GRICE ITALO A-Z M MAN

 

Luigi Speranza – GRICE ITALO!; ossia, Grice e Mancini: l’implicatura conversazionale del kerygma – la scuola di Schieti -- filosofia marchese -- filosofia italiana – Luigi Speranza (Schieti). Abstract. Grice: “In my seminar on ‘conversation’ I focus on the principle of conversational benevolence, -- formerly the desideratum of other-love – as opposed to the desideratum of conversational self-love. It was only years later, when exploring Kant, I realised how crucial the role that benevolentia plays – which I had borrowed from Butler, not Kant – However, for Kant, benevolentia is PARALELL to malevolentia – which the English refer to as ‘ill-will’ – in that qua autonomous rational agents we may decide to pursue an end which everybody except ourselves regard as good – and in fact, which everyone but ourselves, regard as ‘ill’ – Some ill-will!” Filosofo italiano. Schieti, Urbino, Marche. Grice: “I like Mancini: he has expanded on the ethos of cooperation – and he has explored what he calls ‘linguaggio ontologico’ and ‘alienazione’ in connection with language – he reviewed Pittau’s philosophy of language, and published a little thing on ‘language and salvation.’ So how can you NOT like him?”  Grice: “I like Mancini; if I dwell on philosophical eschatology, he dwells on the real thing!” Grice: “He has studied Kant thoroughly; all the interesting bits, like his idea of MALEVOLENTIA!”  “La filosofia è il passaggio dal senso al significato, attraverso le mediazioni culturali, dottrinali, attraverso la struttura del puro pensare e attraverso le mediazioni della prassi.” Studia a Fano e si laurea a Milano dove insegna. Bo lo vuole ad Urbino. Studia i massimi teologi, curato le opera di Barth, Bultmann e Bonhoeffer pubblicando, su quest'ultimo, anche una biografia e un'analisi dottrinale. Ha fondato l'Istituto superiore di scienze religiose di Urbino, unico esempio, per molti anni, di "facoltà teologica" in una università laica.  Tra i filosofi, si è dedicato molto a Kant, pubblicando una Guida alla Critica della ragion pura.  In questo senso è ancora più importante "Kant e la teologia” dove  tratta la filosofia della religione kantiana, fondata su una concezione morale rigorosa resa possibile dall'Imperativo categorico, che prospetta una trascendenza per l'uomo, attraverso i postulati dell'immortalità dell'anima e dell'esistenza di Dio. Questa filosofia della religione, in cui Kant mette in rapporto la “religione razionale” con la “religione rivelata” (e che si contraddistingue per i concetti di “male radicale” e di “chiesa invisibile”), è considerata feconda. Si è anche confrontato con Marx, allora dominanti nella cultura filosofica e politica italiana. In Marx, tiene in grande considerazione il concetto di “alienazione” -- presente soprattutto nei Manoscritti filosofici. Questo concetto, che esprime l'estraneazione dell'operaio in rapporto al lavoro salariato, a causa dei modi di produzione capitalistici, capaci di sfruttare il lavoro come fosse una merce, deve essere stimolo per la Dottrina Sociale della Chiesa. Ciò che Mancini critica in Marx è l'ateismo e il materialismo, attraverso l'uso della dialettica hegeliana in una prospettiva materialistica (materialismo storico). Questa concezione infatti mette in discussione la libertà dell'uomo, inteso come persona, riducendolo all'insieme dei suoi rapporti economici. Inoltre fa parte della redazione della rivista Concilium. Fonda “Hermeneutica” ed edita da Morcelliana. La sua posizione di pensiero verte su un cristianesimo di matrice liberale e democratica d'impronta sociale, che cerca uno spazio autonomo e libero, dando una risposta da credente alla cultura laicista e marxista di quegli anni sulle orme del Concilio Vaticano II.  Opere:“Ontologia fondamentale,” La Scuola, Brescia “Rosmini” “la metafisica inedita, Argalìa, Urbino “Filosofi esistenzialisti” Heidegger, Marcel, Wahl, Gilson, Lotze), Argalìa, Urbino“Linguaggio e salvezza,” Vita e Pensiero, Milano “Filosofia della religione,”Abete, Roma “Bonhoeffer, Vallecchi, Firenze “Teologia ideologia utopia”Queriniana, Brescia “Kant e la teologia,”Cittadella, Assisi “Futuro dell'uomo e spazio per l'invocazione”L'Astrogallo, Ancona “Con quale comunismo?” Locusta, Vicenza, “Con quale cristianesimo” Coines, Roma, “Novecento teologico”Vallecchi, Firenze “Teologia ideologia utopia” Queriniana, Brescia “Fede e cultura”Genova, Marietti “Come continuare a credere”  Rusconi, Milano  “Negativismo giuridico” QuattroVenti, Urbino  “Guida alla Critica della ragion pura” I, QuattroVenti, Urbino “ Lettera a un laureando” Urbino, Quattroventi “Il pensiero negativo e la nuova destra”Mondadori, Milano “Il quinto evangelio come violenza ermeneutica” in “Apocalisse e ragione”, testi di Carlo Bo e altri, Urbino, Quattroventi  “Hermeneutica” “Filosofia della prassi,”Morcelliana, Brescia “Tre follie, Camunia, Milano “Guida alla Critica della ragion pura”“L'Analitica” QuattroVenti, Urbino “Il male radicale per Kant, in “La ragione e il male. Atti del terzo colloquio su filosofia e religione”, Genova, Marietti 1 De profundis per la dialettica, in “Metafisica e dialettica”, Genova, Tilgher Tornino i volti, Marietti, Genova Giustizia per il creato, Urbino, Quattroventi, coll. "Il nuovo Leopardi" L'Ethos dell'Occidente. Neoclassicismo etico, profezia cristiana, pensiero critico moderno, Marietti, Genova Scritti cristiani. Per una teologia del paradosso, Marietti, Genova Opere postume Diritto e società. Studi e testi, Urbino, Quattroventi Come leggere Maritain, Brescia, Morcelliana  Ethos e cultura nella cooperazione di credito, Piergiorgio Grassi, Urbino, Associazione per la ricerca religiosa “S. Bernardino”, Quattroventi  Bonhoeffer; Morcelliana, Brescia  Frammento su Dio, Brescia, Morcelliana Per Aldo Moro. Al di là della politica, Carlo BoMario LuziItalo Mancini, Urbino, Quattroventi  Opere scelte. Brescia, Morcelliana Mancini Giorgio Rognini, Metafisica e sofferenza. Un itinerario critic (Verona, Mazzian); A. Milano, Rivelazione ed ermeneutica” (Urbino, Quattroventi "Biblioteca di Hermeneutica" P. Grassi, Intervista sulla teologia (Urbino, Quattroventi "Il nuovo Leopardi"; La filosofia politica” (Urbino, Quattroventi, Agostino, Filosofo del diritto, Urbino, Quattroventi, "Il nuovo Leopardi" G. Ripanti, P. Grassi, Kerigma e prassi, Brescia, Morcelliana, Hermeneutica, Studi in memoria, Napoli, Scientifiche, G. Crinella. Dalla teoresi classica alla modernità come problema, Roma, Studium, A. Areddu, Cristianesimo e marxismo Una rilettura in memoriam, Pistoia, Petite Plaisance tra filosofia e teologia, in "Riv. di teologiaAsprenas", I A. Pitta, G. Ripanti P. Grassi (a cura), Filosofia, teologia, politica. A partire da M,, Brescia, Morcelliana, Hermeneutica Mariangela Petricola, Pensare la differenza -- la questione di Dio nell'epoca della disgregazione del senso. Una rilettura in “Dialegesthai. Riv. telematica di filosofia", mondo domani.org/ dialegesthai/ mpe. M.  Petricola, Pensare Dio. Il cristianesimo differente, Assisi, Cittadella Editrice  Antonio Ascione, Fedele a Dio e alla terra. L'avventura intellettuale di Italo Mancini, Benevento, Passione Educativa  Valeria Sala, Italo Mancini. Filosofo del diritto, Torino, Giappichelli, "Recta Ratio"sapere, Dizionario biografico degli italiani, Istituto dell'Enciclopedia Italiana. Seminario in memoriam, su pesaronotizie.com. Centro socio culturale M" presso il suo paese natale Schieti, su centro M. . . FB cronologica, su uniurb. L'Istituto di Scienze Religiose fondato da lui su uniurb. Biblioteca personale "Ca' Fante", su uniurb. Rivista "Hermeneutica" fondata da Italo Mancini, su uniurb. A. Aguti, M., in Il pensiero filosofico-religioso italiano.org. Nome compiuto: Italo Mancini. Mancini. Keywords: kerygma, “male radicale” “Kant” “radical evil” --. “cooperative di credito” – “la massima della benevolenza conversazionale”, il problema del vaticano – patti laternai, ventennio fascista e patti laterani --. Refs.: Luigi Speranza, “Grice e Mancini” – The Swimming-Pool Library.

 

Luigi Speranza – GRICE ITALO!; ossia, Grice e Manetti: la ragione conversazionale – filosofia italiana – Luigi Speranza (Firenze). Filosofo italiano. M. Napoli -- è stato uno scrittore, filologo e umanista italiano, significativo esponente del primissimo rinascimento letterario, oltre che un uomo politico e diplomatico. Appartenente a una famiglia borghese, è discepolo dell'umanista Traversari. Si mise contro l'ascesa dei Medici, rifugiandosi prima a Roma e poi a Napoli, dove morì. A Roma è segretario pontificio di Niccolò V, che volle rinnovare gli uffici chiamando personaggi fidati, come lo stesso M., ma anche Romano, Perotti, Pietro da Noceto, Lunense, Tortelli, Valla; "così come non è senza significato il contestuale allontanamento da Roma di Poggio Bracciolini e Biondo Flavio"[1]. A testimonianza di tale legame di fiducia, Manetti scrisse poi la biografia di Niccolò V. Abile oratore di straordinaria erudizione, fu un profondo conoscitore del latino e greco e studiò anche l'ebraico. Tradusse dal greco al latino l'Etica Eudemia, l'Etica Nicomachea e i Magna moralia di Aristotele. La sua ricca biblioteca ci è in larga parte pervenuta e fa parte del fondo palatino della Biblioteca Vaticana. È ricordato soprattutto come l'autore del De dignitate et excellentia hominis libri IV. In questo testo lo scrittore fiorentino respinge la prospettiva religiosa medievale secondo cui il corpo umano è legato ai vizi e alla sporcizia, destinato a soffrire per espiare il peccato originale, ma al contrario afferma che è una meravigliosa macchina creata da Dio a sua immagine, fonte di molti piaceri che non sono da condannare, anche se derivano dalla sua fisicità, spostando il discorso su una visione antropocentrica tipica dell'Umanesimo. Pubblica 3 libri della sua "Historia Pistoriensis", un compendio storico sulla storia di Pistoia dalla fondazione romana, attingendo ampiamente a locali Cronache Pistoiesi e alle opere maggiori dei cronachisti fiorentini Villani e Bruni. Altri suoi lavori furono le biografie di Papa Niccolò V, di Dante, Petrarca e Boccaccio, lavori storiografici, trattati filosofici e importanti traduzioni di Aristotele e altri autori. Opere: Dignità ed eccellenza dell'uomo. Testo latino a fronte, a cura di Marcellino, Milano, Bompiani, 2014. «Historia Pistoriensis», a cura di Stefano U. Baldassarri e Benedetta Aldi. Commento storico di William J. Connell, Firenze, Sismel - Edizioni del Galluzzo, 2011 (Società internazionale per lo studio del Medioevo latino) «De terremotu», a cura di Daniela Pagliara, Firenze, Sismel - Edizioni del Galluzzo, 2012 Note ^ Massimo Miglio, Niccolò V Bibliografia Pier Giorgio Ricci, «Manetti, Giannozzo», in Enciclopedia Dantesca, Roma, Istituto dell'Enciclopedia Italiana, 1970. Simona Foà, «MANETTI, Giannozzo», in Dizionario Biografico degli Italiani, Volume 68, Roma, Istituto dell'Enciclopedia Italiana, Stefano Ugo Baldassarri, Dignitas et Excellentia Hominis: Atti del Convegno Internazionale di Studi su Giannozzo Manetti, Georgetown University - Kent State University, Fiesole - Firenze, 18-20 Giugno 2007. Firenze: Le Lettere, 2008. Voci correlate Palazzo Manetti Altri progetti Collabora a Wikisource Wikisource contiene una pagina dedicata a Giannozzo Manetti Collabora a Wikiquote Wikiquote contiene citazioni di o su Giannozzo Manetti Collegamenti esterni Manétti, Giannozzo, su Treccani.it – Enciclopedie on line, Istituto dell'Enciclopedia Italiana. Modifica su Wikidata Roberto Palamarocchi, M. Enciclopedia Italiana, Istituto dell'Enciclopedia Italiana, 1934. Modifica su Wikidata Manetti, Giannozzo, in Dizionario di storia, Istituto dell'Enciclopedia Italiana, 2010. Modifica su Wikidata Manétti, Giannòzzo, su sapere.it, De Agostini. Modifica su Wikidata (EN) Giannozzo Manetti, su Enciclopedia Britannica, Encyclopædia Britannica, Inc. Giannozzo Manetti, in Jewish Encyclopedia, Funk and Wagnalls. Modifica su Wikidata Simona Foà, MANETTI, Giannozzo, in Dizionario biografico degli italiani, vol. 68, Istituto dell'Enciclopedia Italiana, 2007. Modifica su Wikidata Opere di Giannozzo Manetti, su MLOL, Horizons Unlimited. Modifica su Wikidata (EN) Opere di Giannozzo Manetti, su Open Library, Internet Archive. Modifica su Wikidata Manetti, Giannozzo Testo di alcune opere: Apologeticus, De dignitate et excellentia hominis (I-II), Poesie e Vita Socratis et Senecae. Biblioteca Italiana. Sapienza - Università di Roma. URL visitato il 21 maggio 2013. V · D · M Giovanni Boccaccio Portale Biografie Portale Letteratura Categorie: Scrittori italiani del XV secoloFilologi italianiUmanisti italianiNati nel 1396Morti nel 1459Nati il 5 giugnoMorti il 27 ottobreNati a FirenzeMorti a NapoliPolitici italiani del XV secoloTraduttori dal greco al latino[altre]. CLARISSIMI Vr RI lANOCII DE MANE- <?iiSjEquias ac lurcconrulti Fioren tini,ad mdy tum Armgcnum Regem alfonsvm, de dignitate excel* lcntia homirus Li bn iiii» Ex "BMothecd 10. ALEXANDRI BRASSICANI luncottfulH, reccns 'mluccmxM» B A S I L E A6 D, XXXIi MAGNIPICO AC VERE NO ^ bili uiro D» Nicolao Rabcnhaupt a Su« , cheeJnclyriRomanorumjPannonigjSi Bohemiae regis ferdinandi per . Auftnam CanccIIario, meririfs.domino &!ipatronoopr. loannes Alexana derBrafficanusIurecon . , fultus s. D, Ideo nos in ca tepora irt cidifle , uir ornadflimc > in quibus homincs nihil ica 111 quotidianis (crmo nibus habcant, quam Hdci ac ucn^ tatis nomennterca ucro fic pcruer fcimprobcqj uiuat, ut Zoroaftris illum ucrficulum, quondam oracu li uice cclebratum,{f pc foleam me* cum memoria rcpetere : Qucm fic latinum fecimus: Planta equidem ueri uix teru agnofcitur omnU Atcj^ haec unmerfa labes, fiquid ta* ' men ego mtelIigo,uix alio refcrri 4 lO. ALEXAND» BRAS- poteftacdebec edam, quam quod bona pars parum exploratu habe^ mus,quid fit eflfe homine,hoc eft, 8d digiiitatis Sc imbecillitatis fuae rationem habere» Cur aute non ita dic3,quado nulla fitqua; maior ho mini dignitas accederepoflitj ^ G certum eundemqj coftantem uitae curfum SC tenorc obtineat : rurfus autem nullu certms human^ imbc cillitatis argumetum exiftat , in rebus ad immortale uita pra^cipuc pertinentibus, pluma uentoqp fiici lius moueri:Id quod feculo noftro ^familiariter peculiare fit, tu pro tuo fingulari ludicio , prudentiaqp illa incomparabililongemelmsar bitrari difpicere^ poteris ♦ Nunc ut huic malo , uel de alieno hbera* lis , aliqua medicina facerem,(imul 3C diligentia meagratae metis ofR SICANI EPISTOLA» jf cio tibiadprobare, mitto ad te i'm* prscfentiaru lANOTiide Mane (fiis Equitis aclurecofulti Florenti m,de dignitate excellentia^ homi ni's,rara£; eruditionis libros 1 1 ii, quos uti cdiueuiri;! fuccifiuis hons, & libenter Ieges,& hoc addicftifs» clientis tui munus arqui boni^ fa^ cies ♦ Fuit is lanocius ex peruetui fi:a,nobi'Ii^ Mane(floru familia,ui'r cgregie nobilis , adhscc infigniter crudicus :quippeunus exfjsqui^ Manuchs Chry folor^ ludo, tan^ c Pythagorp fecrctiore (chola,pro be formatus exierit. Imitatus cft in hocfcriptigenere M»T* Cicero* nem,8^ Laclantium,quorum elo^ quentiam fi non aflTcqui potuit,di# ligentiam tamen atq^ felicitate trc| d:andi,non adeo abfcjp ftudioforii frudu fecutus eft ♦ Habes Sc libri BRASSICANI EPISTOXA» argumentum,&auton's ncquaqua afpernandi inftitutum» Intcrca ue^ ro ui*r magnificcmihicpmodis omi bus obferuandcbona ftudia ac illo rum fecftatorcs commedatos habe^ re perge , mihicp inter illos omniu infimo , uti pro germana bonitatc tua facis affiduc , hoc duro proefcr* rimtcmporcfinum prgbcas»Siccn jiim,m'fi follor, SC gloriae tuae Sc ho neftis omibus artibus iam fcre dca fet-tisjncomparabilc pracfidiu afFc rcs: Siquidc ut nobilitatcingenio, fide, bonarumcp omnium rcru pe* ritia pra;ftas , ita par eft ut a bonis fcriptoribus , cruditis^ uiris omni bus maiorc fplcndorc quotidie ins clarefcas»8i bcneualc» Vienn^ Au ftrix cx coUegio regio , Anno a na to Chrifto M, Dt XXXI, menfc Augufto» HENDECASY LL AB 1 LIBER DE SB. P^fMiw fm liber er fitU tencUn^t Scd cunHis numeris pcrcruditus: Ergo pr^efidio uirielcgantiSy Certe a- prcefidio uiri potcntis Inlucem ejl opu^ exem.fccundo Vhochi numineydcxterisq; mfis^ At me ^icoleos meuspdtronu^^ Immo micoleoi paterbcnignui T>efendet,legetyomnibwi peritis Scriptorem femcUdprobdbitiUm^ Quod fi liuor eddx.fimlq; Niomus Higro forte fde uelit noccre^ lUcefl Nicoleos uocutus iUey ratali drbitrio puto cr fdlute^ Qfii uulgm fkcilc 'muidcntionm Vojfit {iindcre^.O' omnibw: mulignos Cdflrps exuereibreui puratur Si cduffa udlci^ bonwi trimphm. Ergo fronte abeo femel ferendy Wdruus fim licetydt pcrcruditM. a 4 / AD INCLYTVM AP.RAGONVM REGEM A L- F o N s V M lanottj de Manedis Equitis ac [ureconfulti FIo^ ^ rentini praeBitio* fuoru opera ad principes fcriberent : §d eos duabus duntaxat cauHs addudos fe cifleexiftimabamtVna, utexinde illorij amor acbeneuolctia bonis principibus innotefcerettaltera, ut operib$> ipiis quas dignis illoru principum nominibus de^^ dicabantur , maior propterea autoritas proueniret « C^terum mihi hanc lauda^ bilem dodorum hominum confuetudi nem nuc fequijd^ eorum ueiligiaimitarl uel maxime cupienti,dug alix cauik ac^ cedebant, quibus ego indudus quafi compulfus meipfum ulterius continere Do poteram,quin nouu quoddam opus nuper i me compofitlJ, cuius titulus eft. ETVS quaedam, Serenifll me Princeps , eruditoru ul roru, qui cogitationes fuas literis mandabantjCofuetu do fuit , ut egregia labora lANOTII AD ALFON* PRAEF* 9| De digmtate dC excelleiia homimSjCutn omm reueremiatuo nommi perfcribe^ rem^Haru prima erat^ut cuncfias huma^^ ni corporis dC animi dotes, dC omnia lo^^ tius homims priuilegfa tnbus prionbus libris antea explicata,in digniffima et ad mirabili perfona tua aftatim conuenirc abiide^ cocurrere hac noftra pracfotfo^^ ne oftenderemus:quae llgillatim imprac fentiarurecenferemusj nifi ad te fcriben tes adulationis crimen timeremus, prsc^ fertim ciJ idipfum pluribusfcriptoru no, ftrorfilocis diligenter 8^ accuratc hacfie nus fecifle meminerim* Vnum tamen ta citi pra^terirc non poftiimuSjCunc^ta hoc opere latc copiofecp tracflata> toties cer^ ta dC uera uideri nobis^quoties in fingu^ lares quafdam ac uere admirabiles QC pc ne diuinas perfonae tuaedotes animum mentemcp couertimus^Secunda talis oc currebat:Quij enim non multo ante Flo rentini populi nomine legati et oratores Neapoli apudtccommoraremur, facflu cft,ut femel opufculum quoddam pra?ci puum dC egregium , dC magnis infuper lO lANOCII AD ALFONSVM iaudibus d^metnoratudignii , curnm Ic geremus, quod a Bartholom^o Fatio ui ro eruditiilimo fimulatc^ deganailimo, ' de eadem materia Nicolao quinto fum^ mo Pontt icnptum dedicatutn fuerat* Vnde cum non multo pofl: forte ad grae cam illam celeberrima ac famonilimam currim fem^I eflemus, at^ pro humani^ ' cate tua prolixij quendam de Iludiofis eruditis hominibus fermonem (imul ha beremus, modo nefcio quo euenit,ut in particularem prccdidi opufculi mentio^ nem incideremus* Quocirca paulo pod benigne 6^ perhumane quidem anobis exegifli,ut de eifde rebus fcribere uelles mus, tibic]^ opus dedicaremus» Nos ue« ro qui Maieflati tuse in primis more ge« rere 3^ obfequi maxime cupiebamus,ni hil nobis gratius fore,refpondere no du bitauimus , ^ ut tibi gratificari 3^ famu« Is^ri poflTemus: ideo nos, ut nodi, Iiben< cer fcripturos, & opus tuo nomini dedi:« caturos,aIacriter iuciide^ promiiimus» Vnde cum pauld poft fcribere mchoaf* lemus, ac pr^ bre^itate (eporis inchoatil opus , ARRAG» REGEM PRAEF* tt !>■ opus pcrficere & abfoluere nequiui'flc^« mus,rurfus poftea refumpfimus,ac nem pe multo prius abfoluiflremus,nifi repen rinus FcEderici tcrtrj nouelli Impatoris in Italia aduentus nos ^iidic aligd defcri bcntes parupcr retardaffet : nam noftrae Reip.Iegati honoradf coronationis cius caufa Romauenim',atcft ibi tantu como rati fumus , quoad ipfe inde recederet, Ex hac itac^ legatione poftea in patria rc uerfi , ultimas demu pracdido operi iam pride inchoato manus impofuimus jatc^ comemoraris caufis adduc^ijtuo nomini dedicauimus: at certi pollicitationu nos^ ftraru debitores , tibi ceu uero illoru pro miflToru crcditori,tandealiquado cotra* dadebitafolucremus, Totuautopus in I n 1 lib. no tcmcrc dC fortuito,fed fingu lari quada dC praecipua confiderauoe,di uifi'mus:na cu primo fingulaquafc^ quac in corpore humano,ac dcindc in cius anl ma,8(: in tota hois gfonaaliquatenus ap* parebat, diligetcr &C accuratc cofidcrarc mus, no iniuria uifij eft nobis, tu^ maio ri ^uada rerii tradandarw digniiatc,tuni II lANOTII AD ALFONSVM euam pro ccrtiori dC planiori omniu co* gnitioejfingulariailla finguUs Iibris feor fum ac feparatim oportumus dC conue^ nientius cxplicare ♦ Quocirca in primo de cgrcgtjs dutaxat humani corporis do tibus : In fecundo de praecipuis quibuf* dam rationalis animac priuilegtjstln ter^ cio de admirabilibus totius hominis mu , iieribus,quanto a nobis fieri potuit dili* gcdus dC accuratius explicauimus : quae omnia cii tribus prioribus libris fecifre uidcremur,quartu infnper adhibcre pla cuitjin quo ea confutaremus quae a plu^ ribus idoneis autoribus de laudatione et bono mortis,& de miferiahumanac uitc confcripta fuifle intclIigebamus,quoma illa noftris quodammodo aducrfari dC rc pugnarcnon ignorabamus ♦ Verum ut h^c noftra parua munufcula tibi gratio^s ra uidercntur, nonnuHacaam partim in laude Maieftatis tuae a nobis antea defcri pta , partim nomini tuo dedicata, in uno dC codem uolumine coartauimus,atquc ad te fumma cum deuotione e Florcntia iifquc Neapolim perfcreda curauimus* Humilitcr tj ARRAG, REGEH PRAEFAT» ; Humilitcr iaq^ rogamus, ac fupplicitcr obrecramus,ne hcec noilra paruula mu« nufcula uiiatenus rpernastfed potius ^ps» pterea gratanter accipias qucfumus, quoniam a nobis,maieftati tuae nii: mirum dcditi fumuSjlibentifli mefimulatc^ dcuotiflime tranfmittuntur* H O H I N I S LI B. I 1^11^,7 lingua ftomachus anneditjea^ ad puU mones ufcp pertineatj excipiat^anima, ca qua cdudus fit fpiritus, eadecp a puU moniblis refpiret 6^ redeat^tegitur quafi quoda operculo : quod ob eam caufam datum eH:, ne fiquid in eam cibi forte in^ cidiliet^ fpiritus impediret* Sed cum al^ uinatura fubiecfla ftomachocibiS^po^ ttonis (it receptaculum , pulmones autc dC cor extrinfecus fpiritum adducantjin aluo multa funt mtrabiliter efFecfla , quae coftant fere e neruis^Eft aute multiplex, dC tortuofai arcet^, 8C cotinet, fiue illud aridum eft,fiue humidum^quod recipit, ut id mutari dC cocoqui facile pofl[it:eaq^ tum aftringitur, tum relaxat , atcp omnc quod acccpit^cogit 6C confundit,ut fecii^ le dC calore quem multu habei in tercn^ do cibo.S^ pr apterea fpiritu omnia trada atcj cofeda in rehquum corpus diuidan cur 4 In pulmonibus autem ineft raritas qu^dam dC afljmilis fpongijs mollitudo, ad hauriendu fpirttij aptiilima^quitum fe cotrahunt afpirates, tum fe fpiritu di^ latant ^ ut frequenter ducatur cibus ^ni^ 18 DE DIGNITATE •nalis , quo maxime aluntur animantes, Ex inteftims autem & aluo fecretus a xcs liquo cibo fuccus is qiio alimur per^ •nanat ad lecur , per u/as quafdam a me^ dio inteftino ufque ad portas lecoris^Sic cnim appellant duc^as &^ diredas uia^ que pertinent ad lecur^per quas cadit ci^ busa lecore dilapfus^ Ab eo cibocum eft fecreta bilis ^ v\c^ humores qui e renf:^ bus profunduntur, reliqua fein fanguiV nemuertunt^ad eafdem que portasie:^ coris confluunt , ad quas omnes eius iiiaepertinent: perquaslapfus cibusex hoc ipfo loco in eam uenam qug caua ap pellatur , confunditur , per^ eam ad cor confedus iam codusq^ perlabitur* A. corde aute in totum corpus diftnbuitur per uenas admodum multas , in omnes partes corporis pertinctes* Quemadmo dum auie reliquiae cibi depellanturjtum aftringetibus fefeinteftiniSjtum relaxat\ tibus, haud fanedifficile diclu eft^fed ta^ men praetereundu eft,ne quid habeat in^ iu(;unditatis oratioJIIa potius explicetur inaedibilis fabrica natur^. Nain quae fpi ritu HOMINIS LIB. I .-t*. jritu in pulmones anima dudtur,ca calc-' fcit primum ab ipfo fpintu, deinde coagi ' tatioe pulmonum, ex eaqj pars redditur refpirando, pars concipitur cordis partc quada , qua uentriculfi cordis appellant* Cui fimilis alter adiundus eft, in que fan guis a iccore per uena illa cauam mfluitt co^ modo ex his partibus &f fanguis per ueoas in omne corpus difFunditur^S^ fpi ritus pcr arterias ♦ Vtra^qj autem crebrae multae^ toto corpore intextx uim quan dam incredibilem artificiofi operis diui^^ nicp teftantur^Quid dicam de oflibus^ qua^ fubieda corpori mirabiles commifs^ furas habentj&u ad ftabilitatem aptas ^ 6C ad artus fmiendos accommodatas , 8C ad motumjS^ ad omnem corporis acftio^ nem C Huc adde neruos , a quibus artus continentur , eorum que implicationem corporc toto periincntem : qui ficut ue^ nae dC arterias a corde tracfti bC profe^^ (fliincorpusomneducuntur 4 Ad hanc prouidentia naturaptam diligente tam^^ folerte adiungi multapoflunt , equibus b z ao DIGNITATE intclligatur quant^ rcs hominibus a dtfs qwmcR eximig tributf fint» Qua? pnma cos humo exdtatoSjCelfos ct redos cofi Aituit,ut deorii cognitionem coelum in«» cuentes capcre poflent« Sot enim ex ter* rahomines non utincolae aut habitato* resjfed quafi fpediaiores fupernarum rc rum atcp cceleftium, quaru fpedaculum ad nullum aliud genus animatium perti net*Senfus aute interpretes ac nuncij rc rumincapite tanquainarcc mirificc ad ufus neceflarios fadi dC collocati funt*. ISIam oculi tanquam fpeculatorcs altifli mum locu obiinetjCx quo plurima conf* rpicientcs fungantur fuo muncrc. Etau rcs cum fonum pcrciperc debeant » qui natura infublimc fertur,rc<ftc in altis cor porupartibus collocata? funt ♦ Itcmq^ na rcs, co ^domnisodor adfupcriora fci-* tur,re<:fie furfum funt:8<: quod cibi 6Cpo tionis iudiciu carum magnum cfi:, no fis» necaufa uicinitateoris fecutacfunt.Iam guflatus quifentirc corum quibus ucfd mur genera dcbcrct , habitat in ea partc oris , qua efculcntis QC poculentis iicr na tura HOMINIS LIB. r 11 tura patefecit ♦ Tadus autem toto corpo re apquabihter fufus efl: , ut omnes idus, omnesG^ mmios dC frigoris 8C caloris ap pulfus fentirepoffimus^ Atc^ ut in aedi^ ficijs architedi auertunt abocuhsnari^ buscpdominorueaquae proBuentia ne ceflanotetri elTentahquid habitura^fic natura res (imiles procul amadauita fen fibus* Quis uero opifex, piacter natura, qua nihil poteH: ede calhdius, tanta foler «am perfequi potuiflet in fenfibusfqiice primum oculos membranis tenuiflTimis uediuit 8C fepfit, quas primu perlucidas |ecit, ut pcr ea cerni poflet : firmas aute, utcondnercntifed lubricos oculos fecit & mobiles, ut dechnarent (iquid noc&^ rct, dC afpecflu quo uellent/acile couer^ terent ♦ Acies^ ipfa qua cernimus.quae pupilla uocat, ita parua eft^ut ea quas no cere poflintjfacile uitetrpalpebraecp quac funt tegumenta oculorum , molhlTimac tadu 5 ne delerent aciem aptiflime fadac S)C ad claudendas pupillas nequid incide Tct^&I ad aperiedastld^ prpuidit ut iden tidem fieri poflet cu maxima celeritatCt D E D I G N I T A T E mumtae^ funt palpebrae lan^ uallo pUd rum , quibus dC apertis oculis fi quid in;: - cideret rqpellerctur,&: fomno conniuea tibus j ciim oculis ad cernendij no egerc mus , ut lan^ inuoluii quicfceret ♦ Latet prafterea utiMter.dC excelfis undicp partl bus fepiuntur:Primu enim fuperiora fu* percilijs obducfla fudore a capite & froa te^defluente repellunt ♦ Genae dcthde ab inferiore parte tutant fubiedaf, leuiter^ eminenies.Nafus ita locatus eft, ut quafi murus oculis interiedus eiTe uideaturl Auditus autem femper patet : eius enini fcnfu etiam dormientes egemus , a quo ciim fomnus acceptus eft,etia ex fomno cxcitamun Flexuofum iter habct , ne intrarc pofljt, fi fimplex dC diredum pa:» leret . Prouifum ctiam , ut fi qua minima beftiola conaretur irruperc , in fordibus aurium tanquam in uifco inhaercfcercr» Extra autem eminent quac appeilatur au rcs, tegcndi caufa fedae tutandi^ fcn^ fus , 8C ncadiec^a; uoces laberentur at(^ erraient priufquam fcnfus ab his pulfus dTet ; fed duros SC quafi coracos habent t mtroitus H O MI NIS LYB, ^ ij fntrouus , multisqj cum flexibus , quod bis natuns relatus amplificatur fonus^ Quocirca &f in fidtbus tenudme refona^ tur^autcornUjS^ ex tortuofis locis &:!n^ clufis referuntur amphores . Similiter n» res, quae femper propter neccflanas uti^ lirates patent , cotradiores habent introl tus,nequid m eas quod noceat poflit per uadere ; humoremcp femper habent, jd puluerem multa<^ alia depellenda nori mutilem^Guftacus prapclare feptus eft: ore enim contlnet ur , dC ad ufum apte 8C ad incokimi taus cuftodiau Ommscp fen:^ (iis hommum multo antecellit fenfibus bcftiarum^Pnmum enim ocuh in his ar^ tibuSjquarum ludicium eftocuIorum,iii picfiiSjficfiis, celatiscj formiSjincorporii ctia motione ac geitu multa cernunt fub tilius: Colorfietiam &C figuraru, tum ue^ nuftate atcp ordine.&:(ut ita dica)decen^ tiaoculiuidicant: Arcp etia alia maiorat nam 6C uirtu tes dC uitia cognofciit^iratir^ propitiij, la^tante^dolente/ortc, ignauu, audacem, timidumcp cognofcat* Auriii ttceftadmirabik qiiodda artificiofum^ b ^ 24- D E D I G N I T A r E iudicuimjquo ludicatur dC in uocis QCin tibiarum , neruorumq^ catibus uarietas^ fonorum mterualfa , diftind/o . dC uocis genera permulta^canorum, fufcumj le^ ne^afperu^grauej acutum, flexibilejdu:^ rum : quae hominum folum auribus iu^ dicantur^ Narium itemS^guftandiartc 8C tangcndi magna iudicia funt^ad quos fenfus capiendos dC perfruendos plures €iiam uellem artes repertae funt : per^ fpicuOeft enimquocompontiones un^ gucntorum, quo ciborum conditiones, quo corporu lenocinia proceflerint* Ad ' ufum autem orationis incredibile eft ubj diligenter attenderis, quanta opera ma^ chinata natura flt. Primu enim a pulmo^ nibusarteria ufc^ ad os intimu pertinec, perquam uoxprincipium amente du^ cens percipit 8C funditunDeinde in orc (ita lingua eft finita detibusrea uoce im^ moderate profufam fingit dC terminat, qug fonos uocis diftincftos dC prefli^s ef^^ ficit , cum QC ad dentes QC ad alias partes pellitoris « Itac^ pledriftmilem linguani noftrifolentdicere^chordarum dentes^ . , nares H O M I N I S L I I 25' nares cornibus, his qua^ ad neruos refois nantmcatibus^Quam uero aptas^qua^ mulrarum arttum miniAras manus natu ra homini dedur^digitorum enim contni (flio facili5, faciliscj^ porredio^pter mo| les comiflfuras 6C artus nullo in motu la^ borat: [tacp ad pingendum^fingendum^ ad fculpedum, ad uerborum ehaendoa fonos ac tibiarum, apta manus e(l admo tione digttorum: atc^ ha^c obledationis^ illa necedltatis , cultus dico agrorij ^ ek^ trudionesqp tecflorum, &^reliqua. Atc^ ha^c Cicero de corpore humanoieiune dC exi'h'ter,ut Ladantio uiro eloquentif^ (tmOjUtmihiuero homini no diferto uf^ deri folet^mirabiliter ac diuinuus elocu^ tus eH; . Nuc de ipfo Lacflatio uideamus, que in libro de Opificio homfnfs (ic dif^ ferentemlegide memimmus: Cumfgi'^ tur ftatuiflTet deus ex omnibus animali^ bus folij hominem facere cosleftem, ca&t tera uniuerfa terrena^hunc ad cceli con^ templationem ngidij erexit, bipedem^ conftituit ) fcilicet ut eadem fpedaret un de illi origo eft « Ula uero depreflru ad ter b $ a i 19 DE DIGNITATE ram , utqufa nulla his immortalitatis cx^ pedatio erat , toto corpore in humu pro leda uentn pabulo^feruiret^ Homims ttacp fohus recfia ratio^ dC fubhmis ftatus, dC uultus deo patri communis dC proxu muSjOrigmem fuam fidorem^teftatur^ Ems prope diui na mens , quia non tantS animantium qua^ funt in terra ^ fed euam fui corporis eft fortita domi natUjin fum^ mo capite collocata tanqua in arce fub^^ limi fpeculatur omnta dC contuetur^ Hac icius aulam deus non obdudam porre^ (flam^ formauf t)Ut in mutis am'mahbus> fed orbi dC globo fimilemrquod orbis ro tunditas perfedac rationis eft ac figura^: Eo igitur mens ignis ille diuinus tan^^ quam ccclo iegitur,cuius cumfummum faftigium naturali uefte texiflet^priorem parte,qu^ dicitur fades,neceffarrjs mem brorum mmiftertjs et inftruxit pariter ct ornauit : Ac primii oculorum orbes coti cauis foraminibus conclufit , a quo fora^ ^ufrontemnomtnatam Varro exiftima^ tiit: &eos nccp minus neque amphus iduos efte uoluit^quod adfpcaem nuUus < ■ cft HOMINISLIB. I 17 cfl: perfcdior numcrus quam duorum: Sicut dC aurcs duas, quaru duplicitas ins: crcdtbiic ed quantam pulchri tudinc pr^ fc ferat, quod tum pars utraqj fimilitudi^ ne ornata efluum ut ucnicntes cxtrinfe^ cus uoces facilius colligatur . Nam &:for ma ipfa miradum in modum fida , quod earum foramina uoluit cfle nuda , dC in^ obfepta:quod6^ minus decoru Q^minus utilc fuifl^t,quonia fimplicium caucrna^ rum angufl:ias praetcruolare uox pofl^ct dC fpargi, nifi perccptam per cauos finus BC rcpcrcufliim retcntam foraminaipfa conueherenttillis ftmilima uafculis, quf* busimpofitis folentangufliorauafaimi pleri.Eas igitur aures noluit deus artifcx mollibus pelliculis fnforinarc , quae puU chritudinem demercnt pendulae ac flac^ centes: nec^ duris at^ folidis oflJibus, ne ad ufum mhabiles eflent immobilcs ac rl gentes ; fed quod efllet earummediunt ■excogitauit, utcas cartilago mollioralli^s garct: 6)C habent aptam fimul dC flcxibilc firmitatem An his audicndi tantum offi^ <iu coflitutiim eft , ficucia oculis uidedi^ I 28 ' DE DIGNITATE quoru prcecfpue incxplicabilis cft&mi ra fubtiluas,quia coru orbes gemmaru (i militudinem pracferetes,ab ea parte qua uidendu Hiic membranis perluccntibus texit , ut imagines^erum contrapolitarij tanquam in fpecuto refulgentes ad fen* ium intimum penetrarent * [nefFabilis er go diuinaeprouideti^ uirtus fecitduos milimos orbes, cos^ ita deuinxit, ut no Cn tpturai cpnuerti , ied moueri tamen dC pedf cum modo pofl[ent . Orbes auteni ipfbs humoris puri d^Iiquidi plenos cd^ uoluii:., in quorum nie^ parte fgii\ti\lx luminum conclufa; tenerentur,quas pu pilias nuncupamus : in quibus puris ac fubtilibus cernendi f^nfus ac ratio contt netur ♦ Pcr cos igitur orbcs feipfam mes intenditjUt uideatrmira^ ratione itx xxnn iniTcetur coniungitur amborum lumt num uiTus ^ Vi igttur oculi munmores ^(Tent ab iniuri^^ eos cilioru tegmmibus occuluittunde oculos dfdos eflTe Varro Tii placettNam QC ipfa^ palpebraf,quibus mobilitas tnefl , palpit^tio uo.cat3uIu tri^ t>uit; 8C piiis in ordine ftantibr:s uallaca?» H OM I N I S L I B. I 29 n~ leptum oculis decentifntnum praebent; quarum motus adiduus mcomprehenfi bili ceieritate concurrens, dC uidendi teo norem non impedit, & reficit obtufum^ Acies enim, id eft membrana illa perlu^ cens,qua ficcari dC obar^fcere non opor tet } nin humore ailiduo terfa pure nite* at , obfolefcit . Quid ipfa fuperciliorum fafligia pilis breuibus adornata C nonne quafi aggeribus dC munimentum oculis nequtd fupertie incidat,6iCfpeciefimul prseftant Ex quorii confinio nafus exo ries,8^ ueluti a^quali porredus iugOjUea ram^ aciem fimui dC difcernit QC munfti Inferius quoc^ genarum non indecens cumor , in iimilitudinem colliumleuiter exurgens ^ab omni parte oculos efficit tutiores: prouifum^edabartifice fum* nid , ut fi quis forte uehemetior idus ex^ titerit,emmentibus repellatur . Nafi ue* ro pars fuperioruic^ad mediumfolida formata eft : inferior aute cartilagine ad< iiaeret mo!Ii,ita ut ad ufum digitori! pof* (icefte tradabiiis« [n hoc aute quauis (im plici tnembro , tria funt oiTicia coftituta: jo DE DI G N-ITATE unum ducendi fpimus: alterum capiett» di odons : tertium , ut per eius cauernas purgamenta cerebri defluant : quas ipfc deus tam mirabili quam diuina rattone molitus eltjUt tamen hiatus nafi oris fpe^? ciem non deformaretjquod erat planc? fii turum fifimplexforamen pateret:Atid, ueluti pariete per medium duc^o, inter:^ fepfit atc^ diuifit , fecit^ ipfa duplicitatc pulcherrimu. Ex quo intclligimus quan cum dualis numerus una dC fimplia com page folidatus , ad reru ualeat perfedio^ nem* Nam cum fit corpus unum , tamen totum ex fimplicibus membris conflare non poterat,nifi ut effent partes uel dex^f trae uel finiftr x Jtac^ ut pedes duo ydC it^ manus , non tantum ad utilitatem aliqua ufum^ uel gradiendi uel facicndi ualet, fed ad habitij decorem<^ admirabilecon ferunt:fic 6^ in capite, q uod totius diuini operis quafi culme eft,&auditus in duas partesj&^uifus induas aciesj&odoratus in duas nares a fummo artifice diuifus cft:quia cerebrum in quo fentiendi ratio cft^quamuis fit unum^ tamen in duas par ccs HOMINIS LIB- r tcs mcmbrana intcrucmetc difcrctucn:* ScdSt^cor, quod rapictia?domicihuuidc tur, Iicct fit unu > duos tamcn intrmfccos finus habct,quibusfontcs uiui (anguinis contincntur/cpto imcrccdmte diuifirut Ccut in ipfo mundo fumma rcrfi , ucl de fimplici duplcxjucl dc duplici fimplcx dC gubcraat dC continct totUj ita in corporc dc duobus uniuerfa copada indiflTocias^ bilcm pra?tendercnt unitatc Oris quocp fpccics dC ridus cx tranfucrfo patefadus ^ utilis quam^^ deccs fit, enarrari no po tcft, cuius ufus in duobus coftat officijs, fiimedi uidus QC eloquedi* Lmgua intus indufa, qu2e uoce motibus fuis in ucrba difccrnit^S^ cft interprcs animijncc tamc folapoteftpcr fc loqucndimunusadim. plcrc^nifi acumcn fuij palato illifcrit nid adiuta uel ofFcnfionc dentiij, ucl coprcf^ Conc labioru ♦ Dentcs tame plus cofcrut ad cloquenda: nam&Cinfantcs nonantc inciptut fari, ^ detcs habuerint : 5^ fcncs amiflis dentibus ita balbutiuntj ut ad in^ fantiareuolutidenuo cflc uideatur* Atc^ ipfos nc nudi ac rcftridi magts horrorl }i DE DIGNITATE quam omamento effentjgingiuis molli^r bus, quse a gignedis denubus nominan tur^ac deinde labiorum tegminibus bxy^ tieftauit: Qiiorum dunncs ficut m mola ri lapide maior eft 8C afperior ^ in ca^te^^ ris offibuSjUt ad conterendos cibos, pa^s bulumq^fufficeret.Labra ipfajquc qua^ Ci antea cohaerebant, quam decenter in^ tercidur^quorufuperius fub ipfa medie^ tate nariu lacuna quadam leuijquafi uaU le fignauit , mfenus honeftatis gratia fo:^^ ras molliter exphcauit ♦ Nam quod attiV nei ad fapore capiendu, falhtur quifquis hunc fenfum palato ineflearbitranLin^ gua eft enim qua fapores fentiurur : nec tamen tota:nam partes eius,quae funt ab utro(^ latere teneriores^ faporem fubtu liffimis fenfibus trahunt:Et cum necp ex cibo quicquamjnec^ ex potione minua:^ tur, tameninenarrabih modo penetrat did fenfum fapor eadem ratione qua mV* ' hil de quacunque materia odoris deceri* pit^Caeteraquam decora fint,uix expn'^ itii poteft* Dedudum clementer a genis ihentum^&: ita inferius codufum^ut acu mea HOMINIS LIB* r 5J Inenems extremuni fignare uideaturle uitcr imprefla diuifio ♦ Rjgjdum ac teres coHu , fcapulae uelut mollibus iugis a cer uice demiffae , ualida & rubftrida nerCrig adfortitudinem brachia,in(ignibus toris extentum lacertorum ingens robur,uti« lis ac decens flexura cubitorum^Quid d/ Mir^l cam de manibus,rationis ac fapientia? mi m tiu niftris t quas folertiflimus artifex plano, hut ut ac modice concauo finu fic^las , ut fi quid renendfi (it,apte poflitinfidere,in digitos terminauit: in quibus difficile cft expedi re,utrum ne fpecies an utiUm maior fitt Nam & numerus perfedus ac plenus^ &:ordo8^gradus dec6na'flimus,6^artl culorum parium curuaturaflexibilis , dC forma unguium rotuda concauis tegmi nibus digitorum faftigia comprehendes ac firmans,ne mollitudocatiiis in teneiui do cederet , magnum praibet driiameiiit tum Jllud uero ad ufum miris modis ha^ biIe,quod unus a caeteris feparatus, cuirt * ipfa manu oritur , dC iti diucrfum mam^^ rius finditur : qui fe uelut obuium c«c* tis praebcns , omncm tcnendi fecicndicp € }4i bE DlGMfTATB rationeuelfolus ucl praccipuc poflidcr, tanquam redor omnium dC modcrator: lcx un Vndc etia pollicis nomcn acccpit, ^d ui &:'poteftatc intcr caetcros pollcat. Duos quidcm articulos cxtantcs habct, non uc alij tcrnos, fccj unus ad manus carnc nc* ditur pulchritudinis gratia: ficnim fuil* fct tribus articulis &: ipfe difcrctus,fofcda & indecora fpccics ademiflct manibus honeftarcm.Nam pedloris latitudo fub* limis , dC cxpofita oculis , mirabilcm prae fe fert habitus fui dignitatcm;Cuiushaec caufa eft, quod utdctur homincm folum^ dcusueluti fupinum fbrmafle : namfcrc nullum animal in tcrgum iaccrc potcft: mutas autem animantcs, quafi «^pf al - tcrno latere iaccntes fmxifle , SC ad tcrra icomprefliflc . Idcirco illis anguftum pe« <fiusV&: ab afpe<!luremotum , &:ad tcrra ucrfus abiedum : homini autcm patens ere<fium, quia plenum ratt onis a coelo <lai2c,humile autindcccns eflTc nondc* buit.PapiIIar quocp lcuiter cminentcs,8^ ftifcioribus ac paruis orbibus coronatac, BOiinihiladdunt uenuftatis : fozminis ad alcndos itcndos fcttus data?,manbus adfolum decus, nc mforme pedus dC quafi muii* lum uideretur» Huic fubdita eft pUnii ties ucntris , qua mediam fere umbilicus non indecenti nota fignat,ad hoc fadus, Ut pcr cum fcctus dum eft in utero nu* triatur, Sequitur necefTano ut de inter^ tiis quocp uifceribus dicereincipiamusi quibus non puIchn'tudo,quiafuntaba dita, fcd utihtas incredibihs attributa eft* Quonia opus fuit, ut terrenum hoc cor* pus fucco aliquo decibis afpoiibus ale^ rctur,ficut terra ipfa imbribus ac prui^ nis , prouidentiffimus artifex inmedid cius rcceptaculu cibisfecit:Qiiibus con*s codis dC liquefedis , uitales fuccos meni bris omnibus difpcrtiret.Sed cum homo coiiftet ex corpore 8C ^nima , id quod fu pra dixi receptaculum foli corpon prx* ftatahmentum : Animae ucro aliam fcd5 dcdit : fecit cnim quodda genus uifcera molle atcp raru,qd pulmoneuocamus, eum^ non in uteri modu finxit,ne efFuit derctur (imul fpiritusautinflarethmul, Wco^ ne plenij cjuidc uifcws cfFecit , fed 5 i jff DE DIGNITATB inflabflcat^ aeris capax, utpaulatim fpC ritum recipcrctjdum uitalis ucntus p?r il iam fpargitur raritatcm: QC cundcm rur^ fus paulatim rcdderct,dum fc cx illo cx* plicatJpfa emmuiciffitudofpiradi refpi* randi^ tradus, uitam fuftentatincorpo rc, Quonia crgo duo funt iti homine re« ccptacula >unum aeris , quodalitanima: ~~ alterum ciborumjquod alit corpustduas ; pcr collum cflc fiftulas neccfle cft , ciba* lem & fpiritalem : quaru fupcrior ab orc ad uentrem ferat,inferior ucro a naribus Mtus ci ad pulmoncm ♦ Quarum natura dC ratiq WM» diucrfa cft:IIIc cnim qui eft ab orc tranfi* dimfi tus mollis cftcdus,&:qui fcmperclau^ fus cohaercat fibi , ficutos ipfum: quonia potus&I cibusdimota&: patcfedagula, quia corporaics funt , fpacium fibi tranO» meandi faciunt ♦ Spiritus contra , qui cft incorporalis ac tenuis , quia fpacium fibi £iccrc non poierat, accepit uia patetem, quac uocatur gurgulio . Is conftat cx oflS bus flcxuofis ac mollibus,quafi cx annii lis in cicutac modum inuiccm compadis fiC cohaereiibusjpatet^ fcmpcr hic trali* H O M I N I S Ll B* I tus : NuIIam enfm requiem meandi po« teft habere fpirinistquia ts qui femper co meat , demiflfa utiliter de cerebro mebrt portione , cui uua nomen eft , uelut oc^ curfu quodam re&enatur, ne aut teneri^ cudinem domiciltjcum impetu ueniens attra(fla peftilenti aura corrumpat, aut to tam nocediuiolennam intemis recepta^ culis perferat«fdeo^etianares breuiter I runtapert^,quacidcirco iic nominantur, quia per eas uel odor uel fpirftus nare non deiinit * Tamen buic fillulae (piritali non tantum ad nares , ueru ad os quoc^ iter patet mextremispalariregionibust ubi fe colles faucium (pecflantes uuam, tollere indpiunt in tumorem : cuius rel caufa QC ratio noh obfcura edXoquendl enim facultatem nonhaberemus , (i ficuc iter gulae ad os tatum , ita QC gurgulio ad nares tantum pateret. Aperuit igitur ui% uoci diuina folerria ex illa fiftula fpiritalf, ut poflTet lingua minifterio fuo fungi , QC uocis ipHus f noffenfum tenore pulfibus fuis in uerba concidere » Cibi uero in al^ tium recepti,d^ cum potus humore per^ c J }• D 5 D I g; N ! T A T 5: intxti jCum iam calorepercodi fuerinti coru fucciis inenarrabih modo per mem bra difFufus.jrrigat uniuerfum corpus 8C iiegetat Jnteftiporum quoc^ multiplices fpirae ac longitudo in fe conuoluta , uno tantum fubltrida uinculo , quam mirifiW^ ci! dei opus cft ^ Nam ubi maceratos ex fe cibos aluus emiferit^paulatim per illos internorum anfracflus extruduntur, ut' quicquid ipfis ineft: fucci^quo corpus ali^ cur, membris omnibus diuidatur . Et ta:^ rnen nequiforte obhsereant ac refiftant^ quod fieri poteratpropter ipforum uo^ luminum flexiones infefseperedeutes^ fieri fine pernitie non poterat > opple^ uit ea intrinfecus craftlore fucco, ut pur^ gamenta illa uentris ad exitus fuos faci^ lius pcr lubricum niterentur. Illa quoc^ ratio fubtiliftiipa eft , quod uefica , cuius ufumuolucresnon habent , cum fit ab Imeftinis feparata,nec ullamhabeat fi^ (lulam , qua ex illis urinam trahat , com^ pletur tamen dC humore diftenditur . quomodo fiat , non eft difficile peruide^» ffc ; Iticeftinoriipi enim partes qu^ ^b^t^ H O M r NIS LrB» t )9 uo cibum^potum^ fufcipiunt , patentio rcs funt quam cxcercc rpirac,&: multo tc* nutores:h«e ucHcam complcduntur dC contfiicnt , ad quas partcs cum potus 8C dbus mixti pcrucnerini, fimum quidcm crafliusfit,& tranfmcatthumor autem omnis pcr illam tcnentudinem pcrcola^ tur, eum^ ucfica,cuius aequc tenuis fub tilis^ membrana c(l , abforbet ac coWia gic , ut foras qua natura exitum patefecic cmittat,Dc utcro quoque 8^ conccptio^ ne , quoniamde intcrnis loquimur, dici neceflrce(i,nequid prxtcrifle uidcamur: quap quanquam in opertoIateant,fcna fum tamcn atquc intclligcntiam latere non pofl[unt ♦ Vena in maribus qux fe* . mcn continct , duplcx cft,pauI6 interior quam illud humoris obfcccni rcceptacu^ lum : ficut enim rcncs duo func, item« tefl;cs,ita dC uenar feminales duae, in una tantum compage cohaerentes ♦ [pfum rcmcn qutdam aiunt , cx om ni corpo^ rc ad uenam gcnitalem confluere. Et rcliqua huiufmodi profccutus , paulo poft ita inqutt ; Cgo ipforuoi genitaliuin c 4 H O M I N I S L I B« I 4.t fiandu pedibus indigerec, (icut quadru^ pedesjfed porrediores longiores^ (ora mauitjUtftabilecorpus efficerent phnia cie fua: Vnde illis indicum nome efk^Dis giti aeque totidem^quot in manibus, fpe dem magis ufum praeferentesjideoaa 6^ iundki d^breues,d^ gradatim c5po(iti: quorum qui eft maximus, quonia illum iicut dC in manu difcerni a caeteris opus non erat, ita in ordinem redadus efl; , uc tame ab altjs magmtudine ac modico in« teruallo diftare uideatur*Hacc eoru fpe:« ciofa germanitas,non leui adiumento ni fum pedum firmattcocitari enim ad cur^ fum no poflrumus,ni(i digitis in humum predis, folo^ nitentibusjimpetii faltu^ capiamus* Atque hxcomnia Lacflantius de corpore humano mirabiliter profe^ <fi6 ac diuinitus explicaile deprehendit; 6^ tamen ipfe multa de induHria pr^ter^ minfTe coHrmat,quas uf(^ adeo dubia 8C obfcura eflfe uidebatur , ut nemo eorum uim rationem^, niH fabricator ille omni potentifl[imus,cIare QC aperte perfpicere |}Otuiflret * Cum igitur ea fuperius enar^ 4* DE DIGNITATB^ I rauerimus qu^ de corpore humano duQ diuinibomineSjd^Latinae lingue tliuftra cores , perpetuis literarum monumentis mandare non dubitarunt:reiiquum efl; ut quid de eifde rebus pbyrict fenferint» qui accuratam quandam bumani corpo^ hs anatomiam fcriptam reliquere^uei pa rumper uideamus * Quoniam uero hxc praedidi corporis &bricatio caeteris ani^ matibus longe dignior attp admirabiiior efle uidetur,no abfurdu fore putamus,(i anteq ad membra particularia ifgiilatitn defcedamus , aiiquamemoratu digna de torporis noflriexcelleda , cundorum^ aliorum dif{erentia,breuiter diflieramus.: Corpus igitur noftrS, (i diligenter 6C zc* curate proprias eius conditiones,d^ non nulias praccipuas qualitates conderaue^ r imus,ca figura , tum generali QC uniuer fali magifterio, tum quoq^ necedaria qua runda fuperfluaru partiii carentia,tribus peculiaribus &egregtj$ dotibus , ca^tera oinia multii admodo exceilere,ab altjsc^ differre diftare^ comperiemus* Figura, iUdc finguUs pauca quaedam breuiflTime refera* H O M I N I S L' r B» f 44 referamus, caeterariim omnium nobilifli ma,ita intuentibus apparc t,ut de ea nuU latenus ambigi dubitanuepofTu* Nam lic rigida & recfia eft , ut cundis al tf s anis» mantibus in terram pronis humim de^ preilts, quafi fblus eoru omniu dominus 6C rex dC imperator , in uniuerfo terrarS orbc non immerito dominari ac regnarc &imperare uideatur, Cuius quidem erc dtQtiis 8C ftaturac cum caufas qua^rereai fnus , quatuor duntaxat apud phyficos fiiifle reperiebamus. Prima erat materia: leuitas: qua; cum eflet Ipumoia dC aerea, prcefertim Ci cu cgteris animantibus com pararetur , ab alijs cauiis adiuta in altum eleuabatur*Secunda,caIorismagnituda cfFerebatur : quippe humanum corpus ciufdem quanatatis animalibus amplio^ rcm dC intenfiorem calorem habereper^ hibetur &crcditur* Tcrtio locoformac perfedio accedebat : perfediflima enim tiumanac intelligentiae forma excelleti# tiffimam atqucrcAffimam figuram exilf gebatt Quarn ratione finis oftedebatur; Nlhomofuapte naturaa^ int^lligen49 44 DIGNITATE tiatus S^mftftutus eratnnquo quideni cius proprio SC peculiarj ofRcio , nobili:* tas 6C excellentia uifus 6C auditus/enfuS (ut ita dixerim) fentatorum ac fagacium, apprime fibi £imulant 6£ feruiunt: quod efficere nequaquam potuiflent , niii edi^ cum aliquem dC eminentem locum poii^ tionibus (iiis obtinuiiTent » Cuius GmilU tudinem in urbium oppidorumc^ prx(i dibus dC gubernatoribus profpicere dC intueri Iicet,quiin altis magnaru turriil sedificadonibus arduis^ artium munido nibus,urbanorum cuOiodum habitacula coftruere dC xdificare confueuerunt^Cir 'ca lecundam uero difFeretiam uel podus cxcellentiam confiderandum efl;,quod plerac^ animalia ad alicuius (iue artis ii^ ue artinct) partidpationem naturali quo daminftru(f2uincltnataferutur , quod in araneis 6f apibusatquehirundinibusS^ alijs quibuldam Iblembus animantibus Rianifeftedeprehenditur* Hocautem ra tionale idcircoa natura ita faduita^ in« (litutum eflfe cred(tur,ut ad cuiuslibet ar ti8,n5 ad unius foU' percepcione, aptius / HOMINIS LIB» I 45'^ habilius^ orireturtfl enun homo ad cer^ tam quanda artem^ceu de araneis QC apuf bus didtur , anatura inftrudus acceflUtf fet, profedo quemadmodumillis anima iibus condgiile uidemus , caeteris pene omnibus exercitrjs dC profeflionibus ca« ruiflet^. At uero ei datae SCexhibitae fue« runt manuSjUt per huiufmodi non inani ^ata,red quafi uiiiainftrumenta,&(ut ii| qtiit Ariiloteles) organorum organa, ua ria diuerfarum artium iam perceptarum opera dC officia exercere QC exequi po(f fet* Quocirca multis fuperfluis dC fuper« uacaneis partibus , ut cornibus ^ roflris» adunds unguibus^uilloiis pellibus,pin« nis QC fquamis , caudis^,, 8C huiufmodi deformaubnibus omruno caruiflle exifll matur ^creditur. Cumitac^ detalibus humani corporisueldiflerentijs uel ex« cellentijs pauca hxc retulerimus , reflat ut ad particularia eius membra breuiter accedamus: no enim in praefentiarumid agimus,ut cuda illa referamus quae Ari^ ftoteles 6C Albertus fummi philofophl In fuis illis pr^claris dC decantaus anima« * # Imm uolummibus , ncc ca irifupcrqu* palcnus 8^ Auiccnna cxcclletiflfimi mc dicinar artis autorcs, in proprtjs ipfarum anatomiaru codicibus tradidcrut» Hanc humani corporis &bricationem fupra ^ dici potcft admirantibus nobi's,&: foicn* liem quandam ac diuinam diucrforum membroru compadionem fingulari ad* mirationc faepcnumcro c5fidcrantibuSi dc oflibus primo , tanquam dc ncccfla»* rijs quibufdam fuiuri aedificij fundamcii lis : dc cxtrinfccis dcindc mcmbris,quac fcnfibus patcnt : tcrtio, dcintrinfccis 8C occultis, brcuius quoad ficri potcrit,fcri ff<t m cor bcrc ac rcfcrrc placuit ♦ CuncSorum of*» ^yc» fium quae in toto corporc rcpcriuntur (ut omiffis particularibus,nc forte in re^ bus fupcrfluis nimis curiofi fuiflc uidc*' rcmur , dC uniucrfaii quadam rclarione contenti fimus ) partim uelut quaedam rcliquorum membrorS fundamenta pti tantiir^quoniam in his,ccu in nonnullis folidis fundamenns, totum corpus con* firucflum dC fabricatum cflfe confpicitur; qiialia func dorfi ipondyli ; ha;c enim no aliter • H O M I N I S L I I 47 alitcr humanf corporis cernuntur,quani illud Iignu alicuius nauis uideatur quod m ea primum collocatur dC ponitur : Par tim uero ita exiftimatur, uelut (i clypeus quidam ad tuitionem protecfiionc mi* litis cuiufdam accommodaretur:QuaIia funt cranei o(Ia:Partim infupcr uelutar^ ma quacdam perhibentur : nam his ipfis quafl armis quibufdam propugnatores ofFcndcrc ac latdere cupicntcs longe re^ pelluntjCuiufmodi minuta quxdam o(!si reperiuntur quac a medicis firamina nun cupantur: Partim dcnic^ uelut columnae dC bafes ad fufpennonem dC ere(fiionem aliquorum membrorum inftitutac uiden tur: Quale efle dicitur lambdae os , fic ad (imilitudine Graeci illi» characfieris nucu patfi, Quoru omniu quata: QC qualcs fint in corporc noftro utilitatcs uarijs nccefll tatibus c5ditae, quonia difficile dicfiu eft, fii^nimis fuguacancu effet fi fingula qugc» ^pfcqueremur : idcirco de induftria prae* termifimus.ad extrinfecamebra cclcrrij» mc ac breuiflimc feftinatcs, Pedes, ut ab uiferioribus incipiamusphomini mouedl ^9 DE DIGNITATE dC ambulandi gratia dati funt : Edeo^ ifa mftrudi iia^ fabricati cflc ccrnuntur, ui Ci aliter fuiiTent, officio fuo fungi ne quaquam potuiflciit*Mirabi1is profedd efl corum formatadmirabilior mufculo^ rum contextio : Admirabilifl[ima omniu digitorum intcr fccumtantodecorcdfcs ftincf^io &fcparati04Quid dc tibijs &cnt ribus C Quid dcgcnibus &coxis dicc^ mus c* nonne h«ec omnia fubtili quodam folerti^ artificio ita conftrucfh efle uidc^ mus, ut fpontc fua moueri , & reliquum corpus ferrcac fuftentare facilc queantt' De tefticulis rurfus ac pudendis, quanta fplertia ad generandum inftituta 5C pro* creata fint, cxplicare difficile forct» Quid infupcr de uentrc , umbilico, ftomacho, thorace ac pedore dC ititeftinis fentie* mus f Quid pra^terea de fpatulis dC bra* chijsrQuid de cubitis &:manibusfQuid de rembus dC nucha C qd denic^ dc collo &rgutturc rcferemusrnoncfingula qu^s» que tanto ac tam mirabili opificio coftru <^a dC fabricata fuifle confpicimus , ut de deo humant corporfs autore nullatenus ambigere HOMINIS L.IB* I 49 ambigerc fufpkari uc debcamusc' dc qui bus rigillatim nonullamemoratudigna fcribere dC Iiicn§ mandarc uoIui({em,m« Ci nimiam orationis prolixitatem timuiOs femtquod dc induftria uitaui, praefcrtirrt cpm plura dodiffimorum dC elegantiffias morum hominum documenta fuperius a nobis rccitata fuifle memfniflem. Caet^ rum dccapite,reliquis extrinrccis una cu pulmone dC hcpatc, fplcnc dC corde,inte (iinis 8)C cudis altjs interiortbus omiflis, quoniam idipfum ca^terorum membro«s rum nobiliflimum dC prasflantifllmutn cfle turc cxiftimatur 8C crcditur, nonnul la cxcelfa dfT digna cius priuilcgia pauld accuratius dC diligentius recenfebimuSi Quocirca antc omnia fingularcs quafda totius ipfius coditioncs 8i:prccipuas,dc;» mdc partium fuarum qualitatcs, parum:^ per attingemus « Plura decapite noftro etia atc^ etia confidcrantibus nobis, prae CcCtcris mcbris data ci S)C cxhibita priuile gia fuifle coftabat^ Primo nac^ ipfum nc» biliori dC exccinori loco conftitutum 8C collocatump digmori deinde dC ampUorl d 5© D E D I G N I T A T fi figura ornatum, poftremo maiori quan^ tttate prcditum extitifTe cofpiciebamus» Etemm ut de nngulis pauca qua^da bre^ uiffime fimuiatq; ueriilime expediamus: iS^imirum fuperiorem ac fupremum ar« cis locij, ob fenfus homini ad fcietiam QC intelligentia famuIanteSjObtinuiffe per;« hibetur creditur* Figurae uero rotun^* , dce ac fphserice ita utrinc^ prcffx,ut ante €>Cretro aliqualiter tumidtJ, dextrorfum ueroSf^ (inirirorfum leuiter planu cerne retur, ob cerebri magnitudine ac nece& fariam quanda uentriculorii fuoru diflin <flfonem,fuine tradit «Talis qu^ppe figu<» ra dC caeterari! omniu capaciflima efl; , 8C nifiin folo pudOjquemadmodua mathe maticis plane dC aperte demonflrat,tanis gi nequaqua poteft» Proindc ea ipfum gura pra^ditu dC ornatu apparuide uide;< mus, ut QC cerebrii c5 uari)s uentricuIcM rum fuorij diftindionibus caperet,{imu! atc^ ab extrinfecis lceitonibus tutaretur, Magnitudinis poftremo etmolis quanti fas»praeter aliqualem illius figurse rotun ditatem^ideo neceflTaria ^it^ut 8C ampli^ tudinem HOMINIS LIB» r $i ' ^dmetn cer6bri,6(rquacab eo oriebanf^ uenufte apte^ coplec^erentur . Deccm praeterea praccipua dC fingularia in hoC nobiliflimoatcp dignidimo mebro,a me dicis medicina?^ autoribus confiderata fuifle Iegimus:de quoru (ingulis, ceu de capillis 3^ cute, de carneac paniculo ex^ teriori,de craneo,de duobus panniculis interioribus, de cerebro, de duob? item panniculis inferioribus , de rete infuper mirabili , dC de ofle paiHllari, ftc enim ab jllis nucupatur,quaeda enarrabimus* Ca pilli quaquam ex neceilitate materiae ge nerati ede uideretur, quoniam caput eft in arce,uelut unicu^quodda et fola totius acdifictj caminum , quo omnes corporis uapores dC fumi redigutur,ad neceditass tem tamen finis, extrinfecaru fcilicet lae^ (ionum tuitionem ac protecflionem re«: feruntunCutis ob duas duntaxatcaufa^ robufta ac groila extitiile creditur, cumi ut capilli in ea tanquam in tenaci quzst dam radice fortius figeretur , tum etiam quia honeftum quoddam folidi! oflis &C6rcbri uelamcn crat; quoniam fuprsi $s , D E DI G N I T A TE craneum nulH mufculi extare 8C appare ce cernuntunDe carhe in frontejin tem^! poribuSjinmadibuliSjextrinrecusappa* retc,nihil aliud breuitatis caufa dicimus* quam fi de aliquo pulchro cooperimeto ac uelamine diceremus * Panniculus illc cxterior,ob tres praffertim utilitatcs infti tutus dC fadus fuifle fcribitur : primo nc craneum a cute, dC rurfus cutis a craneOj fiullo mediante , tangerctur : deinde u| craneumperhunc panniculum fenuiedi uigore pcipcret , ac fentiret,quo fine ex4 pers fenfus., dCCut ita dixerim) infenfati| rcmanfi(ret:poftremo, ut mediatorc hoc panniculo , dura mater a craneo fufpen* deretur» Etcnim hic paniculus ex neruis &:ligaminibus generatur,qu^a dura ma trc pcr commiffiiras dC poros ccrebri ex '4nem. trz crancum penetrareuidctur* Crancui os magnum cerebrum ipfum ab cxtrin* fccus pcmtus circundans , a mcdicis defi tiitur:in cuius concauitatc ccrebru,unde nerui ac fenfus oriunt , coftitutG & collo catu cfle cofitcnt dC dicSt ♦ Hoc autc uniS continuum ob multas ac diuerfas cm> HOMINISLIB. r -JJ las Heri non potui t: nam (iunumSC con:» dnuiim fuifiietj profedo nullatenus Ixdi ofFendtue ualuiflet, ut lacfio dC ofFenfio i1 la tn totum non redundaflTet: Ac per hoc ea continuatio Gbi multum admodu ob^ foiffet^Dcinde ut uapores plerunque ad caput afcendentes,per uanas iunduras, diuerfas compages,extra craneu expellc rcntur* Poftremo ut medicamentorii ui^ rcs ac uirtutes, quandocunc^ incumbetc neceffitate expedirct , ad cerebri fubftan liam pcnetraret.Poft craneum duo pan* niculi cooperientes ac uelantcs , idcirco demonftrantur , ne eius mollitics a duri« cie dC folidiiate cranei ullatenus tangere* tur : horum alter craneaipfum fequitur, 1JUI dura mater propter foliditate ac durl tiem appcllat » Pia dcinde mater accedit» Rc ob molliticm 5)C humiditate dida, qug mollis idcirco feda fuit,ne fua mollittc cc rcbrum laederc ualcret, QC ucnas infupcr quafdam contineret, a quibus cercbrum «ilcretur dC nun^ircturfCuius quidem cc* rebri trcs, anteriorcm fcilicct dC intcr mc diam ac poftcriorcm , principalcs partes 54- DE DIGNITATE eflfecotitediniustin qiiibus profe<fl6 Ceti* fus communis , ut uulganbus phyncoriS dC medicorum uerbis utamur , imagina* tma , extimatf ua atque memoratiua facul tas, quinc^ illi fenfus interiores,tribus ex terioribuspr^termi(Iis,admirabiIiter pro fecflo ac pene incredibiliter latere dC coti* neri cernuntur:quorum omnium quan^ ta QC quam mirabilis Cit neruorum inter fecontexio, uidflitudinaria quaedam coIIigatio,difficiIe didu eft* Accomoda* tidimi nan(^,ut ita dixerim,IocuIi quin^ jllas intrinfecas , per ciidas philofophojs rum fcholas iamdudum celebratas com memoratasc^, uirtutes tanto ac tam mira Ibili artificio compleduntur,ut hoc nngu lare ac particuiare opificii!, nifiab omni^ potenti deo nullatenus fieripotuiilein^ telligaturtquiquidem ii optionem natu^ rae noftrae largiretur,ab eac^ requireret, cotentane eftet fuis integris nobilitatis^ niembris,quac ad formationem corporis pertinerent» an quic^ melius poftularec, ^d amplius quaereretr' porro nefcire atc^ fgtiorare confitemur«PepannicuIi$ infe ^ , rlor&us. HOMINIS LIB. r h rforibus , de rete at<^ paflliJlari ode , reli^ quis tribus , ne nimtj (imuSjdeinceps di^ cereomittamus*Quac ergo compofitio membrorum,qux coformatio lineamen torum, quac fi'gura,quat fpecies huma napulchriorauteile aut excogitaripo^s teftf Quod cum illi ueteres fapiedflimiG^ homines animaduerteret ,deos in huma na fe fpecie cofiteri audebat:quoru ueftl ^ia pleric^ ex nQftris imitati,in quibufda apoftolorum ac martyrum,ceierorum^ fandorum baftlicis , deu inftar hominis Idcirco uoluerunt, ut ad diuinam cotem plationem rudibus ignarisc» hominibus aliquatenus opitularentur : quapropter non defueruntdodiftimi ac fapietiftiml uiri qui cum pra^dida omnia , 6c aliahu^ lufmodi humani corporis machinameta diligenter S^accurate contemplarentur, lalem fabricationem inftar mundi for^ itiam fadam fuiile arbitrarentur : Vnde hominem a Graecis Microcofmu , qua(i paruum mundtj , appellatu fuifle putaue rut.Nec defuerunt etia q famofiflima illa ^ialuberruna Noe arca,inquaparuas d 4 0 DE DIGNITAtE quafdam humani generis , quod iam pe ncf totu primo dC generaii diluuio pene^ rat , reliquias incolumes remanfide noui mus,ex qiiibus reparati fumus , ad hanc perfediiTimam humani corporis fabrica arcci conftruda fuifle propterea exiftimaret, '. Noe quodpropriaipfiusfuilongitudoauer;* minis tice uCcj^ ad ueftigia, fexies tantum habet i quif quantum latitudOjquae eft ab uno ad alte jum Iatus:6(^ decies tantum quantum zU rint. titudo , cuius altitudinis mefura in latere a dorfo ad uentrem reperitur;feu ft iacen cem hominem fupinum feu pronum me tiaris , fexies tatum longus eft a capite ad pedes , quantum latus eft a dextera in (i^ niftram,uel a finiftra in dexteram : de:^ des tantum quatum altus a terra: Proin^^ ^e commemorata arca trecentoru in lon gitudinecubitorii, quinquaginta in lati^ |udine,&trfginta in altitudine,fada fuif=* fe fcribitur» Vir enim fuapte natura pru* ^ieiitii^mus , 8C multarum quo(^ rerum fxperietia, in tanta ac tam diuturna quin gentorum annorum uita ( nam hac eius ii^t^tegeneral^ illud diluuio , uniuerfunt HOMINIS LIB. I ^ * tcf rarum orbem inundaile legimus) ap* prime edocflus, &: diutno infuper quodl fpiritu afflatus ,cum hoc mirabile ac per*» fecfiatn hominisopifidijab omnipoten:« ti deo profluxifle 8^ emanafle mtelhgej* ret 5 tale tanti autoris fupremi^magifl:ri exemplum,fibi arcam fabricaturOjarcam fnquam illa humanf generis feruatricc^ quod ipfe maximus eorum temporum propheta, fuis flagittjs facinoribusm pe^» f fturum diuin/tus acceperat,non immeri to ad fabricandum imitandumm propo^ fuit.Et quanquam multa de hoc corpore noftro hadenus dixifl[e meminerimus, unum tame de humana facie.caeteris for*» te inirabilius , in calce huius primihbri; taciti praeterire non pofl^umus. Dequo cum beatus Auguftinus (atis fuper^ a9 mirarinon pofl[et, quodam loco haec uer ba pofuit t Quis enim , confulta ratione, nmdxu non uiderit in hominu innumerabili nu^ fiddii^ meroHtate , tanta natura; fimilitudine, tmM) tam ualde mirabiliter fe habere (iiigulos, fingulas facies , ut , nifi inter fe dilSniles ^(Ient,nequac]|uamfpecies eorumabaixl 0 DE DIGNIT ATE malibus c^teris diTcerneretc^Etrurrustnj a mter fe diilitniles eilent>nenipe (inguH a caeteris hominibus haudquaqp difcer^ neretur * Quos ergo fimiles confitemur, eofdem difldmiles inuenimus.Sed multo mirabilior eft con(2deratio di(limilitudi:« nis:quoniam fimilitudinem natura com* mums iuftius expofcere uidet « lilud ue« ro ceteris omnibus mirabilius iure exiiU matur dC creditur: quippe fingula qusec^ bumani corporis membratamfubtilim tione ac tam diuinx prouidentise folerda formata cernuntur , ut cantudem ad ufus neceilitatem,quantum ad pulchritudine ualereuideantur* Si qius igitur , ut hanc primam noftricorporis particulam tan« dem aliquando cocludamus, cundla h^c 8^ generalia QC particularia humani cor^ poris priuilegia,praedpua^ munera dill genter QC accurate am'maduerterit,profe ^o ipfum ab ommpotenti Deo idcirco Cgregieac mirabiiiterfabricatumno in^ iuria fuiife cefebit, ut dignum quoddam Umulatque accomodatum rationalis ani marircceptacula formareturt Vnde cum HOMINIS LIB; I 5^5 tales tantas^ corporis nodri dignitates dC excelletitias e(Ie uideamus , haudqua quam miran debemus, (i antiquorum iu fiorum fiinera , officiora pietate curata Mortuc {unt^dC exequiae celebratae , & fepultura cvc^"'' prouiTa:quemadmodum expluribus ue teris &C noui teftamenti exemplis luce clarius apparet * Licet hoc totum huma^ cionis genus idcf rco a plerifque philofotf phis contemheretur,quoniam nulla de^ fundorum hominum corpora ullo un^ quam tempore refurredura arbitraban^ tur*Nam QC Tobias fcpeliendo mortuos deum promeruide , tede angeIo,c6meti datun Et dominus noftefdie tertia refur 9:e(flurus,reIigior^ mulieris bonutn opus prxdicat, prxdicandum^ comendauit, quod unguetum preciofum fuper metn bra eius effuderit,atc^ hoc ad eum fepeli^ endum fecerit* In euagelio etia ij laudai) tur,qui corpus eius de cruceacceptu dill genter atcp honorifice tegendix fepelien dum^curarunt*Bt,qd mirabilius uiderl debet, omnes p^triarchcc ^ plericp protf fhcm du uiuerU 3 j>prfj$ t^ilameus cur^ eo D E D I G N I T A T E fepieliendorum QC humandoru cadaue^ rum fuorum, domefticis dC pofteris relfn I (^uebant*Quod fi animorum noftror uni uafcula talia ac tam mirabilia efle uide^ mus,ut de deo eorum autore^iure dubi^ tarefurpicanue nequeamus , gd de ipfo ahimo peculiari quodam ac prcecipuo omniu reru thefauro dicemus c' An ufc» adeo hebetes dC obtufi erimus , ut de dt« Uinohumanarum animarum autore titu bemus, cum de hominu corporibus cx* teris earum uafculis ac receptaculis idi^ pfum plane 6C aperte fentiamus C Quod fequenti Iibro,quantum parui ingc ntj noftri Bicultas efficere conari ue poterit,quemadmodum "ab initio promiiimus, paulo latius dC ubc* rius explica^ ^ I3imus* LlBRl PftlMI FINIS» l , / lANOCri D E MA' N E C T I S, E CLV I T I S A C IV* recofulti Florcntini^de dignitate dC excellentia hominis Liber 1 1* ' E L L E M nobis nunc de anl ma humana breuiter cofcri pturis , tantu ingentj facul^ tatis dC eloquentia? dari,{i optata fierent, utinhac tatxi obfcura dC tam abftrufa materia , de qu2| phtlofophi uaria di^interfediuerfaacpe ne cotitraria fcripfifle coperiuntur,non:« fxuUa pra^cipua (ingularia in mediun;| afferre poflemus . Sedquoniamtantam in rebus ipiis difFicuItate ineilc laterem Dj]pc^ cpipicimus,ut Cicero Romana; eloque- <"«w«<i tiae princcpSjCum de anima differeret, ac S^^^^* quid foret inpra^claroillo Tufculanaril dk^putationum dialpgo diligenter 8C zc* curate perfcrutaretur , magnam quanda <3le eius originc, Ioco,& qualitate diilen^ fione fiiiiTe defcribat* Et Ladatius quoc^ uir dodiflfimus atc^ elegantidimus , cum de eifdem coditionibus in comemoratQf de Opificio hominis opufculo iaucftig^ ez t) E D I (3 N I T A r retjin hunc tnodu fcribens dtxide deprd henditur : Quid autem fit anima nondiS inter philofophos conuenit,necforta(Ie unqp couemetldcirco omnibus, quems: admodum d/citur,animi QC corporis uiri bus, aliqua fortafle nonindigna maiefta tis tu^ ledione referre dC explicare cona bimun Proinde ad perfecfia QC uera eius definitione, quo ad fieri poterat,anheIan tes, uetere Ariftotelis more in rebus fe* rijs ac grauibus profequi imitari^ decrc uimus: qui in omnibus fere Jibris fuis est antea recitabat, quae a prioribus philofo phis de illis rebus dicebant,de gbus ipie diflerere et difputare cotendebat,eorii^ poftea opinioes figillatim cofutabat:atc^ hxc omnia ideo faciebat,ut quid ipfe fen tiret, quado ca catteris copararetur, fact lius &clarius appareret^ Nos igtt cert* ^u^dadtT folita tantiuiri ucftigia, in recf tandis duntaxat opituonibus antiquoru, breuiter imitabimur : no eiii ita arrogai» tes ita^ impudentes>ne(^ fumus net^ ul deri uolumus, ut in tot dC tantis occuka» rumrcrum dtfficultatibus noftram fen^ « tentiani H 0 M I N I S L I B. II 0| tendS e?cplicemus*Sed poftquam ea fp(a recitarimus , recitata^ leuiter confiitaui mus, quat philofophos fuis puris natu^ ralibus conftitutos confcriprifle percipl mus, ad nofb-os theologos , quibus hxc caetera huiufmodi naturae myfteria di uinitus reuelata fuiile conilabat,tanqua in unum human^ falutis portum magna ladati tempeftatecofiigiemus * Cumau tem nonnullos dod^iiTimos iimulatque clegantiilimos uiros, prarcipue Cicero^ iiem dC Ladantium , animum ab anima inter fe difFerre uoluiiie intelligamus, ut altero uiuere,aItero uero Ccntire QC iape«: re iignificatur , quoniam fatis fuper^ fa* tis eile arbitramur,ut magnis tam ardua rum reru difFicuItatibus opprimamur, de nomine minime laboradum forecen femus * Vnde quanquam utro^, utfuis locis aptius QC accommodanus fieri pof^s fe uidebitur, pro eodem uteremur, ani« mam tamen quamanima proptereacre brius frequentare maluimus , quoniam catholicos docflores noiirosiiueexhe^ braea fiue ex gr%ca faaas fcripturas in ^ !.DE DIGNlTArE, Latinam Iinguatn coaugrtentes, (iueaH^ ter quomodolibet explanates , eo uerbo femper ufos fuifle comperimus , quoru nps uenerada ac facrofanda ueftigia tan tummodo obferuare d( imitari conpitui mus t licet gentiles philofopht plerun(^ animum , raro uero animam , pofuerintt Thalcs MilefiuSjUt ab antiquioribus or^s diamur,quem in numero illorum fepte celebratorii fapientff Romulo regnantc extitiire,ac primum in philofophia cla^ ruille manifeHium , quanquam de ani ma particularem quandam mentionem nequaquam fecide memoraretur>cum ta men aquam omnium rerum principium fuifle exiftimaret, atc^ exinde cudamun di clementa,ipfumqp mundum , dC quae^ cunc^ in co gigneretur , oriri dC nafcj ppi naretur,anima ab aqua, Hcut ca^tera, ori gincm trahere , eius opinio lurc cefenda efl * Anaximander eius auditor , non ey; aqua , ut magifter , fed cx fuis^ principijs infimtis omnia producfSirprogredi zfft rebat*Cui Anaximenes fucccdens,mfi'* Hitis illispra^ceptoris fu( principijs aerc adhti* x \ H O M I N I S L I B. I r ^i' iidhibuiile perhibet . Anaxagoras ems difdpuius , praeter generalem quandam dc inittjs rerum ex fimilibus inter fe par^^ ticulis opinione, de anima diflTeres , rem feipfam mouentem e(Ie dixic dC fen^ fit^Diogenes alter Anaximenis auditor, eam, quemadmodu caetera, ad aera unii omnm pnndpmretuIiflTefcnbitur^ Leu dppusS^ Democritus atortioraj hoceft ieuium 6^ mdiuiduorum corpufculora autores d^prmdpes^exquibus omma tonficf uolebant^anfma mhilommus ca:^ lore dC ignem quenda efle arbitrabatur^. Heraclitus cognomento Scotinos^quo^^ tif am de natura reru ita obfcure fcnp(ifle uidebatur, ut illius cemporis philofophi perplexas eius fenterias uix fudances in^ telligere pocuident^eam ipiam uaporem fubcilifljmum cefebat « Empedodes qui de rebus naturalibus gr^cis carmuiibus fcripfiflTe laudatur , quemadmodu apud nos Lucretium lanne feciflfe fibuimus, fi Ciceroni credimus^anima eflfe dicit cor^ di fufFufum fanguine.Si' uero porius Arf fioteh'adh£?remus^ex eiemenris eam fa^ ipir T D E D I G N I T ATE dcHippias fophifta aquamtCritfas autf illa ranguine definiuit« Archelaus Ana;:s scagorac auditor (iueex fimilibus Hue ex jdilQSmilib' inter fe paruculis omnia qu^>« cunc^ edent, QC menrem dC animum con ilare arbitratus. Zenoni Stoico animus ignis utdetur.Quem Aridoxenus mu(i cusidem^philofophus harmonia utin cantu&i^fidibus;Pythagorasueroac Xe nocrates Platonis auditor, numerum fe ipfum mouentem putauerunt* Socrates Archelaidiicipulus, omiHis naturalium rerum difficultatibus, quoniam easaca^ demicoru morenullatehus fciricognosi icme pode autumabat, ac proptereade animaquid eiletnil perfcrutatus, f^fead moralis philofophia; fliudia conuerteratt cam tame immortalem StTperpetua efle defcribit ; Quemadmodu dC Alcmxoti fxckio quis , dC Pherecides Syrus antea (radiderant.Hunc Socratem Plato cele^ berrimus eius difcipulus poftea fecutusy qudmuis ommum phiiofophorumdiTer ufljmus haberetur, de amrna tamen ob^ fcura quxdam^ac metaphoris tropis^ a referta^ ir o M I N I s L I b; 1 1 sy Teferta , pluribiis Iibrorum ruorum lo^ cis ita locutus efl:, ut uix intelhgi potue^ rit : ac pleraque m eum librum congef^ (it, cuius utuius eftjde immortalitate anl morum,ex quibus eam potius fuis quii^ bufdam perfuafionibus immortalem fo re , ^ quid proprijs defcriptionibus c(* fetjhaurire etaugurari ualeamus«Quod Ciceroeoloco maxime fenfide uidetur ubi uerba h^c pofuit:Quid tibi ergo ope ra noilra opus e(l Num eloq uentia Pla tonem fuperare poflTumus euolue dili^ genter eius eum librum quieft de anii* mo,ampIius quod defideres nihilenc*. & paulo poft ita fubdit : Feci meherculc & quidem faepius , fed nefcio quomodo euenit , dum lego a{Ientior,cum poful librum,3^ mecum ipfe de immortalitate animorum coep(cogitare,a(Ienno illa o^ mnis elabitur * Ex pluribus tame eius di dis deprehedi 8)C elici poteft , eumidem fenfiflc, quod Py thagoram 6C Xenocra tem:uel defubilatia,quemadmodum ab Alberto philofopho traditur,uel denu^ /inero feipfum mouente, paulo fuperius ^8 DE DIGNITATB intellcxifle diximus^Ncc dcfucrut ctiam qui cam ipfam cor cfle opinarcntur : cx quo plcriquc homincs cxcordes^uccori^ desjcocordcs^ diccbantur^ Ariftotelcs ' infupcr cu hccc omnfa qua? ab antiquio^ ' ribus de anima fcrebantur friuola QC pe:t neinania efle animaduerteret, quoniam cunda? fere eorum opimones ad rcs cor porcas rcfcrri uidebaturjpraetcr elcmen la^quibus haec corpora coftare no dubU tabat^pra^tcrmiflis duabusaltjs cius dcfiT nmonibus^ quinta natura eft^ uoluit^un de humana anima conficeretur:qua grsc co dC tunc nouOj fcd nunc lamdudij pcr omnes philofbphoru fcholas celcbrato nomine ^'ckK^^^jM appellauittnon quafl continuatam ^ ut ait Giccro ^ motioncm & percnnem/ed poiius fpiritalem quan dam humani corporis perfedione : licet ipfepluribus uerbis uterctur 3 qucmadss mbdu Auicenna 8^ Auerrois exponcrc & explanare uidetur ♦ V arro denic^ etfi diuinaru & humanarSrefriim p^rfedifli mus putarcti quid tame efl[et anima defi iiure uolens^ eam aerem quenda orc coh ^ ccptum H O M r N I S LI B*. II €9 ceptum , m pulmone deferuefadum, in corpore temperatu, & m totum corpus diffufum ede determinauit«Seneca uero fubftanda mcorporea rauonis participe credebat» Contra quos omnes(Arifl:otc le, cS ob digna tanti philofopht uenera^ cione , tum ob fubtile quanda ac uerace eius, licet non perfedaS^ ex omniparte abfblutam, determinatione , femper ex^s cepto)dicendum breuiter exiftimamus«. Nam queadmodu nos de deo , rebus^ coeleftibus ac diuinis animaduertentes, «nagis quid no fit, ^ quid (it untiquodc^ dicere et excogitare poilumusrita deani ma humana cofiderantes,eadem prope^ modii credere bC exiftimare debemus* praefertim cuin omnibus obfcuris rebus multo faciltus (alfa couinci,qp uerainue^ Xiiti pode uideamus. Ad leue uero illatn praedidaru opinionii cofutationem,qua itios fa(f)uros efle pra^diximus , ea p1un:« mum conferre ac fatisfecere putauimus, qux Cicerone partim in Tufculanis dii^ fputatiombus cofcripfiile , partim etiam in cofolatione fua pofuiile meminimus; jrft DE pIGNITATE cuius uerba quoniam nobis fumniopere , placucrunt,& ad noftru propofitu appri mc ualere uidebatur, in hoc loco ponerc dC hic faibere curauimus.ftc em ait: Ani maruin tjerrisnulla origoeft, nam nihil cft in animfs mfxtum ac concretum , auc quod cx terra natum ac fidum effe uidea cunnihil humidiiquidem aut flabile, aut igneum : His cnim in naturis nihil ineft quod uim memori^, mcmis,cogitationis habeat,quod dC prajterita tcneat , 8C futu ra preuideat,8<^ copledi poffit prefentia, quarfola diuina funtinec inuenimus im« dc ad homine ucnire poffint,nifi a Deo«. g<: reliqua* Ariftoteles quippe uir fapicn tiffimus,intelligentia,uoIutatem , memo riam, naturalia quaeda 8C comunia huma . narum animarum muncra, nifimediantl bus illis quorum propria dona efle uide# antur , nullatenus prouenire poffe exco gitauit, Itaqueomnia elementa,licct fola (crraab anima luxta uetcru philofophos rum traditioneSjCO ipfo recitante, fepara retur: 8C non modo elementa,fed cunda quec^ corporea,a fpirjtali eius naturame ■ .rit4 HOMrms LiB» rr n^^ rito diftinxiiTe dC fegrcgafle laudat. Hac cgregiam fupradidorum peneomnium opinionacoflicauone Cicero ab Ariftod tele magiftro ( iic enim eum quodam Io« co appellare non dubitauic ) ex fecundo tlc Anima fumpfide dC accepiflfe credi* tur : [n quo quidem libro cum ille uerae philofophiae princcpsjanimae eilentiamj (icenim intcrprccari placuitquodGrac^ ci iarieuf dicunc, quamuis eo uerbo niuecercsminime uterentur,paul6 ac^ curatius perfcrutaretur , quam caeteros philofophos antea fecifTe coiiftarec , eam corpoream effc no pofle plane bC apertc uidic ^ fendt* Itaque cunda corpora fua cogitanonc tranfcendens , atque opci^ mum quiddam perfe(flumm non iniu^ ria oporcere efle exiilimas , ipfam in gc* nerc fubftantiae ponere bC collocare con* ftituit : nec materia quam philofophi ful> ftandae appellacionc cenfebanc , fed for^s mam,&non cuiuflibec corporis,fed calis ucique quale humanum corpus dicimus formam cflie,declarauic 8^ uoIuic:Quo fa 6io , cum de c^us potenttjs poftea diflere c ^ 7t DE DIGNITATE ret , atc^ intellediuam tanqua perpetuS^ a rcliquis corrupttbilibusfepararet, prio. ribus definitionu particulis ita adhibuiiP* fe QC adiecide uidetur,ut animam huma» ni corporis ratlonalenj at(^ immortalem dC incorruptibilem forma, plane dC apcr te definiret.Si aute circunfcriptos natura |is phiIofophi,qualerti feipfum eiTc profi tcbatur, limites tranfgrcdi 5C tranfccnde re uoluiflet, (uide quid homini tribuam) ab omnipotf ti Peo ex nihilo mirabiliter, ut arbitror,crcata fuiilc adieciilett Quod feci(ret,nimirum cudis naturae lcgibus ^ omnibus quoque naturalium philofo phoru decrctisac dogmatibus rcpugnaf fet, gbus ex nihilo aliquid ficri pofle ne* gabatur: Ac proptcrea animam humanl corppris immortale QC incorruptibileni formam/ationis dC intelligentiae capace, €x nihilo a Dcocreatam ueriflimeac per fediflimc dixiflet: huiufmodienim uera ucl defihitio uel potiusdefcriptio^exia^ cris catholicorum dodoru fententtjs cH- ci poflle exiftimat dC creditur.Quaquam talia fuapte naturaabftrufa dC obfcura in tenebris A. H O.M I N I S LI B, ' 11 .7j tencbris laterc uidcnt^quo h umao| mcn tis acies inualida pcnetrarc no potcftrni* fi iam fupcrno luminc illuftrarct , qucm admbdum optimis illis ac fandinimis ui ris contigiftcnouimus, quoru fcntcntias in^praefcntiaru haurirc dC cxplicarc con^ : nam cx uno Iiominc, que pri^e mum a deo fccundu facras fcripturas coj* ditum fuiifc legimus , dC ideo graecc cx^ prcftius protoplaftus appellatur, contra falias philofophorum dc «etcrnitatc ma^ di fcntcntias, gcnus humanum in hunc mudumiumpfit cxpr^iu.Moyfesenim Moyfef omni fapientia Acgyptiorum cruditus, feceffun ^cprimus d^maximuscorumprophcta comulit rum qui propherij^s fyais litcris masv^af bant,cum fcfc a fenfibus abftrahcrc ctipc rctjin uaftas Acthiopia: folitudines pera grarc non dubitauit, ybicundis fecula^' bus ncg;ocijs praerermiflis ac negledis, ad akifttmarum duntaxat dC diuinarum rerum meditarioi|em animum metemm conucrtit: in quo quidcm ita omnipoteti dco placuiffc crcditur, ut cum non per senigmata aut per fomnia obfcurascp um? 5^4- 15 E D I GNI TATE fiones inftar cxteroru prophetarujfed & cie ad facte uidere dC intuen , ac plura 8C (lupeda miracula faccre meruerit,quead modum faaaeliteracplane&raperteaiTe rerc teftificari^ uident» Talis igit Moy* Ces per himc modum diuino fpirituafna ' tus,nechumanac fapientix,nec fecularis philofophiae ^feftbr,fed potius idoneus quidam diuinoru operum teftis 8C afler^ tor, pentateuchum fuum fic incipere au fus eft:In principio creauit deus ccela 6C terram,8^ reliqua ufc^ ad integram dC abfolutam cundorum brutorum produ dionem deinceps profecutus , tandem inquitt Faciamus homine ad imagine dC iimilttudinem noftrS,Qua? quidem uer^ bafecunducertamquandam d^unicam omniu theologora e3cpIanationem,non ad corpus, fed ad animam tantummodo ' referuntur J!^am quid eft deus qui ita d< [ xitf Caro,an fpiritusc' non caro uti(^,(cd ipiritus , cui (imilis caro efte non poteft: quia ipfe incorporeus et inutfibilis eft:ca ro autem QC compreheditur dC uidetur» Dequaquidem reetfimiilta) imopene infinitsi i / ^ i ir'o Mi N ir Li b; ii 7$ inHnita ellc uideant quae de ea fubtfliter quafri fi<: inueftigari foleant.animam ta^ men non a pareniibus QC catra ducc , ut chcologico ucrbo utamur,inftar corpo^ Tum procefliflc, quemadmodu quidam haeretici,8<: in primis Apollontus ncfcio ^uiSjfaliB opinabanturjfcd a Deo cx ni* hilo fadam in luccm prodtj{re,ita cxidi^ iiiamus dC crcdimus, ut dcco ipfo ullatc nus dubitarcS^ ambigcrc nequeamus» '-Cui quidcm fentetiaf , uero cnim omnia •^onfonant, cum^i fere facraru literarum cxplanatorcs , catholici^ dodorcs ad^ hacrcrc 6C ailcntiripcrhibcntur. Vnde eius quaii matcriem,quam nullam fuiiTe manifcftum eft, nequaquam quaererc dC inueftigaredcbemus: no cnim talcquid dam eiTe (cimus, (icut terrSL humani cors» poris materiam cxtitifte diximus,ecu« telimo uel humcfa(flo puluerc fingcrc tur.ExquoIudaeorum &: Arrianorum jnftgnii ftultam opinioncm falfam cflc conuinci (Uorun tur,qui ucrbaiIla,Faciamus ad noftram, Arrww dC cactera , dei ad angelos fuiflc putant* m erro jBnimuero Cm iniagine ad fornia , (iuc 7S t)E DIGMITATB fimilitudinem ad natura referanc, ut funt uariae dc hac re theologorum fcntcnaae, c^teris praedidorum uerborum explana cionibus praetermidis, qu^ pene innume rabiles aiFerunt,parum attendiife ac con ftderaflre uidetur,qiiomodo iure ficri poss tuerit,ut creationis operatio , quae ad fo:^ lum crcatorem peruncrct , qui ufc^aded omnipotcns cft,ut cx nihilo cuncfla feccs» re ac crearc ualuerit , angelis tribuerctur communicarcturcR, quos creaturas cde conftabat, Quod u fuiflettutic^ creaturae (imulatc^ crcatores plane dC aperte apps ruiflcnt.Si uero quam illud abfurdum ec quam impoftibilc e(Iet,aliquatenus exco :gitaftent,profed6 nunquamin ^tum ac tam cuidetem errorcm incidifllcnt^Nec;^ etiam candcm imagincm ac (imilitudine dci dC angcloru efte no potuifte animad^^ ucrterunt . At fi creationis operauo cum angelis c5munis cxmiftct, nunquid ima go 6C fimihtudo deo dC angclis commu^ «iscftepotuifljctf tantum enim abeftut angeli inpoteftateac maieftatcDeopa:< res <Gk uideacur , ut ipfos 9b eius natura maxime HOMINIS LIB. II T7 maxime ac longiflifneabeflefentiainus» At uero propheca ille fupremus non te« mere fed potius mirabiliter fentiens^ac fupra humanum modum feie inter con« tempiandum attollens, utquandam di« uinarum perfonarum diAin<f)ionem la« tentem bC occultam paucis uerbis , quo ad fieri poterat, piamus 8(rapertius expli caret , in creatione anima? pluraliter \o» qui QC enunciare no dubitauit ♦ Quod QC antea fecerat , quando in principio crea^ tiit deus Bloin,hebraice dixerar, non te# mere &fortuit6 plurali numero ufuSjCS in ca^teris cundarO rerum dcTanimalium produdioibus femper Deum (ingulari^ cer dixiOe meminiilet . Quod ad pracci* puam quandam egregiam ammarum cxcellentia uel maxime pertinere bC fpei* iflare cogno(citur,ut omnes diuinx per^i (bnae ad iblam earu creationem expreil^ fiiiiTe uideantur. Nec his adhuc conten* cus:Poflquam deus creauit homines, be nedixit ( mquit) iIlis,eos^ omniu rerum produdarum domiiios, uniuerii^ terra rum orbis reges imperacores^ coflicuiu 7» ' ' D E D I (J N ITATB Et, utmaiore ipfarum ammarupraeftan* tiam dignuatem^ moftrarct, tandem tn tiuc modij fecure intrcpide^ adiccit:For mauit dommus deus homine de limo tcr rac,& mfpirauitin faciceius fpiraculu ui* tae«&:reliqua. Dominus, inc[t, deus, hoG cftjillud ineffabilc nome,quod grgcc tc* tragramaton appcllat , ac propriaipfius cflentia fignificat, ( fic cnim hoclocoq& fubftantia diccrc maluimus) dC ufcpadco ab Hebrg is obferuatur dC colitur,ut quc admodu facris charadcribus uenerandis €Otu <odicibus expreflum & fcriptufir, niftfummis dutaxat faccrdotibus quotan nis femel, SC in fancflo iandoru pronun« ciari cxplicari^ non liccat ♦ Quod atten^ «dentcs Manichci pcruerfi &:acutihacrc* dci,uerba illa ita interpretabantur,utanf mas de fubftantia dei fadas cfle adfirma^ •rcntJn qua quidem opinionc Euripidea poeta una cii quibufda philofophis fuiflc traditur* Verum eniinuero quid nos de .'thcologis noftris dicemus c^quadoquidc ^ccundu poetas d^philofophos humanas ^uiimas e ccelis in terras defcedifle intcIU gimus; HOMINIS riB» II 79 gfinust^d Vcf gfl* his ucrfibus oftcndit: eji oUis uigor cr ccekjik origo Sminibui, quMtm non noxia corpora UrcUntt Terreniq^ hebetant artut moribundd^ membru. . fdipfum a Lucrctio pocta pr^didu (uiSh confiat ita cancntc: Denic^caUjlifumiK omnes femine oriimdi, Omnibut idem iUe patere(l, Bt Hcrmcs quoc^ iIlc,ob cxccllcntia ful Kermet cognomcto TrifmcgiftuSj^d gr^cc Mcr Trifme* curiutcrmaxfmungnificai,hominc&a giflut» dco dC ad dci iimilitudmcm fadiu cflc no ^orauit , quado humana forma thcoi« dcn,hoc cfl dco Amile,appcllarc ct nucii parc no formidauit.Huc Platone poftca fecutu code graeco ucrbo ufum fuiflc Ictf gimus*Ci'ccro ctia plurib Jocis,homim<* bus nihilmctcmclius,nihil pr^(latius,nl hil dcniq^ diuinius ab omnipoteti dco da ri potuil^ tcdat^Scd ut alia multa oniitta mus quae a plcrifc^ catholicae ccclcfia; do doribus circa huiufmodi gcnefcos auto ritateadducunt,Kis bcari Auguftini ucr bis,ad uera quanda QC brcue comcmora taru diuinaru fcntcntiaru cxplanatione, 8a £) E D I G N I T A T E cohtcnu crimusrqui qufdem cum pcr fc> ^ tum fcptimum ct odauum hbrum fupcr Gencfim ad litcram dc animarum digni tatc plura copiofiffimc qua^fiuiffct acquc clcgantiflimc diTputaffctjIongis tandciri diTputatioibus dcfcfluSjin calcc cius co:^ diciSjdc anima^quam dcus homim in fa- ciem cius fufflans infpirafle dicuurj mhil fc nifi hoc folu cofirmarc tcftaf , quod fid cx dco cratjUt fubftatia dci no cflTcttct fic incorporca^ut non cflTct corpus/cd rpiri tus, no dc fubftantia dd gcnitus^ ncc dc fubftatf a dci proccdcs , fcd feclus a dco: j ncc ua fadus ut in cius natura natura vlU ' ta corporis ucl rationalis anima^ ucrtcrc tur^ Vndecx hisacca?tcris huiufmodi cx nihilo fadam ac crcatam cfl[e conclu^^ ditur^Fccit igitur deus homincm ad ima ginc &C fimilitudine fuamrtalcm quippc ilif anima crcauit^ qua rationc immor talitatc , intelhgcntia ac memoria dC uo;^ luntate^pr^dica caetcris omnibus animai^ libus praeftarct ac dominaren Hanc no^^ ftram^imo poiius catholica,&:( utita du xerim^theplogicam ipfius anima^defini tionem s. V 4 H O M I N I S L I B. I r 8t tfonem ueram 5l perfedam idcirco eflc contendimus, quonia ipram^cum ex an:^ tedic!^is Mofaicorum uerborudefinihOi^ nibuS)tum etiam ex pluribus alqs fando rum uiroru^fi^^ maxime Ambrofrj dcGre gortj, DamafceniacRemigtjj defcnptio nibus hinc inde coflantesjbrcuiter com^? {)ilautmus« Cum itacp eam fubftatiam dC formam incorpoream dCd Deo ex nihilo creatam ^ ex his qua? diximus antea pro^^ banmus, reliquu eftjUtnonuIIadeipfius immortalitate in medium adducamus: quo fado, de tnbus fuis naturalibus po:^ tentijs fupcnus commcmoiatis, pauca qua^dam breuiflime rcfere mus* Ad cer^^ tam igitur quandam 8l indubitatam ani^^ Anmc marum imniortalitatcmgiauiterfecun' i^nior dum dignitatem rei procedere &fprogre tat^<^^ di cupientes,primo hoc ipfum nonnullis ^^tit4i rationibus 6tf argumcntisac perfuafiom bus ofl:endcmus:Quibufda deinde poe:^ taru ac philofophoru autoritaribusconss firmabimus : Adamantmis denic^ facra^ rum fcripturatu tefi:imonijs comproba^* bimus«Raaombus igitur niu dC infifl:ere; %Z DE DIGNITATE uotentes, pauca e multis m hunc modix, tanquam alijs probabihora , delegimusr Cceterae ammantes tribus duntaxat ele^ mentis, quafi poderofis ac terreftrtbus, btuntur : Solus uero homo ignem , ut^ pote leue dC fublime ac ccelefte elemen^ tum, (ine quo uiuere no poflfet» in quo* tidianum uitaefux ufumadrumittquod ideo nonexiguum , ut aitquidam , im« mortalitatis argumentum aideri deber, quoniam Deum, qui Hngula quaec^ bru ta ignis utiiitatepriuauit,homfnibusue ro tantummodo largitus eft, nihil tcme* re ac fruftra iacere operariue intelligi* mus : prsefertim cum ad generales quai^ dam aliquora , nedum ad cudas omniS animalium fpecies intendere ac profpitf cere uideatur » Sed cum caetera animalia inortalia efficeret, ^ huiurmodieIemen« torum difcretionem , quae ad uiuentium ufum utilitatem^ crcauerat,ea ut reuera inter fe difcreuerat, ita per huncdiuerra* rum naturarum modum ab inuicem dttf fcreta, ab illis intelligi uoluit , qui fubtili fngenio pr^dia paulo altius a terrems co gttadonibus - H O M I N I S L I II I) gftationibus eleuarent « Si omne$ etiaoi uiueies homines longe pod mortcproi* fpicere, ac futuns fecuiis magnis cum la boribus,nec minoribus fumpiibus, na^ turaii quoda deiiderio alledi infl;iga« ci, quantS poiTunt femper prodede co^ nantur , partim crebris procerarum ar^ borum confitionibus , partim diuturnis magnorum acdificiorum conftrucflioni:* bus, partim continuis filiorum procrea^ cionibus , partim denique , ne cuncfla ii^ hoc loco compie(flamur,perpetuis libe« ralium artium 8C ingenuarum fentetia« rum confcriptionibus , ut funt uaria df« uerforum bominuingenia,quac omnia Cicero in Tufculanis fuis multo latius eC uberius profecutus en,quemadmoduni luceclarius conftared^ apparere dignd fcimus, profe(fl6 eora amma immortaie forc iure dubitare dC ambigere no poflu mus , pracfertim cu huiufmodi defiderid cundis hominibus uel potius toti huma tio generi ab ip(a natura,reru omniu pa« rente,inditu fuifTe uideamus : Quoniam aliter fequeretur ut innatfeoru anifflaliii f » 84- DE DIGNITATE quaedeus pvx c^tens nobilitatacodidiT^ fetj cupidttates appetinones^ euanefcc^ rent* Eofdem quoq^ homines^naturadu ce, fehcitatem appetere uidemus ^ quam nullatenusnifi per anim<Tduntaxanm^ mortalitatemadipiTci &aflequi poflent: nam fi omnmo extingueret, quona mo* do fehces efl^e uiderentur^ mtelhgere exai cogitare^ nequimus : pra^fertim cum in hac uitamortalijOb fingularem quanda eius uarietatem, nuilatenus beati efl^ ua leamus 4 [taque fimihter uana dC fluita na turac cupiditas dC appetitio refultaret^ Omnes infuper naiurali QC innata uolun tatc immortales forc exoptamus 8^ cupi musifed huiufmodi noftra uoluntas>qua philofophi appetitum cum ratione defi^ nierunt , ommno falli decipiue non po^ tefl: ♦ Quod fi eueniret> m idem utiqj ina^? niscupiditatis naturalis abfurdu Jaberc^sf mur.Qu^ quidem quoniam impofljbilia funt^ac natur^ ipfi plane QC apertc repu^* gnare cernuntur , profec^d^ animas uni cum corponbus interirc, falfum cfl[e coit uincttur^Quod fi ficn potuiflet>ut animf fimul H O M 1 N IS L I B. ir 8< fimul cumcorporibusintenrent : porro deum iniuftum fuifle mamfefte conclu^ deretur:Nam magna queda perduis ho:^ minibus fuorum malorum fadnoru pre* miajUeldiuitias uel honores ac pocenia^s tus dC regna, indigniffime fimul arc^ ini^ quiffime largiret: Viris uero probis atcp optimis,qui cunda haecquaj nosl^ona appellarefolemus, friuola dC inania con- tempferut^atc^ inediam.parfimonia, ucr bera , ecuieos, dC fmgula qua^cp corpora , tormenta fponte fua fufceperunt,ut ccc:^ leftem iliam ac beata dC immarceftibilcin uitanancifcerentur, non modo dignatn laborum fuorum mercedem nonpraebe ret, fed pro operibus iuftis gloriofecp ge ftis, cucfias huius humanae uitae miferias^ cruciatus, neces tribuerec : quo quid ab^ furdius dici excogttariuepoiljt, nequaq^ mtelligerc ualemus ♦ Vnae Dicaearchus dC Democruus,Epicurusac Pancetius, &C quicuncjj alij animas una cum corpo^ ribus intenre putauerunt , proculdubio aberraftc deprchenduntunQuod quidc tam poetarum quamphilofophorum dC 8# DE DIGNITATE fan(florum uirorum autoritaubus ceps clarius apparcbit « Atcp uta poema tibus fabularum^ figmemis,tanquam i lcuiufculis tcftimbntjs brcuitcr rcccda- inus,oiiincspoetas Graecos paritcr dC LatinPSjinfcros S>C infcrnu pro malorum punitioibus, Elifcos ucro campos 8^ bca torum infulas pro bonoru hominu prae^ intis^pofuifle manifcftii cft: Quod Vcr* gilius his uerfibus cxprcflit: Hic locm e^tpdrtes ubi fe uia findit itt dmhdi* pextera>qu<e Ditw magmfuh mccnid tendit» Hdc iter Blyfiutii nohisydt kud mdlorum hxercet poenMtisr dd impid tdrtdrd mUtit* Wipfum 8C carmina Sibyllina tocucl ma# ximc cofirmarc uidentur , cum ultimum de uiuis acmortuisdciiudiciuuaticinan tun Ad philofophos fcueriores ucriiatifi inagiftros QC ^feiTorcs acccdamus:quo* rum prim9,utaitCiccro,Phcrccides Sy* rus animos hpminu fempitcrnos effe di^ xittcusus opinione Py thagoras cius difcl pufus non modocomprobauit , fed cau* Tam ctiam cur ita cflct adiuxit ♦ Qui enim ^tc Phcr?ci4cm cxtiicraw philofoph'! HOMINIS LIB» ir 8/ I quoniam mtelligere nonpoterantquo* I ^ nammodoanimaiinecorporeu/uereua ! . leretjUtrunq^ (imul intenre putauerunr«r ti [ta(^fi[mphci praedi(flipra?ceptoris fuide i seternitate animorum fententiae , perpe^* 1 tuamquandaminuaria&diueriacorpo i ra reuolutione adinuenide didtur, qua niediante,perpetu6 feruarentur.Sedhic [I c«eteri fuperiores uiderint,qualem in« ^ corpoream formam in ipfo corpore in^ telligant* Ciceronienim nodro naturam animi intuenti,non immerito multo diffl cilior cogitatio muItocB obfcurior occur rebat, qualis animus eilet in corpore,taii quam alienae domui, quam qualis remad itn neret, podqua exierit, dC in liberum c<£* ja lum,tanquam in domu fuam, emigraue^ rit« Alcmacon, fecundum Ariflotelis fen p tentiam, idoneus immortalitatis animo^* rum aflertor accedit, (ic enim ipfum quo dam loco exidimaiTe refert « Plato quan^ ifd qu3 ut Py thagoreos cognoiceret in eam Italiae partem uenifle memoretur , quae quondam magna Graecia dicebatur, ubl ,|]j, Pythjigoraspriino,d^quieufequebanc ' 88 DE DIGNITATE poftea, celebres fcholarum fuaru (edes coftituerant>no folum de a^ternuateani morum idem fenfiflfe quod Pytliagora, fed plures etiam rationes ciir ita Ut attu^ hlTe exiftimaiur: Ipfum tamen a Socraic cius magiftro, idcirco lilud accepilTe crc dimuSjquonia Socrate in extremo mor:^ tis articuio conftitutum^ de eoru immor talitate diuinitus difteruifte ac difputaftc comperimus* Atcp ab eodtm praecepto. re Xcnopliontem quoque cognometo SocraticumjPlatonis condifcipulum, iU lam ipfam opinionem exhaufifte puta:^ mus : quando Cyrum maiorem clariflLs mum Perfarum regem celebratoillo Pac dia^ fua^ uolumine, quod nos de infantia Cyrijlatineinterpretari folemus^ de eter tiitate animorij difterentem inducit* Ari ftoteles magifter omnium idem plane et aperieafteiere fi^confirmare nondubi tauit : quem Porphyrius in eandem fen^ tentiam fecutus eft.Sed &C quofdam anti quiores &C celeberrimos uiros hoc idem fenfifte conftat : nam dC commemoratus Hcrmes ex duabus diuerfis naturis ho^ minen^ H O M I N I S L I II 69 cnmem conflatum arburabatur^quarura alceram mortalem,alteram uero immor;* talem efle exiftimabat • At Polues qut da ApoIlineMilefiucofuIuifle dicitur, utru poftmorteanima uel diflx)lueretuel rc^ maneret : atcp eam poft feparatione a cor poreperpetuo remanere atcpinaeternii uiuere^exoraculi refponfis intellexit. Cicero denicp 6C Seneca pluribus libro^ rum fiiorum locis permultaargumenta, per^ Uarias perfijafiones huiufinodi,ani morij immortalitate probare dC atceftari conamurXaeterij fi his omnibus fapien^ tibus uiris magniscp phiIofi:)phiscredi« mus , qui hac animorii xternitate uerbis duntaxat S^fcriptis fijis confirmaueriit: quid de illis fentimus^q ea de caufa mor^ tem fibfipfis cofiriuerunt , ut uinculis cor poris foluti liberius uiuere uateretC qua^ les CleanchejChrifippii^ZenonejEmpe docle qui fe in ardetis Aetng fpecii interti pefta node deiecifl^e fizribit: Quales infij per Catone Romanu^^&^Theombrotum Ambrachiota fijifl^e legimus: quos le(flo Platois libro qui eft de aeternitate anima fO DE DIGMITATB rum , fejpfos fnteretniflle comperimus* . Nonne ules QC tatos utros animorii aeter nttatem recepiile exiilimabimusfquan^ doquidem eos uolunaria mortem fpon ce fua accepide non dubitamus^Cii itac^ nonullis rationibus,pluribus^ poetarfi ac phtlofophori! allegattonibus , deant^ moro immorulitate aliqua memoratu dtgna breuiter recitarimus , reliqua eft ut ad iandorum autoritates ad diuina ' oracula paruper accedamus * Et quanqpt cQdh quae in utrocp ueteri fcilicet ac no^ uo teftameto fcripta funt, hanc animorij jmmortalitate praefupponere uideatur, pauca tame ex multis clariora et expref^ libra,breuitatis (imulatc^ illuftradx tjerl tatts caufa,breuiter referemus«Et ut a ue tuftioritus ordiamur : Moyfes tn come^ morata Genefeos autoritate animam im moriale fore plane &C apcrte dedarauit; goHomi perhocenim folum propior acDeo fi« • Mim milior,cp per quaccuncp alia,facile uideri mU deo dC apparerc poteft : nam cogniuone, fa« ■iiif* pientia,&: poteftate,ac c^teris omnibus, lonse diftimilis€ft;cu foU immortalitatc ^ Deo H O M I N I S L I B. 1 1 9» ' Deo conninilis appareat* At^ m eodem iibro id ipfum manifeflius expreflide ui detur»quado Enoch iliu ab Adam proto plafto feptimum,fexagenmoquinto acta tis anno non obijde.fed cum Deo ambu lade dC in cccli! afcediiTe teftatur * Quod QC Helix in libris Rcgum contigiife le^ ^mus , ut curru igneo uiuus ab ignitis equis in ccelum ueheretur: quo in ccclo, Helifeum prophetam memorati Heliae difcipulum, puerulum quendam uiduae Sunamitis filiii, paulo ante defundu e te nebris in lucem reuocafTe nouimus.In fa ' H^i cro quoque dC admirabili illo pauentifli ^ ' itii uiri diaIago,quem librum a pracdido Moyfe,Hebraci compofitum fuiflcopi* nantur,cum de certa quadam dC eKpreC* (a defundoru homina refurredione d&< terminetur,profe(fl6 animam immorta* lem eflTe no dubitatur.Dauid ctiam plu* ribus pfalmoru fuoru locis his dC huiuCa modi uerbis uius: Qui fperanc in te do* mine,in aeternS cxuItabQt:manifefta ani moru perpetuitatem oftcdereS^ demon iirare digQofatur* Eiaias quado de Deo 91 DE DIG NITATE loquftur : Praecipi tab i t , inq u 1 1, mor tcm in fempiternum,d^ mortui tui uiuent: quid aUud cp animorum aeternitatem per hxc huiufmodi uerba renrifTe uidet f Si enim interiret , quomodo in fempiternQ mors praccipitaretur C 6C quonam modo mor^ tuos corpore aliter ^ per animarum per petuitatem utuere poflfe putandum cf\c Cum deinde apua Hieremiam > infernu 8C inferos crebro fcriptum fuide cogno^ uimus,nonde cadaueribus quaeinhoc feculoante oculos noflros quotidiehu^ mari dC fepeliri uidemus,fed de anima^ bus iure intelligimus . Bt rurfus quando Ezcchielem, uiuentium terram, faepenu merorepetentem, &iuftum uitaUi(flu« rum dC no moriturum , dicentem audiui mus,quid aliud nifi humanas animas n5 morituras merito interpretamurCDani* cl, a Dario Mcdorii rege omnibus rcgm fut prouinct]s, obadmirabilem iiiamac diuinam diuerfoi um fomajorum intertf pretatione, digneprcefedus , nunquam in lacum leonum crudelibus feris laniati dum fe mitti palTus elTct/ed potius facuo I H O M I N I S L I II 9) BC impio ilhus gcntis fatrapum ediVlo pa ruidet, mf! ammam immortalemeflccrc didiflet 4 Quid ueio hxc celebrata Ofeac prophetx uerba, in formadeiita dicetis: De manu mortis liberabo eos y de morte redimam eos , er o mors tua 6 mors ^ ero mors tua inferne ♦ 5C reliqua, nifi anima^ rum a^ternitatem fonatacplane aperte^ (ignificantr' Conuertiminiad me,perIoe lem dicit dominus^ in leiuntjs dC fletibus &C plancfiibus, & reliquis huiufmodt hu^j ii\anoru corporumcruciatibus^Curin^ quit conuernminirut fcilicct per afpera tl la,tormentorum genera, ad qua? nos ex^ hortaiur &C inuitat^celerius anima fui cor poris compagefcparata omninopereatc' quinimo pocius utin eternij uiuar* Amos domind fuper altare ftante QC fic loquen^^ tem feuidifledicitrFugientes nonfalua^ buntur : nam fi defcederint in infernum, exinde manus mea educetr&^ fi afcende^ rint ufcp ad co^lu, inde pariter eos extra^ ham.S^ cetera huiufmodi.Ex quibus qui dem uerbis animasdefuncloriinequaq^ cum corporibus mterire declarat ^ quo^ #4- t>B DIGNITATE niam ex omnibus locis excrahendas ef& ceftat*Hic no ucrbis folu/ed rebus quc que et corporah' niorte,tanq uerus omn i potentis dei athleta, idipfum approbare tradit: Nam primu ab Amaiia facerdoie fnultis plagis afHic!)us , ab Ozta deinde eius filio,Iuda?orum rege uede quadam per tepora transfixus^innoces perire, diuinaclegis tranfgreilbr uiuere maluit* Quemadmodu Biaiam faeuis imptj regis Manailes temporibus antea feciiTe legi^ mus, quando ferra equanimiter fecari fe paiTus eft * Quod nullo uni^ tepore ad^ dudli eilent ut faceret,(ianima uHatenus Riortale credidiilent,pr^fertim cu utrac^ uiolenta QC crudele morte faciliter fuge<« re dC uitare poilent * Abdiam infuper Ionam,Michea,Naum, Abacu, Sopho^ niam, Aggeu, Zacharia, Malachiam, ut uno uerboru cotextu breuitatis caufa re liquosfereomnes prophetas compleda niur,certaquadam dC indubitata huma^ narum animaru immortalitate codicibus fuis decIaraiTe&c^fcripiiile fcimustpar tim naq^ beatos homines,partim ad DeS conuerfos. H O M I N I S L I II 9i conuerfos , parum prophetas per multa fecula antea mortuos^iuftos^ QC fandos luros pariter defiindos in eternum uiuc re:partim denic^ dominum Heliam, an^ cequam ueniat dies magnus dC horribt^ li& , miflTurum^pIane QC aperte teftantur* Qua? quide omnia^fi anima mteriret nul latenus fien poterat^Quid autem de Ma chabeis fratribus dicemus c^quonia mcli ta dC gloriofa gefta QC dura dC afpera fub Aniiocho Armenioru rege inflida pro racris legibus tormeta^ ahanempe iRi qua uiuimus uita fore decIarant.Cxteri multis^ altjs huiufmodi ueteris in^ ilrumeti^qua? pene infmita funt,pra?ter^ miflis y deinceps ad teftametum nouum fumma tim ac breuiilime accedam^* Mat ch^us^Marcus^LucasJoanes^inomnib^ euagelt)s fuis nihil aliud legetibus SK^au dientibusj&r toti ferme humano generi, ^ a^ternitate animarn fignificare &ma^ nifeftare cotendunt ♦ Nam 6C regna coc^ lorum , dC plures beatuudmum fpecies^ dC i nfcrorii pc^n^^QC miuriarfi patieda,cc crebraieiuni'aj5(^mutuaeuiimicoru dile^ 9S ' DE DIGNITATE <flioncs, 8^ afperae propnoru corporum cafti'garioneSj& plures defuncflorum ho minum fufcitariones, dC nouiflTjme mor* tuorum omniu, quibus euangelia referi> riftima funt, nequaquam animas interi^ rc, fed in aeternu poiius uiuere , plane 5C aperte ftgnificant. A^us apoftoloru,at* que PaultjPetri, loannis 5C ludas epifto*! Iac,ne folis eorum allegationibus conten ti fimus ♦ Qiiid enim uerbis opus eft,ubi manifefta dC certa rerum tcftimonia cer nuiurr' Nonne proprt^s martyribus que phriqs ipforu fponte fua fubierunt,cum fugere Sc euitare facile poflent,&f plunV bus etiam mortuorum hominum fufcita tionibus,animas remanere poft mortem oftenderutr' Innumerabiles infinitorum pene martyru cateruas omittamus , qm certatim undecim illis famofis diuerforix jmpiorum Imperatorum aduerfusChri (lianos perfecutionibuSjad afpera QC dif uerfa mariyria concurrebant,atcp exin* dc ad xterna ccciorum regna afpirabat. Miflbs infuper facimus loanne Chryfo ftomum,Gregorium Nazanzenu,Marf gnum H O M I N I S L I I r gum Bafilium, CirillumjOrigencmjrcIi quos^ cxternos, HilarmjCyprianu^La danrium^AmbrofiumjHieronymujAu gufti'num,Grcgoriu pontificcm^S^^ csetc ros catholicac ccclcfiae dodorcs Grsccos paritcr ac Latinos^quandoquide ortincs ifti m cudis operibus fijis, quae pene in^ finita rcliqucrunt, nihil aliud agcrc ope rari^ contcnderuntjnfftutoptimaac uc ra dC folida utriufcp leftamcti fundamcn ta^quodammodo obfcura S^muolutai cxplaiiarentur , atquc quoad fien' pote:^ rat paulo clarius exphcarenu Cum itac^ pluribus rationibus , multis^ tam pro;^ fanis quam facris pra^ftantiftimorum ui^^ rorum autontatibus, animam immorta^ lem cfle antea probauen'mus,^nuc de trl bus eius naturalibus potcnttjs , qucm^ admodum nos faduros eflc promffcra^s mus^dcinccps pauca dicemusrac primd deipfahominis mtclligentia breuiflimc agemuS)Cuius qutdem quantae Sc^ quam iifcredihii excellentes uires fint , plcracp magna 8^ lishumni ingentia uel facmora uel machinamen^ mgmij uH ta admirabiliter muenta QC mtcllcda dc^ s « 98 D E D I G N I T A T E clarat * Nam ut a leuioribus incipiamu;^ quantod^quammirabili ingenio prxdl tum lafonem argonautarum princi peni fuideexiftimamus , quando primuillud nauigiii conftruxit, quo argonauta: eius collegac uedijhorrifonum mare ingredi atquehorribiles faeui pelagi fludus fecu re bc intrepide , incredibile dicflu^tranfi^ re au(i funt ^ Id cuique ita mirabile uide^ ri poterat , ut unumquenque uidentem in fui admirationem compulidet : ceu il^ le apud Adium poctam palilor , qui na« uem nunquam antea uidiilet , ut procid diuinum nouum illud uehiculum ex alto confpexitjperterritus dC admirabun dus hoc modo loquebatur: Tanta mo les labitur fi-emebunda ex alto, ingen^ ti fonitu 5)C ftrepitu per fe undas euoiuit, dC reliqua ♦ Huiufmodi nauigandi arttfi^ cium paulatim per muha temporum mo menta , ufque ad hanc noftram astatem^ ita excreuifle uidemus, ut in miraculum ^ ufque procefferit ♦ Nam non modo Bri* . tannicum &glacialem oceanum , uc in^ quit poeta,quotidie nauigare confueue runt. i HOMINIS LIB. ir s>f^'^ runt/ed eHatn m inttmam pene Maurita Jiia,ultra terminos antea nauigabiles nu Iper penetrare contenderunt : ubi plur?s, cultas & habitatas infulas penitus antc^ liac incognitas repertas fuifle audiuim»» .Qiianta quoque induftria ingentcs illas jet ccleberrimas Aegypti pyramidcs,at* que illam etiam qux Romac cernitur aU tiffima turrim m pyramidalcm formam Tcdada,fadas fuifle arbitramurfQuan* tamfupcrartc Philo Athenicnfibus ari- jnamentarium illud a Graecis fcriptori^ bus tantopere Iaudatum,opus utfcribfis tur impenfa 5C clcgantia uifcndum, coii •ftruxifle crcditur f Quanta prxtcreafo^s Icrtia arcam illam, ob prifca gcncralis dj luuti tempeftatem, a Noe humani gcne ris uel conferuatorc,ucI confolatorcpos? .iius,quod nomcn cius cx Hcbrjca in latj nam linguaintcrpretatufignificarc uide lur, fabrcfa(fla fuifle putamus f Et nc dc uctuftis 8C admirabilibus afdificfjs, qua: pene innumcrabilia fuerut,impr «efcntia rum plura dicamus, ad noua Sc rccentio ra paulifpcr accedamus.Quanto mcntis g » too DE DIGNITATE acumincPhihppus cognometo Bruncl lifcus, architcdoruomniunoftri teporis fecilc princeps, magnu ucl potius maxl mum Florentinac adis fornice illu admi rabilcmjnullis lignoru ferrorii ue arma* tnentis, incrcdibile didu, fabricatus eft^ Nec minori uel maiori pouus induftria egrcgios pi<Jlorcs,pr^cipuos fculptores quxdam folennia pinxifle nouimus^ wwrfbi QuippcZeufim, ApelIem,Eufranorc, orLxl tanio et tam fubtili artificiopiduras fuas npu cffinxifle Iegimus,ut unus picflam Hdc * namartificiofislineametisialemexpreftf fiflelaudaf,qualem Laeda eius mater coc lcfti partu ^didiffe uidebat ♦ Alter equa canem^talcs depinxerat,uiequi cancs uc tranfeutes uiua quafi imaginc capti al ledlf^ lAtcrdumtiinnirc ac latrarc cogc rentur:Quoniaea animalia uera cfle exl ftimabant,quae in pariete pi^z in propa tulo ccrncbantun Alius tanta artc recca tcs uuas una cum raccmis cffi'ngcbat,ut liolantes aucs falfa fpccicdcceptas paric tem pidtu cum roftris pulfandu pafccn^ di gratia eompclIcrct^Quid de lotto no# H O M m I S LI B» ; r lot flro optin^orviorum temporum pidore dicemusCquem Romac,qucm Neapoli, que Vcnetrjs,que Florenti^,que denic^ plunbus altjs .cel.cbratis urbibus multa ita egrcgie depin xifle coftat, ut cum an* tiquis illis maximis eius artis magidris non iniuria confcrri dC computari pode uideatur,Dc Praxitcle, Phidia>& Poly^ .crcto, optimis 8C cxcellentifljmis flatua Ti)s,idem fcntimus,quod decommcmo ratis pidoribus pau|o antcfcnfiflc dixi^ mus , quorum primus Vcnerem in quo dam [ndoru templo marmore ita uenu^ fie cxprcfllt,ut uix a libidinofis trafeun^ tfilm confpedibus tuta & pudica ferua* rctur* Ab alio tamen ncfcio quo,Syracii lis uaccaqua^d^m aenea conflata prxtea reuntem taurum ad cius amorcm et con icubitum cxcitauit.Duorum quoq; alio^ jrum plcraqpmaximaS^admirabilia adf ihuc Rom^ iigna uifuntur.Qiiid de Lau rentio peregregio nofl^ri teporis ftatuaa» rio referemus c" cuius quidem excellen^s tes admirabiles^ uirtutcs in nobilitatis ^riferiim QC ceUbratis facrac «edis noflr^ f r toi D E D IG N I T A TE <anuis in propatulo uiTuntur cSed utad altiora eiliberaliora ingenuarum artium monum^nta afcendamus; Quidde poe tis, Homero, Hefiodo, Euripide, Pacu* uio, VirgiliOjPIauto, Horatio, QC Sen&« ca,caeteris'quc Graecis pariter dC Latinis commemorabimusc' quos poemata &:fi gmenta fua tata ingent) acie finxifle con ftat , ut non fine aiiquo cceleftis meniis inftindu ea perfecifle QC abfoluifl"e ui* deantur. Nobilitatos hiftoricos &orato rcs ac iurifconfuItoSjThucydidemdicii itius dC Polybium, Herodotumac Dio* dorum,Liuium dC Salluftium, Curtium ac [uftinum , Demofthenem dC Aefchi* nem , Ciceronem dC Hortenfium , Scae« uolam Paulu , QC reliquos huiufmodi praeftantiflimos uiros omittamus, quos jprecipuam elegantiam,d(^ magnam mut tarum rerum peritiam non fine fingularl mgenio acquifiuifl^ manifeftii eft* Philo fophos infupermiflbs faciamus, Pytha* goram , Platonem, Ariftotelem, Theo^ phraftum, Varronem, Ciceronem, Se* nccam QC Pluiium , quos in philofophia J H OM I N I S L I B, II loj ^ fta claruide manifefium efl; , utdecudis naturalibus rebus mirabiliter perfcruta^ rentur , fubtiles^ QC acutas cogitationes fuas graccis dC latinis literis commenda^ rent.Iam de medicis medicinacm autori^s bus pariter fileamus : Quod quidem ar^ tificium accurata dC diligens hominum foIertia,ad utilitatem fuam mirum in mo dum excogitauit : ut aegrotis QC infirmis corporibus, fuis adinuendotvbus dCop portunis pharmacis falubriter mederen > tur, Aftrologi infuper motus conucrfio. nes^ fyderum,orius, obitus que figno:* rum QC planetarum magna cum attentio ne fufpicientes, in tantam eorum cogni Comoii cionem peruenerunt, ut uarias Solislu* taexi^ nac^ eclipfes defediones que multo an* iosw» ti praediceret, SC futuras fi-umentorum, oIei,uiniubertates, inopias que praenos: fcerent : quales multos QC in primis Tha lem Milefium , qui ob magnam quan^ damolei emptiQU^m, cuius penuriaper aftrologiam futuram effe pra;uiderat,ex paupere diues eftedus eft:Et Archime^ g 4- \ |04-: 13 E D I G N I T A T E ^em Syracufanij, exdufle tradut , qucm diuerfos lunaejSoIis, ac quinc^ erratium (iellarutn motus i'n fph^ra nefcio qua ab co mirabiliter fabrefadia , ita illigafle dici tur, utomneseorudiflimilimos motus, ' mirabile didujuna regeret couerfio^Dc quoLadantiuseleganter in fecundodi uinarum inflitutionum Iibro uerba ha^c pomt : An Archimedes Siculus cocauo aere fimilitudmem mundi ac figuram po tuit machinanV in quo ita folem lunamm copofuu, utinaequales motus fi^coelem bus fimiles couerfionibusfingulisquafi diebus efficerentjnon modo acceflTus fp lis ac receflliSjUel /ncremetajdiminutio^ nesq^luna^juerumetiam ftellarum erran tium ue! uagantium difpares curfus or^ bis illedum uertit exhiberet ♦ Poftremo quanta dC quam magna theologorOno^ ftforum ingcrifafuerint,facile arbitrari dC cogitare poierimus ^ fi multiplices \U bros eorum accuratifllme legere & intel figereuoluerimus ^ in quibus prapcipua , quasda de mundi qreatione^de angeloru ^^odudiorie^ cle prouidetia Dci^de diui narum HOMINIS LIB4 II lOJ narupcrfonamdiftincflione, QCdc incar nacione uerbi , ac ca^cens huiurmodi uel maxime concinent.Que quidem omnia myftena, ecTi prophetis ab mino diuint^ tus reuelaca fuifTe exidimemuSsa quibus poftea ad fupradidorum cheologorum nociciam prouenifte nofcuncur : canco ca hien arcificfo^ac cam acri dC cam fubcili la genio illa prophecaru firma dC fohda fun damenca confirmafle dC corr oboraffe ui dencur^ uc obfcura illa dC occulca dC inui fibiliaaccp incomprehenfibilia, propria inecis acie coprehendifte ec ufdifte com'^ periancur ♦ Vnde qui hxc &C caecera hn^M lufmodi confpexifle pucantur, hi profcir cfio docuiffe perhibecur , fimilem anima fuum eius efte qui ca ftue in ca^Io^fiue iti cerra, fiue in mari coto ue mundo fabrica tus eftec^ Sed ne plura de humana incelli gencia dicamus:Quid de memoria alcc^ ra nacure doce referemusr^cuius quidem quata QC quam mirabilis poceftas fic/uin macim dicere,nedum expltcare,difticile uel imponTibile forec^No quaerimus qua lamemoriaSimohideSpquanca Theod4 lotf D E D I G N I T ATE rus^quanta Cyncas Pyrrhi ad fcnztule^ gatus^quanta Carneades,quanta Speu^ iippusjquanta Metrodorus, quataThc inifl:ocIeS)quanta Cyrus» quata Murida tes^duo potentifTimi reges, quata Lucul lus^quanta HortenfiuS:, quanta Seneca, quos^ caeteros prasftates 8C eruditos ut ros mhocipfo memorandi officioexcel luinelegimus:decomumhominumme moria lo^mur^et eorS maxime q i'n quui bufdam maforibus ftudtjs liberalibus^ artibus uerfatijingenua magnarum reru cotemplatione opera nauauerut.quoru quanta mens fuerit exiftimare propt&^ readifficile acpeneimpoffibile eflecen femus^quonta infimta dC quafi innume^. rabiha reruS^ uerboru uefiigia memine riinttCuius quideetfi tata uis en^uteam breuiter pro dignitate fua exphcare ne^s? queam^^artificm tame quodda (lue a Si^ momde poeta Chio , fiue ab ahquo alio pra^iiantiffimo uiro repertum fuilTe acce pimus^ quod maximum naturali memo rice lumen afferret^In hoc tam admirabi^ liomniunirerum thefaurointer cartera duplex H O M I N I S L I I r 107 duplex uis, unarcru, altcra ucrboru, itaj laiere perhibeturai creditur, utquanqpp per eam potentiatn fimul dC rcs dC uerba percipiamus 5 quofdam tamen una plus quam altera ualuifle dC uiguiflTe intelliga fnus:ceu de Lucullo dC Hortenfio apud . Cicerone legifle meminim^ ♦ Hccc enim ipfius in Academicis uerba funt:H3buit cnim Lucullus diuinam quandam me^^ monam rerura: Verboru maiorem Hor tenfius . Sed quo plus i'n ncgoti]s geren dis res quam ucrba profunt^hoc crat me inoria illa preftantioriQua fuifle in Thc nriftocle,que facile Grsccise pr^ncipem ponimus , fingularem ferunt : qui qui^ ^^detn etiam pollicenti cuidam fe artem ei rmemoria^ , qua^ tum primum profereba ^tur^traditurum^rcfpondifl^e diciturjObli oiifci fe malle quam difcere«Credoquod 'ha^rebant in memoria qu^cijc^ audiebac 6^ uidcrat^ Tali ingenio pr^ditus Lucu! lus adiunxcrat etia illlam qua Themifto dcs fpreuerat difciplinamjtac^ utlitcris cofignamus qux monumentis madare -uolumus^ fic iile ia animo res infculpta» l08 DE DICJNITATE! habebat,8^ reliq.Duabus fupradidis {in gularibus dC pr^cipuis donbus>quarum una fingula qux(^ mtelligere,aitera uef rocu(fla qusemteiledaenent meminiiTs ualeremus , (lue Dea fiue natura liberix uolucatis imperiu no immeritpadhibuij^ fe cognofcimusilut per huiufmodi pote^ fiatemala fcilicet euitare SC effugere, bo na uero appetere dC eligere poifemus: Quod (heologi liberum uoluntatis arbi tri um appeIIauerut.De quo quide quale dC anted^ poft primi hominis tranfgref^ iionem fui({et,quale^ in poileris remaa fiiletjplura a facris dodoribus d^gahter tradata in prxientiarum recitaremus , (t Idoneu in calce huius libri diiTerendi lo;* cum fore putaremus*Sed cum iampride de animae definirione,d^ de eius immor^c «alitate, ac de tribus fuis naturalf bus po tentif s , quo a nobis breuius ^ diligeti^ tius fieri potuerit , hucuique diflerueri« •mis, multo meiius fore exiftimauimus, ut de toto iam homine , adiutore ^ fau« tore Deo, dicere QC tradarc incipiamus, <|Uadoquid€m de duabus prinapalibus partibus H O M I N I S X I B» H I log partibus cx quibus ipfc ccinponitur,l5Ms tis profacultatcnofiradidcruiileinctm» iiimus«Aincn» ilBRI SECVNPI FINIS» lANOCir DE MA» N E C T I S, E CLV I T I S A C IV- rccofulti Florcnnnijdc digmtate QC exccllcntia homims Liber i ii. V o N I A M corpus SfTanl mam duo fola eflTc intcUigc bamus,ex gbus homo con ftabat, ac quaedam propria ct peculiaria corporis,que* dam ueroanimifingularia &admirabi« lia,nonnulla etiam uiricpcoiundo com tnunia uidcbamus:Idcirco cum pluradc egrcgiis quibufda humani corporis mu ncribus primo, at($ dc prarcipuis quon^ rationalis animac dotibus dC priuilegijs fccundo librOjhadcnus tradafle memi^ nerimus; deinceps hoc teruo pauca de toto hominejdum cri t in hac uita morta* l^diflTercmus : quem ab omnipoteti dco mirabiliter conftitutQ fuifTe, iure dubita rc dC ambigere no pofTumus, quadoqul dem partes illas ex gbus homine ipfum coftrui ac coponi intelligimus^diuinitus fecflas creatas^ antea probaucrimus* At ticro fi quis rudis dC ignarus rerum , dc hoc ipfo forte fufpicaretur , tunc profe^ <fl6 omnis cius fufpicio fcrupulus^ ccf^ farct 5 cum has duas, corporea kilicet 8C * rpiritalem^tam diuerfas ac tam diRantcs inaturas^intcr fcc^ contrarias, (imul &iti unum ita admifVabiliter ac uere diuinitus conueniffc ucl parumpcr confiderauc^s idi : quod aliter ab omnipotenti DccK nullatcnus fieri potuiflfe ccrtiflimc fci:^ •mustpra^fertim cum cafibijpfis maxiiiie ^aduerfantia ac repugnantia uideamus^. Vcrum quanquam idipfum, cx his qqae «npraecedentibus libris latc copiofequc cxplicauimuSjita certum 8^ manifeftum (it^ut nulla rationc,nulIaucautoritatc ad probandum dC confirmandum indi^ gcrc uidcatur; quia tamen rcs magna dC ardua HOMINIS LIB» fll m ardua eft , ubi omnis noftra difputatio fundat, 6C undc quo^ rehquus oratio^ nis noftrac curfus emanabit dC profluer, paulo altius ab ongine repetemus:ac pii mo quid (it homo breuiter oftendemus: omnisemm quazdealiquare fufcipitur mftitutio , iuxta uetere illam ^mofam^ fententiam , debet a definitione pro&ci* fci : ut intelligatur quid ftt id dequo dio (putatur * Hominem animal fociale QC ci uile,rauonis 8C intelligenti^ capax,ab er ratibus lucisq^ ignaris 8C cxcutientibus philofophis definitu efTe nouimus, Nos igitur, quibus occuUu dC abftrufum uc* ritatis lumen ex diuinis facrarS fcriptu;« rarum oraculis illuftratum euidenter ap paruit,hanc ipfam,qualifcun(^ eft, gen* tilium dC ethnicorii hominum defcriptio nem etiam atc^ etiam connderantes,non ufcpquaque perfecflam efle copcrimus* Nam cum eos mente fuam fragiliquidc &C tenebrofo proprioru corporu domi«> ciIioiIligata,neculionin naturali dunta xatlumine fuftentatam poflcdifle,atquc propter^a recoditam quanda magnarS iit BE DIGNITATE r er um Qbfc urita tc h uma nis diTp u ta tionl buspcnuus&omninoaflTequi nonpo^: fuiffeintelligeremus, fupernaturalietdi juino fplendore fulcin dC adiutt ^ in hunc ' certe modum corrigere dC fic emendarc audebimus: Vt homo fit animal cum re- liquis adiedionibus fupradidfs 5 ^artim mortale dum eft i'n hac uita fecularijpar^ tim uero fmmortale ubi a mortuis refur^s rexerit ♦ Sed poftqua nonullam de certis antiquorum philofophorum erroribus, quafi fortuitam mentione fecimus, hanc partem , quanti^m ad pra^fens propofitu fpedarc dC pertinere cenfebimus^parui per profequamur ♦ Multi mudum fortui co^utLeucippuSjDemocritus, Dica^ar^ cus dC Epicurus, fadum: Multi uero pc ripatetici femper fuifre^opinantunStoici autem mundu ab omnipotenti Deo for^s matum dC conftitutum efle dicunt ♦ Qui fortuito fadij contendut^nulla Dei pro? 4iidentia regi gubemariue confirmant; Peripatetici quauis femperfuifle exifti^s fnauerint^ diuinatameprouidentia ixni cu Stoicis adminiftrari gubernanue fenf ferunt*^ HOMINIS LIB» ril lij ferunuSed ne fortef aliqua prxdidoruni philofophoru haere(is,uel, utplamus dC exprefTius loquamur , feda ab humanis erronbus aliena eflet, Stoid mmirij cac* teris ommbus grauiores, de hac ipla mat^ teria itadifFufe dideruiflre comperiatur, ut Deum, quem mundt febncatorcm af bitrabatur,open'fuo immifcuifTe uideani tur. Vnde illud Virgiltanum natum cfl«! crediturt Totmq; infufa per artitt Mens agitat molem, v mag^iiofe corpore mifceti ttac^ Academicis, tanqp deomnibusanl btgetibus,quonia nihil fciri pofle exiflt:^ inabant,penitus prcetermiflis:& Eptcu^ reos diuinam prouidentiam omnino tof lentes;, dC Peripatcticos mudt crcatione abnegantcs, dC Stoicos Dcumopcri fuot Immifcentes , aberrafle conflat * Ca^tcra tios quanq^ homuncuH &ignarinmus, praefcrtim fi cu tantis ac tam magnis phi lofophis comparemur, per facras tamcti fcripturas ccelitus cdodi',Ct diuino quo<* dam fplcndorc illuminati , contra falfant gentiUiim ethntcoriim^ uiroru fapiei^ «4. •© E D I G r T AT E nam dicerc ac diflerere prefumetes^milV dum ab omnfpotenti Deo ex nihilo crea tum dC gratia hominis coftitutu aflererc ci c6flrmare.no dubitam^ : credere nacp ipfumfruftraetincaflxim tataactammi^^ randa opera coftituifle , abfurdij quidda loge a ueritate alienu eflTc, quis infict^ as ibit f Nec ^cp ^pter mundii mundus ipfe fadus eft:nullo eiri harij rerQ ufu in^ digcre uidefjCuomino fenfu careat^Nec ctia dici poteft, Deij^pter fe/pfum mua diim fabricaflTejCij fine ipfo efl^ potuifl!et dC poflict, quemadmodij ante creationc plane dC aperte fuiflTe cognouimus* Rc^ iinquit ergo animaru caufa mudum eflie conftrucfiujCu rebus ipfis exquibus con (lat animates ipfas uti uideamus^ quate^ nus pcr pra^didiJ earu rerum ufum fefc coferuarc^acperhuncmodiidegere dC uiuerc ualeat« Si ca^teras igi tur animates hominis tantumodo caufa &das eflle ap parcrct,mundum utic^ hominis dutaxat gratia a Deo fadum dC coftitutum fuifl[e concluderef, quonia ipfum propterani mantcs fiidu^S!^ cas proptcr homincm fa HOMiNis LiB* rir dlas dfcimus : At hoc ipfum cx co certu ciTedcclarat^quod omma qud^cui^ ^cfla funtjfoli homim' deferuire ac mirii in mo^ dum famularijmeridiana ( ut didt )lucc clarius cofpicimus : quoquide^bato uc iecj^ conceflbjhomme cuius gratia mun dum creataconfitemurj utic^ a deo fadu fuilfe maniTeflii eft ♦ Vnde falfa^ 8C uanac deformauonehominis cundoru poeta rum opinfones extiterunt* Poetaenanc^ homine a Prometheo lapeu filio de luto fadu efle finxerut^ Sed fieri no potuii ut homo uerii dC uiim homine faceret^ cum poffet eadem ratione generari ^ qua ipfc Prometheusex lapeto natus erairqqui:^ dem fi fiii t homo generare hominem po tuit/acere uero no potuit ♦ Verum quia poetas no omnino mentiri folerc, fedfi::^ guris dC ^nigmatibus fententias fuas in^ uoluereS^obfcurarc uulgo exiftimatur 8C creditur:Ladann'us8^ AuguftJiu^ lufmodi uulgi opmione apprime kcutij eos in hac ipfafidiione non ufquequac^ fuiffe mentitos putaucrut* Sed pri mum ommum Prometheu de molli acpmgui h X 115 D E D I G N I T A T E luto fimulacrum hominfs formafIe> at> co^pnmitus nata elile artem fiatuas QC (imulacra fingendi tradiderunt:Siquidc louis eum teporibusfuiflefcribat, qui^ bus primu templaj cofirui, dC noui deo^ rum cultus efle cceperunt* Promde for^» mmo hominispropriumquoddam fo^ lius Dei opus efl:nam ipfe rerum omma machinator^ca cunda antea creaflet, po ftremo fecit 3C formauit homme ♦ Quod CicerO j quamuis expers cccleftium terarij,plane tamen dC aperte fenHfl^ ui^ detur» quandoquidem in primo De legl bus libro uerba ha^c appofita fuifl^ cer^ nutur: Animal hoc prouidS^fagax^muU tiplex^acutum, plenum rationis dCconfi lij^que uocamus homme^praeclara qua^ dam conditionegeneratij^a fummo Dea fblum extitifl!e cognouimusreft enim ex tot animantiii generibus ac naturis partl ceps rationis dC cognitionis^cum ca^tera fint omnia expertia^Qiiod ueteres 5^ no ui\ut ita dixenm^ theologimulto clarius dC euidentius aperuerunt:nam Deu con ^ fummato dC perfedo mudo^animalia ua rtjgeneris H O M I N I S L r B. 1 1 r. 117 irj genens ex didimilibus fbrmis,ma|g;na dC mmora ut fierent imperafIe,proc^de^ runt* Vnde fada funt bina, id eft ditierfi rexus,nnguIa,exquorum uartjs fo^tibus &aer dC terra QC mana coplerentur : de^ ditq^ eis omnibus generatim Deus ali* menta de cerra,utufui cfle hominibus poflenttalia nimirum ad cibos, alia uero ad ueftimetumtQuac autem magnarum crant uinum idcirco prsebuit, ut in exco lenda terra iuuarent : unde funt dicfla iaa mentaJtem rebus omnibus mirabilide^ fcriptionc compofitis , regnum fibt acter num pararc conftituit,d^ tnnumerabiles pencf animas procreare uoIuic,quibus immortalitaic largitus eft : timi fecit ipfc (ibi fimulacrum fenfibile at(^ intelligens, hoc eft ad imaginis futjpfius forma, qua tiihil poterat cftc perfedius:homincm fi gurauic ex Irmo terra;:unde homo nun^ cupacus cft,quod fit fidus cx humo* Ac« que hoc ipfum cundia prophetarii,cuan geliftarfi QC apoftolorum oracuIa,6^ fin^ gula quxcf catholicorum dodorum elo quia plane QC aperte dedarac:que,ne ni^ 118 DE DIGNITATE rnri(imus , pcrpctao filcmio praetcnre, quam prolixo fermone explicare ma* iuimustprefertim cum taha fint utde eis nullatcnus ambigere& dubitarc ualea* mus . Qiiod fi ucieres illi fapientcs uiri Graeci ac Latini , pi(flura fculpturamue aliquam proptcrca apprime laudare dC commcndare folcbant , quod Zcufim, quod ApcIIcm , quod Eufi-anore, quod Fabiu , percgrcgios picfiorcs , uel quod Phidiam,quod Praxitelem,quod Poly* cletum , quod Paralum , optimos illorii temporum fculptorcs habuiflTe arbitra^ rentur : Quid nos in hac ipfa hominis fa bricationc, ccrta quadam omnipotentis Dci fi*gura,faccre debemusf qui de Dco uero QC folohumanigencris autorc no immerito gloriamur ♦ Etfi cnim illi fum* micarumartium magifl:ri fuilTe uidcreti tur, homines tamen erant,qui facile labj ct abcrrarc potcrat»Quod dc hoc noftro opificio iure fufpicari et titubarc no pof* (umus , cum id a Dco optimo maximo cius conditoreprofluxilTc dC emanaflfe r€ntiamus,(|ut falli dccipiuc nori potcit % H O M I N I S L y B* M r tt9 At dicet fortafrequifpiam^fliatuam pidu ram ue aliquam apud ueteres no tam ob i'd laudan dC commendan confueuide, quod optimos (latuarios picflores^ opi ficcs habuerintjfed potius quod egregic decenter^ formata, dC pulchris quoquc Jineamentis diftmcfla uidebatur « Quod fi nos itaantiquitus contigiflTe concede^ remuSjUt debita membrorum c5forma^ noad pulchritudinem cuaifcunque opc ris maximeualeret:quanquam fumma corum magiftrorum excelkntia ad ma^ gnitudinem laudum plurimum conferc battquid nos de hac hominis fabricatio^ ne refpondebimusc^nonnc cumex his quae corporibus extrinfecus apparent, tum cx illis etiam qua^ in intimo dC prae^ tiofo humanarum animaru thefauro itx^ clufa perhibentur, diuinitus fadamfuiT^ fe afl!eremus f Sed ne forte maxima 5^ ni miahumanitatis noflra^gloria allediac protradijongius a propofitoeuagan' ul deamur , ad id parumper redeamus un:^ dedigrcflii fumus * Cum iguur hominc. ab omnipoteti Deo fedu eflTe antea prof^ %ip T) E D I GIT I T ATE |bau6rimus:reliquuefl;,ut qualem ipfuni fnagidenlle fupremus fecerit, primum paulolatius oftendamus : quod deinde IdC quale ei ita mirabiliter conftituto offl (Cium exercitiij^ dederit, breuiter enar(« rabimustpoftremo cur eum talem coRi* lueritjdeinceps referemus « Quibus pro facultate noftraieiune exiliter^ trada^ tisjnonullas pr^terea nobiIitatas,d^ egre gias humance naturae conditiones adhi« bere dC adiungere conabimur « Primum mmji ^tac^ Deus hoc tam dignum ac tam prx* iu otm ftanseiusopificiumjtantifecilTe&exiilj n pY<t* mafle uidetur, ut homine formofidimu, mti^t» ingenio(iiIimn,fapientiiItmum^opuIen« [<• ti(nmum,ac denic^ potentiiTimum effice ret : eius nanc]^ forma ita fublimis ex^s cellens eft, quemadmodum in primo li^ bro uberriine ac latiilime explicauimus, ut pleriqiie tam profanf, quam facri fcri^ |)tpres,Deos immortales nulla alia prae^ terqp humana figura,uelut caeteris omni bus longe fublimiore atcp excellentipre, in templis delubris^ pingi QC efFingi uo iueript ; quorum formam uel h^manam H O HI N IS L I B» r 1 1 m tielpotius noftram dtumam forc opor* nerc cenfebant : ceu Ciccro in primo dc natura deorum plane Si^ aperte declarat, cuius uerba h acc funt : Auxerut haec ca» ,dem poetac, pidoreSjOpifices : erat aute non facile agentes aliquid QC molientes deos in aliarum formarui imitatione feri» uare« Quippe huiufmodi uana uel pida uel fculpta deorum iimulacra a iimiiitu* dine nomen acceperunt » Sed folum dC uerum Dei fimulacru homoeftjin quo quidem quibufcun^ eruditis Hmulatc^ ptjs coniideratoribus diuina qua?dam ti militudo apparere QC relucere dignofci^ tur ♦ Quac enim copoHtio membrorum, quae coformatio lineamentorum, quae flj gura,quae fpecies,ut de extrinfecis QC ap parentibus dicamus , humana poteil; efTepuIchriorcNam fimundus ipfeit» decorus et pulcher efl;,ut pulchrior eiie, . excogitari'ue nonpo(TIt, fiquidem ab or natu dC munditie nomen accepit t quan) pulchrum QC quam formofum illud cxi^ (limare debemus , cuius gratia mudi pul chrimdinem&diam fuiilenouimus ^ Af b $ m DE DIGNITATB uero terras , maria , ccclos aflris fielliisqp diflindos, diuerfas {ohriuQC lunariu lu^ minu uarietates , eorum^ omniu ortus dC occafus, at^ omni arternitate ratos ini mutabtles^ curfus^ante oculos noOros, coHderadi dC conteplandicaufa parunv* per codituamus: ut qualis QC quantus Gt ^uiufmodi totus mudi ornatus,paul6 cla i:ius 8iC euidetius elucefcat Jdeo uaria Uiis pradidarurerij ornameta cofideremus: fontii! gelidas perenitates,Iiquores per«! lucidos , amnium riparu^ ueftitus uiri* di(Iimos,diuernscoloribus atc^ diilimili bus, utita dixerim, inter feuiriditatibus diftincflos : fpeluncarum concauas pro* £unditates,(axorij afperitates ,impenden cium montiu altitudines^immenfitates^ camporum circunfpiciamus,Quae uero ^ quam uaria genera beftiaru uel cicu^ ^ rum uel ferarum Qui uolucrum lapfus * atcp cantus fqui paftusc" quae uita fylue* lirium f quid denic^ de humano generc dicemusf qui quafi cultores terrac confti tuti, non patiuntur eam nec immanitate l^elluaru efferari, nec ftirpium afperitate uaftan, j f i R O M I N 1 S L I B. III I2| uaftan',quorumq^ openbus agn^inful^» litcora^ coUucenc diftincfla tems dC ur^ bibus, Quce quide omnia (i utanimis (ic oculis uno afpedu uidere dC confpice^ re po{Iemus,quaIe dC quam mirabile fpe daculum nobis ita uidentibus dC cofpt* cientibus appareret , nec uerbis abunde explicare, nec mente fatis excogitare ua lcremus » Etenim (i pnTcis tcporibus illl prxftantidimi uid fe aliquid dignum aG* iecutos fuiile putabant,qui oftium pon^ tiuiderant,6Ceas angudias perquas pe« netrauerat Argos prima illa QC celebra» ta nauis : aut tj qui oceam freta illa con:* fpexerant, ubirapax undaEuropamLi byam^ diuidens ab inuicem dirimebat: Quod quale fpedaculum fore cenfe^ mus,fi totam,terram,(itum,formam, cir cumfcriptionem, pulchntudtnem,nmul contueri lieeret C At uero quonia omnia in una Hmul colleda corporeo uifu coti fpicere uidere^ nequimus,faltem (ingu la quaec^ maiora dC digniora paulo ube^ rius deflgnemus , atque aliquanto latius amplificemus, utpertianc amplificattos 124. DE DIGNITATB nem noHira hxc ipfa tam pulchra dC tam decora ac tam admirabilia^quandoquide confpicari non poiTumus , faltem,muIto mehus comminiTci dC contemplari uaiea mus * Quanta ita(^ efl: maris oceani pul^ chritudoCquamm incredibilis magnttud do ^ quo uniuerius terraru orbis ambir i €iC drcuiri uidetur* Qtiatus deinde huius noilri mediterranei decor dC ornatus c* Suod ab illo uelut a fonte et a capite pro« uens plerafque prouincias regiones^ mirabiliter abluit » Quae deinde fpeciesf quse magnitudo c' quae moles f quseuz^ rietas umuerH C qux amcenitas oraru ac littorum;* Quot genera,quam^ difparia parnm fubmerfarum partim Huitantium ^ innatantium belluaruc^Quanta quocp funt ccelorum ornamentac' Sol enim qui Soh mi* hobis ita paruus apparet , ut humanu ca itttudo GT put uel paululu excedere uideatur , ma« «r/Mf » gnitudine tame fua multis partibus tota terra, circa quam cotinuo quoda ac per<s petuo motu uoIuitur,maior : Is^ oriens &: occidens diem node^ conficit,S^ mo do accedens ^ modo recedens bim^s in fingulos HOHINIS LIB, III nf^^f fingulos annos reuerfiones ab extremo contrarias facit : quarum mteruallo tum quafi tnftitia quadam contrahit terram, tum uicillim Iaftificat,ut cum coslo hilara ta uideatur.Luna cuius magnitudo ter^ ra ipfa minor eft , his quibus Sol fpactjs uagat^Reliqua; ilelldc,quas uagas dC er^ rantes gr^co uerboplanetas dicimus,cir ca terram ferutur,eodem^ motu oriun^ tur 8>C occidunt:quorum motus tum inci tantur tum retardantur,raepe etiam infi^ (lunt^Sequitur (tellarum inerranti i! ma^ xima muItitudo,quarumdi(lin(flio pron fedo talis dC tanta eftjUt eo fpedaculo ni hil pulchrius, nihil ornatius, nihil deniA que admirabilius (ieri, rcperiri,excogita ri, poterat. Quodquidem omnipotens Deus non folum idcirco fecifle uidetur, ut maius S^euidentius ipfius uniuerfi or namentum appareret^fed etiam ne SoHs lumme ad occafum defcendentejobfcui* ' ra & ca^ca nox, tetris atquehorrentibus tencbris nimiu ingrauefceret, noceret^ uiuentibus homin:^ obeiIet,cuius gra^ ita cii<f)a qua^c^ uiuentia inftituifle QC ot^ 'IKT DE DlGNITATE dinafle noucratrproinde ipfas nocflis te^ nebras ob tancu dC tam incredibilem par uarum ftellara numerofitate multis mi^ nutis^ lumimbus teperauit^Quae qmde quafi omnia Ciccro in primo Tufculana rum difputationij his uerbis comprehen dere dC copledi uidetunPrimu uidemus fpeciem cadoremcp casludeindecouer:^ fionis celeritatetantamjquanta cogitare no poflumusuum uiciffitudines dierii dC nodiiJjCOmutationescp temporu quadri partitas , ad maturitate frugu 8<^d tem^ peratione corporu aptas , eoru^ omnifi moderatore8^duce folem, lunam^ac^ cretfone dC diminutione luminis quafi ftoru notante dC figniflcante dies ♦ Tum ineode orbeinduodecim partes diGiri^ buto quinqj ftellas ferri, eofde curfus co ftantiffime feruantes difparibus inter fc motibuS:,noc^urna^ cccli forma undic^ fideribusornata^Tum globu terraeemi^^ nente e mari fixu in medio mijdi uniuerfi I0CO5 duabus oris diftantibuSjhabitabilc dC cultu:quaru altera qua nos incolimus, fub axe pofita ad ftellas feptem^unde Horrifer H O M I N I S L i ! 1 1 \if Horrifvr aquilonis firidor gclidd^ molitur niuts. Alceraaufiralis /gnota nobfs^quaGrecl uocat Mivclovx^ Ca^teras partes incultasi quod aut frigore rigeat^aut urant calorc Hic aut ubi habitamus no mterniimt Tuo Ccclum nitefccrCiarbores jrondcfctrcy (teporc Vites l^tific^ pmpinis pubcfccrc^ Rdmoj bdccanm ubcrtatc murucfccrc, Scgctcs largiri jrugcSyfloYerc omnidf Vontcs fcatcrchcrbispratdconueftiricr* Tum mulutudine pecudu partim ad ue^^ fcendum^partim ad cultus agrorum^par lim ad uehendum, partim ad corpora ue (lienda, hominemi^ ipfum quafi cotem platorecarhacdeoru, eorumcp cultore^ atc^ hominis ucilitati agros omnes dC ma ria parecia. Si ^rgo mudl huius ornatus^ ne forte i n rebus tam daris tamcp euiden tibus longiores fimus , talis dC tantus cC^ fc perbibetur etcreditur^qua forma^qua pulchritudine^quo decore homine pr^ dicum exidimare debemusf^cuius folius caufa mudum ipfum pulcherrimum ornaciffimum facflum efle non dubua^i mus 4 No mirum igitur fi ueteres noui^ 118 t>E DIGNITATE ingeniofaru artiQ inuentores , quoniam patura diuinaomnibus rebus tum inani maris tum antmaris excellereac prefiare arbitrabantur,nec ullam figura humana forma pulchriorem exiftimabant, ut dij inftar hominum effingeretur, pingeren fur'ue confenfiffe uidebantur* At quam pulchra BC quam decora fit haec hominis ' fpecies ex eo maxime intueri hcet, quod nemo eft quin cmori maht quam couer:*- ti in ahquam figuram beftiae , quamuis fi fieri pofl!et,fibi hominis mentem referua ret:ceu dc Apuleio quodam Madaurefi fertur:que in afellu referuata fibi huma-t na mcnte conuerfum fabulant:fed poft:*, quam ad priftinum ueri hominis ftatum inirabihtcr redierat,de omnibus quae ea tempeftate euenerant hbrum quendam copofuit,quem De afino aureo appella^s tiit. Ac profec^o taIis,hoc eft pulcherri* ina 8^deccnuflima huius diuini potius J humanianimalis forma , quemadmodii reuera fiiit, ita eflTe fieri^ debcbat,ut ido ncum quoddam dC opportunum diuing potim quam humana: mentis domiciliS non 9 H O M I N I S L I III 120 nommuria forc potuifler : ceu m primo huius operis libro mulco lacius QC uberi^ us expifcauimus 4 Sed ha^c hadenusde forma.Qind uero defubtili &:acuro eius tam pulchri d^tamformofi hominis in^ genio dicemus r^quod equidem tantutn &C tale e(l, ut cunda qua^c^ pofl primam iUam nouamac rudem mundi creatione cxfingulariquodam&pr^cipuo huma na? mentis acumine a nobis adinueta ac confecfla & abfoluta fuifle uideatur ♦ No ftra nancpjhoc efl: humana funt , quoniS > ab hominibus efFecfla , qua? cernuntur, omnes domoSjOmniaoppida^omnes ur bes j omnia denicp orbis terrarum ardifi^ cia.qua^ nimiru tanta QC talia funt^ut po^ tius angelorum quam hominum opera^ ob magnam quandameorumexcellentf riam, iurc ccnfen debcant ♦ Noftra? funt picfiurse , noftrap fculptura? , noftrac funt artesjttoftraj fcientia?,noftrap(ueI uo^entl bus ucl inuitis Academicis,qnihii omi^ no a nobis^nefcietia^ut itadixerim.dun^ taxat cxcepta fciri poflearbitrabaniur) fapicnti^« Noftr» funt deni^^nc dc fin^ IjO ; UE DI G N ITATE '^^ gulis longius difleramus, cum propeim fimta fint, omncs adinuentiones, noftra omnia diuerfarum linguarum ac uaria* rum literarum gcnera,dequarum ne* ceflarijs ufibusquatomagis magisque cogitamusjtanto uehementius admirari QC obftupefcere cogimur:nam cum prt* mi illi homines ac uetufti corum fuccef* forcs ftnc mutuis quibufdam'6<: uiciflitu dinarijs fauoribus , per fc folos nequa^ quam uiuere poflTeanimaduerteretjfub* ti!equoddam&: acutum Joquendi arti;* ficium adtnuencrunt,utper linguam in< tcrcedcntibus uerbis abftrufa quaequc intimx mcntis fenfa cudis audientibus innotefccret. Cum deinde tradu, ut fit, temporis,gcnus humanu mirum in mo* dum multiplicaretur : ac diucrfas orbis rcgioncs prouincias quc incolcrct , nc;« ccflTarium fuit,ut clementorum characlc rcs inucnircntur,quibusabfentes ami* cos de cogitationibus noftris ccrtiores rcdderc ualcremus: Vnde tam uaria lin guarum genera S)C tam diuerfac literaru figur* emanaflTe QC profluxiflTe ccrnun* tur» H O MI N I S LIB* - I I I 1)1 tur ♦ Noftra fant denique omnia mzchU namenta, quscadmirabflia &rpeneincre .dibiha humani uel diuini potius tnge^ ni] actes ac acrimonia fingulari quadam ac pra^cipua folertia mohri fabncariquc conftituit^Haec quidem 5C ca^tera hufuf^ modi tot ac taha undii^ confpiauntur, ut mundus dC etus ornamenta ab omnf;^ potenti Deo ad ufus hominum primo inuenta inftitutaque , QC ab ipfis poftea iiominibus gratater accepta^multo puU chnora multo^ ornatioraac longepo;^ litiora effecfJa fuiflTe utdcantun Vhde dSum eft , ut primi quarumcunque arti^ um inuentores pro dijs apnTcisgentf^ bus colerentur , de quibus quidem cre^ dibilior^ut in feptimoDeciuitateDei, inquit Auguftinus , redditur ratio, cum perhibentur homines fuifire,&r unicuic^ eorum ab his qui illos adulando deos cGi fe uo]uerc5& eorum ingenio ^ moribus, adibus 5 cafibus , facra 8(1 folennia con^ ^ifuebantur ♦ Quid infuper de humana /apientia referemusr^cum ipfa ordinandi Dperatioad dignum quoddatn 6(f unicOI Ijz D E D I G N 1 T AT E folius fapicntis ofFicium fpc(fiarc pcrtt* ncrc^exiftimcturjllu cnim fapientcm cffeiurc dubiiarc dC ambigere non pof» fumus , cuius proprium ofFicium fapcrc dicimus ; quod in nullo alio magis confi ftcrc uidetur , quam ut ordine fuointer agendum utatur ♦ Sed ut paulo apcrtius diflcramus : Sapicntis proprium officiii cffc creditjUt omniaquccuncp facflaifunt fingulari fua fapientia inftituat , ordinct atcp gubcrnct ♦ Atqui haec quae in mudc^ ccrnutur plcracp abhominibus ordinata. t)C inftitutafuiffc,nemoinficias ibit:Hos mincs enim,ucIutommum dominf, tcr^ rxm cuhorcsjuarrjscam diucrfis^ opcri bus fuismirum m modum colucrijt, at^ agros 8C rnfulas littora^ tctris QC urbi» bus diftinxcrot^Qu^ fl ut animis,ita oca lis uidcrc at^ confpiccrc ualcrcmus,nc*» mo cCKfh uno afpccfhi intues,qucadmo:» dum fupra diximus, ulfo unqua tcofpo* rc admirari arc^ obftupcfccrc dcfifterct: Catcrum non ut oratorum folum, fcd ctiam ut dialcdicorum more,argumcn* landi QC dcclarandi caqfa , quandocp ar* ' ^ 1 gumenta H o Mi Nis LiB» rir ij> ^meta {IrfngatnustSapieda /pfa de qaa imprsefentiarum dtflferimus in folum ho minemcadiclicet calliditas d^aiiutiaiti mutisquocp animalibus reperiatur : uel cum alijs inIidiantur,d^deuorandigrad tiadolo capiunt,uel cum iniidias c^tero^ rum uarioquodam luHonis genere delii dunt.Eftenim fapietia^ut inquit Ariilo^ telesjfcieiia dC intelledus preciofidtmo^ rum natura: Vel,ut Ladanuo placetjin^ celligentia uel adbonuredumm&cien^ dum,uel abftinentia di^ord^faoorum^ improbora: Vel, uc aliquato clarius ex^ plicemus , profedo nihil aliud fapientisi efl:, quamcertaquatda uniusac ueri Del notitia: Omms enim hominis fapietia in hoc uno 6C folo con(ifl:ereS^ refidere ul detur , ut Deum prx caeteris cognoicac d^coIat«Praeterea aliaintellediuarum ac tnoralium uirtutum opera, ad quem alte rumquamad fapientem hominem fpe:^ (flare ^ pertinere uideatur,nequaqaam intelligimus: quicum cerneret duplice illum irafcibile appetitij nobis cum bru^ (is effe comunem , ad cohibendum efFre natos f cbelles que huiurmodi appetitus impetuSjprxdidas imelledus moiiscp ufrtutes adinueniflc acreperifle perhibe lur^quibus ueluti frenis quibufda uarias ac multiphces dC obfcc^nas uoluptates r compefcerettquarum humanarum dun taxdt, quam illum cdeteraruammantmm appetitum fertiliorem 8C abudantior^m cfle uoluit^Nam caetera^ animates, prae^ ter unam libidmis uoluptate^quaead ge^ nerandu pertinet^nullam fentiutt Vtun^ tur ergo fenfibus ad naturae fua^ neceflfi^ tate^ Vident, utappetatea quibus opus efl:ad uuam tuendam . Audiut^muicetn fe^ dignofcutjUt poflTmt cogregare qu^ utiha funt ad uidum:aut ex odore mue^ munt^autexfaporepercipiunt . Inutilia refpuuntac recufant^Edendi bibendi ofliciuni uentris plenitudine metiutur^ Acne plura de humana fapientia dica^ mus , Quid de hominu diuittjs atc^ opi^ bus referemus Noftrac funt ^errapj no^ ftri funt agri^noftri funt capijnoftri mon tes,noftri colles^noftra? uallesjnoftras Cus^ noftra^ perlici^nQftras cerad^ noftras HOMIITIS LIB. ^ril IJ^ ^ prumVnoftrenuccSjnoftracauellanaf^no ftra? aranci, noftra^ mefpil noftra^ for:^ bi>noftrac caftane2e,noftra? quercus^no^^ ftrae ihceSjnoftrae fraxini,noftrap placani, * noftra?abietes,noftr^ cupreflt^noftrap pi ni, noftra^ denicp, ne de pluribus figilla^ tim dicamus , omnes cu domeftica^ mm fylueftres arbores ♦ Poftremo noftn cun cfiarij herbaru fruc^us^ quaru genera toi dC tanta efle perhibecur, ut pene mfinita «ideatur.Noftri equi, noftri muli^noftri afini\noftri boues,noftn' taurf, noftri cz:^ ineli,noftn' canes, noftra pecora, noftra omniaarmeta, noftrifues, noftra? oues, noftrae caprc.noftri agni,noftri h^di,no ftn arieces , noftrae ciidae qua^cp g^^^g^s^. Et ne de cicunbus duntaxat differuiflc uideamur, uoftri prapterea funt leporcs, noftri capreoh, noftriapri, noftri cerui, fioftracuulpes^ noftri lup^noftraenatriii ces,etcapterareptiI/a:noftrafcucfla?quaji2 que ferar,S(: omnia fylueftria ♦ Noftnho mineSjnoftra flumina>noftra fluenta^no ftri fluuifjnoftri torretesjnoftri !acus,no ftra ftagna^aoilriioiues^noftri riuuli^no i ^ DE DTGNITATE ftra maria,noftn'omnes pifces, quorum rpeciesmnumerabiies predicantur* No iira pariter reliqua duo elenienta , aer setherifiqutdem noftra? aues. Quaru di* uerfitates tot dC tanta? eflTe perhibentur, Ut prouidentia 4iuin^yC[uzgr^ci Tr^omxi» nuncupant,epicurea fuifte uideatur : cd tam uaria ac tam uoluptuofa, partim ani maiarum partim inanimataru rerumg^ nerahominibus ipfisparareS^ admini^» ftrarc uoluerit : quoniam multipiices SC uarias dtuerforum animaiium fpecies in terriSjin aquis, in aere, ad ufum hominis cfFedas atFarim coilocauit, abundeqj co ftjtuit . QjLiod in «etherefimiliter feciHet, fi cius elementi nariira omnium confum pirix fieri permifl^iret. Qu'd plura f no^ . ftri funt cceii, nolira aftra , noftra fidera, noftrae fteiii!e,noftre planete,5^ quod mf rabilius uidcri poieft , noftri funt ange* li,qui,ut inquit Apoftoius adminiftrato ri) fpiritus in ufum hominfi creati fuiffe credijtur : quod Dionyfius Areopagita peregregfus eiusdifcipulus,in pr^ciaris illis De ang€lica.d^ :eccldiafticahierar« chia r H O M I N I S L r I I r ij^ chia uoIummibus,mtcrpretari dC cxpla* nare cupfens,intcr catcra angclorp oS« cia,id praccipuum QC pcculiarc cflccon^s ^cnauit uoluit, ut homincs angclicis infpirationibus illuminarcnt , illumina* tos^ purgarcnt, purgatos^ perficcret» Nolblupraedidis huiufmodi illuminan di, purgandi , ac pcrficicndi miniftcrijs, fcd pluribus quoqj alfjs famulatibus hu« mano gcncri inferuirc^C obfequi copc* riuntunQuodmuIta&quidem cclebra ta uctcris ac noui tcftameti cxepla plane & apcrtc declarant. Nam 5C Abraha ad iliccm Mambrae,ut fcribitur^fedcnti trcs angclos,ut filium fibi cx Sara iam nona* genaria nafciturum fignificarcnt , appa* ruifl!e Icgimustqucm Ifaac propterca co gnominauit , quonia Sara, quafi impof* ^ibilc forct,quod muliebria multoante ficri defierant,rififre dtcitur: Huiufmpdi cnim nome cx hcbrjca in latinam lingua couerfum,rifus interpretatur, Etunum altcrum poftea cum Iacob,utadmirabiIc quandam futipfius uirtutemcomproba rct, conflixifle nQuimus, quo UVaeli* i 5' l}8 • £) E t GKI T ATE ' cognomcfi accepit , quomam angefofft mutuo congredu, angelko^ duello um riHter reliutiTet* AcRaphaelem infupev Tobiac filio,cum a patre eiufde nominis exigedidecem talentoru argemi' gratia^ quce ipfe Gabeio cuidam amico fuo mu tuo dederat , e Gali!a;a , unde oriundus crat, ufcp in Mediam prouincia mitterc:* tur, peregrini ac longinqui itincris ducS dC comitem extitifle accepimus ♦ Danicl praetcrca cum in lacum leonu iuifu Oa^ rtj Medorum principis a feris laniadum Inittcretur, at<^ trcs quoquc uiri cius fo* ci) in maximum quendam ardentis for< nacis rogum,cx pratccpto Nabuchodo* nofor rcgis Babylonis , ligatis manibus fiCpedibus protjccrcntur, omncs ange^ licisobfcqutjs a crudeiibus fcris, a flam* macB iii^fos,d^ ab igne demum libcratos iTuiflcfcimus « Sed quid nos plura ucl ue tcris ucl noui tcftamenti exempla coqul rimus, cum omnia facrarum fcripturaril loca angelicis myfterijs refertifllma ui* jdeamusC Siquide Gabrtelciri Mafi» uir gini falutiferam CUrifli coceptioncm^di i ^ beatis H O MI N l S L tB» ni ^fff bcatis quo9 paftoribus no unum angci ]iuni,red potius angelorum agmen,nan| multos fuifTecoftatj cius natiuitate nun^ ciaflc : dC lofepho patri , de pueri nati in Acgyptum delatione, 6c non multo cx* indc rcuerfionc, angelos reiulific memi ntmus. Et fcxccnta alia huiufmodi cx cs» «angchca ledione prouenifle cognoui** mus.In Vitis dcnicp fan(fiorum patrum angclos plurcs defundorum hominum animas in co^Ium portafl!e , 6C obfequia in funcribus frequenter cxhibuifl^c non dubitamus: quap,nc nimi) fimuSjpr^tcr* mittcrc , quam rccitarc maluimus , prae^s fcrtim cum talia fint,ut nemincm uel mc diocritcr quidem dodum laterc dcbcat- Ex gbus omnibus fuperius a nobis cnar i-atis,^^ fatis fupcr^ (atis confirmatiSjho minem opulcntifl^muac potentifl^imum tffe plane apcrte concludit:Quando:« quide cundlis qux crcata funt fua uolun tatcuti,propria(^ uoluntatc dominari 8d imperare potcft , Hjcc omnia cum uete* TcsRomanihumano gcncri diuinitus i natura data cirecognofccrcn^aatqueipfi HO DE DIGNITATB loui , mpoce caeteroru <)eorum , queni« admodum ipA opinabatur, prindpalfilf mo, accepta referrent : idcirco opnmum maximum appeIIabant«Pra;terea (bler^ tiflimi artificis prouidentiahomint ipii, quem tam formofum , tam ingeniofum, tam fapietem,tam opuIentu,6^ ad extre^ mum tam pra^potentem , ac tantum prin cipem dC ubicp imperante, conitituerar, uoluptatem pr^buitpene infinita^quam ex ommbus creataru rerum generibus delibaret caperet : Sed in uitiu caden^ tem,quia praepofuit ei uirtute,quas cum uoluptate femper,tanquam cum dome^ fiico hofte pugnaret; Nam iingulis fenii bus uifus, auditus, odoratus, gulhis, 6C ta(fius, certiores ac uehemetk)res 8^ plii res ab hominibus,quam a caeteris anima libus uotuptates 6^deledatioes capiun tur:quod in Venereis paulo manifeiiius apparet: Ceu Ladannus in feptimo infti tutionu aduerfus gentes , his uerbis in^ nuereuidet: Cu excogitaretDeusduo^ rum fexuu rationem.attribuit his,ut fefe fnuicem appecercmidC cdiuntfhone gau derent* HOMINIS Llfc. Iir 141 derent* Itac^ ardentiilunam cupiditatem <un<florum aniniantium corporibus ad^ WfcuitjUt in hos afledus auidifllme rue 'rcntjCa^ ratione propagari QC muIupU^ «carigenera poflem.Quae cupiditas et aj> petetia in hominc uehemetior &acn'or^ %]uam in caeteris animalibus inuenit: uel quia hominii mulutudine uoluit efl^ ma iore t uelquiauirtutefoU homint dedir, ut eflet laus QC gloria in coercendis uolu ptatibus 81C abftinentia fuij&^ reIiq»Qiit* bufdam deinde fandis hominibus data fuit ctelitus poteflas , ut plura miracula fticerent,plurcs^ deftxndos ab ipfa moir te ad ueram 8C certam uitam, mirabile di <fiu,fufcifaret:Ceu de Moy fe,Helia,Hc lifeOjDaniele, pluribus^ alijs ueter^ tc Oamenti prophetis : acetiam Petro,Paa <lo, loanne, reliquiscp apoftolis: Stepha* no, Laurentio, Geruaiio , 8C Prothafid, Inultisq; alifs martyribus,ab idoneis au* •toribus fcriptu legiflememinim^.Omni bus infuper facerdotibus cocefllim cft, ut no modo per baptifmiiquiburda fuis formalibus uerbis peccatum originalc» D E D I G I T A- quo omncs homihes infecfii onutur , {c4 Xgteraquocp humana dehdajfaduora a^: ^^flaguia per indulgentia dC uemam dimit teredeIere^ualeret:Ac praetereafacras^ liflimum Chnftrcorpus coficere QCcon fecrare uelmaxime poflTcnt^Epifcopos ahos^ Roman^ ecclefic pr^latos dC fum mps pontifices omittamus ^ quibus cer^ ta qua^dam ac mfrabilia damnandorij ac raluandoru hommiipriuilegiaab omnt^ tpptenti Deo mduha exhibita fuidele gimus« Hacc omnia fuperius a nobis coi^ memorata poetap^philofophfj ac theolos^ gi & ca^teri omnes fcriptores GraErci pa;* ;ritcr & Latini , ac Hebra^i quoque^ plu^^ ribus fuorum librorum locis^plane? dC aperte 8{ allerere QC confirmare uiden?: lur 4 Oudius nanque, ut fola eius autori tateex poetis contenti fimus,ubi Deum mundum formafTe, arque partes fuas ab jnuicem feparafle contendit(etfi nos di^ iimitus creatum fuifle , non dubitemus) demum m produdione hominis carmt^ nahaecpofuit: Sin&m his mmd mcntis^; capjiciu/^ itlt<ej ; Dccrk H O M I N I S X I 1 1 r 141 ' Hcerdt adhuc^ty quod dominari in c<ttcrd pofjct» liatuic(lhomo. Plato inTima^o Dcum fabncatore mua di coftituu : quem ad utilitatem tantum^. tnodo bominum ab eocreatum dC for^at tnatum elTe uoluit. Moyfes prophetaru fiK^omnium ueterum tbeoIogorum(pa^ ceahorum dixerim ) princeps dC caput, poftquam ab omnfpotenti Deo cund^ quaeque,bomine duntaxat excepto , uel facla uel creata fuiffe dixitlFaciamuSjin^ quit>hominem ad imaginem dC nmilitU;^ dinem noftram^utpraffit pifcibus ma^ ris &C uolatilibus cccli5 8(C beftijs terracji uniuerfar^creaturaejOmnibus^rcptfliV bus^quse mouentur in terra^Quem qut^ dem, uti praedixerat, tanqua unicQcun^ (fiorumantea facftorum dominum pof^ feffbreqjpoftea creauitj 8^ benedixit 8C ait : Crefcite dC multiplicamini dC reple^ te terram^&^ fubijciteeam, dC domtnami ni pifcibus mahs, 8^ uolatilibus co^Ii dC uniuerfts animantibus , qua? mouentur fuper terram ♦ Paulus apoftolus uas ele^, dionis dC magifter gentium ac nouoril * 144- D E D I G N I T A TE theologorii do(flor, ucterumq^ explana tor, omniaquaecuc^fadafiintnoftra ef^ (ecofirmat: namad Corinthios fcribens ita inquu : Omnia enim noftra funt/iue Paulus , fiiie ApoIIoVfiue Cephas , fiuc mundus,(iueuita,nue mors.jfiue pr^(en tia, fiue futura ^ omnia enim noftra funt: Vos aut ChriftijChriftus uero Dei.qug quidcm uerba catholici explanaiores no ftri recfle interpretari dC declarare maxi^ me cupientesj tanti fecifle uidentur, ut in hunc modii abinuicem diftinxerint, quippe mfima^^qualia et fuperiora hinc inde diftinguentes:[nfima ad utendum; ^qualia ad conuiiiendum , fuperiora ad fruendum^ pulcherrimeatcp optime in^ terpretantunDauid denique hanc maxt inam 3^ praeftantiftimam ipfius hominis dignitatem fupra quam dici poteftadmt rans m odauo illo celebratiffimo QC uul gaufl[imo pfalmo quafi Deii percotare tur^&paulo poft fibi]pfi ftc interrogan^ ti refponderetjCarmina hgc ponit:Q^Liid cft homo quod memor es eius, aut filiust hominis quoniam uifitas eum Minuiftt eum H O M t N I S L r B. 1 1 r 145 eu paulo minus ab angcliSjgloria QC ho^ nore coronafii' eum)^ conicuifti eum fu peroperamanuu tuarum : Omniafubic cifti fub pedibus eius^oues 8C boues unl uerfas,mfuper dC pecoracapi: Volucres co^li 8C pifces mariSj&cQiioru quidem uerboru comemoratus Apoftolus dum ad Hebr^os fcriberet memin»fle legiiur^ quadoin eOjinquitjquod omnia ei fubic cit.nihil pra^rcermiferitjquod humani po teftati largiri noluerii : cumpaulo fupc^ rius ad maximam quandam humani gc^ neris dignitatem uniuerfum terraru or^* bem no angelis quos in admirabih' qua^ dam excellentia conftituerat , fed homi^ bus duntaxat fubiecifte ac tribuifte teft^ tur^ Atc^ haecomnia quae pr^dicfla funf, dum in hac uita mortali peregnnat^a do mino quafi inuitus repugnans^ confe^ quitur:perpetuam pra^tcrea felicitatem, fempiternam^ poft corporea mortem beatitudinem ei, utdiximus^tot antistj^ muneribus mfrabiliter conftituto dC or^ nato ^ ferre ac promittere 8C largiri infu^ pcr^ modo non repugnaret ^ concupiuic k I4tf " • D E D I G N I T A T E ' : dC uoluit: atque utfibi rcde admoncnti crederct, multifariam QC apprime exhor tatus eft ♦ Anieomniananc^ duobus pri mis hominibus, quos in maiori quadam dignitaic ceu iuftitia originali , ut theo# logico uerboutamurjpraediclos quam caeteros omncs poft deteftandam illam eorum tranfgreflionem in peccato ori« ginali conceptos, conftituerat,pr»ter iia la naturalia intelligendi, memorandi, ac uolendi dona , expreflam quandam ue^ riboni cognitioncmipforum mentibus impreflerat, Etnefuamandata tranfgre derentur , non modo proprtjs fuafioni* bu$ admonuit, fed terribiles quocp mc^: tus mortis ique terrores adiecit , ut eos a jnalis facinoribus uehemcntius dcterrc ret ♦ At uero ncc fuafionibus nec minis, necj terroribus profeciflc uidctur : nam dum ipfi diabolicis laqueis irretiti labun . tur in praeceps , nimirii fcfe genuscp hu^ manum ab illis propagadum pcrpetuo damnauerut. Pofteri autem qui poft plu ra fecula primis illis parentibus fucccfl^ tuni, dcterioribus peccandi condirionijj! H O M I N I S L I B. 1 t l 147^ hiis deprauatij/uJs malis facinoribus fce Itftisque flaguqsfefc ita mqumauerut/ ut Deum ad generalem^quanda huma^^ ni generis pumtionem prouocareni : ex <luo uniuerfum tcrrarum orbem ab illo generaii dC admirabih diluuio munda^* cum fuilTecoftatlubi cundauiuentia^pi fcibus duntaxat reptilibuscp exceptiSja^ quis fubmerfa intenerijt^nifi ea fola^qu^ inarca illa famofiflima a Noe lufto con:^^ Iplatore, quemadmodum cius nomeex" hebra^ainlatinam linguam conueffum,'^ ceu fn fecundo huius operis libro dixifs' rp meminimus, figmficare uidetur, diuf^ nitus fabrefada incolumia remanferut: cx quibus cuncf^a quaeque diiierforum animalium generanouam quandamori ginem traxifle nondubitamus^ Abrahac cicmdc temponbus eademonita perm^ dflltudmarios angelos eoufqj fubfecu:^ ta funt ^ quoad Dcus Moyfi diuinam le^s gem per duSs illas cclebernmas decanta lasqjtabulas largiretur, [nqua quidcm lcge quibufcuncj pr^uancatoribus fuis : 148 D E D I G N I T A T E ^ plura malcdidionum & exccrationa gc ncra imprccatus cft : Seruatoribus uera omncs benedidiionum &C indulgentia* rum fpecies promittere ztq^ ofFerre deas creiiit et uoIuit,Cum aliquot dcindc an* norum miliaintcrceffiflTent^diuina illa dC antiqua precepta uilcfcere capcriit: Vn dc ne totum genus humanu fuis iniquis operationibus merito damnarct, appro pinquatc temporis plcnitudinc, quem* admodum ait Apoftolus, mifit Deus fis liumfuum humani generis redempto* rcm,ut eade uetcris legis praecepta reno uarct, rcnouata^ multo clarius SC aper* tius cxplicaret,atcp temporalcs illas con temptorafi^ fpretorii mandatorupunta tiones,per diuerfas dctcftationes in pcr* petuas tartari poenas , 6^ ucrfa uicc, pri# fcam ladis mellis^ dulccdine,in digniffi ma quaedam uirtutum pracmia,hoc cft in acternucceIor5 regnum,c6ucrtcrct. Pcr tot igitur modos,praeter naturales quaC» dam dC gratuitas humani generis condl tiones,iprum in tot tantis^ dignitatibus conftitutum,feIix ac beamm,dummodo ueliec H 0 M I N I S L I B. III 1^9 \icllct,ut diximusjcfficcrc concupiuuSC uoluit • Quod ut facihus ordinarc QC a(Ic qui ac pararc po(lct,nnguIis hommibus fingulos angclosab initionatiuitaHsat^ Sumeu mbuitjUtcoSjquafipajdagogi forcnt,a hominL malis fadnoribus fcclcftis^ flagitrls cu^ gelus^ ftodiretJnquo quidem Dcus toti gcnc^ n' humano ita fccidc uaq; indulfifle uide tur^quemadmodu diligcntes patres puc ris ct adultis filijs faccrc ct indulgerc co^^ fucucrijt : quibus in pucrfli dC adul ta xta tc coftitutis,non (blum litcrarum 8^ pri^s morum clcmetorum magiftros^fed mo^ rum cua do(florcs,quaficotinuosquofi^ dam comitcs c^ftodesquc largiri QC afli:^ gnarc folcnt ^ quos gracco uerbo parda<^ gogos, hoc cft, ut lannc intcrprctcmur, quafipucrorum ducfloresjappellarunt^ Hanc dc fingulis angclis pcrpctuis fini^ gulorum hommum cuftodibus^no mo:^ do catholica fcntetiam cx accurata qua^ dam facrarum fcripturaru lecflionc y fcd €x quibufdam ctiam gentilibus S(Cctbnl ds autoribus certam 8^ ucram cfle non dubitamus t Nam QCpxikx hiftoriae^fati ^^0 D E . - D I G N I T A T E - dorum uiroruautoritatibus praetertnin* fis, PyrrhiEptroraruregis bello Curiu, Fabrmum, Corijcanum: pnmo Pumco Calatinu, Duellium, Meiellum, Lu^fla? tmm:Secundo,MaximumjMarcelIum, Africanu : pbft hos Paulum, Gracchu, Catonem, Scipionem, Lajliij, multosoK praererea Grafcos dC Latinos pr^ftantiUi mos &C excellentiffimos uiros extitide tc ftanfur : quoru nemine,niri iuuate Deo, utaitCicero,hoceft faueteangelo fua-s forc SiC tmpulfore, talem fuifte credendu cft.Poetac quocp eorum poemata fingea tes hoc idem fuis carminibus fabulan^: quae enim aiia ratio poetas maxime Ho meruimpulitjUt principibus herou, VU xijDiomedi, Agamenoni,Achilli, caetc ,,ros deos quafi diuinos miniftros , quos nos lampride paulo euidentius angelos nucuparefiC appellareconfueuimus, dl fcriminum QC periculoru adiutores comi " tesm adiungeretC Philofophi infuper id ipfum aflerere gKTconfirmare uidentur: Quando Socrates oraculo Apollmisla ..picntiflimus caeieroru Qmniu.iudicatus», j da^monem H O M I N I S L I B. 1 1 1 i^t^ ^d^emonem quendafibi incuftodiam da tum,cuius cofilio in rebus feri]s dC graui bus uteret>coram omnibus praedicabat: ceu ex plunbus Platonis libris dC dU\o^ gis^atc^ ex celcbrato illo praedidi Apu^ leij Madaurenfis opufcuIo,cuius titulus ,cft De dco Socratis, plane dC aperte de^ perhendimus^Cum igiturdeus hpmi^^ nem tpfum talem efle conftitueritjquale fupra breuius quoad fien' potuit uerbis* defignare ac figuris depingere ualuim^: atcp illum pulchritudine^ingeniOjfapien tia.diuftt^s dC opibuSjpotentatfbus fnfu^ perS^imperijSjpIuribuscpaltjs admira:* bilibus priuilcgrjsjUel maxime ornaue^ rittquod deinde et quale ei coclefti dC dU utno animali atque ita mirabiltter confti 4uto oflFicium exhibueritjparumper con fideremus^ PoftquamergoDeus in con ftitutione mundi cunda prtus effecerat, poftremo hominem creauit : hunc He^ i^ratce Adamappellamustquod nomen primaeuo illi noftro parenti propterea ^ nonimmerito attributumfutfle accepi^ mus , quontarn uerus ^ dignus homo a k ^ i^t DE DIGNITATE Deo diumitus fadus erat, Vnde uetus illius facri idiomatis confuetudo Adam primum, adcertamquadam ahorum ho minum difFerentiam nuncupat dC appel lat, cuius gratia omnia paulo antc confti tuerat,at(^ pr^cepit,ut fllis omnibus zn^ tea creatis dominaretur,atcp ad utilitate, quemadmodu uellet, fuam uteret» Pro* inde ut magna dC reda 6^ admirabilis cft xiis dC ratio dC poteftas hominis, propter quem mundum ipfum 8^ omnia quae in mundo funt creata fuilTe oftendimus: (ic u ho pariter redum dC fimplex at(^ unicu offi proa cium fuum tale cflc cxiftimamus dC crea i* dimus,ut mundum cius caufa Bicf^um,ac praefertim cucfla quas in h oc uniuerfo ter rarum orbe conftituta uidemus, gubcrs» narc et adminiftrarc cognofcat ct ualcat» Quod nequaquam nifi cum agedo tutn intelligendo penitus pcrficcre,8(^ omrii:* no adimplere poterit * Itac^ non iniuria, agere QC intelligere proprium ipfius ho^ minis oftidum fore dicemus : atque ita proprium cius cflecxiftimamus 8(^crc* <limus,ut i|i(clligere dC agcrc,quam ride re quod o f HOMINIS LIB» III rc,quodannqui ct noftri temporis philo fophi, ut fuis uerbis dcclarandi exph** candigratia utamur, proprie propnum appcllarcconrueuerunt,magis humang nature coueniat:nam cum utrucp omni:^ bus homintbus paritercompetere mu nime ambigamus,homines tame fine rt^ fu officium fuum recfie &: probe admini ftrare &: exercere pofle, at($ homines rc manere cognouimus:Quod abfcp inteU lecf^u nequaqua efFicere bi adimplere ua lerent»hominesqp efle definerent,quorii folum officiu intelligere, fentimus &: di* cimus, Etii hoc intelligendi bi agedi mu nus quodhomini ab omnipotenti Deo tributum uidemus 2«: fcimus,ali js utpo* tc angelis bC creatori, &: no ridendi exer diium couenirc uideat : in hoc certe ho mo melioris qualitatis conditioms ha bet &:credit , utin proprio eius officio una cum angelicis fpiritibus ct cum ipfo deo comunicauerit : Quonia alitcr, hoc eft (ine operatione 61: inteIlcdione,m un do eius caufa fa(flo ipfum nequaqua utl poflc mtclligimus ♦ NuUum quoc^ aliud k 5 «54- DE DIGNITATB^ ammal practer hominerolumper fuana curam operationis dC inteliedionis parti ccps fieri potuifle nouimus.Quod Cice rone in fccudo De finibus bonoru et ma Iorum,dum cotra Epicureos diTputaret, his uerbis dC in huc modum declarare 8C cxplicarecoperimus^fic enim inquitlHi no uiderut,ut ad currcndu equui,ad aran dum boue,ad indagadum canem, fic ho minead duas res,utait An'fl;ot. ad intellt ^gendum QC ad agendu cflc natum,quafi quenda mortalem Deuf. Et philofophus quocp ipfc cu in primo Ethicoru,de pro prio quoda hominis operc dC oflldo in^^ ueftigaret, abfurdu foi e putauit^ut fabn* dC futoris ac cudorum alioru opificu, dC ommu infug humanoru membroru,ut oculi , manus dC pedis 8)C caeterorij pro* priualiquod opus dC officiu eSkt, homU «ni uero nullii fingulare peculiare^exer ^itium, utpote ociofo QC ad nthil agendii natOjtribuerctur ♦ Atc^cam quaCicero eleganter termtnauit fententia, ita defini uit, uthomo, fcilicctad agendum dC ad intelligendij, tanquam quidam mortah^ H O M r N I S L I B*-- 1 I I 1^5 dcus nafcei et. Quod 11 recfle decenter^ iacerer, quemadmodum fier! oporterer> profecflo Deum per ea qua? fecfla funt ui libiliacognofceret.eumcp cognitum ada maretjueneraret dC obferuaret: id enim propnum folius hominis officium eilc creditur, in eoque folo fumma rerum dC omnis beatap uitdc ratto cofiftit: Quando quidem propterea fadi &rconftituti'ab eo fumus , ut non cozlum uideremus 8C folemjquod Anaxagoras putauit/edut artificem folis QC cceli Deum pura 6C in^ tegra mente coleremus* Deus nancp uo luit ut ccxzlum fpedaremus^non utiqj frii ftra,quippe aues et ex mutis pene omnigt ccelum uidere dC fufpicere poflTunt. Sed nobis propne datum eft rigidis ac ftanti busintuen , utreligioneibi qua^ramus, &f Deum quibus illa fedes eft, quoniain oculis non poflTumus, animo contemplq mun Naturam enim hominis Deus hac cflTe uoluitjUtduarum rerumcupidus ct appetens efl^t : religionis fapientiae^ . qupnia in his duobus infeparabilitcr CQ nexis ofricium bominis ctuccuas omnts Sf<r DE DKJNITATB incliira en:.[taque omnipotens dominus et in tanta ac tam fublimi dignitate con^ ftttuto, fuapte natura indidu, ut feipruni coferuandi fui caufa diligeret: cazterum ueropercertaquxdamS^ expreda fcrid ptac legis mandata iniunxit, quatenus omnes proximos,hoc e(l,omnes homt^ nes honorarent 8^ obfcruarent: Atc^ ut hoc diligendi fui ofFicium libentius ztc^ conftantius exvquerentur, adimplerenc acperftcerec,(ingulis quibufc^ huius di^ tiiniopifictj diledoribus S^conferuato^ ribus, fefe pro digna quadam mutuac di^:: ledionis mercede acternum ccelorum re gnumdaturu planefS^aperte pollicitus cil: Caeteris autetn illius fui operis oforj bus,8^ lanti aedificif quomodociinc^ de^ (irudoribus 8C dedecoratoribus, perpe cuas inferorum poenas feipfum exhibitu rum pluribus horrendisS^ terribilibus cominationibus &nonnuIIiffetiam exc crandis detefl;ationibus,pro coueniente pefldmi fecinoris fui praemio, claro quo* dam dC aperto fermone fignificauic ♦ Cii crgo hoc Deus , homint mirum in mof dum H O M I N I S L I B, III liT dam,ut dtxitnus,cofluuto,di'gnu quod^ dam agendi dC intelligendi ^tcp admim^ flrandi dC im perandi ac dominandi offi^ cium tribueritjdeincepscureumfecerie i'n calce huius tertrj hbri paucis explica^ bimus, Eilautem uerifimile^quinimo decens dC uerum, cum ratio corporis re^ <fia fit, quod eft teporale, ipfum uero anj mum,qui fit a? tcrnus,recfiiorem cfle dej» beretcijfigura&ftatus nihil aliud figni* staturah ficent, nifi mentem hominis eo fpedare minis reH oportere quo uultum , dC animii tam re* quidfigm dum efle conuenire,quam corpus:ut id cct. cui dominari debetimiteturS^ fuperct* Etenim fatis homini efl!e uidetur, fi Deu et eius diuina opera inteiligat,cuius qaia dem intelligentiae uis dC fumma h xc eft: Vt fuipiciat communem paretem genc ris humani,&; rerum mirabilium fabrica corem . Quod quidc Ladanttus in libro deiraOei maxime aflierere & confirma reuidetur,cuius uerba haec funt:Siciit mundupropter homine machinatus eft Deus, ita ipfum propter fe tanquam di* uini templi antiftitem , fpedatorem ope tiZ B E D I G N I TA T E rum rerumcpccleftiu: folus eft emm quf femies capax^rauQmsintelligere po(^^ (it Deum , qui opera eius admJrari,uirtu tem potcftate^ perfpiceretidcirco ctiini- conrilio,mente,prudenua tnftrudus eft. Ideo folus proeter caeteras animantes re* <flus corpore ac ftatu fadus cft,ut ad con - tcmplationem parentis fui excitatus cfle ' 'uideatur.Ideofermonem folus acccpit ac linguam cogitationis interpretcm, ut cnarrarc maicftatem domini poftet. Po* ftremo idcirco cund^a ei fubicda funt,ut fedori atquc artifici Dco efl^ctipfc fub* icdus«Sicrgo Deus homincmfuum uo luitcftie cultorem, ideo^ illi tantum ho* noris attribuit , ut rerum omnium domi naretur : Vticp iuftiflimum eftipfum dC Deum uidelicct eum qui tanta praeftite* m,amare, 8C hominem etiam,qui'fit no« bifcum diuini furis focietatc coiundus: Ncc enim fas eft cultore Dei a Dei aiU torc uiolari. Vndc i^itelligitur rcligionis atc^ iuftitiae caufa effe hominem figura* tum, cuius rei teftis eft M. Tullius in lis* bris de legibus,iia dices ; Omnium quac m doda> H 0 M 1 N IS L r B» • n I xjfl, in do<f)orum hommu diTputatiotie uer^ ^antur, nihil cft profccSo prxftabihuSj^ plane intelligerc nos ad luftiuam efle lu tos,Quod fi eft ucriflimujDcus uult er* go omnes hommes effe luftos, id cft De um QC homines charoshabere:Deum fd licet honorare tanquam patre,hominem diligere uclut ftatretin his cnim duobus tota hominis iuftitia confiftit ♦ Qui ergo aut Deum non cognofcitjaut homim' no! cetjtniufte 8C cotra naturam uiuit,& hoc modo corrumpit inftitutum legem^ di uinam«Et in fcptimo diuinarum inftitu^ tionum ita inquit:Eorum ommum fum* ma haec, ut Deum colatiis entm colitqut haec intclligit« Is artificem rcrum omniii, is uerc patrem fuum debita uenerationc profequitur, qui uirtutcs maieftatis cius de fuoi ij operu inucntionc, inccpiionc, pcrfedioncjmetit. Cateru Auguftinus tcctius cp Lacflant» fenfifle, QC grauius ac uerius conderafte uidet,Qiiippe Deum ob immenfam eius bonitatem no fua uti Iitatc ( fcriptii cft ern, quonia bonorS no ftroru no egct)fed ponus bominis caufa' IffO D E D I G N I T A T E homfnefedffe putat, Nam,mquit, qufa bonus cft Deus rummus58<I reliq* Omit tamus PIatomcos,q homines fedos elTc fenferut^ut hunc terrarum orbem inco;* lerent, Miffos fadamus pariter Stoicos, qui homines ad ufum hominOi natos fuif ic dixerunt» Peripateticos denicp ac reha quos cacteraru fecfiaru philofophos tan^ quam nodurnos quofda obfcurae dC ab* ftrufae ueritatis indagatores praetermitta mus: 8C ad caiholicos dodores noftros, tanquam in unicu ac tranquillum fe^ curum uerae dC exprefla: falutis portum, magna iadiati tempeftatc , confugientes rcdeamus ♦ Fecit igitur deus hominem, uc per quandam adm/rabilium operum fuori! mtelligentia,certam^ cognitionc eorij opificem recognofceret 8C coleret» Quod diuinarum fentetiarum magifter faisuerbis plane&aperte approbareSi conftrmare uidetur.fic enim inquit : Fc* dt Deus homsnem ut eum cognofceret, SC cognofcendo amaret, QC amado pofli deret,& poflidendo denic^ frueret.Ita(p dum eft in hac uita mortali mundum d ipfi H o M r N I s L r B» I r r ifft Ipfi habitaculum dedit* Vt cnim domus unius hominis habitaculii eft, 8C ut urbs unius popuh', fic mundus padter domi^ cihum totius generis humanicxiftima« tur&fcreditur :Etpoftqp defundus cft, pio dC iufto homini, hoc cft qui Icgitimc uixcritjfempiternam cccIorQ fcdem con fiituit* Proinde dC homo uiuens mudiir» cola fitjdC pic moricns cceli poffeflbr cffi citur,ac per hunc modum &C in hac prg^ fcnti dC in futura uita fempcr ct omni qui dcm tcmporc felix beatus^ habetunEx: hac igitur tata ac tam fublimi hominis dl gnitatc 8C cxccllcntia,uclut ab ipfa radia cc,inuidia,indignario, dominadi libido, dC ambuio,at^ cxtcrx huiufmodi animl pcrturbationcs,no miuria oriunt 6C pro fluunt : nam qui fcfc ita dignu fadu fuif;» fc c5fidcrat , ut cudis rcbus crcatis praea» cffe ac dominari uidcatur,profed:6 noi» modo ab alijs fupcrari non patict,quodl cft inuidiae,fcd potius cattcros cxccllcre uel maximc concupifcct,quod fupcrbig 8^ ambitionis proprium uirium cxiftima tur dC crcditwr» At fi fym cotigcrit ut aU m bE DIGNITATE quando fpernaiur, negligaf 8C cotemna turjufcp adeo mdignat , ut cotemptores fuosjnon fecus capitales &C acerrimos hoftes ac propnos quofdam excellentfa rum fuaru uiolatores dC detracflores^eni xe ufcp ad necem perfequat^Quod ego ctiam atqj etiam confiderans 5 atq? homi nc nouiter defcribere dC definire uolcs, ipfum animal mdignabundu^mea quide fententiajno iniuria explicaui^Quapro^ pter ut partes huius tertij libri uarie htnc inde difperfas^tandem a!iquando,epiloi» gi gratia^m unum cocludamus. Si Deus mundu dC cuc^a qua? in eo funt hois gras^ tia fabricat^ eft: Si humanu quoc^ genus omnibus rebus dominari dC imgare uo<» luittSi ipfum infup decore, ingenio/api cntia3opibuS;& diuitijs,regnis pra^tcrea £<: potetatib^ ornauu: Si pluribus denicp dC admirabilibus cu generalibus tum fm gularibus et precipuis priuilegijs mfigni uit : ^fedo decere &C couenire uidebat, ne is que in tanto 8C tam excellenti dignt tatis gradu coIIocaueratjCt cuius occafio 11C cu(fla qua^c^ machmatus crat^m gpc^ tuum H O M I N I S X, I B, III i6f )tu3damnaret:IcIcirco quanqp protoplas ftus ille nofter diuina madata tralgredc;* retur,ac g hoc ipfe SC omnes eius poftc^ ri acterna damnationis pcena mererenr ^ ut ex indc redimercntjfihu fuum huma* nam,quado aliter ficri no poterat , carne fufcigCjatc^ ignommiofa exccrandi pati buh morte fubirc coftauit. Caeteru fi pr j minoftri parentes nequaqppeccaffent, Chnftus nihilomin? e co^Iis in tcrras de jCcendiftetjno ut humanugcnus redimcdi rct^ §d quide a peccati labc dC a rcatu im mune extitiftet , nifi comcmorati patrcs noftri diuina madata temerc nimis dC in^ fulfc admodii cotempfiffent : fcd utic^ in mundu ucniftet, ut hoiem g hac humile human% carnis fufccptioncm mirabiliis tcr dC incrcdibilitcr honorarct, glorifica rctq? : quemadmodii plurimidocSiflimi (imul atc^ fandiftimiuiri pluribus ratio<s nib*» adducfii, dC iingulari rcligioe dC prg cipua deuotione pra?diti , picadmodum credider{jt:NihiI eiri aliud quicqp cinatu rae, quam tam pulchra ,tam uigetuofam dC tam fapietcm ac tam opulcntam, tam 1 » I I>E DIGNITATE dignam ec tam potentem,poftr6mo tatit felicem dC tam beatam coftituerat, ad to tam dC undic^ abfolutam perfedionem fuam deede putabatur, mfi ut ea per ad^ mixtionem cum ipfa diuimtate , non fo^s lum coiunda in illa Chrifti perfona cum diuina,fed etia ut cum diuina natura una 8^ fola efficcret , ac per hunc modii unia ca fada fuille uideretur « Quod neq; an« gelis nec^ ulli alia^:creaturd?, nifi hominl diintaxat, ad admirabilem quandam ha manae naturae dignitatemjS^ ad in^ • , credibilem quoque eius ipfius cxcellentiam, datu,con« celTu m dC attributu efle nouimus*. I.IBRI TERTII FINIS* 1 1 lANO CII DE MA K E C T I S, E Q^V I T I S A C IV- recofulti Florendni^de dignitate dC excellentia bonunis liberi 1 1 K uidebantur, quantu paruula ingentj no^s Rri iacultas permutere operariue pote^ rat, tribus prccedetibus libris iparfini ac difFufe claro quoda StTaperto fernione cogeilimus. Itac^ opportunu quoddant S)C accommodatum uenifle dC occurride tempus non iniuria exiftimamus, ut ul^ cimashuic operimanus imponeremus, quod profedd iam fecidemus , nifi no<* ftra interefle putaremus, ut ea refeilere^ mus qu^ a pluribus prifcis nouellis^ ais toribus uel de laudatione bono mora tis , uel de miTeria humanse uita? fcripts fuide latelligebamusrquoma ea tllis a no bis antea tradatis aliquatcnus repugna^ ireammacIuertebamuSiScd in bac nodra ACTENVS cadaquxad (ingulare quadam^^pra^^ cipuam dignitatem ex^ cellentfamhominis uelma xime fpcdare&! pertmere 16S ' D E D I G N I T ATE '. praedicflarum ueluti friuolarum ac falla* rum opmionu cofutatione, ordine quo* dam uti coftituimus , ut res ipfa graums feuerius^ tracfletur ♦ Primo nancp ad ea quae de fragiHtatehumanicorporistAd illa deinde quac de fgnobilitate znimxl Poftremo ad ea que de tota hominis per fcna obtjciebant j quantu rerum tradan darum natura ac materiae,de qua agitur, condiriones dC qualitates permittere 6C pati uidebant^breuiter refpondebimus» A corpore igitur incipietes^multos gra* ues QC dodos uiros fuiffc dicimus , qui humaniS corpus fuapte natura xiudum S)C inerme, ita fragile, ita imbecillum, ita caducii eife putabant, ut frigora , acftus, labores,famc, fitim, dC caeteras huiufmo di corporis moleftias fine aperta quada SC manifefta l^fione pati dC tolerare non poflet ♦ At fi forte quieti ocioue fe dede* rit , in ipfo rurfus fitu ac tabo liquefcere, Jabafcerc ac marcefcere afleuerabant» Ea infuper quibus uel maxime oblecfla* l^atur, dC Hne quibus uiuere no poterat, - ' plerun^ HOMINIS LIB* II II Iffr plcrunquc fibfmolcfta acmornfcra fo^ rc, aicbant ♦ Nam mgcntcm SC rcpcnti:^ num fonitum , nimiam intuitioncm , tc^ trum odorcm^amarum faporcm^&^afpc ram contadione, magnam quandamca rum pariium laflfitudincm induccrc cre dcbant^ Vigilia praetcrca &rfomnus,ci'^ bus 8C potuSjUt ipfi arbitrabantur^quari doq^ Ictifcra cfFicicbantur ♦ Aquarudc^ niquc nouitatibus , uinorum^ mutatio^ nibus, ucntorum flatibus dC tcnuiffimis caufis atque Icuiufculis la^fionibus mor^^ bidorum fua fcmper naturadignofceba tur^Quoniamipfumcx mfimis fluidis quc contcxtum atquc conftrudum fui& fc confl:abat : quemadmodum pcr plu^ ra maniTcRa cxpcrimenta dC cuidcntia quoquc cxcmpla plane dC apcrte dcprc hendimus. Et ArifloteIcsetiam& Senc ca , Ciccro dC Plmius jmulti^ alij Grafcl dC Latmi/acri ac propham fcriptorcSjne dc omnibus particularcm quanda mcn^ tionem faciamus, pluribus libroru fuo^ rum locis hoc idem aflTerere ct cofirmare c 158 D E D I G N I T AT B conantur* Nam QC Ariftotcles m Ethico rum libris quodam loco uerba haec po«: nitl Viderc,audirej utnaturales teftant fermoncs , laboriofa funt * Et Cicero in Tufculanis quae(lionib« ita inquittCuq^ natura corpora nobis infirma dediilec, hisGR intolerabiles dolores etmorbos in<i fanabiles adiecilTet, animos quoquc dc^ dit corporum doloribus cogruentes, dC feparatim fuis moleftijs dC angoribus implicatos . Quantis enim morbora ge^s neribus corpora noftra a capitc ufque ad pedes pullulare dC redundarc uideati tur,diificile didu foret, Vnde primo fua pte natura imbecilla exiftentiajS^ poftca pcr aliquam aegritudinis fpeciem debitf liora cfFedajad celercm interitum labuti tur dC currunt : Quinimo, ut expreflius dixcrim , ad quotidianam quadam 5C re penunam ruiijam inftar auium uolitare t)C corruerc comperiuntur*Proindc hu^ manam uitam breuem &quodammod6 momcntancam fieri manifeftu eft ♦ Et Sc neca pluribus fcriptorum fuorum locis, masume in cofolsiuone ad Elbiam ma trcm. MOMINIS LIB» II II 199 treni,hac nofl:ri corports imbecilluateni multuniadmoduni lamentatur* Plinius m fuo Naturalis hiftoriceuolumine inter cstera de hac humani corporis debilita^ te apprime conquefiusppropterea natu^ ram potius nouercam ^quam matrem no bis extitide fcribit * lob infuper domum iftam noftram,6^ hoc habitaculum tugu rium^ terreilre) id tR, ex terra madefa^s dla dC ex luto dC limo compadu dC con^ ftitutum,futire tradit« Quod Innoceuus tertius fummus pontifex in eo libro cu^ ius titulus eft, De miferia/humanac uitXj augere dC amplificare uolens^de uilitate utriufque materise , dC illius ex qua Adae corpus, 5^ alterius ctiam ex qua caetero^ rumhominu corpora confeda fuiirefcl mus, multa dC dicit dC fentit^iiquide pri^ mi hominis corpus de limo terr^ diuini:* tus fadum eile confirmans , planetas (lellas ex igne , flatus dC uentos ex acre, pifces uolucres ex aqua, hominem 8C lumenta de terra, ab omnipoteti Deo fa bricata fuiile probat: caetera uero aliorS bominu corpora ex bitmanisfeminibus - l s « t I^o DE DIGITITATE ac fpermatibus concepta , &po(lea natzl in lucem prodijflrc afleuerat ♦ Ex quibus tanto uiliorem & ignobiliore primi ho^ tninis materiamjquam aliorum quorum cunque animato/um extitifle cocludit, quanto terreftre elementii caeteris omni bus uilius 8C ignobilius reperitunEtrcll quaquoc^ hominu corporaeande cum mutis animalibus nafcendi coditionem fortita efle refertur , nifi forte poftquam concepta funtembriones duntaxat, hoc cft imperfedi folorum hominum fcetus, in materno utero ex fanguine menftruo educarcntur QC nutrirentur : quod ipfe quoda praedidiopcris fui loco plane in* nuifle dC aperte fenfifl"e uidetur:quando quidem hoc folum poft fuam conceptto nem, hominum dC non aliorum anima* lium corporibus obiecifle legimus ♦ Ac his ipfisplura aliahuiufmodidedecoris ac uituperationis dC ignominiae plena at que refcrta fiibiungic : quae , nc longio^a resfihiusjbreuitatis gratia prsetermitti;^ mus.H^c igit funt qu^ a plerifq^ idoneis autoribusde imbecillitate uel potiusde > . . Iragilitate HfOMINlS LIB^ III I7t fragiluate humani corporis difputarijfli in medium adduci confueuerunt^Nunc uero ad ea que de ignobilitate anim^ diGi feri ac tradari folet paruper accedamus*» fn fecudo huius operis libro, ubi uarias de conditionibus dC qualitatibus animas diuerforum autorum opiniones recitaul mus, inter ca^tera philofophos quofdam fuifTe diximus^ qui humanam anima ali^ quid corporea effe opinabantur^ut Tha les, Anaximander, Anaximenes, Ana^ xagoraSjDiogenes, Leucippus, Dema crituSjHerachtus^EmpedocIes^ Hippi^ aSjArchelauSjZenOjAriftoxenus^Var ro, dC fi quialij fuerut^ Nec defuerut etist quieam nihil omnino eiFe uoluerunt, ut DicaearchuSjqui propterea quod animS nihil ede imaginabatur , id homen irritu dC inane/ruftra^ animantes dC animalis appellari aflTeuerabat^PIeric^ infuper aftl f erunt , qui etfi ipfam quicqua corporeii abnegarent, de potentia tamen materiae 8C extra duce^ut theologico uerbo iteru utamur^cduci cenfebat ♦ Atq; hi omnes iinimos humanos una cum fuis corpori rri DE DIGHITATE bus mterir e exiflimabanc , nec folum hl qui animos aliquid corporcum cfTe forc que credeba(,red etiamquidam alf]> qui cos fpmtus arbttrabantur,mori rimul cu ^prijs corporibus putabant:quales Epl cureos extuide nouimus, & quicunquc cos fecuti funt, animos no aliter fuis qui bufdam perturbationibus uexart quam corpora ,acpluribus morborum genef ribus implican* aiebant ♦ Nam quemad^ modum in humanis corporibus multas •egritudinu fpecies,hemicraneam, oph* thalmia,polyp3, Iienteria,chiragras, p o dagras)iateris dolores, ftrangurias, tor* mina, febres,& castera huiufmodi, inter affiftendum quandocpacriteruexare,8i ad extremum in manifeftum quendam dniini Sc^certum interitum ducerc uidebat:ita orumpe pariterinanimisuariadiuerfarii pertur^ :s. bationum genera affifterc arguebant , a quibus ipfi plerunque i'n contrarias par tes diftrahebantur, ac pcr hunc modum interibant:quales fub argritudine ^mula rionem,obtredationem,mifericordiam, angorem,Iiidiu,moei:orem, serumnajdo loremy MOMINIS LIB. II II '71^ tii lorcmjam e^taaonem,roh'citudine,mo» rt ■ leftiamjaffli^ionemjdefperatione^con*! i ftituebat.Sub metu uero,pigritiam,pu^ (5 dorem, terrorem,ti'morem,pauore, cxa pi nimationem, conturbationcm,fbrmi'di'« t ' nem,reponebant*Sub la;titia autem,ma lui leuoientiam , deledationem , iacflatione ffl collocabant» At fub cupiditate,cxcandc p fcentiam,iram, odium,inimicitia,difcor* ^ diam, indigentiam,defiderium, bi reliq* as ordinabant» Quae quidem omnia &^ cac- \i tera huiufmodi perturbationum gencra )0 ^ Cicero quodam fcriptorum fuorum lo* r? co cgregic elegater^ coplcxus eft* Qui uero animos hominum immortalcs fore l autumabat, omnes uarijs pcrturbationl 111 b us dum in corporibus uiucrcnt,como i(2 ueri 8^ coquafl[an' arbitrabanturtQuanai do ucro duaru illarum ab inuiccm bi in* j tcr fe diucriarum naturarum coniundio \ pcr fcparationcm diflJblucbatur , partim 5j in diuerfa uiuetium brutoru corpora, ut ]] ca tempeftatc cafus fercbat, ingredi iudi cabant : ac fic coufquc uiuere putabant, lo quoad marcefcentc pruno iilo corporeo jtT^ DE piGNI.TA-TE yiiftrumento inaliiid quodda intrarc co> geretur . Ac per hunc modum ob uaria ac pene infinita brutoru corpora, fecun* idum hanc opim'one,perpetua dC aeterna animoru uita feruabat.Cuius quide opi« jiionis Pythagoras Samius autorfuiflc pcrhibet, qui a Pherecide Syro eius ma giftro pr/mo ex naturahbus immortah'=s tatis repertorCjanima immortale efle ac* cipiens jatc^ hoc quonam modo finc cor poribus euenire fieriue poflTet mtclhgess rc no ualensjhuiufmodi circulare, ut ita dixen'm,reuoIutione excogitauit atcp ad inuenit.Proinde homines ex conftitutio nibus fuis brutoruanimaliii carnibus ue fci prohibebat, ne forte defundoru ami corum dC domcfticorum anim^ pcr hu* manas eorii corporii comeftiones cxin* de cxpcllercntur , atc^ alio tranfmigrarc cogcrcnt.Partim ucrocas per centii an* nos,ut inquit poeta:Ccntu crant annos, 6C rcliqua » hoc cft per multa temporum curricula, fiue g aerem iftum craftum 8£ caIiginofum,f5uc per puru aeihera uagas ^ crrabundas uolitare aiebat,donec ucl ad tar* H O M I N I S L I B. ! f I I syS tartara labercntur, uel ad cozlum, {c^ cundum diucrfas antcacflae uita^ condi^ tiones cuoIarent.Qiiapropter fiucmoris tales fiue immortales efTent anim^^iuxtsi comemoratas praedidorum philofoplia rum de ipfarum quahtatibus dC conditto mbus fententias, eas tales eile no iniuru cocludiuidebatur, ut fiucin corporibus afliftentes fuis naturalibus perturbatio^^ nibus uexarentur,fiue poft mortem una cum illis euanefcerent:at firemanercnt, ccrtc uel in alienis corporibus habitaret, uel per aera uel pcr aethera uolitaretj ucl apud inferos morarentur : Itac^ quocuc^ modo fiebatjUtubicuc^ exifterentjappri me torquerentunAtq? ha^cfuntquasdc indtgnitatc humana^ ammaein pra^fen^ tiarum retulifle fufficiatf Deinceps ad ea brcuitcr procedamus qusc de tota homi m's perfona^atq; de humana uita, a non^s: nullisidoneis autorib^ /gnomipiCjUitu^ pcratiois dC deteftatiois caufa refercban tur ♦ Si igit^dicet quifpia^duo illa ex qui> bus homine copofitumacconfeduefle coftat» taiia funt qualia fupra oftedifl^ QC I7ff D E D I G N I T A T E demonftraflc uidctur, quis iurc ambigc rc , dubitareuc potcrit , quinillud quod cx corum copofiti onc rcfultat, coponcn tium naturam rcdolcat, fapiat atquc rcti ncat : Proindc hominefragilcm, caducS dC ignobilem , dC multis ac pcne mfinitis morborum & perturbationu gcncribus fubicdu dC implicatij , (ingulis quibufcp natura dC coditioncs paulo dili^etius U accuratius cofidcrantibus plane dC apcr te apparebit,Quocirca plcrique uetercs dodiffimi fimulatc^ fapietiffimi uiri,hxc BC caetcra huiufmodi corporis & animae incommoda at^ humanaj uita: mala,fess cum ipfi animaducrtcntcs dC fafpenumc ro rcputantes 8C rccognofccntcs, pluri^ bus librorum fuoru locis dc talibus ho* minum qualitatibus apprimc conqucfti ac lamentati fuiffe compcriijtur. Nam 8C' 7dMdx» Hcgcfias quidam Cyrcnaicus philofo^ ib,ica>9. phus dc pluribus humanae uitaeincomo dis,prifds quonda teporibus fic copiofc S)C clcgantcr difputabat,ut is a Ptolem^o Aegyptiorum rege prohibitus cffe dica curilla in fcholis dicere , quoniam multi " his HOMINISLIB. iiir trr hls audms mortem fibrjpficonfdiccrem, Vnde cu uma,ut aiunt,uoce,regia prohl bitionc impeditus, diflerere diTputarc non poflet,demum fefe contincrc nequi uit,cum ea lueris madaret , dcquibus lo qui uetebatur:ac per hunc modum egrc giumdialogum compofuitjubi quidam inducebatur, qui a uita per tacdium difce dens ab amtcis reuocabat : Quibus ille refpondes, uaria humana; uitac enumera bat incomoda.Crantor quoc^ in cofola^ tione,nefcio qua,hoc idem plane ct apcr tcconfirmabat,ubiintercactera,utrefert Ciccro , Thcrmaneu qucdam Eleufium morte filtj grauiter mcerenie facit: proin dein Pfychomantium ad Apollinis ora cuIuaccefliiTe fcifcitaturus,quafnam cx* titiflcttants calamitatis caufa» Eificintcr roganti,in tabellis trcs huiufmodi ucrfi* culos datos fuifl^e fcribiti Igfiiris homines in uiu mentibws err<mt» Euchinows potiturmunereUto: Sicfidtutiliusfiniriipfiq^tibi^. Alcidamus infupcr rethor antiquus fl^, tit ait Cicerojinprimis nobiIis,Uudatio* tn 171 D H D I G N I T A T E nem mortis fcripfiflc perhibctur,qu5 tx enumeratione humanorum maloru ma* xime confiftere etcoftare uidebatur^M, Tullius practereain praeclaro illo dC cele brato Confolationis uoluminejhanc hu manarum calamitatum materiam aureo eloqucnti^ fuae flumine clegantiflimc fi* mulatquc copiofiflimc profcaitus , ui* tamhominum ufc^adcoluxitfii^ lamcn* tatus cft , ut qui ea Icgcrcnt , nihil aliud, ut ait quida,cupcrcntquam hasrcs fccu larcs noftras^ rclinqucrc ♦ Plinius dc« niquc quodam Naturalis hiftoriac loco, nihil hominc mifcrius ac fupcrbius cflc teftatur : Caeteras quippc animantes fo« lam finc ullts animi angoribus ui<fius cu ram habcrc confirmat dC probat : homi» ncm autcm praetcr illa,quaenbi cum brq tis commuijia funt,multis ac penc infini tis animi pcrturbationibus quotidic ue* xari ac torqueri aflcucrabat ♦ Hiiic Hc* rodoti hiftoria quaedam dc ClcobeS^ Bi lonc duobus cuiufdam Argie faccrdotis filijs praedicabatur : Nam cum flla ad fo* lcnne HOMINIS LIB. II II 179 fcnne 6^ ftatutum facrificiuni curru de more m urbem ueheretur > modo nefcio quo fadu ei\ ut lumenta moraretur: Va de filtj qui aderant, uefte ponta,adiU'* uandi gratia corpora perunxerunt , ad lugum acce(lerunt,ac per hunc modum adueda in fanum , cum currus dudus eileta fdtjs precata a dea dicitur , ut illis premium daret pro pietate, quod msxl» mum homini dari poiTet a deo: Poil epu latos cum matre adolefcentes , fomno Ct dediflfe , inuentos mane ede mortuos* Hinc Trophonius 8C Agamedes com* memorabantur,qui iimili precatione u(l dicebltitur: nam cum Apollini Dclphis templaexcedificadeht, uenerantes Dei! petierunt mercedem non paruam qaiit dem operis ac laboris fui, nihil certi, fed quod eiTet optimu homini:quibus Apol lo id daturum oflendit : unde cum poii diem tertium mortui reperirentur , mor ten^ optimum quiddam eile iudicatum per eum Deum fuifle confirmabant, cui reliqui dt) conceflTiffent , ut praeter caetc* ros diuinarcCt Hinc poctarum dc Silenqi m » I«0 D E -D I G N I T AT E fabclla fercbatur,qui ipfum a Mida rcge captu fabulantur : ncc prius ab co dimiC^ fum dC rclaxatum cxtitifle affeucrabant, quam rcgcm docuiflet , n5 nafci homini longc optimu cfle:proximc auic, ^ pri* mum mori, Atcp hoc ci muncris pro fua miflionc dC relaxationc dcdi(ik faibitur* Qua quide fcntetia QC Euripidcs & mul ti alij poetar in cofabulationibus fuis ufi fuiflc pcrhibcntur ♦ Hinc proucniebant nonullar pertinaccs dC obftinatac quarun dam Afiaticaru gcntium opinioncsjquae familiarcs dC conuicinos lugcndi gratia inuitare dC domu conuocare confucuc* ^ ratjUbi cflet aliquis in luce aeditus : quod humana^uita? uaria rcputabantmala» At qui laborcs mortc finiflfct graues , hunc omncs amicos iaudc&Iaetitia excqui, Hinc Thcombrotus Ambrachiota , ctfi ci nihil accidiflit aduerfi, fatius tame mo ri ^ uiucrc iudicauit, proindc fcfc e mu* ro in marc obeundi caufa proiccit Hinc gocrates cum e uinculis dC carccribus cduci facile poflct , intcrirc quam uiuerc «naluit.Hinc Cato Vttccnfis mortcm fi* hijpfi H O M I N I S L 1 B» I r I r i9t btjpH confciuit : atc^ Hc e uita abtjfl[e fcra tur,ut C^C^faris uidoriam certam qUan dam moriendifui caufam nadu fefe eile gauderet*Hincdeniqueinnumerabiles altj gentilesd^ethnici rapietidimirimuU atcp fortifTimi uiri extiterut,qui his duta^ xat caufis abdudi,et fefe uita priuariitjee proprias fuas fuoru^ domeiiicortj mor tes ae:quo BC hilari animo tolerarut * Sed quid opus e(l plura profanoru hominix cxemplaproferre, cum SalomoneinEc defiaftehocidem plancf&^aperte fenti* re uideamusr* Nam in principio a uanita te incipiens, dC per totum poilea proce^ dens:Me,quodam loco inquit,tdedet ui^ t«e mex,cum uideam uniuerfa mala,quae fobfole fiunt*EtpauI6 poH; tta fcribit; Vnus interitus eft hominis 6^ iumento^ rum, dC aequa utriufc^ conditio : Gc mori tur homo (icut 6^ illa moriuntur : fimtlt:* ter fpirat omnia, dC nihil habet homo ant plius (umento: cuncf^a fubiacent uanita^ tijStTomnia perguntad unuIocu,de ter^ ra fecSa funt , dC in terra pariter reuertun cur , Quis nouitft fpiritus filioru Adatn m i ttz DE DIGNITATE afccndatfurfum,8^ fi fpiritus iumcntorfi defccndat deorfum f Et infcrius fic ait ; Laudaui magis mortuos quam uiuetes, dC fcliciorcm utrifquc iudicaui,qui non^ dum natus cft , nec uidit mala , quac fub ^olc funi, 8C alibi : Melior eft dics mortis die natiuitatis * QC multa his fimilia coma plecfhtur» Cum lob quocp in facro illo QC celcbrato cius dialogo intcr caetcra ucr* ba hxc ponit : Homo natus dc mulicre brcui uiucns temporc , rcplctus multis mifcrijs,qui quafi fios cgrcditur 8C con* tcritur,8^ fygit uclut umbra, QC naquam in eodem ftatu permanct . Et alibi ita in^ quit : Milkia cft uita hominis fupcr tcr* ram,& ficut dics mcrccnartj dics cius* QC paulopoft fic fcribit : Extcrni fumus dC ignoramus: quonia ficut umbra dics no ftri funi fuper terram ♦ Et infi-a ait : Dics mci uclociorcs fucrunt curforc ♦ Fugc* runt dC non uidcrunt bonum,&: tranfic* runt, quafi naucs poma portantes , ficut «quila uolas ad cfcam • Et paulo infcrius dicit : Quarc dc uulua cduxifti mc doml nc, qui uunam cofump ws cflem,nc ocu lus HOMINIS LIB» III r i«5 . lus mc uiderct , fuiflem quafi noncfTem dc utero translatus ad tumulu , Scxccta huiufmodi pcr totum pcnef librum hinc mdcdiTpcr/ ^,quac omnia figillatim con^ numcrare lA.mis longu eflet, cum Am« brofius infupcr iv' :dioIanefis epiTcopus uir fandiflimus atque Uv..^(flimus feor^ fum de bonomortis tra(flare,ac fingula* rc ^ddam opus feparatim fcribcrc no du bitaueritjin quo quide opere cc multa h u manae uitae mala cnumcrat,8i£: ad princi* pale conclufionequa intcndit,predi<flas dC alias quafdam Ecclenaflcs autoritaccs comemoratj: dC ad confutationequorun dam qtiaeprius circa uituperatione mor cis fibijpfi antca obieccrat,tria cius gene ra diilinxit,atquc obicda illa diflbluit:ac dcmij td in calcc libri, ^d a prindpio pro pofuerat, ^bare et cofirmarc conat»Po< (Iremo cum comemoratus Innocentius part/cularcm quedam libriicopofuerit, que, ut fupra diximus De mifcria huma nacuitae nucupautt, ubi a prfma nanuita tis origine incipies dC ufcp ad ultimS finc Cendeos niula cogefllt^c quibus nos illai 1S4- ■ D E D I G IT I T A rE duntaxat,elegi'mus,quae Ccetens memo^ ratu digniora , dC ad noftrum refellcndi 8C confutandi propofitu aptr ora fore pu y tabamus ♦ Poftquam enim ip fe de putri* daquadam QCxxili embrionisconceptio ne diiTcruit, Omn?*, r. .^uit, tunc ci5 na* rcimur, quando aondii per attacem infe <fli ^ deprauati ede poiTumus , ut certa quanda^Cueram naturae miferia expri^ ineremus , uei mares uel fosminae queru lisd^Iamentabilibus uocibus lugemus ^ eiulamus : cundos nanc^ mafculos in ha,foE:minas uero in he,cum oriutur,flc3! reac plorare teilatur : dCzd maiorem dC euidentiorcm huius fuae CenKntik con^ firmationem uulgarem illum dC decanta tum uerfum allegas commemorat, quo Cic enunciatur.Dicentes he uel ha quot^ quot nafcuntur ab Eua * Et id nomen ita interpetratur, Eua nihil atiud quam heu ^ ha, quorum utrumqj dolentis interie ^ionem ede confirmat:Et demum,ante peccatum uiraginem, dC poftea Eu<iaps* pellari merui(re,fubiungit« His igitur dC nuiufmodt ueluti foUdis quibufdam optimiS) H O MI N IS L I B» I III it^ optim{s,ut{ibi uidcbatur, futuri sdiflci|' • fuifundamentis qualitercunc^ ia(flis,per nuditatem , per pediculos , per fputum, per urinas, per ftercora , per breuitatetn - temporisjperfenedute, peruarios mor talium labores doIores^,per diueria ho minumftudia, per uicinitatemortis,per multiplicia tormcntorum gcnera,ac pec- plura huiufmodi humani corporis inco^ moda,late copiofecp procedit^Que qui^ dem (i nos,diuina iauente gratia, qucm^ admodum cupimus,pro moduio noftro cofutarimus, oportune finem dicendi fa- ciemus , ubi prius nofmetipfos dC quofs cunc^ huius noftri operts ledores in cat' celibri diligenter d^accurateadmonue« iimus,quatenus deledabiles et optimas humanae naturae conditipnes,de quibus m tribus pra^cedetibus libris fatis large, fatisc^ copiofe difputauimus , ab omni^ potenti deorecognofcant, utper bona opera in hoc feculo femg \xti S)C alacres uiucre, dC in futuro poftea diuina trinita te,a qua praedidaomnia nobis prouene runtjperpetui frui uaIeamus«Nos igituf m s iBtf D E D I G M I T A T E cuncfla (liperms commemorata refellere confutare uei maxime cupkntes, eo^ ' dem ordine ad confutandum procede^ mus , quointer obtjctendum uCi fumus* Vnde a corpore tncipientes ad imbecillj latem d^caneraseiusincomoditates, (tc & in hunc modu refpondere no dubita^ mus : Catholict dodores noHri humanS corpus quod ab omnipotenti Deo ex It^ mo terrae fadu fuiflle fupra dixinius, tale cxtiulle teftatur , ut partim mortale eflec fi protoplaftus ille peccaiIet,quemadmQ dum ea fecifle fcimus y^artim uero (i no peccaflet immortale emceretur : primus cnim homo mortale dC quodSmodo im mortale corpus habuilTe perhibet^Vnii de quxrifolet, an utrutic^ ex conditione ipiius corporis habuerit , an potius im^ mortalitas ex gratiae beneficioac priuile gio j^uenerit. Proinde in primo eius fta« tuita fadu fuiflfe dicunt,ut (i uoluiflfet utl qaCy non mori potutfliet. In fecSdo uero iiatu , poftquam dehnques triinfgrefllus cftaprimxua illa conditionefua, ipfum efqueaded degcneraflTe QC defecifl^e tra* dun^ H O M I N I $ L I B. 1 1 1 1 dunt, ut certam quandam dC mdubitati cnoriendi legem cotraheret * At tn tertio. . gloriofce refurrediois (latu , tale tantu^ per gratiam eifedum iri dicunt , ut mori non poterit,quemadmoduin finehuius noftri operis,adiutore Deo,paul6 latius 6C uberius oftcdemus Jtac^ omnem cor^ pbris imbecillitatem dC quafcuc^ xgrita dineSjd^ caetera quccc^ eius incommoda a nobis antea commemorata, non ex na cura fua, fed potius expeccati labecon^ craxit * Vnde quicqd mali in pra^fentia^ rum baberc ac poltidere exiilimatur 8C creditur,merit6 non etus natur ac,fed prl maepotius tranfgredioni , quemadmo:* dum rupradiximus,attribucndum eft» Itac^ omnes prophanorum QC facrorum fcriptorum coqueftiones d^Iamentario^ nes de laudationis QC bono mortis 8C de reliquis incommoditatibus fuis deficere cedare^ deberent: quandoquidem tale non ab ipfo deo,nec^ ab eius natura, fed a peccato prodtjfle 8C proueniile noui' mu5«Ca?teru fortaile dicet quifpia:quaii qua ita elTe coacederctjcpfcquens tamc 188 D E D I G N I T A T E non uideret,cum quxcuc^ hominti cor^ pora (iue ex natura , (iue potius ex pec« cato, ceu tu probare dC aflererc conaris, banc fragihtatis 8>C xgntudinis ac mortis 6C reliquarS deni(^ incommoditatu ne^* ceditatem acceperint,acceptam^ retule rint: quinimo talem QC tantam moleilia^ rumneceditatcreportarutjUt qua^cunc^ fit 5^ undecunq^ prouenerit, iam a prin^^ ctpio;:reationis naturalis effeda futde ui deatur : quando eam moriendi dCcxte^ rarum malarum coditionum legem cun dis humanis corporibus a principio na^ tiUitatisfuaeS^omni quidetepore immi nere 5^ impendere no dubitamus * Haec omniad^ca^tera huiufmodi etfinos ue<« ra eile fateamur,pluribus tamen,ni(t ni« mis queruli nimis^ ingrati ac pertinaces SC delicati eifemus , uoluptatum mole (liarugeneribus potiriin hacnodraco^» inunt 8C peruulgata uita,dicere dC aflfeue rareauderemus*NuIIa efl: enim,mirabi< le didu, hominis operatio, fi diligeter dC accurate eius naturam aduerterimus>ex qua ipfe faltem noa mcdiocriter oblede cur» HOMINIS LIB* IIII iB9 f ur.Quippc fingulis exterionbus,uiden di,audiendi, olfeciendi, guftandi&^tan* gendi fenfibus tantas femper dC tam ue^ hementes uoluptates capit,ui qu^da in^ cerdum fuperflua^acnimia^Str ruperua;3 caneae fieri uideantunQuantis nancp ho mo uoluptatibus capitur>partim ex cer^ caquadam SKTexpredapuIchrorucorpo rumuiiionc, partim ex fonorum 6^ fym phoniaru &rerum infuper magnaru ua riaru*^ auditione, partim ex floru et fimi lium odoru olfadtionc, partim ex diuer^ (a dulcium epularum fuauiumcR uinoruf deguftatione, partim denicp ex mollifli* marum fubftantiarum attradatione,di& ficile dicflu , quinimo impofllbile foret» Quid dc reliquis interioribus fenfibus dicemusf^quatas enim oblecflationes inn coftituendis fenfibilitjrerum difcretiont bus dC diflFerenttjs afFerrc iecum fenfus illc perhibctur, qui communis a philofo phis appeHatur.Quantu quocp nos delc <ftat uaria diuerfarum fubftantiaru dC ac* cidentiii imaginatio f quanu extimatioc' quantum memoratio^quantu denic^ in^ tcllecfiior f #d D E D I G N I T A T B tcIIecflioC cum ca quf iam alfquo pardcfS lad fcnfu dcprchedimus,i'maginari,com poncre, cfFari, memimffe , QC intclligcrc coftituim\is, ucrbis fatis dcclarare QC cx* plicarc no poflTumus^Quocirca fi homi* ncs,quas fcrtuita comunis pluribus in» tcr uiucndil uoluptatibus dC dcledatio* nibus potirctur , quam molcfttjs QC an* goribus cruciaretur , potius gaudcrc 8C cofoIari,quam torqucri dC lamcntari de* Ijcrcnt: prxfcrtim cum natura plurafd* gorum,ajftuum,Iabor5, doIorum,mori» borumm rcmcdia , quafi certa quaeda iU laru argritudinu antidota no afpera,non tnoIcfta,non amara, ut plcruncp m phar inacis cotingcrc 8C cucnirc cofueuittfcd potius mollia , grata , dC dulda ac uolu^ ptuofa abundc affatim^fubminiftraue rit»:Qucmadmodij cnim cu comcdimus 6^ tibimusjin depulfione femis firis mi;* rabilitcr oblcdamur : ita cu calefcimus, cS rcfrigcramur , cu quiefcimus paritcr laetamur»Sed quoniam illa i guftu pcrci piunt, c^terisfomibus tagibilibusquo« damodo dclcdabiliora uidcnt,qu| com muni ^ H o M I N I s L r B. n I r m muni et no pardculari ipfbru genitaliu ta apprehenditur: Quod a natura foler tiiTima et callidifljma atcp profedo unica , rerii magiftra no temere dC fbrtuito , fed certis rauonibusd^euidetibus caufis h* <flu fuiife philofophi tradidere , ut longe tnaiores in coitu , in comeftionibus ac potationibus uoluptates caperent,quo« niam fpecierum coferuationes principa lius,qpi indiuiduorum intendebat:quora alterijper comiHiione maris 8C fceminaf, i&Iterum uero aflumptione alimenti in re ilaurationem ( ut ita dixerim)deperdit/, conferuabaturjtacp cundarde fragilitarf ie,de algoribus, de apflibus,de labonb% de fame dC fiti , de tetris odoribus , dC dc huiufmodifaporibus, intuitionibus, at» tredationibusJaflitudinibus^uigilfjSjS^ fomni]s, cibis dC ponbus,a: captcris fiml libus humanarum incomoditatum argu mentis , opiniones ac fentenciar fingulis qutbuiq? natura rerum pauld-diligenus animaduertentib. ac aliquato accuratius coftderanrib.friuolaf & uanae at^ in^ncs cffc uidebunt.Na praeallegaiat Ariftote j»a • D E -D-I N I T A T B ( JiSjCiccroms, Senccae,Plintj^ autorfta«s tcs pcr ca quse antea dtda runt,meru6 re j felluntur &C cofutantur ♦ Quippc uiderc audirc tunc laboriofa 8C molcfta func, cum fupcruacua dC nimia efficiutur : At cum modicc ac mcdiocriter his et huiuf:» modi fcnfibus utimurjnon modo ncc^ fa tifcimus neq^ laboramus, fed potiusre* focillamur , geftimus dC gaudcmus : ctfi liatura corpora nobis infirma, ut ait Ci> ccrOjCt imbecilla et fi-agilia largita cft:§d negarc inficiarc no poflumus Jam plu ' rima huius infirmitatis, imbccillitatis QC i fragilitatis noftrg rcmcdia,ut fupra dixi* mus, affatim abudc^ fubminiftrauit ♦ Et (ic hoc noftrum domicilium cx terra ma dcfa(fia , 6C humo , inquit uir paticntiftiis muSjhoc eft infimis fluidiscp contcxium cflc uidcmus, nimirum ob admirabilcm quandam 8(rdeIicatahuiufmodi corposf ris coplcxionem, qualis tanto 6C tam di* gno dC tam praeftanti humanae animae rc ccptaculo copetcrc &r coucnire putaba* , tur,aIitcrfierinon potcrat Quaproptcr j , cttm rationtbus 6^ allcgatis aniiquorum | , uirorum ) HOMINIS LIB* riir 10% airorum autoritatibus abundc,ut crcdi* mus, hadenus fatisfecifle uideamur, rc^ kquum cftjUtad Innocentii'fummi pon* tificis rationes paucis rcfpondeamus, ad quod nos ita parati uaquc armati accedid mus j utaptas quafdam dC accomodatas rcfponfiones nobis nondefuturas cxifti memus*Sicm'mpn'mi hominis corpus cx Iimo terraj , carteroru uero tam anima torum quam manimatorum corpora cx alijs clementis fada fuerunt,quae quis» dem fuaptc natura , quamcaetcra nobi^ Iiora etgenerofiora cernuntu,ut illc dicit dC fentit, QC nos facile conccdimus, pro^! fccfio hoc quodcunquc tcrreftrc homi^s nis opificium tanto prajftabilius 8C cxccl lcntius cundis altjs uideridcbuit, quan^ tocaeteris dC uentisa: planetis &:ftellis hobilius eratjqu^ licet ex aere 8C ex igne fac^a eflrent,infenfibilia tame dC inanima ta eiTe conftabat:&: pifcibus quocp QC aui bus,quae cx ipfo, dC iumcntis quac ex tcr ra pariter fecum animata prodierut, ad* mirabilius apparebat : Nam hoc animal rationale , prouidg dC fagax multo proA n " 194- D E D IG N IT ATE 1 pterea nob/Iius corpus iumenta ct pc^ cora habebat, cCr quibus in propria mate ria couenire uidebatur, quonia ad ageni dum dC ad ioquendu dC ad intelligendu, quibus illacarebant, longe aptius &ac«. comodatius erat» Ventis ucro dC fiellis, rebus penitus et omnino mfenratiSjpiTci bus quoc^ 8>C uolucribus ammatis utriA: que, pariter excellentms putaripoterat» Nam etfi cu nullis praedidaru rerum iri propria materia conueniret,infenfatts ta men illis,ex eifdem ratiombus &caufis quas de iumentis dC pecoribus diximus, preftantius concludebat* Etaquatilibus prafterea 8C aereis animantibus fimilitcr cxcellentius credebaf , quonia talc fuas? pte natura facfiu fuerat , utnifi peccaflet, mori&^inierire non po(Iet,queadinodu fupra dixiffe et oftendiflfe meminim5*,qdi nullis ali)s corporib, coucniebat : Vndei lerreftre elementu laio caeteris admirabi lius 8C preftanus uideri debet,quato illis | fuaptc naiura ignobilius QC ineptius cxi ftens, incorporedutaxathumanoaltius ' , rublimatu dC di gnius exal tatij fuifte nout \ I i liius, Atcp hxc de pnmi homims corpo:* i-e breuiter dixiffe fufficiat* Ad alia uero ^^ererorum hom/num communia corpo n,dC ad illa que de conceptione eorum,' 6^ embnonu educatibne,obrja'ebantuf , breuiffime refpodere cupietes, quod ad haecduo pertinere 8(: fpedare uidebat, eandem uel potius meliore cum cxteris ^fedis animalibus cpnditione eo fortita fuifle refpodemus,quod corpora noflra cx mehodbus dC delicatiorib. feminibus ^ brutorum omniu oriunf ,ut fic orta ex potioribus et purioribus,&: ita dixerim, fanguinibus nutriunt &: educant. Quo liian^ ficut fperma ex fugfluo alimeti, ita pariterfanguine ex ipfaeiufdealimenti fubftantia generarijCerta quaeda 8(:cclcrf brata philofophoru omniu fententia eftv Quanto igitur cibus cuiufcuc^ animalis delicatior et generofior eft,tanto fperma cx fuperfluitatib? illius generatu melius ac pracftatius efficief . Eodemm modo de fanguine fentiendu eft,quiquidein ho^ mine tanto prarftantior 4 m cxteris ani« mamib» eflTe dcbei,quato cibus human^ - n z 199 DE DIGNITATE cxteris quorucuncp animantium alimcn tis npbflior cxiftimatur 8C crcditurXaetc ras obiccfiioncs fuas de nuditatc dC dc im bccillitatc &C dcalijs huiufmodi incomo ditatibus miflas facimustquoniain fupra inccrta quadam plurium comunium ob icdionum confutatione,fatis pro faculta te noftra diluiflTc uidcmunNunc ad con futandaca quae dc ignobilitatc animae dl ccbatur, pauds acccdamus» Dicaearchu 5: fi quialij fucrunt qui ipfamnihil cfl[e, totumcB cius nome irritum 8^ inane, fru ftra^ animates 8C animalia appcllari co^ tcndercnt, pcnitus omittamus : Quonia ca dchumana mcntc cxcogitauerunt,ut prorfuS amcntcs et omnino inanfmad ac prbrfus infcnfati proptcrea fuiflc uidean tur,quoniam fefe ipfam habcrc non ccr^ ncrent.Hos proximc fequutur,ThaI cs, Anaximandcr,Anaximcnes,Anaxago ras,Diogencs,Leucippus,Democritus, Heraclitus, Empedocles, Hippias, Ar^ chelaus,Zeno,Ariftoxenus, Varro,8«: quicunc^ aliquid corporcii uel cxtra du cc dC de potentia materiac educt QC exin* HOMINIS LIB» 1111197 de (imul cum corporibus interire exifti mauerunt»His hebetibus S^,ut ita dtxed rim , corpulentis dC pinguibus philofo* phis ea rcfpondemuSjquae iri fecudo hu^ lus operislibro pofuide meminim^, ubl inter cxtera hazc Ciceronis noftri uerba ailegauimus,qu«e ipfi uericati dC catholi^ cae Chriftianorum fidei uel maxime con fonabant: Animaru nulla in terris efl; orl go,nam nihil cH inanimis mixtum ac co cretum aut quod ex terra natum ac ficflix eife uideat, nihil humidu quide aut flabl leaut igneuhis naturis^nihileil^duini memoriae , mentis, cogitationis habeat, quod praeterita teneat , 5^ futura praeui^ deat,6^ copledi pofTit praefentia, qua: ib la diuina funtmecinuenim^undead ho^ minem uenire poflentjnifi a Deo*Singti laris eft igitur quaeda natura atc^ uis ani^ mi, feiunda ab his ufitatis notts^ natu^ hs, ita quicquid efl: illud quod fentit , fapit,quod utdet,quod uiget, calefte dC diuinum, ob eamq^ rem aeternum iit ne* cefle eft«Et Ariftoicles quoque philoib«* phorum princeps dC caput , cuda mixci 1^8 DE DIGNITATE BC fimplicia corpora,rua cogitatioe tran* fcendit , atque qiiintam quandam natu^ ram eiIeuoluit,e qua mens emanarettco gitare enim dC prouidcre, dC caetera hu* iufmodi , a nullo praedidorii corporum prouenire poile putabat, quemadmo^ dumCicerode eoloquens quodamlo^s co iftafcribit: Ariftoteles longe omm'** bus , Platonem femperexcipio,praeftas dC ingenio dC dihgetia,cum quatuor no^s ta ilia genera principiorum eftet comple xus,e quibus omnia orirentur, quintam quandam naturam cenfet effe , cf qua fit menst cogitare enim dC prouidere dC di* cere QC docere, dC inuenifle zliqd^dC tam cnulta alia meminifte , amare, odifte , cu pere, timere, angi, la;tari, haec dC fimilia eorum , in horum quatuor generum in* ede nullo putat : quintum genus adhi;^ i>et uacans nomine,et fic ipfum antmum endelechtaappellac nouo nomine, qua^ fi continuatam quandam motionem dC perennem. Ad Epicureos 6C ad caeteros huiufmodi mortaies , dC, utita dixerim, :fphbcios QC miamo^ philofo{>hos paru« HOMINIS LIB* Iin isg pcr ueniamus : quia animos una ca cor^s poribusintcnrepntauerut, eoscR adiila rcmittamus, quaein praedido Innus opc riVlibroafFatim &:abunde retulifTcmcrf minimus : nc fortc fi hic apponeremus, eadem pluribus locis repetcre & rcplica reobiurgaremur: Vbi nos diuerfas ra^ tiones , multas magnorum philofbplio;* rum autoritates , plurima fandiflimorii uiroru oracula, plerac^ celebrata prd* phanorum dC facrorum fcriptorucxem^ pla congefl[imus>illis quiimmortalesani mos ita efle puta.ucrunt,ut in aliena cor* pora quando e proprfjs rccedebant, in* gredi cogerentur , quoniam qualis ellet animus iine corporc intclligcre no potc ram, ideo^ formam aliquam figuramm quaercbant, ac rcuolutionem illamina^ nem, infulfam, dC infana excogitauerut, illud Ciceronianum in eodem loco a no bis allegatu breuitatis caufa repctamus, qui quodam Tufculanarum fuarum li* bro ita inquit : Sed plurimi contra nitua lur,animos'que,quan capitc damnatos, 100 D E D I G N I T AT E mortemultantt nec^aliud efl: quicquam cur incredibiUs animoru uideatur a^ter^^ nttas,niri quod nequeunt qualis animu^ fit uacans corpore intelligere dC cogita^ cione comprehendere:quaii uero intelll gant,qualis Gt in ipfo corpore,quae con:* formatio, quae magnitudo, ^ locus, ut Q jam podent in homine uno cerni omnia qax nunc tadafuntjCafurusne incofpe dlumanimus,antantarit eius tenuitas, ut fugiat aerem.Hec reputetifti,qui nc* gant animum fine corpore fe intelligerd poffe: uideant que in ipfo corpore inteU ligant.Mihi quide natura animi intuentl multo difFicilior cogitatio occurrit, mul Cp^ obfcurior , qualis animus At in cor^ pore tanqua alienac domui, cp cum exie rit 8C in libem ccelum, tanquam domum ruam,uenerit:Ni(i enim quod.nunquam uidimus,id quale (it intelligere no poilu inus,certe dC deum ipfum diuinu ani^ mum corpore liberatij cogitatione com pledli pofllimus* Ad illa deinceps uenia mus,qu^ aduerfus tota hominis perfona proponebantur « [ta(^ pritno ad autorita tcs. HOMINIS LIB» III aot tes,pofl;eaad radones defcedemus,quip pe ad autoritates Hegefice, Cratons, Al ddamijCiceronis, Plint),Herodoti,Eu:s ripidis, Cleombroti, Socratis, Catonis, quoru aliqui nonullas mortis laudano;» nes cofcripferut : aliqui uero fefe propte rea interemerdt,quod per mortem muU tipHcibus humanae uitxincommodis QC calamitatibus priuaretun PrimOjprifcas cundoru gentilium fcriptorum opinio^ nes tunc uel maxime floccipendedas fo re refpodemus, cum a cathotica dC ab or thodoxa fententia iillatenus difcrepare uideantur * At culda a Deo creata ualde bona,utfacra fcriptura teflatur, nemo fa 119 menris ullo unquam tempore dubita uit * Quod n (ic efl , profedo hominem, cuius gratiaomniaualde bona&^ opti« ina iada fuifle conflat, no folum optimS quiddam,fed et(am,ut ita dixerim, pluf^ quam oprimS eflie iure dubitare dC ambl gere non poflumus « Humana igitur ui^ ta qua homo uiuere dicitur , generaiiter miferaeiTefienue non potefl: aiiterfe^ queret, utid quod optimu eflle coflaret. I ao2 DB DIGNITATE Incotinua quadam dC perpetua miTens uiueret,Quod quoniam falfum efTe mai> nifeflu eft, nimim prasallegatas uel poe^ jtarum uel oratorum uel philofophorix, qui de miTeria humanx uitse difleruinfe at(^ fcripfiiTe perhibetur,autoritates faU fas ac friuolas dC inanes extitide apparet* Quod quidem rationibus fuperius ptois batum/amofo quoque beati Augudini tefiimonio confirmatur,qui duodecimo De ciuitatcDei librouerbahaecpofuitt Sicut melior eft natura fentiens etiam cS doIet,quam lapis qui dolere nullo mo^ do potefttita rationaiis natura praeftatior etiam mifera,cp illa quae rationis uel fen^ fus efl: ^xperSjS^ ideo in eam no cadit mi fetia* Quod ca ita fit huic naturae,quae in tanta excelletia creata eft , ut licet iit ipfa mutabilis, inhaerendo tamen incomuta^ bili bono,id eft fummo bono,beatitudU nem confequat , nec expleat indigeiiiia fua niii uticp beata nt,eim explenda; non fuflficiat nifi Deus , protedo non illi ad* haercre uitiS eft» Idipfum Ladantius plu ribus itiflitutionutn fuarum Ioci$ uerum teftatur; H 0 3SIJ N .1 S LI B* I 1 1 r 20J teftat : quado Ciceronis QC alioru qui de bono mortis nonuila literaru monumen tis tradiderut opiniones refellens> (ic in^^ quittCicero m principio conrolationis fu^dixit,iuendoru fceleru cauia nafci ho tnines^Iterauit idipfumpodeaquafi ob^ iurgas eum, qui uita no ede plena malis putet* Rede ergo pr^fatus eftjerroreaq miferabili ueritatis ignoraitoe fe teneru Et no multo poft ita fubiugit : At illi qul de bono mortis difputat,quia nihil fciiit, ftc argumentant: Si nihil eft poft mortc, no eft malum mors : aufert enim fenfum maIi»Siautem fuperfunt animarj etiarn bonum eft , quia immortalitas fequitur. Qiiam quidem opinionem illa fua admi rabili eloquetia penttus diluit , dC omni^ no refeliit,ac prorfus redarguit,et ad ex^ tremQ falfam couincit « Ad celebrata illa Socratis , Cleombroti , Catonts exepla, eos nullis humanaru calamitatu rationi^ bus jfed potius fpe immortalitatis ad con ternptijuitactantumodo addudos fuifte dicimus : Quod nifi ita e(Iet,ip(i utic^ de fnagaitudine animi non fuiftent a uarija 204. D E D I G MIT AtE fcriptoribus tantopere Iaudati':quoni'am laboriofa efFugere,non fortis S>C magna^ nimi , fed potius , ut inquit Ariftoteles, mollis eneruati hominis elL Pythago i^s quoque uetat iniufTu (mperatoris, id Dei, de prseAdio dC de ftatione uitac decedereJdipfum etiam uerum efle dc* prehenditur 6^exea Socratis oratione, qua Plato hcit eum ufum apud iudices lam morte multata : Magna me , inquit, Ipes tenet iudices^bene mihi euenire , (i mittar ad morte, necede eft enim (it alte^^ ri! de duobus,ut aut fenfus omnes omnl no mors auferat , aut in alium quendam locum ex his locis morte migretur.3^ re liqua * Et exTheombrotica Platonicili^ bri de immortalitate anim«e Iedione,qui non alia de caufa fefe interemit , qp quia Platoni De aeternitate animoru in com=« memorato libro credidit:quem quidem^ beatus Augufliinus in primo De ciuita^ te dei anteq^ feipfum interficeret legide teftatur * De Catone praecIariiTimo uiro rentienduefl; aliter, plus caeteris|fui ince^ remptoribus aberraJe,fi fok euitandi mala H O M I N I S L I B; f I I I 205 ihala qu^ fibi' ex ui(f}oria faris prouen tura rufpicabatur caufa , remetipfum in:» cer^miflet , ut eo de magnanimitate eti^ a prophams fcriptoribus tatis ac tam ma gnis in coslu laudibus extoUeret^ Quod idem Auguftinus in eodem De ciuitate dei libro eo loco maxime fentirc 6C in.is nuere uidet,ubi fic inquit X Cato Vticen (is reipfum occidit, Hue turpe efle iudicii uerit fub uicSore Caefare uiuere, fiue po lius eius gloriae ne fibi parceretur inuide rft:ut i pfe Caefar dixiiTb fert ♦ Plutarchus . ^hfuper ipfum eundem Platonis librum priufqua fibi manus intjceret in uita fua legiiTe teilatur , Ad facras illas SalomoM nis,[ob,d(^ Ambronj autoritates uarie re fpondendum fore cenfemus« Nam Salo mon in praedi<f^o Ecclefiafles libro ita lo cutus eft, ut ad omnes totius mundi ho^ 6iines propala quafi publicus praeco bC manifeftiflimus cocionator loqueretur* §d ipfum &:CoheIet Hebr^G,&: Eccle- fiaftes graecu nome plane & aperte figni ficatt Proinde fecundum diuerfas homia num conditionesjita uarie ^ fentit ^ dl 205 'b fe D 16 N l ¥ A T E dt, ut pluribus locis fibtjpn manifede ad uerfari ac maxime repiignare uideatiirj ceu ilH fententix quum de uno QC de eo;s dem hominis SC iumentorum interitu fu pcrius allegatum ffMtjillud maxime con^ tradicit quod in calce libri pofl;ea fubiun git, ubi de homine loquens intercaetera ia dicit : Ibit in domu aeternitatis fuae, 6^ drcuibunt in platea plangentes antequa rumpatur funis argeteus,& recurrat ui* ta aurea, 6C coteratur hydria fuper fontS ^ confringatur rota fuper cifternam, dC rcuertatur puluis in terram fuam undc crat, 8)C fpiritus redeat ad Deum qui de^s dit iIIum,Et duobus quoque altjs, uideli cet uni quado dicit: Laudaui magis mor tuos quam uiuentes, 6C feliciorem eutn ludicauiqui nondum natus eft, ncc^ uis« dit mala quae fub fole funt*Et illi infuper alteri quandoait: Melibr eft dies mortiS die natiuitatiS.Et caetera huiufmodi plu^ ra apprime repugnanttac praeferiim hec iaha duo manifeftiflime cotradicunt,unii quado inquit,meIioT cft canis uiuus leo* ne liiortucSC alterum quando ita aif.ua de ergo H O M I N I S L I B; 1 1 1 I iof de ergo 8C comede in I«etitia panem tuuf, H bibe cum gaudio uinum ruum , quia placet Deo opera tua* Quapr opter cum ex hac tam dmerfaru 6^ inter fe tam di(n dentium fententiarum uarietate diTsc fonantia ac contrarietate , tum etiam e% mala bi mterdum non fana eius libri do^ (firina , inter prifcos ilios primitiuae cc* clefiac lud^orum dodores ac magiftros, qui paulo poft mortem Chrifti redem:« ptoris noftri facrumHebr^orum Iibfo« rum ordinem inftitueruntjquo nunc it* tuntur , ^ rabbi hebraice uocantur , diii difputatum fuit ^ dubitatum , Vtrum praedidus liber infirmo6^ folido quo^ dam (acrarum fcripturarum canone una cum cacteris prophetids codicibus co^ ordinaretur, uel potius anathemate da^* mnatus igni combureretur.Et nifi in cal ce libri uerba hec appofita Iegiftrent:De« um time bi mandata eius obferua : Hoc eft dmnis hgmo , bi reliqua huiufmo^ di : proculdiibio codex ifte iamdudum fecundum pra^didorum magiftrorum ao8 D E D I G N I T A T E fententiam ignibus cobuftus nufqua ap pareret* Ad tot ac tam uarias panentiin^ mi uiti autoritates ac rentetias,eum libra a Moyfe facrofancfldc legis latore in dialo go De proutdentia diuina compoiitum HiiflTe refpondemusjubi uarias 6c diutnt ias interloquentiu fententias eile necel^ ifarii! e(l« Vnde cum omnes illas praeaUe gatas autoritates,uel proprio ipfius ore^ uel trium amicorum confolatorum fuo^s. rum uerbis enunciatas extitifle coperia mus, eas pro faliisac fallacibus propte:^ reahabendas dicere 8C aflerere nondu^ bitamus,quonia ab Eliu fapientiilimo ec optimo uiro , dC ipfe lob , 6^ omnes tres amiciin cundis comemoratis fententijs plane 6(:aperteredarguti,S^poftea ab' omnipoteti Deo ita increpati dC caftiga^s tifuiflfe uidetur, utomnes prajdidas fen tentias in alias ueras dC certas commuta uerint,commutatas^ conuerterint J Ad Ambrofiu&C caeteros huiufmodi do(Ro res fi qui altj fueriJt , qui cogitatioes fuas de bono mortis literis mandauerunt,rc^ fpondemes, illos propter beatam dc fell cem H aM I N I S L tB. I I I I 10<> ccm bonarij animarum a corponbus fc^ parataru futuram uitam , 8C propter ad^ tnirabilem 8C pene incredibilem poft nd uiiTimam refurredione humanoru cor^ porum glorificationemjde qua in fine h> bri paulo latius dC uberius diflTcremuSj ua fcripfilIedicimus:quemadmodu ex proprrjs eius fcriptisplanefi^aperte de^ prehenditur*Cum ergo cudas propha^^ norum dC facrorum fcripcorum autonia tcs fuperius allegatas profacultate no^ ftra diluiffe uideamur^reliquiieft ut de^ mceps ad rationes Innocentfj pontificis parumper accedamus.Primum nanque 8C principalc Innocetij noftri fundamen tum^fuper quo totu ems miferabile a^difil ciujcx quo De miferia appellare placuUj firmafl^e ac ftabilifl!e pcrhibetur^dequo^s rumcuc^ nafcentium hominu natiuitate eflTe coftatjquod quafi in pnncipio come: morati operis fui merito collocauit , ubl de humanis calamitatibus dift^erens^uer ba hxc pofuit: Omnes nafcuntur eiulan teS)Ut natura? miferia cxprimamus^Ma^ iculus enim recenter natus dicitsha ; foe^ 0 iio D E D I G N I T A T E ^ minadicichet dicentes hauel he.quot^ quot nafcuntut»^ab Eua , Quid eft /guur Eua ^nifi heu> ha, utrunqj mteriedio do lcntiSjdoloris exprimit magnitudmem* Hgc enim ante peccatu uirago,poft pec caiumEua meruuappellari^Et rehqua buiurmodi • Poftea profequit: Vnde fe^s fe optima futun' a^difict) fundamentaia:^ daffe putat : quae profedo talia funt^ut, nifi me debita fummi pontificis reueren tia^quemadmodu ait poeta nofter, conti neretjleuia quaedam dC puerilia Stra pon tifiaa &apoftolica grauitatelonge alie^» na efte contenderem: Sed honeftis qui^ bufdam duntaxat didorum fuorum con furatiombus ob maximam quadam de^ fun(fJa^ fancftitans fua? ueneratione con^ tenciacquiefcemuSjubinoftracconfutan didC rcfellendi profeflioni ^ uel mediOiJ criter fatisfecifle uidebimur ♦ Quale igw tur&qitiatumfithoc fuum tam firmum ac ram iolidum QC tam adamantinum, uc tta dixerim, fundamentum , anteomnia paulifper confideraridum eft : ut eo dih';* gencer accurateque confiderato , quaha dC quancsi HOMINIS LIB. III r 211 & qiianta fore debeant reliqua iierc de^ bilibus dC arenofis ponus dC fragiHbus^ iquam glareoffs dC adamantinis funda^^ imentis appofita, facilius ammaduertere atque euidentius intelhgere ualeamus^. Ac primu quam falfum fit illudj&^ quam ab ipfa rei ueritate abhorreat, quod de he 6c ha duabus naturalibus interiedioa nibus, ad claram quandam dC manifeftas humanas miferia? exprefljonCj refert, uc neranda facrac fcriptura^uerbaplane 8C aperte declarat^Moyfes enim diuino fpi ritu afflatus > in principio Genefeos ita inquit: Et uocauit Adam nomenuxoris fua? Euam ^ eo quod mater effetcunclo:^ rum uiuentium^ Itaq? huiufmodi Eu^co gnomine, propterea appellata fuit.quo^ niam mater dC origo dC principium eflet omnium hominum , qui ab ea , ueluti a prima^ua radicepropagandi, oriundi c^ rant: quemadmodii ex facris textus hti^ ni uerbis euidenter oftendit: licetinHc braico idiomate euidetius appareat.nam prophetaille maximus inpraeallegatolt bro cuncflaru reru origine progreftum^ o z 2iz DE DIGNITATB defcribensjinter Cf tera fic aittEt uocauit nomen uxorisfuseEua. &cauramtalis appeilationis aflignare dC demoniirare uolesjftattm mtulit:quonia mater omnifi uiuentium futura erat , hoc eft cundorg homi'num,quiob humana; natur^ excel lentiam et,ut Gra^ci expreflTius dicut,ob antonomafiam uiuentes merito appeila ri merebantur,quiquidem uiuentes hoc hebraico nomine nucupantur * Sed pro co hebraice ubicp pofito , Hieronymus nofter omnium facrorum tam Graecori! quam Latinorum interpretu accuratiiH mus, Eua euphoniae cau(a (emp exprefs {iuHuic (imile illud alterii quod de uira« gine dicit* Quado ipfam antepeccatum uiragine , 6>C poft peccatu Eua appeilari meruiflecofirmat. Quod pariter quem« admodi! dC primum falfum efTe d.emon:^ ftrabitjpraefertim iipropria eiufdcpro* phetaeuerba paulo diligentius &accu^ ratius c6(iderabuntur,quae talia funt:DI xitq^ Adam,hoc nGc os ex oftibus meis, dC caro de carne mea , haec uocabitur ut« rago, quohia de uiro fumpta eft , Quod et(i H O M I N I S L I r I I I 11} ttCi iti lanno fermone mantfefte mtelliga tur y hebraico tamen manifeRius 8iCe\ii^ dentius apparet>ubi' itaexprimitur:H^c uocabiturifcha,quoniadeiTch(quod no men latme interpretatij,uir5fignificat) fumptaefl:^ Hieronymus uero utetymo logiam uerbi in fua quoad fieri poterat traslatione efFicacius feruaret , pro iTcha hebraice po(ito,ui'ragine a uiro denuatS pofuit^ Ha^c dida^Iofephus primo anti^ quitatis ludaicae his uerbis uera ede con firmat^Hc enim inquu : [fcha hebrafca lin guamuiier appellatur, nomen ueromu heris erat Eua^qu^ ngnificat omnium ui uentiii matrem , Quas ob res fi [nnocen tius noftermprinciptjs 6^ in fundamen tis fuis luce clarius aberrade deprehendi tur^ut fupra probatu et demonftratu eft, quid in reliquis quae fuper praedidis er^ roribus fundata fuiUecernimus, eum fe cifte exiftimabimus noti enim ueriitmi le eum in progreflTu operis uera fcnfiffe, que in principio abipfareiueritate lon^^ geaberraffeintelligimus* Atqui inhos tantos ac tam manifeftos errores nun^ o } 214. D E D I G N I T A T E incidiflet^niTi Hebraicaru Iireraru omm^ no expers fuiflet^Sed qualia fint fingula qu^cp fuajparumper uideamustac plura €i'us capitula de fingulanbus hominuca lamitatibuSj cofutandi caufa, breuiter m medmadSucam^ ♦Qiiippede nuditate, de frudibus hominu 5(f arboriijde inco^ rnoditate fenedutis>de breuitate uitCjdc labore mortaliu, de uartjs hominum ftu drjs 5 de dfuerfis anxietatibus, acca^teris Iiuiufmodt\,que nelogiores fimuSjbreui tatis caufa pr^termittimus^multaetdfcit &C fentit* Veru ut in hac noftra cofutatio ne ordine quodam mcedamus, ab muio de nuditate hommis mcipictesjpauca di cemus^de qua ipfe loques^fic mquu:Nu dus egredit dC nudus regredit : Pauper accedit dC pauper recedit* Ad quod nos decons et pulchritudinfs caufa homines ita nafci oportuifTe refpodemus ♦ Primo nan(^ fi uarijs diuerfis^ pellibus mftar brutorij cooperti dC indutf nafceremur, ^ turpis 6C ^ fccdus effet afpedus ille fa tis dici explicariue no pofTct* Ob exceU lennam ^uoc^ coplexionis noftra: , quae exdcU^ H O M I N I S L T B. I I 1 li^ cx delicfjs liumani feminis ^cedebat> ali tcr cotingere dC euenire non porerat:fe4 quando aliter fieri potui(Iet, profedo na cura qua^humanum corpusc^teroium omniu operum fuoru pulchernmu ac m mirum formofifllmij opificiu ab ea raira^ biliterfabrefadtUjnunqalienoindumeto abfcodiflet, ne fortepulchritudines fuas incogruis &C obiedis uelaminib. coope riret* Alitcr etiam fi uoIuilTemus de natii rali quod.l omnifi homina nafcentiu ue^^ ftimcnto refpondere ualebamus : quod ^pterea facere noluimuSjquonia ipfum tn eodem loco, hoc naiuralc indumentu quo ofhes nafcimurj fatis his uerbis uitii peraflc legimus^Sic cm fubmgit; Si quis aiJt indutus egredit^attedat quale profe^ rat mdumentu^turpe didu^turpius audi Uijturpifl^imu uifu/ozda pelliculafangui nc cruentata ♦ q|d nos de fecadina, fic cth Sccudin pellicula il!a cum qua infances nafcunt i medicis appellat.ipfum intcllexifl!e non miuria intcrpre£amur,qaa ex necefljtatc materia? unufquifcp inter nafcendum fcc re,ac paulo poft in luce editus deponcrc o ^ iiS ' D E D r G Nl T A TE naturali lege copelhtur . Qiiid dehomi^^ num 8C arboru frudibus dicemusr^quos ipfe ad muicem comparare uolens^pau^j 16 poft prcdidam nuditatem huiufmodi coparationem aggreflTuSjita inquit:Her bas& arboresinueftiga, illapde fepro^ deunt flores^frondes dC frudus ^dC tu dc te lendes, pediculos & lubricos : illd^ de fe fundut oieum , uinum, dC balfamum: 6^ tu de te fputa, urina dC ftercus:illa^ de fe fpirat fuauitate odoris,&^ tu de te rcd^^ dis abominationem foztoris^Et (ic in reli qua huiufmodi fpurcittjs fo^ditatibus^ referta procedens, late copiofe^ profc^ quit^qua? decoris honeftatis^ gratia im pra^fenj;iarii omittam^.His tam pulchns ac tam formofis prxdidi fummi ponti^ iitis obiedionibus iftam ipfam fuam fru c!luum coparationem abfurda eflTe dC ui deri, refpoderi poteft, nam proprius cu luslibet arboris frudus ucre dicitur is, quem arbor illa fuapte natura producit^ At propri] hominis frudus non funt fos da illa dC fuperflua fpurcitiarum dC focdi l^tu genera fupcrius allegata^ fed potius , multi^ H 0 M I N I S L r B. I 1 1 r multiplices mtelligendt dC agendi opera tiones humani frudus habetur dC func, ad quas homo, ficut arborad (rudificaii dum,naturaliter nafcit. Et quanqp natu^ ra fuperflua illa in homine no intendat, ex neceiTaria quadam cibi et potus reple Cione proueniant,mirabiIe tamen ac pc;* neincredibile didu efl: , quatum pleraq; lllorum quxinhominefuperHua dicun tur,ad plura rerum genera coferre iudt« cantur,ceu de fputis, de urinis dC de fter coribus,acde capillis a phyficis fcribit: Quippe ieiuni hominis fputum ueneno SpuH h (is ferpentium morfibus ophthalmijscR mimsu medetteius uero urina ad laxandu uen^ niefficc trem,S(f adconferuationem uifusmirabi liter confert * Humanarij aurium fordes naribus illinite,quibufcuc^ dormire ne^ quientibus fomnu prouocare uidentur» Ad fertilitatem agrorum humanum fter cus hominis^ capillos, quorS ne unum quidem perituruex euangelica ledione didicimus, caeteris omnibus ftercorandi generibus copiotius dC abudantius con ducit^Quid ad incommoda fe nedlutis et o $ tfi8 DE DIGNITATE ad brcuitatem uit^ rcfpondebimusf^pro fe(fl6quemadmodij ceteris fupcrioribus fccimus , ita iftis op ortuna rcfponfa no* bis no dcfutura iurc cxiftimamus crc dimus*Nam fi in primordio conditionis humanar prifciilli maiorcs noftri ita lon* gxui cxutiilc copcriuntur, ut ufcp ad no ningentos circiter annos pcruenerint , ccu Innoccntius ad comparationcm SC ad dcteftatione huius pracfentis uitae no ftrae,quam dicit cflTc breuiffimam,nonul las rationes adduccrc dC allegare uidet: profcdlo Deus eo temporc rcbus huma nis proptcrca rcdc cofuluiffe,ac fapien* fcr prouidifle perhibctur , quonia alitcr ncc gcnus humanu in hac parua dC prx^ fentanea temporis breuitatc propagari, nccp urbes aedificari, nec^ fcientiae 8C ar# tcs adinucniri poiuiflrcnt.Sed poftquam prjcdicftaomnia quae hominibus neccflra riacrant, pcr cHutumitate temporisadia ucnta,m luccm prodiere,& demum per fccfia copicta in medium euaferc , hu^ mana uitapaulatim decrefces,in hac po* ftircmo quafi brcuitatem peruenit, quanj nunc / H O M I N 1 S L I B. 1 1 I I nimc uidemus» Quod lofcphus m prxa dicfloantiquitatis ludaic^ hbromanifeftc cofirmare uidetur,quando Deiireligio^ Cis illis prim^uis maiorib.nodr^s tam loti gam ac tam diuturna uitam ab initio co# ccffifle 5C condonafle tradit.Et non mul to poft deThare Abrahae patrismortc differens^cu ipfum quinc^ fupra ducen* tos aetatis annos uixiife dixiftet,ftatim in hunc modum fubiecit; Rccidebat enim i'am uita hominu, fiebat^ paulatim brc^ uiorufquc ad generationeMoyfi,pofi: que tcrminiis uite pofitus eft c x x» an* norumtquoniam ad conferuatione et ad falutem humani gcneris poft multas plu rimarumurbium aedificationes,poft ple rafc^ utiliu artium adinuentiones,ac pofl: humani gencris propagatione, nequa^ nccen^rium crat ut homines diuturnio^ ris dC longioris uitg efficcrent quam nuc comuniter uiuant« Satis cnimjad noftra propria intelligendi dC agcndi officia, dC ad bcncbeatci^ uiuendum, fuper^fa* tis et olim uiucbamus dC nunc uiuimus: ^ucadmodii Seneca in-Ub^De brcuitate aio DE DIGNITATB uitx, illam celebrem 6C peiruulgatam de longitudine artis,& de uiuendi paucita^ te exclamatione refellens, plane dC aper te demonflirat. Ad rene<5lutis incomoda illa fupra obieda cum anteadae dC Cimilis ' uitx uoluptatibus QC obledatioibus coq ferenda 8C coparanda fore praedicamus: quod fi fieret, certe multo plures ac ma^ lores uoIuptates,quam moleftias homi^ nibus quonda inpraeientiarum^ uiuen tibus prouenide ac prouenire non iniu« ria exiftimamus dC credimus* De labore mortaliS idem dicere ac refpodere pof^ fumus, quod de incommodis fenedutis nuper refpondimus: multo enim plures oble(flatioes,quam labores ex humanis operationibus agentibus 5C operatibus nobis , propterea prouentrc cenfcmus, i quonia (i (ingulas quafque hominis ope rationes diligenter dC accurate cofidera« i uerimus,profed6 (icut nos femper inter agenda aliquantulum laboramus,ita pa riter ac uehementius etiam in quacunc^ nodra opcratione obledamurrhomines «nim inter uiuendui neceflario oblecflari oportere. H O M I N I S L I B» 1 1 I I 211 Oportcrc, cclcbrata Ari ftotclis fcntcntia cll:quinim6 philofophus ipfc m dccimo Ethicorum, dc uoluntatc diOcrcns, cam ab hominis opcrationc ncquaqua fciun gi dC fcparari pofle confirmat 61^ probac Bt quod admirabilius cft, uoluptatc hu« manae uitx uf(^adc6 anncxam dC coiun <flam c(Ic profitctur, ut ab ca nullatenus fcgrcgrarijfeiugiuc poflit^hapc cnim cius ucrba funt: Qui autcm per ftngulos fen fus fiat uoluptas manifedu eft , dicfmus enim tiifioneS^ auditione uoluptateaf^ ferre * QC paul6 pofl cum uoluptatcm ab omnibus expeti probauiflfet , ita inquit^ Sed utru propter uoluptate uiucreexpe timus,uel propter uitam uoIuptatcm,re linquat ad pracfcns, coniugata eni m ida uidentur c/Tc , nec fcparationcm rccipe^ re:nam (inc opcratione non fit uoluptas, dC omncm operationem uoluptas perfU cit, ut homo incontinua cius uita a prin cipio natiuitatis fua; ufquc in finem, fcm perd^omni quidem tempore oblcdeu Quod fi fic eftjprofedo plurcs uolupta^ ces quam labores eflie conftac, quemad^ Viz2 t) E DIGNlTAre modum fupra paulo latius dC ubcrius di xifle dC explicafle meminimus ♦ Dc ua« rijs hommum ftudtjs diuerfis^ eorum anxictatibus codem modo rcfpondcn^ dum efle ccfemus , ne forte in rebus tam claris ac tam manifcftis prolixiorcs fim^^ quam matcrid?,de quaagiturjqualita» tcs 8^condiiiones rcquircrc& cxigcrc uideantur: praefertim cum 6C cnda fupc f lus allcgata, 6«Ccd?tcra omnia qux noui ccrde humanis calamitatibus dici dCaA:^ lcgari poftent j ex nouiffima corporum noftrorum refurredionc fecilitcr diluan tur, atquc abundantcr dC copiofc confu tentur: quando cnim refurgemus , pros" fedo tunc defunda corpora iine aliqua labc , fine aliqua corruptionc , finc ali* qua imbccillitatc, (inc aliqua deniq; de^ formatione,renouata gloriofiflimc rcfu* mcmus : quac non modo cuncflarum in* firmitatum , a?gritudinum dC caeterarum omnium incommoditatu,quibus nunc abundare dC undiquc afflucre quotidie experimur , penitus dC omnino cxpcr* cia , fcd etiam totis fingularum pulchri':» tudinuni HOMINIS LIB. III! 21) tudmum ornamenris referta apparebut, quemadmodum per plures dC admirabl les glorificatorum corporum condmo^ nes y paucis dcmceps demonftrabimus: Quarum pnma eft perpetua dC a^terna cUrifiCi, abfque aliqua mfirmitate famtaSjqu^nuI ti corpo} lismorboru genenbus ahquatenusim^ coditm^ pedinprohibenue poteru: de quapfaU mifta plunbus locis^ QC maxime eo car^? minc fenfifle uidetur, quando dixit:Lau daanimamea dominum, quifanatinfir^ mitates tuas ♦ Secundajiuuentus fine fe^ nc(fluie, nontantum homimha?cfua&! ^ perpetua corporis incolumitas prodeH^ fctj mfi quapdam cotmuaeiuueniutisbca titudo concomitaretur : nec ctiam plu^ rimum proficeret , fi illequi fcmper /a* nus eflet, muJtorum tamcn annorugra^ uitatc depreiruSjaliquo fuftet^tionis ba^ culo indigeret . Cundi enim in petfc^ <fia&comp!eta tnginta duntaxataniOtf rum a^tate refurgemus: Nam Apofto^? lus ita inquit : Donec occurramus onics ui unitaicm fidei dC agnitionis fiii) dei^iQ : 15 E D I G N I T A T E uirum perfedluf, m menfura actatis plenl tudims Chrifli,qui quauis trigefimoter^s tio ztatis fuce anno pateretur, quonianj hilominus trigefimo ex eremo,ubi diu"* . tfus cotemplandi dC meditandi gratia la tuerat,in lucem uenerat,3^ mudo mani^ feitus apparuerat, eapropter triginta ari norum tate refurgemus«Nec folum ea Chrifti actate,fed etiam in (latura corpo« ris fut,mirabile didu,refurgentes adila^ jRom» bimus, ccu fuis uerbis teftatur Apofto;« <ps lus^quandoitainquittPracdeftinauitcon formesfieri imaginis filtj fui * Tertia Ji^ bertas corporum adfequetur«Corpora enim noftra quae nuc tot neceftitatibus^ totoneribus,tot peccati corruptionibus opprimuntur,tunc leuiaS^ fubtilia 8)C ab omni labe libera nitida^ efticientur«! \^^^Quarta, eft pulchritudo finc macula : ft em omnis corporis pulchritudo eft con ^ucntia partium , cum quadam coloris fuar jitate,profcd6 ibi crit pcrfeda et co« pleta pulchritudo, ubi nulla partium, ut ita dixerim,congruentia ficri poterit: Et ubi quoq; admirabilis quaeda diuini co^. loria HOMINIS LIB. Ilir flf loris fuauitas neceflano intercedens mmacondecoiabit: Nam (ta «nfacrJslU tcris fcriptuefleconftat: Fulgebuntiufti* ficut fol,m regno patns fui . Qu(nta,ac* cedet impairibilitas dC immortalKas : ibi nanque habftanies necp ab jeftibus,necp ab a]goribus,nec^ a feme,neque a fiti^ne que a fenedute,neque ab ullis denic^ la* boribus uexabuntur»Sexta,requies fine intermiflfionc proueniet : ibi cnim tot us homo femper omniquidem tempore conquiefcet.Septima,pei petuO Qc setcr;* num abfque ullo mcerore gaudium coii comitabitur: Nam Deus omnem lachry mamab oculis fanc^orij fuorum itaab* ftergetita^cmundabit.ut nufquam, ne quc ullo unqua tempore appareat: quip pe necp dolor amplius fcntietur,nccp cla mor ct lamentatio ulterius audictur,qug prima una cum hac uira mortali &:fecu« lari penitus 8c omnino abierut QC ufques: quacp euanueriit. Cum crgo pcr ea qux dic^afunt, omnia quae huic npftro lauda bihde dignitateS^ excellentia hominis propofito obijcipofle uidebantur,hacfie P 1 229 DE DIGNITATE nus ut potuimus fatis abundecp confuta rimusjreftat ut de beatorum praemijs 8C gaudijs , flmulatcp de damnatora bomitf num po^nis ac doloribus aliqua memo^ ratu digna in medfum adducamus^San^* dorum gaudia plura ac magna 6C pene infinitaefle , nemo uel facns litens mes diocrfter do(flus ignorat. Primo nanque gloriofiflimo ruauiiltmo diuinzemate Oatis afpedu perfruenturtquippe, utait Paulus apoftolus, cum illas glonficato^ rum corporum conditiones , przcipuas carum dotes 8C fingularia priuilegia con fpicabuntur,rupra moduiti atc^ incredi> biliter exhilarefcent: beatoru nan(^ cor# pora ufi^adeo lucida erunt, dC nibd fit ia. rebus humanis , quod tanto6^tam im* menfo eorum rplendoriconferriSi^ com parari po(Iit>Proinde Eiaias prophetaet Matth^s euangelifta hanc tam egregiS & tam Hngularem glorificatorum corpo rum claritatem per aliquacorporaliu rei* rum exempIaexprimereuoIentes,nec ex omnibus quicqui fole lucidius inue^c furem, nimirum quantum potuerunt fa HO MINIS LIB» II II 21^ Uri rplendor^ arquipararunt: Alter nan^ quc,FuIgebunt,mquit, lufti, licut fol m confpcdu Dei\ Altcr uer o in transfigu^ rarione Chrifti fuper monte Tbabor ap« parente uerba hacc pofuit : Refplenduit fecieseius ficutSoUVfqueadeo quoquc fubtilia uidebuntur,utneque hoftia,neo quc parietcs, ncquc muri , ne^ mo^im, nec0 aliqua alia adamantina impedimeii taobftarc ac reiiftcreualebunt,ut uno momcnto quocunque uoluerint pr^ter« gredi S^penetrarc ncquiucrint^Quocf Chriftus tuc ucl maxime indicauit,quan dopoftrcfurrecfHone fuamianuis clau* (is ingreflus in medio difcipulorum ma« nifeftus apparuit, Vf^adeoinfuper agl iia oftendent, ut nulla grauitatc ad per:» gcndum quocunque cupiuerintalfqua« tenus impediantur : quod celebrato illo Chrifti excmploeuidenriflime declara* tur, quando periclitabundis difcipulis opitulaturusjper marc Galilacae ficcis pc dibus inambulans hincinde perrexit* Poftremo impaflibilia &: formofaaiquc immortalia demonftrabuntur , quando p a 218 D£ DIGNITATB' ^nullo elcmcntorum pondcrc grauabun turjquando nulla turpitudine deformais buntur^quando nulla dcnic^ asgntudine debilitabuntur:Quando pra^terca infini tam bcatorum canentium fodetatcm 8C maximam quadam fandorum amicora multitudinem mtuebuntur , admodum la^tabuntunSicnfm amicma in rcbus hu maniSjUbi tot fufpicioncs^tot fraudes,6^ taliaactanta periculaquotidic immine;:? rc ccrnutur,ita fuauis & dulcis cftiquan^' tum fuauitatis ac dulcedinis in i\h diuma idC mutua ac uicifTitudinaria charitatc fo^ rc arbitrabimur , ubi erit finc aliquo dosf io atc^ ullo diTcriminc fumma tranquilli^ tasr^Quado ulterius ccdcftem illam Hic rufalem ciuitatem inhabitanteSiproprijs oculis uidebutjapprimc cxuItabunt:Cu ius quidem fundamenta eduodccim can didiftimarum gemmarum gencribusia^ (fia 5 mcenia circumdrca cx lafpide ftru^ cfla : portas pantcr duodecim, fingulas e fihgulis margaruis &C unionibus confe^ das Joannes euagclifta in fiinc librt Apo calypfis fugjcx angclicarcuelatioefuiflc teftatur: r HOMINIS LIB. rril 119- tcftatur : ac reliqua huiuftiiodi magnifi^ ccmtjs cxcclleniijsi^ referta , late copio* '1^^ fe^ compleditur* Ad extrcmu, quando in perpetuafehdtatebeatos ^damna^ tosuero inxterms pccms mafuroscon oi^ templabuntur, profedo maximis 6^ in:^ * finms uibilationibus replebuntur ♦ Hu^s »|}' lufmodi beatorum gaudtjs^ totidem uel ^j^ plura ctiam miTerorum homfnum tor^? P^L^ menta confonabunt ♦ Nam primo mife m rabiles illi, diuina uifione pn'uabutur:cu |J8 lus quidcm carentia^damnt pccna a mo^^ :if dernis theologis appellafiac tahs dC tan^ il» ta habetur, ut fecudum celebratas Chry 0 foftomi dC Auguftini fententias, quicua Bi^ que a ccelefti patria exulantes , cum hu^ ifff kifmodi uidendi Dei coditionibus apud Cii tflferos 5 quam alibi ufpiam efle mallent cafl ubi Deum uidere 5C confpicere no pof^s ;ia^ {cnu Ad hanc talem QC tanta damni pce^ ji\ nam infiniti dC uere intolerabiles , ignis, fit fulphuris, foetoris, uermium, rigoris, fi^ iv ca^terorum tahum perpetuoru tormen^ torum cruciatus accedunt t qua^ quidem pcena fenfus ab eifdem theologis appeU »30 DE DIGHITATE lari 3^ nuncupari confueuit* Hxc duo fif mirum maximt quidc 6C cdtinui damna* corum lamentantiu, (Indentiu dC eiulan« cium gemitus, ploracus QC ululatus con« comitabuntur * Quid de horrido ac terri biti illo infinitorum hominum pluribus intolerabilibus tormetorum generibus h cruciatorum mutuo 8C uiciilitudinario i confpedu dtcemus C qux quidem ita te^ I tra 6^ horribilia funt , ut ea noftra fugiac t cogitatio , 6if reformidet OK^tio * Poftre« 0i' (j tno quantum cruciabuntur , quando fei< p fe perpetuo miferos fine aliqua fiiturae li berauonis fpe continuis cruciatibus coit n( lepultos imaginabuntur : Beatos uerOf tn ueria uice , infimtis dC fempiterius gau^ qq dijs repletos , fauatos , femperexultatu« tit ros dC iubilaturos cogitabuntK^uapro' rin pter ut tandem aliquando finem dicentf di £idamus,&uItimasdemumhuicno« ftrooperimanusimponamus,cumpr{<» mo quanta QC quam miranda fit humani n^^ corporis dignitas,quata deinde eilet ani ope mi fui celiitudo ac fublimitas,quata prae* i]^ cerea QC quam pr<eclara ipfius bominis €xdua* I H O M I N I S L I B» 1 1 1 i t}i ex duabus pratdiVlis pattibus compon* ti excellentiaforetjtribus fuperioribus li bris iatis abunde fatts que cop/ofe expU^ cauerimus : poftremo cum hoc quarto cundla qux comemoratis fententqs no^ Rris maxime aduerfari QC repugnare pu ^bantur, hadenus diluiile dC confutaf^ fe meminerimus : reliquum eft,ui ad di^ ligentem quandam 8C accuratam diuino rum mandatorum obferuationem prae^ fentes et poileros pariiper exhortemur, per quam duntaxat in cceleftem lUam 8C seternapatriamafcedere ualeamusJtac^ non modo Maiedatem tuam, SereniflS^ me princeps,ut ad te tandem ali quando quaH longo quodam poftlimimo reuer^ tamur, fed quofcu^ etiam alios ad quo^ rum manus hacc noflra fcripta forte per^ uenerint humiliter QC fuppliciter depre« camur , quatenus cunda quaeque diui^ na mandata obferuare dC exequi uelitfs: quod (i quifque pro uirilt fua efficere 8C operari curauerit , nimiru dC temporal/a haec priuilegia dC perpetua utriufc^ uitae praemia confequeciir^ Proinde cundu| Zjz DE DIGNITATE accuratis cocleftium pr^ceptorum obfer uatoribus proculdubio comigerit>utfta tim a principio natiuitatis fuae fortunaii, fempcr dC felices ac beati fviifleatc^ eftc fi^forein aeternum uideaniur.Quocirca fi^ rogamus&^ obfecramus omnes huius qualifcucp operis ledores, ut ad hanc no ftram breuem amatoria exhortaiiun* cula caeteris pofthabitis diligenter atten dant^atque ea operentur dC faciant, qux nos his ipfis breutter perfuadereconabi mur.O homines,uei 6 uiri potius,quin# imp 6 reges etprincipes et imperatores, poftquam in tanta ac tam immefa digni taie &: excercntia cbnftituti &C ordinati cftis,ut omnta quecijc^ in mundo ftue iii terris Sc aquis, in aere fiue in afthere ftue incoehs facla funt, ueftroimperio ditio* nicp fubdita &: fubiecfta efle perea cjuae iijpra fcripfimus nullatenusdubitetis,fit uobis cura uirtuiis: hanc calcatis dC fups pediiatis uittjs, totis animi dC corporis ui ri b u s d il i gi te: h anc am ate,h ac ob fe r ua te, hancquefumus apprehendite,hanc ca* pefflte^hanc compiediminijUtper cond nuas H O M I N I S L I I I I I 2JJ nuas dC afljduas eius ipfius operationes, non folum felices &C beati uideamini/edl ut etia immortali Deo quafi fimiles effi^ daminu Veftra emm intelligedi dC agen dioflFiciacum omnipotenti Deocomu^ nia habentur dC funt * Vnde fi uobis per acquifitionem dC ufum uirtutis, tranquil la^ immortalitatis beatitudo prouenerir^ nimiru in patria aeterno illi principi qua^ fi fimiles apparebitis : nam femper inteU ligendo et agendo ac coiemplando^quac ^pria folius dei oflPicia credatur, in per^ petua& aeterna beatitudine una fim^ plici uoluptate inftar fui cum conti nuis exultationibus dC cu fem piternis iubilationibus 6^cantibus gau debitis^ P S tj^ • PERORATrOt HAEC igiturhabuitnusquxad tr, Sercniflime pruiceps,de digmtate atque excellentia hominis imprcefentia* rum fcriberemus : ac ciida fuperius a no bis late copiofe^ expIicata,toties uel ma ximeueraeiTe fentimus , quoties inrin« gulares illas S^admirabiles perfonae tuae dotes QC preciofa priuilegia oculos men tem^ coucrtimuStTuc emm quado (in« gulaquaec^ tua humanae naturae benefi^ ciadiligeter|6^ accurate coflderamus, ta le^fedo corpus>taIem^ animuex pr^« dpuis quibufda 6C egregtjs utriufcp par tis coditfonibus abs te haberi QC poflide ri intelligimus , quali figillatim hadenus explicalle meminimus, Exquibus tam excellentibus QC tam preftatibus mebris ac muneribus inter fe mirabiliter compa dis S^iTmuI in unum couenientibus,ta« lem profed^o ac tanta alfonsi regis perfboamin lucem prodijfle conipexi^ mus , ut non communi dC trita naturae \e ge natus, fed potius ab omnipoteti Deo tofiitutus dC eledus cCCc uidearistNome compiuto: Giannozzo Manetti.

 

Luigi Speranza – GRICE ITALO!; ossia, Grice e Manetti: la ragione conversazionale – filosofia italiana – Luigi Speranza (Firenze). Filosofo italiano. Nasce il 12 giugno 1981 a Firenze, in una regione, la Toscana, in cui vive una grande tradizione di poeti contadini, uomini che uniscono in sé due forti passioni: l’agricoltura e la poesia. Poeta contadino anche lui, la passione per l’agricoltura lo porta a laurearsi in viticoltura ed enologia e ad avviare, nel 2009, la sua azienda agricola tra le colline di Greve in Chianti, l’Azienda Agricola Manetti Leonardo, grazie alla quale produce vino, olio e giaggiolo. A Greve, Leonardo partecipa alla realtà socioculturale del paese, in particolare con la Società di Mutuo Soccorso, realizzando attività teatrali come Forconi di Pace e pubblicazioni di libri storici locali come il Popolo dei Ricordi (Nuova Toscana Editrice). L’amore per il suo territorio e per i prodotti che esso offre plasma la personalità di Leonardo che, fin da piccolo, respira il clima operoso dell’azienda di famiglia: Le forbici, la falce, la zappa, una penna, un pezzo di carta, un libro sono alcuni degli attrezzi che uso quotidianamente e per me sono importanti allo stesso modo. Io amo scrivere e leggere ma anche lavorare in campagna. È un lavoro faticoso ma l’ho sempre fatto volentieri fin da bambino, quando seguivo mio nonno e mio padre nei campi. Non vedevo l’ora di tornare a casa, dopo la scuola, per partecipare alla vendemmia! Attendevo l’arrivo dell’estate per poter andare a lavorare in vigna. Mi piace tagliare i rami di una pianta per dare alla chioma una forma ben bilanciata che poi garantisce la nascita di buoni frutti. Ogni tanto mi fermo per una pausa, osservo quello che mi circonda e la natura mi regala grandi emozioni. A fine giornata, sono stanco ma felice, e a volte mi metto a scrivere i pensieri che per tutto il giorno mi hanno ronzato nella mente. La passione per l’agricoltura lo informa di una sensibilità per il mondo che lo circonda che si riproduce nella scrittura in versi, la sua seconda passione, al quale si avvia da autodidatta. La poesia diventa per Leonardo un rifugio, “porto amico” e mezzo per esprimere un vasto universo di emozioni che riversa nelle sue pubblicazioni. Nel 2013 pubblica il suo primo libro, sChianti (Tempo al Libro). Lo stesso anno apre il blog Chianti Poesia e avvia un progetto che unisce pittura e poesia, insieme alla pittrice Claudia Cavaliere, dal nome Quando la poesia colora la pittura. Del 2014 è invece la sua silloge Gli occhi interiori (Marco del Bucchia Editore), del 2017 il libro Poesie in cucina con le ricette di mamma Cristina (Edizioni Helicon). La sensibilità che manifesta nella scrittura, luogo di ristoro per la sua anima affannata, portano Leonardo a vincere, nel 2015, il premio dedicato alla memoria di Renato Filippelli durante il Premio Culturale Aurunci Patres di Sessa Aurunca. Conosciuto e apprezzato da un pubblico sempre più ampio, Leonardo inizia a farsi coinvolgere in reading e collaborazioni con artisti figurativi: nel 2016, insieme al poeta Emanuele Martinuzzi e alla scrittrice Claudia Piccini, organizza alcuni reading di poesia sul tema della libertà; nel 2017 aderisce invece al progetto Parole di Pietra ideato da Sabrina Perri. Nel 2020 gli viene conferito un altro premio, in ricordo di Enrico Matassini, alla Manifestazione Premio Letterario Chianti. Il suo ultimo libro, Il poeta contadino (2021), riassume la sua connessione con la terra, fonte di ispirazione e simbolo di valori genuini e autentici. Per Leonardo, la terra rappresenta non solo un luogo fisico, ma un vero e proprio state of mind da cui attingere per esplorare la vita, celebrando il paesaggio, i legami familiari e le sfide dell’anima attraverso la scrittura e, in particolare, la poesia, la quale rappresenta, per Leonardo, «prima di tutto libertà e innovazione», un «minore assoggettarsi oggi alle regole classiche» che permette «di scrivere versi più vicini alla realtà, alla natura e al cuore delle persone». Tra il 2017 e il 2022 ha pubblicato con youcanprint: DiVersi in Prosa, Poesie sul sociale, Poesie d’amore, Il rosso il viola e il giallo, 40+5=50 e Poesia. Attualmente, Leonardo sta lavorando alla stesura del suo prossimo romanzo e a una raccolta di poesie d’amore. Nome compiuto: Leonardo Manetti.

 

Luigi Speranza – GRICE ITALO!; ossia, Grice e Mangione: l’implicatura conversazionale d’alcuni aspetti del nazionalismo culturale nella logica italiana – logica matematica – la scuola di Bagnara Calabra -- filosofia calabrese -- filosofia italiana – Luigi Speranza (Bagnara Calabra). Abstract. Grice: “As I look upon my former self, I realise I would have NEVER even touched with a barge the symbols used by logicians, had it be not be that my own pupil, Strawson, was thinking to write a tract for Methuen about it. We discussed it in private, and I shared my thoughts with him that most of his intricacies could be extricated by appeal to a principle of rational discourse which I had come across in the quite separate – and properly philosophical area – of the philosophy of perception. Strawson indeed made himself the connection to the logical operators from my referring to this principle of rational discourse in the philosophical context of the ‘philosophy of perception’!” Filosofo italiano. Bagnara calabra, Calabria. Grice: “I like Mangione; for various reasons: He notes that logic is more related to mathematics – indeed, for logicism mathematics IS logic – so the opposite to ‘formal’ logic is ‘material’ logic, not ‘informal’ as Ryle and Strawson want – Mangione has studied ‘categories’ and talks of ‘logica matematica’ – he has studied Frege’s ideografia, as he aptly translates his grundscrift, and he tried to improve on the ‘nationalism’ which was ubiquitous in logic in Italy in the ‘primo novecento’!” Insegna a Milano. Diresse le due collane matematiche della casa editrice Progresso tecnico editoriale di Milano, appendice della A. Martello editore. Presso l'editore Boringhieri di Torino ha diretto “Testi e manuali della scienza contemporanea. “Serie di logica matematica.” Contribuito alla Storia della filosofia pubblicata da Geymonat per Garzanti con specifici contributi sulla storia della logica matematica. Amplia e sistematizza tali contributi nella Storia della logica. Da Boole ai nostri giorni”. Il saggio costituisce un ampio ed esaustivo lavoro di ricognizione e sintesi sugli ambiti di ricerca e sui risultati della logica. Dirige la collana Muzzio scienze. Insieme a Ballo, Bozzi, Lolli e Pagli cura Gödel (Boringhieri). Saggi: “Logica matematica” (Torino, Boringhieri); “Giocando con l'infinito: matematica per tutti, traduzione di G. Giorello (Milano, Feltrinelli); “Matematica e calcolatore, Le Scienze quaderni, Milano, “Filosofia: saggi in onore di Geymonat, Milano, Garzanti “Storia della logica, CUEM “Storia della logica”“Da Boole ai nostri giorni” (Garzanti); “Frege. Logica e aritmetica” -- Torino, Boringhieri. Regny, «Breve storia di una lunga amicizia», Franco Prattico, «Pubblicate tutte le opere di Godel» dalla Repubblica, articolo disponibile sul database SWIF dell'Bari. 6.Peano, A.Nagy, Delbcedp, Logiqìie algorithmique. Revue Philosophique quindi idem. Liège et Bruxelles Liard L., Les logiciens anglais contemporains {ISIS). Logique. Masson, Paris. — Cours de philosophie. Logique CouTURAT L., La logique mathémaiique de M, Peano, " Revue de Métaphysique et de Morale „, a — La logique de Leibniz d'après dea documents inédits. Paris, Alcan. L’Algebre de la logique. Paris, Gautliiers-Villars, ed. Peano G., Calcolo geometrico secondo VAusdehnungs- léhre di H, Grassmann, preceduto dalle operazioni della logica deduttiva, Torino Arithmetices principia, nova methodo exposita — I principi di geometria logicamente esposti Torino, Bocca. Elementi di calcolo geometrico Principi di logica matematica. R. d. M., t. I. Formule di logica matematica. R. d. M., t. I. Sul concetto di numero. R. d. M., t. I. Sui fondamenti della geometria R. d. M., Saggio di calcolo geometrico Studi di logica matematica Les définitions matJtématiques Formulaire mathématique. Nagy a., Fondamenti del calcolo logico. Giornale di matematica. Napoli Sulla rappresentazione grafica delle quantità logiche. Rend. R. Accademia dei Lincei. Lo stato attuale ed i progressi della logica. Rivista italiana di filosofia. C. Burali-Forti, G. Vacca, G. Vailati, A. Padoa, M. Pieri, F. Castellano, C. Ciamberlini, Giudice, Nagy a., Principi di logica esposti secondo le dottrine mo- derne. Torino, Loescher I teoremi funzionali nel calcolo logico, Riv. di Mat., Ueher Beziehungen zwischen logischen Ordssen. Mo- natshefte fur Mathematik. Wien, La logica tnatematica e il calcolo logico. Riv. Itai. di Filos. Roma, I primi dati della logica. Id. Roma, Ueber das Jevons-Cliffordsche Problem. Monatshefbe far Mathematik. Wien, t. Sulla definizione e il compito della logica. Roma, Balbi Alcuni teoremi intorno alle funzioni logiche. Riv. di Mat., BuaAn-FoKTi C, Logica matetnatica. Milano Exercice de traduction en symholes de Logique Mathématique. Bulletin de Mathématiques élémentaires Sui simboli di logica matematica. Il Pitagora, Padda A., Note di logica matematica. Riv. di Mat., t. 6, Conférences sur la Logique Mathématique. Université non velie de Bruxelles Essai d'une théorie algébrique des nombres entiers, précède d'une introduction logique à une théorie déductive quelconque. Congresso internaz. di filosofia. Parigi, Vailati G., Un teorema di logica matematica. Riv. di Mat., t. Sul carattere del contributo apportato dal Leibniz allo sviluppo della logica formale. Rivista filos. e scienze affini. Maggio-Vacca G. Sui precursori della logica matematica. Riv. di Mat., Bettazzi, M. Chini, T. Boggio, A. Ramorino, M. Nassò, ecc. in Italia. Tutti questi ultimi A. appartengono alla scuola del Peano, al quale si deve la prima introduzione della Logica matematica in Italia con Peano, esposti lucidamente gli studi dello Schrodbr, del Boole, ecc., dimostra l'identità del calcolo sulle classi, fatto da questi autori, col calcolo sulle proposizioni di Peirce, del Me Coll, ecc. L'opera de\VS9 {Arithmetices principia contiene per la prima volta la teoria dei numeri interi completamente ridotta in formòle facendo ricorso ad un limitatissimo numero di idee logiche che espresse coi simboli: €, D, = n, u, --, A. Di qui trasse origine la sua ideografia, in cui ogni idea è rappresentata con un segno, e il suo strumento analitico andò perfezionandosi rapidamente. Formulaire de Mathémathiques; Introduction quindi la pubblicazione completata, con nuove formule ed arriccbita di numerose indicazioni storiche per la collaborazione di valenti seguaci, procedette alacremente, raccogliendo e trattando completamente in simboli tutte le proposizioni della matematica. L'importanza filosofica di questo movimento scientifico non è ancora stata apprezzata convenientemente dai filosofi, e l'opera di PEANO (si veda) comincia solo ora a richiamare sopra di se l'attenzione degli insegnanti di logica pura. Questo ritardo filosofico è tanto più strano quanto più chiara è la filiazione filosofica di questa ideografia. Peano stesso non cessa mai di far notare che essa è basata su teoremi di logica, scoperti successivamente da Leibniz fino ai giorni nostri. È noto infatti che l'ideografia completa o pasigrafia e intravista da Leibniz, col nome di characteristica. Ma se, con definizioni opportune, si potè ridurre le Pastore, Logica formale. Meriti dell' analitica moderna, Da questo rapido cenno dello sviluppo storico dei postulati del càlcolo logico e degli autori che più hanno contribuito al progresso della logica pura e sim- bolica in largo senso della parola (simboli lette- rali, aritmetici, algebrici, geometrici, ideografici, ideofisici e via dicendo), e pure in mezzo alle di- vergenze profonde e attraverso i vari modi onde le forme logiche si manifestano e a quelli onde vengono interpretate, è possibile scorgere il filo conduttore. Le dottrine più recenti sopratutto, parte cri- ticando i metodi e i principi sui quali le antiche erano costruite, parte proponendo metodi di di- mostrazione più atti all'indagine logica, parte svolgendo fuori dalla stessa analitica germi di idee nuove che vi rimanevano prima come oscu- rati ed occulti, sono come una successione in- calzante di fiotti vitali che, scaturendo dalle vette del pensiero, sono penetrati nell'organismo della logica formale alimentandolo e sospingen- idee di logica che si incontrano in molte parti della ma- tematica ad un numero sempre più piccolo di idee pri- mitive, attualmente ancora si desidera una riduzione analoga di tutte le idee di logica che si incontrano nella logica pura. Questa riduzione presenta invero seriissime difficoltà, ed e più facile il riconoscere quante e quali siano le idee primitive in Aritmetica e in Geometria, che in Logica. (Peano). In questo saggio, continuando le ricerche cominciate nel precedente, che mi converrà di supporre conosciuto al lettore, tento di portare un contributo alla soluzione del problema suddetto. Nome compiuto: Corrado Mangione. Mangione. Keyword: “logica matematica” “divertente”, “Sidney Harris” Peano, “not” “no” “and” “e” “or” “o” “if” “si” “some (at least one)” “all” “the” “il”, Mangione, simbolistica, logica simbolica, logica formale, logica materiale, semantica, semantica per un sistema di deduzione naturale, SYMBOLO, whoof and proof, w’f ‘n’ proof. -- -. Refs.: Luigi Speranza, “Grice e la proclama di Mangione: logica matematica, la logica matematica deve essere divertente!” – The Swimming-Pool Library.

 

Luigi Speranza – GRICE ITALO!; ossia, Grice e Manfredi: l’implicatura conversazionale del liber de homine – filosofia emiliana – la scuola di Bologna -- filosofia bolognese – scuola di Bologna -- filosofia italiana – Luigi Speranza (Bologna). Abstract. Grice: “I once punned on Alexander Pope’s study of mankind, man – philosopherkind – Manfredi didn’t!” Filosofo italiano. Bologna, Emilia Romagna. Grice: “I like the “liber de homine.” It reminds me that among my unpublications there’s a ‘Why’!” Grice: “While the Italians aptly use the same particle for ‘why’ and ‘for’, the Anglo-Saxons didn’t! That must be because ‘for’ is usually otiose: “Why are you eating.” “For I am hungry, say I!” cf. “I am hungry.” – Studia a Bologna e Ferrara. Entra in contatto con circoli umanistici. Insegna a Bologna. Riceve un compenso superiore alla media ed è il docente più citato nei Libri partitorum. Esercita l'astrologia ee attaccato da PICO (si veda) (“Disputazione contro l’astrologia divinatrice””).  La sua opera “Il Perché” fu un successo per secoli.  Altre saggi: “Tractato de la pestilentia,” Bologna, Johann Schriber, “Pro-gnosticon” (Bologna, Bazaliero Bazalieri) “Liber de homine,”  Impressum Bononiae, Dizionario biografico degli italiani, Roma, Istituto dell'Enciclopedia Italiana. Girolamo Manfredi. Keyword: divination. Those clouds mean rain – Those clouds mean death. --. Grice: “The present budget means that we will have a bad year – Prognosticon. “The present budget means we’ll have a hard year, but we shan’t have.” – x means that p entails p. Pico approaches Manfredi, “You said that the budget for 1490 meant that we would have a hard year, but we  didn’t!” – Nome compiuto: Girolamo Manfredi. Manfredi. Keywords: liber de homine, la tradizione pseudo-peripatetici dei problemi – il problema – la questione di ‘per che’ – Grice sulle tipi di domanda – la domanda dei bambini – la domanda di Grice a bambini, “Can a sweater be red and green all over? No stripes or spots allowed? – The philosopher’s question – ‘why is there something rather than nothing? Why I am me and not you?  Refs.: Luigi Speranza, “Grice e Manfredi: l’implicatura divinatrice” – The Swimming-Pool Library.

 

Luigi Speranza – GRICE ITALO!; ossia, Grice e Manicone: l’implicatura conversazionale della filosofia del gargano – la scuola di Vico del Gargano -- filosofia pugliese -- filosofia italiana – Luigi Speranza (Vico del Gargano). Abstract: Grice: “Unlike Italy’s, the geography of Oxford – or dreaming spires, as scholars call it – is rather boring!” Filosofo italiano. Vco del Gargano, Foggia, Puglia. Una delle personalità più caratteristiche del suo tempo della Capitanata. Definito il “monacello rivoluzionario” a causa della sua bassa statura, che sembrerebbe di 1,40 m, la sua indole illuministica consiste in una sete di sapere che non si placa con il dogmatismo, ma con l'esperienza diretta, lo studio approfondito dei fenomeni naturali e della scienza, un'osservazione empirica che poteva fornire una risposta valida e concreta alle varie problematiche e quindi un aiuto pratico all'uomo, al suo benessere e sviluppo, alla sua felicità. Ciò gli costò l'inimicizia di chi, seppur in pieno illuminismo, diffidava e demonizzava la scienza.  Lo sviluppo economico-sociale che teorizza M. consiste in uno sviluppo connesso e, per certi versi, dipendente dall'ambiente, perché egli riteneva che la natura fosse una fonte primaria di ricchezza e la sua distruzione avrebbe potuto segnare la fine dello sviluppo.  Manicone può essere considerato un profeta dello sviluppo sostenibile, perché in pieno Settecento, quando le industrie erano inesistenti, ebbe un'ampiezza di vedute che gli consentì di prevedere le conseguenze disastrose che avrebbe portato l'uso improprio e scriteriato delle risorse naturali.  Le opere in cui Manicone tratta, tra gli altri, il tema dello sviluppo sostenibile, sono La Fisica Appula (cioè dell'Apulia) e La Fisica Daunica (cioè della Daunia, antico nome della Capitanata). Secondo il “monacello”, uno dei peggiori atti compiuti dall'uomo del suo tempo era la cesinazione selvaggia dei boschi garganici, un tempo rigogliosi, come anche attesto da Orazio nelle Epistole: «Garganum mugire putes nemus». Riferisce che il disboscamento del promontorio iniziò nel 1764, con il taglio “barbaro” dei pini nel territorio “Difesa” di Vico del Gargano e la cesinazione degli ischi ad Ischitella, talmente “furiosa” che, ad inizio Ottocento, l'Abate Longano denunciò la carenza di legna da ardere per gli ischitellani.  La causa di questo disboscamento fu la volontà di destinare i suoli a coltura, anche quelli non adatti a questo scopo e più utili al pascolo e alla produzione di legname, vista la “rocciosità” della terra sul promontorio del Gargano.  Manicone spiega anche la diminuzione della fauna selvatica nel Gargano, sempre dovuta alla cesinazione, che diminuiva i nascondigli per gli animali selvatici, e li rendeva più vulnerabili.  Ne “La Fisica Appula”, il frate dedica un intero libro al Mefitismo (insalubrità dell'aria) e alle cause che lo generano. Egli sostiene che l'inquinamento può avere cause naturali o accidentali (provocate dall'uomo), può essere anche indigeno (proprio della zona) o esotico (derivante da altre zone). Secondo il Manicone le principali cause accidentali del mefitismo erano:  1. Le condizioni igieniche precarie delle strade e delle abitazioni; 2. L'insana abitudine di depositare gli escrementi nelle strade; 3. La sepoltura dei  centro abitato (consuetudine abolita con l'Editto di Saint-Cloud, ma anticipata nel 1792 a Vico del Gargano da Pietro de Finis, che fece costruire il cimitero monumentale di San Pietro); 4. Il taglio dei boschi (invece gli alberi sono importanti perché emettono ossigeno e assorbono anidride carbonica). Lo studio del frate sul territorio garganico fu talmente minuzioso da fargli notare un mutamento climatico dalla metà del Settecento all'Ottocento; in alcune zone del Gargano, ci furono sbalzi di temperatura che provocarono un sensibile calo di precipitazioni nevose e mitigarono parecchio gli inverni. Secondo il Manicone, la causa è attribuibile al disboscamento. Il taglio delle foreste avrebbe consentito al sole di riscaldare prima e maggiormente i suoli e soprattutto non avrebbe bloccato i venti provenienti da Nord e da Sud, quindi le zone meridionali rispetto alle alture garganiche si sarebbero raffreddate a causa dell'arrivo della Tramontana da Nord, mentre nel Gargano settentrionale sarebbero arrivati maggiormente i venti caldi del Sud. Un rimboschimento avrebbe reso più fertili le terre coltivabili, ma Manicone stesso, dopo aver dato questo suggerimento, esprime la consapevolezza di “aver cantato ai sordi”.  Viaggiò molto per l'Europa, studiando Medicina a Vienna e a Berlino, Scienze Fisiche a Londra e Scienze Naturali a Bruxelles.  È noto soprattutto per il suo trattato, La Fisica Appula. in cui analizza le caratteristiche fisiche delle terre di Puglia e soprattutto del Gargano.  A M. è intitolato il Centro Studi e Documentazione del Parco Nazionale del Gargano sito presso il Convento di San Matteo a San Marco in Lamis.  Descrizione di Vico Del Gargano nella Fisica daunica Al tempo di M. la popolazione vichese era di 6131 abitanti, circa lo stesso numero di residenti effettivi attuali. L'area abitata era più ristretta e consisteva nel nucleo originario (Casale, Civita e Terra) e i quartieri nuovi di San Marco, Carmine, la Misericordia e Fuoriporta. L'incuria delle istituzioni si manifestava nella scarsa attenzione verso l'igiene delle acque del Casale (quartiere affollatissimo), originariamente buone e dolci ma inquinate dall'incuria generale; anche le strade strette e ombrose della Civita erano soggette ad abbandono e perennemente sporche. Soltanto i quartieri nuovi erano larghi, puliti e soleggiati.  Le Istituzioni mancavano anche laddove era necessario rendere più agevole il lavoro dei contadini e dei pastori vichesi, costruendo strade per diminuire gli ostacoli a cui erano sottoposti quotidianamente questi uomini quando si recavano nelle loro campagne, poste spesso in profonde valli o zone impervie.  La popolazione vichese era laboriosa e onesta e non c'erano grandi disuguaglianze economiche, tuttavia M.  descrive i suoi compaesani come barbari e incivili, infatti non hanno riguardo per l'ambiente, ad esempio i pastori lasciano distruggere dalle loro bestie le pianticelle fruttifere e le vigne, sono dediti all'alcol e spesso ciò li porta a risse feroci.  Le donne sono laboriose come gli uomini e sempre gentili, il frate però critica fortemente l'usanza vichese, e delle donne dei paesi del Sud in generale, di urlare e strepitare ai funerali, di portare il lutto a vita e di vestire sfarzosamente i defunti; il primo comportamento denota la selvatichezza della popolazione, il secondo uso può essere anti-economico e negativo per la società e il terzo è uno spreco di denaro, dato in pasto ai vermi.  Un difetto presente in tutte le abitazioni vichesi dell'epoca era il forno in casa, che poteva provocare incendi domestici e inquinare l'aria interna. A  Vico molti boschi furono tagliati per lasciare spazio ai campi di grano, ma ciò fu improduttivo economicamente e causò lo smottamento dei terreni in pendenza, non più trattenuti dalle radici delle piante. Nella raccolta dell'ulivo, i vichesi distruggevano gli alberi, picchiando forte con i bastoni per far cadere le olive; questa errata abitudine provocava la mutilazione della pianta e una maggiore esposizione al freddo, e conseguentemente minori raccolti per gli anni successivi.  Per M., il mancato sviluppo del Gargano e da imputare anche alla pigrizia e indolenza dei suoi abitanti, che non erano capaci di valorizzare i loro prodotti (olive, agrumi, vino, fichi, etc.) e talvolta acquistavano prodotti meno pregiati e ad alto prezzo da altre regioni.  Al fine di comprendere come le istituzioni del tempo fossero distanti dalle reali necessità della popolazione, è interessante la situazione che riguardò l'uso delle acque di Canneto, infatti veniva impedito ai vichesi (anche con la forza) di utilizzare l'acqua per l'irrigazione dei campi, perché avrebbero disturbato l'attività di un mulino sito nel territorio di Rodi Garganico. Il giudice diede ragione ai rodiani ma, per fortuna, questa sentenza ingiusta e ingiustificata fu annullata dalla Regia Camera.  Dalla lettura di alcune pagine delle opere di Manicone è emerso che, pur cambiando i tempi, gli usi, le risorse a disposizione, le conoscenze e le attività, l'uomo garganico (e non solo) viveva e produceva nell'ottica del profitto immediato, sottovalutando gli effetti che avrebbero potuto causare i suoi comportamenti errati nella vita della futura comunità.  Opere M.  contesto – il contesto del contesto.  "Philosophers often say that context is very important." "Let us take this remark seriously.’ "Surely, if we do, we shall want to consider this remark in its relation to this or that problem, i. e., in context, but also in itself, i. e., out of context.” H. P. Grice, "The general theory of context." Nome compiuto: Michelangelo Manicone. Manicone. Keywords: la filosofia del gargano. Refs.: Luigi Speranza, “Grice e Manicone” – The Swimming-Pool Library.

 

Luigi Speranza – GRICE ITALO!; ossia, Grice e Manilio: il portico romano -- Roma – filosofia italiana – Luigi Speranza (Roma). Abstract. Grice: “We seldom discussed ‘freedom’ with Austin, but after my seminars on Kant’s critique of ‘practical’ or buletic, as I prefer, reason – I found that Kant was a liberal, in the sense that he wanted to liberate himself, and all of us – qua persons – from everything! This struck a louder chord than the silly tune Isaiah Berlin was playing as the professor in the history of ideas – about positive (free to) and negative (free from) freedom!” Filosofo italiano. Porch. Astronomer and poet. He writes a long poem on astronomical matters, part of which survives. He takes and extreme position on the subject of fate, believing that not even thoughts – or the will -- are exempt from its influence. Nome compiuto. Marco Manilio. Keywords: liberta, il libero. Manilio. Refs.: Luigi Speranza, “Grice e Manilio.”

 

Luigi Speranza – GRICE ITALO!; ossia, Grice e Mannelli: l’implicatura conversazionale degl’eroi di Virgilio – la scuola di Grimaldi -- filosofia calabrese -- filosofia italiana – Luigi Speranza (Grimaldi). Abstract. Grice: “When Strawson was inaugurated as the Waynflete professor at Oxford of metaphysical philosophy, he referred in his opening lecture to myself as a hero or a god – I forget!” Filosofo italiano. Grimaldi, Cosenza, Calabria. Grice: “Like me, Mannelli loved Kant, Goethe, Schiller, Virgilio – and he has his own ‘palazzo’!” -- Fequenta il ginnasio a Cosenza. Si trasferì con la famiglia prima ad Aosta, dove termina gli studi liceali, e poi a Roma. S’interessa sempre più al mondo politico e dopo la laurea, conseguita con il massimo dei voti, ritorna a Cosenza e  venne eletto Consigliere Provinciale.  Proprio in qualità di membro del consiglio provinciale, si adoperò in prima persona per arricchire e promuovere l'ampliamento della Biblioteca Provinciale di Cosenza  Si dedicò in tempi e con modi diversi all'attività di approfondimento e divulgazione. Firmò una versione metrica della Xenia di Goethe (Roma, Paravia.  E tra i maggiori contributori della più importante rivista di arti e lettere della regione, la Calabria Letteraria. Presidente dell'Accademia Cosentina, l'istituzione accademica calabrese che vanta un'esistenza plurisecolare e che nel XVI secolo ebbe come presidente Telesio.  Opere: “Inaugurandosi il monumento al caduti grimaldesi: scultura di Cambellotti, Reggio Calabria, Editore Il Giornale di Calabria, Paravia, Le storiche Terme Luigiane: passato-presente-futuro, Cosenza, Cronaca di Calabria, L'Accademia Cosentina nella sua storia secolare e nell'oggi, Cosenza, Tip. Vincenzo Serafino. Biografia in Calabriaonline.com  M. Chiodo, L'Accademia cosentina e la sua biblioteca. Società e cultura in Calabria.  Xenia Edizione Paravia. nna Vincenza Aversa, Dopoguerra calabrese: cultura e stampa, Editore Pellegrini, Catanzaro,  Accademia Cosentina Biblioteca Civica di Cosenza Goethe  Poesia "Mamma" da "Come le nuvole” su Grimaldi  Grimaldesi da ricordare, su digilander.libero. Nome compituo: Filippo Amantea Mannelli. Mannelli. Keywords: gl’eroi di Virgilio, gl’eroe di Virgilio, l’eroe stoico, Acri, Enea come eroe stoico, gl’eroi di Vico. Refs.: Luigi Speranza, “Grice e Mannelli” – The Swimming-Pool Library.

 

Luigi Speranza – GRICE ITALO!; ossia, Grice e Mantovani: l’implicatura conversazionale dei curiazi – percorsi di comunicazione – la scuola di Moncalieri -- filosofia piemontese -- filosofia italiana – Luigi Speranza (Moncalieri). Abstract. Grice: “When I deliver my short lecture to the Oxford Philosophical Soceity – never meant to be published – I was struck by some of the nonsense this American philosopher by the name of C. L. Stevenson was writing about ‘communication.’ He was, more or less, saying – I later realised he was no philosopher, but a graduate of the English studies department at Yale – that A communicates that p to B if A means that p to B. ‘Very true, but SO unhelpful!” Filosofo italiano. Moncalieri, Torino, Piemonte. Insegna a Roma. Membro della Società Tommaso D’Aquino. Gli ambiti delle sue ricerche spaziano sulla Filosofia della Storia, l'Ontologia, la Teologia filosofica, e loro rapporti con la scienza. Ha compiuto studi sulla storia del tomismo (cf. griceianismo). È uno dei maggiori studiosi e conoscitori del realismo dinamico e di Demaria. Opere: “Fede e ragione: opposizione, composizione?” Scaria Thuruthiyil, Mario Toso, Roma, LAS, “Quale globalizzazione?: l'uomo planetario alle soglie della mondialità,” Scaria Thuruthiyil, Roma, LAS, “Eleos: l'affanno della ragione: fra compassione e misericordia,” Roma, LAS, “Sulle vie del tempo: un confronto filosofico sulla storia e sulla libertà, Roma, LAS, “Paolo VI: fede, cultura, università,”  “An Deus sit (Summa Theologiae). Fede, cultura e scienza, Città del Vaticano, Libreria Vaticana, Didatttica delle scienze: temi, esperienze, prospettive,” Vaticano: Libreria editrice vaticana, “La discussione sull’esistenza di Dio nei teologi domenicani” “Oltre la crisi: prospettive per un nuovo modello di sviluppo: il contributo del pensiero realistico dinamico  Demaria. Roma, LAS,,”Momenti del logos: ricerche del "progetto LERS" (logos, episteme, ratio, scientia):  Roma, Nuova cultura, “Per una finanza responsabile e solidale: problemi e prospettive, Roma, LAS, “Una ricognizione sulla Summa Theologiae di Tommaso d'Aquino” in Un pensiero per abitare la frontiera: sulle tracce dell’ontologia trinitaria di Hemmerlie, Roma Incisa Valdarno, Città  Nuova Istituto universitario Sophia,  Lorenzo Cretti, La quarta navigazione: realtà storica e metafisica organico-dinamica, Associazione Nuova Costruttività -Tipografia Novastampa, Verona, Francisco de Vitoria, Sul matrimonio, Roma, Scritti teologici inediti. Demaria; Roma,Editrice LAS. Pontifical University of Saint Thomas Aquinas, su Angelicum. su avepro. glauco. L’Università Salesiana, un servizio per l’educazione e la comunicazione La Stampa Autorità accademiche «Il nostro impegno per la “civiltà dell’amore”. Come vuole don Bosco» La Stampa, su lastampa,Conferenza Rettori delle Università e Istituzioni Pontificie Romane, su cruipro.net.  redazione, Nuovi accordi di co-operazione interuniversitaria, su FarodiRoma, Pontificia Accademia di Aquino, su cultura.va. Direttorio, su S.I.T.A.. Premio Mediterraneo. su Fondazione mediterraneo. org. Mantovani, “Vita tua, vita mea”: l'insegnamento di Demaria è più che mai attuale. Fondazione Adriano Olivetti. Nome compiuto: Mauro Mantovani. Mantovani. Keywords: i curiazi, percorsi di comunicazione, Aquino. Refs.: Luigi Speranza, “Grice e Mantovani” – The Swimming-Pool Library.

 

Commenti

Post popolari in questo blog

LUIGI SPERANZA -- "GRICE ITALO: UN DIZIONARIO D'IMPLICATURE" -- A-Z A AB

GRICE ITALO A-Z G GI

LUIGI SPERANZA -- "GRICE ITALO: UN DIZIONARIO D'IMPLICATURE" A-Z A ASS