GRICE ITALO A-Z Z ZU

 

 

Luigi Speranza -- GRICE ITALO!; ossia, Grice e Zuccolo: la ragione conversationale e la lingua perfetta della repubblica di San Marino – filosofia italiana – Luigi Speranza. (Faenza). Filosofo italiano. Faenza, Ravenna, Emilia-Romagna. Copertina de La repubblica d'Evandria di Z. Detto "il Picentino", m. Faenza -- è stato uno scrittore e politico italiano. E chiamato "il Picentino" perché vive per anni alla corte d'Urbino. Scrive varie opere, fra le quali un Discorso della ragione del numero del verso italiano, Venezia, dove afferma il principio dell'unificazione dell'accento e della quantità nella poesia, dei Dialoghi, Venezia, il più notevole dei quali è Belluzzo ovvero della città felice, ristampato a Bologna, dove Z., che critica L'Utopia di Moro, delinea uno stato ideale, celebrando nel contempo la libertà della repubblica di San Marino. In altri dei Dialoghi, poi, egli mette in luce il rapporto che corre tra ri-partizione della ricchezza e aumento della popolazione e sostiene che alle difficoltà inerenti al rapido crescere di quest'ultima può efficacemente rimediarsi solo attraverso una perequata distribuzione della prima. Ma lo scritto più importante di Z. è il trattato Della ragione di stato, compreso - come oracolo XI - nelle sue Considerazioni politiche e morali sopra cento oracoli d'illustri personaggi antichi, Venezia; rist., a parte, da CROCE (vedasi) in La Critica, e, nuovamente in Politici e moralisti, Bari: in esso Z., studiando il problema dell'autonomia della politica, perviene ad affermazioni che ne fanno il più notevole, forse, fra i filosofi politici di quel periodo.  Il racconto utopico La repubblica d'Evandria, contenuto nei Dialoghi, è considerato, assieme ad altre opere rinascimentali dello stesso genere, come una delle opere precorritrici della fantapolitica nell'ambito della fantascienza italiana. Opere (selezione) Z., Considerationi politiche e morali sopra cento oracoli d'illustri personaggi antichi, Venezia, presso Marco Ginami, Z., Discorso delle ragioni del numero del verso italiano, Venezia, appresso Marco Ginami, Z., Dialoghi, (contiene La repubblica d'Evandria), Venezia, appresso Marco Ginammi. Z., in Treccani.it – Enciclopedie on line, Roma, Istituto dell'Enciclopedia Italiana. Aldani, Fontana, Valla. Bibliografia Fonti Montanari, Uomini illustri di Faenza, Faenza; Graziani, Le idee economiche dei filosofi emiliani e romagnoli, Modena; Meinecke, Die Idee der Staatsräson in d. neueren Geschichte, Monaco-Berlino; Croce, Z. e l'italianità, in Uomini e cose della vecchia Italia, Bari; Croce, la Storia dell'età barocca in Italia, Bari. Pissavino, Z., in Enciclopedia machiavelliana, Roma, Istituto dell'Enciclopedia Italiana, Aldani e Fontana (a cura di), Une quête de l'identité, in Science-fiction italienne. L'opéra de l'apocalypse, Le Livre d'or de la science-fiction, Éditions Pocket, Riccardo Valla, La fanta-scienza italiana (prima parte), in Delos, riedito in Petruzzelli, Serafino e Valla, Quattro passi tra le stelle, Edizioni della Vigna, Approfondimenti Utopia rivisitata, Almanacco Letterario Bompiani, Bompiani Paolo C. Pissavino, De amicitia: scritti dedicati a Colombo, a cura di Angelini, Tesoro, Franco Angeli, Rossella Bonito Oliva e Cantillo, Natura e cultura, Guida, Z., La repubblica di Evandria e altri dialoghi politici (antologia), Collana degli Utopisti, Colombo Editore, Voci correlate Fantapolitica Ragion di Stato Storia della fanta-scienza italiana Storia della letteratura italiana Zùccolo, Ludovico, su Treccani.it – Enciclopedie on line, Istituto dell'Enciclopedia Italiana.  ZUCCOLO, Ludovico, in Enciclopedia Italiana, Istituto dell'Enciclopedia Italiana, Z., su sapere.it, De Agostini. Vinzenzo Lavenia, Z., in Dizionario biografico degli italiani, Istituto dell'Enciclopedia Italiana. Opere di Z. /  Z. (altra versione), su MLOL, Horizons Unlimited. Opere di Z., su Open Library, Internet Archive. Bibliografia italiana di Z., su Catalogo Vegetti della letteratura fantastica, Fantascienza.com. Approfondimento su La repubblica di Evandria, su antiarte.it. Testi Il porto o vero della republica d'Evandria (testo originale) su BibliotecaItaliana.it Portale Biografie   Portale Letteratura   Portale Politica Categorie: Scrittori italiani del XVI secoloScrittori italiani del XVII secolo Politici italiani del XVI secoloPolitici italiani Nati a Faenza Morti a Faenza Scrittori di fantascienza italiani [altre]. Z.'s works such as  Belluzzi and Evandria describe ideal cities, but they do not involve the invention or sampling of a new, fictional language. It is actually CAMPANELLA (vedasi) and More's Utopia that are known for featuring a fictional language.  Here's a key point regarding Z.'s work and languages: Z.'s Utopia and Language: Z.'s works are noteworthy for their detailed descriptions of ideal societies and their critiques of existing ones, employing a blend of literary genres including city panegyric and classical analyses of the ideal state. However, they do not include the creation of a new, invented language like the one found in Campanella or in More's Utopia. If you are interested in samples of utopian language, focus on materials related to Campanella or More's Utopia, as it is the classic work known for featuring a constructed language. Nacsce da Alessandro, membro del patriziato cittadino. Dopo la nascita di Z., Alessandro è incriminato durante l’azione repressiva con la quale il S. Uffizio di Romagna, per ordine di Pio V, stronca i consistenti focolai eterodossi presenti a Faenza. A essere incriminati sono anche un Gregorio Z., poi cronachista faentino, e diversi Rondanini, che portavano lo stesso cognome della nonna di Z. Morto il padre in carcere prima che la pena a cui venne condannato -- cinque anni come forzato al remo -- fosse resa effettiva, e cresciuto in ristrettezze economiche -- forse è aiutato da Giacomo, fratello del padre, sacerdote e rettore in S. Margherita --, Z. adere all’accademia faentina degli Smarriti e per la sua povertà ha un incarico come lettore di filosofia a Bologna, dove si era immatricolato al corso di arti per poi laurearsi in filosofia -- Pissavino. Trasferitosi a Urbino presso Francesco Maria II Della Rovere in qualità di segretario del duca e precettore del figlio Federico Ubaldo, forse introdotto a corte dal nobile faentino Vitelloni, vi rimase, tanto che per quel lungo soggiorno fu denominato il picentino. Risale a questi anni anche la stampa dei primi scritti, che indicano come Z. avesse scelto il dialogo quale genere più adatto a esporre questioni letterarie, giocose, filosofiche e, più tardi, politiche. Apparve Il Gradenico. Dialogo nel quale si discorre contra l’amor platonico, et a longo si ragiona di quello di Petrarca, Bologna, Bellagamba, dedicato al conte Laderchi; L’Alessandro, overo della pastorale, et insieme tre egloghe, Venezia, A. Baba, fatto stampare dal nipote Z. che opera in Laguna nel campo dell’editoria; una prima raccolta che incluse i testi precedenti (Dialoghi. Della detta, e della disdetta. Della vergogna. Dell’amore de’ platonici, del Petrarca et Della gelosia. Del buon dì. Della pastorale, Perugia, A. Aluigi e fratelli; il De honesto gloriae studio sive de vera virtute heroica liber, Venezia, A. Dei: una delle poche opere in latino, dedicata al duca di Urbino, e i Discorsi. Della gloria. Del genio. Della pena della discortesia, Venezia, A. Dei. Nel frontespizio di quest’ultima fatica Z. si appella membro dell’accademia dei filoponi, istituita a Faenza.  Dopo avere abbandonato la corte montefeltrina, che – da quanto scrive – lo fa sentire in servitù, viaggia tra la Dalmazia e Ancona -- ha un buon compenso per insegnare filosofia a Ragusa -- per poi stabilirsi di nuovo a Faenza, trascorrendo comunque buona parte del tempo a Venezia, dove prende a frequentare i circoli sarpiani e degli Incogniti, forse introdottovi da Molino, che fa da protettore. Tuttavia, nonostante l’appoggio di questi e dell’illustre aristotelico CREMONINI (vedasi), non riuscì a ottenere una cattedra a Padova, e non l’ottenne neppure a Bologna -- vedi i documenti riportati in Pissavino. In quegli anni progetta di scrivere dei Discorsi sopra le storie di Quinto Curzio RUFO (vedasi) e pubblica gran parte delle proprie opere per i tipi di Ginammi, stampatore legato a SARPI (vedasi) e ben vigilato dalla censura perché non in linea con gli indirizzi della contro-riforma (impresse scritti cripto-libertini come quelli di Francesco Pona, l’unica edizione seicentesca dei Discorsi di MACHIAVELLI (vedasi) apparsa al di qua delle Alpi; la prima versione italiana integrale dei Saggi di Montaigne e le opere di frate Casas, utili ad alimentare la leggenda nera anti-spagnola. Prime ad apparire per tipi di Ginammi – che forse Z. conosce a Ragusa – sono le Considerazioni politiche e morali sopra cento oracoli d’illustri personaggi antichi, con una lettera apologetica, una serie di divaganti commenti sopra celebri sentenze di autori classici dedicata a Capponi, nella quale comparivano riferimenti alla tradizione epicurea e atomistica (Lucrezio) e spiccava l’Oracolo XI sulla ragion di Stato, che l’autore definì come la scienza per conservare un particolare assetto politico, buono o cattivo, in polemica con le opere di Giovanni Botero e Scipione Ammirato. Seguirono i Discorsi dell’honore, della gloria, della riputatione, del buon concetto, in cui Z. si confronta con la tradizione stoico-classica circa le virtù – cf. H. P. Grice, “Virtues and vices” -- e il dibattito contemporaneo sull’onore – cf. H. P. Grice, “Decency” --; il trattatello sulla Nobiltà commune et heroica, che lo mise in conflitto con TASSONI (vedasi) difensore della nobiltà di sangue; e l’ultima più completa raccolta dei Dialoghi: testi, alcuni già pubblicati con altro titolo, in parte dedicati alle passioni, in parte alla politica, tra i quali spiccano i tre dialoghi ‘utopistici’ l’Aromatario o vero Della Republica di Utopia, Il Porto o vero Della Republica d’Evandria, il Belluzzi o vero Della città felice. In quei testi Z. si rivela come un CRITICO della società idealizzate in cui si immagina la comunanza dei beni, si confronta con quelli che riteneva i modelli istituzionali migliori del suo tempo -- la repubblica oligarchica di Venezia, ma anche la monarchia temperata francese --, polemizza col lusso e celebra il mito della libertà politica, che nel Belluzzi è incarnato da SAN MARINO, moderna ma più equilibrata città-stato di tipo spartano. Menzionato con interesse da GRAMSCI (vedasi) nei Quaderni del carcere, il dialogo è scritto in una circostanza tutt’altro che astratta. Come scrive lo stesso Z. in una lettera inviata da Madrid alla comunità sanmarinese, colla prossima devoluzione di Urbino SAN MARINO rischia di essere circondata dai domini pontifici, con tanto pregiudicio della sua libertà -- cit. in Pissavino. Sempre per i tipi di Ginammi Z. cura l’edizione del De coniectandis cuiusque moribus et latitantibus animi affectibus semeiōtikē moralis, seu DE SIGNIS – cf. H. P. Grice, “Meaning” -- di CHIARAMONTI (vedasi) e da alle stampe Il secolo dell’Oro rinascente nell’amicitia tra Barbarigo e Trivisano, un’operetta in cui esalta il sodalizio tra due patrizi veneziani, il più anziano e facoltoso Barbarigo, il più giovane e impulsivo Trevisano, che alcuni anni prima – dopo che il secondo difende pubblicamente l’onore del primo – si sono legati in un sodalizio esaltato in molte scritture che hanno una risonanza europea ed è lodata da SARPI (vedasi), Micanzio e Contarini. L’‘eroica amicizia’ si inserisce nel contesto critico che, dopo gli anni dell’interdetto, vede una netta frattura in seno alla classe dirigente della Serenissima tra i patrizi ‘poveri,’ appoggiati da Zeno e da Trevisan, e i ‘ricchi,’ spalleggiati dal doge Cornaro --, dando occasione perché si riflettesse in una chiave tutta politica sulla virtù dell’amicizia -- la ‘CIVILE CONVERSAZIONE’ di H. P. Grice, specie se tra uomini di condizione sociale diseguale, come pilastro per la conservazione di un buon ordine della comunità. Del resto, è stato questo il tema di uno dei Dialoghi, il Molino, in cui Z. inscena una discussione tra il suo protettore e lo stesso giovane Trevisan.  Partito dall’Italia l’anno della morte di SARPI (vedasi), Z. si diresse alla volta di Madrid come segretario del nunzio apostolico Massimi, al quale dedica un Discorso delle ragioni del numero del verso italiano. Più tardi vescovo di Catania, Massimi avrebbe perorato la causa della liberazione di CAMPANELLA (vedasi) Cdal carcere e si reca in Spagna per sorvegliare il progetto di sancire per via di matrimonio un’alleanza tra gli Asburgo e gli Stuart che poteva favorire il ritorno della corona inglese al cattolicesimo. Z. torna in Italia e si stabilisce a Bologna, entrando in rapporto con l’aristotelico BALDI (vedasi). Ma si trova a Roma quando il suo nome giunse alle orecchie del S. Uffizio con la chiamata di correo scaturita dalle spontanee comparizioni di un portoghese di nome Monteiro davanti agli inquisitori. L’uomo, infatti, dice di avere conosciuto il faentino, in possesso di scritti anti-gesuitici e intenzionato a scrivere una storia dei suoi tempi, e depose di avere discusso con lui dell’impostura delle religioni -- un pretesto de prencipi per tenere in freno i popoli -- e della mortalità dell’anima: teorie che Z. difende, turbando il teste pentito, con ampie citazioni tratte dal Lizio – cf. H. P. Grice’s “Shropshire’s Argument against the mortality of the soul” --, Epicuro e Galeno. Inoltre Monteiro racconta ai giudici di fede di avergli sentito dire che SARPI (vedasi), come molti altri in Italia, è un convinto ateista -- docc. pubblicati in Ginz­burg. Da quanto sappiamo non è avviata alcuna indagine; e tuttavia la denuncia -- non si sa se rispondente al vero -- può servire a mettere allo scoperto quanto negli scritti di Z. è intuibile sotto traccia: ovvero la sostanziale estraneità del faentino all’obbedienza cattolica e il continuo ricorso a tecniche di simulazione ‘libertine’ nell’esporre le proprie opinioni al pubblico, non senza evidenti eco machiavelliane. Per averne una prova basta guardare alle Considerazioni e alle pagine anti-utopistiche scritte contro More, reo di avere disegnato una repubblica a somiglianza del monastico, priva di virtù militare, di capacità di difesa, e dunque di libertà -- Aromatario, in Dialoghi. Del resto, se nell’Evandria abbozza una città-stato ideale -- posta in una penisola dell’Asia, di fronte all’isola di Utopia -- in cui la religione non rivestiva alcun ruolo, avendo in mente l’ordinamento repubblicano e oligarchico di Venezia ma anche di Ragusa, nell’Aromatario – di cui l’inquisitore di Venezia blocca la stampa  perché non aveva gradito che More è attaccato nominalmente, pur non essendo stato dichiarato per santo -- come rileva acidamente l’autore in una lettera a Giordani, edita in Nediani, Altre lettere – Z. inizia l’esposizione da una serie di domande non seguite da risposte: Che luogo nella città tengano i sacerdoti? Chi gli crei? Chi comandi loro? Dialoghi. A quella data chiedersi chi dove comandare sui chierici, pur configurando una città ideale, non è privo di rischi; sicché non stupisce che dopo la deposizione di Monteiro Z. parte da Roma alla volta di Napoli e della Sicilia, dandosi per malato senza lasciare traccia. Ricompare a Bologna come segretario di Brisighella, legato pontificio nella città, e qui, oppure a Faenza, Z. muore, forse a causa dell’epidemia di pe­ste -- l’anno di morte si leggeva in una lapide faentina che oggi non esiste più: Nediani, Dieci lettere inedite. Nulla sappiamo della moglie e di un figlio, a cui pure accenna in alcune epistole. Lascia alcuni scritti inediti. Pare perduto un resoconto dei successi veneziani e spagnoli nella guerra anticorsara in Dalmazia; è perduto anche un dramma pastorale dal titolo La Berta -- a cui accenna nella sua corrispondenza. Inediti restarono poi alcuni componimenti poetici, mentre postumo apparve un Discorso dello amore verso la Patria – cf. H. P. Grice, “one’s fidelity to one’s spouse or one’s love for one’s country do not rest on evidence” -- Venezia, Deuchino, ristampato per i tipi di Pinelli --, nel quale Z. esalta le virtù civili – LA CIVILE CONVERSAZIONE -- svalutando, in modo indiretto, quelle religiose. Manoscritta resta infine la discettazione De quantitate solis contra vulgatas astrologorum et philosophorum opiniones,edita in Pissavino, che lo mostra attento al dibattito scientifico del tempo. In funzione anti-papale e in occasione della guerra di Castro, appare in Germania una traduzione ampliata dell’Oracolo sulla ragion di Stato per opera di Garmers -- Dissertatio de ratione status. Accedunt Acta et controversiæ inter pontifices Urbanum VIII, Innocentium X et Odoardum Farnesium ducem Parmæ, Hamburg, Z. Hertel. Quasi dimenticato, nonostante la vena utopica che caratterizza la sua produzione, Z. È riscoperto da Meinecke e da CROCE (vedasi), che lo ritennero un importante filosofo politico del barocco italiano, mentre altri ne hanno ridimensionato originalità e indipendenza intellettuale -- Mattei e Firpo. Più di recente la sua figura è stata connessa alla circolazione del libertinismo erudito -- Ginzburg, Frajese -- e alla riflessione politica sull’amicizia -- soprattutto Miller, che ha ripreso l’importante studio di COZZI (vedasi).  Opere. Edizioni moderne: Il Belluzzi, ovvero La città felice, a cura di Bernardy, Bologna; l’Oracolo sulla ragion di Stato, in Politici e moralisti del Seicento, a cura di Croce – CARAMELLA (vedasi), Bari; La Repubblica d’Evandria e altri dialoghi politici, a cura di Mattei, Roma; Pissavino, Un discorso inedito di Z., in Studi politici in onore di Firpo, a cura di Gribaudi - Barcia, Milano; Scrittori politici dell’età barocca, a cura di Villari, Roma -- contiene il Discorso dello Amore verso la Patria; I teorici della ragion di Stato. Mito e realtà, a cura di Sarubbi - Scudieri, Napoli -- altra ed. dell’Oracolo sulla ragion di Stato; Discorso delle ragioni del numero del verso italiano, a cura di Mancini, Manziana. Fonti e Bibl.: Faenza, Biblioteca Manfrediana, Mss., Valgimigli, Memorie istoriche di Faenza, Giunte; Pesaro, Biblioteca Oliveriana, Mss. -- componimenti poetici inediti; U. Dallari, I rotuli dei lettori legisti e artisti dello Studio bolognese, Bologna; Nediani, Un riformatore politico faentino. Z., in Annuario del Liceo-Ginnasio statale ‘Evangelista Torricelli in Faenza -- atto di battesimo riprodotto e docc. sulla condanna del padre; Id., Dieci lettere inedite di Z. ai duchi d’Urbino, in Studi romagnoli; Id., Altre diciannove lettere inedite di Z. riformatore politico faentino, Mittarelli, De literatura Faventinorum, Venetiis; Montanari, Uomini illustri di Faenza, Faenza; Meinecke, Die Idee der STAATRÄSON in der neueren Geschichte, München-Berlin; Lanzoni, La Contro-riforma nella città e diocesi di Faenza, Faenza; Id., L. Z., in Bollettino diocesano di Faenza; CROCE, Z. e l’italianità, in Id., Uomini e cose della vecchia Italia, Bari; Id., Storia dell’età barocca in Italia, Bari -- ma vedi anche Id., Z.: notizie intorno a lui, in La Critica, e l’ed. dell’Oracolo della Ragion di Stato, in La Critica; Firpo, L’utopia politica nella Controriforma, in Contributi alla storia del Concilio di Trento, I, Firenze; A. Garosci, San Marino: mito e storiografia tra i libertini e il Carducci, Milano; Ginzburg, Una testimonianza inedita su Z., Rivista storica italiana; Nediani, Z. libertino? – cf. H. P. Grice, “liberal” --, in Studi romagnoli; Convegno di studi in onore di Z., Faenza; Mattei, Il problema della ragion di Stato nell’età della Controriforma, Milano-Napoli; Eliav-Feldon, Realistic Utopias: The Ideal Imaginary Societies of the Renaissance – cf. ZUOLO (vedasi), Oxford, ad ind.; P. Pissavino, L. Z.: dall’audizione a corte alla politica, Firenze, 1984; G. Borrelli, Ragion di Stato e Leviatano. Conservazione e scambio alle origini della modernità politica, Bologna; Pissavino, La città nei “Dialoghi” di L. Z., in Le ideologie della città europea dall’Umanesimo al Romanticismo, a cura di V. Conti, Firenze; Cozzi, Una vicenda della Venezia barocca. Marco Trevisan e la sua ‘eroica amicizia’, ora in Id. Venezia barocca. Conflitti di uomini e idee nella crisi del Seicento veneziano, Venezia; Frajese, La politica di L. Z. e l’ambiente sarpiano. Contributo all’interpretazione di testi pubblici dissimulati, in Il pensiero politico; G.M. Sénellart, Le problème de la raison d’État de Botero à Z., in Figures italiennes de la rationalité, a cura di C. Menasseyre - A. Tosel, Paris; P.N. Miller, Friendship and Conversation in Seventeenth-Century Venice, in The Journal of Modern History, LXXIII (2001), pp. 1-31; P. Pissavino, Le ragioni della repubblica. La Città felice di L. Z., San Marino; Id., Z. e l’“amicizia scambievole fra’ Cittadini”, in ‘De amicitia’. Scritti dedicati a Arturo Colombo, a cura di G. Angelini - M. Tesoro, Milano; P. Broggio, Linguaggio religioso e disciplinamento nobiliare. Il “modo di ridurre a pace l’inimicitie private” nella trattatistica dell’età barocca, in I linguaggi del potere in età barocca, a cura di F. Cantù, I, Roma; C. De Boni, Fra ragion di Stato e nostalgia repubblicana: l’“Evandria” di Z., in Morus-Utopia e Renascimento; P. Pissavino, Z., L., in Enciclopedia machiavelliana, II, Roma, s.v.; A. Donato, Italian Renaissance Utopias: Doni, Patrizi, and Z., Cham 2019 (con antologia dei testi tradotta in inglese e commentata). DE CONIECTANDIS CVIVSQVE MORIBVS ET LATITANTIBUS ANIMI AFFECTIBVS σημείωτικη Moralis, feude Signis SCIPIONIS CLARAMONTII CASENATIS. AdIlluftriß. &Reuerendiß.PrincipemCardinalem Auriam, PanormiArchiepifcopum, Sicilia Proregem , missioms ac Genezalem Capitaneumatis Fehu. DEO M S Permiſſu Superiorum,&Priuilegijs . EST VENETIIS, AnnoMagniIubilei, MDCXXV. Ex Officina MarciGinammi . 10.C.3 . : amesco Emetipfumnoffe,etqui,qua Illme acR.mePrinceps. S lisquefit, hominempræclarè intelligere arduuminprimis, atq; difficileapudveteresfem perefthabitum, Ill.me&R.me Princeps,verùmlongèmihidifficiliori ne gotioeorumverſari videturres, quibusalio rumhominumcaperecognitioneanimoeſt propofitum. Vnustantuminſitus, atquein nobisingenitusnoftri amormētisoculosprę ſtringuit , acpræpedit, quòminusinnosin tuētesnoftri affequi pofsimus cognitionem : inalijsveròdignofcēdisitamultapaſsim oc curruntperturbationes, amor,odium,mife ricordia, ira, &aliæ, quibusquafiventorum flabris agitati huc,etilluc impellimur;vtàre Etorationiscurſu,veroqueſenſulongèabſce dere, atqueaberrarecogamur. Accedithuc, quòdhominūanimitotſinus,totanfractus, totmeandros,acdiuerticulahabent;vtnulla mentisacies,nullaperſpicacisingenijvis,aut folertia ſittanta, quęadeorúperfectamnoti tiamperuadere, acpenetrarequeat:quinho * 2 mines mines ipfiita fimulationis, etdiſsimulationis artificioſeſeobtegunt,&occulunt;vtnemi ni (nifi excellentioriquadamfitpręditusna tura)adeorumcognitionemliceatadfpirare. Infinitæ igitur doctrinæ, ſummædifficulta tis, ac laboris aliorum naturam, animorum propenfiones, fenfus,&impetuscallere exi Itimandű eft; nequetamenminuseam rem in ſevtilitatis contineredicemus, quàm ob ſcurædifficultatis. Siquidemquæpoffeteffe beneeducandis,adrectamqueviuendiratio nemtraducendisliberisparentumcura?quę magiftrorum adpueritiamoptimis artibus, acdifciplinis informandambona inftitutio; quæSummorumPrincipumpopulisregen dis, in officioque continendisprudens aucto ritas ; nifiindolis, naturæ, animipropenfio nis, motuũ, morumqueadfitcognitio? Quo circaiurequidem àmortalibusomnibusim mortales habendæ funtgratiæScipioniCla ramontioEquiti omnivirtutislaudepręſtan ti,quòdin tanta,actàmvariacorporum,ani morum,morumquediſsimilitudine,fimili tudinequadaèmultipliciobferuationecom parata paratavnusquafipræcluſosaditus, adhomi nescognofcendosprimusaperuerit,&recta, certamqueviam, acrationébreuipræceptio ne monftrarit: nequeverò minor deberi vi deturlaus Ill.moCatanenſiAntiſtiti(queho noris , &religioniscauſanomino) Innocen tio Maximo, nonminusverèmoruminno centia, vitęqueſanctitate,quàmgente,&no mineMaximoRomano,cuiusfingularieffe Etűeftliberalitate;vtimpreſsi hilibriin ma nushominumprodirent.Hosego,cuieden difactaeſtpoteftas, cummultumfrugis, at quevtilitatishominumgeneriallaturosvide rim;eximioaliquo,pręſtantiſsimoquePrin cipevirohaudindignűmunusforeexiftima ui. ItaquetibiPrinceps,&CardinalisAm plifsime, qui omnibus,&animi,&fortunæ bonisitaabundas,vtnontàmclarifsiműPa triæ, gentisque tuędecus,nontàmdignitatis, ac perfonæ tuæ ſplendor te ornet,quàm tu morumintegritate,religione,rebusgerendis prudentia, omniüliberaliumartiumdoctri na,atqueomniumvirtutumorbedignitatem ipfam,gentemtuam,Patriam,atqueadeoor 3 bem bemornes,&illuſtresvniuersű,hoſcelibros intuonomineinſcriptosmitto,atquevnàcũ animomeodico,vtperpetuűadomnesgentes, omnemquepofteritateextentargumen tum,etteftimoniűnonminusfingularis mei in teſtudij,atqueobferuantiæ,quàmpreſtan tis ingenij, præclaręeruditionis,&doctrinæ ScipionisClaramontij,etpropenſę Innocen tij MaximiReligiofifsimi,etDoctifsimiEpi ſcopideartibus ingenuis,ingenijsqueelegan tioribusbene merendivoluntatis. Amplitu dinistuęmanusſacrasdeoſculatus,Clemen tiſsiműDeumrogo, vtdiuincolumisviuas, vteotealtifsimodignitatis, maeſtatisquegra duvideamusconftitutum,quòomniumbo norumdefiderijsesexſpectatus. Vale. Fauentia A. T. R.me Addict.mus Seruus Ludovicus Zuccolus Propofitio,&commendatioOperis. Cap. 2 Definitur,&defcribiturfignum. Arstotarepresentatur. Repetuntur, queanteademorumextemperamen to dictafunt , &aliqua latius aliquanto confir mantur Variacordistemperamenta, &differentia. IS Quimoresſequanturvariascordis differentias Despiritibus, &humoribus , idesteorumtempe ramentis, acmoribus conſequentibus Deconformationepartium De Climatibus DeTriangulis, t) Stellis, &de Demonuminfpi ratione, ac afflatu . DeSolo. De Aere, &Ventis. De Situ De nationum, ac gentium moribus,feupropenfionibus Demoribusnaturalibus,feupropenfionibusnatio numagiturexcaufisnaturalibus, earumquecombinatione Deatatummoribus Depuerorummoribus. Deadolefcentiæ,iuuentutisque moribus DeSenectute Devirilisætatismoribus. LiberTertius. DeNobilitato DeNobiliummoribus. Cap. 3 Demoribusdiuitum De moribuspotentum, &fortunatorum Demoribuscontrariarum conditionum expofitis Tranfiturad vitainſtituta,ac studia Deartibusliberalibus,quæ motumultoutuntur DeMusicapracticanempevocata De faltatione,&chorea DePhilofophia Delurisprudentia DeRetorica,feuOratoriafacultatisprofeffione , eiusquemoribus De Difciplina Propoſitionem continetrerum, &methodi, buiuf que distinctionem Primummethodicaputcontinet Subdiuiditurfecundum methodicaput cum caufa diffident Comparationemfecundumgeneracontinet Comparationesfecundumgraduscontinet. Quæpropofitionesfintinter memorata momenta Mistionismoditraduntur,quibuscontrariamorū momentacommiſcentur Comparatiocompoſitamomentorum,fcilicetfecun dumgenera, & gradus. Differentiaannotaturinterfummammomentorum acceſſoriorum , & principalium Peroratioprimæpartis methodi Connectit, &proponitqueagendafunt Quot,&quepartesPhiſiognomia . Signacordiscalidiaggreditur . Signacordiscalidi,&ficci, idestexnostranomi natione calidi,&duri. Signacordiscalidi, &humidi, &primocordishu midiipfiusperſe. 190 Cap. 6 Signacordisfrigidi Signacordisfrigidi, &humidi,acfrigidi, ficci. De Cerebriinfluxu.Dehepatis,iecoris véinfluxu, adeoquehumorum, Spirituum in cor,dequeprocedentibusindemo ribus ribus De ſignis temperamentiie coris, hepatisvé. Proponitdicenda,fundamentarepetit , actracta Etionemdiftinguit Departibusgenerationideferuientibus Departibusadcupediampertinentibus Quatractandarestantcapita methodi Phiſiogno miamemorat De Capite. De Fronte. De Supercilijs. De Auribus. DeOculis,eorumqueaſpectibus. DeOculorumcoloribus. Reliquaexoculisfignaconiungit De Naso De Ore De Facie De Vultu. Repetunturdicta,&proponunturdicenda,quęad Phifiognomiamſpectant. Roburad Ariftotelis mentemdiftinguiturinrobur ingenuum, acferuile Descriptiopartium adrobur ingenuum, ac belli cum . IndexCapitum. cum De fingulis partibusinfracaput Destaturacorporis PeroratiodePhiſiognomia Reuocatiohorumque de Phisiognomia dicta sunt adfuperioremnostram methodum, applicatioque adpraxim. Nonfemperactioſequitur propenfionis prædomi nium,quaidcirco methodofuturaactio fit proui denda,æftimandaque. Proponitdicenda, & connectit,etindicatquesüt exfuperius dictis repetenda DeVoce Deloquutione De motu corporis totius .  Demotu eodemvniuerficorporiscumfiguraaliqua itidemcorporis . De motupartiscorporis. De corporiscultu.  Adprimariafignamorumapofterioritranfit; pri moquedeexterioreactioneagit , quam & mate riale actionis vocat . Exemploactionis Seiani,&errorisTiberij confir maturidem; fcilicetnon neceffario colligi ex ma teriali, exteriorique actione morem. Deformatiactione, fiueformaliparteactionis.  Methodus deprehendendiformaleactionis, fiue fi nem nemeius, fupponendointerimnullamfubeffefimu lationemfallaciam vé.  Exinteriore actione indago moris . Praxisproximemethodiaffertur. Partemmethodicumprecauendaestfictioaggre ditur. Primoquedefictionibus agit, fimulationi busque. Defimulationefinis,feudeprætextu, obtenturvé. De fimulationemorum. Methodus detegendarumfictionum, acfimulatio numinſuacapitadiftinguitur . Primumcaputcontinetdetegendefraudisexqua litateperfonæagentis, cum veteratorfuerit. Secundum caput detegendęfimulationisexperſona qui cum agitur. Tertiumcaputmethodi, ſcilicetperfuafioexponitur. Quartummethodicaput. Pæne, &questiones, quaqueadeasreducuntur. Quintum methodi caput. Premia. Canonescontinet. Sextummethodicaputaggreditur, cum velamen tumperſeperlucet. Sextumidemmethodicaputcumerumpit affectus . Cum exeffectuſubſequetefimulatioaperitur. Capitafimpliciamethodi, ) combinatainterdum locumhabere inpropofitafimulationis indagine . Admorumindaginem quacunquediftafuntappli cantur. Connectit,proponit, diuidit, quetractandafuper funt. De signis affectuum in communi. Signa affectus voluptatis. Signa affectus doloris – H. P. Grice’s example : if the pirot hollers, the pirot is in pain. Signaamorisergarem,fiuebonumformale,fiueer gafinemcuiusgratia, quiamordemumestipfa metcupiditas. De ſignis amorisergaperfonam, amorisnempecon cupifcentiæ, ac venerei. Defignisamorisergaperſonam, utfinemcui, fiue amorisamicitia De signis odij. De signis ira.  De signis timoris. De pudoris signis. De spe, seu spei signis. Cumplure saffectus eorumquefignaconcurrunt. De signis exoratione. Applicanturdiftadefignisaffectuumpropoſiteaf fectuumindagini. Cumsignaaffectuumfupprimunturaliquatamen exparteerumpunt. Methodusexcaufis affectuum,quaestfupplemen tumpræcedentis methodiexfignis. De facultate cognofcente. De facultate appetente . Inpraximmethodustraditaadducitur. Eandempraxim adamorem amicitia poffedetor queri, acreliquos affectus Galenipraxisadducituraddotegendumdecumben tismulierculeamorem. CATALOGVS AVCTORVM quiinhocoperecitantur. Adamantius. Franc. Guicciardinus. Adouardus Gualadus. Franc. Piccolomineus. Paulus Ægyneta. Albertus Magnus. Alexander. Alhazenus. Galenus. HERBERTUS PAVLVS GRICEVS HalyAbbas. Heraclitus . Ammianus Marcel Herodianus . linus. Anacreon Andreas Laurentius Andreas Nauagerius . AntoniusPoffeuinus Apuleius Aristoteles Atheneus . Auerroes. Auicenna. Baldus. Biantes. Boetius. Camillus BaldusBono niensisPhiloſophus. Campanusfcriptorgeſto rumBrachij. Caffiodorus . Catullus. Chilo. Cicero. Claudianus. Conciliator . Cornelius Tacitus. Dantes. ' Diocaffius . Hippocrates. Homerus. Horatius . Ioan. Baptista Porta. IoannesBoccaccius. Ioannes Ingenerius . Ioannes Petrus Maf feius. Ifidorus Conradus Julius Cesarin Commen tarijs. JuliusClarus . JusCanonicum . lus Ciuile. Iustinus . JustusLipsius. Iuuenalis. Lampridius. Lucanus. Ludouicus Areostus. Lucretius Marsilius Ficinus FICINO (vedasi) Manilius. Martialis . Maternus. MichaelScotus Emericusin Directorio. Niceta. Ennius. Olaus Magnus. Euripides. Eustratius. Ouidius . Paterculus. PaulusIouius. Persius. PetrusVictorius. Philostratus . Pittacus. Plato. Plautus. Plinius . Pliniusiunior. Plutarchus. Polemon, fiuePalemon. Propertius . Ptolomeus . Quintilianus. Q. Cicero CICERONE (vedi). Q.Curtius. Rafis. Realdus. Sacra literæ , velSacra fcriptura. Salustius . Seneca. SimonPortius. Simonides. LUDOVICVS SPES --Stobeus. Strabo. Suetonius. Thucydides. Tibullus. Vegetius . Veßalius . Virgilius VIRGILIO (vedasi). Vitruuius.. Xenophon . MARCVS GINAMMVS BibliopolaVenetus Beneuolo Lectori Fœlicitatem P. ९९ Vodnoftrifuit femperinftituti, ut(quan tuminnobis effet) aliquo nouo opere,et industria noſtralitteratorumhominum ſtudiaiuuaremus,idnuncprofequimur. ScipionisClaramontijpraclariEquitislibrosdecon iectandisMoribus tibi damus nostrisTypis excu Sos;inquibusnulliplanèopera, labori, autdiligentia pepercimus, utquamemendatißimiintuasmanus peruenirent . Si quodtamenleueirrepferit men dum, quodnostroseffugeritoculos, (nemoenimest, ut aitille, tam lynceus , quinonoffendat) homines nosagnofces,etignoſces nontàmnobis,quàmauctori eruditißimo viro, etderelitterariaoptime merito, fiinlocaquadaminciderisperuerfa,perturbata, aut obfcuriora . Is enimindefcribendoaliena , nec una eadem,ſedmultorumvfusmanuàflagitanti bus amicis, quibus diutiushi libri deberinonpote rant, exempla utinspiceret, &ſuamanufcriptis cumexemplaribusconferret,haudpotuitimpetrare. Benevale, & nostramindustriamtuabenignitate foue. CVM multa veteres, Benigne Lector, ad rectè viuendumprudentifsimè mo nuerint , non poftremum interealocum occupat, quod Senecanotauit. Totamfer mènobis vitamin aliudagendoeffluere . Namcumvelvnumnostrumnegotium, velmaximumeße debeat animivirtus, probitasqueipſanostra; nos de corpore, & de fortunisprorfus Soliciti, deanimo, eiusquebonis vixcogitarefustinemus. Hinc factumest,utquefcientiæ, &artesadcorporisfortunarum quetutelampertinent,plurimum tractentur, luculentisque,ac numerofis libris tradantur : at Morali, ideft nostriipforum co gnitioni vixfit,qui operamnauet; &fifortèadtamprecla ramfcientiamnos applicemus, breuiaria,compendiaquetantum admittamus; licètinalijsfacultatibusprolixa voluminatole remusnedum,fedexigamus. Atquantomeliusnobisipfisto ti , ijs verò,quæ extra nosfunt,aliudfermè agendo vacare mus? Præceptumquodaprimis uſque temporibus intonuit, &in Diuinumauthoremrefertur, ut nofmetipfos cognofca mus. Cognitionemhancnoſtriprecipit,nonautemTigniimmi tendi, autagarici temperandi; que cumadhumanosfanè ufus cognofcere expediat, quistamennonſentiat maiore multo Stu dio eacognofcenda, adquæ vtadfinemhorum cognitio, & ufusdirigitur? Hacconfideratioiamdiufecit, ut moralesphi lofophiæ integritatemſummoperedefiderarem, cumquefrustra abalijs expectarim , ipſetandemaggrederer. Remenimdili gentius meditantipatuit, nonpaucioribusexpartibushancani morumcuram, quàmcorporum medicinamcoalefcere. Quin que a quepartes medicinacontinet, queGracis vocibus dicuntur, Phisiologia, Igijna, Pathologia, Simiotica, &Therapeutica . Easomnesmoralisquoqueincludit. Primam quidem dum partes animæ fubiectas moribus, borumque &affectuum causas confiderat.Secundamdum animorumoptimamconftitutionem, virtutemfcilicet omnemtradit . Tertiamdumdeprauationem animi, vitianempe eiusaperit. Quartamdumfignamorum, &occultoruminterimaffectuumadanimi morbos aut tollen dos, aut mitigandos affert . Quintam,&vltimam dumcura tionemiameiufmodi vitiorum , morborumque animi molitur, primòinftitutionead virtutem tradita. Harumquinquepar tiumfi verafaterilubeatinijsquæfuperfuntantiquorumfcri ptorummonumentisſolamIginiamhabemus, ceteraspartes, velnullas, veladeo tenues, utnonfatiseffe uſuipoffint. For tèin curatorijs olim Chriſippi, etPoſſidonij conftabant, necnon inlibris, qui perierunt, Aristotelis , & fequacium Peripateti Sum、 corum. Atinterim iacturarefarciendaerat. D.Thomaspra In2. par. clarifsimafcripfit, verùm Theologicopropofito; adeoque mul ta circumfcripfit , que tamenadmoralemintegrandamdefide rantur . Egocumiugilaboreinomnibuspartibusinfudauerim, omnesquepro viriliparteabfoluerim,primonunclocohancSi mioticem, feudefignispartememitto: nonquodfitceterisprior, fedquodinplures,quàmrelique ufusdiffundatur,fuaqueno uitate videatur ceterisfactura viam. Verùm enimuero me maximèomniumpermouit Innocentij Maximi Romani proceris Nobiliffimi, tumque Britonorienfis, nuncCatanienfisEpifcopi auctoritas,qui virexcellentirerum cognitione,acerrimoqueiu dicio preditus cohortatione nedum,fedpropemodum iuſſione in hancedendi sententiam adegit:quinimmooperisexemplum ame petijt, &obtinuit, quodipse velſumptusuo (quaestmagnifi centia) centia) imprimendumcuraret. Quadrienniotameninher of que tempora editionem dištulit, dumFlorentiæ primum apud MagnumHetruria Ducem;pofteainHispaniaapudMaxi mumillumRegem OratorisPontificij munusſumma cumfui gloriaexercuit . Nunciamproditliberexquo Beneuole Lector ceteraspartes æftimarepoteris,quæ (ſituhuiciudiciofaueris) propediem confequentur. Egoquidem meainuentanonlaudo; nequeenimdecet moralemfcriptorem apræconibusludorum gymnicorumalios nonſe voceſua victoresrenuntiantium,mo destia vinci. At certèargumentiutilitatem profiteor, commendo . Nequeenim curiofahecperſeest, actemeraria alienorum morum, etſenſuumindago;fedmultiserga multos tumhonesta, tumneceßaria . Parentesfiliorum, &in uni uerfuminſtitutores alumnorum,propensiones, &moresficun debonos, aut maloscontraxerint, multodebent conatuinuefti gare: nifidominiferuos, Principesfamiliares & miniftros ex plorauerint; illifibi,bifibi, & Reipublicæ magnodamnoerunt. Quefitoresetiamfceleruminprecedentesperſonarum moresin quirere, proque eorumdifferentia multofecius exeodemfacto procederedebent . 'Resfurtiuapenes virumprobatum reperta nullam illifurtisuspicionem allinit, neque ulli obnoxiumin quifitioni reddit : at contrà,sipenes malè moratumbominem reperiatur. Baldus, &Imolainlegefin. ff. deheredib. insti tuend. Hocidemincommunihominum vitafaciendumComi cusmonuit. multainhominedemea Signafuntexquibusconiecturafacilèfit Duocumidemfaciunt,fæpeutpoſſisdicere Hoclicetimpunefacerehuic, illinon licet, Nonquoddiffimilisresfit,fedquodquifacit. 1 Cafar Cafarin militeeligendo militarem eoruminclinationem , aptitudinemexPhiſiognomia (aßerenteVegetio) coniecta bat. Interdum ex præcedentibus aftionibushominum virtu tem, velcontrà, moresquequipræfertimfuffragiorumiusha bentindemandandis Magistratibus conijciunt : Eaqueratione Livius lib.24. Fabius Maximus Otacilium minorem Ducem,quàmvt An nibaliopponipoſſet, effe iudicauit,atque Romano Populofuafit. Arsergo, methodusquealiorum propenfiones moresqueinda gandi,quamnuncadornamus,cumabillis, &inillosadhibetur aquibus & inquosoportet, utilis, &honeftaest,interdum que neceffaria . Quodfialieno tempore,indebitisquemodis furpata, malaac temerariaeuadat , eandemcumreliquishu manis actionibus aleamſubit; quę licètſuoptegenerebonæfint, Statim tamenatque adebitacircunstantiarum harmonia exci derint , male redduntur . Indigosiuuareopibusestipsa perſe actio dignissimalaudibus ; attamenfiadturpemfinem incon gruové loco,actemporeefficiatur, in malam,interdumque infceleftamdegenerat. Hec, antequamadremaccederempra fandaduxi. SCIPIONIS CLARAMONTII Deconiectandiscuiuſquemoribus, &latitantibus animi affectibus OTOLIB. PRIMVS. Propofitio, & commendatio Operis. VxTapreſcriptumalibi ordinem partem , queGrace σημειωτική – H. P. Grice: “I would use ‘semeiotic occasionally, but not all my pupils were reading for Greats!”. Latinedefignis dicitur, aggredimur. Prestat veròprimofignumde fcribere,deindedistinguere, vt tractatio quo quedistingui,&ordinaripoffit. Prospicie musita, veluti exedito loco, fubiectum ,quodperacturifu mus,iternon vulgareillud,actritum,ſedtumnouitatis,tum vtilitatis , tumiocunditatis,atque dignitatisplenum. Non me latetcorhominumimperfcrutabile,acfoliDeo peruium: tamenconiecturisaccederead tamgrandeſecretumestprecla ra imitatio diuinitatis. Hancmodonos artemaggredimur, quam,fihucusqueintractatamdixero,dumintegrareiexpli catio refpiciatur , nonequidem mentiar . Solius enimPhiſio gnomiecurafuit,queparsartiseft, nontotaars; præterquam quodipfaquoquePhisiognomia, ut hancmorumcognitionem A moli Deconiect.cuiufquemorib.&c. 2 molitur, eget distinctione , &refolutioneinſuaprincipia,qua veluticonformetur , &conftituatur; neque tamen eiusmodi perfectionem eſt aſſequuta; quodspero, resipſamonftrabit . Nosautem, cumpriusfignumdefinierimus, & diftinxerimus, totamdeincepsartemrepræfentabimus. Definitur, etdefcribiturfignum. Cap.Secundum. §. Primus. Deſcribiturſignummorum . SIGNVM, fiexactiffimefumatur, eſt tumſenſfibilequippiam, tumpofteriusre indicata. Lacnempeeſtſignumpartus,non partuslactis, cuiuspotiuseft caufa. Undedemonstratiofigni Ondedemonstratio dicitur,quæ àposterioriprocedit: quæ contra,demonftratio cau Signűquot ſe,nonfigni appellatur. Latius tamenfumptumfignumea tur. modisfumi- conditionecontentumest,utfitſenſibusobuium,fiuepriusfit, fiuepofterius . Ariftoteles 2.PriorumAnalyt. inhacfecunda, fignificationefignumdefiniuit; quoexistenteest,autquofacto prius,autpofterius,factaresest. Cumautempofteriusfacta reseſt, ſignumtumnonpofteriuseft,fedprius. Medici hanc quoquefolamſenſibilitatisconditionemexigunt. Definiuntfi quidem nonnullifignum eſſeſenſibile,quodſenſuiſeofferens, intellectuialiquid relinquit : &infuper interfignacausaspro catarticas vocatasreponunt; exillisenim coniecturant Medici internoscorporisaffectus,quiſaneprotemperamentis,provi figni . Etu,proqualitateregionis, &anni,praquehuiufmodi alijsva Deſcriptio riant. Egoquoqueinbacamplitudinefignanunc morumacci piam,quæcunquefcilicetobuia cumfintfenfui,intimos animi mores, vellatentes indicant affectus,fiuè rationemhabeant adillos cauſe,fiueeffectus ,fiuealiam eiufmodiquampiam . Ita LiberPrimus. 3 Itafitpotiusdefcriptum,quamdefinitumfignummorum: exa Eta veròſignidefinitioaliundepetatur. Poteft verò, et ali terdefcribi; fignum nempèestſenſibilequippiam ,quo exiſten te,velfacto,moscertussubest, velneceffario, velprobabili nexu. Dicoverèneceffario,velprobabili nexu, utàneceffi tate abstraham, que vix unquaminfignis morumreperitur. 9. Secundus. Signadiuidunturtrifariam; cum fi gnumeftcaufaeffectus,cumeffectuseftfignumcau fa,cumeffectuseſtſignumeffectus : QUONIAM ergofignumeft, quoexiftente,autfacto,mos fubeft,confiderandumefttriplicem effenexumrerumſeſeinfe rentium. Primo enim loco causa infert effectum, utrationa leinfertrifibilitatem. Secundoeffectus infertcaufam,utri fibilitas rationalitatem. Tertio effectusinfert effectum, ut abeademcaufafimulpendent, velutidocilitasfcientiarumin fertrifibilitatem, & viciffim; quippècumamba rationalita temcontinuòconfequantur. Triahocmodoeruntfignorumge- Signorum nera. Primumcumcaufa,fenfibusipfisconfpicua,ſignumerit effectus latentis . Secundum cum effectus contra conspicuus eritfignum cauſelatentis. Tertiumcumeffectusnotusfignum erit coniuncti, & latentiseffectus. Id veròfit,cum ambo ef fectusabeademcaufa neceffario, velnaturali nexupendent, quinexusfilateat,istum emergittacitusrerum confenfus,qui præfertimfympathiaGræcis dicitur. Verumtertiumhocfigno rumgenus varius est, velfaltem eius ufusrarior est in mo ribus dijudicandis . Notabimus tamen, &præmonebimusfi gnum, quodestcaufa, vel instar cauſeſebabet, &signum quodesteffectus ,vel instar effectusſehabetbicaccipi ,tan quam A 2 tria funtge nera.. 4 Deconiect. cuiufquemorib.&c. quam vera caufa,& veruseffectus; nonenimfummailla acriuia adhibebitur verecause,etverieffectusdignoscendorů. 6.Tertius. Signumdiuiditur,vtfyllogifmus eius, quiinprimam,autſecundam, auttertiamfiguram refoluitur . reducit fi- MODO verò fingula hæc genera triplicem eam fufcipient Ariftoteles rurfusdistinctionemſignorum, quammemoratArist. 2. Prio gnaadtres rumAnalyt. cap.penult. auteniminprimamfiguram reducun figuras fyl- tur, autinſecundam, autintertiam. Cuminprimam,effica logiſmorú. citerconcludunt, cumin reliquas,efficacemhaudconclufionem obtinent ,fed probabilem tantùm. Remexemplismoralibus declaremus,quamalijs explicuit Aristoteles . Siquisergofe proalijs mortiexponit, utPyladespro Oreste,esthocfignum veriamoris , & reduciturfyllogifmusinprimamfiguram bocmodo; Omnis,quiſeexponitmortipreſenti, &certapro alterius Salute,illum verèamat. Pyladesſe exponitmortipreſenti, & certæprofalute Orestis . ErgoPylades verèamatOrestem. Unde&penesEuripidemIphigeneexclamat tamicisintegeramicus. Atcumexpalloreconijcimusaliquemtimuiße,infecundam figuram refoluiturfyllogifmus , inefficaxqueexduabus enim affirmatiuis reſultat huncin modum ; Omnis, qui timet,pallet. Vereambe, at non Hicpallets Ergohictimet. conuertiturmaior. Quod, LiberPrimus. 5 Quod, fiexeo,quodHectorbalbusfuit, &fortis, colligatquis omnembalbumfortemeffe, intertiamfiguramrefoluitur. : Hectorestfortis : Hectorestbalbus; Ergoomnisbalbusestfortis . Quiquidemfyllogifmusexpofitorius eft, adeoqueparticularem conclufionemefficaciterconcluditfcilicet ergoaliquis balbus est fortis at uniuerfalenequaque; estenimcontraregulasfigura. Vt ſigna quæin ſecundam ,& ter tiamfiguramreſoluuntur,robur ſuſcipiant. ATpostrema duogenera fignorum;fcilicetqueinſe cundam,&intertiamfiguramreſoluuntur, licetneceffariònon concludant,poffunttamenroburſuſcipere,nifi neceffitatisma xima,tamenprobabilitatis,fitertiumquidperplura iteretur fingularia;verbigratiaadcolligendam vniuerfalembanccon clufionem; Omnes,qui vocemmagnamhabent,fortes,quisar gumentetur,quodFranciscus Sfortiamagnambabuit vocem, fuitfortis,Gottifredus Bullioniusitidem,undeTaffius; Conosceilpopolſuo l'altera voce. Ioannesquoque MediceusCoſmifilius Dux , &bellatorfor tis,vocem itidemmagnahabuit. Ergoomnes magnam vocem habentesfortesfunt. Probabilitasitaconclufionis augetur;fi quetota inductio expleri poffèt, neceßaria euaderet. Secun dumautemgenusfignorum, quodpluribus eftcommune, robur fufcipit,fialiquod membrumexcludatur; verbigratia,in eo ८ dem exemplo permanendo palloris, cumfit is communis &ti menti, &amanti; Palleat omnisamans A 3 frigefcenti, &ira Scenti Deconiect.cuiufquemorib &c. fcentiinterdum, ægrotantipræterea ,ſiconcludatur expallore timorfimpliciter , abſoluteque, neque neceffitatem ullambha betconclufio, nequeprobabilitatem, nifi admodumrefractam . Quod,fiostendatur, quipallet,nonamare,gradusaliquis acce ditprobabilitatis . Crefcit autem, ſineque ægrotare monftre tur. Quod, fialiaomniamembra, preterquam timoris tolle rentur, argumentumeuaderetneceffariumexnumerationefuf ficientipartium . Aliundehocfecundumfignorumgenus con firmatur,nempèfiplura congeramus eiuſdemgenerisfigna . Vagarinoctuestfignum communeadulterij,ſed conuenit t) alijs, utfuri. Ornatus veſtiumeſtſignum &ipſum adulte rij commune. Singuladebilemfidemadulterij faciunt , at fi mulcongefta maiorem , quoplura veròconiungimusfigna, ед magisintenditurvis rationis. Vndèqueſitoresſcelerum eiuf modi aggerationemfignorumpro vehementiinditiopeccati, ac facinorisreputantinterdum, indequeinditia ad torturam uf quedefumunt: dequibus Arift.1.Rhet.cap.12. &Cicero, Quintilianus . Verbigratia,apparatus, colloquia,locus,rubor, pallor, titubatio, & cæteraeiufmodi perturbationis figna sunt. Exbisautemfignis,queRhetores communia vocant,refolui turfyllogifmusinfecundamfiguram . Arstota reprafentatur. Cap. Tertium. Viadoctrinæ,&ſectio totiusoperis Aud inſuamembra . RTEM nunctotam repræfentemus,eofactoprincipio, quodabinitio diximus nihilcordehumano obfcurius effe, nibilimperfcrutabilius,facris id afferentibusliteris; Prauum eftcor LiberPrimus.. eſt cor hominis , &infcrutabile. Quis cognofcitil 7 lud? EgoDominusſcrutanscor,&probans renes. Sunt tamenprobabiliaaliquaindicia, quibus mores,nedumna turalespropenfiones,fcilicet conijcerepoffimns,quodpaſſim ten tantPhiſiognonimi,ſedmores etiam acquifitos, veldispofitio neadhuc, velhabitu:funt etiam,quibustectos, &compref fos affectusconiectemus . Totamartemhoc egoopere comple Etor . Utinreliquisautem morummedicina corporum medi cinamimitatur,ita inhacquoquedeſignisparte valdèeamex primit. Duplici vialatetes morbos, &affectus corporisinda gantMedici:duplicipariter viaprocedetnoſtrahæcindago,ex caufisfcilicet procatarticis illi inueftigant morbos. Sunt autem cauſeprocatartice, cibus, potus,astus,aeris, autrigor, eiufmo diquealiæ cauſe morbosprecedentesnon neceffariòinferentes, nampro victu, exercitationibus, aeris Statu conijciuntMedi ci , fitnècalidus morbus,anfrigidus; estquehæcprima eorum indago. Inueftigant prætereaex affectibus, ac pofterioribus fignis, expulfibusfcilicet, urinis, excretionibus,respiratione, tidgenusalijs morbiitidemnaturam, ) ideam; estquehac fecunda,fedpræftantiorindago; quetamen,ficum alia coniun gatur,maioremfidem affequitur. Simillimèergòmoruminda goduplexest . Aliaprocedit ex morumcaufisad eosinuesti gandos; aliaexeffectibus , &pofterioribusfignis, quediuifio quoquein latentium affectuum indagine locumhabebit . Se iunximus nos methodi partes; & primam, quæ estex mo rum caufis, inſeptemprioreslibrosdigefſſimus;fecundam , quæ Jeptemprio est exeffectibus, posterioribusqueſignis , inoctauum &no num, atinuestigationemlatentium affectuumdecimo , & rul timolibrocomplexifumus. Heceſtſummadiuifiooperis . A 4 §.Se : 8 Deconiect.cuiuſquemorib.&c.-: Subdiuiſioprimæpartis methodi, quæeftexcaufis . PRIOREM partemnuncfubdistinguamus. Cause mo ruminfuperioribusquoquelibris numerate,aliæfuntnatura Enumeran- les; Temperamentum,conformatiopartium,velpotiuscaufa, rum.: turcauſęmo exquahacpendet, clima,folum, aer, &venti,ſitus,ætates: aliæaduentitiæ,nobilitas,potentia,diuitia,fortuneprosperi tas, contraria,instituta vite, ac Studia,utvita otiofa, &occupata, artes illiberales ,&liberales. Primo ergo loco cauſas eiufmodifingillatimdiſtinctas, qui moresfequantur,ex pofuimus; verbi gratia,temperamentocacimores (naturales ſcilicet)innituntur; eſtautemtemperametumcordis multiplex, utanteatradidi, &hicconfirmabo. Ipſumdistinguo,nedum fecundumactiuasqualitates,caliditatem, &frigiditatem,sed frigiditater fecundum mollitiem etiam,& duritiem,necnon craffitiem, denfitatem, atquehiscontrarias: pretereafecundum magnitu dinem, &paruitatem: deinceps,quimoresfingulascrafes tum fimplices, tum complicatasfequantur, expono . Deconforma tionepartiumpariterin 1.hoclib.quiexreliquiscaufis natura libus mores oriantur,in 2.lib. declaro ; quifcilicet ex climati bus, ſolo, aere, ac ventis (proindeque omniumnationummo res defcribo) necnonetiam,quiex ætatibus. At aduentitia rumcaufarum moresin3. lib. explico; Nobilitatis,diuitiarum, potentie ,bone fortune, ) contrariarumconditionum:item artium illiberalium , & liberaliumfingillatim; venationis, exercitationis ludicræ armorú,mufice,faltatorie,Philoſofiein ſpectricis,Philoſofie actiue, Iurisprudētie,Rhetorica,acPoe tice,demum difciplina,feueducationispublica, ac priuata . Acopor LiberPrimus. 9 Acoportetdeinceps conferre totvariarum caufarumfequaces moresfimul,in unumquecomponere,quecomparatioduplex . Velenimomnescauſeadeofdemmoresconspirant; verbigra tiatemperamentum,atas,fortuna, Studium, educatioadmo remvenereum, velincontrarios mores diſtrahuntur. Prior collatiofacilis,feufacilèestex eamorumiudicium. Atfecun dacollatiodifficillima, tamententauiexhiberelancem,quacon traria caufarum momenta,&feorfumperpendi, &interseli braripoffentadmutuamfubductionem, utquipreualeantmo res, &quotoingradufupputaripoffit . Totamrem,&pra ximinquartumlibrumconieci. Quoniam veròtemperamen tum, cuimores naturales innituntur, &potiffimum cordis, la tet, estqueexapertis,acincorporeconfpicuis notiseruendum, instinctusitidemexconformationepartiumfingillatim defcri bendi,quePhiſognomiapræſtat; nositaque Phiſognomiamin treslibros,quintum,fextum,feptimum digeſſimus,cumbac distinctionein quinto libropofuimusfigna temperamentorum cordis, cerebri, &hepatispeculiaria ,propriaque exipfisſcili cet temperamentum confequentes moreseliciuntur. Infexto, &feptimo,confirmationemexteriorumpartium,ac moreseam confequentes primariodeclarauimus, interdumtamen,quodex apparente decentia, velaliter colliguntur,licet minus efficaci indagine, adiecimus. Infextoquidemlibro,quæpartesinstru mentarie,acexteriores moribus concupifcibilifacultatiinſiden 1 tibusfcaturiginempræstant,primolocoexponuntur,fignaque exillis morumeorumdem eliciuntur . Deindèadalias partes tranfitur, adſignaqueexillisprodeuntia, initioducto àcapite. Atquein reliqualibri parte caput, &facies,omnesque eius particule,acfignaexillispendentia pertractantur. Inſepti molibroomnesinframentumpartes,actusque,&noteexillis morum 10 Deconiect. cuiufquemorib.&c. morum defcribuntur. Incalcequerò librieiufdemcanonesPhi fiognomicosadmethodum naturæreuocamus,inpraximquedu cimus, necnonfubijciturpremonitio ,quodnequefemperactio fequiturmorem,qui cæterisinoblatohominepræftat. §. Tertius . Pars methodi,quæexpoſte rioribus ſignis . riori SECVNDAE modopartis, que expofterioribusfignis Signa mo- ducitur,constitutionemprefiguremus. Signa morumàposte romapofterioriinduplicifuntdifcrimine, aliaprimariafunt,aliafecunda mine. duplicidifcri ria, &annexa. Secundaria, ut abhis exordiamur,ſumun tur ex voce, ex motucorporis, exmotupartium,ex corporis quecultu. Atfignaprimaria exactione ipfa petuntur,tum fcilicetexteriore,tumexinteriore appetitusfentientis: atpre tereaelectio, quæpræfertim eft morisindicium . Verumtamen femperinactionediftinguere oportet , materiale , &formale. Materiale autem nonefficaciter moremfimilem actioni ipfi.de monstrat; hocque ex moralitrutina: atexlegali,ſecus ; exhac enim,quifuratur,fur exiftimabiturcertus,&manifestus. At tamen exterioripfafurandiactiofurem penes moralem Philo Sophum,furacemquemoremnonfignantindiciocerto. Dauid enimfame, extremaqueadedneceffitatecompulfus,panesſacros propofitionisabstulit, neque tamenfur, nequefacrilegusfuit. Oportet ergònonſiſtereindaginemin materialiactionis,fed ad formaleconniti. In octauo libro hecomnia explicantur;pri mofignafecundaria, &annexa uſque adoctauumcaput; in dèdefignisprimarijs uſquepertotumlibrum. Adcalcempra xis methodiCiceronis exemplum, exEpiſtolisad Atticumlon gaferiepetito, exponitur. Omnia veròin octauo librocircum- Scripta, LiberPrimus. II fcripta,fallacie, acfimulationis confideratione traduntur : at quoniamfallacia,fictiovéfrequentiſſima estinhomine,ideòde eaintotononolibroagitur; ubiprimodistinguitur multismo dis , interquecætera membra eaest, quepeculiari nomineob tentus,pretextusvédicitur. Secundopoftealocoquotmodisde tegipoffit, velfaltemtentandumfitdetegere in reliqua parte libri diferitur . Sunt autem undecim capitamethodi,quead retegendamfallaciam conducit, experſona,queagit, exea, qua cumagitur. Duo hecfunt. Atsexalia pendent exmodis, quibusadducipoteſtfimulator , dißimulatorvé ad veritatem aperiendam. Interdum veròisallicitur, interdumimpellitur. Triaaliafunt ex velamentoipſofictionis, acfallacia; cumfci licet perlucet ipfumperfe, cumexprodeunte affectudifrumpi tur; cumexfuperuenienteſcinditur, acdisijcitur. Itametho dus morumindagandarum,atque vtraque eiuspars abſolui tur. Restatindago affectuumlatitantium . §.Quartus. Indagolatitantiumaffectuum. POSTREMAparseftmethodusdetegendi latitantesaf fectus; interdumenimquispremitamorem,odium,iram,dolo rem,voluptatemvé,aut affectumaliumquempiam. ItaAn tiochus premebatamoremergaStratonicam. Methodusaffe Etuumeiufmodidetegendorumpoftremoloco, &librotraditur, fcilicetdecimo,in quoprimumfingulorum affectuumfignade Scribunturfeorfum:fecundoloco canonesprecedentis methodi adhancindaginem contrabuntur: tertio,utex caufis affectus ipfielici,ac eruipoffint, ratiotraditur, que methodusinſupple mentumeius,queexfignisest, cedit. Poftremòmethodus,ac indagototainpraximexemplo Tiberijex Tacito adducitur, nec non 1 Deconiect. cuiuſquemorib.&c. 12 nonexemplo Porfenaex Liuio:quibus exemplis ,acpraxibus fubijciunturea,quibus Galenusrefertſedepræhendißemulier culamamorecorreptam,&progreffus eiusinexamereuocatur. Repetuntur, quaanteademorumextemperamento 1 : dictafunt, &aliqualatiusaliquanto con firmantur. Cap. Quartum . PRO §. Primus. Similitudointermores,&affectus . RIMO itaquelocode temperamentisagendumeft;dispi ciendumest,quimores quod temperamentumfequantur. Idemanteainlibriscommunibusdeaffectibusexpofuimus,tum departiumfolidarum temperamento agendo, tumdetempera mentohumorum,tumdetemperamentoſpirituum . Quorum illis, quæ deſpiritibus, noneftquicquamnuncadijciendum: il lis, quæ dehumoribusparum quid; atijs, quedepartibusfoli dis, distinctio amplior eft neceffario adiungenda,quaminſe cundapartepollicitiſumus:antequam veròeamtradamus,ani maduertendumest inlibrisde affectibusin communi, inqui busdetemperamentisfanguinis, &fpirituum egimus, deque confequentibus moribus, nosquidemcaufas affectuum,nonmo rumpræcipuè quafiuiſſe,attamen obnexumrerumfermonern tum quoqueadmores delapſum; etenim nihilaliudest mos, quàm velpropenfioadaliquemaffectum,qui moseft natura lis, veldispositioadaffectumaliquem aßuetudine contracta, quiestmos moralis, & acquifitus . Hoc veròfubiunxi, ne cummodo de moribus, tuncdeaffectibus argumentumfuerit, alieno exlocoeorum, quenunc tractantur,causapeticredere tur. Reftat,utquodanteàfumpfi, unicaque ratione stri ८ ٤٠ Etim ! LiberPrimus. ! 13 Etimprobaui ,latiusdemonſtrem, &confirmem,fcilicetexſolo cordistemperamentoperſe, & primo mores naturalesprocede re,exeiuſque varietate variari; naturales, inquam, quoniam demorali, &acquiſito moreeafemperestretinendalibertatis nostrahypoteſis,quamfupra,nedumattestatifumus, fedetiam demonstravimus. ! §. Secundus. Soliuscordistemperamentumadmo res per ſe, ac primoſpectare. SOLIVS ergo cordis temperamentumadmores verè, ac persespectareprobatum anteàfuit, eoquod corestsubiectum affectuum,&propenfionum, ac difpofitionum ad effectus, in Strumentumqueprimum. Rationemnuncexplico,ac dilato. Primoautemrepetendumestexfuperioribustemperamentum cordis, quodnuncdicitureffefecundum partes eiusfolidas,ac Spirituscomplantatos,namfecundumeiusmodipartes,acfpiri tus erat corfubiectum, acprimumſenſiterium,instrumentum que appetitusfentientis,functio autemquæque animalisnon Functiocor perturbatur , nec permutatur ob corporis alterationem, nifi poris quo- exvariationeſuimetinſtrumentiperſe ,ac primo ,quodindu- betur. Etionepatet. Nonalteraturſenſus viſus obalterationemcor poris, eiusquetemperamentiperſe, &primo, nifi extempera mento oculi mutato , velquoquomodoſenſorioipſo viſusalte rato,necſenſusauditus,nifiexauditorij, ſenſitorijque permuta tione, idedegustu, odoratu, tactuquedixeris; nonperturbatur autemoperatio alicuiusfenfus ex alterius partis , corporisque Senſorijperturbatione, niſiobconfenfum, &fecundario,quate nusnempèexlaſione eiufmodipartis confenfuquopiamſenſo riumipfum vitiatur,aut laditur. Pariter ergo mores, م ن pr ptur o Deconiect. cuiufquemorib.&c. 12 nonexemplo Porſena ex Liuio:quibus exemplis , acpraxibus fubijciunturea, quibus Galenus refertſedeprahendißemulier culamamore correptam,&progreffuseiusinexamereuocatur. Repetuntur,quaanteademorumextemperamento dictafunt, &aliqualatius aliquanto con : firmantur. Similitudointermores,&affectus .  PRIMO itaquelocodetemperamentisagendumeft;dispi ciendumest,quimores quod temperamentumfequantur. Idem anteainlibriscommunibusdeaffectibusexpofuimus,tum departiumfolidarum temperamento agendo, tumde tempera mentobumorum,tumdetemperamentoſpirituum . Quorum illis, quæ deſpiritibus,noneftquicquamnuncadijciendum : il lis,que dehumoribusparum quid; at ijs, quadepartib dis, distinctio amplior eft neceffario adiungenda,quam infe cundapartepollicitifumus:antequàm veròeamtradamus, animaduertendumest inlibrisde affectibusin communi, inqui busdetemperamentisſanguinis,&fpirituum egimus, deque confequentibusmoribus, nosquidemcaufas affectuum,nonmo rumpræcipuè queſiniſſe,attamen obnexumrerumfermonem tum quoque ad mores delapſum; etenim nihilaliudest mos, quàm velpropenfioadaliquemaffectum,qui mosest natura lis, veldispofitioadaffectum aliquem aßuetudinecontracta, qui est mos moralis, & acquifitus . Hoc veròfubiunxi, ne cummododemoribus, tuncdeaffectibus argumentumfuerit, alienoex locoeorum, quenunc tractantur,cauſapeticredere tur. Reftat,utquodanteàfumpfi, unicaque ratione stri Etim LiberPrimus. 13 Etimprobaui,latiusdemonſtrem, &confirmem,fcilicetexfolo cordistemperamentoperſe, & primo mores naturalesprocede re,exeiuſque varietate variari; naturales, inquam,quoniam demorali,&acquiſito moreeafemperestretinendalibertatis nostrahypoteſis,quamfupra,nedumattestatifumus , fedetiam demonstravimus. §. Secundus. Solius cordistemperamentumadmo res per ſe, ac primoſpectare. SOLIVS ergo cordis temperamentumadmores verè,ac perse spectareprobatum anteàfuit, eoquod corestsubiectum affectuum,&propenfionum, acdiſpoſitionum adeffectus, in Strumentumqueprimum. Rationemnuncexplico,ac dilato . Primoautemrepetendumestexfuperioribustemperamentum cordis, quodnunc dicitureffefecundum partes eiusfolidas, ac Spirituscomplantatos,namfecundumeiufmodipartes,acfpiri tus erat corfubiectum, acprimumſenſiterium,instrumentum que appetitusfentientis,functio autem quæque animalisnon Functiocor perturbatur , nec permutatur ob corporis alterationem, nifi poris quo- exvariationeſuimetinſtrumentiperſe , ac primo ,quodindu- betur . Etionepatet . Nonalteraturſenſus viſus obalterationemcor poris, eiusquetemperamentiperfe, &primo, nifi extempera mento oculi mutato , velquoquomodoſenſorioipſo viſusalte rato, necfenfusauditus, nifiex auditorij , fenfitorijquepermuta tione, idedegustu,odoratu, tactuquedixeris; nonperturbatur autemoperatio alicuiusfenfus ex alteriuspartis, corporisque Senſorijperturbatione, nifiob confenfum,&fecundario,quate nusnempèexlafione eiufmodipartis confenfu quopiamſenſo rium ipfum vitiatur,aut laditur. Pariter ergo mores, pro ptur 14 Deconiect.cuiufquemorib.&c. propenfionesnon variantobalterationem corporis,nifiobalte rationemcordisprimo, etperſe,exaccidentitamen, fecunda rioque etiamaliarumpartium temperamentummorum varie tatemfacit,utadcordis alterationempertingit, exempligra tia,thoraxcarnofus adaudaciaminclinat,quatenus caroenus lo ci calorefuo calorem cordis obauget. Atfi nibilindetempera mentumcordispermutaretur , alterareturque, nullam quoque morumdifferentiamfaceret. Variarumartuumtemperamentumſepè nonſpectareadmores. L Expoſitofundamento, &exillis, queanteaquoquedixi mus,fit,uttemperamentum artuum(deinfito loquor,quod confpicuum eft)ad moresnonſpectet,utplurimum; etenim ne queadcordis temperamentumpertingit,utplurimum,cum ne queilliplerumquerefpondeat, &aßimiletur,nequeenimtem peramentorefpondetinfluenti, quodexcordeprafertimemanat. Probauimusexemplo ,feùexpofitioneAntonij , t) Dolobella, Nortmanus Rogerius nucconfirmoidemex Rogerio NortmanorūsApuliędomino, ex Alphonius AlphonsoAragonioRegeNeapolitano, &Carolo Emanuelenüc Carolus E Aragonius , Subaudia Duce, quidiſparislīgècorporature,permultutamen manuelfimi funtfimiles, omnesenim acutoingenio, benignoque, &fortes, lesmoribus, &bellicofi illifuerunt, &bic eft. AttamenRogeriusfuital corporatura to, &craffo corpore,Alphonsus Statura mediocri,Carolus Ema nuelestinfra mediocritatem ,&gibbofitate nonnibillaborat. Artusergofuo infitotemperamentononpertinguntfuaptena tura, ac reflexu adcor uſque. Quomodotamenexillismorum indiciumfumatura Phiſiognomis,ſumiquepoffit;fumi autem àconformationepotius, quamàtemperamento,intelligemusin fracapitulofeptimo,quidquidfitconformatiofimul,inparte . Phisiognomica, ſcilicet libro quinto, & fextohuiusquartapar tistradam uberius. Quæpartesſuo temperamentocordis temperamentumexconſenſuafficiant .- VT autemartusnonfuaptènaturaadcordis usque tempe ramentumpertingunt, ita vifcera, cerebrum præfertim, t ) heparillucusqueinfluunt,refluuntové,heparquidem, utfan guinemſuotemperamentofrigidum, calidum végignit,quipo ſteainfluensincor,ipſum afficit, & materiam quoque spiri tuumgenerandorumfrigidioremiusto , autcalidioremfuppedi tat,undespirituspariterfrigidiores, calidioresvéfatticordis aut incendunt calorem, autrefrangunt . Coles, coleique ma- Quæ partes gnumcumcordeconfenfumobtinent, utAristotelesfateturde corporisha magnú Part.animal. cap. ult. texperientiaipſadocet. Exectienim cumcorde bomines valdèeffeminantur &voce,&ore, plerunque confenfum. animo, ac moribus. VndèNarſetis virtuseòadmirabiliorfuit, C quoeratEunuchus. Varia cordis temperamenta, &differentia. Incordeconfideranturprimæ, &fe A cundæqualitates,&figura. TEMPERAMENTA variacordis, wariamqueeiusconfti tutionemdiftinguamus,quiquemoresfingillatim eamfe quantur varietatem,declaremus. Verum remanteaindica uimus 1 16 Deconiect.cuiufquemorib.&c. uimuslibrofecundo deaffectibus: idinpræfentiafolùmexigi tur, utplaniusſeparemus,quetumconiunximus,atquecon fudimus. In corde ergo confiderareprimò poffumus qualitates primas, prefertim actiuas , caliditatem , & frigiditatem: he auteminduplicifuntdifcrimine; aliæenimex quatuorelemen torumcommixtioneprodeunt,quafcilicetſubſtantia cordisest mixtumquodpiam ; aliæeiufmodimixtoſuperueniunt,utiam constituiturcorpus, acprincipium animale,estquecalor inna tus, quidicitur; præcipuumque, ac primarium instrumentum eft. anime,fecundoloco confiderande occurrunt qualitatesfecun dadenfitas raritas,durities, mollities, craffities, tenuitas; ter tiolocofigura, acmagnitudo,paruitasques beenimfingulędif ferentia, ac complicate differentias varias morumfaciunt. Galenustamenfolùmprimas qualitatespropofuit, ac confi. derauit. Corſempercalidum,licetaliquando frigidum vocetur. CORDIS fubstantiaestcaroduraexmultiplicibusfibris conflata, mufculisquidem perſimilis,atdifferens tamenperſpi cuis differentijs . ItaGalen.cap.8.lib.6. deVfupartium. Eft quidemdifferentiafibrarum,quamibiprofequitur, atestetiam differentia carnis; minusfiquidem rubra videtur,quamcaro musculorum . Caroitaque,cumfitſubstantiacordis,erittem peramentiperfeipfamcalidi. Caroenimſuapte naturacalida, utafſferit Galenuslib.1. deTemp.cap. ult. Caro,inquit, multi fanguinis,&calida. Hacitaquerationecorfemperestcalidum, calidiuscere Corfemper undeGalenusin Arte Medic. dicitcor, vtcunquefueritna bro. turafrigidiffimum, calidioremtamenſempertemperaturamha bere LiberPrimus. 17 bere calidiſſimocerebro , nempècum cor,nuncfrigidum, nunc calidumdicitur, nonfimpliciterid intelligamus ,fedcollatum cumseipso,atquein generecordis; eo modoenimcoreft,hocfri gidum,illudcalidum,ſcilicet minus,magisvécalidum, quam feratnaturacordis . Quorumitaquetemperamentum vniuer ſum,adeoqueetiammaſſaſanguineaabinitioconceptus eftfan guineum,autbiliofumcordis,in illismixtio,accrafiseritcali dior; namfanguis, autbilisexcelletin mixtione. Quod,fime lancholicum, autpituitofumtemperamentumfueritcordis,tum crafisfrigidior; etenimfucciillifrigidi mixtioneminfuaspar tesproportionetrabent . Sitergo hacprimaexmixtionecordis caliditas,cumfubstantia cordis exmaſſaconcreuerit,inquafan guis, autbilispræstiterit. Contra verò, cum excefferintpitui ta, & melancholia, itempro humoreeorumdem dominio, aut ficcum,authumidumcorerit. Secundacaliditas estinnata priorifcilicetmixtioniſuperinducta,quemaior, minorové eſſe potest:fiplurima,corcalidumdicitur,fi mediocriscortempera tum,fiinframediocritatem,frigidum vocatur. Haccaliditas innata, cumintemperamentumexmixtione calidumincidit , magisintenditur, præfertimfificcumquoquefuerit; cuminfri gidum,remittitur. Quide cordis temperamentodifputantnon nulli, ut Andreas Laurentiuslib.9. Anotom.cap. 13. non di Stinguentes temperamentumcordis,quàmixtumest,atempe ramentocordis,queparsanimalis,imòprincipiumanimaleest, omniaconfundunt. §.Tertius . Dequalitatibusſpiritus complantati. SECVNDAS cordisqualitatesiamenumerauimus, adij qualita ciamus folumqualitates refpectu spirituscomplantati; cum B enim : Deconiect.cuiufquemorib.&c. fpiritus . enimcalorinnatusfit velilleipſeſpiritus, velarctißimèiun Differentiæ gantur, differentiafpiritusfunt differentijspartisfolidæfub texenda. Spiritusergo veleftperfpicuus, velopacus,denfus, velrarus,clarus, aut obfcurus, purus,autimpurus. §. Quartus.De figura, &magnitudine,paruita teque cordis. FIGVRA cordisconicaeft,rationemAnathomiciafferre nituntur , quamtamennon videtur mihi pænitus aßequutus Galenus. Verumdiſcußioreinonpertinetadhunclocum.Fa Etumtamenadcontinendum caloremnatiuum,nèexpiret , cre dis conica. dereoportet, unde &coni vertexdenfißimusest, velutietia Figura cor. oportuit, cumcraffities cordisin arctioremfitumcontrabatur. Eftetiameafiguraexpeditioradmotum , quotolliturcor, F fubindeconcidit; minusenimlaboratparsattollens, cumminus inest ponderis partifublata,itaetiam venticulorum cauitas cogitur, queangustiaadmaioremcordiscaliditatem pertinet; Paruocordi idemenim calor,ut dicitAristoteles, magiscalefacit minorem , caliditas. maiorineft quam maioremlocum, ) beceadem ratio (utadmagnitudi nemcordis, &paruitatemtranfeamus)facit,ut cormaius frigidiusfit, &corminuscalidius, utexAriftotele antea retulimus, ubietiampauidioraeffeani Quæ auda ciora&quę timidiora fint anima lia . malia,queexcordemagno, audaciora queexcordeparuo conſtant, vidi mus. Hisita distinctis,iam fingillatim,quimoresſe quantur,fubij ciamus. Qui moresfequanturvariascordis differentias. DictaGaleni. : Отnumeratisincordedifferentijs,nuc moresexillispen dentes confideremus . Galenusfolumcaliditatem,frigidi tatem, humiditatem, &ficcitatemcomplexus, mores,easfin gulas, complicatascomplectentes, profequutus eft in bunc modum. Sicorcalidumingenerecordisfit,audaciaconfequitur, ſequaturva cipitatio,&furibundatemeritas adfunt. Quibus corfrigidum peramenta Qui mores actuoſitas; quodfimultùmcaliditateexcefferit corsirepre riacordiste est,funttimidinatura, &fine audacia, /ſegnes. Corficcius habetiram,nonpromptamquidem,fedferam,&quænonfa cilèfedariqueat. Corhumidumprocliuesadiramfacit,fedqui facilèſedantur.Hæcdefimplicibusqualitatibuscordis,decom plicatis autem hæcfubiungit. Quibus corcalidum,&ficcum est, illifuntfcilicet actuoſi,promptiadagendum, iracundi, ce leres,impudentes, & morumtyrrannicorum; etenimfuntin irampræcipites, necfacilèplacantur. Quibuscor calidum, & humidum,nonfuntilliferi,fediniramtantùmprocliues. Quibusautemcorfrigidum, & humidum, non funtilli audaces , fedtimidi, &ſegnes. Qui bus corfrigidum, & ficcum, minimè illi apti, ac promptiadiram; atfi fuerint coacti, iram reti nent , & fer uant. B 2 1 §. Se exGaleno. i : 20 Deconiect. cuiuſquemorib.&c. §. Secundus. Quiddeeademrequidamexrecen tioribus dicat . QUIDAM exrecetioribusita diftinguit;ficordistempe ramentüfueritcalidum,infactisestaudax,in verbisafper, in dando tenax, obstinatus , ſuperbus,iracundus,luxuriofus: fi frigidum,homoest quafipigerinfactis, in verbis nonbenè placidus,leuiterpauidus,raròluxuriatur,niſiſitperaccidens : Hæceftopi-ficorhumidum,est multumtimidus,pauidus, hebes, nio cuiufda Michaelis Scoti. debi lisinlaborando:ficorficcum, &calidumfuerit, citò mouetur adiram, iracundus manet,&obstinatus:fifuerithumidum, frigidum,nonfacilèirafcitur, &citòiramremittit. §. Tertius . Cor eſſeſiccum,ſiſiccitatem ſpecte mus, quæeſtprima qualitas , ateſſepoſſe humidum ratione humiditatisalicuius ,quæfit ſecundaquali tas, qualis eſt mollitics . PLACET mihicumAriftotelepluresattenderecordisdif ferentias, acdifcriminapluraexquatuorprimarumqualitatum ualetincor complicatione, ut anteafecide affect. in comm. Verumnon totamibiremfumprofequutus,nuncitaquepleniuspertracte Humiditas mus. Idautemprecedat,intemperatura cordisnonpoffèhu nunquapre miditatem unquampræualere,dicohumiditatem,quæeftpri de. maqualitas , etenimdefinitur humidum eiufmodi,quodfacilè alienoterminoterminatur,difficilefuo : at veròcor,utcorpus compactum,&terminatum,fuamubique figuram retinet , proindequeficcumearatione eft,fecundumtamenhumidi spe cies,ideftfecundasqualitates,quæ adhumiditatemrediguntur, fecundum LiberPrimus. 21 Secundumquafdamhumidumquidemestſempercor,ſecundum alias veròestmodòficcum, modò humidum. Udumefthumi dispecies , &corest udumfuaptenaturaob influentemſan guinem . At estdifferentia aliaduri , &mollis,quorumillud estficci , hochumidi exAriftot. corautem durumquidem ,ſi cumalijscarneispartibus conferatur, estattamenaliuddurius, aliud mollius,utingenerecordis. Quodergocoreft mollius,ea rationeesthumidum,quoddurius,ficcumeft, &hancprefer timficcitatem, & humiditatemforſanrespexitGalenus,quas Ariftoteles aptißimèproprijs nominibus duritiem, &molli tiem pro communibus vocauit , quam ego appellationem fequar . §.Quartus. Qui moresſequanturcaliditatem cordis. COR calidum,dumcaloremipſumperſeconfideramus,ab ftrahendoaqualitatibuspaßiuis , mollitie, acduritie , importat intentionemcupiditatis, ac vehementiam, utexillis, que de amoreantea, &cupiditatediximus, conftat . Cupiditas verò cumferaturinbonum,feuinid,quodcupiens,bonumreputat, pro varietateiudicijin varia etiamobiectafertur. Undè tem peramentumhuiufmodicordisnon determinat animaladhoc , illudvédefiderium,fedaddefiderium vehemenstantùm,obie Etafanènaturalia,quippè,quebonainstinctuipſonaturæiudi cantur,defideranturſemperab huiufmodihominibusplus, mi nusvé,tamenproinstrumentorumadeapertinentiumſtructu ra,& aptitudine maiore,minorevé;nempèſiinſtrumenta ge nerationis vehementerfintineamconcitata, calorcordis ve hementiam tùm cupiditatis venereafouet. Si delicatusſen fusfit instrumentum comeftionis, eiusparitercupiditatis ve B 3 hemen Deconiect. cuiufquemorib.&c. 22 hementiamincitabit, atfipro confuetudine, &locidifciplinain honoresincumbantcommuniterhomines, calorcordisambitio nem promouebit,reddetque vehementem: fiindiuitiasferat difciplina Ciuitatis, ut Ianue nunc, & Florentia,tùm vebe menterinearumacquifitionem inſudabit,acresquevias & mo dostentabit, non æquètamenillisparcet,utfrigidumdeinceps temperamentumfolet. Concludamusitaquecalorcordis vehe mentiamcupiditatuminducit, adhuiustamen,illiusvécupidi tatis vehementiam,aliundèdeterminatur. Secundolocoindu cit calorcordisaudaciam, nonquidemperſeprimò, fedquatenus operando,ſenſoriumipſumintendit. Intenſione veròcordisto } nus, actenoranimi, qui spes eft,&audacia, utanteadeclara uimus, confiftit . Quodfitantaeſſet mollitudo cordis , utca lor tenfionemnullam eius operaripoßet,nonetiam adduceret audaciam . Vtrumautemtantaeffèpoßitmollitudocordis,nec né, nondisputo,atſi eſſetnulla,inductamiriàcaloreaudaciam affero. Patet veròexnaturaaudaciæ, quæesttenfioanimi, ac tenor,nempètenſio, queest coniunctiſcilicetfenfiterij, utani mam unàcumparte corporeacontinet . At qui fieri potest, utfittenfio abſquetenfione? Qui mores ſequanturcordis caliditatem cumduritie . Cor veròcalidum, t)durumcupiditates habet vehe mentes ratione caliditatis ipfiusperſe, &rationepreterea, qua induriore eacordisſubſtantiamagiscogitur, adeoqueintendi tur . Habetquoque permanentescupiditates rationeduritiei, nempècalorineaimpenfiusfuumretinet gradum, &intenſio nem, Minushiceftinblandas, acemollentium voluptatum cupiditates propenfus,attamenfiquis huiufmodicrafis amore cuiuspiamincendatur, diutius, &firmiusamoremferuat; non iseniminfuſumamorempropendit, vagum,fedin vnicӣ, )constantem. Noniniuriaitaque Fabulatores,& Poetano ftrifuisHeroibus, ) erroribus unicum uniusfemine,acHe roine amoremtribuere, ut Amadiſio Oriana,Rotolando,An gelice,uthos ex multisfolosmemorem. Ateademcrafisha betinfupertenorem, actonumanimi infractum; namdurities ipsaperſetonus , actenorquidamest,undè vixinhisanimus collabitur maximis,& urgentibuspericulis.Talem animiha bitumrepræfentatinVlyffè Homerus,dumbærensilleficui,ex pectauit,quousque charybdis rurfus vomeret absorptam nauim Perpetuo-autem herebam,doneceuomuitcontra Malum,&carinamiterum Ira eidem viro &prompta,&pertinaxadest, quamireduri tiem, &pertinaciamobijcitpenes Homerum Hector Achillis Certeenimtibiferreusintus animus . Huiccrafiimmites moresaccommodantur, &obftinatio. H.Sextus . Qui moresſequanturcrafimeandem ca lidi cordis , & duri , accedentevarietateſequentium qualitatum . QVOD,fihuictemperamento calidicordis,& duri ac cefferit denfitas cordis, craffitiesque , & porofitas, tuminex tremo exceſſuſunt mores , quosillitribuimus. Denfitas enim accedensduritiei magiscohibet, &continet calorem,ne difflet, quamduritiesſola; fiquidemduraeßepoffuntporosa,utmul ta ligna. Licet verò in animalibecrenonæquefeiungantur, B 4 fuapte Poetæ cur tribuatHe roibus vni cum amo rem. 24 Deconiect.cuiufquemorib.&c. Suaptetamennaturapoffuntfeiungi: &articulatio ea cordis, Cap.4.lib.2 cuiusmeminitAristot. Videtur adraritatempertinere, &po de partibus rofitatemincommiſſuris ipfis, quæ representantur . Verba funt Philofophi; Sane articulatiora corda, quæ ſenſu meliusvalent,inarticulatiora eorum,queſenſuhebe tiori, vtfuum . Rurfusdenfumcor,acdurumpotesteffe craßum, &tenueinparietibus,tumambiente,tum mediaſtino cordis . Craffitiestamenadtenoremfacit;feipfumenim magis fustinebit, quodcraffumest,acdurumingenerecarnis,quam , quoddurumest, &fubtile. Faciliushocinterdumcollabitur , etiamfidenfumfuerit . Plus etiamcalorisinamplioremole , qualiscraffa eft,quamin minore,qualisesttenuis,dispergetur, acradicabitur . Acce Acceditpoftremò remoparuitas cordis,fcilicetpro portioneanimalis,queparuitasin cauitate ventriculorum cor dis attenditur. Cumenim conceptaculum eiusmodieſt magnum, calorcordis minuitur, eò quodinmagno, & paruodomicilio, utdicitAriftot. tantundemignisnonæquecalefacit,ſed minus inmagno. Inquoergohomineomneseiufdemconditionesagge rantur,is eft audacißimus,irefera, cupiditatumquoque exar dentium: fuaptetarmennatura mollium voluptatumhaudfe Etator vehemens. Dico non vehementemſectatorem, nam aliquatenusſectari est natura : & efferatißima animantes in Veneremfatis temporibusferuntur. Incommiferationisaffe Etumnonadmodumprocliuis: atpronusinferitatem, fi fpiri tuscomplantatiturbulentia,acimpuritasaccefferit, dequa po Stea. Quod,ficum calore,acduritieiungaturraritas, acfubti litasparietumcordis, acamplitudoconceptaculorum, remitten turcumcordis calore, ac tenoris perfeuerantiaproportionequo que vehementiacupiditatis, & audacia. Cumveromnia cumcalore, &duritie confpirant,fittandem eorumcrafis,qui cor 25 corhirfutumhabent, ut Simonille Bononienfis,dequoantea Simon Bo LiberPrimus. &AriftomenesMeſſeniusexPliniolib.11.hift.cap.37. §. Septimus. Qui moresſequanturcorcalidum, &molle. Cor calidum, &molleſequunturcupiditatesblande,ac venerceprefertim; mollisenimeſt Venus , &mollem exigit animum. Aptè Tibullusadamantem amicam. Nontuafuntduro precordia ferro, Vinctanecintenero stattibicordefilex. Veneriomnes aptum, accommodatumquetemperamentum diuinanteffe calidum,& humidum: ratio veròetiaminprom ptuest, eaquenon una. Primaautemeft,quodcupiditasve nereaillipræfertim inſidet, qui maximè factusestad volupta temeandempercipiendam : atvoluptasea refoluensanimum, potiffimumpercipiturabhabentibus cormolle, etenim eiufmodi corpræfertim, & maximèreſoluitur,dilataturquecötraquam cordurum . Procorellario veròexeaipfarationefit, utcupi ditates quoquecupedioſa eidemtemperamento quadrent, nam temperamětumidipſummaximèperciperenatum voluptatem eandemobrationemeandem. Secundaratioeft,quoniamſper macalidumest, & humidum, adeiusitaquegenerationeval dèconducet temperamentumfimileinprincipio. Qui veròco piofifuntſpermatis, in Venerem etiamprocliuesfuntperſe, impetunature ; ex accidenti enimaliatemperamēta eadempro penfioneferripoffe, ) ante vidimus, &posteadicemus. Hocidem temperamentum incurarumomniumabiectionem propensos redditeumenim curaintenfionemſentiterij exigat, mollities cordis intenfioninonipfaperſeaccommodatur; cum tamen noniéfisha buitcorhir futum . 26 Deconiect.cuiufquemorib.&c. tamennonfuerittanta mollitudo ex calorecoacta, quitefionem gignerepoteft,utdiximus: potesttumhoctemperamentumco ſequi actuoſitas, in occafionibusfaltem alicuius momenti.Affe Etuscommiferationiseidemtemperamentocongruitobmollitië, utlaxaturin commiferationeanimus , atque emollitur uſque inlacrymas. Effeverò moreshuiustemperamenti,qualesdefcri pfimus, fuadetfimilitudo ætatisadolefcentia . Cumenimfitil la calida,&humida,licetnon æquehumida,acpueritia, ineof demmores propendit, ut poftea intelligemuscumdeætatibus agemus. Imberbis iuuenis tandem custode remoto Gaudetequis, canibusque, &apricigraminecampi: i Careusin vitiumflecti, monitoribusafper: Vtiliumtardusprouiſor,prodigus aeris , Sublimis, cupidusque, & amatarelinquerepernix. Lib. 3.Eth. Aristotelesprætereaillud deiuueneex Homerofufcipit; appe cap.11. tereipfumflorensque cubile, & valdeconcupifceretribuit, ſed &protinusquiefcere; habereenimacutascupiditates,atnong consistentes, 2.Rhet. cap. deiuuenib. Verumde moribus iuue numinfra,cumdeatatibusagetur. Eiufdemtemperamentimores acce dentibus alijs qualitatibus cordis, &magnitudine, acparuitate eiufdem . Cvm acceditautemtemperamento eidem cordis raritas , t) tenuitas , atque magnitudo,ideft laxitas ventriculorum cordis,tumpropenfioin curarumabiectionemcrefcit admodum; namraritas , & tenuitas, &amplitudocummollitie ineptius adhuccor adintenfionemreddunt. Contracraffitudo, & densitas, &paruitasintenſionideferuiunt. Pariteritaqueveliqui cordis mollis moresaut crefcunt, aut minuuntur; exquibuspa tet dictumGalenieſſedistinguendum , ) declarandum, dum fimpliciterdicit calorem cordis reddereactuosos; nempefifor maliterloquamur,caloripſeperſeadagendum disponit : atſi, quodreipsa accidit, & uſu venit, ſpectemus; calorcum mol litiecordis iunctus adotiofam, voluptariamque vitamducit, nonadactuofam. Annectunturſuperioriconſiderationi temperamentorumcalidorum cordis differentięſpi ritus complantati . SVBIICIO demum hic calidistemperamentisquas diffe rentias morum obtrudantdifferentia spirituscomplantati,non quidemcaliditatis, &frigiditatis ; etenimcalor innatus cordis iam confideratusidemestcumcalore spiritushuius, veleftidë met fpiritus : atdifferentiehicconfiderandefuntclaritas , ob ,puritas,impuritas,turbulentia,nitiditas,craffities,te nuitas . Spiritus obfcurus ,&impurus, ſpeciesrerum conce ptarum,præfertimintentiones,quas vocantnonſenſatas, de tortas , & vitiataspercipit, undeſubinimicitia , &contra rietatisrepresentatione potius,quamcontra percipit: clarus , &purus,utamicus,et gratus,undehicad amorem ,& charitatemcommunemhominumdiſponitur; illeadodium:que inodiumpropenfio , fi cordi calido, &duro iungaturProcu ſtis, & Scinis inditferitatem,præfertimficraffus spiritusfue rit; craffus enim fpiritus diuretinet ſpecieminfixam, attenuis breui. Quocirca,ficraßities cumduro, & calidotemperamen to nectatur, & cumobfcuritate,acimpuritate spirituum,adfe ritatem  Deconiect. cuiufquemorib.&c. ritatemfummamdifponit. Redditur hicquoque adrerücogni tionemparumaptus. Contraſpiritusclarus, &nitidusadco gnitionemparatanimum, & rerumhonestarum, &pulchra rumpræfertim; undeinſtinctusquoqueadhonores,acdignita tes eſtſedes: quiinſtinctus,ficum calore, duritie cordisiun gatur, nonfacilèparëadmittit, &adtyrannidemadspirat: ac Superbiæomninòestfundamentum. Tarquinius Superbus(ita credo) eiufmodi erattemperamenti, & uxoreiusTullia,que velper cadauerpatrisadregnumtetendit. Cumcordecalido, mollifpirituum claritas,&nitiditas, actenuitasfacitquide ingenium perspicax, &celer: at intenſionisexigue; ideòque nonaptumad curas , &adnegotia. Quod, fispiritusfuerit crafſus , ob tenaciorem impreſſionem rerum cogiturhomo eas diutius intendere ; &hincquoquefitpræalijscaufis, ut ve restintRei Qui aptio- rumfitilludThucid.lib.3. Hebetiores , quamacutiores , Publ.admi- vt plurimum melius Rempublicam adminiftrant; niſtrandæ. Niceta. namhebetesexcraffitie spirituum,acutiextenuitatefunt. Eademclaritas, &nitiditas spiritus cum calore , & molli tie cordis adliberalitatem inclinat;cumcharitate enim, ) com miferationeeaiungitur : at cum calore, duritiecordisadma gnificentiampotius; eminentia enimquærit. In temperamen to molli maior est propenfio ad iuftitiamſui ipfiuserga alios , quaminduro : atinduro propenfiocontramaioreft adfeuerio remcustodiamiuftitiæ aliorum erga alios,adcoercenda ſcilicet aliorumcrimina. Andronicus, quifuitiniu ſtiſſimus vfurpator,acpredatorpotiusimperij vitaque nepotis , tamen continebat miruminmodumfubiectos , &ministros in officio . §. De LiberPrimus. 29 §. Decimus . Detemperamentocordisfrigido . FRIGIDITAS cordis,contraquamcaliditasipfaperſe refrangit cupiditates, licet ex accidentiaugeat obſenſumegeſta tis,quemindit. Hanc obcauſamſenescupidifuntdiuitiarum, t)auaritiamaugetſenectus,quoniamlapſumviriumidætatis magispercipit : cupiditates præterea,queextimore pendent, intendunturafrigiditate,quippeque timoremauget. Itemque cupiditatesfuntin medelam interioris morſus,qualem melan choliciexperiuntur, ſuſcipiuntexfrigiditateincrementum. Ea rummeminitcupiditatumAristot. 7. Ethic. cap. ult.in melan cholicisque reponit . Ceterumcupiditasipfaperſe,&ratione Lib.r.deA fuimotuscumcaliditate nectitur, utanteadictumfuit. Qua more c. 15. dranthæcillis, qua Ariftotel. deetatibusdicit,iuuenesfcilicet 2.Rhetor. valdeconcupifcere , licet nonconstanter: atſenescontraneque valde amare, neque valdeodiſſe, auarostameneffe, &vite cupidos,inextremispotiffimüdiebus,quiacupiditas eftrei, que abeft, & cuius reiindigentesfunt,eampotiffimumconcupifcut. Ita ibi Philofophus.Ethæcdecupiditate: attimorem, actimi ditatem afrigiditatependerenemoeft,quineget. Facit timor degenerem; undeinliuorem quoquepropenfum; exijs, que anteade liuoreinuidiaquediximus. §. Vndecimus. De temperamento frigido com plicato cum alijsdifferentijs . SI corfueritfrigidum, ) molle,tùmintenditurtimidi tas ; etenim ob mollitudinemfacile corflacefcit, & concidit; maximè verò cum accedit ventriculorum laxitas ; augetur enim 30 Deconiect.cuiufquemorib.&c. enim earationefrigiditas,&remiffio, atque laxatiocordis, in quatimorisconsistit motus. In commiferationem eademtem peries vaidepropendit, cum in miferationemducat alienemi feriæfacilisfenfus, cumfibieam acciderepoffecredat,utAri ftotel. docet 2. Rhet. quifenfus cordismollitiei,&quæopinio frigiditaticongruit . Laxaturquoquein commiferationemcor, qui motus mollitiei aptatur: querulum infuperhominem,t Lib.4.Tufc. mæroriobnoxiumfacit, velutidefinitmæroremCiceroagritu dinemflebilem; infletum enim efteacrafisprona. Cupiditates venereas, &ambitiofasnonadmodumacreshabetrationefri goris, ) parumconstantes ratione mollitiei. In auaritiam propenditobfrigiditatem, licetnonadeò tenaxfit in dando ob ? .. commiferationem. Atcorfrigidum , &durumin auaritiam tenacem inclinat : cupiditates babetpermanentioresobduritie, nontamen acres admodumobfrigiditatem. Timidos quoque reddit minustamen, quam cor molle,quia nonadeòflaccefcit cordurum, atque molle , unde aliquemidcircotenorem præ illo feruat . Atdubitatiooccurrit, cumenim in denfiorefubiecto qualitates intenduntur, cordurum , &denſumfrigidius erit , quam molle,ergo maioremquoquetimiditatem concitabit. Re ſpondeotamennoneffècordisfrigiditatempofitiuam,fedpris uatiuam , fcilicet caliditatem minorem, quamferatexquifitus cordis Status: at reipſa corfemperestcalidum; calorſcilicet in eo prestatfrigori, quantumcunquefrigidumponatur . Sub iungo pratereafrigusfaceretimorem ratione cauſe, nonratio neeffentiæ timoris: frigusfcilicetfacit, utmalumpotius,quă bonumexpectethomo : at cafus, &exolutiocordis, animique, inquoconsistit timor,ex mollitie,nonexfrigoreperſependet . Quarationefit , utfrigus , &mollitudofimulfint caufa adequatapropenfionisintimiditatem . Etfatisfithæc dixiffe de temperamentiscordisexcedentibus, autdeficientibus . Ca teraquisquepotestexfededucerenondifficilinegotio. Temperamentumcordis eucra ton&fimpliciter , &fecundumalteramqualitatem . Cvm autemcorfueritincalore, duritie, mollitieque ,t cateris qualitatibus,& conditionibus,acdifferentijs mediocre , &eucraton, estetiamadoptimammorumdifpofitionemfactü, t) accommodatum. Cuminaliquibusqualitatibus , v.g.in calore excefferit , at induritie, ac mollitie moderatum , admo res,quiex calore excedentes,eritpropenfus : atad mores , qui ex duritie , & mollitie mediocresſebenèhabebit. Itemqui cor moderati caloris habet,atduritiei excedentis, is mores excalo re profluenteshabet moderatos, at procedentesexduritie ,in exceſſuſecundumproportionemduritiei. Licet veròfoleat ex moderatoimmoderato, & exrectoobliquumcognofci,utdicit Ariftoteles, tameninconfequutioneaffectuum, utilliamplius elucentin exceffu ,ita quoque ex temperamentis excedentibus eorum illustrior eft nexus, &confequutio. Despiritibus, &humoribus, idesteorumtempera mentis, ac moribus confequentibus . CaputSeptimum. §. Primus . De Spiritibus. Spirituumfcilicet influentium, achumorumcrafesposttem peramentumcordisexplicemus: verumpræmonuimus iam non 32 Deconiect.cuiufquemorib.&c. noneſſequicquamadijciendumillis , quæ de ſpiritibus antea di ximus,iditaque unumestſubnotandum, fi spiritusin cor in fluentesrespondeant temperamento cordis , mores (naturales fcilicet)egregiètaleserunt, quales cordistemperamentumfua ptenatura promittit , &indit: atfirepugnent, refrangentur mores,&fivis influentium spirituumexcefferitefficaciam temperamenticomplantatorum, &folidæpartiscordis,contra rij erunt mores, atque corinclinetipfumperſe;nempeficorca lidum,atſpiritus influentesfrigidi, adeò utipforumfrigiditas caliditatemexcedat cordis, homopro audaceeritin timiditatem pronus. Contraquefiincorfrigidum fpiritusinfluant calidi , & idemetiamdereliquisdifferentijs,que caduntinfpiritusdi cendum. Atquifieri poteft, ut incor calidum spiritus in fluantfrigidi,fiin cordeipſo,ineiusquefinibus fpiritusgene rantur,nempèinfinuſinistro? Refpondeoexqualitateinfluen tisfanguinisfieripoffe, utlicetcorfit calidum,tamen Spiritus frigidiores cordegenerentur exfrigiditate confluxifanguinis : pariterfifanguisadmodumcalidusincor frigidiusculumfluat, ſpiritusgenerabunturcalidiores ,quæferatcaliditasipfa perſe cordis . Accedunt ſpiritusanimales,quiex cerebrorefluunt , corfit calidun animalesiamfacti,in cor,adeò ut ex cerebri frigiditatecorre frigeretur,feutemperetur . Exqualitate etiaminſpirati aeris Spirituumincordegenerandorumqualitates varieexiftunt. De humoribus etiamnoneft,curamplius multòdiſſeramus Ultraea,quæ anteadiximus, lib.2.de affect. cap. s. licet enim ibibilis nonmeminerimus, &pituita,attamenfanguiscalidus, &tenuisbiliofumſanguinemfignificabat, &frigidus ,&te nuis LiberPrimus. 33 1 nuispituitam: demelancholiapofteatotdiximus,utfrustra effetfermonem deearepetere. Vtergo humoreseiufmodiin cor influent, mores alterabuntpro alterationecordis,nempèſi excalfecerintcor, admorescaloris comitesdisponent, &fi re frigerauerint,pariterinclinabuntadmoresfrigoris affeclas:fi queinfluenteshumoreseiufdemfuerintcum cordetmperamen ti, moresirrefractiprodibunt : atfitemperamenti contrarijre frangenturmores,proqueexceſſu aut cordis,authumoris,ipe quoque velcordirefpondebunt, velhumori. Inquibusitaque fuerit cor calidum, acfrigidumhepar, moresnon erunt aque audaces, atque cordiscaliditaspofceret,fedrefrangeturaudacia profrigiditatefanguinis exhepate affluentis: quifiminusfri gidus,fitquecalidum cor, præstabitquidemaudaciatimiditati, tot tamenrefractagradibus,quotinferetinfluxafrigiditas: at fifrigidiorfanguis, quam calidum cor, mores proaudacibus erunttimidi; nempèpræualebittimiditasaudaciæ refracta, ta menprogradibuscaloriscordis. Ethacdetemperamento. An nectiturhuicconfiderationiea,quæ estdeconformationepartiū, licet enimnoningrediatur conformatiocauſasmorum,fedpotius Specteradfigna,tamenex nexu,quemcuminstinctuinditoha bet,eft intercaufas morumreponenda. Eruntitaclara,que an teadehacipfa conformationediximus. Deconformationepartium. Cap. Octauum. Differentia inter conformationem partium, &earumtemperamentum. CONFORMATIO partium edatemperamentodiffert, quod temperamentumpropriefitfimilariumpartium,confor- C matio  Deconiect.cuiufquemorib.&c. matiodißimilarium; dumenimducituraforma,quæeftfcilicet Jarem con quartaſpecieiqualitatis, diciturque abAriftotelecirca unum quodqueconftansforma, afiguralatèſumptapendet, acduci Figura partur: figura verò ipsa perſepartemdiſſimilaremconstituit ex rem diflimi Aristotelisfententia lib. 2. depart. animal. cap. 1. Vbi cor, ce Aituit. tera fimilare,exfolafiguradißimlare pronunciat. Hoc ergo nobis in prafentiafignificet conformatiopartium. Scio equi dem, a Galenoconformationemhanclatiusaccipi lib.dediffinit. morb. cap.3. ut etiamextenditurad compofitionempartiumsi milariumexelementis, atliceatmihiinarctioremhancfignifi cationemcogere, t) maioreforfancumproprietatefignificatio nis . Erititaquein membristemperamentumrespectupartium fimilarium, exproportioneſcilicet, quaelementafimulcommi ſcentur: ateritconformatio reſpettufigura; magnitudinis,nu De diffinit. meri, morb. ſitus, poſitionisvé, utenumerat Galenusindicato proximè lib.cap. 6. Non omnemconformationem , æque ſemperatemperamentoeſſe. NEDVM autem conformationonefteadem cum temperamento partium,fednequeperpetuòa temperamentoproficifci tur, quodagnouit,t) falſus estGalen.lib.2.detemperamentis cap. 6.ubi reprehendit eos,qui nafumrefimumexhumiditate, aduncum autemexficcitatededucebant, tùmquòdnonerantea notęindiciumtemperamenti uniuerficorporis,tùm,quòd vir tusformatrix, exquaproculdubio conformatio efficitur,vide tur longèa temperamento differre, quofcilicetdato,neque ex temperamento particularipartis nascetur conformatio: at ce teraprocertoenunciat dedistinctioneformatricis virtutis,a tem 1 LiberPrimus. 35 temperamentofententiamfufpendit,licetinid magispropēdat, quòddiftinguatur. Ineafiquidem verbaconcludit. Rationa bile eſt hæc eſſe organa,formatoremalium. Atquod Galenusfubdubio admittit,nosfimpliciteraccipimus , virtu temformatricem a temperamentoeſſealiam, quodquidem ex Philofophianaturaliſupponimus, vt ibioftenfum,hictamendu plici utemurfignofatis,nifallor,efficaci. Primum,quia,ficum temperamento idem eſſet virtusformatrix, nonpoffetmaior effè differentiainter diuerforumanimalium conformationem partium, quamintertemperamenta: at multo maioreftdifferen tia,quamintertemperamentum;ergo virtusformatrixnonest idemcumtemperamento. Confequentiapatetexpermutatapro portione intereffectus,&caufas,quoniamenim,utcaufaque que adfuumeffectum,ita cauſaalia adfuum: permutatimergo, utcaufaadcaufam,itaeffectusadeffectum: aßumptum autem oftendetur , quia multa animalia accedunt adtemperamentum mediocre, v g. vitulus,homo,quetamenconformationipluri mumdifferunt. Aliudfignumeft; etenimfigura, &effigies hominumfuntpropemoduminfinite,at temperamentorumdif- Signa,qui ferentiæ,etiamfipergradus, &femigradusincedamus, mul- bus oftendi tòpauciores ; ergoconformationesnonextemperamento; adeo- mationem tur partiumdif que nequeformatrix virtus eademcum temperamento;oporte- ferreatem ret enimdifferentias conformationumfingulasextemperamen- peramento. torumdifferentijs naſci . Inditurenimanatura conformationi partiumfuapropenfiorefluens exmembroin cor, velcordiin ſidensexmembro,inquodinfluit , indeque reflectitur, varia tur, & afficitur; adeò utparcordistemperamentuminhomi ne, cuiusgenitales partesfuntexactè in Venerem conforma ta,multòmagisinlibidinemconcitatumfiteo,cuiuspartesea dem minusfintfactaadcoitum, velutifipropenduli admo C 2 dum  Deconiect, cuiuſquemorib.&c. dumteſtes adſtrictiora vaſaſpermaticalaboriofioremfaciunt Seminisconfectionem,&minoremcopiam. Conformatio externorummembrorum, quarationeperſemoresindicet.: QUONIAM ergoconformatiomembrorum ipfaperſe temperamentumcertumnonfignificat,quaratione moresindi cet,inuestigemusprimò, t perſe . Primòautemexlibrisde Lib. 1. cap. vitim. Lib. 1. cap. 2. partib.ani partibus animalium Ariftotelis , &exlib. de ufupartium a Galenorepetendum estpartesactionis, uſusquealicuius gratia effe constitutas . Quoniam veròactiononexfoloinſtrumento effepoteft, fed exigiturpræterea facultasinditaanime, &pro penfio,acbærens inſtinctus adaccommodatamactionem , ideò exdifpofitionepartisadactionem, uſumquealiquemconiecta re, ac colligerelicet facultatem,acpropenfioneminditam adcon gruenteminstrumentariæeiufmodiipartiactionem, v.g. alam datamanimalialicui videmus:ala veròeſtinſtrumentum vo landi,idcircòineßeeiufmodialato animalipropenfionem, &in ftinctumad volatumplus,minusvépro alarumrobore,atque ad reliquum corpusproportione colligimus: pariterpartes ad pugnandumfacteanimalpugnaxindicant,ſiqueroboreexcel Lib. 3. de lant,pugnacitatemquoque excellentemdemonftrant . Aristo mal.cap.1. telemaudiamus. Partes enim, inquit, quæ ad inuaden dum, autaddefendendumſpectant,quæqueanatu ra ijs tribuuntur, quæ aut fola , aut præ ceteris vti poffint, &quibusiusvtendipræcipua,hæcpræcipuè armisdotatafunt,vtaculeo,calcari,cornu, dente , &fi quidaliudeiufmodi fit, cumque mares robu ſtiores, magisqueanimoſiſint, ideoqueautfolis ijs, aut meliusijspartes eiuſmodidatæ funt. Galenusquo- Lib.i.dev LiberPrimus. queeandemconſenſioneminterorgana corporis ,&facultates, fupar.cap.2 ac propenfionesanime agnofcit; dicitenim Omnibus verò aptumeſt corpus animæmoribus, & facultatibus, equoquidemfortibusvngulis , atqueiubaornatum, atqueinſtructum; eſtetenimvelox, &fuperbum , & generoſumanimal : leoni autem, vtpotè animoſo , &feroci, dentibus,&vnguibusvalidum. Instinctus autemadoperationes inditos animali,facultatibusque anime refpondentespartibus indicat obferuatioilla Galeni,quamquif quetamen perſe obferuarepotest; nempe vitulus,adhuccorni buscarens,conaturpeterecornibus, &pullusequicalcitrat te neris adbuc ungulis, &aper,adhucperpufillus,eodemmotu genas vibrat,quo posteanatum vibrabit exertum dentem, idemquedecateris; namfætusmoxexouo exclufiauiumcona : tumvolatusexprimunt,ferpentumferpendi, &c. Concluda- Conclufio. musnunc ergo; conformatiopartium indicat instinctum ad operationes,adquasfuntpartes eiufmodiaccommodate , v.g. manusquidemipseperſeaptitudinemad bellandumfignifi cant , verumfiprecipuam adeamremaptitudinem constru Etione ,& robore ostenderint , bellacem in eodem homineani mum monftrabunt,idemquedeceterispartibus pronuncian dum, velutideincepsinfingulisexplicabimus. : C 3 LI 38 Deconiect.cuiufquemorib.&c. De Climatibus. . : blem.1. Variaſcriptorumdecaredicta commemorat . Osttemperamentumclimatafuccedunt;in-va rijs enim climatibus varijsimbutos moribusna fcihomines obferuatio ipfa patefacit; alijs enim moribus Aethiopesfunt,alijs Germani.Ariftote Sect.14. pro lesin Problem. duoin uniuerfumtradit; efferismoribus, t aspectibuseffe, quiinnimia veleſtu , velfrigore calunt,ex pectibus quodogmateeliciturintemperatis locishomines temperatorum morumnafci: quod t) ratio,quamibidictifuiaffertAristo teles,fiexpendatur, fuadet; est autem, quoniam utoptima temperiesnon corpori ſolum, verum etiam intelligentia pre deft, ita exceffus omnes, corporisnedum, verumetiam mentis temperamentumperuertit. Secundum,quod afferitPhilofophus est; quilocaferuida colunt,timidoseffès qui gelida,fortes. Lib.6.c.1. Vitruuiushac idem aßeritcumdistinctionetamen; nempèqui fubSeptentrione habitant, impauidos aduerfus vulnera, ferrum,infebribustamenpauidos; exabundantiaenimfan guinis, quoredundant,vulnera spernunt, at exnouitatefer uoris febrilis, quodfint infuetiferuori,febremtiment: contra quiAequinoctialem verfushabitant, obſanguinispaucitatem timidiinpugnafunt,&aduerfus vulnera, atcontrafebrim Lib.1.can.2. Spernunt, quodfintferuori affueti. AuicennapariterSepten trionalibushominibustribuit mores leoninos obinnati caloris copiam: LiberSecundus. 39 copiam: pariterdicit habitantes loca calida corhabere timidum, babitanteslocafrigida,fortiores effe, &audacie maioris . Palemon quoque Septentrionalibus iracundiam tribuit, licet dummultidicosfacit , in eo of a ceteris , &a veritate rece dat . Aristotelesenimfapientioreseffedicit locis calidis homi nes,quamfrigidis . Ptolemæuslib.2.deiudic.cap.2.feros tan tummoribus dicit, ) quiAuſtralioribusfubiectifuntparalel lis, utAethiopes, &quiSeptentrionalibusſubſunt, utScy the; illiquidempropterexcedentem æftum,hi propterexcedens, frigus:qua inrecum 1. Ariftotel. dictoanterelato conuenit. Ptolemæus idemeodemlib. 2. deiudic.cap.2. additOrientales Ptolemæus effe viriliores, Occidentales autem effeminatiores contra,quam refellitur. res ipſa doceat; Europeosenim viriliores, t Afianos effemi natioresbiftoriæ fatis indicant,& multorumfcriptorumautho ritas . Ariftot.iddicit 7. Polit. Eustratius, ) alijplurimi.At idinfuper me inadmirationemducit; namnobis Orientalisest India, ideoqueex hypothefiPtolemai virilioresIndi-nobis : at nos Orientalesfumusinſule Cube,atqueinuentoa Columboor bi; proinde virilioresillisfumus: earegiorursusest Orientalis Indie , quare & viriliorIndia: at nos virilioresillis; ergo multo viriliores Indis,quitamen , utnobis Orientalesfunt , viriliores nobis. Cöfequiturautemabfurditas,quod Orienti ef feftumtribuimus virilitatis, cumtamenOriens, & Occidens varientur : atexvariabacnarrationeineodemum conueništ fermèomnes,quodconfirmatquoqueAristotel. 7. Polit. Que gentesincoluntfrigidas regiones, animoabundare, ingenij ve rò, &artificij parumhabere: qua veròcalidasregiones (pro calidatamenregione AfiamdicitibiPhilofophus)ingenio, arte abundare , & animofitatemnon habere: quæ verò me diaminterbas regionemfortitefunt,qualesGrecos, dicit, t C 4 ani 40 Deconiect.cuiufquemorib &c. animofitatemhabere,&ingenium. Astrologiclimatafingula fuisfubijciuntplanetis: conſulantillos,quieiufmodicognitionem cupiunt. §. Secundus.Regionisqualitates,acmoresnonex ſolo climate colligi poſſe. VERVMidannotareoportetnonexfoloclimate,ideft di ftantiaabequinoctiali,polovéregionisalicuiusnaturam rectè fumi;namineodem,quoGallia estparalello,regionesplurime funtlongèaGalliadifferentes,& qualitatibusalijs, &incola rummoribus. Palemoneamrationemaffert,quodpermixte funtinuicemgètes,Syriex.gr. cumItalis,&Thraces tū Liby cis . Verumnaturafoli, &fituslocorum maximamineodem In eodem paralellofaciuntdifferentiam, differentiam , utdeindeexponemus. Quo v climate cur circaplurimumdiffert Goae,& Coccinitractus obamenitatem bique cadé foliàfabuletis Africa ,quæfubeodemfuntparalello . Unde aeris tempe ries. oportet, cum regionisalicuius naturam,&moresiudicare τ lumus cumconfideratione climatis,foli, &fitusconditiones coniungere, quodnosfaciemusinfra. §. Tertius . Opinio, &limitatiohacinre Authoris. VTveròratioclimatisnonestſolaattendenda, itaeftat tendendatamen,nempèipfa in propenſionesfeorfum influit , utin temperamentumagit, ipfumquealterat. Nunc itaque quærendum,huiusquæfit ius,posteaut areliquis regionis differentijs alteretur, intendaturque , aut remittaturintellige mus. Nonergomihiilludfimpliciter probatur,quodfimpli citerdicitur, climataferuidabominestimidos facere, frigida auda LiberSecundus. 41. audaces, & iracundos. Reiautem veritashunc inmodum colligetur,indagabiturque. Exterior calor, ac ambientis ad aliquem usqueprogreſſumlaxatporosanimalis,nunc hominis. (dequo unoin preſentialoquimur)indeque internumbumo rem, acfecumcaloremeducit: atcumfupramodum excefferit, conftringitporos, undeinternushumornonpoteft eliquari.Eft hocdogmaAriftotelis 4.Meteor. ubidicit aſſatahumidioraeſſe Summa 1. elixatis, eòquòdobignisexficcationem coeuntexteriores mea cap.4. tus, &ideònonpotestexcerniintus existenshumidum. Hac ille: &confirmaturetiamexdictisin Probl. 9.vbi,curcorpora indutamagisſudent,quamnuda, cumbectamenmagisaSole incalefcant , eam redditrationem, quoniam Soldeurendo nudi corporisforamina,comprimit. Queclimataergocaloritorren tifubijciūtur, eaexteriusquidemficcantcorpora,noninterius; undenequecaloreminternumabſumunt: at calorinfratorren tis terminum, &efficaciampotest præstareillumeffectumin timumeducendicalorem. Crederemergofabuleta Africa ho- Calor,&fri mineshabere,fiquoshabent,impenſæcalidosintus,aciracun- gus nóvbi dos,utferpentes, ibi quoqueſœuifunt, ac venenosifupra edunt effe queeofdem modum. Verum,quàtractus eiuſdemparalelli aquofusest, velpalustri,velfluuialiaqua, veletiamamplisſcaturagini bus, ibicaloremelixantempotius,quamtorrentem , )laxare poros, &cuminteriorehumoreeducerecaloremcredendumest, hominesqueideòintusfrigidos reddere,proindeque timidos . Nuncdicamusdefrigore. Frigusambientis compingit, & denſathumiditatem,ateò uſqueprogreditur eius exceſſus, ut expulſaomnihumiditatepuluerulentareddatcorpora.Idvide musinfæuishyemibus,quarumrigore,&frigore,ſiſerenafue rint, nonfecustelluspuluerulentafit, atqueinastu,&fub Ca ne: inhomnibushocipfumproportioneaccommodatavidemus fieri . Ctus. 42 Deconiect. cuiufquemorib.&c. fieri. EtenimGermani,& Danipingues, &carnosi:atGrot landiexfuccihominesdicuntur, exficcante iamimmodicofrigo re exteriorespartes , eliſionehumiditatis. Externumergofri gusſuavipenetratintimacorporumeiufmodicarne denudato rum, adeò uthepatisrefrangaturcalor; t refrigeratumhepar Sanguinemfrigidumexprædominiogeneret (hincluciduscolor gentis)ſanguis veroincor influensipfumquoquefrigidiusin Storeddit. Quocircahomines timidifunt; cuireifuffragatur Homines, id,quodOlausMagnusdicitderegioneeiusmodi) vocat verò resregiones ipse Biarmiam)Dicitenimeamgentemproarmis utivenefi incolunt, ti midifunt,vt cijs, et magicis incantationibus: atbellicofihomines armis,non Biarmi. : : ! filiorum . imprecationibus hoftes vlcifcuntur. Arbitrorego itaque, quod ume diciturfrigidi lociincolas effe audaces , &caliditimidos , ve rumeffedelocisintralatitudinem temperate circiterzone, qua restrictionem abſquedubiofufcepit Ptolemæus lib. 2. deiudic. cap. 2.verfusfinem. Aristotelesquoquecontulitlocafrigida cumAfia,noncum locis calidiffimis. AtAfia,quetumAfie nomine ab Aristotele intelligebatur , nonpertingebatadtropi cos; namcultas Afiepartes fanèfignificaße videturAriftote les,cum arteabundaredixerit,non autëfquallidas zonetorride calore immodico,quç agreſtespotiusfunt,quamartificijs instru Ete . Si verò calorem etiam torride zone amplectamur,non illis conuenire timiditatem ex illis, quede Brafilijs hominibus MoresBra- nücdicunturfatis redditurapertū. Maffeiushæcfcribit.Æquè iræ, aclibidinisimpotentes,adpugnas & certamina temerarij,præcipitesquevltionis,& humani ſangui nisauidiflimi; Eatamengensſubæquatore est, & vltra aquatorem usque adtropicum Capricornimaximaexpartezo netorridefubeft . Hecitadictafint; innaturalibus veròli brisremexactiusexponemus. Noneritfanècanon,utrestri Etus anobis,penesquemquamcontrouerfus,fcilicet in zonatë LiberSecundus. perata, nempèintratropicum, & circulum polarem; quagen tesadpolummagisaccedunt, eſſeaudaciores, quæadtropicum, effeingeniofiores, &timidiores,quæ veròin mediodegunt,t ) ingenio, audaciapollere,minustamenhac,quam Septentrio nales,minùsillo, quam Auſtrales;hocquerationeclimatis ipfius. Aliastamenobcaufasacciderepotest, utinAustralioreclimate nafcaturhomo audaciſſimus, qualisAnteusinfabulis , &luba inhistorijs, &inSeptentrionalinaſcanturfummoingenioho mines, ut IoannesDunsDoctor,cognomentoSubtilis,inSco tia, AlbertusMagnusinGermania,&Ioannes Regiomonta nus , &CopernicusinAstronomicis , &alijmultiinomnibus Scientijs viriacutißimi. DeTriangulis,et Stellis, et deDamonuminspi ratione, ac afflatu . Cap. Secundum. §.Primus. Diuerfæ propenfiones &moreshomi numvndegignanturſecundum Ptolemæum. ASTROLOGI quædamtriangulaimaginantur refpi cientia duodecimfignaZodiaci, que etiam triplicitates vocantur, ex eorumquediuerfitateinfubiectis regionibusdi uerfas propenfiones , acmores gigni credunt . Quattuor ergo triangula æquilaterain zodiaco excogitant, quorumfingulala teraquattuorfignafubtendunt. Primum ab initioArietisad initium Leonistendit, indequeadinitiumSagittarij, & v caturaPtolemeoBorrolybicum . Secundum triangulumest a TauroadVirginem,indequeadCapricornum: vocatAustri- quæ incelo Nomina triagulorű , Solanum,&Nothapelioticon. TertiumabinitioGeminorumad imaginatus eſt Ptolem. initium 44 Deconiect. cuiuſquemorib. &c. initium Libre ,indeque adinitium Aquarij; dicit Aquilonis, &Subſolani. Quartumabinitio Cancriadinitium Scorpijsin dequeadinitiumPiſcium; vocatNotholybicum. Diuiditde indeidemPtolemæusquartamterræhabitabilem,quamfcilicet ipſe cognouit,inquattuorpartes,acfigurasquadrilateras æqua lesduabus lineis, alteraab Occidentead Orientem; altera ab AuftroadSeptentrionem.Quartasrurfusfingulas,ductisdia metris, induotriaguladepefcit,quorum alterumcufpideadcir cumferentiam pertinet,alterumadcentrum. Trigonumdein deadcircumferentiamquadrantisinterSeptentrionem,& Oc cidentemfubijcit triangulo Borrolybico,atque Ioui,vtdomina tori (namtribuitSeptentrionemloui,OccidentemMarti,Orie tem Saturno , AustrumVeneri)Iouemergoeamobcaufam præficit dictaregioni, cuiſociumadiungit Martem ratione Africi. TriangulumquadrantisinterSeptentrione, Orien temtribuittriangulo, triplicitativéAquilonis, &Subſolani, #Saturno,acloui, utſocio dictamobcaufam. Quadranti rurfusinterOrientem, &Austrumfecundum exterius trigo num,acadcircumferetiampraficit trigonum Nothapelioticon atqueexplanetis Venerem , & Saturnum, utifocium: reli quo quadrantifecundum itidemexterius triangulum preficit trigonum Notholybicum,atqueexplanetisMartem, utipri mum, &Venerem, vtiſocium: attriangulisfingulorumqua drantuminterioribus, &adcentrum,preficiteandemtriplici tatem, ) eofdeplanetas,quos,&quampreficitcontrarijqua drätisexteriori trigono. Ethæcitadixiffefufficiat. Quosmores parú certis veròfinguliseiufmodiplagistribuat,relegolegentem adPtole Aftrologia maumipfumlocoanteadicto, nequefatistamencum eoreliqui innitiť fun- omnes Astrologi confentiunt; nempè arsnon admodumcertis damentis . innixafundamentis,non potestetiäadmodum conſtanseffèfibi. .1 §.Se LiberSecundus. 5. Secundus. Platoquidſenſitde varietateregionum .  INSPIRATIONEM, ac afflatum Demoniacum,necnon DemonumcustodiamponitPlato, utcaufammaximamva rietatis regionum.lib. 6. dell. infine. Maximeautem , in quit, loca regionis differunt,inquibus inſpiratioque damdiuina,&quæDæmonesfortitifunt,quihabi tantes propitij ,vel contra ſuſcipiunt. Platonici au Distinctio tem Demonesdiftinguuntin Saturninos, Iouiales , Martia- Dæmonum les, Solares, Venereos . fecundú Pla tonicos.  AT DeSolo. Solidifferentias continet. T. Soliconfideratio naturaliortamest, atqueconftantior. Continethac &conditiones Telluris , & aquas adiun. Quædican Etas, &irriguas. Dicoaquasadiunctas maria, &lacus,ſta- u gnaque,acpaludes: irriguas veròfluuios,acfontes. Terraip įirriguæ. faperſeprimòdistinguiturafcriptoribus dere agrariain mon tanam,collinam, & campestrem. Subdiuidunturdeindefin gulamembrafenis differentijs: velenimfolutaestter ra, velſpiſſa: pinguis velmacra: humida, vel ficca Differentiapriormontane,&cam pestris,collinæque etiamadfermo nemdefitupertinet,utpo Stea intelligemus. * turaquæad S. Sc 46 Deconiect. cuiufquemorib.&c. §. Secundus. Quimoresſequanturvarias foli differentias. QVAE differentia morumdiētasfolidifferétiasfequantur, nuncconfideremus, utfolumdifferentias animorum,feupro penfionumfaciat. Primòergodifferentiamfacitratione obiecti, utestfecunda, autſterilisregio; namfertiliscopia reddit in colasdefidiofos, utquiparuolaboreexabundantiſolo viftum fufcipiant,adeò utſiſpontealimentafluerent, utdeaureaeta te comminiſcunturPoeta ,omnisindustria, omnisquearscef faret: exdefidiaautem mollities corporis, &animi,quam co Invberefo- mitatur ignauia. Liuiuslib. 29. Fertiliſſimus ager, co lohomines nafcunturi que abundans omnium copiarerum eſtregio , & perbi. gnaui &fu- imbelles,quodplerúquein vbereagro euenit,barba ri funt. DeEmporijs loco Aphricaloquitur; ſuperbia quo queextătafelicitategignitur. Contraexfterilitateregio. nis induſtrijhominesnafcuntur, exindustriaqueduri. Cicero, licetoratoriè,hecexpreffèrit, accomodatiſfimètamendefcripfit . Mores Ligures, inquit, montani, duri, atqueagreſtes: docuit. &Cá ramoru cur ageripfenihilferendo, nifimulta cultura, &magno cero contra diuerfi . Ci- laborequæfitum. Campaniſemperſuperbibonita Rullum. teagrorum, &fructuum, magnitudine vrbis,ſalu britate, defcriptione,&pulchritudine. Veruminhis Cicerononadfoli naturam restringitfermonem, ut nosnunc facimus. Reftètamenadiunxit arrogantia ex affluentia re rumluxuriem. Exhac, inquit, copia , atque omnium rerum affluentia primùmillanatafunt; arrogantia , quæa maioribus noftris alterum CapuæConſulem poftulauit, deindeea luxuries, quæ ipſumAnniba lem LiberSecundus. 47 lemarmis,etiam tum inuictum,voluptatevicit. Ex fertilitate ergo, &fterilitateregionisnafcitur eiufmodipropen fiofedilliciendo, &rationeobiecti, ac motione morali,utnunc dicit Schola , non rationefubiecti, ac motionePhifica. Verum Phificamotionefoluminpropenfionesagitperea,quæ emittit, quæfuntinduplicidifferentia: aliaenimfuntconspicua,fruges nempè, &fructus,tpabulaanimalium,potusquoque, feula tices ; fint aque,fiue vina: aliaſenſu, visus præfertimbaud conspicua, quefunt vapores,& exhalationes, quæfubindevi Solisa terra eleuantur, aerique immifcentur. Alimentaagunt in mores, utabhominefumpta,inſanguinemqueconuerfa, in cor quoque ita conuerfa influunt. Exdiuerfis autemcibarijs Sanguisvariatemperatura nafcitur ; nempealimentaeiufdem etiam ſpecieiin aliquibus locisflaccidioragignuntur,minorisque nutrimenti, alicubi compreffiora, acnutrimentimaioris,item calidiora, feufrigidiora,obquam diuerfitatem alimentorumal trix virtus , &concotrixhepatis,ſanguinisque effetrixfan guinem calidiorem , autfrigidiorem gignit,itemautefficacio rem, autimbecilliorem. At ratione vaporum, &exhalatio numduplici modoalteraturcorpus. Primomodo, utimmixti Vapores,& aeri inſpirantur, adeoqueadſpirituum generationem , quibus quoadmo exalationes materiamfubminiftrant,faciunt . Aliomodoconciperedebe- res ſpecter. musfluuium veluti, vaporum (vaporeslatèaccipio)noscir cundantem, & inquoperpetuò mergimur. Eiufmodifluuium interpretatur Ariftoteles inantiquorumdictis Oceanumcirca Lib. 1.Me terram circulariterfluentem Hicergofluuius,cum ex vapori- 3.cap.1. theor. fum. busconsistit, quifuaptenaturafrigidifunt, &humidı, calidi verò, vt a Soleeleuantecalfiunt, corporaquoque,que ambit, bumefacit , atqueemollit : at corpora mollia præficces extendi ampliuspoffunta calore animalı, adeoque proceriorafieri; nam ea  Deconiect.cuiufquemorib.&c. eaquoqueetatefolumcorporaaugentur,quamollitudinem , ac teneritatem conferuant,fcilicetpueritia, &adolefcentia . Cum veròfluuiusidemexhalationibusſcatet, calida, &ficce,que funt, corporaduriora, & contractiora,ideofiunt. §. Tertius . Digreſſiuncula de proceritate Inſu brium:& curnuncGalli minores,quam antiquitus corpore fint. REGIONES hincirrigueprocerioreshominesfaciunt, ita Infubria, &cateratotaItaliæ pars,queLombardia nunc vulgò dicitur, proceriores, utplurimumhomineshabet,quam Romandiolanoſtra; nosenimminusmultò aquofam regionem babemus . Galliapariteraquofa, &irriguaest, undeprocera antiquitus corpora gignebat. Quibus ideò Romani,&Itali nucfint Cur Galli preexiguitateerantdefpectui, uttestatur Cafar . Atquifit Utbreuiores m Doritate nunc,utbreuiores multofint Galli,quamantea?nequeenim ræ,qua an- maioresfuntItalis ,imòferè minores . Caufamegoreijcerem imò ferè tiquis tem poribus. vita . in multumalimentum; quinquiesenimfortè indiecomedunt; deprimiturautem calorcopiaalimenti,netollatinaltumcorpus. In Lycurgi Quocirca Plutarchuseamcaufam afferebat, quamobremLa cones procereftature effent,quodparuo cibo erantcontenti. Caloritaque poterat, nonoppreffuscopiaalimenti , inaltumſe, 1 corpus tollere . Etrufciregionemficcioremincolunt,t) mi nore etiam multo cibo utuntur, ut ideo æquent proceritatem Infubrium, nonequetamen ,acillicraffifunt. Hocverding uniuerfum afferipoteſt, aeremhumidiorem, in quo &frigidi tas præftetaliquopacto caliditati, ad vberioremnutritionem; cibiquefumptionemdisponere, vt videmus Infubresampliore, quamnos uticibo,&Gallos, quamInsubres: obaeremfcilicet humi LiberSecundus. 49 humidiorem, frigidioremquefimul.Frigidi,fcilicetbalnei vires, &effectumimitatur, cuius estexcitarefamem, ut videmus inpuerisſeſeinfluuijs abluentibus . In ciborumergocupediam propendent,qui eiufmodiregionem incolunt: atficca regionis incole multò minusealaborabuntpropenfione,&adparfimo niamerunt,ſeu ad victusparcitatemaptiores,utLigures,& Tufcos modò videmus, &Hispanosmultòmagis. 6. Quartus . Quaratione vapores ad ſpirituum generationemvariamconferant, indequeadmores. ATprafentiusmultò, & validiusin moresagunt vapo res,quàinspiratispiritibus generandisVariammateriam bibent. Spiritusſua varietate ad variosinclinare moresan tea vidimus, varios autem eleuari vapores ex diuerſoſolo hincfuccinolècolligamus. Cumterrafuerit humidaſua,vel adiunctahumiditate vaporesemittit: cumficcaverò,exhala ex tiones: exhisspiritusficciores , & calidiores, exillis quidio res,ac minuscalidigignuntur. Cumterra eftfoluta,pluresef fundit ,&craffiores, cum ſpiſſa pauciores , &fubtiliorespro tenuitate meatuum,per quos materiaemittitur: expingui ter rapinguiores eleuantur,ex macratenuiores, acdepuratiores. Si ergo &spiſſafueritterra, &macra, vaporestenuiores, acde puratiores multò eleuantur, unde etiam spiritus pro materia qualitate tenuiores, &purioreserunt, craßiores excontrarijs differentijs, acobefiores,impurioresque. Montanis,utpluri mumlocis,&macredo, & spiſſitas terra inest, ſpiritus etiampuriores,ficciorestamen, quamparfit; undeperspicaces quoqueincole montiumfunt, )iracundi. Animaduertendum tamenest,finimiafitmacredo, &denfitasfoli,feu ſpißitudo, D tum 50 Deconiect.cuiufquemorib.&. tumpoſſetam inopem, &paucam ſpirituummateriamfubmi niftrari, ut fpirituumpaucitatelaborentincola. Quoexdefe Eturedditurhomointriſtitiam pronus,neque admodum potis functionumprestantium animiobinſtrumentiprimarijinopia, fcilicetpinguiores spiritus,&craßiores,ac multi,conſtantesho mineserunt etiamaduerfuspericula, nonadmodumtamenper Spicacesingenio , acutique . Atquoniam Spirituslaudatißimus erat,qui multusfit,clarus,fubtilis, calidus,&humidusmode ratè, regio etiamadeiufmodi fpirituum materiamfubministran damaptiffima erit,qua temperat contrarias qualitates v.g. aquosa, tSpiſſa,veluti montesaquofi; bumiditas enimadco piamfacit,&adhumiditatem ſpirituum,quantam requirit gaudet. temperatusſpiritus : at spiſſitudo adpuritatem, &fubtilitate. Perufiatem Perufiahactemperiefoligaudet; estenimis monsaquofus: ac perider Soli cedit ventorumperſpiratio, que vaporesagitationepurgatio res reddit . Eademquoquetemperie gaudetlocusaquosus,& macer, licet campestris,ſiperſpiratus &ipfefit.Mutinenfium م hacestconditio, quorumagri macrifunt, undeexPliniouna cum Parmenfibus gaudent lanis optimis; estque eaplanities cum amontibus diftet, &avallibus,leniterqueaßurgat,ad Mutinaval modumperspirata . Estadeò aquofaMutina, utquicunque deaquofa. in ea Ciuitate puteumexcauareaggreditur, illifonsinfuturum perpetuusprofluat. Patauini, &ipfigaudent perfpiratione, acpinguehabentfolum, t )minusetiamaquofum, undeadar mamagis,quaadliterasfacti videntur. Quodconfirmatpau citas virorum inliteris illustrium,quiin celeberrimi Gymna ſijtampreſente,tamquediuturna occafionefloruerunt; intanta præfertimamplitudineCiuitatis. Atfiin pinguiſoloaliqua commifceaturputredo, utin CeruienfiumCiuitate, ubilimus multusinaftateputrefcit,tetroqueodorelocumcomplet.In eiuf modi , LiberSecundus. 1 51 modi, inquam,locisſpiritus impuri gignuntur, acliuentes,qui &inmores liuidos,acmaloshominesredduntpropensos. 5. Quintus. Quædixeritdeijſdempenèdifferen tijsHippocrates, remittendoinaliumlocum. HIPPOCRATES eafdemdifferentiastangit, quique Lib.i.deae easmoresfequantur, exponit, videturquediuerfa anoftrisdi- locis,c.vlt. re, aquis,& cere, verum,quiaconiungitfitum, &quapiamalia,ideofunt in alium locum reijcienda . Reijciemus itaquepoftfermonem defitu . Deaccolis fluuiorum , &lacuum . : FLVVIORVM accolein eorum conditionemincidunt, quiin vaporibusdegunt, vaporesqueinſpirantpuriores,eòta men, quòfluminamaiora, &fluentiorafuerint,quorumaquæ nusquamstagnent. Quàenimlentucurritflumen, ibi vapores craffioresfunt . PoftquamPadusRheno, velalioobice impe : ditus,nonfluuitFerrariam,utantea,craffioresmultòvapores CuraerFer exeiusalueo exhalant. MeminicumPatauiodomumredirem, rarię factus utineum locumdeueni, unde imminentem Ferraria aerem fitcraffior. viderepoteramus,nebulosumeum, acfatisdenfumapparuiſſe: dum verò Patauium verſus oculosretorquerem,purißimum cælum, acaeremundiqueprospexiffe. Hocipfumadhucmagis accolis lacuum accidit,ut Mantuanos confpicuaplerunquene bula,quamipfifumanam vocant, occupet. Quæergode vapo- Fumana , ribusantea diximus , bispræfertimtribuere oportet : nam, & Mantuanis. illis effectus iam dicti pro maiore vaporum copia euidentius inerunt. S. Septi dicatur D 2 52 Deconiect.cuiuſquemorib.&c. §. Septimus . De accolis maris. AT marisaccolealiamconditionemcontrahent,cumaqua Ariftoteles enimfalfaimbutafit exhalationibus, illisquecombuftis, quæ ex 2.Metheor. mari exhalant,nonpurusvaporfunt, fedexhalatioquoque,fic cioresitaque Spiritus in illis proficcioremateriagenerabuntur ; quodque anteafinximusbalneum,ficciuspariter erit; unde in iramfuntproniores,quam,qui in merodegunt vapore: neque tameficcaprorfus erit ſpirituum materia, cum & vaporesad iunctoshabeatpotius ; ergoinqualitatehumiditatisfpiritusgi gnenturfermètemperati . Unde maritimiincola,ſiabfuerint aquapalustres,& ingenio,acumineque mentis, &vigoreani mifatis vigebunt. Veneti,Ianuenfes,Anconitaniquehocfuo Veneti cur exemploconfirmant.Licet Venetiinestuarijs,nonin marifint, rib.fint,qua mitioresmo atrei, ) locipropinquitatepro maris accolishabetur,&haberi Ianuenfes. debent, tamenquodin estuaria aliquid prolabaturfluuialium aquarum ,&exterra circumdante aliquid afflet,humidiores adhucfpiritus, 1 mitiores mores Ianuenfibus naturaobtinent . §. Octauus. Deaccolis Paludum. PALVDIS autem, utdeharumetiamaccolisloquamur, Lib.1.c.4. induplicifuntdifcrimine iuxta Vitruuijfententiam:aliæenim, cumpropèmarefunt,illoetiamaltioresfunt, adeò, utfoſſisad mareductis, in illud aquasfuasdeponant ,&marisfluxuma rinisrepleanturaquis : alia verò paludes inferiores funt mari , adeoque nonhabentprofluentes exitus . Salubresprimæ,pesti lentesfecunde. Accoleprimarum idemferre,quodaccolema ris, &præfertimestuariorü,utVenetipatiuntur, eandemque morum LiberSecundus 53 morum, acpropenfionumconditionemfubeunt . Ataccolaſe cundarum peftilentem aeris, infaluberrimum corporisftatum fortiuntur, mores quoque liuentes, morososque, ac degeneres nancifcuntur,fomniculoſosq; quoqueefſſedocetAriftotelesfeſt. 14.probl. 11. Additiodecibis,&potu. INCLVSIMVS inſolocibum,&potum, utpotè,quiab eopermanent : attamenmultapotuiſſentdicifeorfum,quemfin gulimorem velinferant, velintentent. Ut enimprofuis qualitatibus, caliditate,frigiditate ,ficcitate, humiditatein re ſpondentehumoreaptisuntbilem, ſanguinem, pituitam, melan choliam mutare, admoresitapertinent, uthumoresincorin fluentes,inmaßafanguineaelati, nostramin moresinclinatio nemafferant : quantumtamen, &quousquealibidicemus,fi cutiquantum crafis ciborum,& qualitatesinterdumrefran ganturab hepate. Eftaliaciborum differentia, que ineorum Quæciborů lentore, accontrarioconfiftit : vocat alicubifubftantiamGale nus: dequanositeminfraſuoloco. Facitlentoradrobur,cumleno. calor ventriculi tantus eft, ut cibum concoquat:attenuitas ingenij acumenpromouet . Atcumiamquædamde cibisdixi mus, t) quedamſubſequentibuslibrisdicturifimus,contenti itaquedictis,& dicendis,decreuimusnihil nuncaliud fubijcere breuitatis caufa, eò magis,quòd lecto res poffunt addifcerea Medicis, quos illi cibos bili , aut reliquis humori busgignendis aptos iudicent. De 3 ſubſtácia vo cetur a Ga 54 Deconiect. cuiufquemorib.&c. Deaere,etde ventis. Deaere. Xſolo,firectèæftimemus,nascunturaerisqualitatesma FXfolo, ximaexparte. Triaenimfunt,queaerem mutant, cli ma,cuiusratiocommunis admodumest, venti,quorüratioex trinfeca est, & vapores, exhalationesque , quæ ex terra ele uantur, in aeremque diffunduntur, &commifcentur,queiam eft intrinfeca,&propria, acpeculiaris ratio. Aerquidemipſe perſevniuseftcrafis,calidusfcilicet, ethumidus,vniusquete nuitatisfaltemindiftantia equali a terræ , &aquafuperficie, at acomixtis vaporibus,fiueexhalationibushabet, utpurior, impurioruéfit, craffiorautfubtilior, & reliquasobtinetmemo ratas differentias a Sc Scriptoribus claritatis,obfcuritatis, acne bularumhabitus.Nullaergo est magispropriadifferentiaaeris, quam,quæèſoloafflat. Quod veròbicdequalitateaerisdici mus; deconfistente , acperfeuerante crafieiusloquimur, non detranfeunte, acfugaci: nempeaernebulofusduobus modisfu mipotest, alteroquidē,quòdfuaptenatura,atque utplurimum nebulofusfit , altero modo, quòd aliquandonon denominatur verènebulosus,quiinterdumnebulas patitur; nametiampu riffimus aer nebulisinterdum offufcatur: at nebulofum dici mus,quifuaptenatura,utplurimumquenebulaspatitur. Hoc itaquemodo nunc aerisqualitates accipimus,adquasconcur runtetiam venti,nempè ut ventisobijcitur,exfalubribuslo cis, autinfalubribusprocedentibus alterarinatus eft. Adquem pertingit ventusexpalude pestilenti, isex ventispeſtilen tem conditionem acquirit, prestantemcontra, fiexodoratolo 60 LiberSecundus. 55 co afflet; verbigratiafi ex ingenticitriorumfylua; odoratus enimisafflatus, acputredini valdecontrariusaerem mirumin modumperficit,achomines ineodegentes,&ipfuminspiran tesrecreat,purioribus demum spiritibus complet. Atde ventis nuncloquamur. Interim Gal.purūaeremdefcribitlib. 1.defan. tuenda. cap.11.omnesquefermècauſasimpuritatis adducit. §. Secundus. Deventis . VENTI igituralijparticularesfunt,quiſcilicet alicuius regionis, aut lociproprij , eiustractum nonexcedunt: alijcom munes ,motuqueſuo plures regiones peragrant: illipro loco, materiaque,undenascutur, variantnaturam,ofqualitates: bi veroprocardinibus , undeflant, diuerfilongeinterſeſunt. Utrumfcilicet ab Oriente, anab Occidente, abAuftro , an a Septetrioneſpirent ,an abaliquo aliointeriectorumpunctorum Horizontis . Qualitates, ac virtutesfingulorum ventorum traduntura Scriptoribus,præfertim ab HippocratedeAere, a quis,&locis,capfecundo, abAuicennaprimicanon.fen 2. abHalyAbb. lib.s.Theor.Cap.8. §. Tertius. Deventis Septentrionalibus. VENTI Septentrionales ergoexfententiaHippocratisfa ciunt hominesedaces, nonbibones , morumquepotiusferorum, quammanfuetorum : coniungit autemipſe cum ventis aquas, quæfuntdure,&frigida . Sirem verò ex iactis principijs deducerelubeat,quoniam venti Septentrionales vapores atte nuant,acpurgant,ideòpurioresquoque Spiritus, ut generen--tur; efficiunt. Qui ergo mores confequuntur puritatem fpiri D 4 tuum Venti qui dem pprij , quidamcó munes. 1 56 Deconiect.cuiufquemorib&c. tuum,biex ventisSeptentrionalibusperfeexcitantur. Dico perſe, namratione loci plerumque impeditur effectus, verbi gratiafiquæciuitasobuerſaſit Septentrioni,&agrum vligi nofumhabeat, Boreasquidemtenuiores reddet vapores,quame ipfiperſe effent, nonadomnimodamtamenpuritatemadducet. Pro climatibus prætereaeffectus ventorumvariabuntur; a lios enimprestabit Boreas effectus in Septentrionali, aliosin Auſtriali climate. AdSeptentrionem,Boreamqueproportione quadamceteri ventiadSeptentrionem accedentes rediguntur. §.Quartus. DeventisAuſtralibus. VENTIAuſtrales vaporescoguntpotius,aeremque craf fioremreddunt , undeimpuriorumquoque, &craffiorumspi rituummateriamfubminiftrant: idquefuaptenatura: ex acci denti vero,feuexconditionelocipoffuntillilaudabileseffectus producere, nempèfiregioficca, &frigidanimiumfuerit,corri gent illi exceffum, &ad mediocritatemadducent. Ex doctri naHippocratisnonreddunthomines admodum propensosinci bos, &potum. §.Quintus.DeventisOrientalibus,&Occidentalibus. VENT1 OrientalestemperatiſſimifuntHippocrati, aquas optimasfaciunt, &moresadintelligentiam, &iramprestan tiores Septentrionalibus : at Occidentales ventosaquofiffimos JudiciaAu torum. dicit, autumnoquefimiles , &impuroaere uti eiusmodiinco las attestatur. Sedfi ventosapoſitu ciuitatisfeparemus, ven thorisdefa- tosOccidentales egononiudicomalos, ut Hippocrates , neque lubritate ve minus laudabiles Orientalibus , ut Auicenna: nam expe rientia LiberSecundus. 57 rientia ipſadocetZephiru,Fauoniumvéfuauiſſimüeſſe ventü, cuiflorumpropagationemeritotribuuntPoeta,acrerúomnium. Namfimulacspeciespatefacta eft vernadiei, Etreferatavigetgenitabilis aura Fauoni, Aerieprimum volucresteDiua,tuumque Significantinitum,perculſe cordatuavi. EstauctoritasAristotelis 26.fect. probl. s 7.tt )antea43. ubidiciteumferenum,clarum, atquegratiffimum,temperatif fimum,præterearationemquereddit,prefertquoque Subſolano Homeri auctoritate, qui dicitper Elyſioscampos ſpirare . SedZephiriaffiduèſpirant, auræquefalubres . Lucretius. Preterearatio aliafubeft;namOccidentales ventiexcitan- Occidenta tur abOrienteSole, maneenim Fauoniusſpirat,poftMeridiem, citantur ab Subſolanus; quiideò a Sole vergenteadOccidentemexcitatur: Oriente So les venti ex ateffectus Orientis Solisbenigniores, &fecundioresfunteffe- lesabOcci le,Orienta Etibus eiuſdemOccidentis. Atficiuitatis, &lociaspectum , dente. adOrientemconferamuscumaspectuad Occidentem,certè ille hoc multòlaudabiliorest, utetiamfateturin 7.Polit.Ariftote les; etenim Sol Matutinus , acOriensblandius recipitur, cum enimafrigorenoctisadcaloremdiurnumfittranfitus,aperiun tur, & explicanturcorpora , &pori animantium ,imò t) rerum , altiusque influxus caloris Solis ad mittitur, & blandioretactu: at vefpere fittranfitus acaloreadfrigus,adeo que constipantur corpora arctius,atque mali د gnius admitti turfola ris radius, eiusque efficacia . De A 58 Deconiect. cuiufquemorib.&c. DeSitu. Caput Quintum. S. Primus . Variediftinguitur Situs. Dſitumiamtranfeundum . Situsestaspectusloci ad hunc,illumvéCalipunctum,Orientisfcilicet,aut Occiden tis; qui ideòpotestitadiftingui: velenimomnibus Calipunctis estapertus, velnulli, velbisquidem apertus,bis vero tectus. Apertusomnibusest, veluti cacumen aliquodmontis, autlo cus campestris, intracuiusſenſibilem Horizontemnullus mons affurgat ; estnulli apertus locus concauus, aut conuallis undi que montibus cincta. Inquorum intermediofuntloci quiex. gr. Orientipatent, attegunturOccidenti, Septentrioni, ) Au firo, velpatent Orienti , & Septentrioni, &Austro, &oc culuntur Occidenti, velduobus patent, duobusque alijs te guntur,velnulli cardinipatent, at alicuiinteriectopuncto, ut qui locus obuertiturinter Septentrionem , & Orientem.ex.gr. utrecentes nuncpartiunturHorizontem ; Greco, autmedijs inter eum ventum, &Boream, Subſolanumvé ventis,feu ventorum quartis . Verumtantadiligentiadiuifionis nonfa cit ad hoc institutum:fatis est principaliores affectus pertra Etareinpræfentia . §. Secundus . Duoeſſeimpedimenta,quæaſpectum alicuius cæleftis cardinis occludunt. CONSIDERARE autem primumoportet duoeſſe impedi menta, quamobremlocusalicui, velaliquibus Horizontis car dinibus nonpateat; aliudnaturalefcilicet;aliudartificiale: na turale LiberSecundus. 59 turale estmons, autcollis,& demum aßurgentisterræ tumu lusabquis: artificiale verdest edificium , velexædificijfor manafutur; præfertim vero edificatio univerſe Ciuitatis a ſpectus alios aperit alios claudit,ut enim via Ciuitatisexpor rigunturin aliquem ventum,acCelipunctum,illiquoquepun Eto, ac vento apertaestCiuitas: utquefeneftra,acaditusdo mus, pariterilli diciturexpofitadomus . Vitruvius,quinole- Lib.1.c.6. bat alicui ventopatereCiuitatem, viasducebatnonfecundum diametros, fedfecundum chordas Horizontis. Poteftergo edifi catio, eiusqueformaclaudere,t )aperire, cuilubeat vento, ) afpectui Ciuitatem,acedificium. Demoribus ex ſituvario naſcentibus . SITVS &ratione ventorum alterat mores, &ratione afpectusipfius. De ventisiamdiximus,quasfingulimorum differentias faciunt : id vnumfubijciemus de locis undique perspiratis, &delocisnihilomninòperspiratis . Primòergo cumomnibusexpofitifint ventis,aeremperpetuòagitatumin Spirant incole; acagitatio extenuatpotius,atqueexpurgat,vn depurioresearatione ſpiritusobtinebunt.Ariftoteles eſt viden dusfect. 1 4.probl. 7. præterea mutatioiugis ventorumperpe tuamquoquevarietatem aerisfacit,nunccaliditatem inducen do,nuncfrigiditatem, nuncficcitatem, nunchumiditatem: at mutatio (utHippocratestraditdeaer. aquis, &loc.cap.12.) animum ad exercitationemexcitat : exercitatio vero ,& la- Mutatioani bor, ad utilitatemducit. Sicciorapræterea corpora, t) durio- citationem ra ventorumperpetuailla perspiratiofacit,utalibiquoquedi- excitat. & xi. Contraloca undique clauſa craffum, ) Stagnantemaerem continent,undespiritus vitiatoshauriuntincole,corporaquo mű adexer que 60 Deconiect. cuiufquemorib.&c. quemollia, &defidiofa unàcum animisfuntinertia,acfom nolenta. Hipp.cap.eod.1 2.fcribit,quilocaconcaua,pratenfia,t eftuofahabitant ventosquecalidosplusfentiunt,quamfrigi dos, aquis utunturcalidis,himagnos effenonpoffe . Viri litas autem,&tolerantialaborisnon equaipfisineft.Ceterum autequibus ventisexpofitos effepræstet,iampatuitexdictis, perfefcilicetloquendo, ratione tamen alicuiusadiunctiprestat exciperepotius Austrum, quam Boream,cumfcilicet locusfue ritfuapte naturafrigidus, velobcelfitudinem, velobclima . D. Marini Oppidum Nonprocul a nobisabestoppidumD. Marini in editomonte conferuat li pofitum,quodtotumpatetAuftro, nihilBoreæ praterfummam bertatemil- arcem; tt Je, &tercen ) estlocusfaluberrimus, &benemoratuspopulus, qui tis ab hinc interpotentiores,& cupidosprincipatusferuauit , &feruat annis. nuncquoquelibertatem ; nempècaliditas venti,&fitusfrigi ditatemloci temperat, & adiustam mediocritatem adducit. In Borealibus pariter regionibus habitationesprestat expofitas effe eandem ob causam Austro , quemfitumferuant noſtre rusticanedomus. Deaſpectibus. Ex aſpectuautemlocorü, &punctorumHorizontis,pre clufis ventis, naſii videturtantum maior, minorqueletitia, tristitiavé . Equidem lumen, )temperiesqualitatum,fri gorisfcilicet, caloris,humiditatis, &ficcitatis voluptatem, acletitiamafferunt: contraluminisexiguitas, & caloris,fri Afpectus goris véexceffus tristitiamingerunt . Quare Orientalisafpe gratiffimus Orientalis Etus latiſſimusest, nam temperatusexea parte calorpre Se omniŭ eſt. ptentrionaliparte,exqua vehemensfrigus,& Meridiana,ex qua vehemenscalor. Luxquoquegratißima, eòquòdextene bris LiberSecundus.  briscumerumpat,comparatiopropriaobfcuritatisgratiorefa cit eius reditum . Occidentalis afpectus estipsequoque perse temperatus : atcumluxtumadtenebrastendat,exMeridiano fulgoreminusgrataoccurrit . Australis aspectus illustrisqui dem eftfulgentiorquinimò reliquis, atcalore excedit, unde nonæquègratus. Septentrionalis minimèomniumiucundus, qui luminedeficit, & exceditfrigore. Ethæc perfeloquendo, namcõtrainfrigidisfuapte naturalocisAuſtralispoſitusſum moperègratuseuadet,calorefiquidemſuo temperabitfrigus, lumine complebitprospectum . Idem monet Vitruvius lib.6. cap.1. Contracumalocaferuida fuerint , Septentrionalispoſitio Summoperèiuuabit. IdemVitruuiuseodemloco; frigorefiqui demtemperabiturcalor; cuitemperiei,acrefrigerationi cum mi nuslumendeferuiat, eaipfaauerfio a luce tum grata erit . Ve rumqueperſeſuntpræferre illisoportet,quæfuntperaccidens. Denationum,acgentiummoribus,seupropen fionibus. Cap. Sextum. Quæconfiderentur in inueſtigandis nationum moribus. : TIONVM, acgentium,ciuitatumquemoresexpre cedentiumomniumcombinatione colliguntur. Debemus fcilicet climaconfiderareſolum, acfitum; quaetiaminconfide N ratione venti,&aercontinentur. Prudenstriangulorum, J ſtellarium rationem Astrologis relinquo,&Demoniacosaffla :: tus Platonicis. De moribus autemnaturalibus, feudepropen fionibusloquors ſcio enim morales, ) aduentitios noneofdem Qui mores mutētur,& eiufdemgentisperpetuòeffepro variagentisfortuna,atquere cur. gimine  Deconiect.cuiuſquemorib.&c. gimine,demumquediſciplina.Hippocratescur: naturalibuscau fisetiamdifciplinamconiunxitin lib.deaere, aquis, &locis ; Afianos enimdixit eſſe timidos, &imbelles, quod regibusfub eßent, &Scythas defidiofos,t inertes,quodinpueritia, & prioreadolefcentia, ſederent perpetuò incurribus, illisque ve berentur. Seddifciplinaaliuminhocoperelocumfibi vindi cat; denaturalibusnunccaufis, acmoribusagimus . §. Secundus. Devarijsgentibusquidvarij Scriptores dixerint . Ifidorus. RECENSEAMUSprimum,quidde varijsgentibus varij Scriptoresdixerint; pofteanos exiactisprincipijs rem aſtima bimus. Ifidorus ergoin Ethymologodicit Afroseffe astutos, acfraudulentos, Gracosleues,Romanosgraues, Italosfero Vitruuius . ces,acrisque confilij . Vitruuiusincommuni Septentrionibus Subiectas gentes aduerfus vulneraaudaces, meticulofasinfe bribus, acmenteſtupentes: contra,quefubAuftroinfebribus Securas, aduerfusferrum timidas afferit; mente autemexpedi tas, &celeres. AtinparticulariItalos, utin mediopoſitos, pollere &confilio, &animirobore, adeò, utconfilijs refrin gantAquilonarium vires;forti manuMeridianorum cogita Ariftoteles. tiones. Ariftotelesincommunidicit Europeos ,quiqueinfri gidis regionibus degunt,abundare animo, atparum ingenio valere,&artibus: Afianosingenij , &artificij multumba bere,fed carereanimofitate: Grecos verò, utinter eosme dios, &animi robore, 'ingenij viribuspræstare,adeoque orbisimperioaptos, ſi in unamRempublicamcoalefceret; ut quod Vitruuius Italis, & Romanistribuit, idGracistribuat Po'emon. Ariftoteles attamen exitus Vitruvijdictofauet. QuePolemon : dicit , adeoimplexafunt, &vitiata, uteaadducerenonfit opera pretium . Ptolemaus ex triangulis, & dominantibus Ptolemæus. Stellisfingularumgentium moresdeducit, verùmidnegocium nos iam Astrologis reliquimus . At Maternus dicit Scythas Maternus. eſſe crudeles, Indosregia nobilitatesplendeſcere , Gallos amen tes,&inconfideratos, Gracos leues, Afroslibidineferuere, Si culos acutos, Hifpanos tumidos,&iactabundos, Ægyptiosfa pientes,Babiloniosprudentes:fedHippocratesincommunidi- Hippocrat. xitAfianos (Australiorem Afie partemintelligit,de Septen trionaliore enimfeorfumdicet)effebenigniores,toperiofiores Europais, at minus viriles, minusqueaudaces,aclaborum , ærumnarumque minus tolerantes , neque etiam effe vult in amoreconstantes eiuſdem generis , earundemque perſonarum; quibuscumiungit Ægyptios, &Libycos, eofdemfcilicetmores his tribuit.Atdeincepsdeillis, qui addexterăHyberni So lisOrtusfunt usquead Meotidempaludemdißerit : verum ego arbitrorlegendumad dexteram estiui SolisOrtus, nõHy berni;fecus enim comprehenderetbac circumfcriptio omnem Afiam,dequa proximadixerat. Intelligitautemfrigidiores Afiaregiones; meminit veròpræfertim Macrocephalorum, Phaſianorum, quorumtamenmoresnonexponit, nifiquod fegnioresad laboremPhaſianos afferit. Ceterumexprincipijs Hippocratis , cumeospopulospluribus temporummutationibus fubiectosenunciet , oportet viriliores, &bellicofioresreliquis Afianisfateri; nam ) idemHippocrateshachabetverba . Cap.9.infi. Inuenies autem &Afianos ipfos inter ſe differentes plurimum, generofiores alios, aliosdegeneres,quorú omniumcauſaad temporum mutationeseſt referen da. DeScythislongèpluradicit, quam,queincompendium duci queant. §.Ter  Deconiect. cuiufquemorib &c. : i Satius eſſemores nationum ex obſer uatione depræhendere ,quamex caufarum combi natione . LONGE fatius estex obferuationepreſentesnationum mores eruere, quamindagareexcaufarumcollatione . Inobfer uatione veròetiam difciplinapublica continebitur, quæprogen tisfortuna variat; ex.gr. CumRomani, Italiqueex communi catione OrbisImperiopotirentur ,fuperbi erantfupramodum, culo cinxit Popilius cir undePopilius & circulocingereAntiochumaususest,&An Antiochum tiochusillifuperbiamgentisobiecit, dumrefpondit ; Romanum Regem. effetibi animosfacit . Apuleiusin milite aduerfus olitorem ar rogantiam repræfentatmagnam, nifipotiusmilitie id,quam gentis vitiumfuerit: nunc Hispanitumore nos excedunt,quòd multis gentibus imperent, ItaliImperioexciderint. Gallianti quitus colebantItalos, quibusfuberant, undeRutiliusGallus felices vocat,quiin Italia eſſent nati,atpostImperijcafum,flo renteGalliæregno,nos spernebant,quiſpretus occafionemdedit equeſtri certamini inter Gallos,&Italos terdenos,cuiusmemi Lib.s.hift. ! nitGuicciardinus, quotempore Hifpaniduce Confaluo cũGal lis de Neapolitano Regno decertabant : palmaautem penesIta losfuit.Siergohocmodonationum, ) gentium, Europearum nempè, moresdefignareplaceat ; hic videturcatalogus. : Hifpanorummores. HISPANI fuperbi, t) elati, cumexteristamenpotius grauiter, quamcontumelioſeſe gerunt . Sidiſciplinamdemus, potiushonoris zelatores,quamfortes, accontemptorespericulo rum : LiberSecundus. rumfunt; undeTyrones Hispani non admodum prestantes Hifpaniplus milites habentur,funtque. Verumſidiſciplinemilitariſedent, plina quam 65 valentdifci inuicti euadunt . Nonfuntadmodum dediti artibus, &ad natura. ſcientias ingeniopotius Stabili,quàmmagno, &attentopotius, quàmflorido; hinc nonmultum inlinguis valent. Adpru dentiamamplius,quàmadſpeculationem videnturfacti:proni verdinPhilautiam; undeſuapotiuscommoditate,quàmalie noexiuredeliberationesineunt,quastamenobtentumirofem perexornantes approbant, minusfaltemperspicacibus . Hac cumdico, decommunigentisnotaloquor, excelluiſſeenimlite ris virosſummos, &iustitiafingulares,facilèeft monstrare inductione; præcipuèautem Theologia nuncibifloret. Gallorummores, & Germanorum. : GALLIprocacesfunt, &ergaexteros paulòminusinfo lentes, artibus,&Scientijs dediti, acuti plurimumingenio, at nonæquèStabilitate pollent,ferocesfuaptenatura, &bellico fi, eximpetutamenmagis,quàmextenoreanimi . Vndefire ſtinguaturimpetus , languent animo , acflaccefcunt; retinent- nempèantiquam naturam . Inprincipio plus ,quàm viri, in fine minus,quàmfæminafunt. Utalienaex procacitate, & libidine ufurpant,itafacile &effundunt. Prouidentianon aquè,acHifpanivalent; unde nontandiu imperia acquifita ipfi tueri , atque Hifpani potuerunt. AcriorlibidoHifpanis, atfufiorGallis.. : Germanifuperbi; fedbarbaridicuntur;ferocesinbellohabi lioresqueferocia, quàm Galli, minusalieniappetentes,quàmre liqui, undepronioresiniustitiam, artibus excellunt, non equè Scientijs, acprudentia valent; minusetiam in venerem effer E uefcunt: 1 1  Deconiect.cuiufquemorib.&c. uefcunt: at cibis, &potuſeſeingurgitant . Hicvidetur effe communisnationumgenius: at ab eoplures in contrarias() Albertus virtutis, & vitijpartesabfcedere, quisnonnouit? Albertus Magnus, Io Magnus,Io. MonteRegius, Copernicusparesprimisfuere, teregius Scri utinnumerosaliosomittam viros illuftriffimos . Imperatores Pani gnus idæa itidem, Principesoptimos, acprudentiainfignespluresno uimus,quosbreuitatiscaufaomitto. Galliquoquequotflorue CarolusMa runt t) literis, & omni virtutepræftantiffimi? CarolusMa optimi Prin gnuspotius ideaoptimi Principis, quamPrincepsoptimusdi cipis. ! cidebet: atinliterisnonnéea unalausfatis eft; exAccademia Pariſina, tanquamexequoTroianofluxiffeScolafticamdoctri nam? Nuncveròcumdoctrinafolidiorefupraomnemfidem eruditionem, t) eloquentiam coniungunt. Italorum mores, & Polonorum. ITALI profortunaimperijiamamiſſi, præterquamEccle fiaftici, minuselatifunt,fiin vniuerfum loquamur . Veneti magnosspiritusretinet, licèt multò maiores centumabhincan nis, ampliusvéhabuerint . Benignius igitur Itali erga exteros Sehabent,preterquamquodhofpitales etiaminamplitudineim perijfuerunt,quoddeRomanispatet,quiintegrisnationibus DeJudicijs. hofpitiumpræbebant ille Siculis,alius Acheus: t) Ptolemaus eandem illisnotamtribuit. Inlaudebellica propioresfuntHi ſpanis,quàmGallis, &Germanis, nempèſidifciplinamdemas, inferiores hisfunt audacia,atfiexerceantur,prestantiffimi Italos cum ſpanis,& mi lites cuadunt. Hincenimilludanimirobur,quod vniuerfum Campatan orbemdebellare valuit, nuncquoquein belloBelgico,quodlis Gallis,Hi- dusfuit vere virtutis militaris,nullummilitumgenus,æquè, Germanis. acHifpane, Italelegiones (tertiosdicebant vulgò)exerci te  te,ac veteraneenituerunt . Fateritamenoportet, cumItalia bifariam ab Apeninodiuidatur,partemSeptētrionaleadScul tennam uſquenescioquidGallicumredolerepre reliquaparte, quecumHifpanisampliusconuenit.Caufa veròinfrapatebit. In hominisacumineHispanosfuperant,ſtabilitateGallos : at tentionetameceduntHifpanis: ineffectione,atqueinartibusa Germanisfuperantur (picturamexcipio, inquaItaliantistant cateris) prudentia naturaliplurimum valent. Expreßit in Romanis Virgilius. TuregereImperiopopulos, Romane,memento. Caterum in reliquis moribusmedij interHispanos, Gal losqueconfiftunt. Poloni, quiGermaniæmultispopulisadherent, liberioribus funtmoribus,quàmGermani,quifunt plurimumfuspiciofi, generofitate etiam morum illispreſtant, & fplendorem cul Ble tusaffectant,oftentantque: ad Italosprodiftantialocorum, & climatis plurimumaccedunt. Mores Vngherorum , Illiriorum , Græcorum ,&Aphrorum. PANONI inferiores,fiueUngheri , &funtfubmedijs Galliaparallelis, &moribusfimiles; bellaces enimacimpetuo fi: verùmcumminuscultifint,funtetiamefferatiores .Galli enimcontràdiſciplinis,acliterarum Studijsflorent. Fllirij & Dalmata fubijfdem cum ITALIA parallelisdegunt; asperiortamenregio, ) nuncabſqueanimarumcultu: bellaces funt,&durianimo,ficultustamenadeffet,aptidisciplinis, quòdinliterisD.Hieronymuspatefecit, indifciplinabellica, t Diocletia imperatoriaDiocletianuspræclarus,fiethniciſmi zelumaufe- nus præcla ras, Imperator. : E 2 Greci rus Impera tor. 68 Deconiect.cuiuſquemorib.&c. Gracifubijfdem cum Hifpanis parallelisnuncabſquerullo cultu,&difciplinafunt. Chriftiani autemgraui tyrannidepref fist )animis,&opibuscarent.QuiinTurcarumreligionem ceßere , illi iugi armorumdifciplina exercitipræclarifunt mili tes,acneruus Othomanice militięfacilèdicidebent;exillisenim præcipuè cohortesIannizerorüconftant,quæfuntcohortespre torienuncOthomanorum . : ; Aphri (decultiore Aphrica, eiusque in nosobuerfaora lo quor) acumineingenij præftant, feruentlibidine. Liuiuslib 29. ſuntanteoesBarbaros naturęhumidę&effuſæinve nerem. Nonadmodumedaces,Europæisbellica virtutemi nores,industrij quoque, undein Hifpaniacultiorafuntloca que Mauritenuere,vtinBetica. RefertAndr.Nauagerius inrelationelegationisfue ad Carolum Quintum, &agricultu ramadhæc uſquetempora exercebantinHifpaniaeorum reli quie, quasproximè PhilippusTertius,nuncregnans,expulit. Ægyptijeorundemmorumfunt. : 7 Anglosob pulchritudi nemD.Gre gorius voca uitAngelos. §. Octauus. Anglorummores. ANGLI praftantesfunt, & vigoreanimi, &ingenio, cultu artium , &difciplinarum florent ,benigniquoqueinbo Spites; amoribus & veneridediti,tumprofanguineotempera mento,cuiſubmixtaest bilis, tumpro obiectorumirritamento : pulchritudo enim tamfæminarum,quàm virorumestinfignis, quam pulchritudinem admiratus D. GregoriusAngelis pro Anglis vocauit , miferatus tam pulchragentis eternam damnationem,que tumIdolisdeferuiebat ,in Infulæconuerfio nemtotoanimoincubuit , &voticomposfactusest. Quærela parnunclocumhabetin Caluiniſmoprafenti. De moribus naturalibus, feu propenfionibusnatio numagitur ex caufis naturalibus, earumq combinatione. DeHifpanis. VERVM adpræfensinstitutum redeundopropenfiones naturalesnationumaperiamusexnaturalibuscaufis , di miſſainterim difciplina . Ordiamurab Hispania: haca grad. 44. circiterlatitudinisadgrad.3 6. in Austrumexporrigitur; adeò vtfi mediumcummedio,extremacumextremisconfera mus,fit australior Italia , & multò australior Gallia Hacitaque rationeminusfuaptenatura bellicofa: at mon tofacumfit,acasperiplerunquemontes, perspirataque, eara tione caliditas climatis afrigiditatefolitemperatur; ita Canta bripræfertimbellicofi,qui etiamæquè, ac Italiæ mediumbo realesfunt. Regio minimè in uniuerfum aquosa, undeex-præcedentibusdenſiorcorporis habitus,utficinorebalneocon tinetur. Reftèitaque Manilius. Afperiorfolidos Hispania contrahitartus . SterilefolumHispaniamagna ex partedefcribitur, unde vapores, exhalationesvéexeopura eleuari videturexprace dentibus : attamennefcioquidaduſtiſepeconiunctumhabents argumento queestfalfasplerunqueaquas ,fifodeatur terra erumpere. Spirituumitaque materiaterrestriseaexpartered ditur, &ideononequèſpirituspurigenerantur, atqueinma crofolofuaptenaturagignianteadiximus; indequefit,ut acu menin vniuerfumnon obtineanttantum,quantum caliditas climatispraborealibus Italia, &Galliaregionibusexpofceret.  Andreas Nauagerius E 3 falaces  Deconiect. cuiuſquemorib.&c. Salacesfunt inVeneremexclimate , &exfalſedine,quamdi ximus: &quoniamdurioremhabitumcorporisdictam obcau Samhabent,&ficcioremfpirituminſpirant, verifimile eſt t cordiscarnemcompreßioremipfis,acduriorem,quamGallisef ſe; undecumafſfueuere periculis , maiorineritillis, acpertina cioranimitonus, quam Gallis, quoseximpetupotius, quam ex tenore animiaudaces diximus . Situs etiam multarum Ciuita tumHifpanieparumperſpiratus est, utToleti,& Burgos, quam Ciuitatem Latini Auguſtobrigamdixere . De Gallis. GALLIfrigidiusclimaincolunt;agrad. enimcirciter s4. latitudinis ad 43. in Austrum terra illa extenditur . Regio campestris, &aquosaest,atperſpirataadmodumin vapori bus; undemollioracorpora Hispanisobtinent, & maioraquo que, niſiquedictafuit ratioobſiſteret.Eandemob caufameda ces,utfupra oftenfum,funt. Verum, quoniam perspirativa porespuri etiamfunt, indeque materiaſpirituumpura potiun tur,acutiitaqueingenio: mobilitas autemingenijacumencomi tatur,quod fi audaciamcum mobilitateconiungas,impetuosos efficiashomines,nonautemconstantes, &pertinaces erga ma laurgentia .  De Italis . ITALI Apennino borealiores uſquead Scultennam,quę pars Lombardia nunc dicitur, aquofam Galliæinstarregionem obtinent, undeadGallorummoresacceduntpropius:atreliqua Italia,tum,quæ adfuperum, tum,quæadinferum mare, minus multò LiberSecundus. 71 multòaquosaest . Rome pra caterisfolumfiticulofumerat, eftque,si naturamspectemus, arteque ductosaquęductusmen te auferamus,quos,quot, & quantos ad commodum urbis fumantiqui excogitauerint, Magistratus, acPrincipes , & nuncPontificumcura apertumest: attamen in illis ipfis par tibus nonæquèestfitiensItaliafolum, atqueHifpaniæ,fi uni uerfumcum vniuerfo conferamus. Caterumenim alicubiHi fpaniamcopia,ubertatequeſcatereaquarumfcimus,præfertim veròGranate urbs irriguaeft . Mediocritateitaquegaudet Andreas Italia, cumque Spirituum materiamficcioremaliquanto,quam Nauagerius Gallia attrahat, &acuminepraftat, &ſtabilitate. Utrum queprestat gradus accedensficcitatis; ſplendorenim fic- Spledor fic cus , utdicebat Heraclitus, animus ſapientiſſimus. Et cus,animus quoquecertumexficcitateftabilitatem procedere. Verumtamen mus. hac,licètfitin vniuerfum Italorumnota,inhacipsatamenilli fapientiffi varijsgradibusconfiftunt; nempèaustraliſſimapars &proximeillipartes,excellunthabilitateadſcientias , borea liffime impetuquodamGallicopollent in mortispericula: medię partesprudentiaexcellunt,&aptitudineaddiſciplinăbellicam. MediumItaliaRomaobtinet,intergradumenimtrigefimum Mediū Ita queest australiſſimępartis, liæ fcilicet promontorij Leu- baRoma copetra latitudoest gradum 46. quæ videturborealißima latitudo Italia , mediaest; etenim gradus 42. ipfa latitudinis habet. Dico autemborealißimam latitudinem Italiæ eße grad.46. proximè; cumenimVenetiagrad. 45.obtineant,cer tèlimesabillis Italiæintegroproximè gradu abestin Boream . QuiItaliępopulidisciplinammilitaremadeptibellicofiffimieua ferunt, interquadragefimum primum, & quadragesimum quartumgradumconstiterunt. Qui pre cæ terispopulis apti fint ad diſciplinam militarem . E 4 §.Quar  Deconiect.cuiufquemorib.&c. §.Quartus. Dereliquorumpopulorummoribus. GERMANI &climatefrigidiore utuntur,ideoauda cioresfuaptenatura, ) aere minusperspirato,quam Gallia, cummontibus, &filuis ventifrangantur, undeſpiritus mi nusdepuratos obtinent, proindeque a Gallorum acumine ab funt: Spirituumtamencraffitudotenaciusretinet impreſſas re rumefficiendarum imagines, unde&adefficiendifuntaptif fimi; quocircaartibus, &artificijsadmodumpræftant.Acce ditad bec patientialaboris ,quameademfpirituum craffitudo exhibet. Superbiaquoquegentisimmodicacohæreteidem ſpi 3.par.lib.11 rituumcraffitiei , ut iam docuimus . Poloni, utmagiscam cap.7.8.3. pestres, aere etiam perſpiratiore utuntur. Ungheri non ubi queaquofamæquè, acGalliregionem incolunt, undepertina 9.ppèprin Strabo.lib. ciores,quamilliinpericulis . Gracimacrumfolum ut pluri cipium. mumhabent, &præfertimAthene,purißimoitaque ſpiritu tebantur, undepręstabantingenio, atin climateerant cali diore; ideoque minusfortes,quam Itali, &Galli,Hifpanique : magnaenimHifpaniapars, &ferociorfubfrigidioreclimate degit , ut Cantabri, Aftures, & Humantiniantiquitus, t quamnuncCaftiliam veteremprefertim vocant,quietiamex Hifpanisclimatacalidiora incoluntexnaturafoli acrioris spiri tushauriunt. Angliafolumfuaptenaturafulphureumhabere dicitur, undeareng eiusalbedo,exquaAlbionedictafuit;pro indecalidi vapores, quiinde eleuantur, climatisrigoremtem perant, exquatemperiehominumingeniafuntadactionem , contemplationem plurimum apta . Sed tot dereomnino arduadixiffein vniuerfumfufficiat; exactèenim ,qui ineiuf modiindagine verſari velit, ipſumoportetadfingulalocade Scen i LiberSecundus. 73 fcendere,utparticulatim &folum, &fitusexaminarepoßit, omnesqueeorumdifferentias inuestigare, & conferre. Deatatummoribus. Ætates diftinguit. AETATES reftantexcaufisnaturalibusmorum; earum autem moresdefcribit Ariftoteles,qui adtresredigit;ado lefcentiam , mediametatem, &senectutem : nempèadorato remrefpexit,quicumpuerisfermonemnonhabet,neque enimin illos caduntpublicędeliberationes, veliudicia, nequeetiam en comiastesadfolospuerosencomiafua effunderet,fedcuramo ralisdebet puerorumquoque moresintelligere ,cuiusprefertim etatisinstitutionem, &difciplinam molitur; quippequæ obno xiadifcipline vere eft, ac multò magis, quamreliquæ ætates. Unde Ariftotelesin 7. Polit. atatem puerilem ab infantia of Cap. vlt. queconfiderat,partiturqueinquinquepartes; ininfantiam ip Sam,inetatemabinfantia uſqueadquintumannum,ineam, queaquintoadfeptimumannum pertingit, afeptimoaddeci mumquartum,a decimoquarto ad vigefimumprimumannu, ratioquedistinctionis eiufmodi pendetexvariacurapueri ha benda. In prima enim parte obteneritudinëmembrorumpræci puacuraeft,nediſtorqueantur,inſecundaneaboccupationeali quamentis,autcorporis impedianturcrefcere,in tertiaiamopor tetdiſciplinamſpectare, quamaddiſcere puerum oportet,ing. quarta autem parte, &quintadifciplinamdiuidereoportetto tam. Atnoſtrohuic institutofatis eritquatuorætatesconfide rare; pueritiam, iuuentutem , vigorem, &senectutem .  Sc De coniect.cuiufquemorib. &c. Nedumexdifferentijstemperamento rum, fed exinſtinctudiftinguimoresætatum. Qvo admorespertinet,dequibusnücfolisexinftitutoagi mus,differentiam etatum reduciadtemperamentorum diffe rentiam, pluresfacilèadmittent, nempèſenečlusfrigidiustem peramentumreddit, vigortemperamentum, iuventuscalidius, quamparfit, pueritiahumidius, &fimiles,acrefpondentes mo rescomitantur. Verùmpratertemperamentidifferentiampue ritiadistat a reliquis etatibus instinctu,&ὀρμήadVenerem3 impetu ve- namatas pueri non agnofcit eum stimulum,experiturové. Si verò exſolo temperamento differentiapenderet , minusqui dem, aliquidtamenstimulieiufmodiperciperet puellusquoque. Cur pueruli Potiusitaquenafciturſtimulusexinstrumentorumiamaptitu opentant dine, queanteainepta erant; proindequenullusadcorum fun nereum. Etioneminstinctuspercipiebatur. Depuerorummoribus. CaputNonam. A InartePoe tica . Puerorummoribus exordiendo eos Horatius itaexpri mits gestitparibuscolludere, & iram Colligit, ac ponit temere, & mutaturin horas . Sanè puermobilis eft, & inconftansexuberantecalore, &hu miditate. Inperpetuo itaque estmotu ; quod docuit Plato in Secunda delegibus, ubidicit . Tenerioris ætatis omnes nonpoffe neccorpore, nec vocequiefcere,fedmo : ueri femper,&loqui velle. Estpraterea cibi appetentiffi muspuer,tum ob corporis incrementum,tumquia calorhumi dus LiberSecundus. 75 dusadcibosin ventriculoconcoquendos,queeſtelixatio,plus rimum,imòtotum confert,tumobiugemætatis eius motionem: adiuuat verò motiodigestionem ciborum. Ob calorem estin irampronus,obhumiditatem nonferuatdiù. Veneris motus nonsentit,nequeagnofcit,reliquus tamen voluptatis , ) do lorisſenſusilliniſolus,faltem maximusineft. Cumitaquefit voluptatisappetentiſſimus , acutaqueeiusfintadmodumcupi ditates,indeetiamquerulus,&moroſus, acgemebundus, cum ſtatimnonfueritfatisfactum eiuscupiditatibus. Hincnaſcun tureæ conditiones,quaspuerotribuitPlato . Verbaviriſunt. Septimode Eft autempuer omni beſtia intractabilior; nam cú legibus. prudentiæfontemnondum perfectumhabeat, infi dioſiſſimus eft, acerrimusque, & petulantiſſimuso mnium beſtiarum. Ideòob vehementiamcupiditatis, que estacutiffima, est ipse quoque acerrimus, &petulantiſſimus, atqueob rationisparticipationemfupraalias animantesest ad explendascupiditatesinfidiofißimus;infidię enim excupiditate rei, cuiinfidiamur, ) ex aliquo verſutia gradunafcuntur. Hacin vniuerfumdemoribus,quietatem puerilemcöfequun tur,fifcilicetipfamperfeconfideremus: ratione tamenpeculia ris temperamenti huius , velillius pueripoteft multam di uerfitatemfufcipere. Ex.gr.fi quispuerlongè abundet humi ditatefupracalorisproportionem, obtufasis cuditatesgeftabit, &hebetudinemquoqueingenijpatietur: atinfuccedeteiuuen tutis ætate,inqua humor exficcatur multaexparte,utfert etatis crafis, cupiditates tum aperiuntur; &acuitur inge nium. QuodBocacciusfabulaturcontigiffe Timoni,aliatamen excaufa. Nosinadagiohabemus maiorisplerunqueindolis ef Sepueros, qui diùinſtarequorum NeapolitaniRegnidormiunt, Que indo fcilicetdiùingenium bebes, acrude præſeferunt . Eft verò idturipueris. cum les æftime 76 Deconiect. cuiufquemorib.&c. cummultus calorcopiofiorehumore ab initio obtunditur,quo deindeadiuſtammediocritatem ætatistracturedacto, laudabi lißimum temperamentum euaditex multoſcilicet calore, t multohumoreintersetemperatis . Quod verònuncfupponi muspueritiam effèhumidioremſequentibusætatibus,preter quam,quodresipſaindicat,Galenusdeteperamentis monftrat. Deadolefcentia,iuuentutisgmoribus. Caput Decimum . §. Primus. QuæAriftot.dixit2.Rhet.cap.12.fe cundùm Sigonijſectionem afferuntur & exponun tur , interiectis annotatiunculis . Dmoresadolefcentiætranfeamus, quosexactiffimè de fcribit Aristoteles 2.Rhet. loco antea indicato , illis ego contentus ero . Tantum aliquaad declarationem, cum opus fuerit ,parenthesis modo,interponam,utquæinterfignafue rint, meaintelligantur, reliquaAristotelis . AbAristoteleergo exordiamur, eiusque verbis.Iuuenesfuntmoribus cupi di,&ad ea,quæ concupierint,conficienda parati (No enim differunt ea agere,quærerevé,quæ cupiunt, modòfacultas adfit)& ex corporeis cupiditatibus venereis potifli mumdediti (Gaudentquidem conuiuijs, & compotationi bus minustamen,quam venereis)quarum rerum impo tentesfunt. Inconſtantesautem ,& rerum concupi tarum faftidiofi (Nonfecundum genusquidem,etenim Semperfubindeferuntur in venerem,atinparticulari, &pra fertim corpora,quibusfimulpotitifunt,fastidiunt,aliaque, alia exoptant)&valdèquidem concupifcunt,fedpro tinus LiberSecundus. 77 tinusconquiefcunt (Concupitare obtenta , &ratio est) quia acutashabentvoluntates,&non magnas, qua les ſuntægrotantiumfitis,&fames (Horumenimfitis, &fames acute, & acres;punguntenim veheméter,atparue, quia exiguocibo, &potufatiantur) & adexcandefcentia, acutaqueexcandefcentiaprocliues funt, ad eumque impetumſequendumparati;atqueiræobnoxij,quia propterhonoris deſideriúſeparuifieri patinonpof ſunt:verúægrèferunt,ſi ſibi fieri iniuriam arbitretur ( Quecauſaire est,quiacalidiiuuenes, &ficciores,quàmpue ri, undemaioris, &robuftioris irefunt, eademquecalorisra tio eos cupidosfacit . Feruorin venerem exeodemcalorepro cedit, & exabundantiaſanguinis, undeſeminequoqueredun dant) Imòpotiusvictoriæ , quiaiuuentusexcellentia mm appetit; victoria autem eſt excellentiaquædam (Di cunturautemmagisappetentes victoria,quàmhonoris ,quia certoſtudioquærerehonores, acdignitatesnon eft curæiuueni lis,quenulliſe certoſtudio obftringit,ſed virilispostea. Iuueni itaquepotiusexcellentię in uniuerfumappetentiaineft, adeo queetiam victorie . Quoniamtamen &excellentiaincludit honorem,ideo honorisfub earatione appetitio nonestfubtrahen daiuueni) Atqueharumrerum ambarum ( fcilicet vi Etoria &honoris)quampecuniarumfuntſtudioſi.Pe cuniarum autemſtudioſiminimè; propterea, quia indigentiam(nondumfuntexperti,quale estPittacidictum in Amphiaraum) Quæcauſamoralis eſt (acphiſica,&ex temperameto eft calor, quicontrariafrigiditatidifpofitione in ducit;inducitaut auaritia frigiditas,vt antea vidimus)Neq; malis moribuspræditi funt,fedbonis,quia nondum multaflagitiacognouerunt(Malos hic mores intelligit omnia 4 78 Deconiect. cuiufquemorib.&c. omniain deteriorem parteinterpretari,utdeclaratin capitede fenibus; boniitaquemoresfuntomniainbonamparteminter pretari) & creduli,quia nondumfæpedecepti funt, & bonaſpepleni,quia,vttemulenti,ſiciuuenes natura calidiſunt (Spem,caufalemnempè, intelligereoportet,fcili cet boniexpectationem, nonautemformalem,quę eſttonusani mi;huiufmodienimtono virilisataspreſtatiuuentuti. Secun daautemratio) Simul etiam eſt, quia nondum fæpe opinionelapſiſunt; magnaque exparteſpeviuuut. Spes enim eſt futuri, memoriaveròpræteriti : iuue nibusautem futuri eſtmultum,præteriti autempa rum.Primisenimdiebusnihilſememiniſſe, ſperare veròomniaarbitrantur : & facilèdecipipropter ean demcauſam,quia facilè ſperant;& fortiores , quia iracundi; &bonafpepleni;quorum illud efficit, ne metuant, hoc,vtconfidant: nequeenim quiſquam dumirafciturtimet,&fperarebonialiquid fidentia affert (Quæ ratiofortitudinisexprecedentibus affectibus, ac comitantibusducitur,fedetiamextemperamentocalidoducere licet, quod audaciam facit, velutianteadictumest. Iuuentus autemipſa perſecalore abundat) &verecundi , quia non dum honeſta eſſe alia exiftimant,verùm alegeſola funtinſtituti (Sunt,quiduogenerabonorumcredant,aliud, Aliud publi quorumpublicè, acpalamoporteatlaudare , aliudautem clam, aliud clam celaudatur, &reipfaeligere,quam distinctionem Ariftot. 1.ſephift.elench. eligitur. adduxit, & Plato antea . Non caditiniuueneshecopinio,qui eafolabonaagnoscunt,quępalam laudantur. Suntautem, que leximperat, ac monet)& magnanimi,quia nondum a vitadepreſſiſunt, fed rerum neceſſariarúrudes ſunt; &feipfum rebusmagnisdignumcenſere magnani mi LiberSecundus. mieſt : idautembeneſperantis eſt,&honefta (fcilicet  Splendorem obtinentia) facere, quàmvtilia malunt,quia moribus potius,quàmratiocinationeviuunt(Mores bicdicūtur,quicommendantur: quaratione moratumdicimus, quibenèmoratus est. Viuitautem iuuenispotiusex præfcri ptolaudum, vulgòiactatarumprefertim,infumptibusfacien dis,quàmex utilitatis æftimatione, &fupputatione: idipfum autemest, quodfequiturinAristotele )Eſt autem ratioci natiovtilitatis , virtus honeſtatis : & amicorum ſtu dioſi , ſodaliumquemagis, quamaliæ ætates, quia conuictugaudent,&nihil vtilitatemetiuntur;qua renequeamicos (Adeo utfintamicitia iucundeipfi,non utilisſtudioſe) & omnia in maius , ac vehementius contra Chilonium præceptum (Chilo enimLacedemo- Chilonis p nius, unusexfeptemſapientibus, nequidnimis,preceperat) ceptum,vt, ne quid ni delinquunt,quiaomniaagunt nimis; fi nimis ; fi quidem & mis: amantnimis, &oderuntnimis,&reliqua omniaeo démodo;quippequi,&fcireſeomniaopinantur, & aſſeuerant, quæ cauſaeſt,vtomnianimium agant . (Amantverònimisobacumen, & acredinem,nonobmagni tudinem ; etenim acutas,nonmagnas habere voluntates iam dictumfuit. Acumen veròcalorisidipfumacumendefiderio rumfacit ; que estcauſaphiſica, moralemautem,quæeftopinio fcientiæ,iamdiximus)& iniurias faciunt adcontume liam, non ad malitiam(Excellentiamenimilliquærunt, contumeliasauteminferendoſeeminere patientibus credunt ; undealienainterdum ufurpant,nonutlocupletentur,fedut emicant . Demumqueexinfolentia, & procacitate, non ex auaritia, acmalignitate)&mifericordesfunt,quiaom nesbonos, acmeliores exiftimant; fiquidemfuain nocen 1 80 Deconiect.cuiufquemorib.&c. nocentia alios metiuntur ; quare indigna illos pati arbitrantur.Etriſu delectantur itaquefaceti: facetia verò erudita contumelia eſt (Suntequidem in iucundam vitamiuuenesexcalore , & humore proni; namlicètminus, quàmpuerihumidifint, humoremtamencopiofumretinent, & ideo in omnemhilaritatemfunt effufi)Atiuuenumquidem Que dicatur'mores eiufmodifunt. (Iuuentusautemhicfignificateta le iuuentus . abAriftote- tem, que apubertatead virilem uſque protenditur. Durat pluspaulo,minusvéduobusfeptenarijs ,aquartodecimofcilicet uſque ad28. annuminmaribus : licèt Aristoteli videatur adtrigefimumextendere, cumdicit corpusatrigintaannis uf queadtrigintaquinque vigere .) : QuæHoratiuseademderetradit. HORATIVS ferècontrahitin pauca,que latius Ari Stoteles differuit . Suntautemcarmina eiusinartePoetica Jmberbis iuuenis, tandemcustoderemoto , Gaudetequis, canibusque, &apricigraminecampi, Cæreus in vitiumflecti, monitoribus afper, Vtilium tardus : prouiſor,prodigus aeris, 1 : Sublimis, cupidusque, &amata relinquere pernix. De senectute. QuæAriſtotelesſcribitdemoribusſe numlib.2. Rhet. cap.1 2. EBEBATfermonemdeiuuentuteproximèfequifermo: D'deviriliatate: at fecutusordinemAriftotelis,defene Etutis moribusago,prius eodem modo adducendo verbaAri LiberSecundus. Stotelis,&exponendo:fedpaucefuntexpofitionisindigapost explicationemcorum, quedičłafuntdeiuuenibus . Iamaffera musAriftotelis verba Seniores autem,&qui vigoremre miferunt,exijsfermè,quæhiscontrariafunt,magna expartemoresadeptifunt. Etenim, quia multosan nosvixerút,&multisin rebusdecepti, lapſiqueſunt, &resmaioreexparteperditæfunt,nihil affirmant, atque omniamulto minus,quàmoportet. Et opi nantur, nihilveròſciunt. Etcumcontrouerfantur, adduntſemper (forſan , & fortaſſe ) atqueomniaita pronunciant; affeueranter verò nihil: & malorum morum funt , quòd eſt omnia in deteriorem par tem interprætari. Prætereaverò ſuſpicioſiſuntpro pter incredulitatem , increduli verò propter peri tiam (Nempè peritifunt verſutiehumana, quamſapè expertifunt , unde vix cuiquam fidem adhibent) Neque valdeamant, nequevaldeoderuntpropterhancra tionem, fedexpræceptoBiantis,&amant tanquam Præceptum Biantisdea ofuri,&oderunttanquamamaturi:&pufillanimi, micitia. quia a vita depreffi funt; nihil enim magni, nihil eximij, fed ea, quæ ad vitam pertinent, concupi fcunt : & illiberales,quia patrimoniumeſt exrebus neceffarijs,vnàfimul verò etiampropter peritiam, quam ſit difficile acquirere, & facilè amitterenon ignorant (Frigiditasprætereatemperamenticaufa eftphifi capropenfionisinidem vitium)&timidi, & omniapræ metuentes,quia,contra aciuuenesfuntaffecti,quip pèquirefrigeratifunt,illi veròcalidi; quareſenectus aditumtimiditatipatefecit; eſtenim timor refrige, :: F ratio : 82 Deconiect. cuiufquemorib.&c. ratio quædam : &vitæ cupidiin extremis potiffimú diebus, quiacupiditas eſt rei , quæabeſt, &cuiusrei indigentes funt, campotiflimum concupifcunt,& obiurgationibus delectantur magis, quam conue nit ; eſt enimpufillanimitas : & hæcquædam(nempè errata cuiusquevelleuiaattendere,ineamqueindaginetotoani moincumbereeftanimipufilli,qui nobilioribus occupationibus apufillis eiufmodinonauocetur. EsthocilludTerentianum 1 Attenfioresfumusadresomnes, quàmfatest) Etad vtilitatem, nonautemadhoneftatemviuút magis , quàm conuenit;quia feipfos diligunt;veile enimbonumeſthuic,honeſtumautemfimpliciter, Etinuerecundipotius, quàm verecundi;quia.n.no curanthoneſtatem æquè,acvtilitatem,paruifaciunt, quid exiſtimetur.Etmalaſpeplenipropterperitiam, quiaplerunqueresperditæfunt,&indeteriorempar tem plerunque cadunt,&præterea proptertimidi tatem. Etmemoriamagis,quamſpeviuunt;nam quodvitæreſtatmodicum ,quodeffluxit,multum eſt. Spesauréeltfuturi,memoriaveròpræteritorum; idquodeisloquacitatis etiamcaufamaffert, quia res præteritasnarrant;dum enimrecordantur,volupta te afficiuntur . Acexcandefcentiæ quidem acute funt,ſedimbecilla (&duratione, &effectufunt enim impotes ultionis) & cupiditates aliæ defecerunt, aliæ funtimbecillæ (cupiditates voluptariasintelligit,quarum alia defecerunt,ut venereain extremaſenecta,aligimbecilla, utcupidiofe ; ob ventriculienimlanguoremnonmultamillis operadarepoffunt) Quare nequecupidifunt,nequead cafaciendaparati, adquæacupiditatibus adducun : L tur; LiberSecundus. 83 tur;ſedadea,quæalucro (Cupiditasitaquepecunie,t lucri in auaro permanet)Itaquetales temperatividētur, quia cupiditates (queſcilicetintemperantisfunt)oblan guerunt:& lucro inferuiunt,& ratiocinatione po tius viuunt, quàm moribus; eſt enim ratiocinatio vtilitatis , moresautemvirtutis :& iniuriasad mali tiam, non ad contumeliam faciunt (adcompendium enim &vtilitateminiuriantur; ) inhishucusquedictiscon trario modofehabentſenes , aciuuenes: at in commiferatione eodemmodo,fed ex diuerfiscaufis) mifericordes autem etiamfenes funt:verùmnópropter eandem canſam, ac iuuenes :illienim propterhumanitatem,hi verò propterimbecillitatem ;putant enimomniaeſſe vi cina ad patiendum; hoc autem erat mifericordis. (Eft enimmifericordia, utdefinitAriftoteles, Molestias que damobmalumapparensinteritus, t) molestieafferenda vim habens ,eius,quifitindignus ; quod& ipſeſe paſſurum,aut aliquemfuorumexpectet)Vndequerulifunt (Ex licetipsoquodputantomnia eſſe vicinaad patiendum)&ne quefaceti , nequeridiculorum ſtudioſi ; quia queru lusaduerfaturei,quidelectaturrifu. §. Secundus. QuæHoratiuseademdere:&quæ damdubitatio foluitur. HORATIVS autemdemummoreshisexprimitfenum. 2. Multa fenem circumueniunt incommoda, velquod Querit,&inuentismiſerabſtinet, actimetuti: Velquodresomnestimidè,gelideque ministrat, Dilator,ſpelongus,iners, auidusquefuturi. F 2 : Diffi 84 Deconiect.cuiuſquemorib&c. Difficilis,querulus, laudatortemporisacti , Sepuerocenfor,caftigatorque minorum . : Videtur autem Horatius repugnare Aristoteli,dum spelon Horatius cũ gumſenemdicit, et futuriauidum; contraquamdicatAriftote Ariftotele, les,quifpem afene remouet . Maioragiusfoluit distinguendo fpem,in fpemfortunatiexitusnegotiorum,quamAriftoteles denegatſeni, &in spemproducende vite,quamexponitipse tributam ab Horatiofeni. Nemoenimtamdecrepitusest,qui Senonputetadhucannumpoſſeviuere. Nequeegodictum viri extraprobabilitatem arbitror, attamencredopoßereferriaddi lationem, cui coniungitur (dilator, ſpelongusiners) (Vo ertia . enimiuuenis paratuseftadeaftatimprestanda, &profequens da,quæ cupit,itafenexinillisinfequendis esttardus, acdilator, Spequelongus,dumfcilicetfe aliasfacturumfperat,acproponit: Quidfitin- cumquaexpofitione verbum, iners, quodfequitur, congruits inertia enim efteainexequendis rebus lentitudo) Devirilis atatismoribus. QuæAriftotelesdicit 2.Rhet.cap.14. : Dmores virilis ætatiscũ A Arift.traſeamus,cuiushæcver bafunt. Qui veròvigét,profectòinterhos(Senem fcilicet, &iuuenem)interiecti, moribus crút vtrorúque exuperationedetracta ; quippèquinequenimiscon fidunt, quiaaudacia talealiquid eft,nequenimium metuunt,fedinvtraquerecómodèſegerunt.Neque omnibusfidéhabent, nequeomnibusnõhabent; ve rùmexveritatepotiusiudicant; & nequeadfoláho neſtatem (fcilicetpulchritudinem,&fplendorem)viuunt, neque LiberSecundus. neque ad vtilitatem , fed advtrumque, &nequead 85 parfimoniam,nequead luxuriam , fedadid, quod conuenit. Similiterverò etiamadexcandefcentiam, &adcupiditatem: &temperantescumfortitudine, &fortescumtemperantiafunt;quiahæc in iuueni bus,fenibusquepartitaſunt; fiquidé iuuenesfortes, &intemperantesfunt, ſenioresautemtemperantes, &timidi. Vtauteminvniuerfumcomplectar, quæ cunquecommodaiuuentus,&fenectusinterſediui ſerunt, hæcamboretinent; inquibusveròexuperat,. autdeficiunteorum,quod moderatum eft,&conue niens . Vigetautemcorpusa triginta annisvſquead trigintaquinque, animusveròcircaannumquadra gefimumnonum . §. Secundus. Confirmanturex temperamento, quædixitAriftoteles . HAECAriftoteles,quæperſeplana, &ideo nullisanobis Subnotationibus præterquampauculis interiectis difiuncta . Verumfundamentumtemperiei morumhuius ætatis interfe nectutis , &iuuentutis mores pendet ex temperamentoætatis interduas illascontrarias mediocri, & temperato . Calorenim excedensiuuentutistum temperatur ,& frigiditassenectutis abest . Nonideoeffertur, utiuuentus, adexceſſum,neque rut Senectusestobfrigiditatemlenta, & iners,fedmediomodo, ac temperatoſehabetob eandem mediocritatem : &fortis est; ca lorem enim retinet, &temperans; nonenimab excedentibus Animal in cupiditatibus incenditur, &rapitur. Adijcio autemhancaliam ætatis pgref nonnegligendamanimaduerfionem , animal abinitiohumidius catur. fuséper exic F 3 cum 86 Deconiect. cuiufquemorib.&c. cumfit,ſemperdeinceps in etatisprogreſſuexficcari, adeo ut iuuentusficciorfitpueritia,iuuentute etas virilis,&hacfe nectus, dehumore auteminnatoloquor;dehumoreenimaduen titio, &excrematitiofecùs eftdicendum,fiquidembumidahac rationeplurimum eſtſenectus . Cumergo virilis etasficcior fitiuuentute, aeretiamficciuserit , undetonum, actenfionem diutius retinebit ; proinde viri constantioreseruntinpericulis quàmiuuenes: iuuenesautemcontraimpetuofiores. Fortiores itaque verè erunt viriiuuenibus,utetiam tenorem infra Virtusaviro Etioremanimiferuant. Unde virtusa viro appellataeftex dicitur. Cicerone . Virtus etiam profortitudinefumebatur,ficutietiam gracèfortitudo ἀνδρεῖατῶἀνδρός dicitur,fciliceta viro. Annotatio, &fubiectiohorum, quæHoratius dicit. At veròhac,quedeetatibusdiximus,eodemmodo,quo catera defitu ſolo, climatibusque intelligendafunt,ſcilicet perſe, &feorfum; nempe virilisatas,qua tales, eos mores, quosdiximus,inducit: verumfitemperamentumpeculiareper fona,ſidiſciplinam, ſireliquas etiam caufasmorum coniunga mus, velomnes , velaliquas, maximatumdifferentianafce tur; reperiemus enim& viros, &iuuenestimidos, &fuga ciffimos, cõtrà,fenesfortes,qualislegiturfuiffein extremaeta Belifarius in teBelisarius,quitumetiam tt tefortis. )confilio, & virtute militari extrema æta fummouitabobfidioneConſtantinopolishostes. Poffunt etiam eſſe hominestamferuidi temperamenti; ut nonnifi inætate fenilinimiuscaloradmediocritatem contrahatur,atqueitaex temerarijsipfiforteseuadant, naturali,inquam, &imperfecta fortitudine. Contra,iuuenesinterdumignauialaborareexem pla LiberSecundus. plamultatestantur, &illudprætereaPoete Vosetenimiuuenesanimumgeritis muliebrem. Subijciamus,queHoratiusdixit Conuerfisſtudijs etas, animusque virilis Queritopes, &  amicitias,inferuithonori, Comififfecauet,quodmoxmutarelaboret . Acaliditateautemhabet, uthonoriferuiat; amoderationeca loris, utconfiderando , acpreuidendofutura,queratopes, t amicitias : querurfus omniafuntde naturalipropenfione ac cipienda . §. Quartus. Omnes cauſas naturalesdictas adtem peramentum demum, conformationemvè par tiumreduci. 1 ATcaufamemoratenaturalesexterneadinternastempe ramentumfcilicet, & conformationempartium reducuntur; partimautemadtemperamentumſolidarumpartium corporis, partimadtemperamentumhumorum, utaque cibi; partim adtemperamentum fpirituum,ut vapores,t exhalationes; licèt etiamcibiadſpirituumgenerationempertineant . Eiufmo di ergo caufis rutemuradtemperamentorumgradus elicien dos; undeomnes admomentummorumidem , quodtem peramenti,fcilicetadſenſorij diſpoſitionem,quodmomentum idemest, atquenaturalispropenfio , reducenturinfra inexpo fitionemethodilibrandicontraria momentamorums. Acta tes tamen adaduentitias etiam caufaspertinent, ut uſum, experientiamque rerum important , velutifenectus , ataf quevirilis . F 4 LI 88 Deconiect. cuiuſquemorib.&c. De caufis aduentitijs morum. De Nobilitate . Proponuntur, quæ tractanda. CAVSIS morumnaturalibusexplicatis,aduen titias aggrediamur . Sunthe tumexconditio nibusfortuna,nobilitate,diuitijs,poetntia, bona fortuna, &contrarijs: tumexinſtituto, acstu dio vita, quàmquiſqueelegit,fcilicet effe militem, effephiloſo phum,effe iurifperitum. Quefortunefunt, profequutuseft Aristoteles, que ſtudiorumnequaquam: at adnoftruminftitu tumpertinetetiam studiaconfiderare . Primoautem lococum Arist. ex nobilitateexordiamur, & præcæteris,quid ipfafit, declaremusfufiusdeillapofteainparuis moralibusdifputaturi. §. Secundus. Vocis ſignificationes. NOBILITATIS nomen,ut hinc exordiamur,non unum,&idemfignificat . Unoenim modolatèfumptum idem, quod perfectio, ac preſtantiaimportat,dumquerimus, utrumSolcateris Stellisfitnobilior; utrumfcientiadeanima reliquisfcientijs nobilitate præftet. Intelligimus enim num 1 bilitas voci nis. Meliusex- perfectior &præftantiorfitcateris . Atad humanamcontra primitur no Etanobilitatemduasadhucfignificationesobtinet ,aliamgene busGræcis, ricam,aliamfpecialem,utlatina voxfit multiplex. Gracive quàm Lati- ròduabus vocibus rutunturad easduas, acdiuerfasfignifica tiones; LiberTertius. 89 tiones; nobilem enim in communifignificatu ruocant γνώριμον cui in ordine ciuili opponiturmultitudo grace Πλήθος. ItaAri ftoteles4.Polit. cap.3 . &4. nobilium italatèacceptorumplu resfacitdifferentias ; quatuorautemmeminitexpreßè,fcilicet- Cap.4. diuitias , clarosnatales, virtutem, difciplinam, græcèdicun των Πλᾶπος,ἐυγένεια,Α'ρεθή,Παιδεία: ... reliquas differentias indicat eacommuni dicendiformula(& hisfimilia,quædicunturfe cundùm eandemdifferentiam)eft itaque hæc prima vocisno bilitatis adhumanamrestrictefignificatio.Alia, Spetialisque eft pro claris natalibus,græcè ευγενείαſcilicet ad verbumbona natiuitas. NosetiamItalicènobiles ,bennati, dicimus,t nobilitate, buona naſcita; quiquenobilesfunt, cuanobilita teſuaaliquidfibi onerisimponiſignificare volunt, æquèdicunt idipfum, ricercarlaſuanafcita. Cum verò hecduo vo nobilitatisfignificata obtineat , cumfimpliciter profertur pro ευγενεία feu claris natalibus accipitur ; unde vulgari nostro idiomate, nobil'huomo nifialiudexprimatur, & gentil huomoidemfignificant :fedgentile,egentilezza,figni ficantnobilem, &nobilitatem. Dantesita ufuseftvoce. Taleimperò,chegentilezza volſe, Chefoßeanticapoffeffiond'hauere . EtBocaccius;chegentilezzanontogliepouertàideft abinopianonauferrinobilitate. Hecdefignificationibusvocis Inopia non nobilitatis . Ethymologia verò vocisinprimofignificatuac ceptaeft ex cognitione,quoddignusfit,quicognofcatur;fuapte que naturafui cognitionem effundat iuxta illud Rodomontis penes Areostum . (. Vbicunque refidam Lux meameprodit. Lucem veròfaciuntomniabona,que confpicuitatem obti neant aufert nobi 90 Deconiect.cuiufquemorib.&. neant , ut velalereequos,&canes; hofpitio illustres homi nes accipere; ſplendidis uti veſtibus, ornatoquefamulitio, lu cem, accelebritatemafferant; nobilitatis veròpro eugeniano minalis definitioex modòdictisapertaest, ſcilicet clauſasque dammaiorum,quamadhibuit,&fuppofuitAriftoteles 2.Rhet. cap.is. §. Tertius. Afcriptoribusin difputationedeno bilitate fæpe varias nobilitatis fignificationes con fundi. Ininueftigandanobilitateex vocisambiguitateſapemul ta perturbatio orta estinfcriptoribus . Videasenim,quinobi_ litatis tranquefignificationempaßimconfuderint ; unde multidubitarunt , utrum virtusfolafitnobilitas; etenim fi latiorfignificatio eius attendatur,certè nobilis, utgracegnori mosdicitur,cum pluribusabundetbonis claritatemfauentibus; a virtutepra cateris veram, acfolidamclaritatemfufcipit,vt honor virtutispremiumdictusfuerit , & itaexnonnullorum. opinione definitus . Dum pro prestantia rei, adeoquelatiſſi mèfumiturnobilitas,certum efttumquoquehominemnobilem effè ex perfectione, acprestantiahumana: at perficiturhomo ex virtutibus corporis, )animi,exhisquepotiffimum; vtiu rèinhocfignificatu Socrates, referente Stobeo, definieritnobi nimi,&cor Nobilitas a- litatem eßeanimi &corporisbonamtemperiem; )Euripides porisbona dixerit; virumbonumeffenobilem: qui veròmaluseft,licèt a temperiesex parentemeliore,quàm Iupiterprocedat,ignobilem effe . Qui de finiuerunt,nobilitatemeſſeperfectionemforma, &nobilitatem Dialogo de Socrate. Taffiusin humanamefſſeperfectionemforma , ac animerationalis, illihoc Nobilit. latiſſimo modonobilitatem tumaccepere,licèt clampofteain alias LiberTertius. 91 aliasdeflexeruntfignificationes, &potiffimumineugenia,ſeu clarorumnatalium : nosergoadhancinpreſentiafermonemre Stringimus. An fit nobilitas. SvNT, qui iuxtalogicumqueſtionum ordinemquerant primolocodenobilitate,anfit. Piccol. adducitStoicosdenegan- Grad.mo V tes, &Socratem, & Euripidem,&c. Sed verèdenobilitate, ral.8.c.14. cutnos modòſumimus ,&communiteracfimpliciterfumitur, cumadhominemrefertur, disputarinequit, anfit. Quisenim non videt alioshominesex maioribus clarisortos , aliosexob ſcuris,utdifferentiaignobilitatis,&nobilitatisnullo modola terequeatur . Verùmid disputatum videmus , vtrumnobi litas,becfcilicetmaiorum claritasfit bonumfolidum, anfu tile . Boetiusfutilebonum contendit, tſi verafateri veli- Lib.3.deco. mus,dumfecundùmnaturamremconfideramus; claritasipfa fol.proſa6. perſemaiorumnihilindefcendentesphiſicè, utitadicam,im primit : atfecundùmopinionem, adeoquein vitaciuili,quæopi nioneno minimum nititur, multumadpofterospertinet, eosque ornatprecedentium,maiorumqueclaritudo, undepræclarèCi cero; Optima, inquit, hæreditas apatribustraditurli teris , omnipatrimonio præſtatur ſcilicetgloriavir tutum,&decorrerumgeſtarum,Quod,firemexnatu raipſaeſtimemus,contrà,reftiffimèBoetius . Quidgenus, &proauos Strepitis? Si primordia vestra, AuctoremqueDeumspectes, Nullus degenerextat, Nivitijspeiorafouens, Proprium deferatortum . Dixi Metr.6. 92 Deconiect.cuiufquemorib.&c. Dixiautem claritatem maiorum ipfamperſenihilin defcen dentes phyficèimprimere utfeiungerem claritatemafunda mento, quodinterimeft naturale, eſtque virtusnaturalis,pro penfiofcilicet , &aptitudo adpulchra, & honesta, queſape pertraduceingenitosexgenitoribustranfitiuxtailludHoratij.-fortescreanturfortibus.. : Dequa virtute,quæobidgeneris virtus dicitur,moxdiſſe remus. Interimergo dari nobilitatem,effeque bonumſecun dùmciuilem estimationemnullomodo ſpernendumaccipiamus. Netamentumeantadeònobiles, utcredantnobilitatis bonum effè ceterisomnibuspreferendum; nam , ) virtus, &glo ria , bonorquefuuspræſtant claritudini,quamquis ex aliena auorumclaritate adeptuseft: fecundumquamcomparationem veriffimumilludBoetij , Quareſplendidum te, ſi tuam nonhabes, alienaclaritudononefficit. 6. Quintus. Quidfitnobilitas. Definitio eſſentialis. IAMquidnobilitashacfit,dequanuncloquimur, expona mus. Primòautem definitionem effentialem quæramus ; po Steacaufalem inueftigabimus. Sunt ex Logicis, quicredunt definitionemaccidentis effentialem eandem effe cumdefinitione eiuſdem nominali, quod tamennon eſſe perpetuum alibi mon ſftraui: interdum tamen id accidit, &frequenterpropinque funt, quodinprafentiaeuenit; namnobilitas haceugenia, qua minalis no bilitatis. Definitiono nobiles homines,&Italicè,Gentilhuomini,dicuntur,eft cla ritasmaiorumfecundùmdefinitionemnominalem: atfecundùm eſſentialem non multum ab earecedit; &fieanominalisdiftin guatur; acelaboreturamplius , adeffentialemtraducitur. Ari Stotelesitaque inprimo Rhetoricorumbancipfam definitionem locu & da  locupletiorem, &explanatioremreddidit, exigendo legitimam originemex viris,atmulieribus : claritatem autem maiorum explanauit,fiprimi clarifuerint, aut virtute,autdiuitijs, aut aliarerumearum,quein honoremfunt;fiquismultiex gente . illuſoresfuerint,tum viri,tum mulieres,tumadolescentes,tum fenes. Quoniamtamenpopulariusbecdefinitiotradita eft,ut librisRhetoricis congruebat,quam methodo definitiuæ etiam in moralibus accommodetur, ideoeambunc inmodum contra hamus. Nobilitasestorigo legitimaex virisac mulieribus , Definitioef quorumprimi, & multiclarifuerintaliquaearumrerum,quæ bilitatis! inbonorefunt. Hecdefinitio exactiore methodoita procedit, ſentialis no abſtrahendo aſpetie omnibonorum, ex quibus homines clare Sount. Atfirigoreminfringereadmaiorem, &planioremde finitionisintelligentiam libeat, non erit inutileprimam bono rum Speriemparticulatim meminiße, utetiamfacit Aristote les dicědo; Nobilitatemeſſelegitimam origineex viris &mulieribus, quorumprimi, &multi clarifuerint virtute, autaliacearum rerum,quæin honorefunt.s InquintoPolit. cap.primo coniunxit,dicendo; Nobilesef ſe, quorummaioresvirtute, &diuitijspræditifunt. Dumenimvirtutismeminimus earumetiamrerumaliarum, queinhonorefunt, nefcioquamexplicationemafferimus taci tam,quafcilicetres, t )quabonaillafint. 3,  Declarationem definitionis aggreditur. IMMOREMVR aliquantisperindefinitione adductade claranda . Animaduertendum autem,dum definitur aliqua earumrerum,que intenfionem, & remiſſionem fufcipiunt, in graducofumendameffe, inquo abſolutamdenominationem, fimpli : Deconiect, cuiufquemorib.&c. fimpliciterfufcipit,nonfecundum quid;nempealbedovelpu radefinitur, velnonnifidenominationemfufcipiensexprado nobilitate minio, qualem, &quotumgradumdeterminauit Ariftoteles 6. Phis.tex.83. Secundolocoidconfiderandumestnobilitatem hanceugenie,acbone natiuitatis anobilitate humanagenerali Ex generali pendere,fecundùmquamnobilesgnarimosgræcèappellaridixi fpecialispromus; namauthornobilitatis nonpotefthabereclarosnatales,at cedit. clarus effedebet virtute,autalioeorumbonorum,queinbono refunt; adeoutcumindefinitionediximusprimos, & multos generisclaros, eosgnorimos, ) nobilesgenerali humananobi litatefignificauerimus . His iactisfundamentis querendum primoloco, vtrumfatisfitadnobilitatemeugenia,fipatercla rusfuerit, anauusetiamrequiratur: annequebiduofufficiant, fedrequiraturpræterea proauus clarus, &gnorimus, liceat greca voce uti. Illaetiamemergitdubitatio,an virorumfa lùmclaritasattendatur,an etiammulierum. Quòadprimumst rigorem verborumAristotelis attendamus,certè tres ad mi nimum prædecefforesclaroseßeoportet, patrem, auum, & pro auum; cumenimmultosAriftoteles clarosrequirat,gracènu merus multitudinistresfaltemexpofcit: duoenim non nume rumpluralemapud Gracosfeddualemfubeunt. Aliqui ra tionemaddunt; debetenimnobiltashabereprincipiu,medium, tfinem:at principium, medium, &finisnonnifiin tribus. confiftunt . At militie nuncD. Stephani,D. Mauritij, ac Lazari,D. IoannisHierofolomitanifatishabent adnobilita temaßerendam,ſipatris, &auiciuilem claritudinequis often dat. Dicendumitaqueprimumnobilitatisauthorem adeoque nouumhominemnullampenitusnataliumclaritatemhaberesfi liumautemeius iamaliquidnatalitiæ claritudinisobtinere,em patre enim claro nafcitur: at neposmagis adhuc claritateea dem diLiberTertius. : 95 dempotitur, abnepos adhucmagis. Certumergoeſt, ſtatimpost nouumhominem ,fed clarumdefcendentes aliquem bonanati uitatis gradumnancifci:atuttotparticipentgradus,quotad nobilitatis abfolutamdenominationem exiguntur, placet mihi ternariusnumerusin uniuerfumloquendo:pro futamen , &locobinariusquoquefatisest, utexemplo recenfitarummi litiarum patet. Atprotertiogradupreteradducta argumen- In natalib. tafacitbeoaliaratio. Neceffarium videtur, ut exhominum fatetresgr oculis recefferint ad nobilitatem afferendam prima generis dus claritur falté dinis, vtno fordes: atquoniam aliqui quartam uſque vident generatio bilia dican nem, fieripotest, utadeiusætatem,qui auum clarumhabuit, fedexobscuropatrenatumperueniatidem illeobfcurus auipa ter,quotamen viuenteprimefordesgenerishominuminocu lisfunt,ac perfeuerant . Quod si proauum usqueclarum exigamus, ceßateiufmodi periculum, ) nihilnonclarumeius generispoffuntvellonganiſenes vidiffe. Herodianuscumno bilitatem Commodieffert, eaprefertimrationeillum commen tur. : Herodia ffert, ea nuseffertno bilitatéCo dat,quodtertioiam graduimperium, nobilitatemqueRoma modi. namcomplecteretur. Eandem definitionis declaratio nemprofequitur;verum etiam claritas mulierum exigatur. SED utrumetiammulierumclaritasexigatur,anfufficiat claritudo virorum; Iusciuileſola virili claritate contentum eft cum omnemmulierumclaritatem, obfcuritatemvéexmari torumconditionependere velit: &ratio etiam naturalisfuf dedignitat, fragari videtur, fiadgenerationem folum patremactiuècon-1.mulieres. Lib.12.C. Libr.dege currerenonetiammatrem (quaeftAristotelisdoctrina)fu- ner.animal. Scipia  Deconiect.cuiufquemorib.&c. Scipiamus . AtAristotelis adductainRhetoricisauctoritas contrarium vult, & ufus militiarumdictarumHierofolymi tane,D. Stephani quæ exigunt, utclaritas,nedumpaterni, fedetiammaterni stemmatis, &utriusqueauie,paterne,ac materne demonstrenturadoſtenſionemnobilitatis.Respondeo itaque adintegramnobilitatem& virorum &mulierumcla ritatem exigi;cum enim bonumnobilitatisinopinioneconſiſtat, utanteadiximus,ipsequoque maternefordesfecundùmexi ſtimationemcontactuſuo adiungunt dedecoris nonnibilperfo næ, &generi; undeCicero obiecit Pifoninobiliffimobomini obscuritatem maternigeneris. Verumtamen cumnobilitas,ne dumintegra,fedetiam expredominioabſolutamdenominatio nem obtineat (utproximèdiximus)præstet verò claritas rilis fatis eſt tionem no bilitatis. Claritas vi- virilislongè muliebri claritati, ) obfcuritati, ideo, meiudice , ad abfoluta claritas virilisfatiseftad abſolutam denominationem nobili denomina- tatis; atnonadintegram nobilitatem: cuiconclufioni ufusat testatur; namfiquisexnobilifamiliaignobilemfæminam,aut dotis, aut reialteriusgratiaducatin uxorem,ex eaquefilios fufcipiat, nobiles illi tamendicentur, etiamfiignobilitas matris imputetur. Verumexiganturlegitiminatales on QUÓD demuliebriclaritatedicimus,delegitimispariter naturalibus dicendum,aliquatamencummoderatione,Sineita que legitimis natalibus non eftintegra nobilitas;nammatris turpitudo, ac impudicitiaſordesquædamest eius, quinascitur; nequeenimfineruboreitanato obijcitur genitorumintemperan Deinftitut. tia, utdicitPlutarchus : claritas verò maiorum potest tum Pucrorum excedere eam generationis turpitudinem,tumexcedi abea In LiberTertius . 97 Ingeneremodiceclaritudinis vincit deformitas,adeo utqui nafcitur pro ignobili habeatur: cumcontrà multaeritgeneris claritudo , a ſplendore maiorumfæda natiuitas occulitur, vel offufcatur . EstensifamiliænonimputanturBorſi,ac Leonel- Borfus,& li natalesillegitimi . Venetijscontràillegitimifamiliarumno- Eftenfesno bilium nonadmittuntur adpublicos nobilium honores : penes thi. nosinplebeiumordinempotiusrecidunt. Hacde effentialidefi nitiones adcaufalemtranfeamus. §.Nonus. De cauſalidefinitione; cuiusfunda menta præmittuntur. CAVSALIS definitionontantaacriuiahicfumitur,quanta inlogicis declaratur; fed laxiusaliquanto; nequeenimcaufail lucpertinet,cur, &quadecauſaorigofitexperſonisclaris,fed curorigo eiufmodiprobono imputetur, curnempè aliena maio rumlaudesnostra fiant,cumtamen, utargumentaturBoe tius , non videatur id accideredebere. Eftautemeiusargu mentum,ficlaritudinemprædicatiofacit, illifintclari , neceſſe est, qui prædicantur; quare ſplendidumte,fituamnonhabes, alienaclaritudonon efficit. Queramus ergo, undeſplendor nobisex maiorumnostrorumclaritatenafcatur . Repetendum. eft, nedumexinfidentibus,inherentibusque,fedetiamattin gentibus, acpropinquismalis fecundùmexistimationemallini, nefcioquidmali,perſone, &rei : idproximèdiximus; atnunc etiamconfirmemushoc unicoexemplo . Sivas velaureum adpurgamentacorporisſuſcipiendafactumeßet,turpique eiuf modiministerioiamdeferuiffet , etiamfiexactiſſima cura ablu tum,&abſterſum effèt, nontamenexeopotare, velcomedere Sustineremus,tantumfolaantecedentiumfordiumexcogitatio 1 G nos Leonellus  Deconiect.cuiufquemorib &c. nospromoueret. Bonorumattingentium,&propinquorum ratioetiam commouet, nonadeo tamenpresenti,&acriſenſu, atque malorum. Vaſe quidempuriffimo, &adpuraministeria deferuiente libenter uteremur ,at non tantum indefuauitatis acciperet potio, quantum infuauitatis ,si ex vafe purgamen tisdeftinato,etiamfiabluto,potaremus. Inrebusetiamnatu ralibus multimorbicontagio inficiunt , atnunquamnullaſani tas contagio iuuat : quod Ariftoteles habet caufamque tradit probl. primofect. 7. Hincfit,utcausa , quamobrem maiorum fordesefficiantignobilespofteros, euidentiorfit, quàm cur clari tas eorundemexornetpofteros nobiles . Vndenonſolahonorum propinquitashicprocauſaadducitur, utillicfordesipfametfi nitime afferuntur,fed alia præterea causa affere opus est, quamnuncinuestigemus. Duoafferuntur dicendimodi, alter Ariftotelis , alter AdouardiGualandi,tertiuspræte rea exBoetioadijcitur . Dvo modidicendiofferuntur,quamobremclaritasmaio ruminbonumcedatposteriorum . AltereftAristotelis ,quem etiamtetigitHoratius ;nempèconfentaneum effèexmelioribus ortoseffe meliores ,eòquod nobilitas eſt virtusgeneris, dequa Lib.3.Polir. cap.8. virtutemox dicemus . Adouardus verò Gualanduscauſam in eoreponere videtur, quodfitnobilitasparentum,maiorque inRempublicammeritorumhæreditas:ficutenim,inquit,alio rumbonorum,queadmaioresnostros,cum viuerent,pertine bant,ita etiam meritorumin Rempublicamharedesfumus. Sed quid,fitertium modumdicendiexBoetiofubijciamus? necef fitatemfcilicet nonrecedendi a maiorum veftigijs,quamimpo nitnobilitas, caufam effe, cur maiorumclaritas verèin bonum posterorumcedat.Verba virifunt. Quod, fiquid eftin 99 nobilitatembonum, ideffearbitrorfolum,vtimpo fita nobilibus neceſſitudo videatur, nea maiorum virtutedegenerent . Examinemusnuncdicta. Virtutem autemprimògenerisdeclaremus. Eftfanèeiufmodi virtusnon morèacquifita, fedinfita extemperamentopropenfioinmores, &affectus laudabiles, dequaiamnonfemeldiximus : &quo niam temperamentaplerunqueper traducemexparentibusin filiospropagantur,ideoplerunque etiam virtutesnaturalespa riteringenera,acfamilias diffunduntur . Aristotelesremto 2.Rhet.c.18 tamfimilitudineagrorühuncinmodumdeclarauit (Eftenim, inquit, in familijsprouentusvirorumquidam,perin deacinijs, quæ nafcunturinagris,&nonnunquam fi genusbonum fit, viripreſtantes exoriuntur, dein derurfus retrofertur. Familiæverò ,quæfubtiliin geniopræditæ funt, admoresinfanioresdeficiunt,vt quiabAlcibiade,&Dionyfiofuperioresprofectisút: quæveròſtabili ,adſtoliditatem,vtqui a Cimone, Pericle,&Socrate. Hec ille. Ceterum autem in virtute generisrepofitam effenobilitatë, tumbocloco2. Rhet. tumpro ximoindicato 3.Polit. cap.8. tumalijspræterealocis; &primò deHist.animal. pariternobiledefinit, quodeſtexbonoge nere. Non refpicit autem infingulis virtusgeneristotam virtutem,fedinhisfortitudinem militarem, ut infamilia Gonzagha,in illis prudentiam politicamfolidam&prestana Virtutes p tem,utinfamiliaMedicea,inalijs paternamergafubieétos priæfamilie Gonzaghæ, regiamque charitatem, utinfamiliaEftenfi. 4 Conferunturmodidicendi. RESTAT nunc, utquamexhis veramfententiamar G 2 bitrer, Mediceę,& Eſtenſis . i  Deconiect.cuiuſquemorib.&c. bitrer, exponam. SentioitaqueabAristotelecaufamnoncom munione vniuoca,fedexattributionecommunemallatam eße, outindefiniendo eiusfermè mosest; nempènobilitaseſtcla ritas maiorum,fiueorigoexmaioribusclaris. Claritas au temeorumest velex virtute, velexdiuitijs, velexaliaali quareearum,quæ in honore habentur. Cum ergoclaritasex virtute est , virtutigeneris nititurnobilitas : at cumexdiui tijs,velex alio eiusmodifplendorefortune,virtusgenerisnon habetibilocum,neque vera,nequeprefumpta,nifi,fiforteadeo tenuiter, utnullius vixmomentiexistimaridebeat. Aristote les ergorespexitnobilitatem, quæfecundum effentiameftclari tas maiorumex virtute,eiusquecaufam attulit virtutemge neris;nempè ex eiufmodi virtutegenerisfit , ut virtutem maiorumappræfententpofteri,utplurimum, utqueinopinio ne, exiftimationequehominumclaritas illorum his tribuatur, quatenusprefumitur,vulgòperpetuò virtutem eandemgene ris ingenereipſo propagari, licèt verènon propagetur, utsa pientesagnofcunt, Ariftoteles.Poffumushinc diftinguere, utis virtusgeneris vera,anpresumptafitindefinitionecauſaliin telligenda; etenim , dum verameamcontinuationem claritatis ex virtutefibifuccedentiumhominum ineademfamiliaconfi deramus,exquafitnobilitas, virtus vera naturalispro caufa exigitur, utfcilicet virtus naturalis cauſaeſt virtutismora lisperfecta,autimperfecte. Vt veròintegram nobilitatisdu rationemanimocomplectimur, tum prafumptam, non veram virtutemgeneris accipereoportet ; duratenim nobilitas,post quametiamobſoleuit virtusgeneris, utfatetur Ariftoteles , quomono Præfumptio &resipsadocet; namflorenteRomanoImperiofamilia Corne bilitati de- lia nullum edebat virtutis specimenfedcumalijsantiquis Ro feruiat. manorumfamilijsalto luxudemerſaStertebat : attamen, quis negareteamintanta antiquitate , & claritatediuitiarum , loci nonfuiffè adhuc nobilem ? Ammianus Marcellinusfuo tempore nobilitatem Romanam etiam agnouit & admiratus est,quifcripfit aduſque Valentis exitum : & Chilpericus po ftremusRegumGallieex primoſtemmatenobilisab omnibus afferetur, etiamfiomnigeneris virtuteexutus. Tumergòcum obſoleuitiam virtusgeneris, non vera, fedpræfumptanobili tatemefficit . HecitaquedeAriftotelisdogmate hac in res , quod Peripateticifuntfequutiex recentioribus . Poffeni nus,Taffius. : Adouardi Gualandidictum communionem uniuocamre fpicit,namidverèanimisnoftris,opinioniqueinfidet, utcete rorumbonorum, aciurium,quæ maioresnostriobtinuere, here desfumus,itaetiam fplendoris obfcuritatisquehæredes effe . Verum nonest, curid admeritainRempublicamreftringa mus. Quicunqueenimfueritſplendor,hæredesexopinioneca demfismus,&quaecunquefueritignominia. Quodveròdi citBoetiusnonpertinetadcauſamnobilitatis , fedpotius adeffe Etum,conſequentemque utilitatem,quam agnofcentes multi Principes libentius credunt munitorum locorum cuftodias vi risnobilibusquàmignobilibus ,quòd credant pro illorumfide Splédorma 1 4 ior eft fide nobilitatemipfamfideiubere , uthoneſta &præclaraexempla iufforpofte maiorumillisad imitandumproponit . Uterqueigiturmodus tis. dicendi &Ariftotelis, &Gualandicaufamexprimunt,fedil leexattributione, hicexcommunione uniuoca. Ariftotelesau tempræftantiffimèproſolita methodoad declinandum equiuo cationispericulum ,quod latetetiamin definitionibus, commu nionemexattributioneamplexuseft: atmodus Boetijad cau Samnonspectat,nequeveròestidilliimputandum,quianeque tuminhuiuscaufaindagine verſabatur. G 3 .Duo  Deconiect. cuiuſquemorib.&c. §. Duodecimus . Taſſij definitioexaminatur. TORQVATVS Taffiusin Dialogo peculiari, quemFur niuminfcripfitabinterlocutore, denobilitate egit; definitioně Definitiono queeiustandemcollegithuncinmodum . Nobilitas eft vir bilitatis ex tus generis honorata ob antiquam claritatem ;decla Torquato Taffio. ratquedefinitionemeiufmodi constareex genere ,& differen tijs, adeoqueeffèntialemeffetotamfignificat,nullopacto caufa lem.Virtutem itaqueprogenereaccipit, reliquaprodifferentijs: atcertèintimusagnofcitſenſus,dumdiciturnobilitaseſtvir tusgeneris, tumprædicationecaufalem,noneffentialemeffici, nonfecùs,accum dicimus ecclipfiseßeterrainterpofitionem, &quadraturamrectanguliexalteraparte longioriseßeinuen tionemmedie proportionalis,quod est exemplum Ariftotelis SecundodeAnima; &resipsaloquitur,namgenusnunquam poteſta redefinitaauelli,at abſque virtute generispoffè effe Chilpericus nobilitatem vidimus, v.g. Chilpericus Rexnobilitatemobri Rexnobilis nebat, atnullaineo virtusgeneriserat. At nunquamitage quanquam degener. nusseiungiturarecuiusgenus eft, utdiftinguanturfubiecto. Aliopretereanominereprehenfionemihidignavidetur;lyenim (honorata) nonestdifferentiavirtutisgeneris, cum confequa turpotiusillam,utcommuneconfequens. Virtusenimomnis fuaptenaturaefthonorata, nonautemaliahonorata,aliainha norata est; fi honoremprodignitatehonorisaccipiamus,vel proexiftimatione, &opinione virtutis. Quodfiproſigno est extrinfecusvirtuti; eſt enimeiuspremium, autfignum,non differentia: fed, quicquiddehacreprehenfionefit, certèprima viget, &vrgetomnino. EtAriftotelesfuainRhetorica tuminprimodeanimal.hist.genus nobilitatisinorigineponit, non  nonin virtutegeneris. Definitionemeiusin1.deRhet.attu limus,&in 1.debist.animal.itidemdicitnobileeffe; quodor tumeſtexbonogenere,utin ortu,tanquamingenereno bilitatemponat,noninbonitate, autin virtutegeneris.Nam finobile eft,quod ortumeſt exbonogenere, nobilitas erit ortus, &origoexbonogenere,nonbonitasgenerisformaliter. Denobiliummoribus. Cap. Secundum. Quæ dixeritAriftoteles 2.Rhet.cap.15. EXPLICATA nobilitatis natura,eiusnuncmoresex ponamus. Aristotelesduorumin vniuerfummorum, no bilitatis meminit:prior est cupiditas honoris, eamque ratio nemreddit; quoniamnobilitas eftmaiorumdignitas.Cum ve roomneseabona, queſuppetunt, accumulareconfueuerint,ideo nobilesauitishonoribusfuos &ipfiadiungerefatagunt. Secun dusestpropenfioadcontemnendoseos,quimaioribusfuis(pri misfcilicet authoribus generis)fimilesfunt; ignobilesenim fuiffeeos,idestobfcuros natalesobtinuiffeneceffeeft. Cur poſſeſſiobonorumingerattu morempoffidenti. VTdictorum, & dicendorumcognitioclariorprocedat, eft hoccommunefundamentumftatuendum; omnisbonipoffeßio tumorem quempiamnataestingerere poffidentiplus, minusvé proqualitate, amplitudineboniquodobtinetur.Confequens autemeftaffectuisefufpiciendi ob aliquodbonumcontemptus eorum,qui eocarent,in eofaltemquòdcarent. Quocircanobiles G 4 igno : 104 Deconiect.cuiufquemorib.&c. ignobilesſpernunt,diuites inopes. Secundolocoideftetiam ani maduertendumfuafingulisbonamaioraſemper videri, quàm Polit. fint, quemexphilautiaerrorem & agnouit , &procaufafun Lib.5.cap.1. dametoqueſeditionūomniūinrebuspublicis Ariftotelesftatuit, utibienimexpofuit diuitescuminaliquo excellant , fcilicet in diuitijs , creduntſe in omnibus excellere,adeoque Reipublice munia , &dignitatesfibi deberi. Nobiles contrà ex eadem philautia arbitranturfibiomnes Reipublicedignitates, acfolis conuenire: que, cumitafint ,fitamen cum intima credulitate coniungatur publicaconcelebratio Ciuitatis,acloci, tumorin immenfumcrefcit.NuncVenetijsnobilitas,cumin manu Rem publicamhabeat, abomnibusfufpicitur, &celebratur: tumor etiameiusnobilitatis maximuseft. Tempore etiam Iugurthi ni belli, antequam Marius eampercelleret, nobilitas Romana, que Consulatum, & summasdignitatesfibipermanustrade bat, maximètumebat, utmeritiffimèinidtemporiscaderet, quoddixit Sallustiusde Metello agens. Ineratcontemptor animus,&fuperbia, communenobilitatismalum . Quævitia,&virtutesconfequantur nobilitatem . Ex hisfundamentispatet,&vtrum, &quamobrem nobilesfintignobiliumcontemptores,plustamen, minus vépro loci,&Ciuitatisinftituto. Patetetiamdumclaritatemfuörum fufpiciuntquamquamipfi ex illis obtinent , inflammaridefide rio bonorum , &dignitatum ,quibus fuæ nobilitatisbonum augeant &inpofteros auftius transmittant . Florente etiam adhuc veranobilitate , adeoque virtute generis ,cuiinnititur pareftinfamilijs militaribus moresbellicofos vigere; in litera rijs LiberTertius .  rijs literas , ) ſtudia; in prudentibus negociandi dexterita tem,etc. At abſolefcente iamnobilitateretrorsum mores ruere comodo,quò ex Aristotele declarauimus: dequafamiliarum déclinatione,non deincremento, acftatu verafunt, queHora tiusfcribit. Ætasparentum,peiorauistulit Nosdeteriores, moxdaturos Progeniem vitiofiorem. Habethocpostremoboni morisnobilitas , utipfam pudeat actionumprauarum, acamaioribusdegenerantium, nifitamen ea vetusdeprauationobilitateminuaferit utpeccatumaliquod fibifamiliarefecerit velutiimpudicitiam RomanenobilesIu uenaliteste,ſuatempestate . Cuiusapudmollesparua eft iacturacathedras. 4 Suntetiam exeducationein clara domo urbanimores nobi libus multofaltemmagis, quàmnouishominibus,quifortune immodico fauoreadfummarepentecreuerint, dequibushomi nibus verumeftillud Claudiani; Afperiusnihileftbumili, cumfurgitinaltum. Et intelligemusdiuitumrecentium mores multo contumeliofio res effe . De moribus diuitum . Quæ Ariftoteles dicit in 2.Rhet.cap.19. A : Ddiuitum moresaccedamus; prestatautemexAristo teleexfcribere, ut moresætatumfecimus. Sunt (inquit) cõtumeliofi ,&fuperbiapoſſeſſionediuitiarú aligd palli (nempèeoipſo,quoddiuitesſunt,eiufmodi morespatiun tur)  Deconiect.cuiufquemorib.&c. tur) Perindeenimaffectifunt,acſibonisomnibus af fluant; fi quidem diuitiæ, quaſi pretium quoddam æſtimationisaliarum rerum funt; quocirca venalia omniaipfarumeſſevidentur(quam tamenratiocinatio nemplurimum confirmatphilautia ,quefacit velutiproximè vidimus, utquiſqueſuabonamaiora,quàmfint, credat,maio risque meriti)& delicati & arrogantes;delicatiquidem propterdelicias(nempèobeammolliciem, quamdeliciasdi ximus propterquamfcilicet utunturmollibus vestibus,cibis Suauibus, & demumtotosſe luxuidant) &beatitudinis oftentationem (bec eftfecunda ratio , quamobrem luxu utantur ad oftentationem beatitudinis,quamobcaufamquo que pretiofis utuntur vestibus,amplasdomosedificant,ſu perbequeinstruunt,bigis &quadrigis,nunc etiamfeiugibus utuntur,magnopretioemptis,curribus prætereaamplis, ornatiffimis) arrogantes autem,&elati, quia omnes in ijs rebusoccupariſolitifunt, quarumipſiamore, at queadmirationeducuntur &quiaalioseadéæmula ri opinantur, quæ&ipfi.Nonimmeritòergoitaani matifunt, quia multifunt, quihabentiumindigent, vnde&illud dictuSimonidisdeſapientibus,& diui tibus,ad Hieronis coniugéextatroganté;vtrum me liuseffetdiuirem effe,anlapiente,diuitemreſpodiſſe: ſapientes.n. dixit,ſe diuitumforibushærétesvidere. Hocitaquepeccatoadiuuaturcredulitas diuitum ex communi concelebratione , attestationesque hominum, exqua valdetu morem animi crefcere, atqueopinionemdefuisbonis proximè monuimus. Etquiaſedignoseſſeimperioarbitrantur. Ins.Polit.cap.1. 3. Polit.cap.8.atquevtfummatim dicam;dementisbeatimorumdiuitiæfunt.Imitatus est LiberTertius. 107 est hunc dicendi exparte modum Horatius , dum dixit; Stultitiampatiunturopes; )minusilles Fortuna,quemnimiumfouet,stultumfacit. Differuntautmores eorum, quinouisfruunturdi uitijs, & corum , quiantiquis, quiaomnibusmalis, ijsquegrauioribus cumulatifuntmagis , quanouis ; namnouasdiuitiaspoſſidereeſtquaſirudemdiuitia Fumelle; (contumeliofioresfcilicet,&fuperbioreserunt,qui nouis,quàmquiantiquis; itemdelicatiores,&arrogantiores, dementioresdemum ) Etiniuriasinferuntnonmali tiæ; (nonfraudisſcilicetadcircumueniendum, & adlucrum) Sedpartimcontumeliæ,partim incontinentiæ ple nas,vtinverberationem; (que contumeliæfunt)&adul terium(quefuntincontinentie ) §. Secundus. Dubitationesquædamafferuntur, &foluuntur Ariftotelis. ATcontrahec Ariftotelisdiftadue præfertimdubitatio nesnafcuntur, non diffimulande:prima quidemcontradiffe rentiamantiquorum, &recentium diuitum; namcontranoui diuites minusfumptuofifunt, magisqueparcuntdiuitijsquàm antiqui,utideAriftotelesſignificat,& tradit lib. 9.Ethic.c.8. RespondeononaccipihicabAriftotelediuitemnouum,qui ipſe Soluitur pri perperitdiuitias, antiquum,quiabalijsacceperit, fednouum, tio. qui repente, &insperatoalienobeneficiofactusfit diues, anti quumverò,quiaparentibus, t) maioribus acceperit; adeoque ab initiofit indomodiuitenutritus, quocircanonfit ufusdiui tiarumrudis. InhacCiuitatequidamexagnatimorteinſpera taim ma dubita 108 Deconiect.cuiufquemorib.&c. tamhæreditatemafſfequutus profuſisſumptibus totamceleriter Ciceroin ſe effuditilluftriore, & celebratioreexemplo;idemfecit Antonius cunda Phi lipp. : dæ dubita tienis . inPompeij Magnibonaintrusus. Aliuddictum , quodindu bitationem adducitur, est, diuites effedelicatos; namauari po tius effe videntur,nonſumptuosi: &Aristotelesfatetur lib. 4.Ethic. cap.1. liberales noneßediuites , eoquodnon parcant Sumptibus . Qui ergo,conuertendo,diuitesfunt,parcuntſum Solutiofecú ptibus,nonfuntdelicati, neque luxuoſi. Refpondeoficonfi deremus diuitias ipsas perse abstrabendo tum a virtutelibe ralitatis,tum ab auaritia, quiapotest effe abſque alterutrohabi tu, & inhomineneque vitioauaritia,nequeprodigalitatisla borante,nequeetiam virtuteliberalitatis infignito. At pro facultatefaciendorumſumptuum,proque innata cupiditate deliciarum adeasducere, atqueinclinarefaltem, undeiureme ritò Ariftoteles dum loquiturdediuitiarumperſemoribus,di uites in deliciaspropendere afferit . Quo ad Ariftotelis aucto ritatemex lib.4. Ethic. cap.1. dicendum est comparatiuè ipfam intelligendam , nempèquinonparcitſumptibus ,non equèerit diues , atqueis, quiparcit ; & perpetua corrogationipecunia : rumincumbit; adeoutnonpoffiteffeperantonomasiamin Ci uitate diues liberalis, autfumptuofushomo, qualiserit , quiredditusquotannisinfortem corrogat. Cate rùm liberalis ,quiamplumpatrimonium a maioribus acceperit,diuesfemper eße perfeuerabit; quianonexfor te,fed ex redditibus Solùmfumptus facit, out exAristoteleipso an teadocuimus. : De moribuspotentum, &fortunatorum . CaputQuartum. A : Qui potentes fint. Dpotentum morestranfeamus. Primòautem explice musquifint,potentesgræcèSuvādosab Ariftotele vocati, 4) δυνάμενοιquoque.Potetesergofunt,quiin magistratibus,pre fertimprimis,funt; potentiaenimeapublicaeft: primòquidë,fi perpetuusfit,ut dynastis, acregulis contingit: deinde,fifuc cefforem recipiat, utin liberis ciuitatibus, utplurimum, acci dit. VenetijsenimfolusDux estperpetuus;reliquiomnesma giftratus mutantur.SuntetiampotentesgratiofihominesinRe publica,fiueMonarchiaeafit,fiuePolyarchia . Dicuntur ve- Qui dican rògratiofi, quigratifuntdominanti,autconfilio, autprincipi; turgratiofi. quorumque idcircofententia libenterſuſcipitur . Demagogi quoque meminit Ariftoteles inRebuſpublicispopularibus eiuf modi erant, & infenatu RomanoquondamCicero, &pluri- Cicero & mumPompeius. Potentiaetiamnasciturex multisclientelis, Pomp.inSe quarum ope quis poteftpro arbitrio multafacere. Germano- nopotétes. rumhacerat,referenteTacito,potentia Hæcdignitas (in quit)hæ vires magnoſemperelectorum iuuenúglo bocircundari,in pacedecus,in bello præfidium. Paucis ab hinc annis in Italia factionum Guelphę , acGhibelli naprincipes, acduces magnahuiusgeneris potentiapræſtabat; etenimdiuiſus ubiquepopulus partim hunc,partim illumfe quebatur. Nuncetiammagnatesacproceresciuitatumaliquas clientelas habent. Comites, & Marchiones,quifunt alicuius ciuitatis,partes inditionibusfuis dynaste,ac regulifunt: in ci uitati natuRoma Deconiect.cuiufque morib.&c. uitatibus verò,quarumproceres exiftunt , utomniinillisdi tionecarent,itapotentesfuntobnumerumfubiectorum,quo rum ceuclientelenixi,poffuntplurima,filubeat,patrare. Co Romani lumnij,Vrsini,Sabelli, cateriqueRomaniBaroneshancinVr Eti aliquan proceresdi- berationemfubeunt,licètnuncproEcclefiaftici imperijampli doPontifi- tudine, des. Seueritate minus multo, quamanteapoffint, quando cum compe dicebanturPontificumcompedes . §. Secundus . QuimorespotentumfintexAri ſtotele 2. Rhet. cap.20. NVNC quifintpotentum moresexAristoteleintelliga mus, utinreliquisfecimus. Potentes (inquit)partim eif dem moribus præditi funt ,acdiuites, partimverò etiammelioribus. Suntenim potenteshonorisaui diores (verfanturfiquideminhonoribus,fiue magistratibus, fiuegratia,fiue clientelis præſtent: atquiſquebonaipfafuare tinereftudet)&moribusviriliores, quamdiuites,quia ca affectant negocia ,quæipfisadminiſtrarepropter potentiamlicet: (Siue magiftratuumenimpotentiamrespi ciamus,maxima negocia tractant;fiuegratiam,inmaximis confultationibus ,acfuafionibus verfantur,fiueclientelas, eas quoquetueri,acclientesprotegere, & iuuaremagnumest nego cium) & ſtudiomagisdediti, quiainfedulitatefunt toti, quod, quæ adpotentiampertinent,confiderare coguntur.(Studioſos autemhic vocatindustrios,acdiligen tes,déditosquenegocijshomines,qualisfedulitas neceßaria est resmagnastractatibus: acqui clientelis inhiant, officiosospre : terea effeoportet) Et grandiores, grandiores, quàmgrauiores, quia confpicuoseos dignitasreddit. Itaquemoderatèſe gerunt . 1 : LiberTertius. gerunt. Grandirasautem mollis, & elegans grauitas III eit. (Grauioresfunt,quiobſtipo vultu,erecto,acquasiinflexi bili colloincedunt: grandiores autem,acgranditas magis vul tuarridet ; folutioreetiamcapitis nutufalutantibusrefpondet, interim&voce. Nequeenimpotens veretur,neexeafacili tate contemnaturexeo,quòd dignitasconfpicuum, & vene randum reddit . Non ceßat tamengranditas effegrauitas, quoniamgrandis infacilitateretinet dignitatem,ſeque maio remrepræfentatillis,quibuscum agit,fi minoresfuerint : cete ris autemmagnum) Etfi iniuriamfaciunt, nonparua, ſedmagnafaciunt (cumenimnonexiguaillilucracaptent, autparuuloshonoresnegent necfacilè, acleuitera ceterispro uocentur; timenturenim. Quarenonnifi vehementer prouo cati,aut admagnumincrementumnoniniuriantur) : §. Tertius. Quo inſenſuſintaccipiendaca, quædixitAriftoteles. HAECautem,quaenuncexAriftoteleexfcripfimus,intel ligendaaccipiendaqueperſefunt,fcilicetdepotentibusipfisper ſe,non utbuic,illivé vitioannectuntur.Potentes autemperfe ſtudium potentie includunt , quodſtudiumdefcripti morescon Sequuntur. Atfiintelligamus tyrannicumhabitum, autpro penfioneminiunctamalicuipotenti,longèisaliosinducet mores, multoqueſeuiores: &quoniamfubpotentibusetiamRegesfu premiquePrincipescontinentur; dicitHomerus, quodnonſe melretulimus, &rationemadduximus, : Diuorum Regumirameffemagnam , Quem affectum cateri etiam potentes ex proportione fub eunt.DeliciasRegumdefcribit inPerfarumregibusPlatoin Alci Deconiect. cuiufque morib.&c.  Alcibiade . Primòuxorienimregiainfingulaornamenta crepidas,zonam &c. integra Prouinciædestinabantur,& Hi cipum. Storici res gestasAlexandriMagninarrantesdeliciasDarij, que posteiusdebellationem in Alexandri manusdeuenere , FaſtusPrin- mirasdefcribunt. Principum veròFastum,tumoremqueani mi,quoſeſufpiciunt,cumpræfertiminantiquosfucceduntprin cipatus, quis defcriberet ? Se utDeoshabent, &diuinospro pemodum honores ambiunt : nonnifi adulationes admittunt: Superbia vix liberam vocemtolerant. Imperatores Turcarum neque Regis Tur- recto afpicifuftinent. Adulationibus corruptiſeomniafcire,vel faltemmodoanimaduertant,fcirepoffecredunt, licèt,utpluri mum,ſcientias, &habitus contemplandi spernant,& nihil eſtiment. Regalemluxamin omnibusadhibent,partimobde licias , &ad ostentationem beatitudinis; partimadpræstrin gendosoculos, &animosfubiectorum , utdebitamreuerentia Lib.deCy- exhibeant; quodconfiliumin Cyro & representauit , &lau ropędia 8. dauitXenophon,cumpræfertimprimamillam regiam,&splen didiffimam egreſſionemdefcribit . Etdemum,quospotentesha bentmores,eosinſummohabentPrincipes: potentesautem moresdiuitumhaberedictifunt, quiſeſufpiciunt,funtelatiat quearrogontes,&c. Quocircatalesquoquepotentes, &potif fimumPrincipes,acRegesmagni. §. Quartus. Demoribus fortunatorum . Ariftot. 2.Rhet. cap.18. 1 De fortunatorum nunc moribus dicamus. Fortunati homi fortunati. Qui dicatur nes dicuntur,quibus,quorumqueactionibus,&defiderijsfor tunaadfpirat,adeo ut quicquidaggrediuntur voto,felici cur fuaßequantur: benèfcilicetfortunatos intelligimus ,cumfor tuna  tunatosdicimus. Cesarſefortunatumagnouit&predicauit; undenautetimentiprocellam,netimeret,dixit,quodfortunam Cafaris veheret . Syllapariterfefortunatuminfcripfit , & Syllafe in in attestationem Idolumfortunepro amuletoperpetuogestabat fcripfitfortu natum . finu . Partesbonefortunefunt,diuitiæ,potentia, nobilitas , Sedpretereamultitudo &probitas liberorū, &bonacorporis : Adijciamus,quodabinitio diximus, adfpirationemfortune actionibus, &captis omnibus. Quid verò, &quæfitfortu na,utrumprudentia ipſadiuina, utad effectus nobis inco gnitosrefertur, velutconcurfumnobis incognitumcaufarum iungit, ancauſaomninoperaccidens, ancœleftes afpectus,non esthuiusloci inquirere,&determinare. Qui veramfimpli citerfententiam noſſe defiderat , Theologos adeat, nos phiſicè rempeculiaritractationediſcuſſimus . Moresnuncfortunato rumdefcribamus. Aristoteles ergo histribuit moresſuperio rum,fcilicet nobilium, diuitum, &potentum,cuminterfortu natosillifint: dicitprætereaeſſeſuperbiores , ac inconfideratio : res; tantumenimfortuneſueconfidunt, utnullo,velſuo con filioomniaſe affequuturosſperent. Cæfarisfiduciam expofui- Cæfariste mus,cuius maximumargumentumfuit,cumobuium Caffium unnata. meritasfor cumdecemroftratis ipfe cum unicaexpectauit , &ſpe venia propofita,adfuas partesinuitauit: in cuius tamen manu erat ipfuminuadere, &forfancapere. Hocfibi voluitpenesLiuiū AnnibaladScipionem. Tuamadolefcentiam,&perpe tuam felicitatem ferociora vtraque quàmquietiso pus eſt confilijs , metuo . Tribuit præterea idem Aristo telesfortunatis Deorumcultum,&quodergaDeosaliquomo doaffectifunt,fidem habentes proptereabona, quæ afortuna fuppeditantur . Suntetiamnegligentesfortunati, etenimſpes facitnegligentes , utT. Liu. dicit lib. 27. in principio. Ne : H gli 114 Deconiect. cuiufquemorib.&c. gligentiam(inquit) infitam ingenio duci augebat fpes. §. Quintus. Vtrum fortunæ profperitas reddat hominespioserga Deos. At videturpotiusfortune profperitas a Deo auerterein Acultas. multa bomines peccatarapiens ; unde etiaminfacris literis. Tollitur dif Impinguatus,incraffatus . Refpondeo in verareligione, in quapeccataprohibentur,&inqua verus Deicultusest,vi tapuritas&Sanctitas,prosperitatemfortuna aDeoabducere potiusobirritamentapeccandi; undeid monentfacræliteræ ; QuosDeusdiligit,eoscorrigere; &ibidemdicit. Vexationem dareintellectum . Atinpseudoreligione, inquafolusexterior cultus attenditur,cæterumlicentia permittitur viuendi,pro ſperitasdeuotionemin Deoscociliat, utin Ethnicorumreligio neerat,inqua etiampeccatafacrificijs redimebantur abſque propofitononpeccandiamplius,utexPlatoneinfecundodeIu Stocolligitur. Cumitaquenullaemendationisobligatiopeccan temteneat,licentiaque permittatur viuendi,folusfacrificio rumcultus,acpomparequiratur,eamfacilèprestantfortuna ti,&tamfacilesacfibipropitios Deosdiligunt,&colunt.. De moribus contrariarum conditionum expofitis. CONTRARIARVM autem conditionum,acfortunarummo CONTRA res exdiétis contrario modocolligūtur,fcilicet moresigno bilium,pauperum,plebeiorum, acinfimorumhominum, &in fortunatorum: nempe ignobiles contrarios nobilibus obtinent mores; pauperesdiuitibus; plabei, tt )infimi bominespotentibus; infortunatifortunatis. Ex.gr. Nobilesfunthonorumap petentes, ac dignitatum; ignobiles,fi utilitatemabbonoribus, acdignitatibusfepares, nulloearumdefideriotenentur.Vtenim dicit Aristoteles lib. 6. Pol. cap.4.Multitudo magislucrum appetit, quàmhonorem,&adOligarchiamtuendammonet,s. Polit.cap.8.neexmagiftratibusemolumentacapiantur;quie fcit enimpopulus amagiftratibus exclufus, cumnullam exillis vtilitatemnafci videt. Diuitesfuntdelicati, atpauperesdu ri, &parci eò,quodinopiaaſumptibusprohibeantur. Poten tesgranditate utuntur; infimi, &abiecti,acfubiectihomines pufillitate; fplendorefiquidem occurſantium perftringuntur , )reuerentia immodicapremuntur, cumeosadire,&compel larecoguntur; undetitubatioſape, & tremor vocis &ali quandofuppreffio. Fortunatifunt ſperabundi , &confiden tes: at infortunati desperabundi,cumſepius iam votisfuis exitum aduerfariexpertifint. FortunatibenèergaDeosaffe Eti: at infortunatiplerunqueblafpemiinDeum,&pendentes, qualesetiam aleatores,cum aleaaduerfa ceciderit, videmus. Hacitaexempli gratiacollata excontrariofint. Idem autem estincæteris faciendum. Cum verò nunc diximus ignobiles noneffe honoris cupidos , non intelleximusbonorem innatum, Lib.devirt. quemmulti vocant,et dequo antea dictumfuit infecunda parte; nequeetiamdumcupidosnegamusomnempenitushono risſenſum ,& Stimulum negamus,fedaerem,& quifitali cuius momenti. Aliquamautem,fedexiguamin illishonoris cupidinemagnouitAristoteleslib.6. Polit.cap.4. Quæ cupi do, inquit, honorum illis ineſt, facilèadimpletur&c. Placetetiampro moribus minusfortunatorumhominum ex circa hono remcap.9. fcribere verſus Terentij in Adelphis fub personaHegionis. Scen.3. Suntautem . Act.4. H 2 Omnes 116 Deconiect. cuiufquemorib.&c. Omnes,quibusresfuntminusfecunda, magisfunt,nefcio quomodo Suspitiofi: adcontumeliam omniaaccipiuntmagis Propterfuamimpotentiam,ſeſempercreduntneglegi. ? : 1 Tranfituradvitainstituta, acStudia. Caput Sextum. §. Primus. Diuidunturartes , &exercitationes. TR ac RANSEAMVS adinstituta, ſtudia vite . Estautem illudprimòdiftinguendum; utrumfintartesfedentariæ, ancontrapluriumexercitationum, & motuumexercitationes, fiquidem & motuscorpus robuſtum, animumferocem red citationib. Cap.deexer dunt, ut anteavidimusPlatoni,&Ariftoteliprobatum.Ve natores, Gymnicorum, autequestrium certaminumſectatores plurimo vtuntur motu :luctatores itidem, t) id genus alij: contrà,aleatores, ociofiquequieamincolunt vitam,quam cele Li.9.Odyſs. bratpenesHomerumUliffes Conuiue autemin ædibus audiuntcantorem, Sedentes exordine;iuxtaautemimplenturmenſe Panis, &carnium,merumautemexcratereexhauriens Pincernafert, & infunditpoculis. Hoc mihioptimuminanimo videtur. Intereos autem, qui vitam laudabilemducunt, literati,acftru dijs debitiſedentariam vitambiomnesdegunt ,qua vitacor poris robur,ac vigorem remittit,aclaxat,animum quoque emmollit eaipfaratione quietisperſe ,acfeorfum confideratas Gothicuiuf- undecelebre estilludGothiadpopularesdictum . Qui tempo dacelebre dictum . re Claudij, captis Athenis, accoaceruatisinforo adcomburen dum : LiberTertius. dumlibris,diffuafit illam librorum cladem; quod dum Græci homines illisſtudioſius incumberent,minusadbella idoneifie rent: dico autemrationequietisipfiusperfe,namrationecogni tionis,quamfuppeditat , contrariumoperaripoterit, interim 117-queoperabitur. §. Secundus. Corellarium deartibus, artificibuſ queilliberalibus. PENDET exdictis, ut artes(de illiberalibus loquor) Sedentarie minus aptos, accordatosmilitesexhibeant,quàm quemotibus abundant,præfertim validis , & robustis . Pe nes Romanosexrusticanaplebe, quàmex urbana milites po tiusſeligebantur; AutorVegetius; undeHoratius . Sedrufticorummaſcula militum orummafculan Proles,fabellis doctaligonibus , Verſareglebas . : Imo & nobiles agriculturam exercebant utdeCincinnatocon ftat. Aristotelesquoque laudatosex Agricolismilitesfeligi affèrit; poftea expastoribus. Verbafunt. Inmultisverò Lib.6.Polit hæcPaftoralis vita cum agricultura conuenientiam cap.4. habet.Vtrique enim corporibus exercitatiad bellicas expeditiones vtiliflimifunt,acpotentesfubdio con fiftere. Omnesautem artes illiberalesquæftum profpiciunt; adquerendumenim victumexcercenturabartificibus, unde questus quoque cupidosfaciunt: acquorum maioresfunt& amplioresquastus,illi magisadeos rapiuntur. Eiufmodifunt mercatorumqueſtus; magnorumenimmercatorumfuntampli, &magni:atminutorum,quiquammerces,acres infumma emptas,minutim vendunt,frequentes ,&exfrequentia de mummagniipfiquoquecuadunt. Cum vero mercaturamin H 3 ter 118 Deconiect. cuiufquemorib.&c. ex fui natu ter artes illiberales conijcio ,intelligoilliberales, quæcunque in Mercatura fradignitatemhominis nobilisſunt: talis autem est mercatura raeft illibe. ipfaperse, ni ufus ciuitatis, et loci aliudperfcripferit,utFlo ralis. rentia,Venetijs, ) Ianue videmus. Sed alicubietiam cau ponariaa nobilibus ufurpatur; nempe emuntfrumenta,reli quasqueſegetesestate,triturationis tempore,quas ibidempoftea byeme, aut verefequenticarius vendant. Atcertèmercatu ratenuis vbiqueestfordida.. : : Deartibusliberalibus,quamotumultovtuntur. CaputSeptimum . §. Primus . Devenatione. DEartibusnuncliberalibusagamus &primòdeillis,que motibus vtunturmultis: occurritautem venatio. Mul tiplex ipfa eft , cum & terrestrium , &aquatiliumaniman tium,præterea bominum captura venatus quidamest, volucrumindaginemcomplectatur:fed& est, utPlato, Plato, t Aristo teles dicunt. Detotobodgenereiddicamus in vniuerfum,(ce tera enimbuiuslocinonfunt)venationesaliquas&cummotu corporis valido, & cum periculoeffe, utquæ aduerfus ani mantesterrestres,acferasfunt,Apros,Urſos &c.alias &fine motu valido corporis, & finepericulo,ut aucupatio,que viscoperagitur;fedentesenimexinfidijsauiculasaucupantur. Piscatus quoque,quifuccorumpermixtionefit, velbamoabf quetumpericulo,tumlabore est. Alia venatio mediainter dictas est,motu vtiturplurimo,fedpericulocaret,velutiqua Leporesinfequitur,t )pauidaseiufmodianimantes. Queve natio &periculum, &motumincludit,adroburtumcorporis, tum LiberTertius. tumanimi utilis eft. Quæ veròneutrumcontinet,inutilis est:atquepericulocaret, motu veròperagitur,roburoperatur, Sedminusmultofaltem animi,quàmprimum venationisge nus. HucrefpexitPlato cumſolampedestrium venationem 119 veroperay laudauit, nonautem dormientium,que nocturna dicitur,& ocioforumhominumest; nequeetiam,quæinlaborisremißione fit, tretibus,laqueisqueferasdomatnoncoſtantesanimi vi 1 ribus,fedillam ,quacanibus , &equis, &corporis viribus agitur. Voluitnempe virfapientiffimus eamfolam venatio- Quævena nemexerceri,quæadanimofitatem conduceretPiscatum verò tioPlatoni probetur. vixadmifit; quoniam piſcium in cibis ufumnon admodum Lib. 3.de probabat. $. Secundus . Deexercitatione armorum; & primò Iuſto. devita militari . SVCCEDITexercitatioarmorum . Triplex enimeiuf modiexercitatio distinguipoteft; alia,quæinbellisipfisperagi tur,quomodo veteranimilites verèexercitati dicuntur; alia eftexercitatiohacludicra , & umbratilis,dequanunc dici mus; alia mediaeſt,quecumpericuloperagitur,&fanguine, interdum etiam(fedrard)morte, cuiufmodi eratPerusij olim, quamdefcribit exactè, &commendatsummopere Campanus Scriptorgestorum Bracchij. Quampiam eiufmodipericulorum plenamexercitationemiubetPlato. Exercitatio,quain bellis ipfisfit, vitammilitaremconstituit,quafuaptenaturaanimos. fitatemaffert;pro licentia quoque ,&potentiarapacitatem, &infolentiam, nififeuera difciplina coerceatur. Etenimqui potentioresfunt,agreſtibus dominisſefacilefimiles præbent, (utPlatodicitlib.3. de Iufto) niſidiſciplinacohibeatur. Eaa duntetiamproniinſtupra, &inlibidinem,tumobeandempo.. H 4 tentiam Deconiect.cuiufquemorib&c.  tentiam & licentiam,tumquodbellicofihomines venereiquo cap.7. Lib.2.Polit. que, unde MartemVeneriiunxerePoete, utrefert,ac re cipit Ariftoteles . §. Tertius. Deludicra exercitationearmorum . Exercitatio armorummedia addifciplinam pediam queſpectat, nonadhunclocum. Restatitaque exercitatiols dicra,&equestris,&pedestris: noshancpræfertimpedestrem italicèvocamuslaſcherma, ſchermidore,quieăexercet. Oritur veròdubitatio; vtrumadfortitudinemipſa conferat, ancontràobfit. Vulgo enimdicunt magistros eiufmodi artis, quiineaquamplurimumprofecerunt,ignauoseffe,actimidos, fiin verampugnam veraquepericulainciderint: idemquean In Lachete tiquituspenes Platonem Laches. Verbafunt. Quafi enim dialogo. dedita opera nullus vnquamin bello illuftris euafit corum, qui hisludisincubuerunt,quamuis in ceteris omnibusproficiant, maximèquiſefrequenter exer cent, foli tamenhi præter cæterosad hocvotiimpo tes funtvfque adeo infortunati videntur. Dicendum . tamen conferreftudium, & exercitationemadfortitudinem , & animofitatem,primòratione motusipfius, &exercitationis corporis,que, ut vidimus, adroburtumcorporis,tumanimi facit, cumprafertimpartes exerceanturſuperiores, unde ) Spiritales, & vifceraincalefcunt, adeoque&humores. Quo circain corquoquecalidiorfanguisinfluit. Ratione item peri tieconfert. Experitia veròadiuuarifortitudinem argumen 8.Eth.c.8. to est militarisfortitudo,quæfecundüArift. experitianafcitur. Vidimusetiam viros certaminumeiufmodi peritiſſimosfuiſſe Syluius Pic- animofitateinfignes . Syluius Piccolomineus celeberrimus tota colomineus Italia,qui peritia haccertandifuitfortisadmodum, etiam ex 1 pluribus .. LiberTertius. 121 pluribusduellis veris, non umbratilibus, gloriamreportauit: queinveris, Sedinpublicis quoque bellis militari nedum, fedimperatoria pugnis. acin fictis p quoque laudefloruit . PandulphusSpranius, ciuis nosterex nobilifamilia,ſtabiliquadam animofitatefuitinfignis ,inperi culisque, acpugnis multisſpecimenpræclarę virtutis exhibuit. Eratidem certandi, ac degladiandi peritiffimus . Corbis pe nes Liuium libro 28. peritiaeiufmodi videturſuperaffe Or fuam,idqueexpreffiße Liuiusillis verbis: Maior Corbis vfu armorum,&aſtu,facilèſtolidas vires minorisfu perauit; Quòadopinionem vulgarem, quam ) Laches ex preffitpenesPlatonem,fateri oportet nonfufficerehancfolam exercitationem adcomparandamanimofitatem : aliud estenim conferre, aliudfufficere ad quippiam acquirendum; undequi nunquam ex umbratiliad verampugnamtranfierunt,bi cer tè,fi in verampugnaminciderint, ex eafola exercitationenon veram virtutemrepræfentabunt;niſiſuaptenatura,&natu valifortitudinefortesfuerint. Exhaccauſanafciturinterdum Curmagi exercitationis huius infamia, cuminhominem naturatimidum ri,quosvo cadit: nafcituretiamexalio capite, namcum peritiam pugnan- Scherma,ti cant della midi exiſti diafferat, adeoquequandamexperitiafortitudinem, fiincidat mentur. exercitatus in aduerfarium, quemsuspicetur equè, vel magis peritum, timoreopprimitur,utde militarifortitudinedicebat Aristotelesaccidere. Nouitaspretereaperturbat hominem. Exemplo rem declaremus . Porcius Latro declamator,ut Quintilianusrefert, cuminferiumiuditiumex fictodefcendif fet, offenfusnouitateloci,adeoqueinitium noninueniensoratio nis,petijt utſubſelliaexdio in bafilicamtransferrentur.Ma iorautem eft nouitas exnulloin proximummortis periculum venire; undeetiamfinonfugiant,harebunttamen, )tora. pescentabinitioexercitati,quodillis vitio verteturab inspe= Etan  Deconiect. cuiufquemorib.&c. Etantibus. Hafuntcauſe,quamobremexercitatio armorum umbratilis malèaudit,atimmeritò; namnonexperitiaproce dithesitatio,quinimo imperiti,& inexercitati multo magis harebunt (fifuerintincæterispares)verumnon equèin illis attenditur, reprehenditur timor,atquein exercitatis, aqui bus vulgus propterperitiam requirit veram, & abfolutam fortitudinem, quamnullapacis exercitatio exhibet . Pruden tiffimè enim TheodoricusRexpenes Caffiodorumlib.3.varia rumprima epist. Ferocia cordalongapacemollefcunt, cauetefubito in aleammittere, quos conftattantis temporibus exercitianon habere: terribilis efthomi nibusconflictus, finon ſitafſliduus . Demuſica,practicanempevocata. Tria inmuſica contineri,quietem cor poris,voluptatem, figuram . NTERfedentarias veròartesliberalesprimòoccurritmu INTER fica, utpotèque apoliticisgymnaſtice exalterapartein di Stiplina, acpediaopponatur. Tria ipfa continet, corporisquie tem,vellenem omninomotum,voluptatem,&figuram:quie temdico, lenemvémotum ipſiusmuſici;nam infonisinstru mentorum exneruisartificioſaſolummotionemanuumutiturs in cantu vocis, ac vocalium inſtrumentorum motus inTibys &idgenus inſtrumentis motione itidem ſpiritalium organo rum, vehementiore tamen. Qui omnesmotuspræmotu,qui ad animofitatem requiritur, quietis loco haberi iurepoßint. Voluptas, quæfecüdoloco numerabatur, eft,quam,tùquicanit, tumquiauditexcontentupercipit. Quoniam verò voluptas remis LiberTertius. 123 remiſſionemanimicum cordisdilatationeefficit,ideo muſicaom nisremittit animum,facitque homines eiperpetuo vacantes Animo(utdicitComicus)ommiſſo. Tertiolocoestfigura, Seufiguratio fpirituum,quam operantur harmonia, / rithmus provarijsfuifiguris: figuræ enim muſicorumconcentuumva riæfunt,alia querula, alia vinolente, ac molles,aliæcon ſtantes,&fortes,aliemoderata, actemperate. ItaPlato in SecundodeIusto: ) querulasdicitLydiasmistas ,&Lydias acutas. Vinolentas , ) molles vocat Lydias, & Ionicas. FortesPhrygia, moderatas, actemperatas Doricas . Reppre henditdiuifionem Ariftoteles : at inpræfentia nonest, cur di fcrepantiamtantorum virorumconfiderem:fatestmihi id, in quoconueniuntplures eßefiguras concentuum,quæfingulain Spiritusfui fimilitudinem imprimunt; ſpirituum enim tenuis materia,acspiritalis afpiritali muſice motuagitatur, &figu ratur, &neduminhominibus ,fedinequis quoque,quidfoni poffint, taba demonftrat. Infantescantuſedantur: nos ipfos tube t) timpana inarmaaccedunt,meminimeinadolefcentia meditantemquondam monomachiamſonobarbitisperbypates confirmatum, & accenfum. QuedePythagorafcribitCice- Demufi.c.1. ro , &pofteumBoetius, qui taliafubiungit,idem demon ftrant. Statuaturhocitaquefigurari vario modofpiritusno Strosabharmoniapro variaipfiusfigura. Quaetiam propo fitioadritmos,ac numerosextendatur. Mufice figuras, & Admutatio exillisaniminoftrifigurationemtantifecitPlato,ut mutatio nëmuſicaabfque mutationereipublicafierinonpoßecrediderit. Répub.cre neinmuſice mutari & diditPlato . §. Secundus. Moresexmuſica. MUSICAE ergo,quiſetotosdediderint excorporisquie te, texiugiinftillatione voluptatismoresremiſſos,acdefides con  Deconiect. cuiufquemorib.&c. contrahunt,imbelleſque, acignaui efficiuntur,præfertimquefi figuraharmoniarum,&rithmorummollesfuerint,&remif Iufto. Lib. 3. defa. AudiamusPlatonem. Quicunque,inquit,permit tit, vt muſica animumfuum affiduè circumſonans occuper &demulceat,perquemaures,velutiperin fundibula harmoniasinfundat, quasfupra comme morauimusblandas, fuaues, molles , acflebiles , at queætatemfuaminmodulis animumdelinientibus confumit,isprimum quidem,fiquidiracundúhabe bat, tanquam ferrum demollit,&vtile exinutili, duroqueefficit. Quando autemincumbit diutius, magis demulcet, poſthocmagisiam liquefacitani mú, &reſoluitdonecdeſtilládo exhauriat animoſi tatem omné,excidatquetanquam neruos exanimo, exquo animum quaſiſegnem militem efficit. Heс ille. Atquid,ſi totam vitam ponatin muſica, fedin modis virilibus, &bellicofisdoricis, v.g. acPhrygijs,ſtuequicun queillifint? Refpödeo modos ipfosperſeinbellicofum affectum ducere, verum rationequietis corporis, &voluptatisiugis, quaminfunditinanimum , muſica refoluere demum animum, &imbellem redderehominem & rationi attestaturinductio, Seucommunishominum quædamestimatio; nequeenimcrede ret quispiam hominemperpetuò muſice vacantem , etiamfi Phrijgia, & ceffantemabomnibellicaexercitatione , ab omni querobuſta corporis motione, & marcefcentemotio, nifiillibe rali,faltemimmodico,fortem, &inpericulisconstantem eua furum: utignauushomo,acmillesex tubefonitunonin cendituradpericula,fedfrigidus manetinpræcordijs animus, itademuminnutriti eiufmodihominisanimusnullam ex figu ris harmonia bellicamfiguram, quæfit ulliusmomentiſuſci piet. 125 LiberTertius. piet. Atcontrà,inanimoſoperſehomine plurimum efficient bellicofi modi. Alexandrummagnumadarma uſquerapien dacommouerunt: non equèimpuliſſentDemosthenem. Con- Conclufio. cludamus . Muſicaeos,quiſetotos illitradunt,quicunquemo diexerceantur, eneruatosanimo, acmolles, imbellesquereddit; eos autem,quiprooccaſione muſicam audiunt,pro varijsmo disacfiguris variè difponit. Licètautem muſica,quiperpe tuoilli vacant, mollesomnes, ac effeminatos reddat,facilius tamen, &expeditius eneruateos,qui molles modosfectantur, proindequeeorumpræfertimmeminitin exfcriptispaulòprius verbis Plato . §. Tertius . Additiodeanimoſis natura . REFERT etiamplurimum,qualesfint hominesnaturali virtute aut vitioadid, utfacilè, difficilevéa muſica dispo nantur. Audiamus,quidde animoſisfuapte natura dixerit Platolocopaulòantea indicato . Atſia principio (inquit) hominemnactaſit(muſicanempeperpetua)natura fine animirobore , citohoc perficit: fin autem animo ſum,vires animi frangens , ad iram reddit præcipi tem,vtnimis quibuſque offenfiunculis irritetur ,ac facilè iterum efferueſcat; vndeex animoſis iracundi, atquemoroſieffecti ſunt, moleſtia,&faftidiopleni. Defaltatione, & choraa. Cap. Nonum. §. Primus. Præmittuntur quædam de rith mo, &harmonia . FXhiscorellarijlocodefaltationedicere, &decernerelicet, Eratipfainter motionesreponenda, ut verèmotioeft: at quoniam 126 Deconiect. cuiufquemorib &c. quoniamſonum etiam includit, &interdum cantum,feume liusdicamusincludereipſamſemperrithmum,numerumvé,in terdum&harmoniam;ideononnifiposthunclocumdecernere deipfalicuit. Saltatioergoaliaabfqueordine ulloest,& nu mero, alia ordinata &numerisastricta,qua verèfaltatiodi citur, nosqueitalicè(ballo)vocamus:dehacinprafentialo quimur. Quoniamautemrithmusaliquaconfpicuarationere prafentari debet,ſonoidfit. Quodſiſono iungatur cantus, cip. Secundode tumchoreaeft,quamideo Platoex barmonia, & rithmo ex Artiprin- quetripudio, concentu conftare voluit. Antiquitusetiam nostri iungebant rithmum , & cantum illarum odarum , quasobid,ballate, italica vocedixere, quastſono eguif Devulgari seafferit Dantes,nempeeas aliquofonantefaltabant , fimul cloquentia. que cantabant . Quidfitrithmus,quid harmoniaalıbidixi mus,derithmis in rethorica nostra, &latiusin tractatione feorfum,dehocipfo argumentodeharmoniain muſicisnoftris; ex eis locis petantur. Interimfatisfitdicere rithmumLatinè pedemeffè exproportionegratatardi, &velocis,harmoniam autemexproportionegratagrauis , &acute. Incantu utra que proportio includitur : tarditatem autem t) velocitatem varietate notarum nostriexprimunt,quarumaliæmaxime , alia longa , aliæbreues, aliæſemibreues,alieminime, aliæſe minime, aliachroma, aliafemichromedicuntur. Acumen, grauitasexfituearundem, utfuntin altiore, aut humilioreli nea,ſpatiové. Instrumentaquorum unicafemelchordatan gitur,fingulapotius rithmoscontinent,quam harmoniam : at quorüpluresfimulpulſantur corde,illa &rithmos, ) harmo niamincludunt. Quodſiſoniscantusiungatur, multofiteui dentior rithmorum, &harmoniecommixtio,inquarumcom mixtione, &coniunctione pofuitPlato choraam,& in defi niendis LiberTertius. 127 niendis rithmo, acharmoniaprograta proportione ordinemdi xit: atpro tardo, ac veloci motumadhibuit . Ordinem enim, quiinmoturithmumdefiniuit, &harmoniam ordineminacu to, &grauicontemperatoin voce. Vbi vocem adinſtrumen taetiammuſica,nedumadcantumextendereoportet,fecus non complectereturdefinitiototum definitum . Verùmde bis ali bi,utdixi;nuncautemdefaltationecumſono,fiueiungatur cantus,fiuenon,loquamur,quainconfiderationerithmuspre fertimattendendus:dequo alibilatèegi.. §. Secundus. Quæfintſaltationispartes. QVAERITURergofaltatio,itafumpta,quos moresſugge rat. Primò veròdistinguendifuntrithmi; alijenim aliammo rumfiguramprefeferunt; bimoremgrauem,&temperatum; hibellicofum; hi mollem; bilafciuum , &petulantem. Eiuf modieratfaltatio Ionica, dequaHoratius. MotusdocerigaudetIonicos Matura virgo,&fingiturartibus. Verùm.confufiusdoctrinaprocederet,quàmparfit,nifipartes Saltationis ampliusdiftinguerentur . TresfuntexPlutarcho, Inqueſt.co. Phora,Schema,Dixis; quegrece voces Latinèreddentur; Motio; Figura; Demonstratio. Motiorithmisconftat,qui pluresfunttotidemenimquotpedesinarte metrica, qui uſque adquadrifyllabosfunt2.8. bisyllabiquattuor ,trisyllabi octo, quadrisyllabiſexdecim. Quorum Pyrychiuspesfacitfaltatio nempyrrichiam, Trocheuschordacem. Figuraautemestexge Stibusinfaltandocorporis,quigestus&ipfirithmis ijfdem,qui pedibusfaltantur, peragidebent . Qui certantarmis, utpyr richiumfaltantes, concertatio illa eftfigura . Vidiego biftrio nem uiualibus .  Deconiect. cuiufquemorib.&c. nemrithmiſe ceuentem: erat eafigurafaltationis. Pariterfi fæminafaltandocrißaretur ,feucriſſantemimitaretur, figura tumquoqueeßetcriſſationis repræsentatio . Demonstratioau temdiciturfignificatioperſone,quăfaltatorrepræfentatvtrum Veneremfcilicet, an Palladem, anIunonem, an Paridem refe rat: quærepræfentatio veste, ornatucorporis,comitatupre tereaindicabatur . Paris pastoraliornatu ; Mercurius cadu ceo, alis, & virga; Mineruagaleam, &oligeneacorona, ut penes Apuleium Deafinoaurcolib 1 0.Pedesergo,feurythmi, alij concitati, utpyrrichij ; alijgraues , utspondei; alij ludi bundi, uttrochai; attamennonexfolis illisturpitudinem,ho nestatemvefaltatiofumit, exfigura præfertim, exqua idem peslaſciuus effepotest, &militaris. Anapaffusfiquis vene reamimpreſſionem imitetur,laſciuus omninoeft,turpisque:con trà,fi militaremimpreffionem, estbellicofus. Unde Lacede monij neque ullammilitarem hortationem adhibebant abſque Tusculan. Cicero libr. anapestispedibus. Pyrrichiopedearmatasfaltationesperage- Platoin4.d bant, utconcitatopede , ) adpercutiendumapto; attamenfi Tufcophon. quis euminaliamfiguramabduceret(abduciautempoteft)con deCiriexpe tinudalium moremrepræfentaret . Turpitudo integraergo,ho dit.hb.7. nestasquefaltationis exrythmo, &figura nafcitur. Demon Stratio, dixisové adiuuant,nonfaciunthoneftatem autturpitu Lāpridius. dinem. Dum nudus ceuebat interfaltandum Heliogabalus , Diſtinctio nuditasfaditatem augebatfaltationis turpiſſime . Distingua multiplex, mus ergofaltationes expartibus eiufmodi,alias honeftas euade re, quarumhetemperatafunt,hebellicofa; aliasturpes,qua rumhelafciua, &molles, heinfolentes, acferoces,he vino lenta, &petulantesfunt, aliquæludibunda; queproloco, & personis &permittipoffunt, & vituperari debent. Itadi Stinctisfaltationibus in præfentia, quæramusnunc mores in terim : LiberTertius. terim variasfaltationŭfiguras legerequispoteft penesAthe 129 neumlib.14. cap. 11. Qui moresexſaltatorio ſtudio. SALTATIONESfanè promotibus corporismagisad robur corporis,&animifirmitatefaciunt,quàmmuſica; &fifigura concitate, &bellicofafaltationis accefferit, multo magis: atta mencumvoluptariademum vitaeiufmodifaltatorumfit,hac est Statuendaconclufio. Quiſetotosfaltationibusdarent,tan demindefidem, acimbellem animihabitum reciderent.Ratio quan veròest,quoniamiugis ea voluptasanimum laxando,inha bitumeiufmodiremißumtandemeosredigeret. Minor tamen eius effet, quàm muſicorum remiffioob corporis motum,adeo querobur,acSpirituumexmotu calorem. Secundodeindeloco dicendum,quiprooccaſioneſaltationibus uteretur,bellicofisex illis adanimofitatem excitatumiri. Unde Anapaſtoruteban turinimpreſſioneLacedæmones:idfignificatCiceronisproxime Lib.2.Tu indicataverba,Militiamverònoſtramdicoſupartiata foul. rum,quorum procedit admodumad tibiam, nec adhibetur vlla fine anapęſtispedibus hortatio . Pro fizurispariteralijsadalios moresdiſponerentur, utIonicafal tatioadvenereosdifponit . Retinenda esttamenea animaduerfio,quam antea cap.7. §.3.ex Caffiodori verbispofuimus .  De Philofophia.  Communiapræmittit. adliterarias vitas tranfeamus,primoqueoccurritPhi : atillapre caterisftatuenda,quefunt communia I omni I  Deconiect. cuiufquemorib &c. omnilitterarioſtudio viteque:funtautemotiumftudiorumpro quiete ,quam exigiteneruare corpus, & animum remittere, quodanteadictumfuit:fecundumest studiaeademprodogma tibus, quæinferunt, mouere , acdisponereanimum,ſi quears Suadetlucroiugem operameffenauandam, quiartiincumbitita fuadenti,adlucrumdifponitur. Silectiocomendet gloriam, in eamlectionemlongoſtudiointētusgloriecupidus euadit:idem quedecaterisdixeris. Tertiumdemumest voluptatem,quæ exstudijspercipiturſolidioreeße, quàmquæexmusica, &fal tationeperfenfushauritur, minusqueadeo ex ipfaremittiani mum: attamenpro tenore, quiin bellicispericulis requiritur amplius,quàmparfit,remitti. §. Secundus. DePhilofophiæinſpectricismoribus. His communibuspræmiſſis,adPhilofophiamdeueniamus, primoqueadinspectricem: hacergoprofuauißima, &puriffi mavoluptate , quafubindeprofundit animum ,ab illecebris fenfibilium voluptatum,acintemperatarumpræfertimabducit, item ab amore diuitiarum,quibuscontemplatorparum eget, ut Ariftotelesprohibuitquoque 1 0. Eth. cap.7.Rationeob iecti, veldogmatis,nonipsaperſecomponit, & temperatani ! fto . Lib.6.deIu mum; non enimadmoresextenditur: attamenPlatoexcaufali 1.Phificorú cognitionequadam,exemplarique inmores influere vult,& Inproemio AuerroesAlexandrumfequutus. Platoergoexemplariquidem م modocognofcereidealemiustitiam, & honeftatem,eamquede incepsin moribushominum, aclegibuspingere, &coloraredi cit lib.6. paulopostmedium. Eteodem libroinprincipio a pu fillánimitatelongèrecederePhilofophum vult,eòquod,cuiineft cognitionis magnificentia,& totius temporis,totiusquefub ftantiæ " LiberTertius. ſtantiecontemplatio,humana vita magnumquid viderinon potest. Quocirca neque mortem timebit. Vult effe veraces 131 prætereaPhilofophos, &temperatos, liberales,atnonexco gnitioneidillistribuit,fedexconcitato adrerum cognitionem, ac veritatemimpulsu,ardenteque veritatis uniuerſæcupidi tate . At Auerroes, Alexandrum utperhibet,ſequutus, aptiusque , &clariuseandemAlexandrifententiam afferens, Themistiusin Phiſicorumprobemio,(velquodfaltemThemi Stio adfcribitur) dicunt effe iuftum Philofophum, eò quodele menta, &reliquaspartes vniuerfifibi inuicem cedere, & fuumamarequamque ordinem,equabilitatemqueferuareGeo metricam videt : indeetiamab auaritiaremoueri: eße tempe ratum eò,quodcognofcit voluptatemnoneffe accidensfuapte naturabonum,fedpofterius quippiam, &fubfequens ,idque Undeconciliatur, multapræternaturamturpitudine effè com mixtum, & coinquinatum:effefortem,quod cognofcithomi nemexiguameffeportionem vniuerfi; hominis etatemad to tumtempus eßepunctiinſtar, ut paucisannis aut prolatare vitam, autanticipare,fatum nulliusfit momenti. Demum vitambumanam,cuminipfanihil videateßemagnum,despi cere; unde etfortem, &magnanimumfuturum: adpruden tiampræterea cognitionem animerationalis , quam ipſeacon templationedeanima confequitur, conferre. Itemcognitionem diuinorum ad Dei amoremducere. Hec,bisquefimiliababet Themistius, cui omninoconfentitAuerroes. Fateritamen opor.. tet remotas moralium dispofitionumcauſas potius,quàmpro pinquaseffequædiftefunt: cognitiopræfertim animeapruden tia, queinparticularibus verfatur, plurimumabest . AdDei admirationem,() amorem , &obferuantiam proximèrapit: at queDeusprobibeat,iubeatque attinentiaadmoreshumanos I 2 non  Deconiect.cuiufquemorib &c. nonaperit inspectrix Philoſophia, nisi ut inprincipijs . Na turalis Philofophia nobiliorem effe rationemconcupifcibili ,& irafcibili monftrat, undeillammagis,quamhas colendam,at exercendas has quoque nonextirpandas admittet,cum nibil naturafrustrafaciat, quousque verò,&quantum,nonest acontemplatiuapetendum . §. Tertius . DePhiloſophiæ actiuæmoribus . Ат Philofophia actiua admores iamipfosdescendit, t qui refti , acprobi, quiprauifint, monstrat:fuadet etiambo nos,damnatmalos; unde apertumeftratione dogmatispro Epift... bosipfam inftillare mores : & experimuromnesex moralium librorum lectione animatiores nos adprobitatem exurgere Horatius. : Laudis amoretumes? Suntcertapiacula,quete Terpurèlectopoteruntrecrearelibello : Inuidus, iracundus, iners, vinosus, amator; Nemoadeoferuseft, utnon nitefcere poffit, Simodòculturepatientemcommodet aurem. Vtilitasmo. Prudentiamfecundum communia principiaſubministrat, at næ. ralisdoctri- imperfectam, & adagenduminfufficientem,nifi usus, &ex perientiaaccefferit; undequiexotioſoſtudio moraliadagendū tranfit,nifiipfeſeſustineat,& peritiam interimquerat, of fenderegrauiterinterdumpoterit. : : Annotatio. §. Quartus. Dictahucufqueformalitereſſeacci 4 pienda, nonabfolutè. REPETENDA efthicnonfemelfactaiamprotestatio; lo qui menuncformaliter,&perſe,nempequi moresfequantur Philo LiberTertius . Philofophiaminſpettricem, aut aftiuamipsamperſeſumptam,  &quataliseftnonabfolutè,cumaliæ multe contrariæ caufa obſiſterequeant, temperamentum, educatio publica; interim priuata,&cauſe relique, &quoad aliquam virtutem ,pu tafortitudinem , Philofophiæ ipfius moralis Studium iuge , perenneob longamquietem,&roboricorporis,&animofitati præiudicio est . §. Quintus. Cauſaquamobrem,&tempore Pla tonis, &Auerrois, &noſtro Philofophimorum in famialaborauerint, laborentque. PLATOfatetur,t affirmatAuerroes, nosquoquevide mus,Philofophiæ profeffores, utplurimum ,ad agendum ine ptos, &morumetiaminquinatorumeffe. FateturpenesPla- Lib.6.deIu tonemSocrates,quiſetotos Philofophiæ tradiderint, eos ut plurimumabfurdos, arebushominumalienos,&propeiniquif Amoscuade fimoscuadere. EtAuerroes No. quoquecumprius oftenderitPhi lofophiamredderefuaptenaturahomines virtutibuspraditos, rum. fateturtamenfuatempeftatecontrariomodofehabereeiusprof feffores. Plato veròcaufamreijcit inid,quodingeniaſolum ſpuriaPhilofophiam aggrediantur , cumhominesadeamfacti, &natialiòimpellanturabillis caufis,quasipsedoctiffima, t eloquentiſſimaoratione enarrat, ad quemlocum ablego legen tem. Auerroesinlegescaufamrefert,exquibusanſamſuotem Inprohe mioPhiſico porecapiebant multicarpendiPhilofophos, utciuili vitapror fusineptos: noftroautemſeculocaufa Platonicaprefertiminua- Philoſofia lefcit; cumenim Philofophiainepta, utplurimum,reputetur ſpernatur. cur hodie adciuilia muniatractanda , preſtantesnobilitate, &ingenio homines, utfunthonorumcupidi, &primorumin Republica lacorum contemptam,&reiectamadignitatibusdifciplinam, I 3 &ipfi  Deconiect.cuiufquemorib &c. &ipfi fpernunt in Italia Iurisprudentia frequentesſetra dunt; bumilioreshomines, &queſtuarij Philosophie aggre diunturfeulacerantpotius;in gratiamenimmedicine,autal teriusfcientiæattingunt,utindelucrafibiparent; Gitarem Sanctam&venerandam degenereshominesturpifineaggre diuntur,prophanoque fudeturpant. Procul, òproculestoprophani. Additurpræterea, quodPhilofophiam moralem Pfeudopbilo fophi eiufmodi nequedeliminefalutarunt unquam,quodta menplurimumexagitauitCicero,eumſePhilofophumappella re, quidefinibusbonorum, &malorum,ideftde vltimo vite fine,ftatuendo nihilomninonouerit. Verùm, quifepenitusto tumvitecontemplatiuedediderit,noniniuriaamuneribusci uilibus alienus ducitur, eomodo tamen, quo anteadiximus, cumdefelicitate,ibique de vitacontemplatiua differuimus:at qui & ingenioestphilofophico,&moralem,inſpectricemque Philofophiampulchrètenet,facile,fiadmuniaciniliadefcendat, non magnaque experientia,aptißimus euadetillis exercendis procognitioneprincipiorum,atque uniuerfaliumcanonum Plutarchus quamexftudijsbabetiamfuis.Idilliaccidet, quodinre milt cullo. etiam inLu tariLucullocontingit;dequoCicero. Itaque, cumtotum iter, atquenauigationem confumpfiffet,partim in percontando aperitis,partimrebus geftislegendis, in AfiamfactusImperatorvenit,cúeffetRomapro fectusreimilitarisrudis. PoftremumpericulumferioPhi in7.dIufto. lofophantiumilludest,quodtetigit Plato,impreposteretamen pbilofophantibus,ſequetemporeincongruo Dialecticefcilicet , Metaphifice applicantibus. Periculum verò est, fiquiingenio philofophico, &studioprefummaveritatis cupiditate nimij acuminisfeu ruento actusinfcepticam opinionem delabatur: tumenim,cumfpe ceciderit cognofcende veritatis, quemfibi finemftatuerat puramque ideo voluptatemintelligendi defpe ret,infenfibiles voluptatesfenexrecidet,quas iuuenis vita uerat; abſque enim voluptate aliqua nemo viueresustinet. Phauorinusin vigenteatatepudicus,insenectute vitamin Phauorinus obſcanamprolapfusest. DeIurisprudentia. CaputUndecimum . iamfenexfit obſcænus. no DIurisprudentiamtranfeamus. Hecquoquequietecor tantătamen,quantaPhilofophiapromul titudinelibrorŭ verſandorum: noneatamenexercitatioeftcor poris, quæipfiusroburferuet. Emmollituritaqueineoquoque Studiocorpus, &animusredditurimbellis: voluptas verdex Suauitate studiorumminormultoest ,quàmPhilofophia. At prodogmatefi Pandectasipfasſpectemus,acCodicem,demum quelegumcollectionem, accongeriem,hacIurifprudentia deli Etorumpunitioneproponit, exteriorumtamen,perturbantium. D.Th.1.2. queciuilemfocietatem; habituumnonmultam geritcuram:in Uniuerfalibusfolumprincipijs; honeſtè viuere, neminemlede re, iusfuum unicuiquetribuereiubet. Verùm uthonorespu blicosStudiofisproponit, spemqueobtinendorumexhibet, cupi ditatembonorumpromouet: duminterpretes autem confidera mus,lucricupiditatemilliexcitant;namplurimos videas,pri mequefortis ,quiiactent lucrummagnumasefactuminma 9.96. art.2. teriafideicommiſſorum, velin aliamateria:quorumauctori tate incitantur studentesadeandem, quæindiuitijs, gloriam. Baldus. §.Primus . Moresalij exIuriſprudentia. ALTI pretereamoresfequuntur exSophifmatefecundum quid,&fimpliciter; cumenimIurifprudentia,qualisincolle I 4 Etione 136 Deconiect. cuiufquemorib.&c. Etione nunclegum traditur, ad iudicandi ufum, ) munus spectet,que estfunctioquædamprudentiaPolitice; Iurifcon Sultiarbitranturſeadtotius Politiceprudentia ufumfactos, &aptoseffe: exquaignorantianonfimplicitumor multusna fciturſefufpicientium &reliquas facultates,licèt aptiores, contendendifrequentia, qualis eft Politica, defpicientium. Contentiofus etiammosna fciturexcontendendifrequentia, velvoce velfaltemfcriptis. Aduocati enimfcriptis concertantubique, acalicubi etiam, utpenesnos voce : Bononia, & Romefcriptisfolum Vo ce enim, qui difputant Procuratoresvocantur:nequeconten tiofolum difputatiuaest,fednegocioſa; namdealicuiusfemper. damnoagitur. 6.Secundus. DeMoribus conſequentibus peritiam : legum,cumlegumlatioperfectaeſt. QVODfilegumlatioperfectafit, nempe vniuerfalemiu ftitiamadeoqueomnes virtutes,&difciplinamadeascomple Etatur, eiusfanèſtudiumintegramexhibet virtutem, fiuead eamconfert. Hacdecauſa Plato studiumlegum unà cumea rum prohemijs ideo commendabat. Verbafuntfapientiſſimi Philofophi deoptimaRepublica , tt) de legumlatione perfecta runà cum probemijs ; Non eſt præſtantis virtute ciuis perfecta laus,quadicitureum bonum effeciuem,qui legibus quamoptimè miniftrauit, & quammaximè paruit, fedperfectiorillaeſt, cum effe talem,qui le gumlatorislegesferentis,&laudantis, vituperantif queſcriptis,omninopertotamvitamparuit.Hæceſt ciuisperfectalaus, nempeoportet,vtlegis conditor legesnonfolumconfcribat,fedetiamdeclarationem 1 his LiberTertius. 137 his adiungat, quaquæhoneſta , turpiavè ſibi viden tur, fignificet. Studiumergolegum,ac probemiorum ma ximè iniungitPlato ciuibus, utuberem virtutisperfecta fontem: nec Ariftoteles,qui vniuerfalemiustitiam prefertre liquis virtutibus ,in hoc diffentire poteft; qui enim fiet,ut perfectam legum obferuantiam ciuis obtineat,qui legum Stu diumnonfitamplexus? A : De Rhetorica, seu oratoria facultatis profeßione eiusý moribus. Mores Oratoriæ antiquitus : continet . DOratoriamfacultatem Rhetoricam vétranfeamus: bac Aantiquitus patrocinabatur litigantibus , &reis reis , ut nuncIuriſperiti,ſedin confultationesetiam, & concionesde Scendebat, undemagnosgerebat ſpiritus,plurimumquetume bat. PenesPlatonemGorgiasafferit,Rhetoricam omnesfub InGorgia. ſevires, acfacultatescomplecti:contraquamopinionemdifpu tatibi Plato fubperſona Socratis : & Aristoteles in Rhetorica damnat, dumRhetoricameffepropaginem Dialectice, )Poli Lib.1.cap.2. tice, nonautemPoliticam integramcognitionem includere af- munéfectio ferit;fimulquedicit; pluratunctemporis effeillitributa, quam ne. is effeillit propriacontemplatioferat. Nuncalicubieademferè,quean tiquitus, muniaOratorexercet, ut Venetijs, &inditione,ut plurimum,Veneta. Vndemultumquoqueeaipfafacultasft . bifumit; eofdemque morestribuendumestei,quos tribuimus proximè Iurisprudentia . A §. Secun ſecundúcó  Deconiect.cuiufquemorib.&c. §. Secundus. Moreseiushistemporibusvnà&poe ticæ,&reliquæeruditionis. Атhistemporibus,exceptaferèditione Veneta,&facra functioneconcionatarum,dequibusnonloquor, in eruditionis Solamlaudemconceffit unà cumPoesi &finitimis ornamentis, cognitionefcilicet antiquitatis, & hisfimilibus,quæfacul tates, earumque Studiainhos videnturipsaperfe moresincli nare. Affectus validèincendunt,&commouent,namtum oratoria, tumpoefis inaffectionibusexcitandisplurimum labo rant, eamqueobcaufamdeoptima Republicaſummouit trage diam Plato . Boetiushanc prefertim labem affectuum exci Lib.1.conf. proſa 1. tandorumtribuit Mufis: PhiloſophiaenimficpenesillumQue (Musa) doloreseiusnonmodò nullisfoueruntreme dijs, verùm dulcibusinfuperalerentvenenis. Hafunt enimqueinfructuoſis affectuum ſpinis vberem fructi busrationisfegetemnecant, Atpræfertimamorespoesis alit, non tam rationedogmatisquàmratione repræfentationiss ubiqueenimamoresrepræfentantpoeta,tumGraci tum La tini, tum Itali: at Latini& Græciturpes mafculorum, aqui busnostriabſtinent: quefortaffiscaufaetiamfuit,cur labora uerintea infamia aliquandopoete,quamAreostus in Satyris (vulgieiufmodifententiamfignificando) expreffits Rideilvolgofefente run, c'habbia vena Dipoefia . Certèlectioaffidua turpitudinum irritamentumeftineandem turpitudinem . Ariftoteles lectionem, &inspectionemturpi tudinis abadolefcentibus , &puerispræfertimremouit. Quo circacommendo eorumpietatem,quireſecauerunt a Martiali, Ca Catullo, LiberTertius. idgenuspoetis omniaobscena. Eademratio, 139 fedprætereaconfuetudo,&imperiumGrammaticosaliquosfe duxitadillam turpitudinem,dequaIuuenalis; Quotdifcipulosinclinet Amillus . Optimamfuiffet,fieloquentiſſimi bominesnon nifiproba, fanctafcripfiffent . Imbibiffent certe eloquentiæ quoque can didati uberes castimonia , &fanctitatis stillas . Reliquos mores exijs, quedictafuntdequiete corporis deducere licet. Addifciplinamtranfeamus . DeDiſciplina . Caput Decimumtertium. 6. Primus. Diſciplinadiftinguiturinpublicam, &priuatam . DISCIPLINA restat,fiueeducatio,quamegoduplicem Dfacio, aliampublicam, aliampriuatan, usernam hiin prafentiafonathec diftinctio,quodſonat Aristoteli in Politicis libris , & quomodoſumamego infequentiparte. Nuncitaqueprodifciplinapriuataintelligocultum &aßuetu dinemipſiuſmetperſona :pro publicaaccipio ciuitatis, locique vitam,&demumexemplumpublicumquodinterdumexRei publicaformapendet,interdumexalia causa. Pendetexfor maReipubl. mos auaritia in Oligarchia;cum enim inea ex cenfudignitatestribuantur, rapiunturquoqueciuesin admira tionem,&amoremdusitiarum. Nuncutrumque disipline membrumconfideremus.. §. Secundus . Dediſciplinapriuata,educationeve. DISCIPLINA, quamnuncpriuatamappello,postea dini deturpro cura,exquapendebitinpublicam, &in priuatam. Erit 140 Deconiect. cuiufquemorib. &c. Eritpublicaquidem,fiacurapublicaciuitatisfit : priuata dve rò,fia cura patrisfamilie , ac domestica procedat. Diſcipli na,educatiové eiuſmodi Græcèpedia vocata aPlatone, abAriftetele; definitur a Platone; Educatio puerorum , quęadeamviuendirationemperducit,quamlexre tameſſe dictat, &iuriæquitatepræſtantes,&fenio resvſu rerum, ficutrectam,verècomprobarunt. Ve rùmdefinitiohæcfitfoliusdifciplina a publica curadefcenden tis, anomnisdisputaboin s.parte, ubiTherapeuticeexplica bitur. Interimfatisfithicdifciplinamfignificare, educationem, ac affuetudinem perſona: cuius vires,que,&quantęfint, Lib.2.deaf- iamaperuimusin 2. parte. Quocircanibil aliudhicfubijciam; fectibus in communi. Epift.7. namquam, &qualemeffe oporteatadfequentempartemſpe Etabit, ibiquelatètradetur . §. Tertius . Depublicadiſciplina, ideſt publico exemplo. PVBLICA difciplina, utnuncfumiturpropublicoexem plo,vim&ipsamagnamhabet,licètminorem,quampriuata: publicoenim viuitur, ut plurimum, exemplo . Quiin deli cijsBaiarumCanopivé,necnonlicentiaomniumvoluptatum viuebantadidem&ipfiexemplum,totiprofluebant luxu, t) voluptatibus; undeiubet ealoca vitare Seneca,qui &ra tionem affert, quamobrem publicum exemplum adeo promo ueat. Verbafunt. Vnumexemplum autluxuriæ, aut auaritiæ multum materialifacit. Conuictor delica tus paulatim eneruat, &emollit. Vrcinus diuescu piditatem irritat malignus,comes quamuis candi do ,& fimplici rubiginem fuam affricuit. Quid tu acci LiberTertius. 141 acciderehis credis, inquos publicè factuseſt impe tus , certèvbiluxuriæ,& libidinisvndique exempla occurrant, rarum,&admirandumerit,ſiquiscaſtus confpiciatur. ItaquePlatoquoquedixit verèprobumeffe CurAthe Athenienfemprobumcumcontrairritamentalicentiailliuspo- nienfispro pularisperſeprobitatemamplecteretur. Hincest, curPrinci- dictus pro pumexemplaadeopermoueant ,nampublicaeafunt. Utenim bus. Princepsgentemtotampotestate, &iurisdictionerepreſentat, itavita eius totius gentis vita instar est. Tantam idcircò vimexëplumobtinetPrincipis, utPlatoexistimaueritRem publicamillamfuamidealeminlibrisdeIusto confictam unius Principis exemplopoße induci . Cauſaverò efficacie exempli refertur in obiectum,cuiuspotestatemanteaexpofuimus3.par. Lib.2.c.8. teharumcuratoriarum . 142 Deconiect. cuiufquemorib.&c. LIBER QVARTVS. Propofitio rerum, &methodi, huiusý, distinctio. Caput Primum . §. Primus. Quædicendaſunt, proponuntur . AvsAE morumexpofitæfunt,exquarumcom binatione moresdijudicaripoßunt,estqueidpri mumfignorumgenus,quodduciturexprocatar ticiscaufis , adcuiusfigniabſolutionem duo re quiruntur. Primumeft applicatiodictorum adindaginempro pofitam,fcilicet methodusindagandiexdictis mores. Secun dumeft inquifitio temperamenti . Cum enimtemperamentum, præfertimcordis, ex quomoresprofluunt, fit occultumfenfi bus,oportetex notis , atquefignis infenfum incurrentibus il lijudicare, ut mores extemperamentoproficifcentes conij ciamus. Signa verò,qua temperamentumindicant,ſunt,que inPhiſognomiamagnaexpartetraduntur: dico magnaexpar te, quoniamprætereiufmoditemperamentorumfignaaliaque damPhiſiognomiaincludit, vtfuo locointelligemus: verum Phiſiognomiampoftea,nuncapplicationeaggrediamur, acme thodumdeducedorumfignorumprimigeneris,fcilicetexcaufis. §. Secundus . Methodicapitaduoſunt. METHODI autempropoſite duofuntcapita; velenim omnes caufæin eundem moremconfpirant, v.g. omnes inmo rem venereum,tumnaturalestumaduentitiæ; velaliæineum morem, alice in contrariumducunt. Exemplo remdeclaremus. Temperamentumfitſanguineum, etasiuuenilis,regio calida, educatioin voluptaria ciuitate, quæqueſcateat occafionibus, il lecebrisque venereis, utquondamBaia , & Canopus: item inftitutioinfamilia, acdomointemperante,ſodales obſceni,for tunaampla,acdelitijs affluens: vitaotiofa, aut ſtudia volu ptaria, utmusica, modorum præfertim mollium. Omneshe morumcauſe ad veneremducunt, ac venereum morem. Hoc estprimum caput . Secundumeft cumalie cauſe in venerem, aliæin venerisodiuminclinant, v.g.temperamentum,regio, etasin venerem; educatio verò,autpublicadiſciplina , stu diumqueintemperantiam:velcontrailleintemperantiam,he invenerem : Etdemumcumaliquecauſe, autcauſaaliquain venerem,alique,autaliquain contrarium moremducunt. Eft fecundumhoccaputmethodi,cuiusiamapplicatio difficilioreft; oportet enim contraria momentalibrare , t) minusex maiore Subducere, utgraduspræualentisdemümorisfupputareliceat. Primum methodi caput continetcum omnescauſa confpirant . Caput Secundum . CV.M. causeomnesconfpirant,facilis est methodus; nam moremeumcertèconijcimus,quemfingula, &coniuncte cauſeexhibent,nempeinexemploproximicapitis morem vene reumpronunciabimus: tertiusautemestdemoreiudicium,qua deactione. Namactionisetiam pofthabitum contractumſu musdomini,utAriftotelesdocet 3.Ethic.cap.s.&nosfupras at moris, &habitusnonfemperdominifumus; undequiSar danapali vitam longotempore vixerit, Sardanapalimoresfa nèiscontraxerit: infingulistamen operandiex ea vitaoccafio nibus Deconiect.cuiufquemorib.&c. nibusſeſuštinere poterit pro libertate arbitrij: atdeponerein temperantiæ habitumnonæquèillifacile. Verùm anteaquo queremtotam explicuimus: exemplum,cum omnes caufa ad fortitudinemconfpirauerunt ,eſt Georgij Castriotte Scander beghTurcico nominevocati: temperamentum eius ad animo fitatemfactum; cöformatio etiammembrorum;procerusenim fuit, ) roborisincredibilis; natus eftinregionebellicofa,fcilicet in Epiro; educatus autemin militaridifciplina adhucephebus, veraspugnasgeffit,quasnumquamdimifit; perpetuoenimfuit bellandioccafionibus circumdatus; nobilitasetiam adanimofi tatemducebat,namexfamiliabellica virtuteprestantenatus Odifs. 24. est . Nobiles autem virtutesauitas,ac auitoshonoresemu lantur . Vlißes adTelemachumpenesHomerum3:  Nequidvituperamaiorumgenus,qui antea Fortitudine ornatifuimusomneminterram : Telemachuscontrà; Videbis,fivolueris,paterdilecte,hocinanimo Non vituperantemtuumgenus,ficutdicis. : Secundummethodicaput continet. Cauſæmorumenumerantur, : & examinantur . ADfecundumnuncmethodicaput tranfeundum, quod cum multoscontineat anfractus,prolixioremquoqueora tionem exigit. Quoniam ergoinhocmiſcentur contrariamo menta,admorespraenoſcendosoportet,utmifceantur,utque librentur: &primò, quænambuiufmodi momentafint,repe tamus: hincautem deducemus. Mos, utexfuperioribuspa tet, est  tet, estdifpofitio quædamappetitus ,&in eiusmodidifpofitio nemosformaliterrefidet. Quoniam veròdiſpoſitioeaex acti buspreuijs comparatur; ideomosimmediateestexdifciplina, outexeffectricecauſa; utexformali verò, exhabitu , aut di ſpoſitionelaudabili, aut vituperabili . Habitus ergo virtutis aut vitij est mos. Rurfus quoniamappetitusfentiensſenſo riumfuumbabet,cuius difpofitio variè etiam admores incli nat , ut docuimus antea. Temperamentum, exquoſenſorij prefertimdispofitiopendet,in moresinfluit, momentumquead eos habet: atprætereaeademfenforijdispofitioexpartiumcon formationeintenditur, velrefrangitur ; etenim instinctus ex eaipfapartiumconformationenascens,inprimumſenſorium re fluit, fluit,fiquefimilisfit inclinationiextemperamento, eam auget; ſidiſſimilis,imminuit. Integeritaquemosnaturalis, integra quepropenfioex temperamento primiſenſorij, &ex refluxu instinctus,in conformationepartium refidentis,componitur. Quemintegrummorem naturalemegobreuitatis caufa infra momentum extemperamento,utplurimumdicam,licètnon totusextemperamentofit,quodpremoueo,ne quis me rece dere a meadoctrinareputet,quinonexſolo temperamentomo res naturales propenſioneſuenafci docui , ac doceo . Ad alia tranfeamus. Alteranttemperamentum,faltemadtempus,cli quæ tempe ramentum terent ma, folum,ſitus,regio; etatesquoque , &ſexus , exercitatio , &cibi; &horumaliquapartium quoqueconformationemal terant, ideohabentmomentumfingulaadmores . Appetitum pratereaafacultatecognofcente excitari vidimus ; unde im bibitadeagendisopiniones, & maximehabentipſe quoquead mores momentum. Diſciplinapublica,fiueexemplum publi- Quæhabeat momentum cumadhoccaputſpectat,& nobiltaspotentia, &diuitia,con- admores trariæquefortune; omnesenimeiufmodifortune conditiones, K primò  Deconiect.cuiuſquemorib.&c. primòincognitionem, & opinioneminfluunt, indein appeti tum:ſtudioautem,tumobcognitionemadmores momentaob tinent, tumetiam ob aliqualem temperamenticorporis muta tionemobquietem,motumové, &motuumrationem, veluti proximèiudicauimus. §. Secundus. Treseſſecomparationesmomentorum duasfimplices,&vnamcompoſitam . MOMENTAnuncdeclarataconferamus. Idautemprimò confiderandumest,duobusmodisfimplicibus collationemeiuf modifieripoſſe,fecundumgenusfcilicet , &fecundumgradus: fecundùmgenusquidem,ficonferamus momentumdifciplina, &affuetudinis cummomentodifpofitionisfenforij interioris, autcummomentocognitionis, & viciſſim:fecundùmgradus autem,ficonferamusdifciplinam intenfioremcumremiffiorez temperamentumcalidius, &magisadiracundiamfactumcum minu temperamento minuscalido, &minusfactoadiracundiam:at tertiomodo, *compofitofietcollatio, collatio,fi diuerforum di generum diuerfigradus conferantur,nempe,utexemploremdeclare mus,fidifciplina, utquattuorgraduum, cumtemperamento, outofto,comparetur,utquesehabeantinterfemomentaad mores,quæratur. Comparationemfecundumgenera continet. CaputQuartum. 5. Primus. Comparatdiſciplinæ, & tempera G mentimomenta . ENERAnuncprimumcomparemus: triaillafumma erant momentumaffuetudinis,acdifcipline,momentum difpo LiberQuartus. 147 dispositionis&affectionisprimiſenſorijextemperamento, & momentumcognitionis: quorumafſfuetudinis,tt) difciplinamo mentum, &immediatius, &formaliusmoremattingit, cum constituatappetitumipfum, cuiusdispositioeftmos . Dispofi tio verò, &affectioſenſorijprimi materialiterfehabetadmo res,ideoquenonequèimmediata ,necformalis mori,attamen utpendetextemperamentopertinacior illaestdispofitione ip ſaappetitusexaffuetudine;ſpiritaliora enimin nobisfluidiora funt, craffioraautem,& materiata confiftentiora: at oportet dilucidiusremhancipfamexplicare . Cumergo moremhicdi cimus,nonpræfentemaffectumfignificamus ire,autcupidita tis,fedimpreſſamappetitui diſpoſitionem adirafcendum,adcon cupifcendumvé,cumſeſeobtuleritobiectum , autoccafio: affe Etioautemfenforij,acdifpofitioex temperamento,in actupri mofemperinest,quousque temperamentumdurat; in actuſe cundononaquè. Ex.gr. cui corestdurum, )calidum,tale femperhabetfecundumtemperamentiſuigradum: at quodex ardeat,accenfa cordiscaliditate,nonhabet,nifipro occafione irafcendi, velexincenfisbumoribuscorpenetrantibus, velex alia eiufmodicauſa. Corcalidum, ) durum, utad exarde fcendumpronumeft,ita etiamadiramhabet momentum,vt accenfio cordis proxima eſt materia ira: attamenficontraria aßuetudo vicerit,comprimit virtus manfuetudiniscor velin cenfum, & abaffectuire,faltemimmodico,&rationempro turbante, vindicat: verum restat adhuc temperamentum. femperpronumadmaterialiaillaire primordia excitanda, UE interdum,fifueritoccafio irafcendi acris, magna, &ratio aliorfumdistracta,minusattendatinitiamotus,poßitmagnus iraexcitariestus,in viroquoqueprobo,quitamenſeſeconti nebit . Concludamus comparationem . Difpofitiocordisad K 2 ira  Deconiect. cuiufquemorib.&c. ira materialia primordia tenacius beretcordi,cum tempera mentoipfibereat ,quam dispofitio exafſfuetudinecomparata, appetituicumfit hæc aduentitiumquoddam accidens, &licèt plurimum obtineat firmitatis ex eo , quod longa confuetudo imiteturnaturam ,dicaturquetranfireinnaturam, ipfatamen naturaeritadhucfirmior,&conftantiorex eamaxima;pro pter unumquodque tale ) illudmagis: at validior,etef ficaciorcontractushabitus. Comparatcognitionem cumaffue tudine, ac difciplina . ADcomparationem nunc cognitionis cum affuetudine ac disciplinatranfeamus. Quid cognitioattuopereturin Etu operetur in &20. appetitumfentientem,expofuimus anteainlibrisdeaffectibus: Lib.2.c. 16. modò verò cognitionem in habitu veldispofitione compara muscumdifpofitione appetitus. Estoenim,qui credathonesta tem eſſepreferendam voluptati habitualicognitione,&cum occafiofe obtulerit , actuali : at idemappetitumhabeat in v luptatempronum, illiquecedentem,cumcommoditas, & pre fensillecebra occurrerit, eiuſmodique cedendidifpofitionemcon traxerit, estfanèdifpofitio appetitus validiorcognitione;que conclufioexincontinentiumſtatu,operationequepatet: Mul toautem clarior eft conclufiodeintemperantibus,fiquiforteex illis cognouerintPhiloſophiamoralem,eamqueadmiferint (Quo tamen modo admitti ab intemperante poffit, &improbo homi neanteadeclarauimus;)eiufmodienimhominesinoperandonon cognitionem,fedappetitusdiſpoſitionemſequentur. Insumma ergo, cumex difciplina difpofitio appetitus immediatèdefcen dat,que mosipfeest,plus momenti affuetudodifciplina admorem rem,quàm cognitiohabebit. Verùmrepetenda eftdistinctio LiberQuartus. cognitionis agendorum anteatradita, quodaliafitrationis , & mentispractice, alia interiorumſenſuum : nos unius phanta fienomineinhocmoralinegotioomnes complexifumus,utan tea nonfemel protestatifuimus . Cognitio veròphantafie alia inphantasmateprimofistitur,aliaadphantasmafecundum excurrit . Conclufioproximadeprimiphantafmatis cognitione accipiendaest, nondecognitioneetiamfecundi; cum hac enim cognitioappetitus commotionemincludat, nonpotest inhabitu ipſoconcipi,quinin appetituetiamfentientefimilis aliquadiſpo fitio Statuatur , atidest contrapoſitionem; ponimus enim di ſpoſitionem appetitus repugnare cognitioni, nonautemfimilem eße . Nifitamen, utinincontinentecontingit,interpretemur cognitionemhabitueſſein mentepractica, &phantaſiaſecun dumprimumphantasma, attamenad ſecundumetiamphantaf maextendi, cumnondumingrueritpeccandioccafio, &titilla tio: tum veròobscurari, &expiraredemùphantasmaſecun dum,restarequefolumcognitionemobumbratam,qualem antea incontinentiumcognitioneminactupeccandidefcripfimus. Dubitationes contra dicta,acſolutiones. SED contraconclufionem allatamdubitatio oritur; vide turenimcontra cognitioprestareappetitusdifpofitioni. Plato in7. deIustoſpeciem hanc educationis affert . Adoleſcens rectè inſtitutus in honeſtis , iuſtisque actionibus , & officijs, qui etiamverasdehoneſtis opiniones rit, ſcilicethoneſta eſſe,quæ lexpræcipit, vicaptio iniones imbue numabaliquodifputatore,& peruerfore ſeducatur averaſententia infalſam,vtquod lex præcepit non K 3 magis Deconiect. cuiufquemorib.&c. magiseſſehoneſtum,quam turpe,deincepscredat; ſeductus iuuenis invitam turpempræceps ibit. Ita ibiPlato . Ettamenappetitumiamad legitimas actiones di Spofitum habebat, verùm exſolacognitione mutata in contra riam vitam abit; ergocognitiopræualet diſpoſitioniappetitus, proindequeaßuetudini. Itemdocet, &rectèOuidius amorem extingui,fiturpisdetegaturmulierintimè confpecta, & per tractata, quàm antea, utpulchramdeperibamus. Lib. 1.de re med.amoris Proderit&fubito,cumſenonfinxeritulli Addominam celeres manetuliffègradus Auferimurcultu,gemmis,auroqueteguntur. Omnia, pars minimaestipfapuellaſui . Sape ubifit,quodames, intertam multarequiras , Decipithacoculosægidèdiuesamor Improuiſusades, deprendastutus inermen , Infelix vitijs excidetipfafuis . Adestergoappetitus difpofitioiamattamenafuccedente cogni tioneturpitudinis vincitur, &tollitur. Refpondeo ergodu bitationibus adductis, idquegenusalijs,bocfactofundamento. Difpofitioappetitusæftimaridebet , cenſeriqueex obiectofor mali, non materiali,quodanteaquoquenonſemeltraditumest, Inpropofitis itaque argumentis dispofitio ad materiale obie Etum, nonadformale mutatur : v.gr. inargumento Platonis difpofitio iuuenis erat adhonestum , & eadespofitiodurat etiä postseductionem;fugitenim legitimas actioneseo,quodbone ſtasampliusnoncredit,nonquodalienatusfitformaliterab bo nestate. Infecundopariterargumento mutaturpoft detectam turpitudinemamatorergafubiectam mulierem,qua riale obiectum, at nonerga fimulachrum, et effigiem pulchri tudinis,fubqua eamfibi repræfentabat , amabatque: eandem enim enimformam,ficubi videret, perditèamaret. Hincprocorel lariodeducitur; eum,quifacilèopinione mutetur,etiamfiappe .. titusdifpofitionempertinacemhabeat,facilèpoffe mutari erga materialia obiecta,nempeergaperſonas, & etiamresformali, aſeque dilecto obiectofubiectas . Est auarus,qui omnia ad tilitatem refert: amatishominem,quemfibi utilemexper tus est,&credit: atfifacilisfitadmutandamfententiam,per fuadeillibominem,quem utilemcredit, eſſefraudolentum, & alios effe, quimulto magis ufuiillierunt, modo eos admittat, &primum reijciat. Mutabit is amorem,etiamſidiſpoſitio appetitus adformale obiectum eadem perfeueret . Aulici hoc modograffantur aduerfus competiores: adulantur, & applau dunt amoriformalis obiectifuorum Principum, atamorem ma terialis,fcilicetperfonarum demoliuntur. Maximaitaquepars buiusartis eftnoffeformaleobiectum amorisPrincipum .- §.Quartus . Comparatur cognitiocum tempera mentofenforijprimi. TERTIA comparatioreftat, quæestcognitioniscumtem peramentofenforij primi; &quoniamhicabſtrabimusagradi bus,ideodebemusintelligere utrumque membrumin eodem graduſumptum, v.gſummo.ExdogmateenimPlatoniscon fideratio, &collatioreruminfummafuipuritateeffedebet : hic Collatiore in cõparationeprimòſeſeoffertfententia Platonis; quifententia fumnora primasdefert: cuiusfententiæmeminitAristot.in 7.Ethic.ut du. fupraetiam,cumdeincontinentiaegimus, diximus. Contraria Sententiaest Galeniinlibro, quodanimi moresfequantur tem peraturamcorporis; exeoenimdogmatetemperamentumcogni tioneefficatius erit. Verum utfimpliciterprocedam,mediafen corpor K 4 tentia , fit in , Deconiect.cuiufquemorib &c. tentia, eſt meoiudicio verior. Eftautemmediafententia,in 3.part.libro quaPlatonemexpofuimus. Diximus veròfententiam perfe iximus 7.cap.9.9.5. Etam, ) integramintelligi poſſe, cognitionemclaramfuophan taſmate,nedumprimo ,fedetiamfecundofultam; Eiusmodique cognitionemeffepraualidam:nuncquoquerepetimusipsam va lidioremeſſe momentoadmoresfiuepropenſionenaturaliextem peramentoprimiſenſorij.Exillis,quæ tumdiximus,patetetiam conclufionisnuncpropofita veritas. Atfi cognitionemſuma muscumſolophantasmateprimo, dicotum validioremeſſe propenfionem ex temperamento, quàm cognitionis momentumad mores,dumperſe, primoqueloquimur . Probo verò conclu fionem,quiamomentumextemperamēto,fiue propenfioipſaper Seaccedenteobiecto , effundit cupiditatemfentientis appetitus , quęadoperandumrapit:atcognitioabſquephantaſmateſecundo taeft ipſaperſeminus multoaptaeſt mouere voluntatem, Utnodum integra cognitioneque integrè obiectum bonumrepresentans. Eritautemfummarationis; quodabſoluto,&expedito, accon citato motumouetappetitumfentientem,plusmomentiad mo res habet,quàmquodleuiter debiliterque mouet voluntatem3 quoniam appetitus ipſe valdeconcitatus , validè etiam mouet voluntatem, inquahabitusnonſupponatur, utnunc: at pro plus penfioextemperamentoſenſorij abſoluto, & expedito, concita toquemotuappetitumfentientemmouet. Cognitio abſquephan Tempera- tafmatefecundo debiliter mouet voluntatem; ergopropenfioex potinmori teperamentoplus momětihabetadmores,quàmcognitioabſque bus introdu phantasmatefecundo.Adiunxitamenparticulamperfe,&pri cognitio. codis, quam mo,quoniam voluntas dūnondirectèin obiectumfertur, fedfu praseipsamreflectitur, vultqueexperirilibertatemfuam,fatis habetexcognitioneetiamfinephantaſmateſecudo, vnde resistat motioniappetitusſenſuum, utin primapartehorumaperitur. Com LiberQuartus. Comparationes fecundùm gradus continet. SVCCEDITcomparatiofecundùmgradus,quabreuiexamine peragitur; namcertumesttemperamentumcalidum, midum cordis,quod est venereum, quotale magis fuerit, e maius momentumadmores venereoshabere . Idemquedetem bu peramento cordiscalido, ) duro, cuiusestiracundiapertinax; quocoreritcalidius, &durius, eo maiusinerithominimomen tumadiracundiammagnam, & diuturnam, pertinacemque, idemquedecateris. Cognitioquoquequoclarior, ) stabilior, defixiorque , eo maiushabebit momentumadmorem, inquem propendit. Appetitusdiſpoſitiopariter,quo maiorerit , &in tenfior,eomaius inferet momentumad mores . §. Vnicus. Decollatione appetitus ſenſuum cum voluntate,&cognitionisintellectuscum cognitione sensuum. APPETITVS tamen diſpoſitioaliamquandam N.com parationemfecundumgradusdifferentiam continet,eftque,quod appetitus aliusfitſenſuum aliusfitrationis,fcilicet voluntas; potestque conferridispofitio voluntatis cumdifpofitioneappeti tusſenſuum, utramaius momentumhabet. Verum,quoniam fatishanccollationem præftitimusfupra, ideoſuperſedeo nunc. Poffet etiam conferri cognitiomentispracticecum cognitione interiorumſenſuum, acquoniamdehacquoquecollationeegimus antea, poteſtque exdictis non difficilinegociodeduci, ideoilluc reijciolectorem,præterquamquodadcollationem,quamnuncin tendimus,  no affuefcit Deconiect.cuiufquemorib &c. tendimus,coniungi bacdebent,nonſeiungis nonenimaßuefcit, Appetitus appetitus fenfuum reali ipfa operatione, quinaffuefcat quoque fine affenfu voluntas,conspirando,imòiubendo ipfam operationem . voluntatis . Qua proportiones fintintermemoratamomenta. Proportionemexponitintermomen : tumexdiſpoſitioneappetitus, &momentumextem peramento. On poßettamenexdictiscollatiofieri, nifi, UtAstro logi planetarum dignitates in numerisaffignant , itat ) nos vimenumeratorumadmoresmómentorumnumeris diftin queremus . Išta enim mixtionis ratio poterit demum colligi. Rem veròbuncin modumprobabiliterdeducemus . Difpofitio appetitus, que ex affuetudine, cum totum appetitum afficiat, fcilicet &animefacultatem, &fenforium,ficonferatur cum temperamentoſenſorij ,adeoque momentumcum momento ad mores,dupliciratione excedit. Primò, utforma excedit mate riam,parsqueformalis exceditmaterialem. Secundo,utto tumexceditpartem, quatenus enim difpofitio ex affuetudine afficitfacultatem anime,quæestparsformalis, actemperamen tumfenforij afficitperſeſenſoriumfolum,quæ estparsmateria lis,eatenus affuetudo excedittemperamentum exceſſuforma Supramateriam. Secundoautemloco,cumtotusappetitus,quem afficit afſfuetudo &partemformalem , &materialem occupet, totius rationis babet adtemperamentum,quodafficitfolampar tem materialem . Quoniam itaque forma continet materiam totam,quam actuat , &perficit : continere autem totam , & non folum perpartes,adminimum duplamrequiritproportio nem. Eftoitaquedispofitiofacultatis, utduo addifpofitionem Senſorij,quæfit itaque, ut unum. Rurfusverò,cumhanc etiam difpofitionemſenſorij complectatur dispofitio appetitus ab aßuetudine,ideodispofitiointegraappetitus addifpofitionem Senſorijfolius, quæ ex temperamento, erit , uttria ad vnum, adeoque triplamproportionem obtinebit. Eftnunc veròcolla tio dispofitionis ex affuetudineinſummoaddispofitionemſen Sorij extemperamentoinſummofititaque figura. Difpofitio appetitus ex affuetudine, eiusquemomentum ad mores 3 Diſpoſitioſenſorij extemperamento,eiusque momentum ad mores I Proportio inter diſpoſitionem ap petitusexaffuetudine, &cognitionemabſquephan taſmateſecundo. Ат proportio inter momentum diſpoſitionis appetitus ex affuetudine, & momentum excognitioneabſque phantaſmate Secundoexhoccapitecolligetur. Cognitiocumphantasmateſe cundofuperatpropenfionemex temperamento,vt vidimus:at cognitioabsquephantaſmate fecundo apropenfione vincitur: cũ veròcognitiohæcagendorumabſque ſecundophantaſmateaco gnitione eorundemcumphantasmateſecundoproficiatur, inte greturque,videturfaltem alteras tantas vires addere cognitio Secundiphantafmatisadagendum. Sinos ipficonferamus in teriore examine,quantaluminisadcognofcendum, & momenti adagendumacceßiofiatex cognitionefecundiphantafmatis cer tènonminorem alteratanta ipfam existimabimus. Faciamus ergo  Deconiect.cuiufquemorib.&c. ergofex unitatumcognitionemfecundi uſquephantasmatis, triumcognitionemtantùmphantasmatis primi . Quoniam veròefficacior erat cognitionehac propenfioex temperamento, eademque minus efficax,quoniam cognitiophantafmatisfecun di,in medio eamharmonico statuamus,fcilicet innumeroqua ternario; utcognitiofecundi uſquephantasmatis, eiusquemo mentumfitſex unitatum ,momentum extemperamentofit quattuor , cognitio primiſolum phantaſmatis momentumque eius admoresfittrium,fitquefigura Cognitio practicafecundum usque phantaſma includens, eiusquemomentum Propenfio, acmomentumexſenſorijtemperamento 6 4 Cognitiopractica adprimüfolūphantasmaproueniens- 3 §. Tertius. Confirmatio probabilis ſuperiorum ex conſonantijsemergentibus,quę que exponuntur. CONFIRMANTVR nuncdicta probabiliratiocinio huncin modum . Quoniamdispofitio appetitus ex affuetudine, eiuf quemomentumadmores (appetitus uterque & rationis, & ſenſuumconiungitur. ) quarum partium esttriumearum, est diſpoſitioſenſorij extemperamento unius: quarumergodispo fitioappetitus, eiusque momentum eft 1 2. earundemeſtdiſpo fitioſenſorij 4. & quarumhæc4.earum est cognitiopractica cumphantasmatefecundo 6. )finephantaſmateſecundotriū . Appetitusdifpofitio ergoadcognitionemcumprimofolum phan taſmatebabetproportionem 1 2. ad3.ideftquadruplam;adco gnitionemcumphantasmateſecundohabetproportionem 1 2.ad adpropension 6. ideftduplam; adpropenfionemex teperamentotriplam; cognitio veròcum 2.phantaſmateadpropenfionem extempera mentoſeſquialteram,quamfcilicet 6.ad4. atpropenfioextem peramento ad cognitionemcum primafolum phantasmateſef quitertiam. 4. ad3.quasproportiones,fiadharmonias refera mus,funtharmonicaomnes, utpareratinfuauiſſimamorum harmoniamolitameffenaturam. Inproportioneenimquadru placonsistit harmoniabiſdiapaſon quetotum ſyſtema muſicum exPtolemeocontinet, eiuſmodiqueergoestconſonatiainterdi ſpofitionemexaffuetudineappetitus,& cognitionempracticam imperfectamprimifolumphantafmatis. Inproportione tripla compofitadiapaſon eft confonantia compofitadiapaſon diapente , eiuſmodique est inter dispofitionemappetitus, &ſenſorijdispositionemextem peramento. Inproportione dupla confiftit confonantia diapa fon: hecergoeftinterdiſpoſitionemappetitus , & cognitionem cumfecundo uſquephantasmate:inproportioneſeſquialtera confistit consonantiadiapente,eiufmodique est inter cognitio nemfecundi uſquephantasmatis,& propenfionemex tempe ramento. Poftremoinproportioneſeſquitertia confiftitconſo nantiadiateſſaronipſaqueidcirco intercedit interpropenfionem extemperamento,seudiſpoſitionemſenſorijextemperamento, cognitionemimperfectamprimitantumphantafmatis. :TABEL  Deconiect. cuiufquemorib.&c. TABELLA. Proportio. Conſonantia. Difpofitionemappetitus,etcognitio-5Quadrupla. Biſdiapafon. nemprimiſolumfantasmatis. 4.ad1. Difpofitionemappetitus,&propen- Tripla. Diapason. fionemextemperamento. : 3.ad1 1.3 Dispofitionem appetitus,& cogni- Dupla. Diapason. 2.ad1. Inter tionemfecundietiamphantafmatis. Cognitionefecundietiafantasmatis, 1 5Dupla.2 etcognitionëprimiſolifantaſmatis. 2.ad }Diapason. ad Cognitioneſecudietiäphantaſmatis, Sesquialtera. Diapente. &propenfioneextemperamento. 2 3.ad2. Propenfionemextemperamento, # Sesquitertia. Diateſſaron. cognitionëprimifolúphantasmatis. 4. ad3. Mixtionismoditraduntur, quibus contrariamo rummomentacomiſcentur. Fundamentumpræmittitur. ANTEQVAM veròvlteriusprogrediamur,videamus,quot modis contraria momenta morum miſcentur. Confide randumitaqueestmomentamorumexcontrario uſu,acinsti tutioneinterdumexcindi , tradicitus tolliinterdum obtundi quidem, LiberQuartus. 159 quidem,reftaretamen. v.gr. tumoranimiexdiuitijspoteftin terdumpenitustolli, autdifcipline vi, altové contemptufor tunebonorum,autexeuentu,fidiuitiaexciderint: poteftetiam idemtumorretundi,ſedinterdum etiamſopiri, ut non am pliusaliquodfui indiciumpræbeat,restettamen occultè;ſique vehemensoccafioſeſeobtulerit, acpræfensobiectum irritetma gnopere,erumpat. Testimoniuminfigne reiaCiceronedeſeip Sobabemus : placet veròeiusipfius verbisexfcribere, Ego, Lib.r.famil. inquit, cum mihicumillo,Crafſo,magna iam gratia Epift.9. eſſet, quodeiusomnesgrauiſſimas iniuriascommu nis concordiæ cauſa,voluntaria quadam obliuione contriueram, repentinam eiusdefenfionemGabinij, quemproximisſuperioribusdiebus acerrimè oppu gnaffer,tamen,ſi ſinevlla meacontumelia fufcepif ſet, tuliffem: fed, cumme difputantem,non lacef ſentemlæſiſſet,exarſi,nonfolumpræſenti, credo ira cundia( namca tamvehemens fortaſſe nonfuiſſet) ſedcumincluſum illud odium multarumeius in me iniuriarum,quodegoeffudiſſemeomnearbitrabar, refiduumtameninſciente mefuiſſet, omne repentè apparuit. §. Secundus. Duofuntmixtionismodi,priua tiuus, &pofitiuus . Exfundamentoiactoiammixtionismodos colligamus:duo itaqueilli erunt, alter,cumnihilcontrarijmomentireſtat; vo caboautemmixtionem priuatiuam; alter,cum restat contra riummomentum,radixvéeius; &vocabomixtionempofiti uam. Scioequidempriorem, acpriuatiuamvocatam mixtio Arift.1.de nemminusproprièdici; etenimin mixtione mifcibiliaferuaritex.vit. gen&corr. oportet; 160 Deconiect. cuiuſquemorib.&c. tione priua Nomemix- oportet; nonenim mixtafuntnullatenusexistentia . Verum tionisquara tamenutadmoralehocnegociumpertinet, nihilprobibet mix tiuæ mixtio- tionem vocare,cum aliquamexipfamoresrefractionem, &mi ni cóueniat. ſcellamfufcipiant, quamnuncexponemus. Mixtiovtraqueexponitur . MIXTIO priuatiuamorumin eoconsistit,quoddumne ceffefuit debellare contrariummomentum, minuspotuitpropa gari,&intendiid,quodreſiſtebat, nempehumilitasanimimi noresprogreffusfecit ,dumneceffefuitcum tumoreex diuitijs pugnare, quam,fieoobicecarens,potuiffet animusinhumilita tisſtudium, &incrementumſetotumeffundere. Pariterqui exmalaconfuetudinealiquam veneris infectionem contraxit, etiamfieamposteaiugicura eluerit, attameneo minusin tem perantiaprofecit,quo partem illam temporisinexuendo vitio pro virtuteconfirmanda,augendaquepofuit: atmixtio pofiti udutrunque momentumretinet; licèt alterum retuſum,acre fractum, interdumautemſopitum ex temperamento momen tum (utarbitrorego)folum hanc mixtionem difciplinafufci Acommu nibus,&na turalibusvo luptatib. ho monunqua tutus. pit,proindequecommunes, &naturales voluptatesnunquam penitus moriuntur . Quocirca tutiffimum estconfilium nunquamſetutumabearumimpetuarbitrari.Le gimusfanctiffimosAnachoretas omnesau fugiffe venereorum obiectorum vel leuesoccafiones,quodfacerein legeChriſtiana,inquafo mitem perdurare fempercostat, estneceßa rium . 4. Compa LiberQuartus. 161 Comparatiocompofita momentorum,ſcilicetfecun dumgenera,etgradus. Momentamorumfingula,& integrain octo gradus diftinguuntur. HIS Isitapremiffis,iamadcomparationem tertiam momen torum,quæfcilicetfecundùmgenera , fecundumgra dusest, tranfeamus,in qua exercenda comparatione hec effè methodusdebet: oportetfingulagenera momentorumingradus diftinguere certos,ac numeratos,v.gr. Philofophi naturales Philofophi fingulas qualitates in octogradusdistribuunt: Mediciinquat- quibuunt diftribuunt tuor:nos quoquemomenta bacad moresaliquo certonumero octogradus graduumpartiridebemus:numerumitaqueoctonarium ralibus Philofophis mutuemur; intelligamusque eum momen tum,quodex temperamento eftintegrum, effe graduum octo, anatu refractumautem usquead vnicum gradumminui,nempead octauamfuipartem. Siadduosgradusrefrangatur,quartam folumfue integritatis partem retinebit,ſiadquattuor dimi diamtantùm . Siofłointegrosgradusretinuerit, eritinſum mo, idemquedereliquisgradibus concipiamus, &eodemmodo momentadiwiſaintelligamus &appetitusdifpofitionis,&pro penfionisextemperamento,&cognitionis. §. Secundus. Praxiscomparationis exemplo illuftratur . 1 DISTINCTISitagradibus, comparatiogenerum diuerfo rumfimulquegraduumhuncinmodumperagetur; exemplores L clarior Medici in quattuor.  Deconiect. cuiufquemorib.&c. clarior erit . Sit momentumex temperamentoocto graduum, fcilicetinfummo: momentumautemexdiſciplinaquattuorgra duum,fcilicetdimidiumintegri exdifciplinamomenti: quarum ergo partium integrum difciplinamomentum est 12.earum erit momentumnuncfumptumquattuorgraduum,partiumfex. Verùm quarum partium est momentum integrum, & fummum difcipline 1 2. earundem est momentum extemperamento 43 Utvidimusproximocapite; ergoquarūpartium momentum quattuorgraduumdifciplinaest 6, earundemestmomentum temperamentiinſummo4.quocircamomentum quattuorgra duumdifciplinæ momentointegritemperamentiestmaius,va lidiusqueſeſquialteraproportione. §. Tertius. Vndegraduumnumerus fingulorum momentorumæſtimariqueat. SEDquereturiureque merito, unde estimarepoffimus gradus momentorum,fintnéocto,anquattuor, anduo,analij demuminteriecti aliqui, cuifatisfaciemus nos questionipro virili . Exordiamurautemextemperamenti momento. Мо mentumitaqueeiusex temperamento ipſo æftimabimus,vtfi temperamentumcalidum, &acrefitocto graduum,totidem afferatur graduum momentumadiracundiam: at gradus tem peramentiexfignisPhiſionomicis deprahendentur,quafigna infra afferemus,gradus veròdifciplina ex integra, &exacte difciplina cognitione deprehendentur , cenſebunturque; utfi ofto velpluresconditionesadexactam eiusrationemrequiran tur, pronumero, &qualitateearum,quedeficiūt,eſtimemus, quot illigradus ad integritatem defint. De difciplina verò infequenti, acquinctahuiusoperis curatorij partecognitionis pariter LiberQuartus. 163 paritergradus colligemusex comparatione eius cum integra , exactaquecognitione,&quoadfirmitatemfidei, accredulita tis , &quoadluciditatem notionum, aceasfubminiftrantium phantasmatum . Cognitioenim obfcurarecedit aclara, adeoque agradibus octointegræcognitionis: itemcognitiodubiaplus ve rò, autminusrecedit pro maiore, minorervédubietate, acma iore minorevéobfcuritate. Exeiufmodiitaquecollatione,ac cedenteiudicij, nonhebetis, aqua æftimatione,graduscolligen turmomentorum . : I.Quartus. De reliquis morumcaufis anteame moratis, quæ adtria momenta dictareducitur,quo modo adhibendæ fintadpropoſitampraxim. : ADtotamtamencomparationemfaciliusabfoluendampre ſtitiffet videre, acaeftimaremomentafingulorum antearelato rumcaufarum moriseruta intereiufmodi caufarum , & diſci pline integre, &exacte momentaproportione, eaqueinnu merosredactafcilicet climatum, regionum,fitus, ventorum, aquarum, ciborum, etatum, nobilitatis, potentiæ, diuitiarum, fortunefecunde, &contrariarumconditionum, Studiorumiti dem. Verùmpriorescaufæ adtemperamentum, utillud va riant,rediguntur; conditiones autemfortune, ut plurimum, adcognitionemreducuntur; ideononpoßunteiusmodicausacen feri,nisi utacceffiones alicuius extribus momentis,quæ iam retulimus, v.gr.cumiudicioPhiſſonomicotemperamenti,con iungereetiamoportebit climatis, regionis,ſitus,&reliquorum confiderationem: etatespræfertimadtemperamentumſpectats fedetiamadcognitionem, velutiſenectusmultapropter expe rientiamfacit . cit. Nobilitas, & potentia adcognitionemfere P. L 2 perti  Deconiect.cuiufquemorib &c. pertinent,adappetitusdispofitionemparumquid:t)he itaque omnesaduentitia cauſe,utacceffiones, vel cognitionis, vel appetitus estimaridebent, v.gr. cumcognitionis momentum eiusquegradusquafiuerimus,oportebit interponere confidera tionemnobilitatis , &potentia , videreque,quantum ex ea cognitioni accedat, veldetrahatur opinioni,quodfit nauanda honoribus, & magistratibusopera,fietexnobilitatisfenfuac ceßio: at contràexeademdetrabetur opinioniquodpræſtet di miſſis honoribus inſeceſſu aliquo viuere. Sunt verdipfaquo quein gradusdistinguenda, utex.gr. alia nobilitasfit octo graduum,fiueinſummo,qualisregianobilitas, Imperialisvé, Nobilitas velutiAustriaca,Valefia &c. aliarefracta, velſexgraduum Auftriaca,et velquattuor t Valeſia insú )c.Nobilitas eniminſummoeffectumcöfequen mogradu. teminfummohabet,refractarefractum: idemdepotentia,t de cæterisdixeris. NOBILITAS honoris auiti cognitionem cumphantasmate fecundoexhibet, ruthonorisproprij nonnifi cum phantasmate primo,cotamenfatis claro. Quocircafifit temperamentum frigidum, &defesexeoanimus, abhonoribusque publicis ab borrens, at nobilitasiungatur, erit exdictis temperamenti mo mentum, utquattuor, nobilitatis momentum, uttria. Supe rabititaquein homine ceſſfationis ab bonoribus propofitum,re murmurantetamenadbuchonorumdefiderioob exiguum vin centis momenti exceffium. Nempefi mifceanturmenteduo mo menta, alterum, utquattuor , alterum, uttria, tota mixtio ما erit, utfeptem,inquaparspræualensſeptimatantumparte totius excedet : atdifciplina contrariaquantum præstet,pater exfuperioribus. POTENTIA phantasma, nedumprimum,fedetiamſe cundumbonorum, &dignitatumexhibetpotentiæiuxtafupe rioremdiuifionemrespondentium. Quocirca momentum eius ad honoresad temperamenti momentum est,utſex ad quat tuor, idest proportionem fesquialteramhabet. Siitaque tem peramentumrepugnethonorumdefiderioinpotente , ineo tamë defideriumbonorumpræstabit, refractelicet, ut exmixtione contrarij momenti:fimifceanturenim cotrariainea momenta, mixtiototaeritquinque ,inquaparsprepolles excedetalteram quintatantumpartetotius. Nonconſiderohic, fiacceßeritdo mesticadifciplina reſpondens nobilitati, acpotentiæ; bec enim , fiaccefferit,debet librariipfaquoque,proquegradibus,quosob tinueritfupputari in collatione. FORTVNA fecunda benèfortunatishominibusphantaf ma,nedumprimum,ſedſecundumquoqueboni,felicisqueeuë tus affert . Praterea, &idemphantasmaexhibet reliquorum fortunebonorum . Hinc fortunati adeabona momentum est, utfexadquatuor, admomentumextemperamento Quo circafiquisfitextemperamentoindiffidentiam, &defperatio nempronus,atbenèfortunatus,hic tandemsperandoexcedet quinta parte totius mixtionis. Inamoremquoque eorumbo norum valdepronus, utfacilèexeorumfubitaomiffione ob- CurSeianus Stupefcat,utcontigitSeiano, in quo cum bonafortuna ma- infubitamu obſtupuerit xima potentiaiungebatur, is ergoiuffionem LaconisConfulis,tatione for tunæ. C L 3 rut  Deconiect. cuiufquemorib. &c. ut adeumiret,etiamfirepetitam vix utfibiindictam intel lexit. §. Octauus. Diuitiæ. DIVITIAE, utin uſumdeſcendunt&commoditatis, ac deliciarum , utrunque phantafina exhibent, &bonorum etiam; namdiuites,qui ſplendore utuntur, prefertimfimu nificifint, honorantur; immoquandamin ciuitatepotentiam contrahuntexclientelis. Eandemitaqueferèretinentpropor tionem,quampotentiaadmomentumextemperamento.Quod fidiuitianondefcendantin ufum,fedin habitutantumfint, exploditurpotiusdiues, quambonoretur,estqueilludHoratij. Populusmefibilat,atmihiplaudo Ipſedomi,fimulacnummoscontemplorinarca: neque etiam ullamexperientiamcommoditatum viteaffequi-- Nefc tur rectè Horatius. is, quid valeatnummus,quemprebeat ufum Panisematurolus, vinifextarius:addo, Queis humanafibidoleatnaturanegatis. §. Nonus. Inſtituta, acſtudia,acprimòPhiloſo phia,& lurisprudentia. PHILOSOPHIA moralis exhibet phantasmatantum primumipfaperſehoneſtatis,pariterIurisprudentia,quaexpar Deſtudio te illamedocet; undeinferiorestipſatemperamento. Atftudium Poetarum, librorumquealiorum,quiobfcenita Poetarum. tesincludunt,nedum phantafina primumearum rerum,quas graphiceexfcribunt,ſedſecundumquoqueexhibent,velme diumaliquidinterprimum, &fecundum;namresobscene de fcripta د LiberQuartus. fcripta,nedumcognofcentemfacultatem afficiunt,fedexreflu- Detrimen 167 tú,quodmo xuturgentepariternatura commouent appetitum, vel adhuc ribus affert virginum. Eftenimisfalpruriens,dequoanteaexMartiali obſcenapos diximus. Superatitaqueeiufmodicognitio temperamentimo mentumficontrariumfuerit; velcertèæquat . §. Decimus. Demotu,& quiete. Мотум corporis,exercitationemquecalefacerehumores, acfpiritus,demumque vegetarecalorem,nitantusfit,vtcolli quet, vidimus: quietemcontràrefrigerare . Flaccefcuntetiam quietepartesfolidæcorporis, motu roborantur. Adiuuat ergo demummotustemperamentumadmoresaudaces, &actuosos , adcontrariosquies. Qua veròproportione? Difficileestex plicatu: attamenin octogradus, momentoextemperamentoad audaciamdiuiſo vix unumex illisaffignarem motui . Confi dero eniminfluxumcalidiorumhumorum,& spirituumnon equèadmores poße atquetemperamentumipfumcordisfecun dumfolidaspartes, &fpirituscomplantatos, ut fiinfluenti demus tresgradus,nonpaucioresiustoafſignemus: verumca liditas ex motu & adinfluentesfolum humoresſpiritusque pertingit,&ficonferatur cumhorum caliditate,queplurimü adaudaciamducit,fcilicetcumira caliditate, nonexcedittertiä eius partem . Confulamus hacde reexperientiam. Utrum, quiiratus verèfit, triploaudaciorfiteo, quimultomotuvel venationis,velpugillationisexercitusfit,cumamboillihomi nes eiufdë ipfi perfedifpofitionisad audaciamanteacceßionem calorum coruminfluentiumfuerint . 1 L 4 §.Vn 168 Deconiect.cuiufquemorib.&c. Decaufisnaturalibusclimatibus . CLIMA adtemperamenti conftitutionem operaturpotius quàmadalterationem conftituti. Undeferoceshominesfero ciaminomnibusregionibus, t) climatibusfuamretinent.Ce farnonminusin Aegyptofortis,quàminGermania,Anglia que. Inconstitutionequoquenonfacit,utnafcinonpoßittë peramentumſummefortitudinisnaturalis incalida, & bu : ! midaregione, licèt minusfrequentermultoin eanafcatur.An teus in Africanatus eft, & Annibal, &luba, &Maßiniffa, climatecõie quifortiffimi virifuere. PlurestameninItalia, &Septen Quando ex trionalibusregionibusfuerunt ; undeexclimateconiecturam Etura duca- ducimustemperamenti,quandocontrarium exalijsfignisnon tur... constet: idemdenaturalifitu,habituqueregionis afferendum. §. Duodecimus. Decibis, &potu . CIBI verò,tt ) prafertimpotustemperamentumalterant. De potuid apertèconftat, cum ebrijmagnammutationem praſeferant: inprimaquepræcipuetentationeebrietatis audaces plurimum, acpetulantesfiunt. Animaduertendumtamenest longèintereſſehac inparte utrum demoribus,aut utrumde affectibus loquamur; Ebrij inaffectumaudaciadeueniunt, at ebrioficontranon moresaudaces,ſedremiſſos,acin voluptatem eambibacemfufos contrahunt. Bibonesnostri haud multum armorumſpecimendedere unquam: verùmitadiftinguamus. Bibaceshomines,quiadebrietatemnonadducuntur,fed vinū optimèconcoquunt adcalidos exeare moresdifponunturobvi nicaliditatem,&eamobcaufaminfacrislitterisin vinoabun dare LiberQuartus. 169 dareluxuriamdicitur . Iuuenalis creditabebrietate quoque accendi venerem . Quid enim venus ebria curat? Etdeebrietateidegoquoquefaterer,atdeebriofitatenonæquès obstupefcunt enimdemumnerui, nonurgent, ut in venere exigitur . Eatenusitaquecibi,&potusmorummomenta mu tant, quatenus temperamentum alterant velcordis, velpar tiumactionedeſtinatarum, veluti cibi flatuoſi pruritandoſe minaliamembrain venerem incitant: atquenamproportio ? Confideremuscumtemperamentum prorfus alienumest, nihil facere cibos . Frigidi velnatura, velætatehomines non pro mouenturin veneremauxilio ciborum : contràincenfihomines etate,& temperamento agrèieiuniofranguntur,quinestuent. Cibus ergo adiuuat,nonfacitpropenfionem: Eftergoproportio, utadminiculiadagens, cibi adtemperamentum : atquodad miniculum? Remotumquidem. Primòenimcibus in ventri culoinfringitur, adque temperamentumeius membri plurimü fuecrafisdeponit, deinde abbepate mutatur, ipfumque vicif. fimalterat, quaratione, utfanguisexqualitatecibi , & alte ratohepatein corfluens, aliquamfufcepit varietatem,eatenus admorescibusfacit. Primò ergofacit, utinfluens,quodiam nonplures tribusgradibusex očtotemperamentiad morummo mentumfacere vidimus: deindead totuminfluens cumratio nemhabeat nonagentis , fedreagentis;fuapteenim natura chilus abhepateinſanguinem mutatur anatura,acvihepatis: contrà veròreagitipseprofuisqualitatibusinhepar, unde vim ba bet maiorembeparnonequalemchilo. Quocircaampliusest in eacomparationehepar,quàmfesquigradus, & chilus minor , quamfesquigradus . Rurfus cumcibus minorumfit virium admores,quàmchilus,quiaeſtiamin ventriculo mutatus , & refra Cibusnon facit prope fionem.  Deconiect, cuiufquemorib.&c. refractus adfummum,quoadmomentummorumbabebitcibus Unicumgradumeorum,quos temperamentumhabetoflo. §. Decimustertius . DeÆtatibus. : ÆTATESpartium adtemperamentumſpectant, eaque rationeinter causas naturales morumreponendafunt, partim rationecognitionis concurrunt,eaquerationeadcognitionis mo mentumreducuntur, &adcaufamaduentitiam,adexperien tiamnempe:fenectamergo, refrigerareiamconstitit,adeoque momentaad calidosmoresinfringeredicendum : atquapropor tione ? Primòfanefanguisrefrigefcit ,adeoquefrigidus,quă utadaudaciamconferat, efficitur, fi totusrefriguiſſeponatur ex oftogradibus momentiadcalidos mores,tresincontrarium cefferint . Eiufmodi crafiminſeipſodefcripfiffe videturpenes VirgiliumEntellus Nonlaudisamor,necgloriaceffit Pulſametu,sedenimgelidus,tardantefenecta, Sanguis hebet,frigentque effetęincorporevires. ! 1 1 Belifariusia lithoftes . Solidum cordistemperamentum, cuminfummofuerit,confta re uſqueadextremamſenectam videtur,utin Maffiniffam, Belisario,quidecrepitusiam repulithoftesaConstantinopo fenex repel- li: atinminusfirmis temperamentisfatifcere etiampartemfoli dam,&refrigefcerecredendum, ut mores contrarijpræualeat, refidentetamen,&resistentemorepristino,interdumetiamin antiquumaffectum, ) actu magnoexirritamentoprodeunte, out inPriamoexprimitVirgilius. Armadiufeniordeſuetatrementibusauo Circundatnequicquam humeris, & inutileferrum Cingitur,&denfosfertur moriturusin bostes . Differentiamomentorumacceßoriorumaprinci palibus . CaputNonum. Ddemumnotandumeſtdeacceſſorijs momentisadtria pri ID marianonpoſſeillaquocunque illaquocunque, & quantocunquemodo mul tiplicentur unquam excederemomentumfuiprincipalis unà etiamcum eoaggregata. Ex.gr. nobilitas, &potentiaadcogni tionismomentum reducuntur, potentia autem habetintegros eiusgradusocto, nobilitasquattuor,quifimuliunctiduodecim graduscomponerent,ſinumerumipſum ſpectemus : attamenfi quisipſeperse studio, & uſu optimecalleathonoremeffepre ferendum vtilitati,ſitqueidem potens , utexpotentia id ip ſumcognofcat,fitnobilis, utrurfus aggeraturex eoquoqueca pite eademcognitio, tamenin eiufmodi hominemomentumcogni tionis non erit vigintigraduum, fedottoſolum; bacqueestdif ferentiainterprincipalia, ) accefforia momenta,quodilla ſum mamaugent,utipsacrefcunt, athæcintragradusoctoſemper confistunt. Similehocest,atquein diuifionecontinuiinpartes proportionales, quediuiſepartes;firurfus coniungantur, etiä ſinumeroimmense (adinfinitumenimnonperuenitdiuifio) ta mennunquamadeamproueniunt magnitudinem, cuiuspartes Sunt. Hic ipfamAriftoteles vocat appofitionemdiuifioni re- 3.Phif.text. ſpondentem,eamquenonpertranfirefinitammagnitudinemaf. 59.& 67. ferit. VocantpracticiItalici eiuſmodioperationem infilzare, alij ineſtare,quenuquamadintegram Unitatemproducitur : estautem fummaminutiarumminutieſeſubindeexcipientiū, vtfummae etc. fednimiumderealteriusſcien tiæcontrapropofitum, ac moremmeum. Peroratio  Deconiect. cuiuſquemorib&c. Peroratioprimapartismethodi . DOSSVMVS hincprimam methodipartem,qua caufis ex morum,earumquecombinationeemergit,infummamcon trahere ,atqueinepilogum; licètenimadhucexiganturadeius integritatemfignatemperamentorum adconijcienda tempera menti momenta,tamenquatenusadmethodipraxim pertinet, totaeacontrabipoteft,interim relegandoLectoremproindagan dotemperamento adea,quæfequentur. Connectit , etproponitqua agendafunt. Nproxima, ac primamethodipartefuppofuimus temperamentigradusnotos, indequemomentum exeisin mores confpicuum, quodpofteacumcon trarijs conferrereturmomentis. Verùm cum temperamentumfitfenfibusoccultum,nifiargumentaexhibea musipfumindagandi, exfignis aliquibusfenfu conspicuisva nuseritinfumptushuc uſque laborin elapfamethodiparteex plicanda. Signaautem temperamentitradere Phiſiognomie cu raest. Aliqui credunt nullumprætereaaliudmunus Phisiogno mieeffe: itafentit Baptista Porta , arbitratus omnia Phifio- Lib.1.Phif gnomicafignaadtemperamentüreduci: eandemquoqueſenten- cap.23. tiampreſefert IoannesIngenerius Epiſcopus Iustinopolitanus, quiomniafignaPhiſiognomicaadtemperamentumredegit: alij i vixtemperamentimeminere,interquos eftAriftoteles. Ada- IoannesIn mantiusin conformatione membrorum veltotum, velpluri- generiusoia figna Phi mumponit. Atopinionumdiuerfitatemhanc exfuperioribus fion.adtép. tumiudicarepoffumus,tumpaulòpostego examinabo: interim redegit, Adi adabfoluendam methodumpræcedentemproponohicfignatem formatione peramentorumfubiecturum, necnon conformationispartium, partium. mátusadcó tumfigna,quaexparteoccultafunt,tumfignificationes. Pre Stat verò, cumintegrampriusPhiſiognomia artempropoſue ro, eamhic partem per tractare, quæ adhunc locumſpectat, re liquaminſequentempartem methodireijcere. Deconiect. cuiufquemorib.&c. DePhisiognomia. CaputSecundum . §. Primus. Triacapita, tresvèpartesPhiſio gnomiæeſſe. PHISIOGMOMIAestnaturæcognitio, utvoxipſa significat, natura verònonefthicaccipiendaproforma,acsubstan tiaanimalis,fiue hominis,fedpropaffionibus, acmoribusnatu ralibus eius . Aristoteles inpostremo capitefecundi priorum Analyt. Indaginem naturaliummotuumirafeilicet, & cupidi tatis, &c. tribuithuicfacultati, idemquedicit lib.dePhiſiogn. cap.3 . ) licèt addataliquas aduentitiaspaſſiones,tamen quo modoidfitintelligendumaliàsexponemus: interimfatetureas quoquecumcorporis mutationeeffè,nonfecusacnaturales.Hộc ergo hicex Arift. acPhisiognomorüreliquorüconfenfufirmemus Subiectum dogma . Phisiognomonicamindaginem eſſemorumaliquam Phiſiogno- corpoream mutationem importantium. Verum enimuero cor porearumduogeneraconfiderariin uniuerfumpoffunt,ſubſtan tiaipfa corpulenta, partesque eius, & motusipse corporeus, ad quem&actionescorporis,acpaſſionesreducuntur, mutatio er gocorporea, vel erit mutatiocorporis, partium paffionum, actionum vèeius, vel vècorporis:partes corporishumani,de quonuncagimus, aliæfolida,aliefluida, & vtraquerurfus bifariamdiftinguntur,folidæ enimaliafimilares,inquibuspre fertim temperamentum consistit aliæ dißimilares, inquibus conformatiopræcipuèattenditur:fluide aliahumoresfunt,alia ſpiritus: motus verò hicalterationis est, utpallescere velru befcere: hic localis est , quo attendunturdifferentia tarditatis, &velocitatis, &idgenusalie, ut triain uniuerfum Phi fiogno LiberQuintus. 175 fiognomiecapitafint. Primumtemperamentainquirit exeo- TriaPhiſio rumque varietate morum varietatem. Secundumconforma- capita. gnomiæsut tionespartium ,exillisque itidem elicit mores. Tertiummo tuscorporisconfiderat, & exillisrurfusmores inueftigarean nititur. §. Secundus. Eiuſdemtripartitædiuifioniscon firmatio ex ſuperioribus . HAEC eademtripartitadiuifioexfuperioribusdictiscon firmatur: vidimuseniminditamomētaadmoresduoeffe,aliud extemperamento; aliudex conformatione partium,ut dua priora artis capitaex illispariter defcendant, pateatque: ter tium verò, quodeft motus,pariterexprioribus poteſtdeduci. Vidimusenimmores cùmexcaufisaliquibusintrinfecispende re, tumeffectus aliquoscorporeospendere exillis:at effectus ex moribuspendentes incorporeconfpicuifunt motus,alijlocales, alij alterationis:fub alterationibus autemmotibus reponendus est mos apparens,cuiusnonfemelmeminitAriftoteles , estque mosapparensis vultus, eacorporisdispofitio,que confequiſo let affectumaliquem vehementem, præfertim cumconfirmata / est. Ex. gr.iram vehementemconſequiturrubortotooremul- Senecalib. tus,flagrantes,t )micantesoculi,pariterconcufſfidentes ,bor rentesque ,&fubrigentescapilli,fermopreruptus,&parum explanatis vocibus. Sibabitushicoris,accorporis in aliqui busconformetur,utetiamextrainfultumiræillum retineant, dicetur mosapparensiracundie:nonenim ut affectusirefi gnumaccipitur,fed ut morisiracundiindicium. §. Ter 1. deIraca. 1.  Deconiect.cuiufquemorib.&c. S.Tertius. Non rectèomniaſignaPhiſiognomicain temperamentumreduci. FALLVNTVR ergo,quiomniafignaPhiſiognomica in tem peramentum, ut incaufam reducunt,nam conformationem partiumatemperamento nonpenderefatismonstrauimus, un Io.Baptifta dePortafententiareijciendaeft obdemonftrationes eo locoad Portarepræ ductas ;fedalioetiänomine reprehendedaeſt,fiad uſum ſpecta re effet viri opinio, nempesimoneretin temperamentumfi gnumomnere ipsareducendum effe; etenim estmorespendere omnes atemperamento;fignatamen morum proximea tempe ramentopenderenonestneceſſe, ſedamoreipsoutphantasiam, indequepartemmotricem afficit. Quarum deincepsfacultatum noteinfaciem,atqueexteriorem corporispartemerumpunt,de mumqueeaminſident; undemotus, &habitusoris,quiirato conuenit,cum conftiterit, nonestfignumtemperamenti,peril ludquemoris,fedmorisproximè,temperamentiautemremotè Jedmorispi folum; adeo utforetincaßuslabor Phiſiognomi,fiexapparen temoretemperamentumprimòeliceret ,deindemoremcummos ex eo immediate, &proximècenferipoffit , &debeat adeffu giendum inutilem circuitum. Aristoteles apertè aliquos, non omnes moresin temperamentumreijciendos oftenditde Phisiogn.cap. 7. cum dicitquafdamaliasproprie tates, moresfcilicet a caliditatibus, et fri : giditatibusfieri: nonomnesergofiút, fialiquætantumfiunt acali ditatibus,&frigidita tibus, fcilicet ate peramento. Non diſſentireabhactripartitadiui fione, quam Ariftoteles affert, diuifionem nouena riam, quæexponitur. NEQVE verò,quam Ariftotelesaffert diuifionem, ab bacdiffentit , licètnouenariafit . Ex' motibus,inquit,phyſi gnomizant,&ex figuris,&ex coloribus, &ex moribus infacieapparetibus,&ex' lenitate, t) ex vocet ex car ne, &ex partibus &ex figuratotiuscorporis; omniaenim adtriacapita, utinfundamentarediguntur,motusfcilicet,t moresapparentes,& voxſpectantadtertium motuscaput:fi gurepartium, &figuratotiuscorporis,&partes adconforma tionempartium: colores,lenitas, caroadtemperamentum:par tes etiam, licètadconformationem,utplurimum,spectent, ali quatameninterdumratione ad temperamentumreducuntur: coloresquoque t) temperamentumſignificant, & quandoque admoresapparentespertinent, utruboroculorumiramfigni ficaredicitur. Fontes ergofignorum enumeratiab Ariftotele adtria capitapoſitaànobis reducunturomnia. §. Quintus . Dubitatio contra dicta ex duobus alijsfubiunctis ab Ariftotelemodis, quiafferuntur. AtdubitatiourgetexfubiunctisduobusalijsabAriftote lemodisphysiognomonizandi : altereftex moribusduobus, aut pluribusindagatis aliumdeducere : altereft exloco a contrario fignaalia compararemorum : neuterautem horum ad aliquod enumeratorum triumcapitum pertinerevidetur. Audiamus Utrumquemodum,utclarioreuadat,tumdubitatio,tumeius : M Solutio.  Deconiect. cuiufquemorib.&c. Lib. Phyfio folutio. Eft , inquit Ariftoteles aliusetiammodus,ſecun gnom.ca.s. dùm quem aliquisphifiognomonizet:nullustamen aggreffus eft. Vtſineceſſeſitiracúdum,&triftem,& paruumſecundùmmorem,ſcilicetpufillianimieſſe inuidum, colligere erithominem eiufmodiinuidú eſſe,etiamfinullúadfitſenſibileſignúinuidiæ.Alius modusexlocoacótrario eſt huiufmodifi iratus con fueuit intenderevocem,ergo ſegnisremittit,&fi for tia animaliagrauemvocemhabent,timidaacutam habebunt.Idemqueinalijs. Neutraautemharuminda ginum videtur reduciadcapita enumerata; deque primofanè certum est . Quaenim rationeillaatemperamentoaut confor mationepartium, aut motupendet? Refpondeo obiectioniom nemindaginemphysiognomicaminaliquoddemumfignumfen fibile,utinprimumfontemreduci,&omneeiufmodifignum adaliquod trium memoratorum capitumreduci,vtegoexpofui: at verònihilimpedire, quominusrationisinterioris viexde ductisprimoloco afenfilibusfignisaliadeducantur: illæ tamen indaginesad aliquodfenfibilefignum demumreducentur : & Omnisra- itafehabentduæfubiunctæab Aristotelė methodi. Immedia gnomica re tio phyſio- tè ille a ratione proficifcuntur, at mediatè, utque a primis fignum ſen ducitur ad fontibus , ab aliquo trium memoratorumprocedunt . Ut au fibile. teminexemplis propofitis immoremur, deductio inuidi moris ex iracundia tristitia, &pufillanimitate estimmediatèara tione, at mediatèex fignis iracundia , tristitia, &pafil lanimitatis procedit . Idemdeillationeexcontrariodicendum. Summafolutionis est. Adtria capitadicta reducitur omnis indagophyſiognomica, utadprima, &fummaprincipia,non utadultima, &propinqua.. 2. ... Signa L Liber Quintus. 479 Signacordiscalidiaggreditur. CaputTertium. 6. Primus . Proponit,quædicenda . Dtemperamenti fignaaccedamus: attemperamentum Hæc4. par. 2 admoresp Vécaufaerat temperamentum cordis: reliquarumfolidarum ac morumnaturaliumpropenfionum. cap.4.lib 1. partiumtemperamentumadmoresnonpertinebat,nifififorte adcorpertingebatexaliquorefluxu: erat deinde temperamen tumfanguinis,quiincorinfluit: tertiò ſpirituum, quitt ipsi incor penetrant . Primòautem temperamenti, veltemperar mentorumcordisfignaperquiramus . Quot autem tempera 4 mentacordisfint,quotque, &quibusqualitatibusdiftinguan tur,fatisexplicuimusfupra:quique moresfingulacorum con. Lib.eodem Sequantur. Quoniam autem primo lococalida temperamenta cap.f. antea diftinximus,primoetiamloco nunceorumfigna inuefti garetentemus. §. Secundus . Signa cordis calidi afferuntur exGaleno. 1 ( CALIDYMcordistemperamentü,vel.cum duritie, mol litieconfideratur,&cum reliquis differentijs, velipſumperſe, utabalijsabstrabitdifferentijsomnibus,quonunc modopri mumconfideramus,accipimusque . Calidiergoin univerfum Artismedi cordisfignahæcaGalenohabentur. Magnitudorefpirationis . : Pulſus, velocitas,&frequentia . f сасар.29. 1. Signum. 2. Signum. Thoraxbispidus , &præfertim pectus,&quæcunque 3. Signum. M 2 partes 180 Deconiect. cuiufquemorib.&c. 4.Signum. parteshypochondrijspropinquioresfunt. s. Signum. 6. Signum. Lib.theor.1 Exfigura pectoris . Expilis. Latitudothoraciscumparuitatecapitis. Exmoribusquoquefignumdeducittemperamenticordis. Corpustotumcalidum, nifibeparfrigidum obstiterit; calor totius corporis caloremcordisconfequitur. Signa eiuſdem exRafi ,&alijs. RASISfignacordiscalidifacitpulfum,acrespirationem velocem,pectus multis,craffisquepilisrefertum,taltuqueca lidum; itemeffeaudacem, iracundum, obstinatum. Idemferèfentitrecentiorille,quificfcripfit.Cordis com plexioſi fueritcalida,pulſus eſtvelox,pectus aliquan tulumeſtpiloſumvltra ætatemadolefcentiæ,incar neeſtcalidus,eſtboniappetitus, in factis audax, in verbisaſper,indadotenax,obſtinatus,fuperbus, ira cundus,luxuriofus. HalyAbbashæccordiscalidifignarefert. : Exactionibusquidemſiſpesvehemensfit,&pul ſus identidem,fitquehomoaudax,iracundus, ma gnanimus,membrofus. Si pectus ſitlatumcumparuitatecapitis,&ſpon dilium ſignificatcalorem cordis; caloris enim eſtdi latare; arctare autem frigoris &c. Quod fi latitudo pectoris ſitcummagnitudinecapitis , &magnitudi neſpondilium,noneftcaloriscordisargumentum . Cumautem latitudopectoris eſtcum ſpondilium magnitudine,&capitis, ſi reſpiratiofitæqualis pul fui,corcalidumerit: contra,ſivelocior,acdenfior reſpiratio, quàmpulfus. Sipilifintmulti &nigriinanterioribuscorporis, &his, LiberQuintus.  &his, quæeisſubſuntinventre, caloremcordis ma nifeſtant. Si fuerintpectus,&circumvicinatactu calida, fi- Extatu. gnificantcaloremtemperamenticordis. Auerroes calidicordisfigna, &ipfeeademferèadducit vi- Lib.4.Coll. delicet . cap.2. Sipulſus fuerit fortis,velox, autſpiſſus, exceſſum caloris in cordeſignificat. Excipit tamen,nificontingeret ispulfus obangustiamnatu- Exceptio. ralemarteriarum, etſieiufmodi angustiararòaccidatincomple xionecalida,quia naturacalorisestaperire, &extenderepar tes,nifiextenſionireſiſterentob ficcitatem . 2 Sianhelitusexuberetfignumest caloriscordis; dummodo nonis accidatobarctitudinem pectoris,aut pulmonis,fiueco rum viarum . 3 Sipilifuerint multi,fignum eftcaliditatis cordis. 4 Sicorpusfuerittactu calidum, eiuſdemcaloris cordisfi gnum eft . Etenim calorem cordisſequiturcalor ómnium membrorum, Ratio, nififitrefiftentiaaccidentariaa membris dominiumhabentibus in corpore,ſcilicet abhepate, & cerebro. §.Quartus. Sententiaauthorisdeſignis adductis incipitexponi, primoquedepilis. HORVM virorumfententias,&dictacollegiſſefatisfit, nuncadductafignaexpendamus . Primòautemfignaexmo ribusducta . Hacigiturin propofitohocnoſtrodeferuirenequeunt; fecus Cenfura fi enimpetitioprincipij admitteretur: namhicadmoreseliciendos moribus. M 3 anni gnorum ex 182 Deconiect. cuiufquemorib.&c. annitimur, mores autemextemperamento conijcimus:quodfi temperamentumexmoribus coniectauerimus a primo adulti mummores exmoribuscolligeremus,quæeft petitio principij. Equidemfateorpoffenosex more aliquoconfpicuo temperame )extemperamentoconijceremoremoccultum , atin vniuerfumeiufmodi progreffuspetitioneprincipijlaborat. Cenfura fi gnorum ex pilis. tumquærere,t Omnesin eofignoconueniunt,fipilifintinpectore, &fub iectispartibus multi, &præfertim duri,accraſſi,ſignificarica loremmultumcordis , & vulgoetiamidempartim creditur . Primòautemnotandumin doctrinaquoque Galeninoneffèfi gnumconuertibile, adeo ut, etiamficorcalidumfit,pectuscoB tinuòfithirsutum, achifpidum . VerbaGalenifunt lib. z . detemperament. Gallis enim , inquit, & Germanis , & omniThracio,&Scythicogeneri frigida, humida quecutiseſt, ideoqueetiam mollis,alba,&pilis nu da: omnisverò naturaliscalorinviſceravnàcum fan guinehisconfugit, vbidumagitatur, &premitur, & feruet,animofi,audaces,&præcipitis confilijreddun tur. En ergo, utalij calidi cordisglabrifuntin pectoreex doctrinaGaleni, quefirmiſſimoſanènititurfundamento. At videamusnunc, numfit vniuerfalefignumcalorisexcedentis cordispectus hirsutum, craffis præfertim, acdurispilis, utque Lib.s.dege HalyAbbasadditnigris. Ariftotelespilosex cuteoririfacit , nera. anim. cumhumorexea euaporat, atqueexalat: eftautem aliuspin cap.3. guis,aliusaquofus: nafcunturcraßipiliexcutecraffa, prefer timfirarafit, adeoqueporos habeat magnos . Ex fumida exhalationepilos oriridicit,cumcriſpifiunt,exeaquecaufacri ſpitudinemderiuat : at verò,fihecdoctrinaaccipiatur,multi tudo, & craffitiespilorumcutempectoriscraffam,&raram, &humoreaquoso, autadfummumpinguiimbutam significabit, cuiufmodicutis nullomodo estneceffariumfignumcalidita tis cordis, imocontracutiscraßa,&humoreaquofoimbutafri giditatempotius ,nonneceffario licet, probabilitertamenfigni ficaret . Galenustribuit cutificca, &calide copiofampilorum Lib.2.dete generationem, materiam veròponitvaporemfuliginosumo, per.cap.s. craffum ,acterreum, exquodogmate nec esthirsutumpectus neceffarium caliditatis cordisfignum ; nonenimestcutispecto ris,& cordisipfiusfimiletemperamentum, cumproximèex Galeno viderimuscuteminborealibus hominibus effefrigida, accorcalidum: copiaetiam vaporisfuliginoficrafſſi, acterreinõ indicatexcedentem calorem,imointerdumfubdebilem; nam fumi maiorcopiaeleuatur, cumcalornondumpreualet materia ruſtibili, quam cumiameamobtinuit; ideoquemulto maiorfu micopiaexcitatur,fiignis palea udefubijciatur,quamfiari da. Accedithuicexamini,quodexcutecapitisplures,&craf fiorespilioriuntur, nequetamenfubiectapars estcalidiſſima, imocontràfrigida; frigidiſſimumenimcerebrumex Aristote le, &exGalenoestfrigidius cerebrumpartibus carnofis, & fanguineis Concludoitaque fignum, nedumnonconuerti,fednequene- Conclufio. ceßarium, ac runiuerfale effe, utprobabiletamenfufcipi po test; quoddamenim calorisargumentumeft : acex calidacute vicinicordiscaloremconiectareitemprobabiliterlicet . §. Quintus . Cenſuraſignorumexpectoris latitudine. LATITVDO pectorisipfaquoquepersenonestfignum neceffarium caloris cordis, nequeratio, quodcaloris eftdilatare, fatis eftefficax,quin contrarium potestnonminusfignificare M id 4 Deconiect.cuiufquemorib&c. idfignum; quoniamidemcalorinamplioreloco minuscalefacit, quàminangusto,proindeque corparuum calidius effè quàm magnumfuaptenaturaantea exAristotele vidimus. Adra tionem autemcontrariamdistinguidebetproportio; Caloriseft dilatare; fienimloquamur deconceptaculoiamgenito, t )con Stituto, inquocaloripſecontinetur, ampliaturidmagis amagno calore,quàmaparuo; undeficordaduoæquèmagnafuerint, abinæqualibus autem caloribusinformata, calidius corattolle tur,&dilatabituramplius altero. Idemdearterijsdixeris.Ve rùmfiloquamurdereigeneratione,cum calormaior maiusetiä alimentum, feuplus materie attrahatcraffiora , torofioraque potius, quàmamplioraconceptaculaproproportionefacit. Sit hacpriorinstantia: ataliaetiam efficacior; quoniamcalor in Strumentumfacultatis altricis,ac vegetantis,cuius eftetiam molem maiorem , minoremvécorporisfacere, &nutrire, & augere, &caloranimalis cordis, exquo mores,&propensiones admores procedunt,nonidemfunt,velfaltemnoneodemgra duprocedunt; videmus enim maiora multo animaliaminoribus ignauiora eße, utanſerem,&olorem accipitribusillis prefer tim,quosſmerlinosdicunt,qui& minimocorpore, &audacif fimoanimofunt: interhominesetiam multiingenticorpore, t inualido animofunt.Vidi egoPatauij hominemignauiainfamë, qui proſtituebat ſquevxore,Italiceque, Ilgran Becco, cabatur,procero corpore, &magno,boniquehabitus . Non apudAreo RexOrani infulse Areostus RegemOranidefcribit molecorporisinfignem, ſtum corpo attimiditatedeſpectabilem . Estoigiturprobabile,nonneceffa animo pu fillus . remagnus, riumfignum . EratPatauijinterScholares,dumftudiorum egocauſaibimorabar , iuuenis Taurinus,quipectusaltitudinis confpicue habebat ,attamen nemo unquam a periculis , tab armisalienior:fuam ipſetimiditatemfimpliciterfatebatur, ut Ariftotelis demagnitudineconceptaculidogmaadamuffiminco agnofceretur . Adde verò,quodcauitasmagna pectoris ma gnumetiam pulmonem,quorepleatur, exigit: atmagnuspul mo obmaioremaeris vim,quamattrahit,magis etiam corre frigerat ; adeoquecaloremeius refrangit. Aliaveroratione latitudinem pectoris moresfignificare excapiteconformationis intelligemusinfra. §. Sextus. Cenſuraſigniexcaliditatetactus occurrente . ALIVD eratfignumextactu,cumfcilicetcalidumoccur rittangentibus corpus,præfertimpectus, & que circapectus : at nonest conuertibilefignum, neque etiam vniuersale, necef fariumque. HocexGalenoipſopatet,dumfateturGermanis, Germani, Scythiscut calidiffimum. Si cutis itaquefrigida, noneruntilli tangenti- cutehabent Gallisque, Thracibus , & Scythiscutemeffefrigidam , at cor bus calidi, ) tamencordeferuent. Nonconuertitur, itaque autem cali fignum: atnequeneceffarium, ac uniuerfale;fienimfrigida dum. cutisnonindicat corfrigidum,nequeetiam calida cutisindica bit corcalidum neceßarid,præterquamquodexfundamentoibi Galenicontrarièpratenſo idemdeducitur. Utenimfrigiditas ambientis in borealibus hominibus frigidamcutemreddit, inde quecalorrepercutituradcor, ubi intenditur,pariter caliditas aerisinregionibus calidiscutemcalefaciet, acrarefaciet , utinteriorcaloradexteriorem partemferri,in dequeextrorfumelabipoßit,relictocon fequenter cordefrigido, idest minuscalido,quàm parfit.... Galli,Thra ces, Scythæ frigida , cor 9. Sep 186 Deconiect. cuiufquemorib.&c. §.Septimus. Efficaciffimum fignum expulſu, &ex reſpiratione haberi, qui pulfus ,&quæ refpiratioſi gnumfitcaloris incordeexcedentis. EFFICACISSIMVMfignumcaliditatis cordisexpulſu,& respirationeducitur; exrespirationequidem,ſiſit magna,tum ininfpirando,tuminexpirando . Siquisin Statuquietocorpo ris, &animiinstarirati efflaret , calidiffimumin eo corfateri neceffeeffèt. Inequoanimali audaciſſimo , Virgilius; Collectumquepramens volvitſubnaribusignem . Pulfus itidemfialtus,isprefertim,quiinpectorefenfiturcor dis, acmagnus,proqueproportione altitudinisfrequens; dico autempro altitudinisproportione,quiacertum estex altitudi nepulfusfrequentiamimminui,ficutexdepreffioneintenditur; cumenimnonfemeltantum aeris in depreſſo pulſuattrahatur, quantumfufficit, iterareoportet attractionem , ut frequentia repetitionisfuppleaturfingulariuminspirationumdefectui . §. Octauus. Aliaadminiculaadeiufdem caloris fignificationem – SIGNIFICARE Etymology 1 Inherited from Proto-Italic *-fakāō. Doublet of faciō (“make, do”).  Alternative forms -ificō Suffix -ficō (present infinitive -ficāre, perfect active -ficāvī, supine -ficātum); first conjugation  Forms factitive, causative, or other verbs from the roots of nouns and adjectives -ify Conjugation    Conjugation of -ficō (first conjugation) 1The present passive infinitive in -ier is a rare poetic form which is attested.  Derived terms Latin terms suffixed with -fico aedifico amplifico auctifico augifico beatifico castifico clarifico crassifico deificatio deifico diversifico dulcifico electrifico falsifico fortifico fructifico glorifico gratificor honorifico horrifico -ifico iustifico ludifico lunificatio mitifico modifico morbifico mortifico nidifico pacifico petrifico purifico qualifico ramifico ratifico rectifico sacrifico sanctifico significo simplificor solificatio stultifico velificor vilifico vivifico. VERVM dictorumpulfus, &refpirationis adfignifican dumcaloremincorde magnum validaadminiculaerunt primò quidemlatitudo, t) amplitudopectoris; namfitauitaspectoris magna,proindeque etiampulmonesmagni, ) tamencalorcor distantus adhucest, ut refpirationem magnampræstet, t pulſummagnum;oportetergo ipſum valdeexcedere,quamduo refrigerantia, conceptaculi magnitudo, & pulmonum refri geratio nontemperent. Aliudadminiculumeiufdem significationis erit,ſipectusfuerit birſutum, fcilicet maiorem calorisgra dumfignificabit; cumetenimiamexcalorepilostum nafcicon Stet, is calorisprædominantisgradus, quimultumfumum ele uet, nonnifiexurendo, portionemterreameleuare poterit: ter reaportio uſtaacrimoniam vehementemcalorisaffequitur,que acrimonia inradicem uſqueeleuantis calorisrefunditur. Vi demusenim,fifumumextinctum occurfusfuperiorisflamme accendat, accenfionem uſqueadfumiradicem defcendere, ut binc conftet vim , & acrimoniamfumiinſubiectum usque, &excitantemcaloremfecundùmaliquamparticipationërelabi. . Nonus. Demoribus,qui temperamentum cordis calidumſequantur . QVI morestemperamentumcordiscalidumfequantur,di ximuslib.1. buiuspartis cap.6. §.4. Signa cordiscalidi, etficci. Afferunturprimò ſignacordis ficci,ab ſtrahendo a qualitatibus actricis. GALALENS cordisficcifignaaffert, pulfusduriores; iram non promptam,fedferam , necfacilè placabilem; corpus uniuerfummagnaexparteficcius, niſibeparobstiterit. Ha lyAbbaseadem. Auerroes maciempectoris,&ficcitatemcor poris . Michael Scotus pulfus duros; corpus musculofum in carnismacredine; venas manifestas;piloscraffos, acbreues. Rafisduros ,&ipsepulfus; uniuerfum corpus musculofum ; pectus nigrum, macrum, & hirsutum – GRICE: hairy-coated, shaggy; venas manifeftas; cu tem 1 Deconiect. cuiufquemorib.&c. Signum. Pulſusdu- tem duram,craffamque. Egopulſius durosfignum apertißimum rus ficcitatis ficcitatis arbitrorexratione, quaminfraboceod. cap. §. Secundus. Signa Galeni Artismed.c.33. GALENVS fignacordiscalidi, &ficcihacrefert; Pul ſusduros, magnos,veloces,&frequentes, reſpiratio nesmagnas,veloces, &frequentes, &quimultoma gis advelocitatem,&frequentiamvergant, thorace nonaucto eademproportione,quacorcaliditate,ſci licetauctum eſt : pectuspræ cunctis maximè hirfu tum, & hypochondria. Dicitprætereaeffèpromptosad actiones iracundos, celeres , &impudentes , & morestyrani cos habentes; etenim funtiniram precipites,nonfacile verò placabiles . Signa, que Haly Abbasaffert 1.Th.cap. 12. Sipulfus vehemens erit, velox,&continuus,reſpiratioqueiti dem,ira celeritatis multæ, &homovelox,follicitus, &tumultuoſus, eius ſignificatur cordis calida, &fic cacomplexio . Signa,que Auerroeslib.4. Coll.cap.2.affert. Iraperma nes, maciespectoris, &ficcitas corporis . Signa, queRafis. Pulſusdurus,velox frequens,re ſpiratio magna , &frequens, corpus tactucalidum , toroſum, venæmagnæ,& cofpicuæ, iracundia, ac pertinacia . Eademferèfigna MichaelScotusaffert. Suntautëpulfus ve lox, durus, &fortis,pectusaliquantulum pilosum , pilis tor tis, anhelitus magnus, tactusin carnecalidus: cito mouetur ad iram, iracundusmanet, & obstinatus. Signa ex Authoris sententia. Ego id primum Statuo, cum arterieexcordeoriantur; eandeminduritie, t) molitiecumcordecrafimhabituras, un deduritiespulfusduritiemcordis mihi aptiffimèfignificat. Cum itaquecumpulfibusdurisfignificationes caliditatisiunguntur, corcalidum, & durumpronunciaridebet. Pulſusitaquemа gnus,&velox, &proportionealtitudinisfrequens ,itemre ſpiratio magna cumduritiepulfus, corcalidum,&durumpa tefaciunt, proindequeinillos moreserit homo propenfus,quos ex cordeduro, &calido anteanafciostendi, cumque altitudo pulfus iūgiturduritiei,fignificatur maioradhucincordegradus caloris ,quoniamadattollendamdurioremmembranam, maior calor requiritur, utrectèconiecitGalenuslib. 1.de caus.pulf. cap.3. licètnonrectèfentiat,dumdurasarteriasnunquampof ſemultumattolliaquacunquefacultatedocere videtur. Pe Etorismacies,quainficcitatecordisin vniuerfumexigitAuer roes, noneftaßignandacordicalido, t )ficco; pectusenimcon tratorofumcalorismaioriseſtſignum, vtipſumſua caliditate corroborat,&nediffletcohibet:macies contra aperitporosdif flatui..Equusanimofumanimalacgenerofum torofumpectus obtinet,utenimVirgilius, Luxuriatquetorisanimofumpectus . Nequeverò, dùcorficcumdicitur,fignificatur extrita hu miditate omni euanidum, ſedcompreſſum, &durum,utan teadeclaratumfuit,adeofiprofimilitudineprincipij velitAuer Quomodo roesreliquaspartesconftituiadfimilitudinem cordis,erittoro- intelligatur cor fum,nonexficcumpectus. Si veròactionem caliditatisficcae cum. quifpiamrespexeritinitadicendo; caliditasficcicordis poterit pingue 490 Deconiect. cujuſquemorib.&c. pinguedinemforteeliquare,atcarnofum, &torofum habitum nequaquam, imòpotiuseumefficit,&conferuat,utexemplo animaliumcalidiffimi,&ficci cordisconstat,Equi,&Leonis; huiuspræfertimcorpustorisrubiqueabundat.Hoa * §.Quartus. Quimoresſoquantur calidum, &ficcumcor QVI moresfequanturhanc cordis temperiem, diximus Supralıb.1.huius4.partiscap. 6. D. s. &fexto. Sequuntur autem illi inexceffum corpilosum,quoniampilicordisfignifi cantextremametiamduritiem,cumcalore coniunctam... Signa cordis calidi , &humidi, &primo cordis humidiipfiusperfe. Caput V. 5. Primus. Cordishumidi ſignatraditabſtra hendoaqualitatibus actiuis. ? hec affert; pulfusmollessmoresiniram Gprocliues,fedquæfacileſedaripoffit,&vniuer fumcorpushumidius , nifi hepar obſtiterit ..Haly Abbas; pulfusteneros , ac mollesiram velocem,atcitoceffan tem; pauiditatem præterea. Rafisaddit pectus leue,carnem mollem,ac delicatam . Auerroes mollitiem pulfus. Michael Scotusadducitprofignis capillorumabundantiam,prolixitate que eorum,&rectitudinem,qui coloremalbum, autblundu, utipfevocat,fcilicetflauum,babent: multispræterea pilis , exceptopectore, carotractamollis,coloreautemalba, autfufca, pinguis aliquantulum . Dicit item hominem eiufmodi fatis timi Liber Quintus. 191 timidum, pauidum , &hebetem,atquedebilemin laborando . §. Secundus. IudiciumAuthoris. : EGO admittointerfignahumiditatiscordis timidatem , ut verumfignum; nammollities contra tenorem eiusfacit mollia,fiquidemfacilèconcidunt, &collabuntur,fuapteergo Daturamolliacordaintimoremprocliuiafunt, nifiacalorepo fteatendantur. Quarationecorcalidum,&humiduminaus daciampotius,quàmintimiditatempropendit,exfuperioribus becpatent; interimtamenlicètfit verumfignum,non tamen estaccommodatumnoſtroinstitutoobpetitionemprincipij,qua includit , veluti proximè monuimus. Signum ergo mollitiei cordis est mollities arteriarum , acpulfuumob eandemratione, quaminficcitateattulimus : glabrumautempectus,quodpro figno mollitiei eiufdem affert Rasis, et sequitur Michael Scotus, nonfacilèadmitterem,fedpotiusmollibus veftitum pilis crederem, probabilitamen, nonneceſſario nexu,quoniam ficaloradfit,iam estagens,quod vaporeseleuarepoffit ,acfu mos,testcopiosamateriaque eleuetur; inquabumiditatem arbitrariparest: humidiorautem materiapilosetiam molliores facit,respiratioobcaloremmagna, &obmollitiemminuscon citata,præfertimque expiratio blandior, quod minus efferue Scatattractus aerinmolli, quàmindurocorde,quia&calorin denfiorefubiecto acrior est,&nifipluriumgraduum, maioris tamenpotentia, utdiftinguuntPhilofophinaturales. Acrio resergofuliginesexfiniftro cordis ventriculoper arteriam ue nofamin pulmonememittuntur,indeqne expirantur,cumcor calidum, &ficcumfuerit,quamcumfueritcalidum, &bu midum . S.Ter  De coniect. cuiufquemorib.&c. §. Tertius. Signa cordiscalidi, &humidi, ideft Artis Medi mollis fimul,quæGalenus,&cæteriafferunt. CORDIS veròcalidifimul,& humidiGalenushac af cx cap.34. fertfigna. Minus funthirfuti , quam calidi,& ficci cordis: promptitaméadactiones: animusnon fe rus, fedad iramtantùmprocliuis. Pulſusmagni,ac molles,veloces ,& frequentes exiftunt. 'Reſpiratio cumthoraxfueritcordiproportionaliseiufdemcum pulſu tenoris: ſi vero thorax minorfuerit,quam ve proportionalis fitcordiscalori, tantorefpiratio erit pulfibusvelocior, &frequentior, quantothorax ini norfuerit. Expirationes maioresfunt inſpirationi bus , &arteriæ fubmiffio,ſeu ſyſtolein pulfibusve lox. Quando maxima fueritin haccomplexione euerfio, præfertimque inhumilitate, contingentex putredinemorbihis,quiinipſis fuerint humoribus corruptis, &putrefactis. HalyAbbaslib.r. Theor.cap.12. Sipulfusfueritvehe mens , ac temperatusinceleritate,&tarditate,mol lisque,&fpiritus ſimilis, &ira eiusvelox,placatioque eius celer, calorem ſignificatcomplexionis cordis,& humiditatem. DiffertisaGaleno inceleritate, &tardi tate . Auerroes dicto lib. 4.Coll. cap. 2. Mollities pulfus, & fortitudo cordis ſignificant corcalidum,& humi dum: itemmagnitudopectoris,&aliorummembro rum; &ideoinquit animaliaquamfuntcalida, humidas funtmaioris cordis ceteris, velutianimalianafcentiain locis bumidis. Cenfuradictorum . ALTITVDO pulfus, &mollitiesſuſcipiendæfanèfunt, utfignum certumcordis calidi, &humidi,fiue mollis,dum ambeiunguntur,quoinſigno videmus conuenireomnes, & coherentcumdiftisfuperius: at in velocitate,&frequentia potiusadhereoHalyAbb.quàmGaleno,aquo pariterin velo citateSystolis recedo. Ratio autemfumiturex neruis, chordis quefidium, quæcumintenduntur, feutentafunt,velocius mul to percuſſeadfuum locum redeunt, quàm cum remiffafunt. Pariterergo arteria molles, ut chordaremiffe, restituuntur tardius ,acreciduntpercuße, acfublata , quàmarteriæ dure . Velocitas ergo multò magisdurisconuenit,quam mollibuspulfi bus arterijsque. Quoad velocitatem quoquecumnontantum Velocita's magis con uenitduris , ferueatcor calidum, & molle,quamcalidum, &durum, neque qua etiam eadem velocitateegebitillius pulfus,atquehuius.Satius quammol itaqueestponereipfumtemperatumin velocitate , &tardita te, etfrequentia, quamexcedentem : altiorem veròpulfum huiccraficordis,quamcalide,&ficcedandumarbitror;etenim magis attollitur arteria mollis,quamdura, ficut etiamchordafi diumremiſſa,quàmintenta: altitudineergo,t)magnitudine pulfuum vincitcalida,&humidatemperies,at velocitate, & frequentiacedit. : Quimoresſequanturcalidum, & humidumcor . : QVI moresfequanturcorcalidum, &humidum antea diximuslib.1.cap.6.§.7.8. : X Signa  De coniect. cuiufquemorib.&c. COR Signacordisfrigidi. Caput Sextum . §. Primus. QuæGalenus, &cæteridicant. ORDIS frigidi fignúfuntpulſusminores,quam modonaturæconueniat, nontamen neceffario tardiores,velrariores. Reſpiratioitidemparua & re ſpondenspulfibus, fitantominorthorax,quanto fri gidius cor : quodfithoraxmaior,quampro modo frigiditatis cordis , refpiratio & minor erit, quam pulfus,&rarior,etiam,actardior. Signa etiamcor dis frigidifunttimiditas, ſegnities, &pectusglabrú, thoraxetiamparuus,&caputmagnum,&corpusto tumfrigidum,nifiheparcalidumobſtiterit. HalyAbbas . Refpiratio,&pulfustardi,& fingul tuoſi,timiditas item,&fegnities,&iræ exiguæ effe fignafuntcordis frigidi:iremtotius corporis frigi ditas confequitur, hæcenim cordisfrigiditatem, ni ſi heparcalidum obſtiterit, arctitudo item pectoris, cumcaputnonfueritparuum, nec paruiſpondiles, در eiufdem frigiditatisfignumeft,&glabrum pectus, actactu frigidum. : Quidam,hac habet. Si cor fuerit frigidæ comple xionis, pulſus eſtei tardus ,pectus nudum apilis ,ta Etus carnis frigidus , duri appetitus, debilis fortitu dinis, anhelitus arctus,voxfubtilis, &debilis , quafi pigerin factis, inverbis : nonbeneplacidus, leuiter pauidus, nonbenecomedit, &raròbibit,& raròlu xuriatur, nifiper accidens. Censura,. SIGNORVM horum censura ex superioribus facile deducitur. Pulſuum, &respirationisparuitasfignumadequatum exhibentfrigiditatiscordis, atcumeaconiungipotest,tum ve locitas, &frequentia pulfuum , tum-raritas,&tarditas ,ut dicit Galenus , & intelligemus infra. Pectus glabrum perſe nonestfignumcertum, utanteadiximus, &nuncfubiungo. Scioego MazatortiumnobilemRomanum, equitatusPonti- Hiftoriade ficis inhacprouintiaPrefectum, virumfortitudinis, &auda Mazatortio nobili Ro- cie infignis, &in bellisGallicis exercitate , qui glabrumpror- mano. fuspectushabebat : atnuditas pilorumcumreliquis coniuncta fignismaioremfacit significationem frigiditatis. Deparuita tequoque thoracisquidſentiendum, iamdixi: itemdecorpore in exteriorepartefrigido. Interfigna Scoti exponendaest pa uiditasillaleuiter, quamdicitpro pauiditatenonleui , acpar ua,fedpropauiditate,quenascitur exleuibuscaufis devoce Subtili:postea, cumde voce, acfignis, de illaagemus. Quimoresſequanturfrigidam cordis temperiem. QUI moresfequanturcordisfrigidamtemperiem iam vi dimusd. lib. 1. cap.6. S. 15. Signa cordis frigidi, &humidi, acfrigidi, &ficci. Signa cordis frigidi&humidi. GALEN QuæGal.&cæteri. ALENVSfignahechumidi, &frigidicordis affert. Pulſusmollesfunt,ipſiquemoribus nonauda 7 X 2 ces, 196 Deconiect.cuiufquemorib.&c. ces, fedtimidi,&ſegnes:iramminimeretinent, ne queetiamadiramadmodumpromptifunt. Pectus glabrumhabent,tactufrigidi,&molles,nifi hepar caliditate obſtiterit:Thoraxfuaptenaturaparuuspo tius quàmmagnusadcapitisproportionem . Quidamex recentioribushæc habet. Pulſus tardus ,& debilis, pectus nudumapilis, anhelitusparuus &tar dus , tactus incarnemollis, &frigidus, non facilè irafcitur,&facilè iram remittit . SententiaAuthoris. PVLSVS fanèmollesfunt, humiditatisidest mollitieicor disfignum: paruitasautem ipforumfrigiditatis; quoniam ta-- menmagis,acfacilius extenditur inhisarteria,quaminficci tate, ideoaltior est illispulfus,quàm, quicordisfrigidi,&fic cifignum est . Rursusminus velox estijfdemſyſtole,quoniam lentiusdefcendit,acrestituitur : mollis arteria instar remiſſe chorda,refpiratioparu . . Tertius. Deſignis cordis frigidi, &ficci. CORDIS veròfrigidi,&ficcifignumeritpulfuspar mus, at durus: velociorautemhisſyſtole, quàmcordi bumi do, &frigido,pariterqueetiamfrequentiorpulfus: respiratio parua,utfuperioricrafiproxima. SubiungunturGaleni,&reliquorúfigna. GALENVS dietacordiscrafishacaffertfigna; Pulfus duros,&paruos, refpirationemmoderatam, ſi tho raxparuitatem proportionalé cordis frigiditatiha buerit: buerit:atraram,& tardam, ſithorax maiorpropor tione fit , quàm frigiditas cordis: minimè omnium promptiadiram, atcoactiirafci retinent iram :pe Etusglabrumhabent. Auerroespulfusparuosaffertprofigno,raros,tardos,duros, refpirationemfimilem,tactumpectorisfrigidum...... Quiveròmoresfequanturduoproxima cordistëperamen ta,iampatuitdicto libro, ) De cerebriinfluxu. Quæ ex Ariftoteledicendafunt, & videturſuffragari Galenus . ! H Æcfigna,funt quæ adduximus temperamentorum cordi'inditorum:at diximus etiamdiftinguiineopoſſetem peramentuminflues,utfcilicetexinfluxuhumorum alteratur, &exinfluxupretereacerebri, naminfluxushepatis unàcum humoruminfluxuconfunditur. Nuncitaque detemperamento huiufmodiinfluenteagamus,primoquede cerebriinfluxu. Ari ftoteles arbitratur cerebrumadtemperametumferuorem cordis fuafrigiditate pertinere, acfacere; quofufceptodogmate,quò cerebrumamplius, ac maiusfuerit, eò magistemperabit cor,quò veròminus,eòintenfiorpermanebitcordisferuor . Nihilaliud itaqueoportebithacrationede cerebroobferuare,quàmmagni tudinemeius,&paruitatem, feumultitudinem,&copiam,hof que ponere Canones; Cum multumfuerit cerebrum , tempe ramentum exeoincor influensremittere cordiscalorem; cum paulum, relinquerecalorem cordisintenfum,& irrefractum , velparumomninòrefractum; illoenim modo morescordiscali N3 di 1  Deconiect. cuiufquemorib.&c. diremittuntur hocmodoinſuovigorepermanent. Hoc erit, quodGalenus dicit; Caputexproportione magnum adcordis dicaturma Quodcaput frigiditatem spectare,&paruum adcaliditatem . Dico ex gnam, proportionemagnum, cum magnitudinem capitis,que reliquo paruum. corporiconueniret,excedit : paruumcontrà,cum abeadeficit. NonmetamenlatetaliàsGalenumnonadeòconfentireattem Libro 10. perationicordisexcerebrifrigiditate, adeoqueſequacesGaleni Anath. c.4. Aristoteli repugnare, interquos Andreas Laurentius,quietia profecontra Ariftotelem adducit Albertum libro 1 2. animal. cumtamenAlbertusibicap. 4. tract. 2.inprincipiocumAri Stotele fateatur calorem cordis, & hepatis afrigore cerebri temperari. QuæHalyAbbas lib. 1. Theoric. cap. 10.habet. HALY Abbasexcraficerebri,nedumſecundumactiuas, fedetiamfecundüpaffiuasqualitates,&fimplices, &compofi tas moresfingillatim deducitnonfecus atqueex cordistempe ramentis. Cerebriergo calidihomines,impigrifunt,accele res ad omnesactiones, non ſuntadmodum conſtan tes incodem ſenſu,funtpauci fomni,& multorum verborum. Qui cerebri frigidifunt, pigri,&tardifunt, con ſtantes, ac tardimotus. Quicerebrihumidi, funttardi,hebetes,obliuiofi, multofomnodediti. Qui cerebri ficci funt, celeris motus funt, leues, multumvigilantes,parumdormientes,acmemores. Quicerebricalidi,&ficci,funtceleres,temerarij, parumconſtatesincodemſenſu, iudiciovè,rapaces, vaniloqui,paruiſomni. Qui cerebricalidi,&humidi,funtmultorumſom niorum, acmultiſomni,medijqueintertarditatem, ac velocitatem. Quicerebri frigidi&humidi,funthebetes,parui intellectus ,obliuioſi,tardiad intelligendum , tardi adagendum, multifomni. Qui cerebri frigidi &ficci,funtpigri,&tardi,funt conftantes,funtqueexiguiſomni. Cenfuracorum, quæfuperiusallatafunt. TEMPERAMENTVM cerebriadmoresexdictisnonperti net,nifi autrationecorporis, &partis organice,utincor re fluit, eiusquetemperamentum alterat, autrationecognitionis, Utadcognitionem:immediatequidem cerebri crafisnonper tingit admores, at mediantecognitione,quæ cognitionis-va rietas morum varietatemaliquamafferrepoteft. Atnon adeò cognitionisquaquedifferentia mores variat,utcontinuòcoba reantcrafis cerebri, &crafiscordisinmoribusexfeferendis; nempèficcitas cerebri , accaliditas tenacitatem quidem memo rie,&opinionisaffertaduerfusrationescontrarias,atnonco ftantiaminpropofitoaduerfuspericula, &timores , quodfacit ficcitas,acduritiescordis cumcaliditate ; cum veròHalyfa- ErrorHaly in moribus cit calidi, &ficci cerebrihomines temerarios,rapaces, vanilo- diiudicadis quos transfert ea,quæfuntcrafis cordis adcrafimcerebri,quafi cerebricali ambaideminmoribusefficiant:atcum cerebri temperamento di,&ficci. calido, & ficcolongèaliudtemperamentumcordis coniunctum effepotest,utfateturetiamGalenus,quoincafu,quisnegabit N 4 mores Deconiect. cuiufquemorib &c.  mores eßequalescrafiscordisimputat,non qualesimportatcra fis cerebri? Nequeetiam qualitates paßiuæ cerebri incorex bri? Neay tantadistantiainfluunt , ut actiuefaciunt, quarum actiuita tis ſphæralongèestfinedubiomaior,utinrenaturali Philoſo phiæ naturalis terminis utar. Pretereaquod dicitex humi ditatecerebri hebetudinem naſci,nonest usquequaque verü: fiplurimumexcefferit, verum eſt dictum;atfiatemperamen to cerebri eucrato in humiditatepotius,quàminficcitatemcra fisdeflexerit, eritbomo acutior, & docilior,&contrà,quiin ficcitatem tardior : neque veròuſquequaque vera doctrina animi mo Libro,quod Galeni,qui arbitratus eftfummamficcitatemſummæpruden res fequan- tiæcaufameße,ideoqueaſtraſolaeffè prudentißima interani cap.4. tur temper. malia ,quoniamfolaomnem excludunt humiditatem : at reli quaanimalia, cumhumiditatem aliquamparticipent,tantum etiam dementie habere,quantumhumiditatis : ducit veròex Platonedogma; Platoenimdicit puerosexfluxu , & influxu magnonutrimentiperturbari mente; atcum parciusiam eiuf modiinfluitflumen, tumfubindetranquillioremhabitum mentis reddi, &adintelligentiam aptiorem; priusquam dixerat animam noftram, cumprimumincorpusdeſcendit, amentem ... ex eo contactu fieri . Exhis ducit Galenus humiditatem in temperamento existentemcaufam eſſetotius amentia ,at certè iniuria; fienimprimumdictumattendamus,quodanimain corpusdefcendens amensefficiatur, noncomparattum Plato hu miditatemcumficcitatecorporeafedcorpus,quodvocant oftra ceumPlatonici, nempècorpushocterrenumcumanima pura,ac Secreta a corpore, velſiplacet, vehiculo tantum induta. Si verò fecundum respiciamus dictum , ineononest mentio hu miditatis, queintemperamento, ſed humiditatis alimentalis, quæ in puerisabundat, cumlargo illialimentoprofundantur. Quod fiveram Platonishac derefententiam perquiramusex Theeteto patet , ubi ceram illam interiorem, quamdefcribit Animacere conceptaculum specierum, fcilicetſenſibilium , cumdurafue- Platonem. rit, aptamadretinendum,atnonadfacilèrecipiendumdicitur, apud cum veròmollisfuerit, aptamadrecipiendum,queest docili tas, atnonadretinendum, quæeſt memoria, pronunciat. Ve rùmfi mollis, &rectèſubacta, ac multa, tumaptiffimam,& adrecipiendumpræ mollitie, &adretinendumpreprofundita teafferit ; quæ excellentiffimacrafisnonin exceßuficcitatiscon fiftit,fedin copianonexiguahumiditatis. Aristoteles quoque humiditatemcircaprimumfenfitiuum exigitadreminiscentia, que præclarorumingeniorumeft. Maximèautemremini ſcuntur, inquit, quibus humiditas fuerit circa locum fenfitiui ; &resipfa adidemdicendum cogit; cumenimex motureminiscentia fiat, non ficcamateria ,ſedhumidamobilis eft : quocircaficcaadmemoriam, at humidaadreminifcentiam adeoqueadingeniumrequiritur . DictumtamenGaleni,dum deprudentia loquitur, propius a veritaterecedit, quàmfide fapientia ageret . Alia estobiectio aduerfus dictaHaly Abb. quamnuncin meafententiaexponendafubijciam. SententiaAuthoris. ! EGoigiturineafententiaperſisto, quam in primo§. in nui: verumnuncdistinguorepetitadistinctione,quam proxi mèpoſui; cerebrum ad mores concurrit, quà adcognitionem immediatèdeferuit,& quà incor influendo temperamentum eius attemperat primo modo, ut clariorem veritatis cogni tionemaffert admoresetiamprobos magisdifponit,ac bone Stos:  : Deconiect. cuiufquemorib.&c.  Stos: at clarioremcognitionem, &penitioremafpertioaliqua melancholiaexhibet, utfupraoftendimus,uthacrationepau lòfrigidiorbabituscerebri, quamfrigiditatemex melancholie leni afflatu confequitur, &paulòhumidiorexfuaipfiuscrafi, admoresgenerosos,&audacesex vicognitionis intimioris, &intentionisdifponat:repetatur declaratioex indicatoſupe Primaparte rioreloco . At rationetemperamenti,quodin corinfluit, cere lib . deaff. incomuni, brumfrigidum adtimiditatem, & remiſſionemmaiorem,mi norem véprofrigoris influxigradibusfuaptenaturainclinat: Frigiditasce duplextamenhicdeclaratisexigitur. Primaquidem, quodfri rebri nafci modis. giditascerebri maiorduobus modisnafcitur; altera exquanti tatecerebri,quoenimmaius,eo magisrefrigerat;namut ma iorignis magis, quàmminor calefacit , &maiorniuis moles, quàmminorrefrigeratamplius ,itamaiuscerebrum magisre frigerat, quàmminus,etiamfieiuſdemintersecrafisfuerint: alterautem modusestexqualitate;licètenimcerebruminomni hominefrigidumfit cu () cumcorde, &ceteris vifceribus , comparatum,attamennibilprohibetinhochominefrigidius,in illo minusfrigidum extemperametoeffe. Secundadeclaratioefts cerebrum, cumincorinfluit, vellongèpreualere,estque, cum accarne cerebrum mole, & qualitatefrigidißimüincor, nonadmodum calidumingenereſuo, agit, velcontracoradmodumpræualere cerebro, cumfcilicetcorcalidiffimum, cerebrumque, & quali tate , & paucitateparumfrigidumfuerit, vel moderationem quandamex contrarijsactionibus eoruminterfeconciliari.Pri mumfifuerit,ex temperamento cerebripoffumusdemoribus fimpliciterpronunciare,fcilicet hominem in timorem propen Sumetc. Sifecundumnullaexcerebronascituriustamorum astimatio. Sitertiumtemperatosmoresin timore, & audacia conijciemus ; exqualitatibusautempaffiuis cerebritemperametumcordisnonmutatur,nisiut illiusfrigiditatem autinten dunt, autremittunt: atnonmultumexea reincrementiſuſci pit,quoniamincerebrodemumhumiditasfemperpræftatficci ! tatiobmollitiem, acficciusdiciturcerebrum,ut minuseftmol le. Cumergoficcitasnonpoffit unquampredominaribumidi tati, nonpotestexdifferentia paßiuarum eiufmodiqualitatum frigiditascerebri maximamdifferentiamfufcipere intenfionis, &remißionis. Hecratione temperamentiincorinfluxi; at rationecognitionis magispoffunteadifferentia alterare mores; ficcitas enimdiuturniorem retentionemphantasmatum opera tur, undepertinaciamopinionumquoque, &perfeuerantiam odij, amorisque: at mollitiespenitiorem, &lucidiorem cognitionem prestabitnifi multumexcefferit, undehoneftatis quo que auiditatem maioremingeret, &inmultisprobonestateho noris,&gloria. Cefarisbeccrafis videturfuiſſe. Atexpo- Crafiscere fitisfundamentismorumexcerebro,nuncadfignaeiustempe briCæfaris. ramentiaccedamus. Signa temperamentorum cerebri. VARIA afferunturſignatemperamentorum cerebri, qua dere Galenusinart. med. cap. 1. 13. 14. usquead20.Haly Abb. 1.Th.cap. 10. Auerr. lib.4.coll.c. 3. Rafisin contin. lib.1.funtautemexfomno, &vigilia,exſenſibus, &fun- Cap.4. Etionibusſenſuuminteriorumprefertim, ex colore, &ex pi lis; prætereaexmagnitudinecapitis. Nonrecenfebo, quafin gulidixerunt, neprolixioriuftofiam, atexfundamentis ego breuiterdeducam, & primdexsomno, & vigilia. Quoniamergo fomnusfit, cumalimentalis vaporex cere brifrigiditate concrefcitinftargenerationisnubis, aquein aere; }  Deconiect.cuiufquemorib &c. aere ; Frigidum cerebrumfuaptenaturaadſomnum propensos naturaa reddit , vttamen vaporesad ipſum alimentales accedunt Quodfi prefrigiditatecerebri angufti adilludductus eſſent, Utexiguus vaporeleuaretur, minusinsomnumpropenfusbo mo eßet. Arbitroregoitaquefrigiditatemcerebri exmole, non exqualitate, ut,quiplushabent cerebri,&vafaadipsum tendentialatiora , fomniofiores, quàm,quicontra cerebrum ex crafifrigidum habent: patetexpueris , &fenibus; pueri cerebrum multumhabent, accalidius,quàmfenes,quibusiam refriguit; fomnolentiitaquepueri,infomnesſenes.Iofephus, & Bonifacius Martinellifratres, & nobiles noſtre Ciuitatis, bo minesftrenuiambo,&hicliteratiſſimus, multifomni illefuit, hicest,qui adhuc viuit , &tamenmultumcaloremin omnibus Canon1. cap.17. illi partibus expilis, excolorerubro, &fuffufco exhabitucar nis toroſæpræſe tulere. Sitergo Canon . Somnoabundantprimò,quicerebrumfrigidumhabent, non exqualitate,fedexmultitudine; qualitateautempotiushabent calidum, &humidum, utlatefint vie, & multus vaporum illuc confluxus . Secundo loco abundantſomno ,quifrigidum qualitate ha bent : atquineutrohabent modofrigidum, illiinfomnesfunt, hocest breuisfomni . Humiditasautem cerebriipfius perſe, idestquetempera mentumeiusingreditur,nonfacitfomnum, ſedbumiditasad uentitiainfomnoquidem naturali alimentalis, infomno pre Artis med. ternaturalimorbofa . Videnturautem multibacinreexequi uocolapsi,ut Galenus, Exfunctio nibus fen- rum. Galenum ſequutiferèomnes. Excellentiafunctionuminteriorumſenſuum pendetextem fuumiterio- peramenta craficerebri , inquoilla elaborantur,licètprincipa tumineaquoquerecorretineat,utin disputationibusde ani ma LiberQuintus. 205 madeclaraui : atſiexceſſerintaliquæ qualitates , exeoexceffio vitij aliquidprogradu exuperantiæ contrahunt, disparitamen modo; nempèfiexcefferitficcitas , duriad apprehendendum homines redduntur , atretinent diù. Si contrahumiditas, mollitiespræftiterit,recipiuntfacilè,at citò etiam dimittunt: ni miademumficcitasadiddeuenire poffe videtur; ut imper uium reddatfermèanimumcognitioni, contraque immodica mollities adid, utfubipſoapprehenfionis initio speciesdiftor queatur, &euanefcat. Verùmomnes operationes animales a calore animali,utaprimoinſtrumentoprocedunt, inquibuser goisdiminutus eft,diminuta quoquefunt omnes operationes interiores , dequibusnunc dicimus,quam ob caufam ex longo morbo conualefcentes nequecontemplari,neque reminisci va lent. MeminiIacobum Mazoniumconterraneummeum, immortalis gloriæ hominem,cumineam egritudinemtenderet, exquademum mortuuseft, maledeſeominatum,quodmemo- riapræftitit. ria,quaplurimum valuerat, deficeret. Sit Canon . Iacobus Ma m zoniuspluri Tarditasadapprehendendum, & memoriætenacitasficci- Canon2. tatemcerebrioftendunt excedentem; Facilitas appræhendendi, thabilis memoriahumiditateeiuſdemfignificantexcedětem. Facilitascontemplationis, &eneruèacumeningenijfrigidi tatem, feudebilitatemcaloris significant. Excolore faciei albofrigiditatem cerebri argumentantur Excolore, paffimfcriptores : contràexruborecaliditatem: at cutemnon usquequaqueinterioricrafirefpondere visumest . Nonegre dituritaquefignumeiufmodiprobabilitatem,fatisetiamremo &pilis . tam. Cafarfuitalbidi coloris infacie , &tamenoperationes Cæfarerat colorisalbi ingenij acutiffimi &folertiſſimi, &memoris, calorisabsque dil dubio copiam, & nobilereliquarumqualitatumtemperametum adfuiffedemonstrant . Sedde colore cutisinfrain uniuerfum age Deconiect. cuiufquemorib &c. agemus,pariterquedepilispræterea,que antea, cum decorde locutifumus, diximus : neque veròprorfusrecipiendafunt, quadicunturdefignis temperamenticerebriexpilis , fcilicetpi losnigros, &criſposfignificarecerebricalorem, &ficcitatem, Exmagnitu &parunate. promißos verò, &rufosfrigiditatem, )bumiditatem . Ex illis,quæ de cordediximus,patereinftantiapotest,feduberius infrafuoloco. Caput magnumindicatcerebricopiam,fipræfertimfitrectè dinecapitis, conformatum, dequaconformationepoſteas undefrigiditatem quoqueeiusexcopiaſignificat,nonneceßario autemexqualita te. Sed, cuminhumanocerebrodemumfemperfrigiditaspre ualeat, plus minus-vé,ideo copiacerebri magna frigiditatem certafignificationedemonftrat . Dico autemmagnam propor tionereliquicorporisattenta; nampoteft effecaputmagnum,fi ctuofiores , tiores. cumcapitibuscommunisnotæhominum conferatur; attamen , ficumcorporereliquofuocompareturparuum,cumfcilicet cor pusmoleexceditconfuetamhominummenfuram. Sed rurfus, Quihomi- cum exconformationefigna petemus. Paruumcontràcaput es fint a caliditatem, hoceft minoremcerebri frigiditatem,quàm,quead quàmfapie- cor temperandum requiratur, ostendit; unde actuofiores illi funt, quàmfapientiores . Dehepatis,iecorisvèinfluxu, adeog humorum, & Spirituumincor, deg,procedentibusinde moribus. Fundamentaſtatuuntur . Ncorrurfusinfluitbepar iecurvé,temperamentumqueeius quoniamnoninfluit,nifiperhumores,qui perca uam venamabhepatecorpetunt ,ided idemestdeinfluxuhoc hepatisin cor agere,atquedeinfluxuſanguinis, &humorum incor , deque alteratione, quam exeo influxucor recipit . In- Suprahnius fluxusfpirituumpartimexhumoribuspendet,ut ex materia, partimexcerebro, utſpiritusindèanimales refluunt,partim par. libro 1.. cap.6. exaere,quiinspiratur, utexcerebro,pertinetconfideratio ad influxumcerebri, dequoproximè, utexaere,pertinetadaeris in moresactionem, quaderefupraintercaufasexternas.Nunc itaque temperamentumhepatis , eiusque fignaconfideremus . Qualeenim temperamentum bepatis, talesarbitramurhumo- Canonex res,utplurimum. Dicoautem,utplurimum,quoniamalique ceptio. funtexceptionesrationepartiumpreparantiumbepati im, ex.gr. ventriculipræfertim, ex. gr.fiiecurcalidumfuerit,at ventri culusfrigidus , iecurquidemfuaptenaturafanguinemcalidum efficit , at refrangitur actio eius a frigiditatematerie,quam fuggerit ventriculus: pariterfiidemmateriæ crude acfrigide vitiumnafcaturnon ex ventriculi intemperie ,fed eximmo dicacrapula, exuperante vires,etiamfi iuftas, ventriculi. Atfupponamus primònullum inmateria vitium, faltem graue ; leuia enim vitiaipſummet heparcorrigit,eruntque canones. §. Secundus. Canonesponunturadmorumexhepa tis temperamento , &influxu. Sı heparfitcalidum, &ficcum,ſanguinemetiam calidu, &ficcumgignet, quem biliofum dicimus. Qua rationecor calefaciet influxu eiufmodifanguinisratione caliditatis , at ra tione acrimonie, calidaenim &ficcaacrimoniam obtinent,ex timulabit ,punget, adeoqueiniramfacilèdifponet, acamaru lentiam . Si 208 Deconiect. cuiufquemorib.&c. 2 3 4 Siheparfit calidum , &humidum, ſanguinemquoqueeiuf modi gignet,quicoringrediens ,ſcilicetdextrumeius ventri culum,indequeinfinistrumpenetrans, ipſum ratione calidita tisfuecalefaciet, ac rationeconiuncti caloris humiditati blan dofouebit contactu,quafititillationequadam, adeoqueinblan dam vitamatque voluptariamreddetpropenfum. Sibepargecurvefitfrigidum, &ficcum,ſanguinem eiuf demcrafis conficiet,quiin corinfluens refrigerabit,adeoquead moresexfrigiditate pendentes difponet, &rationeficcitatis acrioreſenſu. corquogu Siheparfitfrigidum, &humidum,ſanguinemeiufdemcra fis elaborabit, quicorquoque refrigerabit, adeoque ad mores frigidosdifponet,sed rationehumiditatis obtufiore , ac bebe tioreſenſu . §. Tertius . Deſpirituuminfluxu. 4 QVAE, dehumoribusdiximus, poffuntadfpiritustradu cirationemateriæipforum. Annotatio delibrando influxuhepatis cuminditotemperamentocordis. VERVM, quæhic diximusde hepatis ,humorumque in corinfluxu, deque vi, acefficaciaipfius ,ſuntformaliter, non fimpliciterintelligenda, acre ipfa distinctionem antea attuli, &explicui. Nempeſanguiscalidus ,&ficcusfuapte natu. ra, &quiataliseffectus memoratosin cordeoperatur; verum firealemipsum effectumquaramus,interdumcorcontraria erit temperature, adeoque efficacis, ut vincat, acreijciatſangui nisinfluentis aftionem. Cum autemactiofanguinisnonmuta bit mores cordisfrigidi,fedretundetpaulisper,nifi tantade morLiberQuintuscio 209 mumfitcontrariain corde qualitas , ut rationeanthiperiſtaſis intendatur . Sintergo Canones. Sibepatis , &fanguinis incor influentis temperamentum cumcordis temperamento conuenerit,tum intendentur exin fluxu cordisqualitates, acmorespariternaturales. Si ergocor calidum, &ficcum,&beparcalidum,&ficcum, adeoquefanguis calidus, &ficcus influatin cor, mores tum erunt admodum iracundi, mores inquamnaturales . Pariter dealijs crafibusdicendum.daum . Sidiffentiant cordistemperamentum, &fanguinis, hepa tisque temperamentum, libraretum oportet,utrum utripre Stet. Sanèfuaptenaturatemperamentum cordis inditum pra ualet aduentitijs, attamentantapotesteffe aduentitij intentio, Utinditumfuperet; ratiotamen id erit,adeo utpotiusrefran gat moresindisos,quam contrarios ingerat. Quodfi tamen tantus effet qualitatum exceffus in aduentitio, utfuperaret prorfusinditum,tumquoque mores obtruderentur aduentitio temperamento respondentesindito ... De ſignis temperamentiiecoris, hepatiſve. : Caput Decimum. 6.Primus . Signa calidihepatis, &primòſecundùm : : SIGNA Galenuminartemed. cap.37.. IGNA calidihepatis bac a Galeno afferuntur. Venarum latitudo,flauabilisabundatior, in consistenti verdatate etiamacris,calidior ipfisſanguis,atque eaderationecorpusvni uerfum, nifiobftiterit cor:His veniet ) hypochondriahirfuta. HalyAbbas venarûlatitudine,& ipseinterfigna accipit, 0 &craf Deconiect. cuiufquemorib &c.  craffitiem, itemgenerationem bilis iniuuentute; bilis enim copiafignificatferuoremcaloris : item pilorum circa ventrem multitudinem; ponitquoquetactum ventris calidum: itemco lorisflauitiem,quodis colorfignificetbilis multitudinem. Auerroes duofignaexrelatisfolummeminit;generationem fcilicetmulta bilis vocatcumHalyAbb. choleramrubram,t coloremadcitrinum declinantem . Secundumquendam veròexrecentioribus . Amplitudo venarum , naturalishominisfortitudo,faciescolo rata , copiabilis ,& multitudo pilorumfub hypo Cenfura. chondrijs . Generatiobilis estfignumquidemcalorishepatis,atnon conuertibile; nam, cumheparestcalidum, &humidum,gene ratſanguinem,nonbilem : verumtamenquandocunque gene rat bilemcopiofam,estcalidum. Amplitudo venarumestfi gnumfuaptenaturaconuertibile , ac reciprocum. Dicofuapte natura, quoniamexrepugnantiacordis, autpinguedinis vene interdum velnonfuntlate,velnonapparent;caliditasfan guiniseffetfignum euidens,fiipſe manutangi poffet,at quo niamnonnifipercutem,nibilprohibetfanguinemintus effèca lidum ,at cutem exteriusfrigidam, ut anteaexGaleno ipso vidimus . Hirsutum ventrem, &bypochondriainterfigna probabilia,nonautemneceffariareponereoportet. Decolorein frafuoloco . Interimego credocolorem cutismagisfignificare hepatiscrafim, quàmreliquorum viſcerum : differentia verò interceditinterHaly Abb. Auerroemque ex altera parte , Michaelem Scotum exaltera: illicolorem inflauumpropen dentem calorisfignumfaciunt, bic rubicundum colorem : id enimfibi vult coloratafacies . Egopotius in Scotifententiam concedo: quaratione autem,infraſuolocointelligemus. Signa frigidihepatisſecundùm Galenum. SIGNA frigidihepatisſuntangustia venarum, pituita abundatior,fanguinis,totiusquecorporishabitusfrigidior,niſi corobftiterit, bypochondriaglabra. AtHalyAbb. propituitacopiammelancholiaaffert,albe dinemprætereacolorisfubijcit. 1 : Auerroespræterea, &MichaelScotus eadefignafubijciūt. Angustiavenarumfignumefficaxestfrigiditatis hepatis; Cenfura. generatio abundantiorpituite eſtſignumnonconuertibile,ficut etiamgeneratio melancholie ,quandocunquefanècopiapituita gignitur,indiciumestfrigiditatis hepatis,atnon conuertitur; namfrigidum hepar potest etiam generare melancholiam : quandocunqueitemgigniturcepiamelancholia,fignumestfri giditatishepatis,atnonconuertitur; nampoteftetiamgenerare pituitamfrigidum hepar. Glabrities, quodfignumfit,antea nonfemelannotauimus. §. Tertius. Signaficcihepatis,necnon& hepatishumidi. SIGNAficcihepatis aGaleno, &areliquisponunturdu Cap.39.40. rities venarum,& reliquicorporishabitusficcior. Subiungit etiam Galenus,fanguinem craßiorem,&minimè abundan tem: contrabepatishumidiprofigno adducunturmollities ve narum,fanguisabundantior, &humidior3itemtotiuscorpo rishabitusmollior . Durities, & mollities venarumnullumfignumbepatisdu- Cenfura. 0 2 ritici Deconiect. cuiufquemorib.&c. 212 ritiei mollitieivé habebitur abillis, qui venasab hepate oriri nonexiftimant , inquorumnumerofunt, nedumAristotelici, fedetiäMedicialiqui . Diftinguuntenimprincipium originis, Andr. Laur. &principiumradicationis, &principium dispenfationis: ne lib.4. anath. ganthepar eßeprincipium originis venarum; estautemprinci piumoriginis,excuiusſubſtantiasubstantiam haurit respro cedens, undeexsubstantia venarumnon licebitfecundùm Heparfan- hosarguerefubstantiambepatis, etiamfibeparponaturſangui guinisoffici na nis officina, utegoetiampono, iamfufcepi,quatamen di Stinctione alibi declaraui , interimfatisfit dictume accedere proximèadfententiam Auerrois . §. Quartus. Signahepatis calidi,&ficci Galenuscap.41. .۱ SIGNA calidi, &ficcihepatisfunthypochondriahifpidif fima,ſanguiscraffior, &ficcior,flauabilisplurima, &proce denteatate plurimaquoque atrabilis, venarumlatitudo,& durities ,habitusquoquecorporis vniuerficalidus , &ficcus, nifi cor obstiterit . HalyAbb.cap.eodem 13. Venælatæ, craffe, &durę, ſignificant hepatis caliditatem,&ficcitatem , pili in hypocondrijsmulti, &aſperi, tactus corporis cali dus,&ficcus . Auerroes cap. eodem 4. Piliin hypocondrijs craffi , tortuofi,& nigri fignificant caliditatem , & ficcita temhepatis, venæmediæinterlatas, &anguftas; an guſtæ autemfrigiditatem ſignificant, latæ,& craffæ caliditatem,&humiditatem . Signa hepatiscalidi, &humidi Galen. cap. 42. PLURIMVMſanguinis, venæamplæ,habitustotius corporis calidus,&humidus;isenim crafimeiuſmo dıhepatisfequitur niſi corobſtiterit: hypochondria hyſpidaquidem, minus tamen,quamcumheparfic cum, &calidumfuerit. HalyAbb. cap.eodem. Venæ amplæ,&molles,pluri mumſanguinis ,pili non permulti,&lenes, tactus ventris, & circumiacentiumpartium calidusabſque ficcitate tamen, rubor cum albedineadmixtus . Auerroes . Venæ latæ, & amplæ, plurimum ſan guinis, &humiditatis,pilimulti inhypochondrijs, Tedfubtiles, &plani. §. Sextus. Signahepatisfrigidi,& ficci Galen..cap. 44. PARVM fanguinis, anguftia venarum , corpus frigidum tactu, &hypochondria glabra, nifi cor obftiterit. HalyAbb. cap. eodem. Venxarctæ, &duræ,genera tio,&multiplicatioatræbilis, cumadſtatumiuuen tutis peruenit, tumque ſanguinis incraffatio ,&ni grefcentia, venter,&fubiectæpartesglabræ , ac fic cæ,nonlenes, tactuautemcorpusfrigidum,&afpe rum, colorliuidus, autplumbeus,decliuisvè, inni gredinem . Auerroes, cap. eodem. Generatio atræ, bilis nonnatu ralis, venterglaber, atquedurus,venarum anguftia. 0 3 §. Se  Deconiect.cuiuſquemorib.&c. §. Septimo. Signahepatisfrigidi,&humidi Galenus. HYPOCHONDRIAglabra,ſanguispituoſior,vena rum angustia; debemus autemfubintelligere mollitiem ex cap. 40. Galeniipfius; habitustotius corporisfrigidus, &humidus, niſi enimcor obſtiterit, ſequiturhepa tiscrafim . HalyAbb. Venæarctæ,&molles,venterglaber, & lenis, item idem tactu frigidus, & mollis , albedo gypſea ſuntſcilicetſignahepatis frigidi, &humidi . Auerroes. Generatiopituitæ , ac ſanguinis crudi, glaber venter ,&mollis,albedo adeòmagna , vt in gypſeamtranfeat . Proponitdicenda,fundamenta repetit, ac tracta tionem diftinguit . Caput Primum. Dfecundammethodipartem,queex conforma tionepartiumprocedit,tranfimus. Fundamen tumpragmatie, acnegociationishuiusest, quod prohabilitate membri cuiusque admunusfuum inditus est instinctusanimali ad illam ipsam operationem . Remantea explicuimus. Inhomine autem, & innegocio hoc noſtroprefertim,instinctus arguitur, & colligitur ; cum pars peculiarem,nedum communem obtinuerit adfunctionemeam babitudinemirritamenta , &impetusconcupifcibilisfacultatis illi , quos emendat temperantiaexconformationehuiufmodi ge nitaliumpartium,&gula, ac ventriculipræfertim nascuntur; acſpeciatim ;fundamentum enim commune,acprimum,quod estcupiditas,in cordeipſodefidet , veluti anteadeclarauimus. Atferricupiditatem in venerem, autferriin cibum, &cupe diam eft ex partiumadeasfunctionesaptitudine. Quocirca puelli,cum nondumpartes vllo modoin veneremturgent, ni hiletiamde venerelaborantanimo,nullumquecupiditatis eiuf modięstumexperiuntur. Diftinguereautem oportet commu nemillumfenfum veneris,quem omnespatimur, &peculia rem,acconcitatum,exquo venerei, aclibidinofi naturali pro penſione aliquidenominantur. Exordiamur ex conformatione buiufmodimembrorum, exquibusfcaturigines morum, acpro penfionumadeoeminentiumpendent:pofteà, fiquæaliæpartes conformationeſuainstinctumadmoresfundant,percurremus. Deconiect.cuiufquemorib.&c. Departibusgenerationideferuientibus .  CaputSecundum. EMBRORVM generationi deferuientium,tumin mare, MEMBRORVM tuminfæmina, conſtructio ut etiam reliquorum mem brorum admiranda est. Latèrem profequitur Galenus &in lib. 1 4. De usupartium, &inprimiscapitibuslib.1 s.inali quibustamenhominibus communem specieiaptitudinem pecь liaridifpofitionefuperat, qui etiamin veneremfunt peculiari ter propenfi . Confideremus nunc,quibus ex rebusnafcatur exquifita eiufmodiad venerembabilitas, atqueineamfingula re irritamentum . Nafcitur ergo,tum exfolida parte,eiuf quefigura, tüexpartibusinfluentibus: vtrumquegenusfoor fumconfideremus. §. Primus. Solidæpartesvirilispudendi,&primò de trunco, quod græcèdicuntγαυρόν. : : PVDEN DVM virile, utab hoc exordiamur, &ip fumperfeconstatextrunco, &glande, &habetteftes annexos cum vafisadiunctis utrinque, & aptitudinem, &incenfio nemfuamobtinet. Exfuoergoipfiuscorporein veneremrapi tur, quodfungoſeſubſtantiæ cumfit,ineosporos, ac meatusex fubingredientibus vafisflatus quidam inquirunt, undetur getmembrum,&exturgorepruritus.Hincfit, utquibusfun gofiorfubftantia eaest, & inſperſa vaſalatiora, acplusflatuo fefubfiantiæfuggerentia ,illiexhoc capite acrius rapianturin Qui fintin venerem; unde oritur, utquibuspenis extrairritamentum penfiores veneris magisconcidit,fintilliin venerempropenfiores,quàm quibus LiberSextus. quibuspenispropiortenſioniperfeuerat; nempeporofior illi, 217 fungofiorfubftantia,huicminores, &arctiores meatus. §. Secundus. DeglandegræcèΒάλανος. GLANSexquifitioniseſtſenſus,&eius præfertimfrica tione voluptas venerea paratur. Obducentispelliculatenui tas, quaglansipsategitur, adfenfus in eaparte acumenfacit: dicoautemintimam,accontinuamipſiglandicutem non exte rioremillam , qua & denudari potest,quam vocant Latini preputium . Quocirca,quibusglansaspectunitefcit,acfplen defcit, atqueplurimumrubet, magnamearatione voluptatem ip coeundo experiuntur ; tenuitas enim ,&puritas cutis eiuf modi, atquefubiecteſubstantiæſenſationem exactamfaciunt, quam maiorquoque voluptasex obiectofuauiconfequitur. . Tertius. Devafibusſpermaticis, acdeteſtibus. Ат maiusproculdubioirritamentumad veneremex teſti bus,ac vafis fpermaticis cumſeminedistenduntur, oritur Nonhicdisputo, vtrumtestesfint adgenerationem neceßa • rij, Ut afferit Galenus,negat Arist. neque utrumfeminifint teftesperuij, an deferuiantfolumad vaforumdiſtenſionem, tanquamtextriciumpondera,qua estfententiaAriftot.feddi fputationes naturalesnonfunthuc congerenda: fatis eft,cum vaſaſuntdiftentaſemine, &teftes ,ſiteſtesſemenſuſcipiant, urgeri hominemin venerem. Diſtenduntur veròillisteftes, quibus maior visfeminisgignitur,atqueexmeatuumlaxitate in ealocaconfluit: velaptius dicamusrem aliquanto altiusre petentes . Excauavenavaſaſpermaticadiſcedunt ,addex trum 218 Deconiect. cuiufquemorib.&c. trumquidemtestemex venaipfacauainfrarenem,atadfini ſtrumtestemex venacava,fedperemulgentem:quibus ergo maiorfanguiniscopia, maiorestinruaſaſpermatica confluxus in illisque,&in teftibuscum conficiaturſemencalorepartium, quibusfuntcalidioresteftes , acpartesilla , ijquoqueſemine amplius affluunt: atfanguinis copiaexhepatiscaliditate ,& bumiditate præfertimnascitur. Atdefanguine,&partibus influentibus poftea interim de testibus,ac vafibusſpermaticis, Seufeminarijsdictum bocfit,quocalidioresfuerint, eòmagis , ftes annexi &pleniuselaborarefemen,adeoque &magis in venerem Quibuste. reddere propenfumhominem . Aliaratio, cumexteftibusred fune,ij ſune damurpronioresin eandem voluptatem, eft, cumteftes magis falaces. annexi ventri funt , adeòvtcumintusfunt , velutiauibus, ea animaliaparatiorafintadcoitum,quem celerrimeexpediūt , utAristotelesaßerit 1.degener, animal. cap.4. t ratiofuf fragatur: calidioreenimlocopofitifunttestes, quiintra,quam extrapenduli. Praterea,quòperlongiores ductusfemeneftdu cendum,eòlaboriofioreft eius confectio, &transmißio. Pid terea,cum in coeundoteſtesſurſumretrahantur, quòlongiusilli pendent , eò laboriofior eorum erit retractio . Laxaturitaque amplius maioreexlabore animal, diutiorequefrictione,&con cuſſione eget adſemen excernendum, utetiam minuspoßitite rare venerem : atquiteftesminuspendulosbabent, minorela borenegocium conficiunt, acfaciliusſemenreparant, utfacilè etiam instaurare,ac iterarecoitumpoßint, utOuidius,quino uiesſe intranoctis vniuscurriculumvenereexercuiffeafferit . Exigereanobisangustanoctecorinnam, Etmemininumerosſuſtinuiſſenouem . Feminaquippe,quæteftesintushabent,paratioresquoque adreplicandam venerem,quàmmaresfunt. Departibusinfluentibus. INFLVENTESpartesfuntſanguis,quiinſemen dein ceps alteratur,&fpiritus: fanguisex venisin spermatica vaſaconfluit, Spiritusexarterijs,quedemuminſubstantiam ipsam,&corpuspenis definunt; pereasenim, &ex earum ofculis fpiritusinfungosampenisſubſtantiaminfluit, unde erigitur acturget. Ita Galenuscuiſubſcribereinprafentiapar eft . Quibusergolatiores vene, utfanguispereasabundan tius fluat, &heparcalidum, &humidum,acperspiratum , nullaqueobſtructione impeditum, ut copiofiorgenereturfan guis,funt illihacrationein venerem pronioresob materieco- Qui fintin piam. Quibuspariterarteria latiores,acprincipium arteria- Venerepro niores. rum,nempècorcalidius,illis penes ampliuserigi, acfrequentius poteft; arbitratortamen Ariftoteles melancholicis,quippequibus Sectio. 25. Sanguis magisinflatusdifflariqueat,erectionem etiam penis ef- Probl. 31. Lepromptam Sepromptam, frequentem, acturgoremin veneremconcita tum; libidinofienim melancholicifunt. §. Quintus . Exdictis gradusvarij propenfionis in venerem diftinguuntur . QVI ergocorcalidumhabent,heparcalidum, &humi dum, vafa ampla,calidosteftes, ) annexos, non admodum pendulos,penemfungofum,glandemrubicundam,&pellucen tem, hipenitusin venerempropenſiſunt. Excalorecordis acritercupiunt; excopiaſanguinis,indequefeminisfacilè ve nerem, acfrequenterreparant:prætereaqueextestium retra Etione . Sicutienimexcopiaſpirituuminpeneminfluentium turget penis , &irritaturadexcernendumid,exquo prurit . Quod  Deconiect.cuiufquemorib.&c. Quodfinonconfentiantbecomnia,minuiturimpetusin vene rem,qui, quantusreſtet,libratiscontrarijshincinde momentis, inuestigandumerit, v.gr.fi corcalidum,acfrigiditeftes, &fi calidi testes,&frigidum cor, ambahiminus multòferunturin venerem,quamcum utrumqueprincipiumcaloreferuet. Ta menlibido ampliorin illis,quibas teftes calidi, &corfrigidum; quàmcontra,quodproximuminillisprincipiumad venerem propendit,inhisprincipiumremotumtantum. Quodfi calidi teftes,&calidum cor, atheparfrigidum,autficcumadeò,ut parumfuggeratfanguinis, velangustiavaforum, &meatuŭ prohibeat confluxumſanguinis adtestes, &vaſaſpermatica, ferunturillidefiderio at impotesfuntreparande veneris; citò enimlaxantur, &fatefcunt . Exhisdiminutis gradibusreli quis pretulerim eum,quiheparcalidum, &humidumobtinet , acteftes calidos, licèt corfrigidum habeat: &principium enim proximumilliaccommodatum,&materiæcopia parata. §. Sextus . Graduseiufdeminvenerempropenfionis exGalenodeſcribuntur . ? GRADVS propenfionis eiufdemin venerem extestium Art.medicæ temperamentisdeducitpræfertim Galenus . Dicit autemtem c.45.& feq. peramentumtefticulorumcalidum ad veneremprocliuemeffe, &fecundum: frigidamcrafim contrarium efficerehumidam multo,t) humidoſemineabundare,ficcampaucum,&modicè craffumfemen gignere . In temperamentis autem compofitis calidam, &ficcamtemperaturamſemenhaberecraſſiſſimum , &fecundiffimum, &celerrimèabinitioadcoitumexcitare animal. Petulcamdemü,& adlibidinempronameſſebuiufmo i di temperaturam , Statimtamenfatiari, &ficogatur, offendi, 1t LiberSextus 221 Atcalidam,& humidamtemperaturamplusdicitfemineabun dare, nontamenplusceteris appetere , & minori detrimento prætermodum venereisindulgere. Quodfitamencaliditas , &humiditas magiscreuerunt,nonfinedetrimentoa venereis abftinet . Frigida, &humidatemperaturaſemineaquoso, tenuiabundat, infecundoque(utprofrigiditateparumfera tur in venerem, pro copiatamenſeminisminus abexercitio eius ledatur) frigida,&ficcatemperaturacraffiusfemen, ب venerempropenſa,propaucitatefeminis,&ftatimfatietur , fi cogatur ladatur. omninòpaucumgignit, utfcilicetprofrigiditateparumfit in ن CenſuradictorumGaleni. VERVM nonpaffimegoacciperem,queGalenusdifferit; namficcitas tefticulorum calidorum,dumheparfitcalidum,& humidum, adeoquefanguiniscopiam vafisſeminalibusfugge rat,nonimpedit, quominùsſemencopiofum elaboretur,acrepa retur adnouam venerem,quinimòcumconcoctiofitcaloris,& calorficcitaticoniunctus magis, & validiusoperetur,quàm coniunctus humiditati,teftes calidi , ficci, modocopiosama teriaprestòſemperfitexpeditiusinfemeneamalterabunt, J concoquent,quàmteftescalidi, & humidi. Suffraganturmee Arifto.Phy •fententiæ multa, quæexobferuationedicuntur, fcilicetquibus fiogn.ca 9. gracilia, neruosacrurafunt,libidinofioreseffe,ea verò cruriū crafisfimilemindicatintestibus crafimpotius,quamhumidă. Gracilitasquoque,quamdeſeipſo attestaturPropertius,ficci tatempotius, quàmhumiditatemfignificat,&tameninagone venereofortemseprædicat. Sed tibifiexiles videortenuatus inartus Falleris, haudunquamestcultalaborevenus. Per 222 Deconiect. cuiufquemorib.&c. Perconterelicet,fæpeeft expertapuella Officium totanoctevaleremeum . §.Octauus. Declaratioquædamfubijcitur. SVPPLEO quebicdixidepartibusinfluentibus; dixi autem, curacopiofus eftfanguis,adeoquecum beparestcalidū, +)humidum,baminem excopiamaterie in veneremincendi; atalibietiamdixi, cumſanguisacrisest, estautemacris,cums hepar calidum, t) ficcumfanguinem biliofiorem generat, ex mordacitatefeminis indegenitiirritari in venerem animal, quod &hicrepeto . Verùmblandusſanguis, &copiofusex humido , &calidohepateprocedens, veneremiterabiliorem facit; at biliofius humor acriusquidemextimulat,atfatiatur quoquegenitusexeoappetitus, nequeadeòpromptèreparatur, quod & aliàsdixi . Departibusadcupediampertinentibus. CaputTertium . 6.Primus. Restotaremiffiuèperagitur. PARTES Es adcupediampertinentes,quafint,& unde irritentur,iamnunc dicendumeffet ,niſiſatisanteadixe rimusin 3.partelib. 8. cap. 2. F. 3.quibus nibilest,quodin prafentia adijciamus .Diximusetiamdepartibus veneride feruientibus, dequeearum irritamentis,atnonparicopia, plenitudine , utiustumfuerit totamremaprincipiorepetitam exactius explicare,utinprecedenticapitefecimus. Quæſignademonſtrenthominem : veneri, velgulæ addictum . Dvo funtiamexplicatifontes proximi concupifcibilis , quaexpartea vera &abexactatemperantiacorrigitur,nem pèfontesconcupifcentia venerea,&concupifcentiacupediofa. Primumtamen principiumeſſe cor antea vidimus, ) nunc repetijmus . Quæ veròexteriorafignaſignificantcrafimven triculidictam, acpalati, tumpartiumgenerationifamulantiū, eaconcupiscentia velveneris,velgulemancipatumhominem ostendunt,fecundumnaturaleminquampropenfionem . Quatractandarestant capitamethodiphyſiognomi camemorat. Dreliquasnunccorporispartes tranfeamus,fiqueex hibeantinchoamenta, acrudimenta morum, perfcrutan tes . Methoduseademerit,nempèconfiderare,que membra adquamuniafactafint, &quambenè,&aptèadeaipsafint fabricata. Verumphysiognomipluresadidem methodosinue xerunt,quænon equèexproprijsfunt: altera proceditexfimi litudineanimalium : alteraex repræfentatione masculini, aut fæmininigeneris: alteraexfimilitudinenationum,quifcilicet fimilesfint Æthyopibus, qui Germanis. Quarta, quamadhi bentexapparentibusmoribus, magisexproprijsest, atadfe cundammethodipartem, quæexeffectibusadcaufasprocedit, pertinere potius videtur. Fatendum eft tresillas methodos nonexcedereprobabilitatemadmodum, ut alibi declarabimus, nuncautemcumphysiognomiamnon ipfamperſe,ſedalterius facul Deconiect, cuiufquemorib.&c. facultatis occafione tractemus , parest ab euidentioribus eius principijs non recedere, atque circumciderealiena, minùs, quàm urgentia. Conſiſtemusitaquein confiderationefabrica , con formationisvé membrorum,ut adſuamunia fintillaapta : adbibebiturquoque confideratio apparentium morumin ijsdem, in quibusfcilicetapparerepoffunt, membris: quemethodicapi tarestant extribus anteapropofitis, abſolutoeo , quodextem Cap.2. lib.s peramento pendet . Quesignaex moribus apparentibus de fumuntur,pertinent verèadfecundammethodipartem, atta men,utin partibus Stabilimodofigunturinfronte, inoculis, infacie, poffuntadhancprimampartem pertinere,utincap. moxdefronteexplicabo. Decapite. Caput Quintum. §. Primus. Demagnitudine, &paruitatecapitis. : Aput idtotumeft,quodcolloimponitur; attamenduode capite in uniuerfumconfiderantur, queinfra, infrafrontem nondefcendunt, magnitudofcilicet &figura:funtposteapar Canon 1. Canon2. 1 tesfingulefubiectefaciei , &quæ exillis demumexurgitef figies . Exfuperioribus patetparuitatem capitis paucitate cerebri conferre ad calorem cordis, ut eiusferuorem nonrefrangit . Contrà,magnitudinemadcordisfrigus, utob multitudinem cerebri valdeipfum refrigerat, pertinere: bec ergoimpulfum velfuppeditat, veladiuuatadmoresexfrigidocordistempe ramentoprodeuntesillaadcontrarios. Animaliaquoquebru tacapitemagnoinertiafunt, & pigra. Boues, &Afinifua ptenaturatales, nequein illismagnacapitadetestamur, quod pigros moresetiam admittamus: atinequis,cumftrenuiillieſſe dibeant, LiberSextus. debeant,caput magnum reprehendimus, paruumexigimus; un dedeequoegregiefactoVirgilius; Argutumquecaput. Cummagnitudononmultumexcefferit,ingeniohomoabun- Canon3. dat: Iacobus Mazoniuscapitefuitmagno, verùmcrafſſoetiam aded corpore,utnonfacilèdixerimcaputproportionemcorporis exceffiffe: ingeniocertèpolluit, atque memoria præfertimexcel luit. Hectamencrafispotiusadinfpectricem, quàmadagibi lemcognitionemaptosreddit. Quodfiexcessus demum magnitudinisfuerit immodicus, Canon4. ceßatingenium, &fuccedit stupor; adedenim retunditurcalor acorde promanans,tantaque etiam eft locorumcapacitas, t ) amplitudo, utnonpoßintſatis incalefcere,proindequeaftiones animales, queipsequoquecalore , licètpuro, egent,ceffent, aut imminuantur, vitienturové . Hincfit, utbubo , atqueotis , que valdecapitataanimaliafunt, ſtuporem præſeferant, in ter piscesque barbus, mugil,qui,& capito,acGræcèdicitur κεφαλος, ut Italicècefalo. Caputparuumnomultum a mediocritaterecedens, adactio- Canon 5. nem, &adcognitionemrerumagibilium difponit,adeoquead prudentiam; cumpreceptiuumeffeoporteatprudentem . Reftè itaqueAriftoteles capiti paruo prudentiam tribuit, atnontri- In Phiſiog. buiffetfapientiam . Verùm aliqui confundentes actiuam,& inſpectricem cognitionemlaborantintuenda veritatedictiAri ftotelici, cuiustamenplanus eft,&obuiusfenfus. Siparuitas immodicafuerit, inferitatemdifponit , &ratione perturbati iudicij,dumfpiritus exangustiaconfunduntur, &ratione ca loris irrefracticordis . Caput mediocreomniabonaconiungitnatura, &cordisca- Canon6. loremtemperat,fedmoderatè, undequodadipfumattinetin P medio  Deconiect.cuiufque morib. &c. mediocritate interaudaciam,t)timorem constituit,& ingeniu perfpicax, atqueaptißimumadomnemcognitionemreddit.Al bertus timiditatem illitribuit, quodeius dictum, fi conferatur cumparuocapite, atquecumaudacibusnatura hominibus, rectè Sehabet; nammediocre, ficonferaturcumexcesu, defectus ra tionemfubit : atfimpliciter,&perſenoneft verumexdictis . QueGalen.demagnitudineac paruitatecapitisphiloſophatur ex multitudine materia, autrobore virtutis, penesipfumvi deantur Deart. med. cap.1 1. EgofumhacinreſequutusAri Stotelisdoctrinam,arbitratus nempè,utplurimum,inagnum, caput plurimumcerebri obtinere, & paruumcaputparums. Quodfiinterdum molesprocefferit ex copiaofſfacee materia,aut idgenusalterius; queGalenusdifferit verafunt; cumenim copiofior affluxerit corpulenta, terrena eiuſmodi materia,op preſſionemfignificat spirituum ,eorumque etiam naturam ex commixtione impuriorem; underudemhominem, &ſtupi Additio ad dumportendit . Ariftoteles tribuit capitiparuo prudentiamfect. 30. pro 3. Canone blem.3. atinlib.Physiognom. cap. 9. capitiparuo stupiditatem tribuit,verbafunt; quiveròparuumcaputfcilicethabent, inſenſati , referunturad Afinos : at iuremeritòinterpre tes mendum in litterafufpicantur , nequeenimAfiniparuum caputhabent,fecusfiparuumimmodicècaputaccipiamus,poffis mus, & debemus concederefuturum eſſe hominem inſenſa tum, iudicijfcilicet perturbati admodum . Auicenna capiti paruotribuit infidumeffe,ira velocis,&in omnibusrebusdu bium; D.Tho.lib.defenf.tt/fenfililect. s .patrocinaturdicto meo; cumenimcerebrumoppofitum cordidixerit , uteiusfer uorem temperet,hæcfubiungit verba; Etindeeft, quod illi, quihabentparuumcaputfecundùm proportionem cæterorummembrorum,impetuoſi ſunt,tan quam calorecordis non ſufficienter reflexo per ce rebrum. De Figura capitis. GALENVS figuramcapitisnaturalemeſſevult ſphæra Libro 1.de instar, utrinquefcilicet a temporibusleuiterdepreffam, ex 1. lib.9.cap. offibus,cap. quadepreſſione etiam affequitur inanteriore, posterioreque partdevu capitis parte prominentiam aliquantulo maiorem, quamforet Spherica ipsa curuitas. Figurasnonnaturales idemGalenus quattuor enumerat. Primamcumeminentia anterior deperijt Saluapofteriore . SecundamcumeminentiapofteriordefijtSal uaanteriore. Tertiamcum perijt utraque. Quartam cum temporaeminentdepreſſis occipite,&fincipite,quam postre mamfiguramexcogitaripoffe, verùmnondariidemGalenus dicit ; licèt Veffalius aſe vifam Venetijs in puero bardo, amente, etiamqueBononiæ profiteatur. Nonhabetfiguracapitisinstinctüimmediatèadactionem, Canon1. fedadcognitionemperti pertinet,pereamque eamqueadactionem. Figura naturalis a Galenoiudicata,quamproximèexpofui- Canon2. mus, probabiliffimumestfignumaccommodataad intelligendu dispofitionis,non conuertibile tamen. Prima affertionis pars multa inductione conftat. Claramontes Claramontius Pater Claramon tesClaramó meusexquifitèfiguram eiufmodiobtinuit,&acutißimo inge- tius Autho nio,acfolidainfciétiÿsdoctrinafuit,pariterquemagnoinrebus ris Pater. agendisiudicio. IacobusMazonius inlitterarum uniuerfitate magnus, acceleberrimus,figura eademfuit. Peraliospræterea multosinductioducipoffet. Atfecunda afſfertionis parsexem plisquoque aliquibus confirmatur. Periclesacuminatofuitca- Periclesca put acumi pite,&fecundißimoingenio,acfummaprudentia. Ianuenfes natuhabuit P 2 bac  Deconiect. cuiuſquemorib.&c. Canon3. artemedic. hacnuncfiguradelectantur,& acumineingenijfaltem inrebus agendispollent,cuireiratiofuffragatur ; figuraenim eiufmodi turbinataparuitatiscuiuspiam vicemſubit,ideoque minus ex eacalor cordis refrangitur , undeactuoſiorhomoredditur. Prominentiaposterior capitis,feu prominentia occipitis , eius-védepreſſiopropenfionemadactionemipſe perſe, ferunt, vel vitiant: itaſenſitGalenus,estqueratio,quoniam exneruispendetmotus voluntarius,quorumprincipiumestce rebellum , ideoqueinoccipiterefidetprincipium voluntarij mo tusinſtrumentarium, utproeius variaconftitutione,variè etiamad motumfithomodispofitus. Cumitaque iuſtapromi nentiacaloremfignificet,depreffiocontrafrigiditatem potius, inde ex protuberantia moderata roburfacultatis motricis ex Galenusde depreffioneimbecillitas arguitur,&augeturconiecturaroboris, cap.11. ficumprominentiaeiufmodiconiungaturceruixcraffa , & ru bicunda; nameaquoquefignumeftcaloris, utceruixgracilis, #pallida,velſubalbidafrigorisest indicium. Attamenfi hecomniaexGalenidoctrinaſuſcipiantur,adhucnoneritfignü moralis alicuius actionis,seupropenfionisproximum; nam ro burvoluntarijmotus aliudestadferuiles actiones,aliudad ci uiles. Et distinctioAriftotel.lib. 1. Polit.cap. 3.verbafunt; Vultautem natura , &differentia facitcorpora libe rorum, &feruorum, aliaquidemrobuſtaadneceffa riosvſus, aliaverò recta , &inutiliaadtales operatio nes,verùm vtiliaad ciuilemvitam: hæc autem diui ſa eſt inbelliopportunitates,&pacis. De fronte. FRONS imaginemanimi multam continet, &exceptis Foculis, omniumcorporispartiummacam must Frons LiberSextus.  Fronshominitriſtitiæ,hilaritatis clementiæ ſeuerita tisindex. Cicero adfratremdepetit. Conful. animi ianuam appellat, que dicta, idque genusalia affectusprafentes verè fignificant; interiores enim animi affectus,ac paffiones inocu los,&infrontemerumpunt,ira metuscupiditas,odiumamor: attamenfi cuiisfitnaturaoris habitus,qualis eftirafcentibus, conijciunteiufmodihominem effenaturainiræ affectumpropen Sum. Vocatbos moresapparentes Arift.lib.Phisiogn.cap. 2. Fugaciailla affectuuminfronte, oculis , &orefignaadfecun dammethodihuiuspartemſpectant: at Stabiliahæc,quæ nunc dicimus, adhancpartem pertinerepoffunt. Licet enim cause nonfint, morum caufis tamenannectuntur; quafienimnatura eas notas imprimat adinteriorum propenfionumfignificatio nem, nexumquendamcumcauſafinali continent,fiuemelius dicamus:quoniam diſpoſitioad operationem pendentemexfe, utadfinemdirigitur, cumoperatione,adeoquecum caufafina li mutatiooris eiusquehabitus coniungitur, ut adidfignorum genusreducaturhoc, quodab effectuadeffectumfumitur, cum abeademcauſapendent. Obnexumautem&bac, & illaex moribus apparentibus multafignaponemusinhacparte aliqua tamentertiæpartireferuabimus. Eandem methodum vfurpa uit Arist. inpred. dequalitate. Cæterùmfronsconformatione ſuanullumperſeprabetad moresinſtinEtum, cum neque mo rumfitfedes: adcognitionemamplius pertinet. Quoniamer gocaputſphericumexactènonoporteteffe,fed leniter utrin que compreffum,frontisquoqueperitex eacompreffione sphe ricitas exacta, eiusque vicenasciturfigura, quaquadratăvo cant,inquaanteriorparsfrontiscumtemporibus nonconiungi tur in orbem,fedillaaßurgit ,hacdefident. Illiusitaqueextre maaliquantulumprominent , ut cudeuexitatetemporumcon P 3 ferun ; Deconiect.cuiufquemorib.&c. feruntur, concaua illafrontisdicipoſſent : accertèprominen Canon1.de drata. tie debent vocari. Aboculisquoque adcapillos deficit exa Etasphericitas . Figura quadratafrontisfignum eftpræftantisingenij,aciu figura qua- dicij; nafciturenimexfiguranaturalicapitis in anteriore, cuius parteiudiciumperagitur,confertquoque adprudentiam, utad agibiliumcognitionemdifponit, rectumqueearum iudicium . Multibominespræclarifrontis eiufmodifiguramobtinuere. Sifigurecapitis,nonnaturales vocataaGaleno , iudicij, Canon2.de figuris non quadratis Canon3. de magnitudi- ingenij vitiumſemperimportarent,frontes etiam aqua dratarecedentes earundemfacultatum vitium indicarent , at cumneceßariumnonfintillefigure,argumentumeiufmodi vi tij, neque etiam receſſusaquadratafronteeſt index certus iu dicijdeprauati, autdifpofitionis adcognitionem vitiate: exfi militudine tamenanimaliumPhiſiognomiconijciuntrotundita temfrontisacapilisad oculos indicare Stupiditatem; ea enim eftfigura afininefrontis. Rotunditasautematemporeadtem pusdicuntfignum'ira. Sediamegrediorexftatutis mihi li mitibus. Magnaeftfronsbumana,ſietiamintramediocritatem bu ne,&parui- manemenfura contineatur , eiusmodique magnitudo ad diftin tatefrontis- Etam , & dilucidamcognitionemconfert; ratioque est, quo niaadcognitioněeiufmodifinceriorfanguisexigiturqualis non eſtſanguiscalidior, quamobremcognitioelaboratur in cerebro, etiamfiprincipium eiusfitcor. HecomniaexAriftot.lib.2.de part.animal. cap. 10. fronsautemmagna, utdetecta, efficit , out confluentesin anterioremcerebripartemhumores ,&spi 1 ritusperfrigeratioresfint, adeoque etiamaddistinctionem,& lucidioremcognitionem conferant. Quodfimagnitudofrontisexcedat,perfrigeranturplusiu Sto  Sto Spiritus ijdem,undetardi adcognofcendum,ac iudicandum fegnesqueideohomines redduntur: refertArist. adBoues . Atfifronsparua, spiritus obtegumentumcapillorum , t ) bumoresin anterioreparte minus perfrigerantur, quàmparfit; ExArift.di calorautemceleritateiudicijfacit, ob agitationemfentiendi , lib.2.depar. ſtin. cap. 10. &iudicandipuritatemintercipit, atquerefringit: refert Phi- animal. lofophus adſues inPhifiognom. mobiles vocatin historiaani malium, &congruitaffertioobceleritatemiudicij . : Incapillorum afronte adtemporaflexu , velangutus effi- Canon4.de citur, isqueconspicuus, velangulusquidem,fed non ad mo- capillis. duminfignis, velorbis abſque angulis reſultat. Hiccapillorum babitusfuitin Philippo Burgundiæ Duceexeius icone. An gulosconspicuos, &eminentes Ferrantes Gonzaghius, Pro SperColumnius, & proximèHenricus IIII.RexGallie: Ex togatis acliteratis hominibusIacobus Zabarella , Claramontes Patermeusmemoriameahabuere . Iudicium angulieiufmodiindicant,nifienormesfuerint; te nuiusenimesteainpartecalueos, quàmfrontis,adeoquecum estibidetectum,magispatentperfrigerationi ſpiritus anterio ९ rum ventriculorum, fincerioresqueideoredduntur atquefince riusiudicium efficiunt . Quifrontemrugosamhabent,cogitabundi;dumenim cogi- Canons.ex tamus,inrugaseamcontrabimus; quitriſtem, meſti; quine- parentibus. bulofam, audaces; quiauſteram,feueri;demiffa lamentabun- Arift.inPhi dum; exporrectahilaremfignificat; undeillud Comici, Exporigefrontem . Cumrugeinaltitudinemfrontis protenduntur,nonin lon gitudinem, iracundumſignificant; inira enimeomodo contra moribusap fiogn.cap.9. bitur, &corrugaturfrons. Polemo infiguraacerbitribuitil lirugas. P 4 Frons Canon6.de frontisafpe ruate . Canon7.de frontis. i  Deconiect. cuiufquemorib.&c. . Fronsafpera denotatprius impudentiam,quodfiadhucma iorfit, indicat uſqueferitatem; nam hominiobanimæ eiusno bilitatemnaturadedit, ut magis multo dominaretur corpori, quàmanimebrutorum . Senſaitaqueanimiin ore effulgent, prefertim inoculis, &infronte. Quodfieafit cutis, &fubie Etacarnisdurities, utnöprestentfulgori eiufmodianimi adi tum;fiquidemparumprestent,impudentiæfignumidest, cui frontemduram, &calybeamtribuimus, undeillud; Nonos Esttibi velduroduriuseft calybe . Atfinullumdemumpræftetaditumabhumana, utitadi cam, tenuitate, in belluinam craffitiem , terrenamquefera rum impuritatem transijfſfe videtur. Polemo , & ipfefe rohominifrontemasperamaffignauit: coniungoautem ipſedu ritiemcumafperitate; quoniamduritiescutis non videturab foluiabimpuritate, adeoqueabinæqualitateea,quæ cumduri tie coniunctafacit afperitatem . Adamantius doloſo homini tribuit, interdumfurioſo . Frons inæqualis, que ſcilicetfoſſulasquafdam, ac inequalitate monticuloshabet, argumétum præbet hominisim poſtoris , ac fraudulenti ; ita Adamantius . Ratio verò eaest,quoniameiusmodiinæqualitas nonexoffſefrontis,fedex muſcolorumtorisprocedere videtur,quitori robur eorundem muſcolorumfignificant: at mufculifrontisid munus habent, ut variasfigurasfrontipro arbitriotribuant, nunceam con trahendo, nuncexplicando . Sed variarefrontempro arbitrio eſt verſipellishominis; uthocfignumcuidaminnitaturinftin Etui,quodfermèfingulare estinſignisfrontis . Defupercilijs. Canonesexmoribusapparentibus. SVPERCILIAarcuatahominemfuperbumindi- Michael cant, etenim arcuantur ſupercilia in elatione fu- Scotus. perbientisanimi. Achilli Philostratus, AndronicoNice ta, eatribuere. Contraergo, cuminrectumporriguntur mol lemanimumfignificant Arist. incap. 9. 1. dehist. animal. Cumiuxta naſum inflectuntur, austerumfignificant, acerbum. ibid. Aristot. Ratioforte & hec ex apparente more emergit; etenim cumirafcimurex corrugationefrontisfuperci lia coniungimus . Cumiuxta tempora inflectuntur, deriſorem, diſſimulato remqueindicant . IbidemAristot. Ratio occulta,fifignumfit perpetuum. Superciliademiſſa,ſcilicet verſuspalpebrascadentia ,inui dumhominemfignificantapud Aristotelem . AV Deauribus. Caput Octauum . VRESadactionemnonhabentordinëperſe ullum,sed Exconfor adauditumſolum. Ex conformationeergoearumnonlicet rium none instinctumadmores, nequeetiam adcognitioneminteriorum, licitur.co.. fenfuumelicereperfe, acprimo. Eaunaconiecturafuggeritur, ctusadmo quodfigrandioresexistant, quàmparfit, corpulentamateria copiam redundantemindicant,exquacopiaopprimifacultates animales coniectamus , cum fpiritaliorem illæ materiam exi gant, &perspiritus,utperprimum ac verum inſtrumen tumabfoluantur. Estitaque Canon. Aures, guitioinftin res. Canonpri mus. Deconiect.cuiufquemorib.&c. Aures, fimagnitudineexcedant,bebetemhominem,acobtu SumingeniumfignificantAriftot.inPhisiogn. ubi afininaseas vocat, &inlib. 1.de hift. animal. cap. 11. hæchabet. No ram morumoptimorumhabentaures , quæmedio cres funt, atquæmagnæarrectæque vltramodum , ſtultitiæ indicesfunt,autloquacitatis. Hecille. Canon2.& 3. Canon4. Mediocres ergo auresexArift. laudabiles, toptimosmo resindicant; parue autem admodumprauos mores, &fallaces, atquedolofos bominesfignificant; quicanon tamen paruamex diftis obtinentneceffitatem :probabilitatem tribuit fimilitudo fimie, &multomagisauctoritasfummorumvirorum; Arift. adAlexand.Galen. quodmor.feq.temp.corp.Polem. &Ada mant. &omnesferèconfentiuntP hiſiognomi . Vixullus videtureffe Teaffectuŭinauresrefluxus, quibuf damtameninirarubefcunt,aliquibusinangore, ettimore.Bal thaffari Tiberto in arcenostradetento cum adarctiorem custo diam traduceretur,indequefufpicaretur morteſedamnatumiri, utverèdamnatusfuit, auriumfummitates erubuißeobfer uatumfuit. Pudori tribuit Ariftot. auriumfummitatis erubefcentiam. Deoculiseorumý, aspectibus. Caput Nonum. §. Primus. Duobusmodisoculimoresindicant. CVLI nullum habentadactionem impulfum, atfunt velutianimifeneftra; in illisenimmirumin modumaf fectuselucent,nificomprimantur. Caputergo ex apparentibus moribuspræcipuuminillislocumobtinet: atetiamfuntcerebri temperamenti indicia , uteaquoque ratione mares indicent, quomodo ex cerebri temperamento licet mores naturales,feu propenfionesadillos elicerefatisremotenempe. Praſlatitaque 235 exmoribusapparentibusexordiri. Primumautem apparentes affectus inoculisipfisdiftinguere,&defignaretentemus. §. Secundus. Obtutuumdiſtinctio, acaſpectuum. ASPECTVVM, acobtutuumdifferentiaplurima . Verùm exhispræfertim capitibus deducuntur omnes; ex proiectione quadamradiorum , & retractione; exoculi quadam explica tione, ac contractione declarabo differentiam:noneftautemex plicatiohæc ,quæ ex palpebrafit,ſed in pupilla ipſa,eiusque obtutu confideratur . Tertiumexfitupupilleeiufdem,utvel rectàafpicit, velexobliquo; quiaspectus limisoculisfieridi citur. Quartumexmotu, &quieteoculi; est verò motusdu plex, alterperſeoculi , alterob palpebras , ut ille alterno, ac cito motununcpupillam aperiunt ,nunc claudunt : oculus verò aſe habet, utveldefixus, &immotusſpectet , velhucilluc voluatur, & modòinhanc,modòinillampartem refpiciatpo Stremumerit ex humiditate quadam , & ficcitate afpectus. Singularepetamus, &declaremus . Proiectioergo radiorum a menunc ufurpaturnonpro eaproiectione, dequa est inter Opticos, ac Philofophosantiquiores,& poſteriorescontrouerfia, viſione fiatextramittendo,anintusſuſcipiendo. EgocumAri Stot. & recentioribus Opticis,Alhazeno, &fequentibusfum: fedradiosnuncappello efficaciamquandam spiritalem, quæex 1 aduerſoprofpicientium oculos, &animospenetrat: Efthicfer uentis cupiditatisafpectus. Ouid.in Epift. Helene adParidem. Tu modòmeſpectas oculislafciueproteruis, Quos vixinstantesluminanoſtraferunt. Hanc 1  Deconiect. cuiufquemorib.&c. Hancegoprorectionem voco,quamOuidiusinftantiamvo cat, & meiudiceappofitißimè, utegoquoqueoculosinſtantes, quiita refpiciunt, appellaturusfim. Iniraidemest afpectus, Jedinftantiaperturbatior, &visustoruus, utexanimo ul tionemquærente, non voluptatemeius,quiafpicitur,procedit. Minacesitaqueoculi vix&ipfiferuntur,curiosèquoque, & anxièaliquidquæritantes, eadem instantiarespiciunt. Inhis veròomnibuscupiditaseft,etenimiraquoquecupidi tas quædamest; uthacrationepetulcosoculosadhos etiamre digerepoßimus . Contrariumafpectuumretractum voco; re trabiturenim vis,quæincontrarioafpectu emittitur, in mo deftis hominibusergaeos, quosreueretur; inpudibundis adole ſcentibus aduerfusfæminas. Erga quoqueres inuifas,dum ultionis defiderium non ſubest, eodem afpectu retracto uti mur, cumnonlicetalidoculos auertere. Stupentes uſqueoculi redduntur atqueattonitiadeiufmodireruminuiſarumpreſen tiam . Reiconuicti coramPrincipe, aut magistratu ita afpi ciunt,fi eos cogantur afpicere. Contemplatores quoque homi nes, & aliaetiam ex caufacogitabundiitaobuias resrefpiciunt, ut velinterdumnonanimaduertant,nequeagnofcant. Quandoque contrarijeiufmodiaspectus ex contrarijs affe Etibus emmiſcentur,v.gr.fiquis ardenter amet, &etiampu dore magnodetineatur , pudor retrahitaspectum, at concitat amor: ineaperturbatione afpectus quoqueperturbatur & nu tat, velenimlimisaspicit, ſicommoditasadfit, velinstarſo lisperraramaliquaex partenubemerrumpentisinstans inter dumafpectusaperitur, interdumobducitur . Hecubamixtum eiufmodiaspectumerga PolymnestoreminHecubatribuiturab Euripide; exodio enim intuerinon poterat , at ex fimulatione debebat . Inobliquumergoafpectumcontrariæ ipfam rationes addu LiberSextus. 237 adducebant,quem aspectum ipfamet excufat, falfamfcilicet caufamadducens, Pudeatteintueri exaduerſo, Polymnestor, inhuiufmodi conſtitutamalis . Adfecundumpardifferentiarum tranfeamus. Explicatio nemoculiego voco,cumoculus, utdicitQuintilianus,bilari tate eniteſcit: contrahi veròdico, cumtristitiaquoddam ducit nubilum. Contractionemautem, & retractionem differentes ſtatuo: in retractioneinprofundum receditrepræfentatiofermè animi,in contractionecogiturinſemetipfum animus : interbas contrarias dispofitiones,estmediusconstantiehabitus, cum nempèoculus nequehiſcit,nequecogitur. Inhoc gradu graui tas afpectus reponitur. Aliadifferentiaeratexrectoafpectu, autobliquo: aspectus obliquus, qui &limusnuncupatur,vel limisfieri oculis dicitur , excupitatenafcitur, cum velpudore impeditur, velpudorempratendit. Femellahocaſpectuama- Quo afpe toresplerunqueirretiunt: nos vulgooculo caudarefpiceredici- tufæmine amatores mus: atinuifosetiamhomines,quibusque irafcimur, ita quo- retiant. queinterdumrefpicimus. DidopenesVirgilium,feu Dido nis Umbra Aeneameomodointuebatur , Talibus Aeneasardentem, t) toruatuentem Lenibatdiftis animum, lachrymasqueciebat: Illafolofixosoculosauerfa tenebat. Ettoruusafpectus plerunqueextoruointuitu dicitur. Quar tadifferentia ex motu oculos mobiles, & contrafixosdistin guit; namfihuc,illucusque vertantur oculi, mobilesfunt,fi in eodem obtutu perfeuerent, fixi, & defixi dicuntur. Hic eft motusipfeperſeoculi, at expalpebra, cum apertaipsa ma net, intenti, &rigentesoculi, conniuentescontrà, cumclaudi tur: cumalternatautem vicesclaudendo, &aperiendooculos, nutare  Deconiect. cuiufquemorib &c. nutare dicuntur . Poffunt veròt modicenutare ,t)immo dice . Ariftot. differentiam expreffit incap. 10. 1. de hiftor. animal. Et autnimiumconniuent, autrigidi,intenti queconſtant, autmodicè nutant. Poftremumpar differentiarumest humiditas,&ficcitas oculorum: bumidioculi apertèfunt, cum lacrymisfuffundun tur, at verò ante exitumlacrymarumoculiin affectibus ani mumemollientibus imbuunturbumore quodamnon erumpen te, qui tamenreddatoculos interna humiditate vuidiores:fic citascontra omnem eiufmodi humiditatemab oculis excludit . Heomnes differentiæficonbinenturinmagnumnumerumex crefcent; adharumque aliquas reducunturomnes,quæcunque memoranturabauthoribus . Arguti,acuti,proterui,cupidi,im pudici,inftantes,pollicentes, minaces,afperiadprimam differen tiampertinent,ficut & contrarij torpentes,ſtupidi . Lati,ri dentes, triftes, mæsti,grauesadſecundam differentiam redu cuntur. Vagi,mobiles,fixi, rigidiquoque, acrigentesadquar tam. Recti, limi, ) tranfuerfi, velextranſuerſoadtertiam: adquintamturgidi, vuidi,fuffuſi, molles; duri , rigentes ad hanc quoque differentiam,sed &alioinſenſu pertinent.His itadistinctis,fubijciamus Canones. Canonpri mus. Annot.r. Canones continetexmoribus apparentibus. OCVLI instantes,fiuequorum afpectusinstantesfuapte naturafunt, cupidumquoquefuaptenaturahominemfignificat. Cuminstantesoculiminacesfunt,iramcertèſignificant,& hominemiracundum. Toruus afpectusisquoquedicitur, licèt cetera rectusfit; afperitas enim &feuitieseminenstoruitatem prafefert. Non æquè afpectus retractusfignificatdefideriorumceffa- Annot.2. tionem, nampoteftalius affectus veltimoris, velpudoris co gere defiderij significationem, quod tamen vehemensfit, ) Sublatocomprimenteaffectu,ſit infigni modo erupturum . Si quishorum Plutigalea, velannulo Gygisinduatur,non minus acupiditateraptabitur, quàm,quicupiditatemfuamliberius in dicabant . Potest etiam excontemplationis habitu retractus eiufmodi aspectusnaſci, etiamfivigeantcupiditates . Aspectuslimi,acfurtiui, incertiquoque ,ac viciffitudine Canon2. quadamproiectionis, &retractionis agitati, cupidumbomi nem, & viciſſim veltimidum, velin vniuerfumobnoxium cohibentialicui affectui indicant. Timiditatemfumo in vni uerfum, utetiampudoremcontinet, quiest timor infamie, utque etiam ad timorem reuerentia extenditur : qui verò fittimor, acaffectuscohibens , exalijs estconiecturis inuefti い gandum . Hilaris, acridensfuaptenaturaafpectusfignificathominem Canon 3. fimplicem, acbonum, bonitatenempèilla, quænonbenèaudit, utrectènotat Plato : eftautem cum leuitate ac imprudentia quadamconiuncta. Namintamfrequenti contrariarum re rumoccurſu lætumcontinereaffectum, quemridentes oculipre ſeferunt, vel ab altißimaeft virtuteanimi, quamnemo na turaobtinet, velaiudicij leuitatependet . Marcus Antonius M.Anto- Brigantius oculos ridentes naturaobtinet , &virficcinè bo- nius Brigan nusest,nontamen bardus,nam )litterisoperamnauauitnon ſquequaque infelicem. Polemo, ) Adamantiusimprobi tatisfignumftatuunt: adiunguntetiamſplendorem , aquopo tius,quàm abbilaritate,acriſu improbitas arguatur: namfplen [HUS. doris,fi ab igneocalorenafcatur,ficcius , &calidius eße cere- Feliumtem brummulto, quàmparest, indicat,que eft,felium tempera- peratura. turaد  Deconiect.cuiuſquemorib &c. tura,feritatemquepreſefert; cum cordis calorirrefractusper fiftat, & calor etiamimmodicus cerebriexfuperiusdictis co gnitionemperturbatam reddat:fedhocadoculi crafim potius, quàm adaspectum,acaspectuumſpeciespertinet. Annotatio. Atfioculi, nedumridentes,fedinftantes etiam,acprocaces fint, indicant cupiditatem, &bonitatemproximèdictam,que tamenacupiditate refrangatur, & aliquantulum eidem acri Canon4. monieaddatur . Oculi mobileshuc, illuc,fcilicet volubiles, inconstantem, ac inquietum animihabitumfignificant. Cum palpebre rigent, audaciæfunt indicespenes Polemonem,nec malè; calorem enim commostrant . Annotatio. 1 Atnutantesoculi ex alternatione palpebrarumfrequente: funtinditiumcontrariorumaffectuum,Aristot.timiditatisno tam afferitin Phifiogn. Canons. Canon6. Canon7. : Defixi, &intentioculi, &præfertimpalpebris quoqueri gentes, autſtupiditatis, autimpudentie notafunt. Atcum admediocritatemacceditintentio illa afpectus,fiinmediocrita te conſiſtat exactè, eſthomoprudens, &placidus,&laudabi liummorum, ac laudabilis conſtantie. Siamediocritate ali quantüinrigoredeflectat, estgrauitatis nota:fiquemagisin tendaturfuperbie. HucpertinetilludSenece; grauefuperciliū. Oculificci durumhominis animumſignificant , crudelem , &ferum; contraria enim humiditasaffectus emollientes a nimumindicant . Polamonipeßimos, &flagitiofos homines monftrant: nonabhorrenthacanoftris. Oculi humidi affectum mollem , &emollientemanimumfi gnificant,voluptas,& venereaprefertim,molliseftaffectus, animumquelaxat, )emollit; undecumreipfa, velanticipa tione exafpectu,aut alia eiufmodi cauſainfidetanimo,oculitum maxi LiberSextus. maximè dilutifunt,acfeipfos inundantes etiam Polemoni. Anacreon 241 humidū o culumvene Anacreonhumidumoculum veneritribuit . Taffius nosteraffectui, acprope voluptate venerisaffecto ritribuit. hominioculum tribuit , tremulo , e laſciuo , Prior Ouidius dearteamandilib. 2. Aspiciesoculostremulofulgore micantes Vt Solinliquidaſaperefulgetaqua . Commiſerator quoque, t) mifericorshomo humidos habet oculos; undepropenfi inliberalitatem,ac beneficentiam, id quegenusalijhumidosoculos obtinent; auari, maleuoli ,ſaui, alijqueeiufmodificcos. Quoniaminterceterosaffectuslaxantes animumesttimi. Annotatio. ditas,quæ laxat nedum,ſedinterdumſoluit; timidietiamоси loshumidoshabent: atcumtimiditatepotesteßeconiuncta no cendiocculta voluntas, utfæpèetiam coniungitur;fitqueilla maleficentiaexinfidijs,quæproditoribusineft . Humidi ergo eiufmodi oculi, &eorumlacrymefuntprorfuscauende. Sunt enimcrocodililacryme . ; De oculorum coloribus. Coloresdiftinguuntur: opinionum varietas affertur. ADcoloresoculorumtranfeamus,exquibus tamen multo paucioresCanones, quàmexafpectibusnafcuntur, id temprimò, deillispremittode colorumhuiusnobiliffimæpartis cauſaduascapitalesextareopiniones: alteraque est Aristot. Galenicauſam reijcit inhumores : altera,queestpofteriorum anatomicorum, prefertimVeſallij,reijcitin vue;quedeprimi au  tur,  Deconiect. cuiufquemorib.&c. tur, tincturam, quamnuncflauam, nunccefiam,nuncnigram dicunt,proqueeiusmodi varietate etiamiris oculorum variè tincta infpicitur . Verùm antealia hac distinguere oportet. Trescolorū Tresfuntcoloruminoculisfedes, pupilla,quæ estin medioocu in eculis fe- li, estqueomniumcirculorum minimus: iris,que ipfamcircun dat: &tunica alba, veladherens,barbarisconiunctiua , quæ reliquamoculiabiride partemobducit . Pupillecolorinomni busestniger; adhærentistunica albus : at iridis varius, bu iusque varietatis , accolorum causa queritur. Vefallius ergo tincturam vuæindepreffafuiparteiridis colorumcaufam sta tuit, utdiximus , &RealdusColumbus eandemfententiam Sequitur. Varietatem eiuscolorationis admittitquoque An dreas Laurentiusrecentiffimus anatomicus . Galenusin arte medica, &GalenumfequiturAuicennaincantica,tribuunt humoribas varietatembuiufmodicolorumoculi. Tribuitglau cedinemquattuorcaufis,autfcilicet magnitudini,autſplendori bumoris chrystallini, autfitui prominentieiufdemfcilicet chry Stallini, cumpropiorpupilleest, contrariomodofehabet, quàm cummagisinprofundo onditurautpaucitati, acpuritati aquei humorisinpupillaexiſtentis,quibus caufisomnibusconcurren tibusfit, inquitille,glauciffimus oculus . Nigercontraoculus fit velobparuitatemchrystallinihumoris,autpropterprofun dumfitum , velquoniam splendidus ,&fulgidus exquifitè nonest, velquoniamhumoraqueusautfuperabundat, autest impurus. Singulecauſe oculum,ſeu iridem nigramfaciunt , omnesnigerrimum Arist. abfolutènigritiem multitudinihu moris,glaucedinempaucitatitribuits.degen.animal. cap.1. Opinionesrelatæ expenduntur. GALENIopinionunquammihiprobari potuit,quain parte partechrystallinum humorem intra pupillamadmifcet;namfi chrystallinus coloremoculialiquemproduceret, nonnifiin pu pilla, acoculimedioproducere eumpoffet, quaperuius eftoculus chryſtallino: pars autem vue, inqua iris effingitur,estopaca, &nullumpræbetadchrystallinum, velachrystallinoaditum. Quomodo ergo poteftachrystallinotingi, autabhumore intra chrystallinum, &vueam contento? OpinioitaqueVeſallij,& Sequentiumanatomicorum multoprobabilior,imofidifeftio re abilio ſpondet, utipfiprofitentur, certa , ) neceffaria eft. At quid deArist. opinione? Eftipfaquoque cumlaudata anatomicorum coniungenda, nempèfaciamus vueaminparte iridis (dehac nuncagimus) effècaſiam,acglaucam,ſihumoraqueus,quiin ter vueam, & corneamcum multotamen Spiritu commixtus intercedit,fit multus,obfcuriorem colorem eaipſa vueetinctu raexhibet,fipaucushumor,glaucioremex Ariftot. ratione: experientiafuffragatur; ficæruleocolorifuperponamus cartam olea unctam,proindequediaphanam,obfcuriorapparebitfub iectus color,quàmfinecharta: atfiprime chartæ aliam itidem inunctamfuperpofuerimus, obfcuriorapparebit color,quam cum unaſuperponebaturtantum, vtpateatexdiaphanoaltio--re obfcuriorem colorem reddi,quàm ex minusalto, utfitinctu rafuerit cafia quee,&humor multus,coloroculiprocafioni gerfitappariturus. Hocautemdehumoreinter corneam,& vueameftaccipiendum, nequeaudiendus SimonPortius,qui nihilaqueihumoris inter vueam,& corneam reponit; un defententiamhauferit, nefcio . CertèGalenusreponitinprin cipio cap. 6. lib. 10. de usupartium, & reliqui anatomici, resipfaclamat. : 2  Ter De coniect.cuiufquemorib.&c. Fundamentumponiturad Canoneseliciendos . Ex cognitione ergo caufarum tincture varia vueainda gandifunt Canonesmorum,fiquiexipfis nafcantur. Quier goinhumores reijciunt colorumcaufas, Canonesetiam expedi tos afferent; nempèflauitiesſecundùm ipſos exbilenafcitur , rubedoexfanguine, cæruleuscolor,acalbusexpituita, nigerex melancholia: at veròhascauſasnonefferecipiendas anteaoften dimus, exobferuationequoquepatet; namGermanicesijfunt, Sanguine,nonpituitaabundant. HoratiusGermanosceru leos obid vocat. Intantaergo incertitudine cauſe , quomodo certos indelicet elicere Canones ?præfertim cutemperamentum velnotumoculorumfatisfitacordistemperamento remotum , inquoexfuperioredoctrinamores,naturalesfcilicet,confiftunt. Ego,quæfequuntur, probabilia iudico. Natura vult obfcu ram vueamtingere, tumintus,tumextraadſpecierum vifi biliūdistinctioremperceptionem; obfcuritate autemplurimum ipsa adiuuatur; undeprospicientes pertubos, vel ex puteis, quiqueoculos magisconditoshabent,distinctiore utuntur vi fione: utArist. tradit s. lib.degen. animal. cap. 1.Veſallius lib.7.cap. 14.fcribit; Vuea namquetota ſuperficie,qua duratunicaproximèſuccingitur,perpetuònigraeft, &modicèhumecta,inanterioreautemſuęcompreſ fionis ſedevarietingitur . ReliquiAnatomiciſequuntur, licèt Galenusceruleampotiusdixeritlib. 10. de ufupart.cap. 4. naturaergoinidpropendit, uttunica vueafitnigra,idque Natura ra ha ratio viſionisdiftin&tionis expofcit . Verùm vtilitatisnedum,feddignitatis rationem Natura berneduti habet, utindiftinguendis , &aptandis coloribusflorum , in tingendis auiumpennis , &quadrupedumpilis curamprefefe- litatis,fede 245 ratomniartefuperiorem . Multaalia argumenta adducipof- tatis. tiamdigni fentadhocipfumdemonſtrandum, quantamfcilicetcuramNa turaparenspulchritudinis habeatin rebusefformandis. Quo niam ergo,ſiIrispenitusobscura,ac nigra effet,multa oculi gra tia deperiret . Confundereturenimeiuscolorcumpupillecolo re, atquepro tribus coloribus duotantùm effent. Temperans itaqueNatura utilitatemcumdignitate obfcurioremcolorem, ni impediatur,inducit eorum,qui Iridemtamen apupillecolore distinguant . Eftbic mediusiscolor,quem Aristot. charopum vocat. Qui ergo abhoccolorein claritatemdeclinant, veluti glauci, &albi imbecillitatem formatricis virtutis arguunt. Affentit Ariftot. lib. s. degen. animal. cap. 1. Cæſietas ,in quit, imbecillitas eft, nonenim Natura pertingit ad eamvſquecolorisſaturitatem,quæaddiſtinctamvi fionemrequiritur. Cum veròeamplusiufto aſſequi tur validam, ſedinordinatam naturam indicat. At funtcoloresaliqui,quinonnisiaſubincenfione quadamnafcun tur, utrubeuspræfertim, acignitus , &flauus quoquesatu rus inrubedinem vergens,qualis hyacinthi gemma: calorem itaqueipfi arguunt . Hisitaprobabiliterpofitisfundamentis Canonesfubijciamus. Canonescontinet. OCVLVS charopus optimorummoramindiciumexhibet; Canonpri etenimnaturamin totafuiintegritate fignificat.Arift. inPhi mus. fiogn. ingeniofisillostribuit, &fortibus. Oculusceruleus,qualisfcilicetſaphirigemme,estisautem Canon2. glaucuscolor,fedadmodumfaturus,præftantiam, &ipfena 3 ture 246 Deconiect.cuiufquemorib.&c. turefignificat,in mediocritateobfcuritatis, &claritatisconfi in mediocrit ftit . Portaprobeindolis notam illistribuit exPolemone, t) Adamantio,Ariftoteleque adAlexandrum. Certèhosinter pretari debemus oculos Mineruæ glaucospenes Poetas, t praefertimHomerum . Canon3. oculos ha- Glaucioculi,&albiesthorum dilutus nonfaturus color, utinproximèfuperioribus,notafunttimiditatis. Ariftoteles inPhysiognom. imbecillitatemenim naturearguunt. Eiufmo Nero quos dioculoshabuitNero, quitimidusfuit . buit. Canon4. Canons. Annotatio. 4 Oculinigricumexceſſu validam naturam,fedinordinatam indicant,moresetiaminiurios, &praues. Longèaliter Inge nerius inPhysiognom. timiditatis,&ingenijnotam,fednon distinguitis Iridem,acpupillam, ) nigredinem, albedinemque pupille tribuit, cumtamenipſaſempernigrafit, utiam dixi mus, ) resipfaindicat. Oculirubicundi, &ignitiiracundumhominem,&ferocem fignificant . Aristoteles inPhysiognom. cap. 10.Idemetiam indicant oculiflaui,faturi,licètnonæquè;etenim calorem vter quecolorindicatexcedentem, utinprecedenteparagrapho, at maioremrubeus , &ignitus. VirgiliusdeCharonte . Stant luminaflamma . Quemlocumimitatus Dantesnoster vertit, CharonDemonio congli occhidibragia . Rubedoetiaminalbooculi,ſcilicetin adherentetunica, vel coniunctiua vulgomedicis, eofdem mores significat; ex copia enimfanguinisin venaseiusmembrane confluentisrubedo ea nafcitur,undecaloremfignificat: at pretereaexalio capitedi Etimoresexrubore oculorum eliciuntur,fcilicetcapite apparen tiummorum; namiratis oculiincenduntur.Homerus deAchil le iratos oculos eiusardereflammisdixit, &alibioculosinftar ignis LiberSextus. ignis refplenduiſſe. Senecalib.1.deIra,cap.r. flagrant,&mi 247 cantoculi: multus oretotorubor. : Canonhic,quaexparteamoribusapparentibuspendet,mul- Cenſura. tò magis adneceffitatemaccedit,quam utextemperamentoeli. citur, quamqueexfolotemperamento,feuextemperamentiar gumentopetuntur . Colores Iridis aliarationeeuariant, inaliquibus enimfunt Additio. granaquædam, velutigrana millijdiuerficoloris areliquaIri de, Greciceneros vocant. Eiufmodigranahisfanguinea,bis cerulea,bis aliorum colorumfunt: aliquibus grananonfunt, fedplures circuli, v. gr. interdum Iris abalbofeiungiturcircu lo diuerfi coloris , tum ab Iride ,tumabalbo , &a pupilla alio rurfus circulo difiungituralterius ab omnibus coloris . Multa exeiufmodi varietatePhysiognomi de moribusenunciant: at quanta idneceßitate, ceteri viderint. Reliquaexoculisfignaconiungit . AETERbecfignaexaſpectibus exmoribusqueappare PRAETERE excoloribus oculorúducta, aliaprætereaducūtur exmagnitudineeorundem, &paruitate,exprominentia,& cauitate,ex alijsque id genus oculorum affectionibus . Sedniſi rectèintelliganturnonsatis refpondent,quiafferuntur Canones experientia, nequeefficaci nituntur ratione. Ariftoteles ino Ariftote Physiognomiaoculoseminentesfatuistribuit . Quicunque, inquit, habent oculoseminentesfatui ,referunturad apparentemdecentiam,&Afinos.AtCefendegonoui lofephum IſeumComitemliteratiſſimumhominem,&difertif fimumoculismultumprominentibus: nequeminorprominentia TranquilloVenturellionobiliitidem Caſenati,cuiusinagendis 24 rebus i : 248 Deconiect.cuiufquemorib &. rebus magnafuitfolertia, & maximamin literis expectatio nemfui concitauerat , at ob acerrimas inimicitias renunciauit adbuc adolefcens Sylla Vicedominus maximoiuuenis ingenio, &mathematicisſcientijs aptiffimus, præfertim mechanicis, prominentes &ipſebabetoculos,ficutfilius meus olimGrego rius adliterarum uniuerfitatemnatus, atnuncin austeraexě plarique Capuccinorumfamiliafanctiori philofophiæoperam dat; utCanonidcircòex prominentiaductusmultaspatiatur instatias,interquasfubiungo,Bonifacium Caetanum Cardina lem, achuiusProuincie uſqueadannum 1612. Legatum , cui acerrimumfuit, tuminactione,tumincognitioneingenium, oculostamenprominentesbabuiffe. Remergonosex principijs huncinmodumdeducamus. Mediocres oculiinter magnitudi nem,&paruitatem interprominentiam , & cauitatemfunt optimi, atque anaturaintenti,undeintegrenature funtnota, proindeque morum etiam , ac probeindolisargumentumpre &in1.de InPhyfiog. bent, utfatetur ubique Aristoteles . Cum verò cerebrum hifto.anim. magnitudine,&humiditatemediocritatemexcedit,oculosquo Canones que maiores ,prominentioresvéiufto exhibet : quiexceffusbu duoprimus miditatis, acmagnitudinis cerebri, cum paruma mediocritate 1 &fecundus. recefferit , in contemplationem magisdisponit: cum veròplus multòexcefferit, adſtupiditatemadducit ; immodicaenim hu Lib. quod miditas stuporemex Galenofacit. Canonitaque Aristotelis , mores feq. hoc modo,dequehocexceſſuaccipidebet . Experientia de mo oculis . temp. corp. dico exceßuprocedit. Canon3.de-Cumcerebrumficcitate, atque paruitatea mediocritatede paris, ca ficit , oculosiusto minores, atqueprofundius fitos exhibet : at cumreceffus cerebri in eas conditionesfuerit modicus , ad actionembomo, t) caliditatempromptiorredditurobfuperius Canon4. dicta: atcumexceffusfueritimmodicus,feritas quædam moris indi LiberSextus. indicatur . Et hæcdixiffefatisfit. Cupidos prolixioris tra Etationis ad Physiognomos allego : quibus tamenomnibus non est ubique fidesabſqueiuſtoexamineadhibenda . 249 DeNaso. CaputDuodecimum . §. Primus. Signadeſcribit naſi. N nonhabetadactionemimpulfum,exhibettamen Asvs indicia morumexmoribusapparentibus,velpotiusexfi nenatureininstrumentoconformando,v.g. quibusexeſtuat præcordiaadrefpirationemfufficientem , naresapertafunt ac comodate . Undefinares apertas videamus, conijciemusho miniexeſtuantia præcordiaeſſe, proindequeeſſeiracundum , quem & Aristoteles Canonem in Physiognom. exhibet his verbis. : Quibus naresapertæfunt, funtiracundi, referun- Canon. turadpaſſionem,quæfitinira . Hucveròilludpertinet. Collectumquepręmens voluitſubnaribus ignem Alioexcapitenaſusſignificare creditur moresobtacitam , cumpeneſympathiam; crediturenimnaſatoshominesetiam , abundè mentulatos effe, utlegamusnaſatospro largèmentula tis penèsmultosauctores. Lampridius inHeliogabalivita paffim . Naresqueamplefignificare dicunturtestes craßos, amplosque. Quidamrecentiorficdenaſofcribit, Idvirona ſus lõgus, &groſſus ſignificatpræputiummagnum, &èconuerſo: &fuperhocdixitquidambenè Adformamnasidignofciturbasta baiardi. EtdeNaribus, Nares naſiſignificant teſticulos hoc modo, Virgil.libro 3.Georg. 250 Deconiect.cuiufquemorib.&c. modo, quiagroſſæ,&latæ fignificantgroſſos, &la tos teſticulos, fubtiles verò ſtrictos,&paruos inom ni. Hecille, Quia veròamplitestes, craſſiquefemenpluri mumgignunt,in venerempropenfum videnturhominemred Annotatio. dere . Non equè amphis penis venereampropenfionemde monstrat; quippèqui difficilius intendatur ex Ariftotele ing problem. 2 4.fect. 4. Hec,quadenasi, acpenis, dequenarium,actestium con fenfu,&Sympathiadiximusinidrelabunturfignorumgenus, cumabeffectu adeffectum tendimus,quorum uterqueab ea demcauſaneceffario nexu,velfaltem naturalidependent. Rem anteadistinximuslib. 1. buius4.partis, cap. 2. §. 2. §. Secundus. Cæteraſigna coniungitex craffitie, &cenfet . SIGNA verò,queexcraffitienafi,acfubtilitate,inex tremitate eius præfertimducuntur, &exacumine, ac habetu dine, ceterisque eiufmodi affectionibus,amepretermittuntur; petuntur enim exanimaliūfimilitudine,dequaargumentatione iamdifferui. Interimablegolectorem eius cognitioniscupidum adPhysiognomiafcriptores:hoc unumfubnotodenaſo aqui lino, exquocetera astimaripoterunt ; roftrumincuruumaqui Lerobureius, &adpugnandum aptitudinemostendit; eaenim parteetiamadpugnamutitur,&figura ea addiuellendum, que apprebenditeftaccommodatiſſima, atinhomine cumnafus adnullampugnamfitfactus, fedfolumadodorandum,&re ſpirandum, &quodfimileargumentumpræberefimilisfigura potest ? imo potiùsmoleeaexuberante,cumredundantiama teriefignificet , acumenmentis indicare videturnon uſque quaqueinfigne: &egofanèbocobferuaui induobus,alioquin egregijs egregijshominibus,&literatis, quinonadmodumacutierant, ſedtenacespotiusfuefententie. FridericustamenMontefel trius primus VrbiniDuxingenio, &prudentiapolluit,naſum queaquilinumhabuit. §.Tertius. Exmoribusapparentibus . CvM spernimus, velſubſanamus aliquemcontrabimus Sursumnares,& nasum, quiadlateradilatatur, corrugaturque. Huncnafihabitumaduncum vocauitPoeta. Naſoſuſpendisadunco. Cumetiamceunauseabundirespicimus aliquid, eandemfer mèfiguramnaſusſumit. Quiergonatura naſumeiufmodi obtinet, contemptor, & Canont. Subſannatoreße videtur; cuiquefacilèalienares, &actiones nauseam moueant: nosItalice,ichifo,vocamusin actiuafigni ficatione accepta voce,quieiufmodifit. Cumveròquippiamdetestamurindignabundi,naresadfi nistram,autdextrampartemdetorquemus; quocircapoffumus buncfubijcere Canonem. Quibusnaresdetortaaddextram,ſinistram départem , Canon2. Suaptenaturapropenfividenturaddetestationemaliorum , cumindignatione. HosItalicèhomineseiufmodidicimus, di ſpettofi: coniunxit veròDantes,diſpettoſo, etortoin Capaneo.. Egiacediſpettoſo, etorto. Sequutus estTaßiusinArgante. Epiùcheprimadiſpettoſo,etorto. : Deconiect.cuiufquemorib.&c. DeOre. Caput Decimumtertium. §. Primus . Canonesexhiatuoris,&dentibus. Dos ADostranfeamus. morefuntlabia,dentes, lingua,bia tus,exquo hiatuosdicitur; estque velanguftum,vella tum,amplumque,&inaliquibus uſquereſcoſſum: alijaddunt differentiamprominentia, &cauitatis. Oscauumnos,boc cacaffa, vocamus,ficutiosprominens,boccain fuori, E fingulis veròdifferentijs Canonesipfipromunt,&proponunt: verùm plurimam partem ex animalium fimilitudine deducunt: ex conformationenafcunturfolum, quiexhiatu , & dentibus Canon1. Canon2. ducuntur. Nempèadrespirandum , &comedendumhomini datumeftos: quibusergo magnumest, ac validisconftansden tibus , ijs voraciores etiamfuaptenaturaexeaconftitutione videntur effe . Latitudo prætereaoris , &amplitudoadma gnamaeris copiam inspirandampertinet. Quodficumeaam plitudineoris coniunctafintfignacordisfrigidiufculi, neceffe erit hominem eiufmodi precordia valdè perfrigerata habere. obintimumcalorisdefectum, &obaduenienteminspirati aeris Canon3. perfrigerationem : at veròficalidi cordisindiciaextent incor pore, achominequadrato,rectequeconſtituto,poterimusexam plooremaiorem adhuc calorisgradumconiectare; quaſinatura adeius moderandamincenfionemampliusfubfidiumparandum Ingenerius. pro maioreincendio iudicauerit. §. Secundus. Reprehenfiononnullorum . QVI veròexamploore, &dentibusmagnis,robuftis,ac Spiffis fortitudinemhominis pronunciandam docent, errant ; non LiberSextus. nonenimadpugnamdatumeſtoshomini, utcani , )leoni,  ) idgenus animalibus, utexfimiliore,ſimilesmoresconij cere liceat : neque etiamexeo,quodoſſaaliquamagna, &va lidafintaudaciam, nempècordis caliditatem conijcere licet ,vt exdictisanteapaterepoteft, &patebitetiamexijs,quæ infra debrachijs , ac manibusdicemus. Reliqua signaconiungit, quæ funtex prominentiaoris, exdentibusque. Ex oreprominente, &depreſſoſignamorum grauia du cit Polęmo, exfimilitudinefcilicet animalium. Os enim pro minensſues refert ; unde moresquoquefuilesarguit. Os de •preſſuminuidum,malignum, t) impudicumhominemfignifica re afferit : at argumentafunt parum efficacia. Receßusfanè anaturalifituquandamdemonstrat formatricis virtutis im perfectionem,que tamenimperfectio nonfempermorum im perfectionem importat, cumnoncaditin partesmoribus deſti natas,utincor. Ex labijs prætereafigna hauriunt, fi gracilia fint , aut Arift.inPhy tumida, crafſavé,ſi labrumfuperius promineat inferiori , aut contra inferiusfit prominentiusfuperiore : at exfimili tudine animaliumomniapetuntur. Ex moribus apparentibus. fiogn.ca.9. : Dvmirafcimur,comprimimusdentes;quiergodentesfua- Canont.ex ptenaturacompreffos retinent,iracundi videripoffunt. dentibus có preſsis . Quiſubſannanthominem aliquem,exertoinferiorelabroid inferiorela Canon2.ex faciunt; qui ergoeumorishabitumfuaptenaturaobtinent, fub- bro exerto, Sannatores &pminéte.  De coniect.cuiufquemorib. &c. Sannatores videntur effeexapparentemore; undeprominen tiainferioris labri, cumad eum habitum accedat,ſubſannato remetiamindicare videtur magis, quam labrumfublime,t) deorfumtendens, quodmaledicentiæfignum affert Polemoin fignis maledici; quia, inquit, referunturadcanes : atca nesnonfunt maledici, licètlatrent, utarceantafinibus,quos Canon3.ex Jinguęinter Jabramotio ne. 2 custodiunt, viatores . Inproludijs veneris adexeiendaofculalafciuafitlabiorum, aclinguæ lambentisfrequens mutuusquecongreffus; quibuser 2oisfuaptenaturalinguæinter labiamotus , & vicißitudo, laſcini videripoffunt, & venerei. Etvulgo etiamita ha bent. Præfertiminpuellis is motusobferuaturutpruritusin Veneremindicium . DeFacie. CaputDecimumquartum. Quas partescontineatfacies. Fid significat Aristot.definitio,etiam ACIES est, que inter caluam , & collum continetur. fialijs|prolata verbis. Suntautem; Faciem eampartem nominamus,dunta xatin homine,quæcaluxſubiecta eſt. Verùmfubin telligere oportet vocemcapitis, utfittotadefinitio Arift. Fa cies eſt ea pars capitis, quæ caufæfubiecta eſt, in ho mineſolo; nam reliquaanimaliafacieinuncupatione nonho bilofop! neftamus, utPhilofophusipfemetaßerit. Etfanè Ariftotelica estexacta faciei defcriptio. Formaenimac ſpeciescuiufqueſeu figuramdicere malumus, exfaciepotiſſimum, velfolum elici tur. Hancunampictores,ſculptoresvéeffigiantadrepræsen tandamabfentibus, &pofteris hominisformam: Vultus qui fit , continentur LiberSextus. fit,anteain2. parteharumlib. 2.deamorecap. 12.diximus. Infacieprimù continenturpartes, exquibusresultat,fcilicet frons,tempora,aures,oculi,nafus,gena,os,mentum. Secun 255 dolocomagnitudo, autparuitas,utaliquafacies magna est, aliaparua. Tertiolocofigura, &queexomnibusemergitfor ma; bumanaautemſpecies,acforma,prefertim, velfolum, ex facieelicitur. Quartoloco continet vultum,qui ineo prefer tim areliquis tribus differt, quodipfeaduentitiuseft, &fubin depro varijsanimiaffectibus mutatur,atreliquatriaperma nentiafunt ,&infita,nonaduentitia . Defacie ergo ex his finguliscontentiscanonesafferuntur: interreliquas veròpar tes genæanobisomiffepræfertimfaciem alterant, &colore & habitu, quatenuscarnoſeſunt, aut macilenta . §. Secundus. Decarnoſa facie,&macilenta . در ! PROFERUNTUR ergo hi Canones. Facies carnosafegni Ariftot.in tiemfignificat; referturadboues; præterea timiditatemrefer- Philiogn. turadafinos, &ceruos. Atfaciesmacilentabominemaccura tumcommonftrat. Polemomaxillas carnofasmollitiei,ft) vi nolentiæfignumafſferit: macilentas valde malitiæ, &fraudis, Nonæquècarnosegene,atque carnosafrons, carnosaque Annotatio. temporanimiamcerebricaliditatem,feu minoremab eo caloris cordis refractionemſignificant, magis enim calefcit afrontis carnose,temporumquecarnofarum caliditate cerebrumobpro pinquitatem maiorem,quàmacaliditategenarum. Quenatu ra confiliomediocriter extolluntur, ac turgent addignitatem oris, &adrobur musculorumfaciei, quibusin mandendo ma xillarum motusexpeditur . Vndefinaturalem babitum fpe- Canonpri Etemus,carnofegene validioremnaturam,quàmmacillente mus. fignifi 256 Deconiect.cuiufquemorib.&c. Canon2. ſignificant, adeoque & meliorem. AtquoniamStudia, t)cu ræemaciant , ideo macilenta eędem genaeex aduentitio habitu Fran.Picco- curishominem mancipatű, velſtudijsdeditumindicant. Fran mineus. cifcus Piccolomineus celebrisnatura atate Philofophusfaciem Fridericus fummamacieconfectamexlongo studiocontraxerat. Frideri Pendafius . cus Pendafius magnus &ipfePhilofophus carnofioremferua uerat . Concludo maciem genarum naturalimfignificare vel ficcitatem excedětem, velfrigiditatem exuberantem; obquam nonprobèattrahatur, conficiaturquealimentum, unde mores frigidos, timiditatem, inuidiam, velaufterosfignificat,trifti tiamfcilicet acfeueritatem ,feu morofitatem. Macies aduen titia nififuerit exegritudineaccuratumhominem, exercitatum negocijs, autſtudijsdemonftrat. Atfiue naturalisfuerit ma cies,fiuèaduentitiaacuratumfignificat . Mediocris tamenha bituseftexpetibilior,cuiusfuiffè videturex IconeD.Th.Aqui nas. Verumenimueroprodiuerfahominumtemperie, ) ma ciesfaciei , &carnofushabitus magnam ingenij vimcomita tur . Clemens octauus Pontifexprudentißimus, acliteratißi mus,carnosafuitfacie.Innocentius nonus, Urbanusfeptimus Pontifices,&ipfi laudatiſſimi, etiamfi vixPontificatumgu Stauerint,fueruntcontràmacilenti. Canon. De facie magna, ac parua. Сvм magnitudine exceditfacies, materiæ abundantiam demonftrat, quamcomitarifoletingenijbębetudo. Cumveròparuitatemultumdeficitamediocritateiusta, ac proportionedebita, cerebrumquoqueminusiustoarguit, unde caloremquoque minus cordis refractum, () cerebrum ipſum magis excalfactum ,proindeque magisexficcatum,quàm par fit, LiberSextus. fit, indicat, præceps iudicium, inconstansanimus; cumquema 257 gisexcefferit ,feri uſquemores eam crafimfequuntur. Ne Etuntur cum illis, quæ antea de paruitate capitis dictafunt. AristotelespufillanimisfaciemparuamtribuitPhysiogn.c.6. Hectibibonelectorproprobabilibusaßigno,nonpronecef- Cenfura Sarijs vendito .De figura Faciei. FIGVRAfaciei in vniuerfum videturhis diftinguidif ferentijs . Utrum oblongafit , anrotunda, an lata; angusta enim, quelataopponitur, adoblongamreducitur: ita veròhe differentie deducuntur. Velfacies æquèfecundùm altitudi nem,atqueſecundumlatitudinem extenditur , & rotundaest obſemidiametrorum æqualitatem,autfecundumlongitudinem, feu altitudinemmagis ,quàmfecundùm latitudinem extendi tur, estqueoblongafacies; velmagisfecundùm latitudinem exporrigitur,quàmfecundùmlongitudinem, &facieslata vo cabitur . Facile veròintellectu est longitudinem, quam &al titudinem voco, afronteadmentumſumi: latitudinem contrà agena adgenam. Aliqui, utPorta, aliamfaciei rotundita tem inuebunt, estque, cumturget , &prominet in anteriorem partem, cuirotunditaticauamex aduerſo ſtatuit ,quæfcilicet depreffaeft: aliterdicamus,faciemhoc modorotundam effe,que in anterioreparte conuexaeft ; cauam, que in eademparteest concau. DeForma . DISTINGVO formam a figura, licètAriftot.inanima libus confundat, &iure; attamen ob penuriam nominum di Stinguo ego inpreſentia voces, ut res, licètpropinquas,diffe R rentes 258 Deconiect. cuiuſquemorib. &c. Differentia rentestamen, diftinguam clarius: Praterergo communemdi interfigura, Etamfiguram aliacomponiturexfingularumfacieipartiumfi gura, exearumqueintersenexu, acreſpectu; quamformamdi co, v.gr.sinafusfimus, depreſſafrons ,os cauum,gena de miſſa,ſeu macilenta , oculi caui, aures acuta , magne,est formaquædam. Sinaſusſimus,fronsrotunda,oscauum,ge ne macilente, oculiadhuc caui, eftaliaforma: atfireliquafer uentur, varienturfolioculi, velfolum os, velſolagenæ ; alia estforma: multò veròmagis varianturforma ,sipluries va rientur partes; quoniam veròfingula partes pluribus UA rianturmodis (fronsſolapluſquam s 76. exfuperiusfcriptis) &infingulis modispluribusgradibus,interſeque varijscom plicationibusreferuntur. Nasciturinde illa infinitapropemo dumformarum humanarum varietas, quenumerumimmen Sumhominumfuperat potius,quàmæquet: vixenim duoin tantonumeroreperiuntur, quiprorfusfintfacie fimiles, nedum Obferuatio prafentium ,fed etiam preteritorum hominum . Effigiatores effigiatorű . cumfingulaspartesobferuent, earumquedifferentiasreprefen tationeipfarum effigiemfimillimamperſone, quamimmitantur reddunt. De pulchritudine, & deformitate. PVLCHRITVDO informarefidet; fienimfingulepar tesfuerint rectèformata,atquefibi inuicemrectèrefponderint, eritpulchrafacies, accedentenempecoloregrato . Poffunt au temfingulaparteseffepulchræ ,acfibi non respondere , v.gr. oculi, nedum amigdalinæforme,pulchrieffepoffunt,fiaffabrè delineatifuerint ,fedetiamrotundiores; pariternaſitum recti, tumaquilini, cum graphicèfuerintconftituti, pulchri effepof funt: idemdereliquispartibusdixeris: atnaſusaquilinus pul cher LiberSextus. chercumgena turgidiore pulchraconuenitpotius, quàm cum 259 graciliorepulchra; &contrà,genapulchra,fedgracilioramat potiusnasumrectum,quàmaquilinum; idemqueestinreliquis partibus conferendisdiftinguendum. Zeusisitaquecomponen dodiuerfarumfæminarumformofarumpulchriores partes ad Veneremeffingendamnonrectèfeciffet, nifipotisfuiffet,quæ cui congrueret, cognofcere. Turpitudoergoex contrarijsnafci tur: exturpitudinefcilicetfingularumpartium; atmulto ma gis, cumturpesillapartes interfepugnauerint; cumpræfertim turpisetiamcoloraccefferit. §. Septimus . Canonesex figura,&forma. MVLTIfuntCanonesexfigura, &forma,quospaßim Physiognomi afferunt,Aristot. Palemo, Adimantius,Michael Scotus, Porta, Ingenerius, adquosallegolectorem: nonmul tamilli neceffitatem continere mihi videntur, (&iactis ante principijscohærens est) noneffeneceffarios; nonenimtempera mentumexeacordisfatisefficaciterconcluditur, &nullumba bet adactioneminstinctum: dicuntipfitamen. Faciem oblongam eſſehominis iniurij , Arifto teles ad Alexandrum. Rafis, Conciliator, Ingeneriusdicit eſſe fuperbi. Faciem rotundam eſſeimpudentis, Ariftoteles in Physiogn. capit. 6. Ingenerius dicit eſſe notam iudicij exigui . Faciem deformemeſſe illiberalis hominisAristo teleslib. eod. capit. 9. Porta , / Ingenerius hominis mali dicunt,&priorRafis. Ariftotelesinapparentemconuenien tiam refert . Fa 2 260 Deconiect.cuiufquemorib.&c. Faciempulchram optimorummorum indicem , Lib.4.c.11. Physiognomipaffim dicunt , idemfatetur Porta,qui tamenex obferuatione bifloricamultos pulchros corporefuiſſe improbis moribus colligit ; idemqueplerumque obferuamus in iuuenibus hominibus : in mulieribus veròformamnonfatisfidam pudi Ouidius. Canon. Exceptio prima . citie cuftodem credimus . Lisestcumformamagnapudicitiæ. Sedforfan ob occafionempotius, quàmobpropenfionem pec candi. DeVultu. Caput Decimumquintum . VVLTVS, quifit, anteaexplicui. Quisque autem affe Etusfuum vultumhabet ; estiratus vultus,triftis,le nis, hilaris, petulans, modestus, contumax,obfequiofus,pudi bundus,impudens: non estautem,quiex vultuanimiaffectus vehementes nonagnofcat; &faciliusintelliguntur,quàmex plicentur: attameninfrainſecundamethodiparte tentabodeli nearefingulos vultus, nehæcinterimparsplusiufto excrefcat. Sit autemhic Canon . Quifuapte naturavultum alicuiusaffectus indicem reti net, est in eundem affectumpropenſus natura . Nifiaffectus alius obumbret, ex.gr. pudoris affectus inpu dibundis hominibus cumfuerintin locopublico , aut coramper fona,quamreuereantur, obumbrataffectumira:pariterinhis hominibus cum inpublicum procedunt, pudoris nota mode ftiam, ac lenitatempreſeferunt,quitameninpriuatislocis, & cumperfonis, inquasiusbabent,funt morofißimi, &infenfi. Experientiaestfrequens. Nouiegoduas adhuc viuentes mu lieres pudibundas in publico, intradomesticos veròlares gra ues maritis, &familie. Fallit LiberSextus. : 261 FallitprætereaCanoncumbipocrisisinualet,&demumex- Exceptiofo terioris compofitionis propofitum. Tumenimfubdolo vultu cunda. verus tegitur , &plerunquemitisfacies immanemſeuitiam occulit, utde CaligulaTacitus; Immanemanimumfub- Lib.6.an. dolamodeſtia tegens. nal. Mariusfuit vultutetrico, &afpero, utdicit Plutarchus Exemplum Canonis. ineius vita;fuitque etiam animo bellicoso, &aspero .  ( R3 LI  De coniect. cuiufquemorib.&c. Repetunturdicta, et proponunturdicenda,quaad Physiognomiamspectant. CaputPrimum. Fundamentorumfuperius ſtatutorum rigore de flexiinproximo libro;nampluraexpartiumtem peramento de moribus philofophatusfum,quàm anteapoffeexillis colligipronunciauerim . Atta men &probabilitatemſum profeſſus ,non neceßitatem, & a ceterorum Scriptorū veſtigijs prorfusrecederefuperbiam redo let, & abundatiordoctrinareprehendi nonfolet. Nunc tamen abſolutafacie in eo, quodrestat corporis, orbitam abinitiopro pofitampreßiuscalcabo . Potiusfcilicet conformationis instin Etum,quàm temperamentumtractaboartuum ;pectoris verò, dorfi temperametum,exeoqueargumenta morumanteaex pofui, bicfolùmfummatimreuocaboin mentemlocum,cumfue rit opus,aut mentio inciderit . Inpreſentiaautem repetitis quæ diximus; proponemusquædicendarestant eorum,quæ ad Phy fiognomiam pertinent . Primo ergo loco demonſtrauimusfo lumcordistemperamentumperfead mores spectare, eorumque varietateminducere ; artuum autem temperamentum nequa Primolibr. quam . Temperamenta ergocordisfecundo loco diftinximus, &fexto. cap.quinto, includendo etiamqualitates cordisfecundas, &figuram eius, acquantitatem. Quiquemoresfingulas cordiscrafesfequantur tertio locofubiecimus. Quartoloco in conformationealiquarum partiumimpulfum , &instinctum adactiones, acperturbatio Lib.3.cap. nes refidere monstrauimus . Quinto postea loco, nouofacto Pag. 2. principio, Physiognomie officium , ac partes enumerauimus. Sexto LiberSeptimus. 263 Sexto figna temperamentorum cordis attulimus tuminfito-Cap.3.4.5. rum,tuminfluentium,tumexcerebro,tumexhepate. Indead 7. Cap.8. conformationem partiumtranfiuimus,&ademergentiuminde Cap.9.10. morumargumenta,primoque inſtinctusconcupifcibilis facul tatisfedes,&loca aperuimus, atqueirritamenta : erant autem ventriculus, t) venter, &partesgenitales: deindeadfingu laspartestranfiuimus,factoacapiteinitio, cuiushucusquefin gulasparticulas , earumquenotaspercurrimus . Capitis magnitudinem figuram Frontem Supercilia Aures Oculos Nafum Os Faciemipsam Et Vultum . εν. VI. VII. VIII. Cap. IX. X. XI. XII. XIII. XIIII. XV. Restantitaquepartesinfra caput,quarum,cumpectusiam, partesgenitales tractauerimus ,ſuperſuntfolipropemodum artus,quorummunus est motus aliquis, autinceßus,pedum, )crurum, auttractuspulſusvéfublationis,depreßionisvé, Seucollifionis brachiorum , ac manuum ,perquos intercédentes motusexpediturpugnacumalijs animalibus , & cumipfisbo minibus . Quamobremartuumomniumconformatiofolumad motus instinctum exhibere videtur : quorummotuum,quiad pugnandumſpectant,mores audaces, )bellacesindicant,nem peconformatioad expeditospugnæ motusaccomodata indicat R 4 bomi Deconiect. cuiufquemorib.&c. hominempugnacem, acbellicofum; &ferè nullum aliud mo rumargumentum exartubus elicitur. Nos hocprimumargu mentumtractabimus; deindeceteraadintegritatem artisbre uiterpercurremus. Roburad Arift. mentemdiftinguiturinroburinge nuum,acferuile. NEECESSE autemestaderroremeuitandumdistinguere roburcorporis , ut Aristot.egregiè distinxit primo lib. Polit. cap. tertio , robur enim aliudestad neceffarios uſus ,ac feruilia,fcilicetopera ; aliud ad eiufmodi opera, & uſus in eptum, &adciuiles ufusaccomodatum,ad oportunitatesfct licetbelli, & pacis: hæcautecorporarectaeffedicit nempètere tia,acaptèfoluta,ſignificansillaeffe compreſſapotius , accolli gata. Exquofundamentofit , utnonomnerobur bellicofum, &fortemhominemfignificet; nonenimferuile roburidmoris indicat ,fedfolumciuilerobur, adque ciuiliamunia accomoda tum. Robur itaqueadgestandaonera, qualeeſt baiulorum, cumferuileopus refpiciat, noneftargumentumfortis,acanimo fibominis. Dorfumergofirmum, ) validum nonrectèpro notafortitudinis , &audaciæ adducitur; videmus etiamdof fuariaiumenta nonadmodumgenerofa,quiquoquebrachiaha bentcraffa,&colligata,paritercraffasmanus,acbreuesadex tollendapondera,acfuftinendarobuſtifunt; at ad vibrandate laadrotandumenfem minimèapti. Distinguendum estergo, que,qualisque effedebeantfingulæpartes adobtinendumrobur hocciuile, &ingenuum. Sienimtalesipfafuerint,argumen tumexhibebuntanimiquoquebellicofi , & audacis, exsuperio refundamento,quòdfingulispartibusſuusfitinditusinstin 9 Etus a LiberSeptimus. 265 Etus, aptißimèautemconftructis , maximus: utfummatim autem remperstringamus , roburbellicum huiufmodi potiffi mumStructure corporisinniti videtur. Descriptiopartiumadrobur ingenuum, ac bellicum . CaputTertium . Ssaprohumano modofolida; nonmagnam itaque me dullamhabebunt . Leonis ofſaprorfusexiguam obtinent, ex Aristotel. propterfoliditatem : debent tamen mufculifuo. roboreoffiumpondus excedere, utfcilicetproarbitrioanimus, quimufculis voluntarium motumexercet,ea mouere,qua ve locitate, &quoimpetu libeat, poffit . Nonergo valdecraffas &magnaoffaeffedebent;fecus,ficutenimfimufculiiuxtaeam proportionemexcrefcerent, corpusin nimiammolem excrefce ret. Atbellicum , ciuileque roburadeò materiatum corpusnon libenterpatitur; nam cumprudentia, iudicioqueiuncta effede betfortitudociuilis, ac virtus quæque : verum in tanta mate rie mole vixprudentia locumhabet, utinadagium cefferit. Homolongusraroingeniofus. Longitudotamen offium adroburfacit, maiorenimictus cumpercutiens, extremitasfi quidemlongius a centro , circaquodreuoluitur, abeft: nam t motuseius velocioreft, cumeodemtemporemaius spatium , nempemaioremcirculum, vel maioremarcum tranfeat: tere temautemconformationemratiohæcexigit: mufculirobuftief ſedebent, undepleni: præteripfos autemalia caronon exigi tur,faltemnon multa. Siquidem & ponderiestmembro , facilèinfudoremdilabitur, aclaffitudiniexpofitaest . Muſcu lofumergocorpus , ) torofiinufculi, qualis estleonumquoque babitudo; offa verò ubiconnectuntur,necastricta,nec laxa nimium 266 Deconiect.cuiufquemorib.&c. nimium colligatione iungidebent; laxitasenim debilitatemmo tus efficit,cum mutet verfionis centrum: contrà,aftrictio ver fionemimpedit,faltem minuit,atexreceffuin contrarium mem brum maioremdeindeimpetumdat. Infaltu etiamrecedimus, utexmaiore excurſu longius faltemus. Manuslongacum digitisfcilicet longis , & muſculis validis ,qui tamen cumin manufatisfintfubtiles,potius neruearum appellationem mani bustribuunt,quàm musculofarum: longitudoadampliorem apprehenfionemfacit :foliditas offium admotuum, fictuum Validitatem ; funtqui digitorum iftu mallei instarfrangant nuces: aliquifoleas equinas compreſſione,veldistractione) gunt:foliditas offiumpræfertim adictuum vehementiam con fran ducit . Humerilati adbrachiorum motum validumpertinent: brachia enim tum bumeris , ac fpatulis nituntur , ut partiim mobili, quæ exigiturin motuex Ariftot.lib. de motuanimal. at valido motuinonnifivalidaparsrefiftit,præterquamquod mufculiin motu brachij confpirantes,in ea amplitudine maio res , ) robustiores eſſe poffunt; quoniamque nonfineim preffionepugnamus ,& motu , autnixu pedum,&crurum oportet effe robustas,ut eadem effe debeat eorumſtructura,que brachiorum: pes itidemſolidorum offium , & neruens , conca uaqueplanta, queomniaadimpreßionem vehementioremexi guntur. Contràautemcarnosaplanta,puluino, ceuquo piamcarnis molleminnitumpræbet,nonvalidum, robuftum. Hicfit caracter corporis ad robur bellicumfacti; exquofunda mento quiddepartibusfin gillatim dicendum fit pater. : De ! LiberSeptimus. Defingulispartibus infra DeCollo . OLLVMforte, non vehementercarnosum,musculofum fcilicet,fortitudinem indicat; ad motum enim brachiorum ob connexionem , &ipfum concurrit . Hocipfum Aristot.in Physiogno. collumforte,non vehementercarnofum incaratte refortis reponit; fimile etiam collum laudat Palemo . Collum carnofum,præfertimque carnosaceruix,fi potiffimum babent iunctum dorfumcarnosum,feruilepotius robur,qualebaiulo rum,indicat. Collumgracile, & imbecillemotuum imbecillita temfignificat,principium enim vertebrarum,ac neruorum mo tiuorumcontinet, quosſuanuditatenequaquamfouet . §. Secundus. Delugulis. Svb gula, &ingulaconfinioiugula, exquibus, & illud Zopiri Physiognomi de Socrate iudicium , quòd refert Cicero inlibro de Fato his verbis: Stupidum eſſe Socratem di xit , & bardum,quòd iugula concaua nonhaberet obſtructas eas partes,&obturatas eſſedicebat: addi dit etiam mulierofum , in quo Alcibiades Cachin numdiciturſuſtuliſſe, licètfit canonAristot.in Physio gnomia; benèfolubilibus existentibus ijs , quæ circa clauemfa cilè motumſenſuum excipiunt: quibus verò , quæ circa cla uemconcluſaſunt,infenfibiles. §. Ter 268 Deconiect.cuiufquemorib.&c. §. Tertius . DeHumeris. HVMERI lati,&valdedistantes,necrvalde colligati, necomninodiffoluti,fortitudinem indicant,patetexfundamen toiacto. Ariftot. quoqueſuaauctoritatefirmat, ijfdem prorfus verbisinPhysiognom.cap.fexto, incaracterefortis. Odyfs. 18. HomerusinVliffe defcribendodicit, Apparueruntautemeilatihumeri, Pectoraque,fortiaquebrachia . §. Quartus. De Dorſo . DORSVMmufculofum&amplumadbellicumroburper tinet, ut'exproximocapite; carnofum, utdiximus ,adferui leroburpotius. Aristoteles metaphrenum, quodeftdorſipars, bene carnofumfortitudinis indiciumfacit : bene carnofum au temfignificat aptè carnofum ,fcilicet musculofum : in aliquo etiamCodice,non carnoſumlegitur: vtraquelectioverum fenfumpoteft obtinere. Adimantiusabundanscarnedorfum infenfati virifignum dicit, quodfuffragaturdictonoftro. §. Quintus. DePectore. PECTVS latum, itëpilosum,glabrumvé,quodcordistem peramentumfignificet , anteadixilib.quinto, Itemquidpectus angustum&c. inderepetatur. Atratione conformationis musculosum ,&latumad belli cum roburconducit, velutiproximèexpofui . DeVentre. VENTER contractus, cauusfcilicetadroburspectat, ut contrà LiberSeptimus. 269 contrd,prominens , & adipofusquieti aptiorem,quàmmotui diuturno, t) vehementihominemfignificat. Ariftot.forti tri buit ventrem, & ipfe contractum: at deamplitudine ven tris in Physiogn.ad Alexandrumfignum effefcribithominis Stupidi ,fuperbi, & lafciui; inPhysiogn. tamen eum tribuit forti,venter, inquit, amplus, &contractus adſe fortis corporis figna. Dicerem ego,forti ineffe ventrem ma gnum,ex confequentia reliquorum membrorum; etenim ne ceffarium est cum dorfum amplum obtineat , & pectus ma gnum, ventremetiamfubeffè magnum . Preterearobur non finefufficienti cibo conferuatur : unde validum ventrem expofcit , hac etiam decaufa fortis , & robustushomo. Non est magnus tamenexproportionereliquorum membrorumnem pecumilliscollatus estpotiusparuus , nam contractus est, t cauus ; prætereaque in lococinctus reftringitur, homo ciuili, &bellicoroborepræditus . Contrà. Venterexproportionemagnus voracemfignificat, adidenim munus , venterfactus eft, vt cum valdepolleat, valde etiamfitinid munerispropenfus.Arift inPhysiog.vo races dicit, quibus id,quodest ab umbilico adpectus, estma ius ,quàmquodinde uſquead collum. Venterpinguis, & prominenshebetudinis, &preterea Galen.Plin. intemperantiæfignum aPhysiognomis statuitur. DeGenitalibus. IAM dictum estfupra libro s . inde repetatur. DeLumbis. PLACET delumbisadiungerequibus illifunt carnofi, &mollesinlaſciuiampropendere , etenimſeminariaillis vaſa aperta Raſis, Al bert.Arift.  Deconiect. cuiufquemorib &c. aperta effeoportet ex calore, utfeminis effluuiumfitfacile paratu. Contrà,quilumbosduroshabent ad venerem,repa randamfaltem, minusidonei : hincillud Catulli , Qui duros nequeunt mouerelumbos. DeBrachijs. BRACHIA oblongaſolidisex oſſibus,&muſculoſaindi ciumeßeanimibellicofi,&quamobrem vidimusineodempro ximofuperiorecapite. Palemolongabrachia, &ipfefortibus tribuit , imò uſqueadgenua peruenientia manuumextremi tatibus . Michael etiam Scotus audaciæ fignum brachia eiuf modilonga uſque ad genuafferit: at etiamfi usque ad genu nequaquampertigerintexfundamento noſtro,funtindiciafor titudinis, iuxtapreſcriptumcanonem . Sedcanoninon refpon dentque Michael Scotus ipfemetpostadductum eiuscanonem fubiungit . Cuius brachia, inquit,funt valde curta, reſpectu ſtaturæcorporis , ſignificanthominem bellicofum, ingratum ,audacem ,inuidum , ſuperbum, factio fum,&tenacem. Hacille: at certèbrachiorumbreuitas, ficumcraßitieiungatur,potiusroburferuile,quàm ciuile, & bellicumindicant. Albertus Magnus brachiorum usqueadgenua longitu dinem liberalitatis argumentumfcribit , atleue estindiciumli beralis donationis longa brachiorum exporrectio. Ariftot. iu ſto breuiorem cubitum tribuit talorum amatoribus, ex con uenientia, ut arbitror , apparente; iactus enim talorumita promptius expeditur,quamconuenientiamfortèfequutusAl bertus ad profundendam pecuniam,brachiorumlongitudinem propo Liber Septimus. 271 propofuit, atfortè aptiorerat larga manusad largitatem di Stributionis,quàmbrachiumprolixum. De Manibus. MANVS foliditate offium preſtans,acneruea, oblonga quoque adbellicam virtutem aptior eft, proindeque eſt eius ar gumentumexfundamento eodemnoftro. Aristot.fortimagnas extremitatestribuit , magnas nempemanus , utoportet eße defcriptasanobis ,ſienim oblonge cum proportione fuerint , oportet quoque magnas effe. Ioannes Baptista Porta afferit Sfortiammagnashabuißemanus, ) longas, adeoque firmos digitos, utfoleam aquiferreamfrangeret ; manumetiamfi milem Selimo Turcarum Imperatori ' Baizethi filio tribuit , Uterquefuithomobellicofiffimus . Manusbreues,craffe , t) robuste ad roburferuile perti nentpotius,undenoniniuria,utfignumingenij bebetishaben turaPolemone, &Adimantio, præfertimquefiinarticulate. Manusarticulate adinduſtrem aliquam operationemeffe Etionemqueconducunt : adrobuftiorem quidem ,ſi robustiores ipſefuerint: ad molliorem ,fiimbecilliores . Indelicatis itaque feminis,quarumopus acuexpeditur, &adfummumcolo, ma nusoblongas, ) molleslaudamus . Vndeteretes , &articu latæmanusingeniofumhominemſignificant ,quod &Ariftot. ad Alexandrum fcribit. Reliquosde manibus canones,qui multifunt , & aPortacolliguntur,  relinquo . Hoc unumex Realdo Columbo Anatomico celebrirefero, nonquidem Phyſio gnomicum cumfitoculis occultum in viuentehomine,ſedſcitu dignum, &firefpondeatfemper, admirandum . Dicit itaque Realdusin nonnullisilluftribusfuribus,quosfecuit defumßepri mum  Deconiect. cuiufquemorib.&c. mummufculuminternorummanus ,fuccingitis musculusvo Corellariű. lam,tendoibifactus, undeſecundùmnonnullos fit, vt vola fitdepilis . Exquoprocorellariodicipotest. Sicui vola piloſaeſſet , indicium idfuracis hominisfutu rum ; deeffetfiquidemis tendo , &muſculusexquodepilis ef ficitur. §. Vndecimus. De Cruribus . CRVRA mufculofa, exoffibusfolidis, debitamque t) ad reliquum corpus proportionem obtinentia, fortis, & bellicofi animifignumeffeexfundamentoiamſtatutoconftat. Aristo teles hoc totum confirmatin Physiogn. Defemoribusin ver fione vulgata hecfcribit . Qui habet coxas offeas, & neruofas, fortes funt, referuntur ad maſculinum . Etde Tibijs.Quicunque habent crura articulata , & neruofa,& robuſta ,fortes ſecundùm animam, re feruntur admafculinum. Crurabreuia , &craßaroburferuileindicant. Palem. Ti biarum , &calcaneorumcraßitudiniid tribuit. Tibiarum , inquit , &calcaneorumcraffitudoferuilem virum,& hebetem ſignificat. Crura gracilia, &neruosa Ariftot.fignificantlaſciuum, ac venereum hominem; refertque adaues . Conciliator natura lemcaufameamaffert , quoniamalimentum, quodincrura,fi craffiora eßent , abiret , in ſemen conuertitur : que eadem ra tio afferturde claudis,curfint in venerempropenfiabAristot. 4.Sect. probl. De Pedibus. ARIST. in Physiogn. huncprofertcanonem. Quibuf cumque  cumquepedesbeneformati,&magni,&articulati, &neruofi,fortesſuntſecundúea,quæfuntin anima: reducunturadmaſculinúgenus. Hecille,quibusprocul dubioreſpondentque exnoftro illofundamento dicereoportet. Demagnitudinetamen resestrectè intelligenda, aciusta Annotatio. cumeftimationefumenda;fecusenimlargepedatihominesde ridentur, utindeforfan Poeta aliquiscelebrato Heroipedem paruumtribuerit: nonergotantumpedemhomini eße oportet, quantücalcitrofis animalibus, aceapartepugnantibus; inquo rumtamengenerequoquegenerofioresequi,veluti afturcones, minores multo pedeshabentillis, quosfriſones vulgodicimus, &multofuntinferioresaudacia, acbellica virtute: oportetta menmagnitudine potius excedere,quàm deficere, eoquòd ad corpusfuftentandum,&adimpreſſionemfaciendam;cumarti culatipræterea fuerint,ita funt accomodatiores pedes. Fæmine,quenonidroborisexigunt, minorespedesnatura fortiuntur. Pliniuslib.1 1. c.s s. quietiamadpulchritudinem magisfaciunt. Arift.inPhysiogn. Quicúqueautem pedes, inquit,paruos, ſtrictos, inarticulatoshabent, delecta biliores autéviſu,quàm fortiores, mollesſunt.Areo tushincnofterlaudando , t) defcribendo Alcinam ,tribuit illi pedem breuem, tenuem, atque aliquatenusrotundum . Il breue asciutto , e ritondetto piede. Aliquiautemſympathiäfatisoccultampediscùfemineoge nitalitestantur. Hifunt canonesipforüreferete, acprobante Mi De Phyſio chaele Scoto,cuius verbaexfcribo.Si pes fueritlongus,ſtri- gn .par. ctus,&macer,fignificatvulualongam,ſtricta,&ma cra,&è cõuerſo.Itémenſuramedij pedis nudieſtmé fura longitudinis vuluętotiusvnicuique;vnde dixit quida,adformampedistunoſcesvasmulieris.Hęcille. S De cap.23.  Deconiect.cuiufquemorib.&c. ! De contrarijs membrorum contrarij diſpoſitionibus; deque contrarijs ſignis, quid dicendum. QUALIA effeoporteatmembra infra caput adfortitu dinemanimi naturalem,fcilicetſignificandam, vidimus, contraria ergocontrariampropenfionem, nempeanimimollitiem , pauiditatem indicare videntur, atqueitafemperargumen taturArist. in Physiogn.fupponendo,fcilicetcontrariorum morumeßefignacontrariascorporisdifpofitiones. Verùm, ut priorafignanonfintneceffaria ,quòdimpedimentumfufcipere poffint ,bec multo minusfunt neceffaria ; licèt enim robusta membrafuaptenaturamagisdeferuiantadarmatractanda,t adpugnandum,tantatamenest visanimi,utdebiliamembra tenfione ipsa (modò influxusacorde fitvalidus)robuſtared dat viuido illo animiimpetu durante . In iratis hominibus quidroborisinfluatin membra,&artus animus,videmus. Aliud eiufdem rei argumentum phrenetici exhibent; nam phreneticamulierculainfurijsillisfuisapluribus robuštisbo minibus vixinterdumdetineri, ac cohiberipoteft,tantumvi riumimpetus præualidus animimollibus etiammembris inde. re potest. Contrà,firemittaturanimus,vtintimore,va lidiffima , acrobuſtiſſima membratorpent , &omniroborepri uantur, quàm verèillud Virgilijaccomodatur? Non corpore notæ Sufficiunt vires , nec vox, aut verbafequuntur. Uthincintelligamus temperamentum cordis præftare con formationiartuumin negociohoc morum , at moralem babitum prestareomnibus. §.De LiberSeptimus. §. Decimusquartus. Cum figna non funt vniformia. ARIST. Monuitin Phyſiognomiaid, quodesthicquoque memorandum,nonex unicofignoPhysiognomicodemoribus pronunciandum ,fedomnia, velplurafaltem conferendafi mul, atquelibranda . Siergo manus, & brachiafortitudinem indicent,crura, pedes timiditatem , velpectus &dorſum; demumcum contraindicent membra,debemus confiderare utraminpartempotioravelnumero, vel virtute inclinant, exillisquepronunciandum de more,cumquadam refractione, tremiffionetamen, v.g. fiplura,autpotiorafortitudinem fignificent, at pauciora , aut imbecilliora timiditatem fortè eum virumdiceredebemus ,atrefractiorefortitudine,quàm fiadfortitudinem quoquecommostrandam reliquafigna con ſpiraffent . Virtute verò , & qualitate, quæ membrafupe rent,feufignaex illisfumpta declarat Aristoteles in calce Physiognomie verba refero . In omni autem electio ne , inquit , fingulorum alia alijs fignis magis de clarantmanifeſteſubiectum : manifeſtiſſimaautem quæ in principalibus locis fiunt. Principaliffimus autem locus eft, quicircaoculos,&frontem ,&ca put,&faciem; fecundusautemeft,quieſtcircape Aus , & humeros: conſequentercirca crura,&pe des; quiautem circa ventrem,minimus. Omnino autem vtfic dicam ifta locamanifeſtiſſima ſigna præbent, in quibus &prudentiæ plurimæ decor ineſt . Hec Philofophus. 2 S 2 De P  Deconiect.cuiufquemorib.&c. De statura corporis. Quæconfiderenturin ſtatura. ERCVRRIMVS hucusque membra particulariaque queindedefumuntur Physiognomicafigna aperuimus: at estpræterea uniuerfahominisſtatura,exquaPhyſionomimo rumfignaeliciunt : in statura veròdicopræfertimconfideran tur; magnitudo,magna nefint corpora, an parua; ) com mensuratio, commensuratanefint ,anincommensurata . Ma gnitudo veròinlongum, altumque est, & in latum , ac pro fundum;fecundùmillam longa,altaque corporadicimus, fecun dùmhanccraſſa vocamus. Confideramusinbac,vtrumpin guiafint corpora, carnofavé, an macra, &exilia . Colores etiam adiungit Aristot. huic staturæ confiderationi,fint ne acres ,qui calorem indicent, an hebetiores,qui frigiditatem. In Phyfiog. Nunc canones Arift.fubijciamus,quibusinterim cötentierimus. cap.vltimo. Canon 1. Canon2. Canon3. §. Secundus. Demagnis,ſcilicetaltis corporibus. QVI magno, &altofuntcorpore,tardimente, latione enimfanguinisinmagnolocoexistente,tardus fit motus , qui adcognitionemdeferuit . Quimagno, &altofuntcorpore, &humidiscarnibus,aut coloribus frigiditatem indicantibus ,funtmulto maximètardi corpore, ) mente,etenimadcorporis molemaccedunt,aliæ quo-. que tarditatis obfrigiditatemcaufa . Atquimagnofunt corpore, fedficciscarnibus , & colori busacribus, caliditatemnempefignificantibus,birectèſeha bent Liber Septimus .  bentadmotus mentis,atque adſapientiam,etenim contraria momentahominemadiuſtam mediocritatem adducunt. Siqui dem tarditas ex altocorporea caliditate, quamficce carnes, acres coloresfignificant, temperatur . De paruo Corpore. QVI funtparuo corpore, celeresfunt mente; cumenim Canon1. latio corporisfit in paruoloco , celeriterexpeditur . Quiparuofuntcorpore,ficcis carnibus ,coloribusovéacri- Canon2. bus, caliditatem,fcilicetſignificantibus, nihilperficiuntnempe adſapientiam,rectamquecognitionenonpertingunt, quoniam tanta eft corum motuum velocitas,omnibuscaufisineamcon Pirantibus, utineodemiudicionunquampermaneant. Quiparuofuntcorpore,atcarnibushumidis, &coloribus Canon3. bebetibus acfrigiditatem indicantibus, rectèfehabentad mo tus mentis, &adcognitionem; velocitasenim motus expar uo corporeacontraria humiditate, &frigiditate temperatur, consistentiorqueredditur §. Quartus . De iuſta ſtatura . Qv1 iufta, acmediocrifuntftatura, optimèfehabentad Canon. fenfus, nequeenim motusfuntmagni, ut tardiusquàm par fit expediantur, neque matus parui, utfint velociores iu fto, utidcirco mediocritas eiufmodi ſeperfectiſſimè babeat admotusmentis. §. Quintus. De ſtatura incommenfurata,&com menfurata,ſcilicet debitam proportionem ১১. habente,autnon . INCOMMENSVRATI funt astuti. Commensurati verò Canon. S 3 Sunt 278 Deconiect. cuiuſquemorib.&c. fortes, rationemeam affert Ariftoteles,quodin commensuratiad feminam referuntur, commensuratiad ma funtiufti,&fortes, rem: mafculus autem eftfæminaiustior, &fortior,utque in vniuerfum dicatur melior; præterquamquodcommenfura tio tumcorporis dexteritatem,bonamque eiusmobilitatem in dicat,tum generationembonam, rectèſcilicet &exlaudabili busprimordijsgenitumdemonstrat; harum vtranquemorum quoquediſpoſitionem laudabilem significat: illa (fcilicetdexte i ritasmotionum) ingenereſigni:hac(nempebonageneratio) ingenerecauſeprocactartice. S P eroratiode Phyſiognomia . ATIS fuperque ſit hac in alienopropemodumoperede Physiognomiadifferuiſſe ; cuiusfacultatis duofolidaeffe , taptafundamenta vidimus,actertium annectifuaptena turaincognitum,ſolaqueobferuationedeprehenfibile. Primum eft cordis temperamentum. Secundum estconformatiomem brorumpropenfionemhabentiumadactionem: hacdicofunda mentafuntnota, quiaeffectus, ſcilicet eorumin moresfuntcon fpicui. Tertiumfundamentumeftcumabeadem cauſa duoef fectuspendent,quiideoſeſe conſequuntur,eorumque nexus patet;fedcaufanonconstat, veluticumdicitur virilepuden dum, &nafummagnitudinefibimutuo respondere. Hęcin quamtriafunt  Physiognomiefundamenta,apriori,nempe,que procedunt acaufaadeffectum, faltemeiufmodiproceffuminclu dunt,ut tertiumfundamentum. Atapofteriori, cumabeffe Etibus morumfenfuifubiectis admores progredimur . Quar tumestfundamentum,quod'infecundamethodibuius noftre partetractabimus ,licètpartem eius aliquamtetigerimusin oculo Liber Septimus.cs  oculorumfupramotibus varijsque afpectibus . Qui pluracu pit,Physiognomicosſcriptoresadeat. Intelligoautemnuncfub preloeffe commentariaexquifita, acpleniffima inAr Ariftot.Phy fiognomiamCamilliBaldi Bononienfispreclariffimi,&expre clariffimo Philofophonati Philofophi. Nondubito,quinhomo doctißimus, &in verſando,atqueexponendo Aristot. confu matiſſimus punctum totiushuiusfcientianontangat. Reuocatiohorum,quadePhyſiognomiadictafunt adfuperioremnoftram methodum, applicatiog adpraxim . Repetunturſuperiusdicta . ESTAT outquede R outque utquedePhysiognomia digredientes mus,admethodumfuperiorem nostramreuocemus ,illi que applicemus . Monebamusergoinea methodo,ut mores exSenſorijdifpofitione,fcilicet mores, & inclinationesnatura les, cum affuetudinis,&cognitionis momentis conferreremus, &,velconiungerentur momentafi uniformiaeffent, velde traberenturfi effent difformia . Verùm,quaPhysiognomia traditadfolos mores naturalesindagandos pertinent, ut ea omnia,que longafermone differuimus ,infolum caputmorum naturalium perducant: mos verònaturalis integer ex tempe ramento cordisprimò, )exconformationemembrorumſecun dorefurgit; naminstinctus,quiinconformatione membrorum refidet, in coripfum refluit, &moremibinaturalem,fiuepro penfionemintegramconficit; v. gr. Quicorbabetcalidum, t humidum, beparitidemtale, &perspiratum, vasaampla, at testespræterea , &penem, quales defcripfemussupra lib. 6. S 4 cap.2.  Deconiect.cuiufquemorib &c. cap. 2.§. s.ispropenfionemin veneremobtinetinſummo,eft que is mos venereus naturalis,quemfupràcum dispofitione appetitus exaffuetudine , & babituſecundum proportionem fubtriplam contulimus: ineotamenlibro, utplurimum,totam naturalemfenforij difpofitionemextemperamento vocauimus, nullaconformationis partium habita mentione; declaro autem modò meinea inclufiſſe quoque instinctum ex conformatione partium, quippequi inprimumipſumſenſoriumrefluit , quod antea quoquecap. 3. lib. 6.pramonueramode. ApplicationisprimiCanones . APPLICATIO Nunc Physiognomiatraditæadmetho dumnostramhecest . Sitemperamentumcordis cum confor mationepartium ineundemmorempenituspropendant,tum is mos,naturalisnempe, ut unüeorum,quorumhabitus mora listriaimportat , accipiendusest, & quattuoreorum, quorum cognitio primifolumphantafmatisest tria iuxta diftributio nempofitam,antea lib. 6. cap. 6. Atoportet, tum tempera mentumcordisinfummogradu ineummorempropendere,tum conformationempartium,fiueinstinctum expartium cöforma tione pullulantem,utmos naturalis iam dictus vnumpona tureorum,quorummoralishabitusefttria. Intelligemus ve rò temperamentum cordis integrumconfpirare in moremobla. tum, cumomnia figna confpirabūtadtemperamentum unum, &idemſignificandum; v.gr.ficorcalidum , &humidumfi gnificeturnedumexpulfibus mollibus, ) magnisrespirationi bus,fedex venis latis colorecarnis rofeo,præfertimfaciei,car noso habitu, adipeconfperſo,oculisbumidis ,pilisitidem mollibus,statura corporis ampla, &partes & . Quodfi aliqua figna i LiberSeptimus. L 281 fignafinthumidi,&calidicordis ,aliquafrigidi , &humidi , autfrigidi , &ficci, aut calidi , &ficci; tumprofignorumve pugnantiumgrauitatede temperamenti , & cordis refractione estpronunciandum ; adeoquede morenaturalitemperamentum eiufmodi conſequente . Quain librationefignorumea prima tumobtinere debent,quæpropiuscordis temperamentumindi cant; quefint autem ea, iamdeclarauimus. Atfaciamustem- Lib.s. c.5. peramentum cordisirrefractum abomniumfignorum conspira tionefignificari. Si tum conformatio membrorum repugnet , mos adhuc naturalis integernonerit,fiue naturalis propenfio non eritintegra,fedrefracta; preualebit nëpepropenfioex tem peramento ; exeaenim detrabenduserit instinctus ex confor matione,ſupereritque propenfio , ac mosnaturalisin eo homi nepreualens . ApplicationisfecundiCanones . DETRACTO itaquegradu,quiſuperest,moris,feupro penfionis naturalis ,faciendaefttum comparatio eiuscum reli quisduobus momentis,fcilicet cum cognitionis momento,atque momentodispofitionisappetitus , venietqueidcirco mos tum naturalis in comparationemcumreliquis momentis, nonut in tegrummomentum,fed vtrefractü : reliquumitaqueestpen farealia duo momenta, dijudicareque numintegrafint,an re fracta, abfoluerequetumpropofitam momentorum comparatio nem, velaggregatione, velfubtractione iuxtatraditamfupra methodumlib. Quamadhucin propofitohocthematefubiun Etapraxiillustrabimus. Sit gradusnaturalis moris,quifa Etafupputatione restat, partes due tertiæintegrimomentiin venerem: atcognitiofitintegra,fecundùm phantasmatamen primumturpitudinis adulterij oblati; erateius momentum ut : tria, i : i 4-!  Deconiect.cuiufquemorib.&c. tria,quorummomentumintegrunaturalismoriseftquattuor, momentumdifpofitionis appetitusfitquidemcontra vene rem,non tamenintegrum,ſedrefractum,utfolaparseiusno na prapolleat; ita calculumfubducemus: exbisomnibusdatis adeandem, fcilicetdenominationem omnia reducemus huncin modum: quoniam 4. nonhabetpartestertias,per3. multipli cabimus , &1 2.proueniet,quarumpartiumintelligemuspri mòintegrummorisnaturalis momentü, atinpreſentiaduæeius tertiæfolumpartesfuperant.Eritergoinpreſentia momentum in veneremfolum, utoctoearundem partium: atmomentum integrum cognitioniseritearundem9.etenimadipfum 12.ean děobtinet proportionem, qua4.ad3.nücergofuperabitcognitio momētum morisnaturalisoctaua eiusparte,nempeeritadeam Subſeſquioctauum: atprocedamus; momětumintegrumdiſpoſi tionis appetitus admomentumintegrum morisnaturalis habet triplam proportionem, quarum ergo partium estmomentum moris naturalis 1 2. earumeft momentumdifpofitionisappe titus36. atpars nona36. eft4.in preſenti, itaque collatione Mométú diſpoſitio nisappe titus. Momērū propéio nis natu ralis. 12 Mométű cognitio nisprimę erit momentumdispositionisappetitus, ut 4. cognitionis, ut 9. queduomomentafuntconiungenda; etenim ambofuntcon tra venerem: atmomentumcontrariumnaturalispropenfionis est 8. fuperat itaque momentum praualenscontra venerem momentumin veneremquinquepartibus , atcuiusdenomina 36 tionis? Remitaintelligemus: fiomniamomentaconſpiraffènt in diſtributione, ac diuifionefacta, eßetmomentumexillisin tegrum partium 57. nam momentum dispositionis appetitus ponitur36. momentumpropenfionisnaturalis 1 2.momentum cognitionis 9. totafumma 57. Suntergo partes exceffuss7. phatafim. 9 quinquagefimarumfeptimarü totius atqueperfectę propenfio 57 nisin caftitatem & temperantiam; non ergo magna utrin que propenfio ,neque magnus exceffuspropenfionumindata collatione. Exhocpraxis exemploquid inquoquecafufacien dumfitintelligimus. Nonfemperactiofequiturpropenfionispra dominium. Quamethodofuturaactio fit prouidenda , æftimandaque. Xbisnondifficile eft intelligere, quiddefuturahominis actionefit in datis occafionibus prefagiendum . Tradita hucusque methodus adgradus propenfionispræualentisintel ligendos nosducit,nempeinproximo cafu, acthemate propen ditis homo inabftinentiamab illicita venere potius,quàmin veneremquinquepartibusquinquagefimarumfeptimarumin tegra,&abſolutepropenfionis; dicoabſolutam propenfionem, dumineundemamorem &naturalispropenfio, &aßuetudo, t) cognitio ,iudiciumque confpirant. Atrepetendumest id, quodin tertiapartediximus, morbum,&paroxismummorbi differre in moralibusquoque,nedum autem morbi quiefcunt interdumabſque ullo proximo,fedetiam nullomorbi habitu affectos aliquandoinſtarephimerarum febrium paroxismiin uadunt . Mitemnatur ah ominem, velnoniracundumfiquis eum turpiſſima iniuria afficiat,magna ira inflammabit,quæ nifihabitum virtutisponas,mediocritatemrationis excedet : erit itaqueparoxismus,nullustamenhabitusneque vitij,ne quemediædifpofitionis male . Hocitarepetitofundamento,ſit eadem, quæproximè animi humanicraffis:quiefcentisitaque animi ea est,quam diximus,propenfio; verum accendetur ex  Deconiect. cuiuſquemorib.&c. ex vehementeobiecto,preſenteoccafione, alijsque eiufmodiir ritamentis, autcibi , autlectionispræcedentis pruritus vene ris, poteft astuseiufmoditantus eſſe, tamqueſubitus, tamque ... imparatoeueniſſe, utmagis ipſeſuperet actiones, ac motiones contrarias, quàm contrapropenfiones contrariehanc in veène remſuperarent . Hincfit, utinterdumtemperanshomo,na turaliinquam temperantia , & morali imperfecta,ex vehe menteoccaſione intemperanteragat , & homo mitis iracundè, &impatienter, vtfanctiffimumhac quoque ratione appareat Chriftianumpræceptum,quoiubemur vitare occafionem pec candi . Compofitumanimumfæpèturbahominum affectusex citando perturbat : Vnde illud Seneca. Nunquam inter homines fui, quin minor homo redierem; velre, vel verbis, dumfuas quiſque perturbationes prodit , alie nas excitat . Quis abſque pruritufurta veneris vel legit , velſentit ? Quisftupentiumbonores hominum veladmira tionem, vellaudes,quibus illos extollunt abſque vlloambitio nisfenfu videt, velaudit ? : Canones continet. QUONIAM itaque valida obiecta affectus excitant in animis etiam noncorruptis,qui vultdefutura actione verè prouidere, &pronunciare, oportet ipſumpoſſeconiectare ani mo ,quot uſquegradus affectusdatum obiectumfitin oblato Canon1. homine excitaturum; namfi vehementißimum affectum ex oblato obiecto excitatum iricrediderimus ,parestin eampro penderefententiam,quòdſequeturhomo affectum;nam affectus vehementißimus fecundum phantasma intrudendo cognitio nemcontrariam obfcurat, &opprimit; pratereaquedispofitio nem Liber Septimus. : 285 nem appetitus præcedentemcontraria tum motioneobtundit , utfacilèhomineminstarincontinentium, etiacontrapræceden tempropenfionem,infuaspartes trahat, quetamen post pec catumrediuiua cũ perturbationesintra confuetos limitesman ferint, actionesfequentes dirigit. Atfecundus erit canons . Cùmexcitatusaffectus maioreproportioneſuperatrationistum monitum, &appetituscontrarium ſum,quamcontraſuperet propenfio, propenfionem actiofequitur affectum potius , quàm propenfionemfuperantem . Remexemplodeclaremus. InCx fare Dictatorefuit rufus,&affuetudoindulgendiprepotens , utniſiſummaindulgentiæ affequutusfitapicem,propèfaltem accefferit . Faciamus (distributafummamanfuetudinein par tes octo)ſex earum ipſiſaltem adfuiſſe: cognitio itidem , qua iudicabat præclarumeffe veniamdarehoftibus,fuit preuali da, utduasfaltem tertias partesintegri eius momenti obti nuerit; atnaturalispropenfio ad vlcifcenduminextitit. Cum fueritiracundus , tt ) ultusfit Bibulum Confulemacri modo, spropen) Piratasaquibus captusfuerat,impendio necauerit, ut na turalempropenfionem ad ultioneminipfo predominatam effe, licètrefractam,fit concedendum :fueriteaitaquequinquefuo rumgraduum . Multoergoexceſſuſuperabat propenfioindul gendi: attamen contra Cacinnamfuitdurus : ratio autem , quoniamhomogloriæ auidiffimus egerrimè paſſus est, existi mationemfuam abeolibrocriminofißimofugillatam: undenon æquèſe illi, acarmatishostibusfacilemprabuit , uteifamilia ribus Ciceronis Epist. legimus; quoin volumine Cacınna ipſe dolet exilio multarierroremfuum ftyli; fediudiciumea in re Cecinnenonproceßit debita methodo : oportebat confiderare quantum ire excitatura fuerit in cupidißimo gloriæ homine smaledicentia eloquentißima, perennisque (ut credere poterat Cefar) Canon2. 286 Deconiect. cuiufquemorib.&c. Cafar)vita: nempèplusindeire Cafarcapturuserat,quam exdiuitiarumleſione , acetiaminuafione corporis. Superauit ergo affectus excitatusproportionecognitionis, & ufusimpul ſummagis,quàmcontrapropenfionumcontrariarum momenta naturalemin irampropenfionemexceſſerint. i 1 Corellarium . : PROcorellariohincnafciturillud,quodadagiofertur. Fu ror fitlæſaſæpiuspatientia;nempeiterata irairritamen tatantamdemumſuſcitantiram, uthomomitis longè contra propenfionemfuamoperetur. Iterataquoquelenociniademum Ouidiusde arte aman di. maximumin venerem estumconcitant. Quidmagiseftdurumſaxo?quidmollius unda? Duratamenmollifaxacauanturaqua. Penelopemipsamperſtesmodotempore vinces. Proponit dicenda, etconnectit, etindicatque funt exfuperius dictisrepetenda. Dſecundănunc Methodipartetranſcamus, inqua moresexeffectibus conijciuntur,figna verdex effectibus ducta in duo generaprius distinxi mus; aliaprimariadiximus; aliafecundaria, & annexa: annexafunt velutiintercatera, que mores apparen tes inparte Physiognomica vocauimus,multaqueexpartetra Etauimus . Subijciemusnunc,queexeogenererestant . No tandumautem figna ipfamorum apparentium fubtilemfufcipe redistinctionem; nam velexeadem causa pendent propensio interna vera, mosque naturalis, & exteriusfignum; &eo modo adprimam Methodipartemſpectant; velexinternoipſo morefequiturexteriusfignumobiteratumgestuminactioneip Samoris, &pertinentadhancpartem, v.gr. Deflexaeffecer uice, oculis confractis,queponunturabAristot.figna Cynędi, velpendentex Crafi, &conformatione, unde etiam mollis, &turpis mosnaturalisortumducit , velexturpi confuetudi ne molles etiamgeftus contraxithomoturpiffimus; hocque mo do effet exterior is mosapparens interioris effectus ; illo modo Uterque abeadem cauſaprocedit : at licèt distinctio hæcinter cedat, in uſutamenipſoſigna anteaconfudi, &nunc confun dam. Quoniamitaqueapparentes moresinfronte, fupercilijs, inoculis, 288 Deconiect. cuiufquemorib.&c. inoculis, auribus,naſo, &naribus,ore, facie,præfertimquein ea ex vultu anted diximus, nonrepetam. Subiungam tan tùm,quetumomifi;funt veròfignaex voce,excorporislocali motu, qui & univerſicorporiseft, &partium, utgesticula tionesmanuum ,iactatio brachiorum , & eiusmodi; &ex cul tu pretereacorporis . Quibus expeditis adprimaria deindefi gnahuiusfecundepartistranfibo. De Voce. Continetvarias vocisdifferentias. Aloceergo exordiamur. Vocispluresfuntdifferentia , quas refert Ariftot.s.degen. animal.cap.7. Et exactius infragmentolibrideaudibilibus , Ptolomeusin primo Harmo nicorumcap.3 .&alij Scriptoresnon pauci. Suntautem gra uitas, &acumen; magnitudo, &paruitas; asperitas,&leni tas; acmultoties obfcuritas,&fplendor, feu claritas; flexibili tas, rigiditas . Sunt prætereafigure vocumdiuerfiſſime, bachumana,hecauis,becbouis,aliæquealiorum animalium: quasdiuerfas vocesfuntexhominibus,quioreipſomethumano mirèimitentur. Atnonomneshedifferentiead remnoftram pertinent . Pertinentveròprefertim acumen, &grauitas; magnitudo, &paruitas;flexibilitas , &rigiditas; afperitas, acmollities. §. Secundus. DeAcumine,&grauitate fundamenta. GRAVITAS extarditatemotusfit,acumenex veloci tate. Aristot. in s .degen. cap. 7.&fect. 11. probl.fitexhis, Utin LiberOctauus. 289 ut in neruis craffiores nerui grauius fonent,quàm tenues, quoniam tardius aſuoſitudimouentur, adillumqueredeunt : contrà, tenuescitius tum dimouentur, tum redeunt: pariter minus tenfi nerui grauiusfonant, quàm tenfiores,quod illi longius abducunturaprimofitu, tardiusqueadillum remeant: hi breuius abducuntur,&celeriusremeantobtenfionemean dem,fingulis inquam vicibus, alioquin enim iteratio mo tuum diutior est intenfiore neruo, quàm in remiffiore,diu tiusque perfeuerat tinnitus in illo , quàm in hoc. Ex ea demcaufapendet cur infistulis craffior vocem grauiorem reddat,quam angustior, & longior,pariterqudm breuior; nempe per craffamfistulam plus aerisfluit , per angustam minus ,ac plus aeris,quàm minus aeris tardiuspropellitur : item per longamfiftulam curſus expulfi aeris tardius abfol uitur , quàm per breuem . In tintinnabulis rurfus ,quòam pliusfuerit tintinnabulum, reliquis permanentibus ijfdem, grauioreftfonus ; ob orbisenim amplitudinempercußalamina amplius cedit , ut ideo etiam tardiusadpristinamrectitudi nemremeat, quam cumorbisfuerit minor, ideoque magis in ſeconſtrictus ; minus enim tremor, & tinnitus a rectitudi ne pristina recedit . Eandem ob caufam fireliquis exiften tibus üſdem, vel equalibus alterius fuerit tintinnabuli la mina craffior , alterius tenuior,huius grauior eritfonus , il lius acutior ; etenimtremitus tenuioris amplior est, & ma gis aquiefcentis rectitudine diductus , ut tardior idcircofit eius tinnitus , unde grauior quoque eft; contrà,craffioris acutior ob contrariam caufam : at ad præfenshocnegocium folafistulæ confideratio spectat ; nam t tracheafiueaspe ra arteria,per quam vox abfoluitur,fistula est inuerſa. T §.Ter Deconiect. cuiuſquemorib &c. Canonescontinet. CAETERIS itaqueparibus ,quorum arteriafueritcraf fior, ampliorové, vox estgrauior; & contrà,quorumfueri angustior eftacutior vox: itemceterisparibus,quorum arte riafuerit longior , eorumgrauior vox; quorum breuior , vox acutior . In eodem pariterhomine,quòmagisdilatat arteriam afperam ,eògrauius loquitur, velcantat; quòmagiscogit, re Stringitque,edacutiusloquitur, cantatvé. Cumcantamusne tem , & arctiorem tumnosfaceretracheam , &minoremae ris portionem aggredi, fatendum est: contrà, cum cantamus Hypatem,magisquecumproslambanomenon, &dilataretra cheam, &multamaerisaggrediportionem:paritercumconci tatioreft aerisex pulmonepropulfio,vox eft acutior; nam mo tumreliquisparibusoportettumeffeceleriorem; at quoniam concitatioreftis motus inintenfioneanimi,remiffiorin remiffio ne,ideoin cupiditate, in ira vox eft acutior, inremiffisaffecti bus ,utin voluptate,in delitijs voxestgrauior. Aristo teles etiaminproblematibusquærit,curqui rident, voceemit tantgrauiorem,quiflent , acutiorem. Vox ergo acutaeffèpo test tumexconcitationemotus , estque ita indicium vigoris; velquiabomoinloquendoparumaeris aggrediatur, estqueid eximbecillitate, & hacde caufa vocesagrorumfunt acute,fi quoinhomineconcitatus eft motus , &tamen voxgrauis,fo gnum id eft amplitudinis arterie , concitatique defiderij , م hincquegrauis vox, &magnafortemhominemindicat, qua quodhomomultumaggrediaturaeris: quæfuntcalorisfigna; ن lisfuit voxFrancifci Sfortia , Ioannis Medicei, & quorum antea diximus. Si voxautemacuta,fedconcitata, &intensa, arEtam LiberOctauus. 291 aritamarteriamfignificat,atcalidosanimi affectus,adeoque calorem cordis,& vigorem,iratiitaresonant. Sicontrà, vox grauis, &remiffa,amplamarteriam, ) multum aerispropul fum,acremiffumaffectum , & animum,quod vela natura eſſepotest; remiffumquenatura hominem significat, &ſegnem, vela difciplina, & virtute moderatrice olimaffectuum , ) significat hominem res externas spernentem, adeoque magnanimum. Si vox fit acuta , & remiſſa, vel hominem agrum fi gnificat,velsifanusfit,indicatfrigidi eum habitus, frigi dorumque affectuum,adeoquepauidum. Aristot. aßentitur InPhyſiog. hiscanonibus : dicit enimgrauem, &intensam vocemfortem cap.7.infi. fignificare: acutam , & remißamtimidum; &alibidicit, qui acute ,&fortiter vocant,eſſeiracundos : referri ad capras , rap. 10.inPhysiogn. Annotatiodevoceex moreprodeunte. Атpropofiticanones nonfuntdeeffectibus morum,ſedab eadem caufaamboeffectus pendent; verum effectus morum erit aulicum institutumfummißèloquendi; nonfacilèenimal tam vocemin aula exaudies; pariternotam illamex voce Cynędorum,quamaffert Arift.effitu morumiuftèquisdixerit: Quicunque, inquit , vocibus acutis, mollibus, acru ptisloquunturCynędi ; nammollismosanimi,&lenoci niorum inturpibuscõgreffibus rufus eamloquendiformamin ducere videtur: in voceautemduopræfertimattendimus,& fignificationem , &fonum; atfignificatio ,aliaest vocisar ticulata , &abimpofitione, alia est vocis inarticulate , Sa natura ; priorfignificatio adloquutionem spectat's fecundaad vocem: voces,quenaturaliteraffectum aliquemfignificant, funtpræfertim, Rifus, Fletus, Suspiria , Ofcitatio, &Gan T 2 nitus 292 Deconiect.cuiufquemorib.&c. nitusis venereus,queminApulafaltanteBatilloLedam ,de fcribit Iuuenalis . ChrionomonLedam mollifaltante Batillo Apulagannit. Sicut in amplexu ſubitum, & miferabile. Quæqueeiufmodivoxfrequensinaliquohominemoreeŭ,ex quo nafcitur,fiueexeiusaffectu nafcitur, indicat. Sintcanones. DeRifu. DeFletu. DeSufpi rijs. Riſusfrequensindicat morem hilarem,&latum:cum ergo rifus excedit , &in cachinnum præfertimerumpitexcedentem bilaritatem, &profufuminletitiam animumfignificat:que profufioparum estnegocijs, &ſtudijs, demumquecuris ullis accomodata; undeiuremerito dicitur,riſumabūdarein oreſtul torŭ:hucetiäpertinet,quodde oculisridentibus anteadiximus. Fletusmeſtumfignificathominem, cumitaquefrequens eft fletus , grumnofumhominem, &fibiceterisquegrauem; liui pufilanimum fig dum idcirco,&puſilanimumfignificat : nonadeo veròfre quësfletus mifericordem animumfignificat,prefertimquecum lachrimenonin eiulatumprorumpunt. Talisfuit IasonPaso linusnobilis buiusciuitatis. Suspiriafunt ampliorquedaminſpiratio, & expiratio,quæ quidemnascuntur ex precedenteceffationeofficij eiushuiufmodi expirandi,& inspirandi, utfuppleaturadcordis refrigeratio nem, /fuliginumexpulfionemidquodobeamceßationemde fuit. Cumitaqueanimus aliquoaffectudetentus,inaliquamque curamdeffixus officij eiufmodiobliuifcitur,nascunturadrepa rationemdefectusſuſpiria; quocircadolor,amorquepræfertim Suspiria concitant; ira quoque etenim utrunqueeorü affectum participat. Suspiriadolorem confequentiafuntcumgemitu: at fuspiria,que amoremconfequuntur,æftuofiora,acfermèin cenſa . Taliaquoqueire ſuſpiriacomitantur . Ofci Liber Octauus. Ofcitatioquidfit, rundefiat, longior est contemplatio, DeOfcita quam utinhunclocumcogipoffit,fatinpræfentiafithaberi tione. eamprotorpentistumanimi, velfastidientis locum , vbide git , figno; undeprocontemptuhabentilli,quibuſcumdegimus, mfiexfomno, velfameproueniat. Spontanea ergo ofcitatio torpentis tumanimifignum est; torpetautemetiamanimus, cum aliquamaliquorum confuetudinemfaftiditabſquealio ta menpungentioreaffectu, velodij , velire , veltimoris.Vn de frequens ofcitandi mostorpidummoremindicat. De Afperitate,&Mollitic. In tertio S. grauitatem, &magnitudinemconiunximus; cumenimmultusestaer, &concitatusmotus,fit voxmagna, utnonneceßefitcanonesaliosfubiungereabijs, quos ibipro tulimus. Deafperitate, itaque, & mollitiedicamus .Nascitur asperitas exafpere arteriainæqualitate , undecumineampi tuitadistillat,raucedo, & vocisafperitasgignitur: lenis, con trà, vox, t) mollisexleuitateloci,acpartis eius; hæceftcaufa inftrumentaria: verumnafcituretiam,quęcüquefueritinstru menti difpofitio, ex caufaeffectrice. Rem itaintelligemus; pro arbitrioquiuispotest stridulam vocememittere,&quifuapte naturababetfonoram: eſt veròidobinconditumaerismotum, eiusquepropulſioneinarteriam: incōditus veròis motus,&ex imitationenafcipoteft,& exnaturapro animiipfiusinconditis motibus. Aeris veròinconditimotus, cùinterseprefertimine qualesfuerint,afperitatemfaciut vocis, ut voxaspera, cum ex bacprocedit cauſa, inconditos acrudesanimi motusdemon ftret. Molliscontràvoxmorefuauem,accultum. Quiaureaf fueuerit, & aduerterit animu,distinguetfacilèinterafperitate T 3 ex  Deconiect.cuiufquemorib &c. exinstrumento, Canon. 1 asperitatem exinconditoaerismotu,ac im pulſu. Cum exinstrumento nafcitur, vixnancifcimur indi ciumaliquod morum: atcum ex caufa effetrice rudemhomi nem, &agrestem asperitasfignificat ; ciuilem mollities, fi tamen hac exceßerit, effeminatum indicat; unde Aristote les mollem inter cetera vocem Cynedo tribuit : obfequioso. itaqueetiamhominicongruet. De Flexibilitate, &Rigiditate. RIGIDITAS vocisexrigiditatepræfertim , &infle xibilitate tracheæ nafcitur : at inflexibilitas , acrigiditas tra chea , &membriexfrigore ortumducit; unde inflexibilitas vocis,cum ex caufainstrumentarianafcitur,frigiditatem eius partis indicat que cumfit adeo coniuncta partibus fpiritali bus pulmonifcilicet , & propinqua cordi,non videtureffe poſſefrigidaabſque aliquo frigiditatis gradu in corde: rigida ergo , &inflexibilis vox, cum exinstrumento procedit,fri gidiusculum cor monstrat : unde timidum hominem quoque indicat . Atnafcietiam poteftextenoreinflexibili animi, ut ex eo tenore procedatquoque par, & æqualis veris in tra cheaminfluxus, propulſioque,indequenunquamdeflexa vox. Sit itaquecanon. Cum excaufaeffectrice nafciturinflexibili tas vocis,contumacisanimi eſtſignum: flexibilitas, contrà, placidi. Difcernemus veròutraexcaufa procedatinflexibi litas : exefficientené,an ex instrumento , reliqua conferendo inditia. Sienim nuſquam alibi contumacia morum appareat , frigidum intelligemushominem:ficontumacem moremdepre henderimusin reliquisexhoc ipſoſigno contumaciaeiuscon firmabitur. De Loquutione. Quænuncinloquutione confiderentur. IN loquutione tum eaincluduntur, que de voce iam diximus, tum præterea propria quædam, significatio sfcilicet & caracter, sive idea; verum de significatione hoc premitto, eam, quæ principia electionis nostraindicat,pertinere adpri mariafignaaniminoftri, acmorum nostrorum,nonadfecunda ria, ) annexa, quemodòtradimus . Nuncergofignificatio nemipfam perſe orationis accipimus , v.gr.fiquis dixerit,ſe infornicemiturum ad explendum venerem,ſignificatprinci pia electionisfue; atfiquispriapeiam,carmina volutetore, ) demumturpiloquiogaudeatfrequenti, efteaorationisfignifica tioipfa perſe obſcenaabſque expressione alicuius electionis, prin cipijvéagendi,quæfignificatio ificatioadhhunc locum attinet . Cara Eter,fiue ideacontinetnuncmihiquæcunqueinoratione aRhe toribus confiderantur; exillisenimnafcitur;nempeexfimpli cibuspartibusnominibusfciliceteorumque virtutibus, tex compofitæ iam,accontinuateorationis virtutibus,queprefer tim in emendatione, incollocatione , &in figurisconsistunt . Mollis ex collocatione,figuris, & nominibus oratio caracter erit, quifignificabit etiam animumdicentis mollem,utdeMe cenateex mollitieeius orationis iudicatumlegimus: alia estin Seneca, funominum differentia,dum velnominainſua integritate adhibentur, vel inuertunturad delitias. Mulierculeinter dumitadefipiunt , velbleſa pronunciantesnomina, velcon tracta, immutata, v.gr.amafiumpuppum vocant,&cor culum, & pafferculum . T 4 §.Se 1  Deconiect. cuiufquemorib.&c. Canon 1. ex materia, Canonescontinet. MATERIA orationis,quaquisfrequenterdelectatur &argume confimilemmorem in eius animofignificat; nempe laſcinum toorationis. animum præſefert,qui laſciua orationegaudet; &quifem per dere,&delucroloquiturauarum;qui nonnifiintrucu lentorum factorum commemorationeverfatur, totosque in earediesponit,truculentos moresinanimoſuorefideredemon Strat : vera enimfuntilla, Nauitade ventis,detaurisnarratarator . Et Tractant fabrilia fabri . Canon 2. ex idea, & orationisad Si remipsamperſeſpectemus,quali orationisideaquifpiam caractere adalterum vtitur,eundemetiam affectum, & moremprafe perfonam fert;nempequilaſciuiaidealaſciuum animum,qui modesta mo deftum. De laſcinaeft illudIuuenalis, mode Noneft hicfermopudicus In vetula,quotieslaſciuuminteruenitillud Ζώη καὶ ψυχὴ modofub lodice relictis Vteris in turba . Compellationesfcilicet eiuſmodilaſciua,quibusquispiamin turbautatur , vocando quoſque vitam, & animam,grece autemtum; animumlaſciuumſignificantexPoeta, ) rectè: pariterqui modestis utitur compellationibus, ) figura de mum, modeſtum . Hucpertinent loquutioſtabilis,quam tri buit Aristot. magnanimo; celer,quamtribuitcircaparuafa tagentibus.ItemillaTerentijindicantlaſciuientem, /prurien temhominem. Inuersa verbaeuerfas ceruices tuas Gemitus, fcreatus, tuſſis, risus. Annotationem continet. HAECitadicuntur,cumfimulationemcefſſarefupponitur, atfimulatioperuertitſignificationem cum aduenit; nempe то deſta oratio tegit immodeſtumanimum , uterat mihiColonus, quonemoinexcipiendismandatis, acimperijs meis, coram me lenior, reuerentior, acpromptior : &contrà, vbiliberè loqui poterat, nemoacrius conquerebatur, nemo magisgrauia iuffa dicebat, nemoagregius perficiebat. Exhacconfiderationedu xit MichaelScotus canonem,fcilicet modeſtam orationemeße argumentumhominis dolofi. Atveraestconuerſadolofum,fcilicet hominem vtimode Staoratione ; non conuertiturautemmodeſtam orationem eße dolofihominis, est etiam modefti. Quodfiimmodeſtumalijsin rebus modeſta videamus utioratione, tumdolofum, &infi diofumiudicareoportet. N D emotucorporistotius. Caput Quartum. §. Primus. De Longitudine greſſuum . I motucorporisprimum totius corporis motum confide remus,estautemingreßus, tſaltus, &curſustotius cor poris motus: ingreffum prefertim confiderare oportet, in quo duo confideratAriftotel. in Physiognom. longitudinem , bre uitatemvé greffuum , & tarditatem , velocitatemvé eo rundem. Longitudogreſſuum nonfimpliciter accipienda , fedreſpectu corporis :fecùsfolumalti corporis, & longorum crurium greffus longi eſſepoffent . Verum unusquisquepro corporefuo, t longos, &breues greffushabere poteft,at que itafumpta longitudo fignificat robur facultatis mouen tis, 298 Deconiect.cuiufquemorib.&c. ingreſſu ani bello. tis, &fustinentis corpus ; dumenimmouemur,corpus unico quiefcentis cruris fulchrofustinetur,quoddifficilius est,quàm duobuscruribusfustineri, duobusqueideòfulchris :quò verò longius alterumcrus proijcitur, eò amplius crefcit difficultas, Patenthæc utrobuftiore adidpotentiaopusfit. Fithinc,utſenioresbre deuioribus multo gradibus utantur. MatteusMerendaCiuis malium li- noftervaldefenexbreuiffimis utebaturproximègreffibus,pa riterinfirmieadem utuntur breuitate : Breuitas itaque gref Suum imbecillitatem quandamfignificat ,ex qua imbecillitate Aristot.licèt caufamfupprefferit,in Physiognom. deduxit,bre uis greffus homines minimeperfectiuos eſſe,ſcilicetnon adduce re adfinem, & adperfectionem,abſolutionemqueopera; nem pe ex imbecillitate virtutis motricis arguit imbecillitatem exequentis . I. Secundus. Deceleritategreſſuum,actarditate. Атceleritasmotus, acgreffuumconcitatumſpirituumim pulfum,proindequeconcitatum animumfignificat, undeve hementis hominem defiderij indicatſeſeque illi permittentis . Exigitur præterea membrorum expedita admotum conditio : craffi, )pingueshomines,quibusque turgentmole membra, minusfuntadmotumexpediti, quàmficciores,tt) neruofi:cali diitaque, &ficci, celeresfunt vtranqueob caufam. Tarditas contranafcitur ex contrarijscaufis,nempeexdefiderioremiffo, quaremißio velnafciturexrerumcontemptu, estquemagna nimihominis, cuiidcircoAristot. motum tardumtribuit ; vel ex animifrigiditate, estquefocordis, &pigri. Ex celeritate Aristot. arguithominem aptum adnegocia abſoluenda, &iu rè; caliditas enim actuosos reddit, & celeritasipfa aptiffima eft adremabfoluendam, nifitamentantafuerit,utfeipfam perturbetinstaraqueexireproperantis exangusto vaſe. Vi demusenim pariteraliquos effèhomines mirafeftinationebuc illuc diſcurrentes,nectamenquicquamabſoluentes: alios contrà plurimaagere quiefcentium instar, tactu otiofisfimilimos . DePifonePaterculus, Nemo magis, quæagendafunt, Lib.2. egitfinevlla oftentationeagendi. Canones continetArift. inPhy ſiognom. cap. 10. ARIST. ergohoscanonesfubijcit. Quilongifunt, ac Canon1. tardigreſſus, funt tarditate moleſti,&perfectiui,fii licet abſoluentes opera: ratio veròeſt ,quoniamlongitudogref fuumeftefficax, tarditas veròcunctabundum,diuquedelibe rantem reddithominem Qui breuis,&tardigreſſus,tarditatemoleftus,non Canon2. perfectiuus; etenimbreuiter,tardequeingredimini meefficax eſtadperficienda opera. Quilongi,&celerisgreſſus, non moleſtus tardi- Canon3. tate, perfectiuusque eſt; quoniam celeritas perfecti ua,&longitudononinefficax. Quibreuis,&celerisgreſſus , nonmoleſtus tardi- Canon4. tate,&nonperfectiuus. Preferonempe lectionemnega tiuamaffirmatiue, quequidemincodice græco aliquo reperi tur, at afteriſco etiamnotatur, eique alterafubftituitur. §. Quartus. Exfundamentispoſitis Canonesdeducuntur. Acanonibus Aristot. non receduntiactafundamenta, ex quibus itidemfumitureos, quilongorumfuntgreffuum,actar dorum Deconiect.cuiufquemorib &c. dorumeſſe actionumfuarum perfectores , & diuturne etiam deliberationis ; at cum procedittarditasex contempturerum, effemagnanimos. Remiffecupiditatesnonfatishabentlocum, cumlongitudinegreffuum, nempehacroburpofcit , adeoqueca lorem; illæ veròfrigida temperiei innituntur. Celeritas, longitudo greffuum cum validis cupiditatibus, validitatem quoquefacultatis exequentis , acroburſignificat; utactuosum hominemadducentemqueadfinemfuasoperationesindicet;ma gisnempeexequentem,nontamen quèdeliberantem,acequali maturitate, atque longorum,&tardorumgreßuumhomo. Ce leritas motuum , &breuitas greffuum acutas cupiditates,at imbecillitatem virtutisfignificat : unde ob celeritatem non maturèdeliberat,ob imbecillitatem exequutricis virtutis adfi nem non perducit actiones ceptas. AlexanderMantufellius eiufmodiinceffuingrediebatur, eta moribusfignificatis nonab horruit. Pigribominispræfertim videntureffe acefju ingrediebat ell greffuspar ui, t) tardi:nampigritiescum naturalipropenfioneinnititur, frigiditatemtemperamenti expofcit,adeoque imbecillitatem virtutis . Modesti, utquirefractas , habent cupiditates , tardorum greffuumfunt, utArist.dicit Physiogn.cap.6.longorumau temeòquòdadexitumpotesfintcepta adducere. §. Quintus. Demotioneinęquali. ALIQVI inęqualimotugradiuntur,nuncfcilicet velociore, nunctardiore: que motuuminæqualitas argumentumestinſta bilitatis morum: inſtabilitas autemfæpe comes eſt vitij ,vel difpofitionispraue ex Aristot. 9. Eth.cap.4. quiimprobistri buit diffenfionemaſeipfis, &iugeminanimopugnam. Non iniuria Liber Octauus. 301 iniuriain Catilinaexprimit Salustiusinæqualem inceſſum, indicem eius improbitatis,verbafunt. Igitur color ei exan guis, fœdioculi, citus modò , modòtardusinceſſus, prorfus in facie , vultuque vecordia inerat . Sit ergo canon . Inequalitasinceſſus, quiſcilicet modòcituseft,modòtardus, Canon. femperinstabilitatem morum fignificat, ut plurimum autem improbitatem etiam. Declarandus verò, )accipiendus canon, cùminæqualitas Declaratio. eiufmodide moreinest, nonex electione, &propofito; dico ex electione,&proposito,fiquis ex.gr.adfuiexercitationemcele riter ambulat : deindepro grauitateſua inreliquaambulatio netardeincedat . Demotueodemvniuerficorporiscumfiguraaliqua itidem corporis. Deinceſſucum erecta ceruice. IN NCESSvs cumerectaceruicefuperbiamfignificat; unde Niceta ChoniatesLatinos,quosfuperbosafferebat erectain cedere ceruice defcribit. Horum, qui erecta ceruicelongis, tardisgreffibusingrediuntur, fumma funt fuperbia: atquice leriterambulant, refractamfuperbiamſignificant,at quibre uiumfuntgreffuum, ſuperbiolam &ipfifuamobtinent,fedpa 1 • rumefficacem . Deinceſſucuminflexaceruice. INCEDENTES ceruice inflexain anteriorempartem cogi- Canont. tabundum habitum præſeferunt . Atfi ceruix inflexafuerit Canon2. inpar 302 Deconiect. cuiuſquemorib.&c. inpartemdexteram, argumentumid CynedorumfcribitArist. Canon3. Inceffus auteminflexaceruiceadfiniftram Thraſonum habitus videtureffe, isenim geſtus aptiffimus ad educendumenſem; undequi vocariamant, manuadenſem,ut vocabaturAure Vopiſcus in lianusposteaImperator, optimeſe ineacorporisfigura compo eiusvita . nunt: quoniam veròfortis extraoccafionem mitiseft, ut dicit Arift.quiperpetuoſein pugnandihabitu cõponunt,fimularepo tiusfortitudinem,quàm exercere , & habere videntur. Atfi naturalisfuerit habitus is corporis,fortitudinem naturalemfi Ineiusvita. gnificat: quodconfirmatur, quiaex Plutarcho AlexanderMa gnusitaadfinistramparumperflexamceruicem habebat. Ada mantius veròdiciteffeignorantes, ) Albertus ſtultos,quiita inflexa ceruice incedunt. Sieximitatione, &fictione contra Etafit eafigura,rectèfehabentcanones Alberti, et Adaman tij . Thraſones enimineptifunthomines; undede Thraſone, quemin Eunucho adducit Terentius, Gnathodicit, Factuuseftinfulſus, tardus . Atfifit ex naturali habitu, nonrectè dicuntur; neque etiam Alexanderfuitfatuus, &c. Deinceſſu cumgeſtu, figuravè corporis actioni alicui accomodata. QVI inceduntcũgeſtualiquoactionicuipiamconueniente, indicantfeipfosin eam actionempropensos, v.gr. mulier,que in morem criſſantis mouetur, ambulatque: vir,quiin morem ceuentis; neque veròPerfiusfine amarulentiain Romanospro ceres dum laudabant, &admirabantur carminapublicèdecan tata (aNeroneforte)protulitillud, AnRomuleCeues? Licèt 4 LiberOctauus. 303 Licètcumilli tumincederent ,fedStarent,pertineat potius adfequenscaput . Exhocfortecanone pendet illudAristot. Qui pedibus, &cruribus inuerfis ambulant , effeminati. Ea enimfi gura ad veneris exercitium apta est. Inideaautem Cynedi flexibilemgenu ipſum dicit. Quodfignumex eodempendet fundamento. Demotupartis corporis . Caput Sextum . §. Primus . Demotibus brachiorum, &manuum Canones ea dereAriftot. ALIQVIinter loquendummanus, brachiaiactant, motitantvé, dequorum motibus Aristot. canonem hunc protulit . Idem de corum motu dicendum , quod de greſſibus , dequeingreſſu dicitur. Quocirca,quibreui motu, acceleri manum, brachiumvéiactat, inftar eius erit, qui greßibusbreuibus , acceleribus utitur; qui longiusiactat,ac celeriter, instargradientis longisgreßibus, & celeribus;idem queestdehis, atquedeillis iudiciumfaciendum, quodpariter dereliquis est afſferendum . §. Secundus . Canones alij exauthoris ſententia additi . MOTIONES interloquendum, brachiorum,manuum que cum validefuerint,demonstrant magnum imperiumfa cultatisfignificatricis in corpus, cumnedum in vocalia instru menta influat,fedin brachia , & manus, eo uſque resproce dit, utquidam rotentcaput. Supploſiones pedumfuntorato rifrequentiores, velerant antiquitus , utapud antiquosRe thores 304 Deconiect.cuiufquemorib &c. AdHeren. thoreslegimus. Immodicè autemaperireſuaſenſa,ſimplicis, et Quintil. Cic. iBruto leuis eft hominis : at immodicè tegere, eftocculti, & latentis . Canon1. Quiitaqueimmodicaceleritate, ac minutis motibusmanus,di gitosvéiactant,acbrachia, leues, acfimplices,ſedemonftrant . Canon2. Canon3. Hortenfiusoratorgeſticulatorfuit , &leuem etiamſe præbuit hominem. Qui earundempartium motibus longis, ac maiori bus utuntur,verùmnonceleribus, apertos quidemſe ,atgra uestamenfignificant . Quiab omni motu abftinet tectum ſe Praje præfert, velfrigidum, ſegnem. Abalterutraverò cauſa procedateffectus,eft ex alijsfignis,&coniecturisdijudicandū. §. Tertius . Exceptiotraditur. VERVMexcipereoportet, nifi ex vitainſtituto, affuetu Ammianus dineque ineumſemoremaliquis compofuerit. ConstantiusIm Marcellinus perator obaffectatamgrauitatem immotus adeo perſtabat, ut prohomine viuente fimulachrum viuentis credipoffet. Hi ſpaninuncinfimilemſeſegrauitatemcomponunt,utnonfacilè fit inillisgefticulationes manuum videre. Siqui ergoexinfti tuto exterioremcompofitionemfequantur,non licet ex motibus, corumvéceffatione interiorem animi cultumin ipfis arguere. Demotibusreliquarumpartium . MOVERE auteminterloquendumreliquaspartesfigni ficat earundempartium multam exercitationem, utsuspicari iurèpoßimusdeillis, qui interloquendumceuent (veluti pro ximocapiteex Perfiode Romanisdiximus)nefint illi motui longa, &turpiexercitatione afſfueti.  De corporis cultu . Quæ caufæ cultus corporis , & contrariæ omiffionis. corporis non ab unicapendet caufa,neque Cetiamcontrariaomifsio:cultusenim effepoteft ex livids. libidi ne, vtformofior,ſcilicet ex ornatu appareat, vndeſpectatores, aut ſpectatrices faciliusinfui amorem alliciat : poteft etiamex Superbia ,ambitionevé procedere, utfit admirationi ceteris excellentia veftium . Contrariaautem omißioextribuspre fertim caufispendere poteft; excontemptu exterioris eiufmodi cultus , qui contemptus , velex spretu vulgarishonoris ori tur, utin Magnanimis,velexcultus interioris amore, utin contemplationideditis , veldemum ex distractione in potio remcuram. Secundolocopendere poteft ex auaritia . Tertioex pigritia,etſecordia. Quiex pigritia cultumomittunt,fordi bus uſque corporisfedantur: eodem enim vitio impediun tur,neſelauent, comantique , & cumdemum laboreminfui cura ponant,qui adciuilem corporis cultum exigitur. Sint iam canones . S. Secundus. Canones excultucorporis. CVLTVS corporis vestibusfumptuofis abſquemollitie Canon 1. fignificat hominemfuperbum ,ambitiofumvé, cum excefferit conditionem eius : intra veròſtatusfui limiteshominemma gnificum autfaltem honorisftudiofum . CafarinCommenta rijsfcribit aduentumfuum ex colore veſtituscognitum, quo υ infigni 306 Deconiect. cuiufquemorib.&c. rop. Lib. 8. Cy- infigni inpralijs uti confueuerat . Cyrus ex Xenophonte au guftiffimumhabitumfumpfit, cum primumpostadeptum im Plin. lib. 9. perium palamfolemniter prodijt . Cum quadrigentiesfefter hift. c.35. Canon2. tium ornatuſeſe comebat Lollia , &dignitatis, &forme honorem quærebat. Cultus vestiumcum mollitie præfertimcorporis laſciuiam indicat tuminfæminis, tummaximèin maribus . Vestesil Seneca. letranslucide , quibus nonmagis tegebanturfæmina in via adulteris , quàm in cubili , impudicitiamfanè monstrabant . Atcultucorporis, mollipræfertim accedenteimpudicitiaargui tur, velutifi iuuenem purpuriſſo infectum quis viderit, crinibus ferroin cincinnoscontortis , euulfis crurium , &bra Iuuenalis Sat.2. Canon3. Canon4. Canon5.. chiorumpilis,præfertimquepodicis, utillud Satyrici, Podi celeui ,quis inquam eiufmodiiuuenem nonturpiter lafciuum crediderit ? Siquisnonadmodum pretiofis veſtibus,& illis non or dinatè admodum, &concinnèdiſpoſitis utatur ,iudicaride bet immaiorem, quàmcorporiscultus curam diſtractus . Ita Cefarmalè præcinctus incedebat , utrectèineoSylla coniece rit animum magna molientem , velmoliturum , idque monue rit Pompeium . Caue tibi a puero malè præcincto ; meliusque multoiudicauit,quàm Cicero, qui ex eodem cinctu molli Cesarem , &imbecillianimocrediderat . Siquis vestibus utatur vilispretij , atillisdiligenterac comodatis , & reſartis;fipauperfuerit,politum;fi diues , auarum hominemſe prebet: nam cultusftudio tenetur : at fumptuiparcit infra dignitatemfuam, &facultates ; quod est auaritie . Si quis vestibus non vilibus , at immundis utatur, multis fordibus præterea corporis , ac Squallore inficia tur, LiberOctauus. tur, sefocordem, & pigrumfignificat , non auarums .  Siquis , & vilibus vestibus, & protritis, &immun. Canon6. dis utatur ,ſe ſe adextremum auarumfignificat . Namex trema auaritia adeo in curam rei distrahit animum,utnul li alij negocio , ac cure vacare poffit . Videmus nuncN.bo minem ditiffimum vestimentorum pufillitate , ac immundi tię , corporisqueilluuia despicabilem omnibusſeprebere. Utrumautem ex pigritia, an ex occupatione aliarum cu- Canon7. rarumquisfitfordidus , dijudicandum eft, confiderando, num in aliquarefitis diligens . Sienimin aliquadiligenserit , ex occupatione , non exfocordia. Idem,quemmodòdiximus, af fidet fumma cum diligentia frumentorum menfura, neque puluere deterretur; pauloque vegetiorolimatateprediaſua circumibat,quediligentiamfignificant, nonpigritiam ; exdi uitiarum ergo curafordes. Utrum vilis pretij veſtis ufus ex auaritiafit, an ex Canon8. contemptu cultusexterioris ,obaliquaminteriorem curam,ex reliqua hominis vita eſtimari potest. Sienim videamusho minem studijs occupatum literarum , velmilitiæ, velalicu ius artis, atque in eononmultam accumulandi curam, ex re liqua vita colligamus, certi erimus,nonexauaritiaexiguita te vestium uti. Philopomenestotoanimoin militaribusme ditationibus occupatus , veſtitus ornatum ſpernebat . Gotti fredus Bullionius ex magnanimitategregario amictu induebatur, vt velherbefacco infidensÆgy ptiosoratores exceperit, quitamenin tam exiguo cultu virtutis illius maie Statem agnouerunt , & reuerentifunt. 2 Ad  Deconiect.cuiufquemorib.&c. Adprimariafignamorumaposterioritranfit. Primòenimdeexterioriactioneagit, quametma teriale actionis vocat . Caput Octauum. §. Primus . Fundamenta dicendorumaperit. Ac defecundarijs minusque principalibusfignis mo rumaposterioridictafint; adprimarianunctranfeamus. Sunt veròhec actiones ipforummet habituum,quorum aliæ funtinterne,aliæ externa .Primolocodeexternisagamus; po ſteadeinternis, utdeſenſuobuijs; inquibus , tum id,quod materiale eſt , occurrit, tumformale . Idipfum , quodfit,ma teriale est ; nempe pugnare aduerfus hostem audacter . For maleautemfumiturafine, utfipugnetquis ob bonestatem actionisfortis,exfortitudine verèoperetur:fiobcharitatePa tria , ex virtute propriæ charitatisagat: fi ob lucrum ,pre miumquepromiffumaPrincipe,&expectatum (utcumdi reptio vrbisobſeſſe militibuspromittitur) exftudiolucri; t exauaritiadefcendit operatio :fi verò addignitates militares obtinendas, &demum adhonores ,queerat ciuilis fortitudo Aristotelisexſtudio honoris verèhomotum agit. Antearem pertractauimus , ac vidimus ex Aristot. quifuraturobadul terium ,eße potius adulterum , quàm furemlib.3. partis 2. cap.2 2. Materiale ergofemperestidem pugnarepropatria, at formaleest, velfortitudinis,velcharitatis,velauaritia,vel ambitionis , &c. Et quoniamformale verèmoremfignifi cat , non materialeactionis ; hincfit, ut actioipfa perſenon indicet exactè morem : cũexlongèdiuerfis moribus,& habiti buspoffiteademproficifci . Sintitaquecanones . Canones continet. Ex materialiipſaactioneexterioremoremnonlicetdepre- Canon1. bendere argumentoneceßario,fiue techmirio. Exdictis iam fatispatet canonis veritas; non enimexaudaci,&fortipu gnalicetarguerehominemfortem; cumex ambitione, velex auaritia poffitfortiter pugnaſſe . Exmaterialitameneademactionefrequentinafciturproba- Canon2. labilis admodum coniecturamorisrefpondentis;fcilicet expu gnafrequente, coniecturafortitudinis ; exfrequenteelargitio nebonorum,coniectura liberalitatis. Confirmaturcanon,tum exeo quòdeffectum,nificontra- Cófirmatio rium appareat, in caufam perſereducimus; tum etiam ex Canonis. communihominumfenfu, &exOratorum ſu, acRethorum monitis . Monet Aristotelesin 1. Reth. tumfactaeffe habitus figna, tum plurimumconferre, ut laudatushomoexha bitufeciffè credatur,fifæpiusfeciſſedemonstretur. Orato resautem adprestantiam virtutis celebratorumhominum exagerandam , eorum accumulant exterioresactiones. Cicero CICERONE (vedasi) proleg. Maniliafummam,immofummas virtutesinPompeio demonftrauitexijs,quægefferat. Italiamliberauerat; Siciliam multis cinctampericulis explicauerat; Aphricăpacauerat;Gal liamRomanisexercitibus ferroaperuerat ; in Hifpania hoftes plurimosprofligauerat ; Seruilebellum, &demumPyraticum confecerat. Legislatores pariter , ac Iudices æftimationem eiufmodi , ac coniecturam interioris habitus ex actione exte riore , frequente præfertim , pro neceffaria habent, & eui dente ; vocantque prefumptionem iuris , & de iure ; contra quam nullam defenfionem, & tergiuerfationem admittunt, 3 ut  Deconiect.cuiufquemorib.&c. utquifuraturex electione , atqueiterumtertioprofurebabe tur,atqueepunitur. punitu Quieodemmododicithærefim,autberetica lefactüperpetrat, habeturhereticus,atque uthæreticuspuni tur.Hecpræfumptio violentaaIurifconfultis, eiusque exem plum,non tamen nomen,habetur extra debaret. in6.cap. accufatus, §. illequoque . Exemploactionis Seiani, eterrorisTiberijconfir maturidem; fcilicetnon neceffariocolligi ex materiali,exterioreg ,actionemorem. Caput Nonum . NON effe autemexmateriali ipſa operationead babitum neceffariamillationepreter morem, quædiximus, placetrepetitofermone confirmare: esto veròexemplumillud Seiani ,quodplurimumdecepitTiberium verſutum,alioquin &aftutumPrincipem;placettotum verbis Tacitiexfcribere. Atfortè illisdiebus oblatumCæfari anceps pericu lumauxitvanarumoris:prębuitqueipſi materiam, curamicitiæ conſtantięqueSeianimagis fideret: ve fcebantur in villa, cui vocabulumſpeluncæ, mare Anuelanuminter,Fundanosque montes,natiuo in ſpecu , eiusos lapſis repente faxisobruit quofdam miniſtros; hincmetusinomnes,&fugaeorum, qui conuiuium celebrabant; Seianusgenu,vultuque,& manibus fuperCæfaremſuſpenſus appofuitſeſein cidentibus,atquehabitutalirepertuseſtamilitibus, qui ſubſidiovenerant. Maior exeo, &quamquam exitioſa fuaderet,vtnonfuianxiuscum fideaudie batur. ExhacitaqueactionefidemmaximaminSeiano,ar gumen Liber Octauus. gumentatus est Tiberius, atargumentononneceffario,utpa 311 patefacta pofteaconspiratiodetexit. Verùm Seianusmorien te tumTiberio improuiſacamorte agnofcebatſeperditumiri: imperiumenim in Germanicidomum recedebatcuiipfe inten tiffimus erat: nonergo charitate Tiberij ,fedamoreſui Tibe riumfouit,totisque viribus vitæ eiusconfulit; atcumaliter crediderit Tiberius ,eousque auctoritatem eiuspromouit, ut paulòminus ipfe oppreffus deincepsfuerit ab immodica infidi bominis, &adimperiumadfpirantis potentia. Deformaliactione,fiueformaliparteactionis. A Caput Decimum . §. Primus. Numelectiofit ſignumhabitus, affirmantium opinio. D formalem iam actionis partem accedamus . Hac quefit vidimus:nunc repetatur, & unde deprehen datur, & quomodo, difpiciamus . •. Aristoteles videtur ele Elionem utbabitusfignumafferreinRethor. adTheod.lib.1. c. 4. dicitproprium effeeius,quihabituiam virtutispotiturex effeeius, qui babitu ian electione agere; & lib.3.Ethic. c.2.inprincipiodicit, electionem eße virtuti ,idesthabituiaffinem,ft ) magisindicare mores, quàmindicet actio; &lib.s. Ethic.adNichom.c.3. idemdifertè tradit, ubiactionestrifariam diftinguit infactasex errore,in factasexaffectu,in factas exelectione . Solum he poſtrema babitumfignificant: funt hæc inter catera Aristot. verba Qui in his naturalibus affectibus,&neceſſarijs læ dunt,&peccat,iniuftèquidéagunt; funtqueiniuftè facta ,nondumtamen iniufti obhæc, nequepraui ipfi 4  Deconiect.cuiufquemorib.&c. ipfi homines habentur, quippe cum læſio ipſa ex prauitate minimè euenerit.Nam cumex electione læſerit quispiam , tum demum iniuftus,&prauus eft . Hæc ibi Philoſophus,ex quo dogmateilludprocanone pendere videtur .Vt quinon ex impetu affectus,fed exele Etione adulterium perpetrauerit,fitintemperans habitu,Sci licet eius vitij fit imbutus . Hoc idem Legumlatores ali qui interpretati funt, præfertimque Veneti3 penesquosqui exaffectu perpetranthomicidium, dicunt illi acaſo puro , mitiuspuniuntur; atquiex electione,dicunt acaſopenſa to,pœna mortisplectuntur; quaſiſcilicetbi prauifint, ex habitu peccent ,adeoque ut deplorateprauitatisfint ex viuentiumnumero tollendi ; illi peccent ex affectu, &pof fint emendari. Satir. 1. §. Secundus. Pro negatiua opinione. Ат contrafacit,quoniameadem materialis actio exele Etione pluriumhabituum effepoteft, proindeque electiononfi gnificatcertafignificatione habitumrefpondentemprimoacper fematerialiactioni .Nempequi vetulam diuiteminhibantad lucrumfaciendum, penes Iuuenalem. Noctibusin Celumquoseuehitoptimaſummi, Nuncviaproceſſus vetula veficabeate Vnciolam Proculeius habet,ſedGillodeuncem : Partesquiſquefuas admenfuramingiunis. Hiinquam exelectionepeccant,atnonpropter voluptatem, fedpropterquæſtum , ut actio intemperantia materialis ex auaritia formalefuum haberet; neque ſquequaque reftèex electione actionis intemperantis intemperantem inillis homini bus habitum licebat arguere; credendum eft enimeos illo pec caße Liber Octauus.  caßeanimo,queminfeipfoexprimitin pariagoneHoratiusin Ode illa . Rogare longo putidam teſaculo, Vires quid eneruet meas ? 8. Epodon. Cumfittibi dens ater , &c. Nauseabundifcilicet in eoscomplexus defcendebant ,ata defideriohabendi impellebantur. Ariftot.ipſe , ut nonfemel Lib.s.Eth. retulimus , difertis verbis idem testatur . Iterum repetamus cap.2. verba. Adde, quodſi alius,lucrandigratia, adulte riumcomittat,pecuniasqueaccipiat ,aliustribuat, damnoqueafficiaturob cupiditatem ,hic intempe rans magis eſſe videbit,quàmplurisvfurpator : ille iniuftus,&non intemperans,perfpicuúſcilicet,pro ptereaquodlucrandi cauſaid facit. Hecille. Atratio pretereaidemfuadet,namformale actionis confiftitinfine,ſeu exfinependet,atelectio est mediorumnonfinis,quocircaele Etioquatenus electioformaleactioni nontribuit. §. Tertius . Veritasaperiturnempeinfine,vel ex fineeſt formale actionis. VERITATEM nunc aperiamus. Formale ergo actionisin fineconsistit, velin actionisabeo nexu , utantea diximus, nnncquerepetimus: quocircaexprincipio,quodafferturincon ſultationis fyllogifmo, fiue in ratione actionis, elicitur . De principijs autemeiufmodi actionum noftrarumfatis iam an- Lib. 2. de tea . Siquisergopuellis donet,neinopiapraßepudicitiam , Prud.c.3. vendant; formaleactioniseritisipfefinis,qui charitatis eft: atfiquiseifdem daretadeasftuprandas ;formale tum eritin temperantiumfinis: principium enimprioris actionis, eiusque rationis , quodidemest,finis est,ne puellæ pudicitiam ven dant: 314 Deconiect.cuiufquemorib &c. dant: atfecundeestſtupriirrogatio. Ininferendo Patriabello Cafarlibidine tyrannidis arripiende mouebatur ,hicerat eius finis; idque formale actionis , acdeliberationisfue : at militum inobfequendotum Cafariineademactioneerat defendereiniu uil.lib.1. Debell.ci- rias Imperatorisfui,& TribunorumPleb.itain Comentarijs legimus,conclamantlegionis 13.que aderat, militesſeſepa ratoseffeImperatorisfui , Tribunorumqueiniuriasdefendere : quemetiamfinemprætendebatCaſar,occultans eiusobtentufi nem verum. Exfine veròformaleactionis nafcifecundùm Aristot. quoque, eiusque hoceſſe dogmapatetex 2. cap. s . Ethic.locoproximè adductodeeo,quilucrandicauſa adulterium committit. §. Quartus. Quomodoelectio ſignificet habitum, i conciliantur contrariæ fententiæ §. primi , &fecundi. Vì verdintelligamus, utrumformaleactionisfignificete habitum, necne, estenodandadifficultas, rutrum electiofitfi gnumhabitus;fititaqueconclufio. Quiex electione operatur, exaliquohabitu operatur,fiuerectè operetur,fiue malè. Expar tiumenumerationeconstat, fi enim malè,& malaeligit,iam voluntas cedit affectibusipsa perſe; namfi ex impetu affe Etuum protraberetur, utin incontinentibus non eßetea ele Etio. Iam ergo inſeditin rationeprincipiumdeprauatumpeccan di, quodhabitumfupponit vitij; folumenim vitiumprincipia agendiperuertit, ut antea vidimus . Cum autem recta, at queprobaexelectioneagimus, velaffectusrepugnat,& vin cuntur, eftque habitus continentia, vel affectusobfecundant rationi, estque habitus virtutis. Sitfecunda conclufio ,que eſt declaratio quoque pracedentis; ex electione operari indicat quidem LiberOctauus. 315 quidemhabitum aliquem,acnonneceffariòillum,adquemper tinetprimò actio, v.gr.furariexelectione arguithabitum non neceſſariofurandi; poteftenim effeexhabitu intemperantiæ ,fi quisfuretur, ut adulteretur, velfornicetur, velutifilijfami liasinductiin comedijs expilabuntpatresadamicas comparan das. Quiadredimendumpatremfurarieligeret,eaelectionon furandi,fedcharitatishabitumindicaret. Sit tertia Conclufio. Electio,utfumitur unà cumrationeoperandi,feucumconful tatoriofyllogifmo, indicat nedumhabitum in vniuerfum,ſed certumhabitum, & determinatum; nempehabitumillum , ad quemprincipiumagendi,quodqueidemestfinisoperationisſpe Etat,v.gr.fiintelligamquempiamelegiſſefurari, utpatrem captiuumredimeret , cognofcoineohabitumcharitatis ergapa trem. Hecipſaperſeconclufioconstat. Quartaconclufio . Electiononqueuisproba declarat vir tutishabitum,fedqueadactionem uſqueperſtat. Hæcconclu fiodeclaratur,&probatur exeo , eo,quòdincontinentiaccidit; is enim anteoccafionempræfentempeccandirectè,tt) recta eligit, atingruente occafionedeficit. Rectaitaque eiuselectio nequa quamineo virtutishabitumindicat, ) conclufionespræceden tes, quòad virtutumhabitusſpectant,cum huiufmodi decla rationeſunt accipiende. §. Quintus. Formaleactionis, an,&quando fignificethabitum . FORMALE actionisfignificaremorem,fatisiamconſtat; atcummoristriplexfitgradus , ipfafcilicetpropenfio, quæali ter mosnaturalisdicitur,diſpoſitioaccedens,&tertio acpoftre zmo locohabitus contractus. Vtrumdicendumeft,formale actio nisfemper fignificare babitum contractum ? t) negatiuère Sponden Deconiect.cuiufquemorib.&c. ſpondendumest;nam &quiexnaturalimoreoperatur &qui exdifpofitione, nedumquiexhabitu, adfinemaliquem agit. iuxta axioma Aristot. Omnisactio, omnis electiobo numexpetit. Erit itaquepriorconclufio:formale actionis fignificatfempermorem, atnonfemper babitum : atfecundafit conclufio . Quandoformaleactioniscum electioneiungitur,iam habitumfignificat,patetexprecedenteproximo §. §. Sextus. Exceptio concluſionisſecundæ§. quarti. CONCLUSIOfecundaſ. quartiexceptionem, &re Strictionemfupracap. 9. I.fecundi,patitur; utfitaccipienda fecundummoralem veritatem, nonfecundùm prefumptionem iuris,fecus enim est iurispræfumptio, &deiure,ut quiexele 1 A § Etionefuratur,fitfur. Quidicit exelectione , &fedato animo hærefim,fit bereticus: adeo utqui berefimeo modoprotule rit, aut aliudhæreticalefactumfecerit , &iamſipostea neget intentionem &opinionem hereticam, attamen ut hæreticus punietur, dicitur autem prefumptio violentaa Iurisconfultis, outfupràannotato locodiximus. Methodusdeprehendendiformaleactionis,fiuefi nem eius, ſupponendointerim nullamfubeffefi mulationemfallaciamvè. CaputVndecimum. . Primus. Methodusinduocapitaſecatur. NNITAMVR nuncmethodum traderedeprehendendi quemobfinemquispiamoperetur,operatusvéfit, duplex veròest methodicaput, alterum,cùmfimpliciter agitur & absque Liber Octauus. abſquefallacia : alterum cumfallaciafubeft, vel eamfubeffe fufpicamur; oportet itaque eamdetegere.Primo nunclocopri 317 mumcaputpertractemus ,fupponamusfcilicetquiagit,&qui loquiturapertè, &candidè agere, acloqui . §. Secundus. Primumcaputmethodi, præ cepta inueniendi finis traduntur. QUONIAM ergoaniminoſtriſenſuum, &notionum Ariftot.1. fignafunt voces, barumſcripta,fit ut venariexvocibus Perih.c.1. preſentis,&fcripturaabfentisdebeamusfinem, ob quem quif queoperetur. Apertiſſima verò Apertiſſima veròfignificatio eft, cum quisdifer tis verbis, explicitequefinem operationisfue protestatur:fi nempe dixerithuncegoobfinem, veladfinemfumoperatus . SiCafar, &Pompeiusdeſe ipfis ea dixiffent,que de ijfdem Cicero dicit: Sed neutri, inquit, σκοπός eſt ille, vt nos Lib.8.epift. beati ſimus,vterqueregnare vult,interdum finis vo cefuppreffa tamen exprimitur; cum enimdicimus aliquidnos feciffe, velfacere , velmoliri, utquippiam aliud confequa mur, velalicuius reigratia , velcauſa,finem fignificamus. Item quoniam finisestquideminintentioneprimus,atin exe cutione postremus , utqueipfecauſaest ingenerefinaliscau ſe,itaefteffectusingenerecaufæ effectricis ; ideoquod aliqua effectione obtinere molimus, idipfum actionis propofita fi nis est. Schemata orationum quibus finis exprimitur affe ramus. MEN. Quin egoveròquamobremidfaciasne ſcio . CH. Egone,vtilliusanimum, quinuncluxu 11.adAtti cum. Primű exe plum penes Ter.Heaut. ria , &lafciuia diffluit, retundam , redigamvè,vt, act.5.fce.1. quòſevertat,nefciat. Intelli 318 Deconiect. cuiufquemorib.&c. Intelligimus exhisfinemfuiſſe Chremetis retundare, acre primereanimumlafciuientisfilij . Secundum exemplú pe nes Cic.dFi nibus. Tertium far.s, Vt tum aut voluptates omittanturmaiorum volupta adipiſcendarum cauſa aut dolore ſuſcipiantur maiorumdolorum effugiendorumgratia . In quoexemplo & vox,cauſa,ſignificat finem , &vox, gratia, uthac ratione adeptio maiorum voluptatum propona tur, utfinis,necnon maiorum dolorumeffugium. Quodmeaſpontefacere conſtitueram ,vtquam eleniflimummepræberem,&Pompeiumdaremope penesCic.li &Cornelio ram, vtreconciliarem. Tentemushoc modo,ſipof br.9.adAtt. fumus omnium voluntates recuperare, & diuturna eput.8. Canon. Annotatio. victoriavti . Finis lenitatis Cæfaris erat diuturne victoria ufus. Idest diuturna dominatio;quemfinem alio mododicendi expreffit, clariore post pauca verba . Hæc noua fit ratio vincen di, vtmifericordia,&liberalitatenos muniamus . Sit canon . Sempereffectus rationemfinis habetad caufamfuam effe Etricem, velfinisproximi,velremoti . Quòfinis autem remotioreft,ac ulterior, eòeſtdignior, & veriorfinis, patet exfuperioribus, nempe lenitatis Cefaris,fi nisproximioreratrecuperare voluntateshominum: huiufmodi autemrecuperationis finis erat diuturne victorie uſus,fiue fecuradominatio. Verioritaquefinis eratdominatio,quàm v luntatemreconciliatio; nam, & ulterior . §. Tertius. Quibusexlocis finisfiteruendus. Ex verbis verò,&fcriptura vidimusfinem eruipoffe. Inter LiberOctauus. 319 Interfcripturas autem epiſtola præfertim animumaperit, cum adfamiliarem , intimum, acfidumfcribitur. Ex loquutione fubita, &improuiſaſyncerius ,quàmmeditata finemaperit. Subdolaenimest magis, quàmlonga meditatione teximus . Exinteriore actioneindago moris . Caput Duodecimum. §. Primus. Actionesinternæ diftinguuntur. NTERIOR actioalia est appetitusfentientis commotio, Iidestper idest perturbatio, & affectus ; aliaestfuperioris appetitus, fcilicet voluntatis , nempèelectio: cognitionemnunc nonnisi, utcumhis coniungitur,confiderabimus:fatis antea distinxi mus, cumoportebat,præfertimqueintertiaparte lib. Sexti . §. Secundus. Ex electione, adeoquevoluntatis actioneindago morum . Deelectionenoneft, quòdaliuddicamus præterdictacap. 10.proximè,nifiquodinquirendum eft,num electioeademper feueret in eadem occafione, acre; namfidiuerfa electio inhomi ne, moreminconstantem oportebit iudicare:fi eadem, &fre quens,probabiliffimumerit reperireinhomine morem electioni respondentem . Repetamus tamen, argumentumnon effene ceffarium, licètapicem obtineatprobabilitatis: hocexfuperiori busconstat; atprætereaprobo exemplo militis illius Antigoni, qui ulcere, acfistula laborans præ tadio vitefortiffimè pu gnabat: eligebat is periculapugnæ ,idquepro occafionefemper, neque tamenfortis erat, utcumcuraRegis conualuit,reipfa ostendit pericula declinando, &pugna aleam deinceps detre Etando .  Deconiect.cuiufquemorib &c. Etando. Verum ille ſemper canon retineatur . Canon. Praxis. Cumelectio unàcumeius principiocognofcitur (estautem principium electionis finis)mos etiam cognofcitur , utantea declarauimuscap. 10. §. 4. concl. tertia. Curio penes Ciceronemdicit Cæfarem elegiße clementiam , Lib. 10. ad non quòd natura, aut habituin eam propenderet,fedquòdpo Att. epift.4. pularemeamreputaret,fcilicet accomodatampopularigratię con ciliande, ac retinende . Finis ergo hominis erat Studio, ) amore Plebis fulcire dominationemfuam, ut ex hocquoque capite mosin eo tyrannicusprodiret. §. Tertius. Ex affectibus morem quando liceat inueftigare. Ex affectibus, utcolligiqueat mos ,nunc annitamurin dagare: velergofolum affectus conftat , nempe dolerehomi nem,autirafci; velconstat etiam cauſa, v.gr.propterquid irafcatur. Si affectus , & caufa conftet pro quantitate affe Etus , & validitate obiecti, mos deprehendi potestvel per modum habitus , vel permodum difpofitionis, vel obnatu ralem procliuitatem inexiftens. Quodfi affectus folus con ſtet,nonlicet conijcere morem; nonenimſi timere,velfrequen ter, nouerim hominem,dumnonconstet, an timeat infamiam, an paupertatem, an mortem,an amice abalienationem, ut Cli Heaut.act. niapenes Comicum 2.ſcen.1. 1 OClitipho timeo , Nonpoffumdemorequicquamiudicare. §. Quartus. Ex affectu,&cauſa eius cognitis morem indagare licet. Si itaqueaffectus conftet, &caufa eius , morisindaginem aggredi 1 LiberOctauus. 321 aggredi licet; cum enimfubiectum virtutis, ac vitij, me diarumque difpofitionumfit appetitusfentiens, pro disposi tionis qualitate , menfuramqueexdatis obiectis mouetur, at quepromotuumratione, &qualitate , dispofitionis eius τί ciffimqualitas , &quantitas arguitur. Nempefiquisexle ui iactura rerumfuarım vehementerdoleat , vel auaritie habitulaborat , velinauaritiamdispofitusestplus, minusvé pro doloris quantitate: non ex unicatamen obferuationeli cetderetotapronunciare;fedfolum uttunc. Quamobrem iterarehominisobferuationes oportet, easqueconferre, utfi in eodemaffectu conftantiareperiaturexeadem caufa, velha bituminhomine respondentem arguamus, veldifpofitionem adhabitum tendentem: atnifi ex eadem cauſa,idemſemper exurgat affectus, inconstantem difpofitionem in homine in terpretemur . Ut autemexaffectus vehementia rectum iu diciumprocedat, oportetanniti, utfifieripoffit, corporisdi fpofitionem , & exteriores fortuna euentus in fingulis ob Seruationibus teneamus; nam eger homofi exleui cauſaira ſcatur,noneque mirum est; atquefi homofanus ex eaira fcaturcausa:paritererumnofushomoinirampromptiorquàm fortunatus , ea tamenexceptione , eoque modo,quoanteadixi. Inlibr. de mus,acdistinximus. Sintergo canones. Canones continet. Ira cap.9. QUICVNQVE affectumpatiturex aliquadatacaufa, Canon1. fiaffectusfuerit intralimites mediocritatis , obtinet velhabi tum virtutis, vel difpofitionem laudabilemad virtutem, quæ refpicit eiufmodiaffectum exdatacaufa: atfiaffectus velfu perauerit mediocritatem, velinfraillamfuerit, vitium, vel X difpo  Deconiect. cuiufquemorib.&c. dispofitionem vitijobtinebit : ad quodis affectusab eacaufa cumdefectu, velexceffuattinet. Verbigratia, videmushominemdolereex acceptainiuria, fifupra,quàmparfit, &nonfemel, intelligemusiracundiæip fumvelbabitu,veldifpofitionepremi. Simoderate,habitu potiri, veldifpofitione manfuetudinis:fi veròinfra mediocri tatemirafcatur,lentumhominempronunciabimus. Itemfide fiderium ultionisobferuemus, maius, velminus, velmedio cre,eundemhabitumconiectabimus,veleandemdifpofitionem. Atfiaffectuspertinuerit adauaritiam, eiusbabitum, veldi. Spofitionem coniectabimus,fiinexceſſu nempefueritaffectus, veldefideriumdiuitiarum, vel timorpaupertatis, veldolor ex paupertate . Quodfiindefectufuerit , contrariumvitium, autdifpofitionem arguit. Siveròin mediocritate, liberalita tem. Idemdealijsdicendumestaffectibus,qui,adquosfinguli habitus pertineant virtutum,acvitiorum,inſecaudaparte borumlib.diximus. Canon2. : Si constansfuerit affectusexeademcaufa,eundemquete noremferuauerit ,babitum arguemusaffectuirespondentem : fivarius, tt )inconstans, varium quoque,&inconstantem difpofitionempronunciabimus . Verbigratianunc vehementerhominemirafci,nunclenem eſſe,ſiconspexerimus, neutrius partisobtinebitbabitum,fed nutantem difpofitionem,ſi partamenfit in utroque affectu vacillatio . Atfiiugisinaltero perfeuerantia, alterqueinter dumfolumexgrauitateipfa vitij inſidentis erumpat, habitum contrarij affectus , acperfeuerantis, nonrari, & interdumſo lumerumpētisponemus,fedhuiusactum,paſſionemqueſolum, v.g.inAlphio,quemrepresentatHoratius,babitumfenerato risponere oportet , noncontemptoris diuitiarum, velvitam amantis LiberOctauus. 323 mantisſemotamaturbisciuilibus: underectè concluditHa ratius, feneratoremeum vocando, Epodon Ode2. Hac,ubilocutusfeneratorAlphius, Iamiamfuturus rusticus, OmnemrelegitIdibuspecuniam : Quarit calendis ponere. Atvariatio infingulisaffectibuspar,quàminiuuenede fcribitHoratius, difſpoſitionemfecundùm vtrunque affectum nutantemindicat. حسين Etamatarelinquerepernix, Conuerfis Studijs . Cumintelligimusadexplendum aliquem affectum,utad Canon3. finemhominem operatum effe,in eoqueexplendo,utinfinecon ftitiffe,credereoportetlaborareipſum vitio, vel dispositione adeumaffectumfpe&ante;fcilicetfiad ultionem,ut adfinem tum ultimum tetenderit quis,intelligemuseffe hominemira cundum: nam vt vidimus,finisformalis virtutiseft hone ftas,nonexpletio affectus, quafolum materialisfinispotefteffe. Exfecundapartehac repetantur . Praxis proxima methodiaffertur. Loca, & dicta Ciceronis CICERONE (vedasi) afferuntur. ATpræftatmethodumtraditamaliquopropofitoexemplo adpraxim adducere. Quaramusergo morem Ciceronis exillis, quæ ad Atticumfcribitpluribusin locis defequendo Pompeio contra Cefarem: exordiamuraprimis, libro itaque Septimo, epiftolaprima, ut remcertampronunciat,fidißenfio eoruminarmaerumpat,fibifequendumeffePompeium. Inquit X 2 ergo: 324 Deconiect.cuiufquemorib.&c. ergo: Si enim caftrisres geretur,videocum altero, Pompeio,vinci ſatius eſſe,quamcum altero,Cefare,vin cere. AtEpistola 1 1. ingruente iambellointerpudorem, in terque officium ciuis,&amici ex alteraparte; & inter miferi cordiam filiorum , atqueindignationem imprudentiæPompeij in rebus tumgerendis ex altera ,nutabat . Scribit autem . Acquiefco enim,&tuasvoloelicereliteras,maxime quecófilium,quidagam, autquomepactogeram: demittamnè mepenitus incaufam (nondetereor periculo ,ſeddiſrumpordolore. Tamnènullocon filio, autcontra meum confiliumgeſta eſſeomnia?) an cuncter, ac tergiuerfer,&ijs me dem,quitenent, qui potiuntur ? αἰδέοκαιτρῷας, nec ſolumciuis,fedetiam amiciofficio reuocor;& fifrangor ſæpemifericor dia puerorú. InEpift. 1 8.in eademdubitatione,acprefertim Epist.1 9.literisCefarisadpacemhortantis excitatus; necnon literis Celij attestantis ipfumfatisfacere Cafari, &fegnitie Pompeij,& Confulumpermotus.Scribitergo.Mirameἀπορία torquet. Iuuameconfilio,ſipotes. In Epift. primalib.8. epiftola Pompeij reuocatusadeumseaggregat: atepift.fequen teincontrariamdeliberationem mutatus videtur, utrespon deatAtticofcribenti,cedendum Italia,fiPompeiuscefferit. Vt etiam ſi Italia ille cefferit, putes cedendum, quod ego necReipublicæputoeſſevtile,nec liberis meis ; prætereaque nequerectum , nequehoneſtum .Alia quefubiungit ineandem fententiam . Atin Epistola fuc cedente , estque tertij libri,remrursus totam in deliberatio nem reuocathinc,inde rationum momentaafferens. Etani moſedato adhuc Epiſtola 16. ) Epistola 22.labare confi liumfuum apertèfatetur: cauſa autem, quamobrem mouea tur LiberOctauus. turadſeſeconiungendum Pompeio, modò in unum Pom 325 peium reijcit . Sed me mouet (inquitepift. que antepe nultimam anteceditlibrioctaui,)vnus vir cuius fugientis comes, Rembup.recuperantis ſociusvideoreſſede bere. AtinEpift. ultima eiuſdemlib. negatſeaPompeio duci ,ſed afermonehominum . Necverò , inquit, ille me ducit, qui videtur:quem ego hominemἀπολιτικώτατο iam ante cognoram , nunc verò etiam ἀςατηγικώτατον. nonmeisigiturducit, ſedſermo hominum ,quiad mea Philotimo ſcribitur. Etlib.nono, epist.fecunda, rursus . Eundum igitureſt, nec tamvt belli,quàm vt fugæ ſocij ſimus: nec enim ferrepotero ſermo nes iftorum, quicunque funt: nonfuntenim certè, vtappellantur,boni. Atverò cumaudiuit Pompeium Italia ceffiffe,tummiroaffectuum astuperturbatus est;& lon.. gèaliudfuit, quàm prius rerum iudicium . Epistola itaque quarta, lib. 9. hæc habet, cumprimum intellexit Pompeium mare tranſijße, fcribit ergo . Ante folicitus eram , & angebar, ſicutres ſcilicet ipſa cogebat, cum confi lio explicare nihilpoffem, nunc autem poftquam Pompeius,&Coff. ex Italiaexierunt,nonangor,fed ardeo dolore ἐδέμοιἦτορ ἔμπεδον ἀλλ᾿ ἀλαλύκτημαι. Non ſum in quam( mihi crede) mentis compos: tantum mihi dedecoris admiſiſſe videor. Me non primum cum Pompeio qualicunque confilio vſum, deindecum boniseſſe, quamuis cauſa temere inſtituta?præfer tim cumijipfi, quorumego cauſatimidus me for tunęcommittebam,vxor, filia, Ciceronis CICERONE (vedasi) pueri,me illucſequi mallét, hocturpe,&me indignúputarét? Epift. rurfus 12.lib.eodem,de eodemdolorefcribit. Sed cum X 3 me 326 Deconiect. cuiuſquemorib.&c. meægretudonon folumfomnopriuaret, verumne vigilare quidem ſineſummo dolore pateretur, te cum,vt quaſi loquerer (inquovno acquiefco)hoc nefcio quid,nullo argumétoſcribereinſtitui.Amens mihifuiſſevideoraprincipio,&mehæcvnarestor quet, quòdnonomnibus in rebuslabentem,velpo tiusruentem Pompeium , tanquamvnusmanipula ris , ſequutus ſim . Etpostpaucafubiungit. Sic me illius, Pompeij, fugæ, negligentiæque deformitas auertitab amore : nihilenimdignum faciebat, quare eiusfu gxcomitemmeadiungerem. Nuncemergitamor, nunc defiderium ferrenonpoſſum: nuncmihi,nihil libri,nihil literæ,nihil doctrinaprodeſt. Itaquedies, &noctestanquamauisilla, mareproſpecto, euola . cupio,&c. Poftremodemumlocoeorum,quosexfcribo, Epift. Scilicet 1 4. fcribit. Cum mihi epiſtola affertura Lepta i circúuallatum eſſePompeium, ratibus etiam exitus portus teneri. Non medius fidius prælacrimispof ſum reliqua nec cogitare , nec fcribere. Mifi adte vnà exequutifumus exemplum.Miſeros nos, curnon omnesfatum illius Torqueor infelix , • • vt iamillum Mutianum exitumexoptem • • Populi Ro. exercitusCn. Pompeium obſidet foſſa , &valloſeptumtenet,fugaprohibet, nos viuimus,& ſtatvrbs iſta ! Prætoresiusdicunt! Ædilesludospa rant! Viribonivſuraspreſcribunt! Egoipſeſedeo! Conerillucirevt infanus ! Implorare fidem munici piorum! Boni nonſequentur,leues irridebunt: re rum nouarumcupidi, victorespræfertim ,&arma tivim , & manus afferent. Quidcenfes igitur? & quid Liber Octauus. 327 quidnameſttuiconfilijadfinishuiusmiferrimævi tæ: nuncdoleo, nunctorqueor. c. §. Secundus. Indagomorumperagitur. INDAGINEM iam morumexdefcriptis locisaggre diamur. Primòitaqueoccurritexlocis postremo loco obfer uatis, dolorem, &angorem Ciceronis, exeoquod Pompeium nonfitfequutusin exceſſu magnofuiſſe: cum &fomnum probiberet,&vigilanteminſummomeroredetineret: prate rea exclamationes ille, et ferèextaſes idipfumdemonftrant. Atadquos habitusaffectus is excedens pertinet ? Certè ad habitumcharitatis, beneficentiævéadcircumiacentes-vébabi tus, utamicitia particularis , &peculiaris adeam ipfam cha ritatem reducitur : quade refuprainfecundaparte ,in lib.de Cap 2. Beneficentia. At peccabat habitu, vel dispofitione in ex ceffu amoris erga Pompeium : quiamorexPompeij periculis, &damnis magispungebat , cum coactus Italiam reliquit prius, quam ofidionempaßus eftBrundiſij. Quaoccafionema gisfentireamorem non est inconstantia,fed naturalis que damamoris auctio : nam boni defiderium ex indigentia cre fcit , utantea vidimus. Verùminconstantiafuitineo,quòd nunc Pompeium enixè amauit, nunc parum, ut profitetur Epift. ultima,lib. 3. &Epift. 12. lib. 9. afferitſeadeformi tatefuge, velnegligentia eiuſdem auerfumab amore. Que variatio animi nonnificum inconftantiafuit : ea enim cadit potius inamatorem,quàminamicum. Primusmos Mos ergo prius in Cicerone colligitur amoris in Pompe- qui in Cic. iummaioris,quàm oportuerit , inconstanter tamen,que in- deprehet constatia actum amoris eripiebat interdum , at nonradicem : Pompeium Nimum ſtudium. X 4 qua 328 Deconiect. cuiufquemorib.&c. quequidem radix adeo alta fuit , ut pre reuerentiaerga eundem Pompeiumidemnoneßet dicturus,quodſenſurusde petitionibus Cafaris exaudiendis. lib. enimfeptimo ad Atti cum Epistolaſextafcribit. Dicesquid tuigiturſenſu rus es ? non idem quod dicturus . Sentiam enim omniafacienda, nearmisdecertetur. Dicam idem, quod Pompeius . Etlib. 8. Epift. 11.fatetur Pompe ium ad SullanumRegnum adfpirare: tamen eum fibiſe quendum proponit . Nonne est is excedentis amoris af fectus : Senatorem grauem amico ad tyrannidemfuffra gari? Secundus mos ambi tio. deOffic. Secundus mos est ambitionis: excedentem enim honoris amarem, velignominiatimorempreſefert,cumsefermonem hominumferre nonpoffe ,etiaminhonesto, stabilito iam Primo lib. propofitopatefacit . At virprobus, utipfemetCiceroexEn nio laudat, imitatur FabiumMaximum,qui Nonponebatenimrumoresantefalutem. Nequeveròdictaillahominum,acex illisignominieme tus in honestatis verèfinem recurrebat; nam fequi Pom peium ,eiusqueadiutare victoriam,erat tyrannidemfuturam promouere : veriffimum enimfuiteiufdem Ciceronis CICERONE (vedasi0 prafa gium epist. quinta, libfeptimo, itidemad Atticum. Ex vi Ctoria, inquit, tum multa mala,tum certètyran nis exiſtet . Alteruter enim vinceret , tyrannus futu rus erat . Terti mos. tibus virtu um. Tertioloco in Ciceroneex eadem obferuatione deprehendi Caruithabi musnonfuißehabitum virtutum moralium, cumenimiudi ciumearundemrerumpro affectibus insurgentibus variaret, nonerantinipſoſolide virtutes, quæprincipiaprudentiæſem perimperturbata,faltem perſiſtentia, conferuant, ut ex fuperioribus conftat . Pro corellariopendet, ut neque in eo-ve- Lib.dePru. raprudentia , &exacta eßetadamuſſim moralis definitionis. Prudentiam tamennaturalem , & moralem imperfectam in multis rebus non eft illi denegandum adfuiffe. At est ne tribuendainaffectibusnunc diftiscontinentia, anincontinen tia ? vitiumenim a viroabfuiſſe ultrofaterioportet . Habi tus , veldifpofitio in eo elucetmediainter continentiam , & incontinentiam , nempe maximis urgentibus obiectis affe Etuum vincebant illi , &deturbabantrationem . At contrà, affectus infrafummum gradum , & exobiectis nonſummis exorientes cedebantrationi,ab eaque ducebantur ; &hincfre quensinhominede officiodeliberatio . Quarto demumloco mollem in ipſoſuaptenatura animum Quartus conijcimus ,qualis etiam crafisfolet excellentibusingenijs ef- Mollisani ſefamiliaris ; deducitur autemquod ex ijfdemepiſtolis obfer- mo fuitna uemus,ut literisnuncCefaris Cefarianorumque, tura . peij , ac Pompeianorum interpellabatur, in eorundem par tesdeflectifolitum; præterquamquodfluenteslacrime, quas plerunque defcribit eandemmollitiemfignificant. Fuit itaque corde molli non duro . Hæcfatisfit pro praxis exemplo di xiße : plura confulto omittoadnimiameffugiendam prolixita tem,que poffentexadductis locis deduci. §. Tertius . Corellarium continet. CONSTAT exhis, quàm rarum fit veram virtu tem, & exmorali præfcriptione abfolutamin hominibus re periri : cumintanto viro, quantus Cicero CICERONE (vedasi) fuit, non reperia tur,fed duobus vel gradibus ab eaabfuerit . Ea tameneft prastantia virtutis, ut prope constitiffe fit gloriofum . Arri Deconiect. cuiufquemorib.&c. Arripiamus Horatij monitum, quicunque nonpoffumus ad Summumapicemafpirare . Restat, uthis egomeipferegam,ſolerqueelementis . NonpoffisoculoquantumcontendereLynceus : Nontamenidcircocontemnaslippusinungi; Necquiadefperes inuicti membraGlyconis : Nodofacorpusnoliprohibere chiragra , Eftquoddamprodiretenus,finondaturultra. Partemmethodicumpracauendaeftfictio,aggredi tur. Primog,defictionibusagit,fimulatio nibusq. Fictiones, fallaciæquediſtinguuntur. SECVNDAM methodipartemaggredimur, cum iamfictio, &fimulatio, dißimulatioquepreca uentur: velergofictiofuperactionem cadit ,sci licet actionemfimulamus , vel dißimulamus , velactio ipſa aperta , at finis obumbratur . Actio verò , ut iamdiximus, alia externaeft, aliainterna . Actio exterior te gitur , ut adulterium a muliere impudica: duplex verò est obumbratio, alia priuatiua , alia contraria , bacfimulatio , illa diſſimulatioeft; nempetenebrisſetegere, utneminiadulterum / pateat, estoccultatiopriuatiua , & dißimulatio: at actionibus contrarijspudicitiampretendere eftoccultatio contraria . Actio interior, quæ difficilius fingitur, præfertim eſt motusfentientis appetitus; affectusfcilicetquemfimulabant, veldißimulabant conuiueDomitiani, quorumfilios, velfratres, velparentes eademdie mortitradiderat;fedetiamopinionesfinguntur, ut hæretici varijsartibus interdum finguntfuas coram Iudici busfidei: atcaditſuperfinemfictio , cumfinisfalſuspræten ditur . Cesar arma inferensPatriæ, finem vlcifcendi iniu riastumfuas, tumTribunorum Plebis prætendebat; at ve rusfinis erat Dominatio,quamquærebat. Singulabacmem brarepetamus . §. Se  Deconiect. cuiufquemorib.&c. Fictioactionis exterioris eiusvèoccultatio. ACTIO exteriorfictionem, occultationemvétriplicem patitur; precedentem, comitantem,feufimulcum eaconſiſten reofto. tem, &confequentem . Precedensoccultatio eft cumteftè commeatadamicam adulter. Confistens occultatio est,qua actus ipfe adulterijtegitur; cuius generisoccultatiofolertiſſima FabulaFla- est,quamcomminiſciturinpuella (Flammettam vocat) Areo mettrexA- ftus , que in medioduorumcubanstertiumadmifit,cuiuscon cubitum utrique ea rationeoccultumfuturum credidit; quòd ſperaret ambosfociumillum, non tertiumfuiſſe reputaturos. Confequensoccultatio eft , qua præcedensiam , & confumma tus actus occulitur,ſipræfertim vestigia remaneant,quæfint tollenda: adfubitum maritiperegrè reditum adulter effuge rat,atpallium reliquerat: quarentiergo marito ecquodilud pallium effet,refpondit uxor, aſeilludipfiparatum, cumfciret pallio egere nouo. Fuit ea occultatioadulterijtransacti,ataper ti eiufdem indicij . Lachrymis adulteram tegereſua adulteria monet Iuuenalis:fimulat eaſe proZelotypia flere, velCyne di, velpellicis . Cumfimulatgemitus, occulti confciafacti; Autoditpueros, autfictapelliceplorat, Uberibusfemperlachrymis. §. Tertius . Occultatioaffectus . Exinterioribusautem actionibusdifficilius affectus tegi tur,quando vehemensfuerit; namrefluit isin ora uſque, t) in exteriora membra . Intimore nedum orepalleſcimas,ſed etiam LiberNonus. :  etiam tremimustotocorpore . Componereergo inilliufmodi affectibus vultum difficileest, ut illud poffit Comicihucde- Heaut.act. : torqueri . 5. ſcen.1. Voltusquoquehominumfingitſcelus . Eiufmodi verò occultatioerat penes eundem Terentium Phorm.act. veteratorisPhormionis , 5.fcen.6. Nuncgeſtus mihi,voltusque capiendusestnouus . Compositio autem vultus,dumaffectum tegimus triplex effe videtur, reprimens ,quam t)mediam vocarepoffumus, contraria, &diuersa. Reprimentem,acmediam vaco,que continetaffectum, neerrumpat &in eofistitur. Isfuitpenes HomerumhabitusVlyſſis,Penelopiaßidentis. AtVlyffes Animoquidemlugentemfuammiferebatur vxorem: Oculiautem tanquamcornua Stabant, velferrum Tacitèinpalpebris: dolo autem hic lacrimas occultabat. Contrariaestcompofitio, cumqui tristitiaopprimitur,leti tiavultupretendit;&quiodit,præſefertamorem. Sinonpe nes Virgilium odiuminGræcos amorem in Troas & verbis &oreprofitebatur:atcontrarium affectuminanimocondebat. FasmihiGraiorumfacratarefoluereiura Fasodiffe viros. Multi verò contrariumaffectumpræferunt,vt verusfa cilius occulatur; etenim, ut Arift.infimilidicit. Atque in contrariumnos ipſos abſtrahendo , nam ſi procula peccando nosipfos remouerimus, admediumdeue niemus,id,quodquilignadiſtorta dirigútfacerecon Lib. 19. fueuerunt.Uthinc,quiimpenfius,ſummaque arteamorem nobisfignificent ,fit illis minus credendum . Contrarium re præfentabatpenesTacitum Augustus,ibi, Specierecufan- 1.Annal. tis  Deconiect.cuiufquemorib.&c. tis flagrantiffimècupiebat. Atdiuerfum vultumpra tendent, quinon quinon contrarium affectum verò, Heauton. att.1. fc.2. verò,feddiuerfumfi mulant; nempequitiment nonaudacem vultumfingant,sed letum, velmifericordem. In diuerfum affectum compofuit vultumTerentianusChremes,cumadreprimendamlætitiam, quam vicè Menedemiex reditu Clinię ceperat , admonitoris Seueritatemfumpfit; quiaffectusnon erat contrarius,feddi uerfus . CH.Illene?fedreprimam me; nam in metueſſe hunc, illiest vtile. 10 CLIT. Quidtutetecum? CH.Dicam; ut uterat, manfumtamenoportuit , &c. Occultationum barumpriuatiua diffimulatio est : duæ reli quefimulationes ; licetegoin preſentia confundam fimulatio In3. parte. nem, dißimulationem breuitatiscaufa,quasſuo locodiftinxi. Occultatioreliquaruminterio rumactionum . T : RELIQVARVMactionum interiorum occultatiofaci lior est. Suntactiones eiufmodi , electio , &opinio ,creduli tasvé. Electionemdiſſimulant, qui, quodexinfidijsfaciunt,vt repentino animi motufactum,praeferunt.Adeffugiendam pe namficarijinterdum eiufcemodifimulationeſeſetegunt. Cice ro in orationepro Milonetuetur, Clodiumabeo occifum exim prouiſaoccafione, immoneceßariadefenfione: t) Clodijfauto res contendebant occifumeßeexinfidijs,atqueex electione . Quodfcilicet Milopremeditatus eumfuerit adortus, atque in eandemfententiamIudices iudicauerunt. Credulitatem pra fertimfimulant,qui alienamreligionemmetu penarumprofi tentur, LiberNonus. 335 tentur, utproximèMaurorumreliquieinHifpania,quasde mumPhilippusIII. nuncregnansabillisexpulitRegnis . §. Quintus. Alia distinctio fictionum, feu falla : ciarum, quæ eft luſtiLipfij. IVSTVS Lipfiusinpolitico ſuo centonedistinguit fictio- Lib.6.c.12. nes , )fallacias (vocat ipfefraudes)trifariam inleues, in medias, )inmagnas. Diffinitprimò fraudem. Argutum confilium avirtute,autlegibusdeuium Regis,regni quebono;utintelligamus arctiusab ipfodefinitam frau dem,&fallaciam,quamanobisfumatur: attamendiuifio ea demaccomodabitur . Estergo Lipfiofrausleuis, quæ haud longe a virtute abit, malitiæ rore leuiter aſperſa: bancdiuiditin diffidentiam, &diſſimulationem . Diffidentia autemineoconfiftit, nefacile credat : credere tamen oftendat; reinquam paucis credat, at specie omnibus . Diffimula tio verò eſt, dequa dicitur. Nefcit regnare,quinefcit diffimulare. Mediam fraudem definit, quæ ab eadem virtute flectit longius , &ad vitij confiniavenit: hanc diftinguit in conciliationem, verius corruptionem, deceptio nem. Conciliationem , corruptionem védefinit his verbis. Cumcallideinclinas ,&allicis ad tecorumanimos, operasque,qui alieniiuris.Ciceroin eundemſenſumſta tuit proprium eße prudentia conciliarefibianimos hominum , t) adſuos ſusadiungere. Deceptio veròest( utfubiun git)cuminducisaliumintuacommoda, errore, aut mendacio obiecto. Iammagnamfraudemdefinit, quæ nonavirtuteſolum,ſedlegibus etiam recedit,mali tiæ iam robuſtæ,&perfectæ. Hancdiftinguit inperfidia, &iniuftitiam. Eftperfidia,cumpercauillos, &argu tiolas 336 Deconiect.cuiufque morib&c. tiolas federaeludimus , autpacta. Iniuftitia eftcum contra iura ,&legesſe,& fuaimprobèpotiusquàm callidè augent. Hancego viridoctrinamretuli: nullamin terpono cenfuram, ſedexiam dictisdeducendamrelinquo.Alia, actertiadistinctio. ALIA estfallaciarum,quasnunctractamus, distinctio valdequeadremnostrampertinens;queexinftrumentisfu mitur,quibus fimulamus; velenimfimulamusverbis,vel vultu,velfactis,Ciceroad2.Fratremduorumpriorum me minit . Nimis multis fimulationum inuolueris tegi tur, &quafivelis quibuſdamobtenditur,frons,ocu li, vultusperſepementiuntur:oratioveròfæpiſſime. Promptiſſimum, &efficaxfimulandiinstrumentum est oratio affeuerans; que velnudaeft, velvallataiuramento. Confidens mendacium,idestfidenter ,&audacter prolatum proveroſevendicat; undepenesComicumobeiufmodicon fidentiamGeta, Phorm.act. 1.fce.5. ! Ninoſſem caufam,crederem verahuncloqui. Et Ouidiusaudaciamhancinmendacio ſignificans, &mo nensamatoremdixit, Nec timidepromitte, periuriami ſcent, amatores præfertim,quibusetiamidfuadet Ouidius . Pollicitistestesquoslibetadde Deos : Iupiter exaltoperiuriaridetamantum. Ad Lentul. epift.9. Secunduminstrumentum est vultus . Cicero frontem di ftinxit . Fronte , inquit,&vultu, quibus fimulatiofa cillimè fuftinetur : at mihinunc vultusomnia complecti tur : quade vultuscompofitionefatis iamfupra §. tertio, in vultu verò lachrymaquoque continentur. Tertiaestfimu latio LiberNonus.  latiofactis. Qui vestibus ementiunturſexumfactisfimu lant. Martanus penesAreostum,qui armis Griphonisſeſe certaminis victorem repræfentauit , finxitfacto . Hec est distinctio fimplicium instrumentorum: atcumcomponuntur illa, quatuoralia membra reſultant ; vel enim vniuerfatria coniunguntur,cumfimulatur oratione, vultu, &factis: velduo tantùm,tresque nafcuntur conbinationes; alia ora tionis, vultus ; alia orationis,&factorum ; alia vultus, factorum . Septem ergo generafimulationum ex instru mentis erunt ; triafimplicia,quatuorcompofita; nempeex bi nistria, ex omnibus unum . Defimulatione finis,feu depratextuobten tuvè. Quibus ex partibus conftet prætextus . C veròactiomanifestaest, velvltroeamfatemur, atfinis alius a veròpratenditur, prætextus, obtentusvé VM nafcitur : expreffit ) vocem, &rem in Augufto Tacitus. Annal.1. Dicebatur contra,pietatemerga parentem,&tem pora Reipublicæ obtentuiſumpta, cæterum cupi dinedominandi corruptosper largitionemvetera nos, &c. Placet remhancinhumanam vitam latèſeſe diffundentem distinguere , &exponere . Nomen autem pretextus ex Suetonio mutuabor , eoque vtar ; interdum etiam nomenobtentusexTacitopermiſcebo . Aristoteles vo. Lib.4.Polit. cat Græcè πρόφασιν, quem Latinè reddit prætextum . Petrus Victorius prætextus itaquefeu publicus ,feu priuatus, cum Υ integer cap.13.  Deconiect.cuiufquemorib.&c. integer est, quatuorfermèex partibus coalefcit : exactione ipsa, que fit: exfinefalſo,qui prætenditur, qui unus in terdumfibi pretextus nomen vindicat : exfine verò pro. ximo : exfine verò ulteriore . Rem exemploabAristotele eodem cap. 1 3.fumptodeclaremus . Reipubliceitaque, vtibi dicit ,Oligarchice de armorumtractatione legespermittunt, pauperes impunèabſtinere ab armis, t eorum exercitatio ne: atdiuitescoguntpenis etiamimpofitis arma habere, tractare . Actio ergo est lex ipſa . Finis, qui obtenditur, est , ut pauperes poffint liberius opificijsfuis victumfibi quærere, adeoque affimilatio charitatis in egenos: at verus finis est, utdiuites legis iußu coactiarmorum exercitatione periti militia , & bellicofi euadant ; pauperes contrà liber tatifuæ reliftiabillis abftinendofint imbelles. Finis ulte rior eft , ut diuitesitafaciliusimperium retineant; egenimi nus repugnare poffint . §. Secundus . Exempla priuati prætextus. PRAETEXTVS priuati exemplum est illud Pamphi lı in Andriapenes Comicum, & Daui monitoris cum re ſpondet patri,ſe uxorem ducturum. Hæc estactio,nem pe promiffio acceptanda uxoris; finis, quiprætenditur, obe direpatri ;finis verus, utnegligentempatrem ea refponfio ne reddat. Idmonet Dauus. Sedfi æquo animoferreaccipiet, negligentemfeceris. Finis ulterior , utdemum poſſit Pamphilus vxorem ducere Glycerium fuam . Penes Salustium autem C. Cor nelius Eques , & L. Vargunteius Senator introire debebant noctu ad Ciceronem. Hec erat actiofcilicet introitus; ipſe finis Liber Nonus. finis obtentus, ut ipſumſalutarent; finis verus,ut con 339 foderent imparatum; finis verusulterior,utita Roma potirentur, Confulefublato, coniurati . Cum voluptuarius estfinis, ut in amatorijs , vnicus finis dari videturve rus ; nempe voluptas quæfita ,que est proximusfinis,non non habet finem ulteriorem: attameninillisquoquefæpefi nis proximus ab ulteriore diftinguitur; cumfimulatfumere aquam mulier ,utfcribat amanti. Scilicet obstabit cuftos,nefcriberepoßis, Sumendedeturcumtibitempusaquæ ? Finis verus proximus estfcribere amatori ; finis ulte rior eft uoluptas ex eo veneris: at cum actio proximè con cubitum antecedit , ut specie mulieris admittere adulterum, tumfinis proximus,atqueulterioridemfunt... §. Tertius. Dediſſimulatione finis. DISSIMULATIO preterea finis quoque datur est, cum aliquidfacimus, quo uerofine occulimus: nullum fiquidem pretendimus finem . Iuuatautem interdumfu ea spenfos alios effe de confilio nostro . Cum quidam princeps magnas copias comparauit, & inftruxitpaulò priusquàm moreretur ,quofine eascollegerit,nonaperuit , utipſoimpro uiſa mortefublato , adhucincertiea derefimus. Magniin terdum Reges exercitus cogunt, cur uerònonaperiunt,ut fi nitimi principes minorumuiriummetuentesfibi,armapara re cogantur,atque ita exhaurianturſumptibus: dedita ita que illi operaquæruntſuſpenſos eße finitimos principesde fi ne , quamobrem milites confcribant. Mecenatem latebat , quamobrem Horatius facrificaret Kalend. Martijs , ut Υ 2 idcirco Ouid.3. lib. dearteamá di.  Deconiect.cuiuſquemorib &c. idcirco coactus fuerit caufamfignificare . Martijs celebs quidagam Kalendis. Eiufmodi ergoestfinisdiffimulatio , cumnonfalfumpre tendimus : quæestfimulatio ,ſed nullumaperimus,omnem que tegimus. Defimulatione morum . Caput Tertium. NOTIORIBVS adoccultiorapergentesadfimula Ationemmorumafimulationeactionum tranfeamus. Eft fimulatio morum difficilior, que deprehendatur,proindeque ignotiorfimulationeactionis . Namcumabfumusaboccafio neoperandi liberum est morem quemlibetfimulare: ignauif fimus quiſque homose pro forti uenditare poteft, cum nulla eft occafio pugnandi. Thraſones multi in comedijs inducun tur, fedin communietiamuita multostales nouimus,quige ftationearmoruminceßu , &oris habitu Martem ementian tur; atfint mulierculis pauidiores. Noui etiamquiſepurif fimum,&caftiffimumfimularet,atreipfa inuentus estfe dus , &intemperantie perdite . Hippocrita eiufmodi mo rum fimulatione paßim utuntur, quos idcircofacræ litera fepulchris exterius de albatis aßimilant,intus ueròluridis tfetidis. د r §. Vnicus. Intercæteras morum fimulationes quæ fimplicitatem fimulat,ſummo pere decipere. : Arfuntquifimulationes, diffimulationesquefuasmirificè tegantlibertatis, acfimplicitatisfimulatione . Conanturſepro aperti apertifenfus ,tt LiberNonus. )liberifermonis hominibus venditare, cum 341 fintfummoperetefti, &occulti . Quoniamitaqueincedentes taciturni, acdemiſſo vultu, cogitabundiqueprotectis, &'oc culti confilij habentur. Demiſſosanimo , &tacitos vitarememento Quatacitum estſtumen,forſanlatetaltius unda. Fllicontramulta blaterant , & interdumdedita operaali quiddefipientiæ allinunt dicacitatifue , utomnemastutiam, atque calliditatem aſe procul abeffe fuadeant : interim verò quein alioseuomunt,vt vera accipiunturnonconficta;pro indeque altum existimationi demorforumhominum vulnus infligunt. Noui quendam,quicum liberèadmodum de alijs, &inalios diceret specie dicacis quidem, atfimplicis,aper tique hominis,a prudentibus tamen aliquibus virisprocal lido , tectoque homine habebatur ; & adobtentum fimpli citatis accipiebant . Deducamus hinc, proponamusque ca nonem . Summoperecauendam eſſeinfidiofamfimplicitatem,quam Canon, dari vidimus . Methodus detegendarumfictionum, acfimu lationuminfuacapita distinguitur. Enumeratcapitavniuerfalia. GGREDIAMVR nuncadfallacias,acfimulationes,diſſi Amulationesquedetegendas.Idpramonendofolidiuinoocu lo effe eas verè, clarè apertas anobis auteconijci,&proba bilitantumconiectura poßeindagari. Qua verò viahumana Υ 3 conie Deconiect.cuiufquemorib.&c. coniectura in occultaadeo veritate inueftigandaprocedat, di ſtinguamus. Cumfititaquefimulatio,acfictio,dequanúcagi mus, velamentumquoddamobtegens vera animiſenſa, vel velamentum ipfumaliqua ex parte perlucetacutis mentium oculis : &hocest primumfimulationis detegendecaput; vel adducituripfemet, quifingit, ut animumfuumdetectafimu latione aperiat . Eftquefecundum caput methodi, velneutra viainceditur;fed exqualitate perſoneagentis, &eius,qui cum agitur,coniecturafumitur. Nempesiveteratorfit, qui agit , ac loquitur; nosquealiàseum pro veteratoreagnoueri mus,facilècredemus,tumetiamfingere; præfertimfifimula tio tum ufuipoffitillieffe: pariter cum perſona ,qui cumagi tur, fitaliquamagna potestas, Princepsfcilicet, autſummus Magistratus, autidgenushomo,quiplurimum obeffe,&pro deffèpoßit , coniectabimus aliquam facileimmifcerifimulatio nem adpromerendum eius amorem. Triaergo funt methodi capita,quæfubdiuiduntur, utnuncfubdiuidemus : at quod tertio loco numerauimus,nuncprimum caput , &quodpri mumpoftremumfacientes. §. Secundus. Subdiuiditurprimumcaputmethodi. PRIMVM ergocaput exqualitateperſoneinduaspartesſe catur, proutduplexeftperſona, que agit ,decuiusfimulatione Andr.act. 3.fcen.4. ambigitur, tea,cumquaagitur. Perſona,quæ agit, & que dicit, velfallacijs vticreditur ex communi aliquaconditione, velexpeculiari, excommuni,velutinunc aulicosfimulatione uticredimus . Serui penes Comicumin eademfuntnaui . SIM. Ego dudumnon nilveritusfumDane, abste, ne faceresidem , Quodvolgusferuorumfolet,dolis,ut medeluderes. Реси LiberNonus. 343 Peculiaris verò conditioperſone, exquafictionem,acfimu lationempræfumimus, eſt,ſi veteratoranobis fitaliàsdepre henfus expropenfione , veladfcititio more . Simo,idem penes Comicum,Dauumcredebat exhabitufallacijs uti. Simulfceleratus Dauusfiquidconfilij Habet , conſumatnunc, cumnihilobfintdoli. Ratione veròperſone, quicumagitur,nedumcumprinci pibus, magnisquepoteftatibusfimulanthomines ,fedetiam cumperdite amatis,atque cum illis,in quorummanusunt,que vehementer defiderant. Inops adulaturdiuiti , amator ama te,idemquedealijs . Subdiuiditurſecundumcaputmethodi. SECVNDVM caputest, cum adducituridem,quifingebat adveritatemdetegendam: adducuntur veròhominesadindi candam veritatem,velſuafione, adquamblandiciæ redigun tur,velpenis, utquæftionibus, &tormentisquafitorescri minumexprimerenitunturareis peccatorumconfeffionem : ad bacreducunturmine, velpremijs,adquepollicitationesredi guntur. MutiuspenesLiuium videturbeneficio victusreue- Lib.2. lafſe Porfene coniurationem. Tum Mutius, inquit,quaſi remuneransmeritum.Quandoquidé,inquit,eftapud tevirtutihonos, vtbeneficio tuleris a me, quod mi nis nequiſti trecenticoniurauimus Principesiuuen tutisRomanæ, vtin tehacviagraſſaremur: meapri maforsfuit. Cæteri,vtcuique cecideritprimò quo adteoportunum fortunadederit,ſuoquiſquetem poreaderit. Solorumcruciatus, &premijinhocipfopropo fito Tacitus meminit :in coniurationis enim aduerfus Nero Υ 4 nem 344 Deconiect.cuiufquemorib.&c. nem detectione dicit , cruciatu, ac præmio omnia eſſe peruia . Postremoloco vino , & ebrietate victi verumaperiunt animifenfum . Horatius . Dicunturreges multis urgereculullis , Ettorqueremero, quempertentarelaborant, Anfitamicitiadignus . EtTheocritus in vinoueritatem eßedicit. Dalidaa Sam pſone expreffitarcanumfortitudinisfuæ,nonblăditijs,fedmo lestiaperpetuagannitus,t) garritus ad aures . Sacrafcriptu ra,rem apertèdesignatlib.Iudic. cap.1 6. verbafunt . Cum quemoleſtaeſſetei,&permultosdies iugiteradhere ret, ſpatiumadquietemnon tribuens,defecit anima eius, &ad mortemvſque laſſata eſt; tunc aperiens veritatemei, dixitad eam,&. 6. Diuiſamembrainſua principia reducuntur . Si veròplacetquatuor eiufmodi modos philoſophandiin Juaprincipiareferre,itaprocedemus , utfecretum prodatur, duofaciunt, impetusanimiadſenſaſua aperienda, & imbe cillitas virtutis ,ac facultatisſeſecobibendi. Impetumagno erumpere velle,que intusin animo condimus, quiſque in Eunuc. act. terdum inſeipfo experitur, ut non iniuria ille Terentianus 3.fcen.5. Ephebus. Iamneerumperehoc licet mihigaudium? Atprudentes ,grauesquehominesfeipfos cohibent,quodfi visſeſe cobibendi fit imbecilla , vel imbecillaredatur , tum exhoc quoque capitefecreta produnt animi. Impetus erum pendi prefertiminest incalefcente animo ,fcilicet incalefcente primoſenſorio,utaffectus calidi apertifint,ira vehemens,cu piditas, &idgenusalij . At laxaturuis cohibendi animumab affectibusfrigidis ,timore , &dolore; hac itaquerationetor menta, & mine adfecretadetegenda conferunt. Atpremia, beneficiaque , &pollicitationesexprimacauſa. Voluptas , t calefacit, laxat, ut rutraque ratione arcana animiprodat : ebrietasparitertum calefacit,tum diffoluit vim omnem animi ſeſecohibendi.Atfuafio altiusprincipium petit, nemperatio nem,t) voluntatem, quæ velitſeſeaperire. §. Quintus. Subdiuifiotertij capitismethodi . CAPVT tertiumerat,cum velamenfictionis perlucet: diftinguitur autem,velenimtotum velamentumperlucet,vel cumfitfuapte natura imperuium, aliquainpartedifrumpitur: perlucet verò velrationetenuitatis,velratione cotrarietatis: diſrumpitur autem, velerumpente affectu, velaccidente,aut Subsequenteeffectu . Singulaspartesfubfiguremus. §. Sextus .Cumvelumex tenuitateperlucet. QUONIAM ergovelamentumfictionistriplexeſt,vel enimconfiftit in vultu, velin oratione, velinfacto:fingula percurramus. Velamentum vultustenueest,cummeſti,v.g. letitiamfimulant vultu ,ſedleuiter adeo , ut meſtitiafacilè Subluceat. Perlucebattimor,&confcientiapeccatiAntiphonis inprimo & fecundoeiusuultu, licèt non aqueinfecundo, atin tertio occulebatur.-- ANT.Voltumcontemplamini,hem, Satin' fic eft ? Ge.Non. ANT. Quidfific. GE. Prope modum. ANT.Quidfific. GE. Sateft. Velamen Phorm.act. 1.ſcen.4. 346 Deconiect. cuiufque morib.&c. Velamentumautemorationistenue est, cumfrigidaest,re miſſavé verborum affeueratio , vel negantis , vel afferentis aliquid . Frigidenarrantiſe a quopiam verberatum nullam fidemadhibebat, velſe adbibere fimulabat Demosthenes : at concitatius iam & impenfiusiniuriamfuam attestanti,ſetum credere dixit . Remiſſaquoque petitio docet negationem, ut 5.fcen.1. nempenesComicum . Eunuch.act. dicitur . At perplexa oratio multo magis detegitfimulatio THA.Pergin'fcelesta mecumperplexèloqui? Scio, nefcio, abijt, audiui,egononaffui. Noniftucmihid:Etura aperte esquicquid est ? Penes aliquos Iurifconfultos vacillansoratiopro indicioad torturam habetur,ut refert Emer. inDirect.Inquifit.3.p.q. 61. &Clarusinprax.criminal queſt. 31. nu.27. atcertèeft indicium adcapiendum, atque adferuandumin carcereextr.de Lib.7. tica. penis,cap.fuperbis. PenesquoqueQ Curtium concio extre pidatione, reputauit reum Lyncestem Alexandrum . Nulli, inquit, erat dubium, quin trepidatio confcientiæ in diciumeffet, nonmemoriævitium . Cum veròinfacto confiftit velamentum ,perlucetipfumquoque interdumex te nuitate, veluti , quos memorat Iuuenalisſub adulteri aduen tūfolitos effefubitoſecorreptosfomnofimulare,utque isdicit , Vigilantiſterterenaso utcoramse uxoresliberius contrectarent ; ratione contrarie tatis, cum velamentumfictionis nimis artificiofum est, af DeartePoe fectatioeluceat: talequippiam est illudHoratianum de menda ci laudatore . Clamabitenimpulchrè, benè, rectè. Pallefcetfuper bis etiam,flillabitamicis Exoculisrorem:faliet, tundet pedeterram , Utquiconductiplorantinfunere dicunt, Etfaciuntpropeplura dolentibus exanimo; fic Deriſor veròplus laudatore mouetur . §. Septimus. Cumdiſrumpiturvelum .  DISRVMPITVR autem velum, vel erumpente affectu, utdiximus, velaccidente, velſubſequente effectu; cum affe Etuserumpit maiores diligentia , & attentioniseget , cum in eodem inftrumento quod affectum aliquemfimulat , contra rius,veruſque erumpit; &nonadeo erumpit , uttotamfimu lationem auferat: fi enimperfeuerante adhuc velo fimulati af fectus, verusperpartememergat,ſagaciopus eftoculo,() in Structo, utinterfimulationis nubes veritatis radius dijudice tur. Dico autem, velutifi affectus amorisfimuletur vultu, at ineundem vultum erumpatodijradius interfimulationem adhucperſtantem amoris; autfimuletur affectus oratione,& oratione eademinterim contrarius elucefcat affectus . Pariter fifactofimuletur, &facto eodem aperiatur; opus infingulis his cafibusestmulta attentione , &perspicacia. Facilius di gnofciturfimulatio, cum oratio , & vultus apertèpugnant, veloratio, &factum, vel vultus,()factum. Namsi ve ritatisfignificatio per tranſennam elucefcat,parestcumfupe rioredifficultas . Pugnabat vultuscumoratione CremetispenesTerentium, Eunuch.acr. qui cumſe audacem verbisprofiteretur, Egoformidolofus? nemo eft hominum, qui viuat minus . at vultupraſeferebat timorem .-- TH. Attollepallium . Perij,huic ipfieftopuspatrono,quemdefenſoremparo. Pugna 4.fcen.6. 348 Deconiect. cuiuſquemorib.&c. Pugnabat,iudiceElyſa,oratio Ænee,fugamadornantis, vultus; cum enimorationeis amoremprofiteretur. NecmememinißepigebitElyse, Dum memoripfemei,dum ſpiritushosregetartus. Atnecingemuit fletu Elyſe, nec flexitoculos, neclachry masdedit, utilla ipſa obiecit . Numfletuingemuit noſtro ? Numluminaflexit? Numlachrymas victusdedit? Interpretabatur itaque vultum pugnare cumoratione.At Afinar.act. pugnabatfactum cum orationeexfententiaPhilenijPlauti 3.fcen.3. : na, cum Argyrippusamatorſaluereeamiuberet, &abiret. PHIL. Saluere meiubes,quoitu abiensaffers morbum? Sedcertèpugnabat oratio Ezelını Romani cumfactis;dice batſe Patauium expurgare velle , ) optimosquoſque ciues occidebat . Pugnarent vultus ,&factum,ſicontractafron te,&auerſo vultu quisarctèhominemamplexaretur: factum, fiquidemmagnamfignificaret dilectionem,atvultus animi alienationem. Hæcitaquecumpalam repugnantſignificationes affectuŭ: at cumtectè, &pertraſennam fignificatio veraerumpit,in telligemus ſuo poftea loco , interim breuitatis caufafuppri memus. §. Octauus . Cumdiſrumpitur, aperiturqueſimu latio ex affectuſubſequente. Атfimulatio aperitur ex effectuſubſequente interdum Ut velamenfatis perse denſum,et opacum difrumpatur. Simulatio Lodouici Sfortiadum prætendebat adminiftratio nem dictionis Mediolanenfis in gratiam nepotum exfratre arripere,detectafuitcum illisexclufis, eamfibi, &filijsfuis abIm abImperatorepetijt, & impetrauit . Proditorumfimulatio nesadexitumadducte omneshac ratione aperiuntur. Sinon finxitequumagręcisrelictumdonum effefatale Minerua , Sequentinocteexitusfraudemdetexit . Arduusarmatosmedijsinmenibusastans Funditequus; victorque Sinonincendiamifcet . Primum caput continet detegendafraudisexqua litateperſonaagentis, cum veteratorfue rit. Caput Quintum . §. Primus. Veteratorisdiſtinctio , & canon . SINGULAiamcapita,quebucuſquedistinximusdetegen dæfimulationis, diffimulationis véprofequamur,ſuoscui quecanones aßignaturi . Primumitaque eratex qualitate perſoneagentis,cumhomo veteratorfuerit. Veteratoralius apertiorest, quiſcilicet interdumiactat fallaciam fuam, &in Uniwersumdolofam viuendirationemcommendat . Aliuste Etus, qui speciefimplicis ,ac veracisdecipit pro utilitatefua . Adhuncfecundum veteratorem detegendum multafcribit di gniſſimaſcituPlutarchusinlib. deadul. & am.difcrim. Exem plumprimi ueteratoris exprimiturin Memnone aXenophonte in lib. 2. de Cyriexpeditioneincalce. Verbafunt inter alias, Memnõiactabatpoſſeſeomnesfallere, falsűfuadere, et amicosilludere. LodouicusSphortiadictus Morusexho- Guicciardi rūnumerofuiffevidetur,quidumprudentiaipſeſuaminterdum celebraret dareſepoſſe verbacunctisprofiteretur . Simulatore iam, ac veteratore diuiſo communiscanonſtatuatur . nus. Hominisfimulatoris, ac veteratoris dicta ,etfacta inter- Canon. pretari  Deconiect.cuiufquemorib. &c. pretari debemus ex utilitate eiusnon ex verborum,facto rumvéſignificatione . Totamrem unico exemplodeclaremus. 2.annaliū. Tacitus b. Germanicus eoredegerat Germanorum vires , ut unius ad huc annibello eos debellarepoffet. AtTyberius cui tanta glo ria Germanicifufpectaerat , multa obtendit , utabello ipfum abstraheret , primum monituquietiorum confiliorum,deinde oblatione Confulatus; demum rogando, ut aliquid materia re linqueret ad imperatoriam lauream Druso. At Germanicus SimulationemTyberrijnouit; nam, vttraditTacitus,Haud, inquit,contatus eftvltro Germanicus,quamquam fin giea,ſequeperinuidiam parto iamdecori abſtrahi intelligeret. . Secundus. Vſus canonisfeculohocexpo nitur,&reprehenditur. Hocfeculocanonhicaliorumdicta,acfactainterpretan diexeorum vtilitate adeo inualuit, utquafiomnesfintfimu latores; quafiomnes exelectioneagant, &confultatione, non autemfepeexaffectu, &perturbatione; &demumquafiom nes, quodfibi utilius eft, exactè cognofcant, interpretamur omne dictum , &factumex rutilitate dicentis , &facientis, utexfine,nullaetiamhonestatis habitaratione. Sumoautem vtilitatempropriè, uttertium eſt membrumboni in commu ni, quodtrifariam diuiditurinhonestum, vtile,iucundum , quomodoetiaminRhetoricisfumpfit Aristot. cumillam Statuit finemgeneris deliberatiui. Haccpea interpretatio exregula corruptadominandi, quamItali vocamus, ragiondi Stato; quamnuncnedum Principes, &ciniles homines,ſedſtratores fto. In1. deIusquetractant ; ipfam definiuitfubalio tamennomine appo fitiffimè Plato. Vtilitatem potentioris . Vnamquamque ergo  ergo actionem interpretanturex utilitate,quam affert,faltam tanquam exfine . Non est itaque eiufmodiinterpretatio adhibenda , nifi cum Canon. factum,dictumvéhominisfimulatoris , &callidifcilicet uete ratoris cenfemus, utenimfimulatorfingit,ut callidus,nonfubi toaffectu,sedprouiſa ratione utilitatisfuæducitur . Vndefihomofimplex, &apertusfuerit, nonest tanquam Corellariu. exfimulatione accipiendaeius actio . Si etiam conftet ex affe Etuimpulfumegiſſe, noneft interpretandaquafi ex prouifione utilitatis proceffèrit : pariterfifit imprudens . Quisenim, imprudentibomini tribuatfagacem cognitionem utilitatis ma ioris ? Atfi viroptimus , &fanctus , exhoneſtare, non ex utilitate ab honestateſeiuncta est exponendumfactum ,di Etumuéeius. Cumtamencauſaſimulationistantùmexcefferitperſongfim Exceptio. plicitatem, ut uixullafit interillasproportio, homo apertusfi mulat,uelquinfimulet, dubitarelicet. Mariusuidetur exfui naturapotiusapertus , quam ueterator , attamen tantumineo potuitpotentiadefiderium,utcum uiſaillifitpotentiæ ratioid exigere, turpiteromnes deceperit , uelutiin negocio Saturnini, legisque eiusnobiles, acSenatum; demumetiam Saturninum fefellit. Plutarch. in vitaeius. Secundumdetegendafimulationiscaputexperſona, qui cumagitur. CaputSextum . §. Primus . Quimaximètimetur, enixèhonoratur. SECVNDVM persona, qui cum agitur .Hec Sanècum potestatem magnamobtinuerit , prafertimquefi Valde  Deconiect. cuiufquemorib &c. valde timeaturſempercumfimulationeeam adimus, laudan do,honoresque, acreuerentiæfigna multò maiora exhibendo, quàmfit verèſenſusnoster. Romani peffimos Imperatores quippe quos maximeformidarent, diuinis uſque honoribus viuentes coluere; atoptimosprincipeshonoribus humanis.Ve InPaneg. rumestilludPlinij. Ingeniofior eſt enim ad excogitan Traianodi to. Canon. dum(honores t) laudes) ſimulatioveritate, feruitusli bertate, metus amore. Domitiano Statuas aureasinter Deorum Statuas tanquamDeopoſuerunt. Traiano ereas in terStatuas hominumdicauere;fedbas duraturas,illas breui excindendas . Sititaquecanon • Quaadhonoremdicimus, autfacimus potentiorumhomi num, quospræfertim valdetimemus, velquorum odium ma ximèpræcauemusaliquemfimulationis gradum maiorem, mi noremuéincludunt: maiora enimfunt,quamquedicenda,aut faciendapro eorum meritiscredamus. Interdumquenedum minorameritahonoratorumhominum,ſednulla credimus: im mo velmaximisopprobrijs, &penisdignosreputamus. Cum ponebant Statuas aureas in Templis Domitiano,credebanttum Romaniinquinaricultum Deorum . Totaquearea (inquit InPaneg. Plinius)hinc auro,hincargento relucebat, ſed po tius pollicebatur , cuminceſti principis ſtatuis per mixtaDeorumfimulacraforderent. Velergodebemus credere, contraquamſignificetursentiri, &reputari; velfal temmultominus . Att.epift.13. §. Secundus. Praxim continet . CANONEM nonadmodumdifficilem,breuitamenpra Lib.2.ad xiillustremus. CiceroCefarem obfecrat, expulſoiamPompeio ex Italia, uteiustamendignitatemtueripoffèt earatione,quòd COS LiberNonus. eosduosdelegerit,quos præcipuècoleret,quibusqueeffetami 353 ciffimus, verbafunt. Sed, vt eotempore non modò iple auctor dignitatis tuæ fui,verum etiam cæteris auctor ad te adiuuandum; ficmenuncPompeijdi guitasvehementer mouet;aliquot enim funt anni cumvos duos delegi,quos præcipuè colerem, & quibuseffem ,vti ſum,amiciffimus. His verbispa remergautrunqueamorem,&obferuantiamprofitetur: ve rumexcanone,cum epiftolaſcriptafit ad Cefarem armate nentem,&victorem, interpretaridebemus, minus Cesarem aCicerone obferuatum,quàm Pompeium ;quam interpreta tionem resipfademonstrat : in ijfdem enimadAtticumepiſto lis nonfemel declaratſe Pompeianum, utdixerit , etiam malleſecumPompeio vinci,quàmcumCefare vincere. At de excedente Studio in Pompeiumfupra dixi, interim adde epist. 9. lib.8. itidemadAtticum,cumde Pompeio dixerit. Et mehercule, quamuis amemus Cn. noſtrum , vt &facimus,&debemus, &c.DeCefarefubijcit, Sedhoc τέρας horribili vigilantia , celeritate, diligentia eft; monftrumfcilicet ipſum vocat. Veterator autem aliusapertioreft, quifcilicetinterdumia- Appendix. )in vniuersum dolofam viuendira tionemcommendat; aliustectus,qui ſpeciefimplicis, ac ve Etatfallaciamfuam, t racis decipit pro utilitatefua. Ad huncfecundum vetera torem detegendum multafcribit digniſſimaſcituPlutarchus inlib. deAdul. +) Ami.difcrim. Exemplum primi veterato ris exprimiturin Memnone aXenophonteinlib.4.deCyri ex peditione incalce . Verbafunt. Memnon iactabat poſſe ſeomnes fallere,falfumfuadere, & amicosilludere. LudouicusMorusex borumnumerofuiffe videtur,quidumGuice.lib.: pruden Z 354 Deconiect. cuiuſquemorib &c. prudentiamipſeſuaminterdumcelebraret,dareſepoſſerver ba cunctisprofitebatur . A T ertium caput Methodi,ſcilicetperfuafio exponitur. Cap. Septimum . CCEDAMVS adeammethodipartem ,queanniti turfimulationem ipſum adducere ad vera animifen Saaperienda . Quatuor erant eiufmodipartismembra,quo rum primumperfuafio. Hecautemcumſemperex bonodu catur, (eaenim ratione, quamque rem perfuademus ,dum bonam ostendimus) velex honestoprocedit, velex iucun do, vel ex utili . Ex honeſtoquidem, utcum iudices reos ad veritatem detegendamhortantur,eoquod ius id,fasque poſcit: hac etiamfuafione uteretur, fiquis Theologicum id 2. 2. q. 69. dogmaadhiberet, quodpenesD. Thomamlegimus . Etideo art. 1. ſi confiterinoluit veritatem, quam dicere tenetur, vel ſi eam mendaciter negauerit , mortaliter pec cat. Exiucundo autem, veluti fi cui ea rationefuadeatur grauemaliquem affectum prodere , ut angor leuetur animi. At exutili,fioccultidefiderij , ac votiad confequutionemſe quis operaturum, modò illudnouerit, atteſtetur.Interdum non aliena oratione,ſedinteriore meditatione,acconfultatione,per fuafio procedit. Legati Allobrogumſua ipfi confultatione utiliora confiliafequuti coniurationem Catilina detexere. Sa luftius ita remdefcribit. In altera parte erat æs alienum, ſtudium belli ,magnamerces in ſpevictoriæ : atin altera maiores opes,tuta confilia,pro incerta ſpe cer ta præmia.Hæc illisvoluentibus,vicitfortunaRei publicæ . Itaque Q.Fabio Sange, cuius patrocinio pluri LiberNonus. 355 plurimum ciuitasvtebatur,remomnem,vti cogno uerant, aperiunt. Canonemproponamus . Persuaderecuipiam, utarcanaprodat,exlocisperfuaden- Canon. dipendet, quipenesRhetoreshabentur. Summaveròest, u velhoneſtumidtum,veliucundum,velvtilefuturummon Stretur,ut aptius eritadmouendumhominem,cuiperfuadere velimus. NutrixpenesEuripidemPhedra perfuadebat arcanam aperire animi afflictionemexhonestate. Itaqueenarranshoneftior videberis . #prius ex utilitate. Etfiquidemagrotasquidamarcanorum malorum, Mulieresbepromptefunt adcurandum morbum: Si veròproferenda tibicalamitas adviros, InHyppo. lit. Dic, utres Medicisdeſigneturhæc. QuartumMethodicaput. Pana, &quastiones quaque adeasreducuntur. Cap. Octauum. §. Primus. Comminatio penæ ſubit lo cumquæftionis. SVCCEDUNTpene,&questiones. Sumoautemhic penasinordinead eruendam veritatem,utinidem cum questionibus nuncrecidant. Questio enimaIurifconfultode- 1. itemapud Labeonem, finitur; Tormenta , &dolor corporis ad eruendam squæstione veritatem . Subijcitetiamquæftionemextendi adeam,quam fid ff. de iniu Gręci malam manſionem vocant,fubquacarcerem,&famem reponitgloßa,cum aderuendam veritatemitidem ufurpatur. Inverbo,di Verùmnonfolupena,fedcomminatiopena,cumfuerit inftans, cunt. Z 2 commi  Deconiect.cuiufque morib.&c. comminatio,& pengmagna,questionislocumfubit. Timo remfiquidem excitatmagnum: qui affectusnonfecus ,acdo lorlaxatanimum, vimquecontinendiſecretum , atquearca Cap.4.5.4. numanimiexoluit, utanteadiximus. Quamquidemcauſam eße, quamobrem animumaperianthominesquestionibusfub rectifuum , præterea,quenos adduximus,fignificat Sacra historia, ubideSampsoneloquiturloco antea adductocap.4. S.3.ibi, Defecitanima eius,&admortemvſquelaf ſata eſt: tunc aperiens veritatem,&c.penaitaqueeate nus adveritatemeruendamfuffragantur,quatenusanimum laßant: quemeundemeffectum præſtantmine instantes, urgentestimorem validum incutiendo. Timoremhuiufmodi 1 Lib.6. preualidumprefertim incutiebant tormentaexpofita coramreo adipfumterrendum; exponebantenimfidiculas,eculeos,ignes, laminas,& adfingulamembraexcogitatafingillatim tormen ta, uteaſpecieterriti reifaterentur,quæiudicesexquirebat . Curtiusidem coramPhilotafactumafferit . Tortoresin co ſpectu Philotæomnia crudelitatisinſtrumentapro ponunt : at aspectui ipfe nonſuccubuit; fuccubuere verò Annal.libr. penes Tacitumin coniuratione Neronis, Sceuinus , &Anto 15. nius Natalis. Et tormentorum ,inquit, aſpectum,& minas nontulere. Non eſſeſatiscertam confeſſionem, quætormentisexprimitur. : Ar licètpena, &questiones,utlaßantanimumadde tegendam veritatem, conferant,attamenſquitiainterdum ſua adducuntimpares dolori homines ad fatenda crimina; que nunquamperpetrauere,ut mortefaltemseab ea mife ria Cho LiberNonus 357 ria liberent. Curtius dePhilota. Quia Philotas vltimis Lib.7. cruciatibus victus,vera nedixerit,quæ facta probari nonpoterant,an falſis, tormentorumpetierit finem, re quoquerecenti,cummagispoffetliquere, dubita tum eft . SedLegislatoribusquoquefufpectaestqueſtionum files; unde ff.dequeſtionibus,l.prima,legimusbeca Vul pianodicta. NoneſſeatormentisincipiendumD.Au guſtus conftituit, nequeadeo fidemquæſtioniadhi bendam. Hæcibiproindequeinter Iurifconfultos id com muni votoobtinuit, tormenta eſſeprobationemſubſidiariam; nempe noneßeadea deueniendum, mſi infubfidium,cum aliæ probationes ceffant . Clarus in pract. crimin. quest.64. num. s.quipostConradum eam effe communem DD.Sen tentiam refert . Hocquæſtionum caputperſeparumeſſe accommodatum politico homini, per redu tionemtamenquandampoſſevtileeſſe. VERVM nedumparum certaestfides queſtionum,ſed etiammethodus queperillas tranfigitur ,parumaccommoda za politicohomini; ad queſitoresfiquidem , ac iudices crimi numpotiuspertinet,&demum adillos, quiiurisdictioneuti poffunt aduerfus eum, cuius veraſenſaquerunt. Heri in feruos exercere poterant, patribus quoque infilios aliqua exparte patet pro iure castigationis , quod in eos habent : verùmper reductionemin alios quoque nobisnonfubiectos quoquo pacto datur; modòfintaliquade caufanobisobnoxij. Sampsonerat amore Dalide obnoxius; potuit itaque illaiugi moleftiaexprimere abillo caufamfortitudinis ,quamomnibus Z 5 tegebat Deconiect. cuiufquemorib.&c. : Canon1. Iuuenalis. Canon 2. Annotatio. tegebat: idem eritfiobvtilitatem,velhonorisſtudium, velob aliuddemumbonumfueritquisobnoxiusnobis. Sintcanones. Canones continet. QVEMCVNQVE aliquisobnoxiumhabetaliquainre potest hominemadduceread detegendaſecreta animi,dum eumincommodeteain re,inqua habet obnoxium,non dando fcilicet eam, velexiguèdando uſquequo veritatemdicat. Ca nonpatetexijs,quedeDalidadiximus.Pariterfiduses, م beneficusinopi,quemfubleuarefolebat,fubtrabat liberalita tis fuæadiumenta. Itemfipotensbomo,acStudijs multorum cultusfubtrahatcuipiam colentiumamorispristinaſigna, interiores admiſſiones , ut earatione compellathominem ve ritatem detegere, omniſummota fictione; nam hec acriter punguntſequaciumanimos. Quiddas,utCostumaliquandoſalutes, Utterespiciatclauſo veientolabello? Ille metit barbam , crinemhicdeponit; amati Plenadomuslibis venalibus. Quodquedehisdefideratis bonisdixi ,dealijsomnibusdi Etumquiſquereputet . Si quis pariter quempiamobnoxiumin re aliquahabeat, minisfubtrahendi bonum concupitum adigere eum potestad aperienda veraanimiſenſa. Utpriorſcilicet canondolore,bictimoreprocedit.Amata hocmodomulieres amatoresfibidetectos redderepoßunt,etc. &principesaulicosfuosinterminationealioquingratiæ ſue . Nontamen est prorfusneceſſariamethodus,vt conſtan tianonnullorumtormenta vincit,ita etiam vincere ,atmul toma : LiberNonus.: 359 to magispotest minus violentas expreſſiones,qualesfunt, quasproximèmemorauimus; tumqueexdolore, tumqueex timoreprocedunt . §. Quintus. Importunas ſollicitationes ad hoc quoque caput reduci. IMPORTVNA follicitatio, &repetita interrogatiofe cretimoleftia demumſua potis eftexprimereſecretumanimo: quiſquefecumreputet,inuenietfæpe animifecretanonfemel denegata,repetita demum,& inftante petitione expreffiffe. Dalida verè videtur eiufmodi importunitate viciffe  Sam pſonem,licètincommodatioinamore necteretur. Chremes pe nesTerentium , repetitainterrogatione Menedemum inclina. Heaut. act. uitadaperiendam caufamærumnefue; verumalio etiam Subiecto methodicapitearcanum demum expreffit. Quidpof 1.fcen.1. fititerata , &demum importunapetitioexfactoBlafij cum Daſio penesLiuium patet, etfi enimnonpertinetexemplum Lib.26. adaperiendumanimiſecretum, tamen maximam vimipfius oftendit ,dumBlasius amulumsuum, & studiofum puniri imperij importunitatefollicitationis ad partem Romanorum traxit. Concludit eam narrationem Liuius. Nec Blaſius ante abſtitit tam audaci incepto, quàm idem ob tundendo,docendoque,quamearesipfis,patriæque ſalutariseffetperuicit,vt præfidium Punicum (biau temNumida erant) Salapiaquetraderetur Marcello. §. Sextus . Iudices,&quæfitores criminum hacvti arte, &c. IVDICES, &quæfitoresfcelerum importunitateeiuf Z 4 modi .  Deconiect.cuiufquemorib.&c. modi interrogationumfatigant reos, eaque unàſapeadcon fitendumadducunt; nammultitudine interrogationumhomi nes onerant, eorumque refponfiones contrarias , &perple xas contendunt; indefatigati, quiinterrogantur , & irreti ti, cumſeſeexplicarenequeant,ſepenonhabentquidrefpon deant , &obmutefcunt. Sape veritatem fatentur victiin dicijs , quæextorfit interrogandoiudex. Suntaliquiininter rogandi arteadeoexcellentes ,ut reosfolis interrogationibus adconfitendumadigant; nõnullosqueeiufmodi afecognitos re fertTranquillus Ambroainus deproceffuinformatiuolibroi. capit. 2. num. s. moleſtianempe anguntur, & franguntur rei ; interdum etiam timorepeneanimo prouife. Timorepe nes PlautumdefecitTyndarus obindiciumAriftophontiscon trarium enixè affeuerantis , &ob interrogationes Hegionis heri. Aperittimoremfuum Tyndarus . TYND. Pereoprobe . Quintuquiefcisdeierectumcor meum,acfufpendete. Tufuffultas,egomiſer vixaftopreformidine. Non eſſeprorfustutammodò enarratam artem. VERVM nequeprorfuscertafidesadhiberi potest eiuf modi interrogandiperitia , utfcilicet, quicquidillaexreisex primit, omnino verumreputetur. Siquidem videmusdifpu tandi peritosredarguere veriffima quæquedictaminusperi torum,quosetiam (modolubeat) inrepugnantiamdictorum adducunt . Quinquefunt, quæſopbistefibi proponunt, & nisi rectè , &fatèoccurratur,prestant. Redargutio,Fal fum,Inopinabile, Solęcismus, &Nugatio. Ariftotel. 1.So phist. Elench.cap.3. Solertem ergo,& acutum quafitorem adducere LiberNonus. 361 adducerehominem, etiamſi veridicum , &infonteminrepu gnantias, &contrarietates, ecquod mirum? Confequens ve ròeft, utirretitus eiufmodihomo conturbetur ,atque contice Scat; deindeque tormentorum metu,adque iam indiciafua perpexitatepræbuitiudici ,fateaturdelictum ,quodnunquam perpetrauerit . Certèfiquainremediocritatemſequioportet (inomnibus Admonitio, autemoportetſequi , nam omnis virtus ,omnisque actio virtutein mediocritate eft)inbac præfertimfunctione ,quæ ex vitam necemque hominum obiectam habet ; immofubiectam, est earetinenda. Velle ergoexfubtilitatenimianominis cele britatem comparareadfeuitiæ exceffum tendit: negligentius contraquam parfit procedere , estcriminosorumhominum malitiam alere. Arripiat ergo iudex,acfibi proponatillud Cleobuli Αρισον μετρον, ſcilicetoptimum efſſe modum; necnonHo ratijmonitum. Rectius viues, Licini, nequealtum Semper urgendo,nequedumprocellas.. Cautushorrefcis,nimiumpramendo Litusiniquum . QuintumMethodicaput. Pramia. Cap. IX. Qqueque §. Primus. Præmiorumtripartitadiuifio. VINTVM Methodicaputſequitur,nempepramia, adpremiarediguntur. ExeploanteaSceuolę rem illuftrauimus; nuncdistinguamusamplius. Premia ergovel datafunt, vel sperata, velpromißa, velaliter. Premia alia data, aliafperata . Que veròsperata, aliaexpromiffione Sperata, 362 Deconiect. cuiufquemorib.&c. ſperata, aliafinepromiffioneſperata. Quefinepromißioneſpe rantur,ego abfolutè ſperata vocabo ; alia pollicitafimpliciter nuncupabo : atquehocmodo prior distinctio tripartitaredibit . Premiorumdatorum, ſperatorumpromifforum. Obdatum premium reuelauitſecretumconiurationis PorfengMutius,& Vultureiuspenes Saluſtium ,premioimpunitatisfufcepto,con iurationem Catilina detexit, Poſtvbifide publicadicere iuſſus eſt, omnia, vtgeſta erantaperuit. Ob speratum Milichius Neroni . QuadereTacitus. Namcum ſecum feruilis animus(Milichus)præmiaperfidiæreputauit, fimulqueimmenſapecunia,&potétiaobuerſabant, ceflitfas &faluspatroni,&acceptælibertatismemo ria . Tamen &ipſummouittimor,quem eiingeßit uxor,cu ius etiam confilium affumpferat, utfubiungit idem Tacitus. Premiumpromiffumlocumhabet, cumdetectoprincipio,vel coniurationis, velalicuius occultidelicti ad reliquumindagan dumpremia proponuntur reuelantibus . Hanc premiorum pollicitationem refpiciunt illa verbaTacitiin commurationeNe ronis iamfublucente, Cruciatu, aut præmio cunctaper uiaeſſe. Haceademarte, pollicitatione nempe premiorum, fiquisexulemauttraderet, autoccideret, addita etiamimpuni tate (fiquioccidebat, auttradebatforetexul) SixtusV.maxi mamexulummanum totam Ecclefiafticam ditionempertur bantiumdiſiecit, acperdidit . Cicero, ut Saluſtius refert,mul tapollicendoper Fuluiam, effecerat,ut Q.Curtius,dequopau lòante memoraui, confilia Catilinafibiproderet. Depræmijsdatis, &quæad : eareducantur . ANTEA premiorumcumadfecretadetegendain affectus, Utin LiberNonus. Utincaufasredegimus;nuncpariterconiungamus eorumcon 363 fiderationem. Premiaitaquedata voluptatemafferunt, cu iusrationeemollitusanimusfacilèaperitur,fuaqueeffundit: ex eodemhocfontefit, ut veneriscomerciareddant concubitores fibi mutuòapertos: exhibitaergoea voluptasinter data præ miareponendaeft; eſt enim bonumquoddam,fcilicetiucundum, exhibitum, &animüfufcipientiumſummopereemollit . Dym nus hac de caufa Nicomacho exoleto coniurationem in Ale- Curt.lib.6. xandrumdetexit . Curiusconiurationem , & confilia Catili- In coniur. neFuluiæ,quicumeratei vetusſtupri confuetudo. Blandi. Catil. tiæpræfertim muliebres multum & ipfe poffuntob volupta tem,quamexhibent,quaquelabaſcit animus. Multas mulier culasfolis blanditijs abamatoribus intimaanimiſenſaextorfif fe,certum est; nam, ) in maioraimpulere. AudiamusLi uiumdeprefecto præfidij Tarentipropenis . Blanditijs, in quit, muliebribus perpulit eumpræfectumadprodi tionemcuſtodiæloci ; multòmagisergopoffuntanimi ar canaelicere . Blanditie quoque potentiorum , &præfertim principum, magnam vimbabentadcommouendos,aperiendosquefibiani mos; namlocomagnihonoris,proindequeboni prestantisha benturblandeaprincipeappellationes , nedum a leuibus homi nibus,fedetiama grauioribus. Inaulaplures reperies prima rioshomines,quosfibenignèprincepsafpexerit ,idipfiproma ximohonore, ſummoquefortunebeneficiocomputent. Memi nipotientererumClementeOctauo , adeoque Petro Cardinale AldobrandinoeiusexfratreNepote, urgèreſeproceresEccle fiasticos, utabipfoinegreßibus, regreffibusvéconspicerentur. Sedquid? Repetamus illud Tacitide Seianodictum. Liber tis quoque,accanitoribus eiusnotefcerepro magni fico 364 Deconiect.cuiufquemorib.&c. fico accipiebatur: Agnofcithancblanditiarum vim Plu tarchusinlib.deimmod. verecundia, utmulti , dumlaudan tur, &extolluntur,labaſcantanimo,ſequefubmittant blan dientibus . Blanditie ergolaxant,acremittunt animum,ut Annal.lib. multi idcircò blandientibusſeſe totos aperiant . HacarteLa 4. verſus fi nem. tiniusLatiariscircumuenitpenes TacitumTitum Sabinum ; laudando enim eiusconstantiam arcanum eius in Seianum odium totum exprompfit. §. Tertius . Mirandum exponitur, etiam dolorem voluptatishacinreinterdumnaturamſubire, &lachrymas præmij dati . MIRANDVM estprimafronte,quodnuncexponam , etiam dolorem interdum voluptatis naturam&vimfufcipe re . Repetendum autem est ex Aristotel. 1. Rhetoric.ap. deiucundis,fletum , aclachrymas voluptatisfenfum include re, quodauctoritateHomeri confirmauit . Sicfatusflendi cunctis immiſitamorem. Ratio veròeaest, quodflendo, ac lachrymandodolorem ferèeffundimus, adeoque animurnoppreffumleuamus,fiaffli Etumbominemcommemoratione malorumin lachrymas conij ciamus, vixfieripoterit, utnonintimumaperiat animiſui. Confirmanturbec exemploLatiaris,quod proximo §. tetigi Latiarismi mus: placetnunc verbaTacitifubijcere. Latiaris, inquit, ia racalliditas. cerefortuitosprimum fermones,mox laudarecon ſtantiam , quod nonvtceteri florentis domus ami cus adflictam deferuiſſer; fimulhonorade Germa nico,Agrippinammiferansdiſſerebat. Etpoftquam Sabinus , vtfunt molles in calamitate mortalium animi , LiberNonus.-animi, effuditlachrymas, vinxitquæſtus, audentius iam onerat Seianum, ſeuitiam, fuperbiam,ſpes eius :  nein Tyberiumquidemconuitioabſtinet. Hacibi,at postnonnullahæcaliafubiungit . Eadem ille Sabinus,& diutius quando meſta, vbiſemelproruperediffici liusretinentur. §. Quartus . Præmia ſperata. : PRAEMIAſperata,acpromiſſaaggrediamur,duohæc ca pitanuncinunumconiungentes.Exaffectuautem,quemeiuf modisperatapramiaexcitant,  intelligemus, quæcunqueadipſa reducuntur, interipſaquereponidebeant,inhocpræfertimne gocio.Atquisindubiumreuocet; quincupiditatemſuſcitent? bonumenimnondumhabitum defiderium incutit, quem affe Etumfpesacuit.Primoergolocoampledignitates, tſumme diuitia,quebonaaPrincipeſperemus,auta Republica, ſperati boniapicemoccuparet . Abeiufmodi præmijsmotus Milichus detexit coniurationemaduerfus Neronem, vt vidimus:ijfdem motifuntLegati Allobrogum adconiurationem Catilinadete gendam; queenimipfosdiu deliberantesin hancdemumpar temtraxerunt,fuerunt,utinquit Saluſtius. Maiores opes, certa confilia ; pro incertaſpe,certapræmia. Atque cunque etiam speramus , & defideramusapriuatis, eandem vim,maiorem, minorem véprodefiderijintentionehabent. Si amatapro conditione amoris pofceret, ut amator penitiſſi mumanimiarcanum proderet, vix credo amatorem futu rum,quinondetegeret quæcunquecommißaforentfideiſue. Inops item, fi eademconditione offerreteidiues multasdiui tias ,facilè denudaretarcanaanimi. Inops item confilij,aut confo A !  Deconiect. cuiufquemorib &c. confolationis, aut opis , fi ea offerantur, aperiet, que prius Heaut. act. celabat . Penes Terentium Chremes Menedemum adduxit 1.fcen.1. nal. adaperiendam caufamegritudinisfuæ poſtinſtantem,acrepe titam interrogationem , pollicendo illiconfilium confolationem, &opemfuam. Atqueiftuc,quicquidest,fac merutfciam, Neretice, ne verere, crede,inquammihi, Autconfolando, autconfilio, aut reiuuero . §. Quintus. Iram etiam ,&quæiramconcitant, animum denudare excodemfunda mento præmij ſperati. VTfuauisest ultio,itaboni ſperatirationemfubit, cum Speratur. Hancob caufam ad explendamiram arcanumreue lant multi,cum exea ultionemexpectant:ataffectuspræterea ire apertus est, velutianteaquoquediximus, utipfaperfe aperiat animiſenſamagis etiam,quăcupiditas. Huiuseffectus exěplumpenes Tacitumhabemus, vbi SceuinusFenniumRu fumdetexitiratus,quod,cumintercõiuratosipsequoque eßet, Lib.4. An- ineostameaccerrimus iudexforet,utque Tacitus dicit,atrox aduerfus ſocios, quo fidem inſcitiæ pararet,prodide runt ergoillum exira, & ob ultionem. RemexTacitinarra tione intelligamus . Cæterum ,inquit, militaris quoque conſpiratio nonvltra fefellit, accenfisindicibus ad prodendum FenniumRufum,quem eundemcon Icium,&inquifitorem,nontolerabant.Ergo inſtati, minitatiquerenitens Sceuinus, nemineaitpluraſci re,quàm ipſum; hortatusquevltròredderettam bo noprincipivicem. Nuncetiam,quiartemtradunt interro gandorum reorum,monent, ut reus adiramadducatur. Spesquoquegloriæinterdum ſecretaape ritexcodemfundamento. INTER ceterabonagloriaetiam,cumsperatur ex occul ta veritatis enarratione, aperit animiſenſa. Exemplumin Subrio FlauiopenesTacitumhabetur,dequohæcfcribitincon iurationeitidem aduerfus Neronem . Dein poftquam vr gebatur confeffionis gloriam amplexus interroga tusquea Nerone,quibus caufis ad obliuionemfacra mentiproceſſiſſet. Oderam te,inquit, nec quiſquam tibi fidelior militum fuit, dum amari meruiſti: odif ſe cepi,poſtquamparricida matris,&vxoris,auriga, hiftrio, &incendiarius extitiſti . Affectusautemtum animum denudans estcupiditasgloriæ, velſana, velinfana, ambitioſa. Queſitoresnunccriminum pronosin ambitio nemanimosineundemaffectum promouentad eliciendam ve ritatem, quadereinfraincanonibus. §. Septimus . Ebrietas. EBRIETAS quarto loco numerabaturinter argumenta Suprac.4.5. recludendi animum . Quadere,præter ea,quædiximus,Ho ratiushabet , Quidnonebrietasdefignat?opertarecludit. 3. AtpriorPlato . Vinumlargius epotumineamlibertatem, Inprimode &audaciamhominemadduceredicit, utintrepidèfaciat , dicat quicquidvult . Exemplum veròpræteraliamultahabe muspenes SenecamdeRufo viroordinis Senatorij. Verba Lib.3.d legibus. funt, SubDiuoAuguſtonondum hominibusverba ele fua 368 Deconiect. cuiuſquemorib.&c. fuapericuloſa erant, iammoleſta. Rufusvirordinis Senatorij inter cenamoptauerat, neCefarfaluus re diret ex eaperegrinatione,quamparabat,& adiece rat idem omnestauros ,&vitulosoptare. Fuerunt , qui illadiligenter audirent, vtprimúdiluxitferuus, qui cenanti adpedesſteterat , narrat, quæ inter cæ namebriusdixiffet; hortatur eum,vtCefarem occu pet,atqueipſeſedeferat. Energoeffectusebrietatis : quem effectumcumoptimècallerentdelatorestemporeTyberijfermo Lib. codem nemebriorumferuabant. VerbaeiuſdemSeneceprofero. Sub cap.26. 3.debenef. Tyberio, inquit, principefuit accufandifrequens ,& penè publica rabies,quæ omniciuili bellograuius togatamciuitatemconfecit: excipiebatur ebriorum fermo . A Canonescontinet . CaputDecimum . Dcanonestranfeamus,quiexprecedentiscapitisdog Canon1. 4 Declaratio. Ampliatio prima. matibuspendent. Sititaqueprimuscanon. Preſentibonohominemafficere,fiue utilebonumfueritfi ueiucundum,ipſum perfeemollitanimumaccipientis, &adſe ſeaperiendumdisponit; modòinstet, quidedit ad arcanumali quodanimiintelligendum . Debettamen ,qui arcanumanimicaptat, itadare , & ita querere, utnonideodediffe videatur, nullaquealiade cau Ja, quam utaccipientisanimumdetegeret. Arsenimprouifa perit, qui accipit (fi homo præfertim cordatusfit)fe cir cumveniri, nonbeneficioaffici credit; undeobduratur potius animus,quàm utemolleſcat, potiusque obducitur,quàm out aperiatur . Collatioboniid,quodnunccanonexprimit, magisoperatur, cum LiberNonus. 369 cumbonumfuerit magis expetitum . Nempe diuitie homini egeno, &cupidograta admodum : diuiti,&liberali non ad modum : immo neque isforfan accipiet . Amatori blanditie mulieris amatepro felicitate erunt : at alteri potius deſpecta , molesta . Nonineptumfigmentum Reginaldi, &Ange licæ,quæ pulcherrima cumeffèt, t )amultisfummopereexpeti ta,a Reginaldo aliquandodefpiciebatur ,immofaftidiebatur. Nafciturexampliationecanon. Intribuendobonoaddenudandumaccipientisſecretum,opor Canon2. tetconijcere, quidipfepræfertimdefideret,idquetribuere: nun quamautemdare,quefastidiat, & contemnat. FrustraMef Sallablanditiascredebat Sulpitiefuas gratas effe,quas intimè fastidiebat . IamnimiumMeſſallamei Studioſequiefcas; Nontempestiveſapepropinque vie . Neque ergo militi librostribuere, doctoriarmaconuenit, fedquequemqueviuant,acdecent. Tibullus. Hin. defidiofumhominemconijcerein otia, ) luſus, &fua- Corellariu. nembufmodi vitam confert ad retegendumfecretum ; & amatorem, fiamicaaggrediaturblanditijs; ambitiofum,siprin ceps , authomopotens blandisappellationibus, dignationibuf quehonoribusqueeiufmodiafficiat. Commouentpotiffimumbonatributa,fiabamato, autobfer- Ampliatio uatodatore procefferint , v.gr.fia principe donentur, magis fecunda. mouent, quamfiapriuato; &fiabhomine,quemfufpicimus, quamfiadespecto; &fiabamataamator, vel ab amatore amata , quamfi ab alijs quibufcunque acceperint. Sit ergo canon . Cum danturbona magna homini valdè expetenti,ab ho- Canon3. mineque ergaquem magnafitreuerentia, vel magnus amor Aa acci 370 Deconiect. cuiuſquemorib.&c. accipientis eiufmodi donum, ut donum, ut magna voluptate afficit,ita animumlaxat , acremittitadaperiendaſenſaintimaſua. Canonexampliationibusducitur, & ampliationes ex antea dictis in cap.præcedente. Canon4. Canon5. Canon 6. Praxis Pla tonis. Adintimos , &tectosdolorescuiufpiameruendos confert, fieorundem commemoratione malorum recrudeſcatdolor, ut inlachrymas uſque erumpat:pariterenimperos, & vocem doloridem erumpere nititur . Patetexcap.anteced. S. 3 . Iniuria accepta, vel opiniones acceptaruminiuriarum, quas condimus animo, facilèdetegentur, acerumpent, fiearumcom memorationein præfentem iram, prefertim magnamconijcia mur. Patetcanon excap. anteced. §. s. Vinograßariad denudandosanimosest viaefficax , modo liceat . Ex§. 7. cap. anteced. Haceft praxisaPlatonelaudatafubfinelib.1.delegibus detegendorum morum, eorumpræfertim,quipetulantia,im pudentiæquefunt affines . Verba apponamus. Атн. Inijs igitur, quæperpefli confidentes, audacesquemaxi mè fieri natura ſolemus , cogitandum videtur, vt quam minimè impudentes,& audaces ſimus, fed contrà formidoloſi ad dicendum, aut patiendum, autagendumquicquam turpe. CLIN. Ita videtur. Атн. Nonnehæcita funt,inquibustales fumus , ira, amor, petulatia, inſcitia,auaritia, ſecordia; &ad hæcilla, diuitiæ,forma,vires,&quęcunquevolupta tis ebrietatequadam hominesamentesfaciunt? Ad horum omnium leue,& innocuum periculum fa ciendum inducendamque exercitationem ,nullam habemusvoluptatemcommodioréea,quæpotione moresexaminat,ſi modòprudens quædam cautio adhi LiberNonus. adhibeatur. Videamus enim. Duri, &agreftis ani 371 mi, vnde iniuriæ millepullulant, vbi experimentum caperetutius fit: in commercijsnè, quævel maximè ingeniumdeclararevidentur, anDionyfij ſpectacu lis , autvenerea inreanimo ſuccumbente,vtmores alicuius in periculumvel filiæ,vel filij , vel vxoris pu dicitia expoſita probes?Equidemſi infinitacomme mores, nunquam inuenies,in quo per iocum fine omniprorfus periculo ſpectare ingeniafic vtin vi nolicet. QuaderenequeCretenfes, nequealiosho minum vllos dubitaturos vnquam putamus,quin huiufmodi morum examinatio conueniens fit, ac præcæteris facilis,tuta,breuis . SextumMethodi caputaggreditur, cum velamen tumperſeperlucet . Caput Undecimum. NVNCſextummethodicaput aggrediamur,cum vela mentumperlucet: duas hocpartescontinebat; cumtotum Suapte natura perlucet, & cumfuapte natura imperuium aliqua inparte difrumpitur : primam partem repetentes,ni hil eft,quodfuperius dictis cap. 4. §. s. adijciamus præterca nones. Remiſſa,acfrigidaſignificatio morisautaffectus, quem Canon1. pratendimus,fiue orationefignificetur,fiue vultu ,fiuefa Eto ,fictionem,fimulationemvéſapit. Canonisdeclaratio,ac ratioexdicto cap. 4. §. s. patet. Exciperetamendebemus ,niſiremiſſaſignificatioexhomi- Exceptio. nis natura, morevéfuerit, v.gr. vir grauisbreui oratione, immotoqueplerunque vultu,quefacturusest, significat. Ro Aa 2 tolan 372 Deconiect. cuiufquemorib.&c. tolanduspenes Areostumpaucis verbis operamfuampollici tus est Olympie. Inparoleconleinonfidiffuſe , : Chedinaturanonne uſauatroppe. Socrates eodem vultuſecunda, &aduersapertulit; immo In Phed. Canon 2. Exceptio. Canonisre calicem venenibilariter , & afpectueodemquoceteraaccepit. Platohisconfirmat verbis. Socrates verò hilariter ad modum,oEchecrates,accepit, nihilomnino com motus,nequecolore,nequevultu mutato,fedquem admodumconfueueratillumTaurineafpiciens. In naturaergoadmodumremiſſa,autinſummagrauitate,magna nimitatevécanonnon uſquequaqueretinendus. Nimiumartificiofa, affectataqueſignificatio affectus , aut morisfictionis,acfimulationisest argumentum. Canonisde claratio,&confirmatioex §. eodem s. cap. 4.habetur. Atexcipitur canon,cum moscommunisgentis, velpe culiaris perſoneineamaffectationemfuaptenaturadefcendit, verbigratia,nunc Neapolitani vehementiconatu, 20 cis , et vultus , &manuum, ac reliqui corporis ad expri mendaſenſaſua utuntur: ex earufufit , utque affectata fignificatioinalijs effèt ,inipfis nequaquamfit . Suntetiam perſonealique,queeandemexpreffionis affectationemex mo re contraxerunt . In eiufmodiergo hominibus immodicusfi gnificationis conatus , non preſentem fictionem,fedpotius propenfionem adfingendum indicat canonem , ergo restrin gamus. Cumhomo,quinequeexcommunimore,neque exſuoestin Arictioalte- fignificandi conatuimmodicus, nimisartificiofa,acaffectatafi gnificationeaffectum, moremque prætenderit,iustamfimula tionisfuspicionem affert. Affecta : LiberNonus. Affectationem eiufmodiindicant illaPerfijinprima Satyra  in admiratione verfuum aNeroneforſan prolatorum . Etnatalitiatandemcumfardonychealbus, Sedelegens celſa, liquidocumplafmateguttur Mobilecolluerit ,patrantifractus ocello, Hicneque more probo videas, neque voceSerena IngentestrepidareTitos, cumcarminalumbum Intrant,&tremuloſcalpuntur ubiintimaverſu. Etpostea 1 Laudatur; bellumhoc. hocbellum? anRomuleceues? Declarandus veròeſtcanon; nedumenimaffectatioconfi- Declaratio ſtit iu exteriorepronunciatione,atqueingestibus,fedinfignifi catione orationis,atquein actioneipſa . Nempecũomniafacta, dictaqueſocijlaudatquis, acfufpicit,affectatio illaest, &fi Etum,acfimulatumamorem,non verumfignificat: nemoenim est, quinonin nin aliquareoffendat . Quiomniaitem amicidefi deriaapprobat; omniaeiusdicta,factaquetumadmittit,tum imitatur,affectatèſegerit, estque eaaffectataoratio, actioque, fimulqueidcircòfignumamorisnon veri , & adulatoris,non amici, utPlutarchusdocetdeadul. &amicidifcrimine. Quitamencanonaccipiendusprovero,utplurimum,fecus Exceptio. enimpoßeinterdumeousqueprogrediamorem,utexcecetpror fusamantemergaamatum, omniaqueeiusdista, &factapro rectisrepræfentet,faterioportet, &patetetiamex iamdiftis, &infradicendis; eft tamenis amorrariffimus,preterquamin Lib.feq.ca. furoreamatorio, venereoque. Caterumenimetiamfiadagio 14.9.3. feratur, Suum cuiquepulchrú,&fuusrexreginæpla cet; tamennoneousqueidprocedit, ut nonetiaminliberispec cata agnofcamus, &caſtigemusinterdum, utdogmaPlutar chiiure poffitpaffimin hoc coniecturalinegocioaccipi. Aa 3 Sextum 374 Deconiect. cuiufquemorib.&c. Sextum idem methodicaputcumerumpitaffectus. Caput Duodecimum . PARS aliaeiuſdemſexti capitismethodierat,cum affe Adelph. act.4.fc.5. Etus erumpit. Erumpit veròis vel voce, velvultu, velfacto. Erupitaffectus pudoris vultuÆſchinipenesTe rentiumfingentisſeforesnonpulſaſſe; undeibi Mitio. Erubuit (inquit)faluaresest. &lachrymis. Mitioibidem . Atdoloramiße, utcredebatPamphile,erupit vultu,-Quidlachrumas? Comprimebattameneum dolorem Æſchinus : at erupitidem dolor voce,dumſeperijfſſe inuictusexclamat. MIT. Hacvirgoorbaestpatre: Hicmeusamicusilligenereeftproxumus: Huiclegescoguntnuberehanc. Æs. Perij. M.Quideft? Æs.Nil:recte:perge. Atmulto magisinillis verbis enituitdolor eius,& ira cundia . Æs. Factuma vobisduriter , Immifericorditerque,atqueetiam (ſiestpater Dicendum magisapertè) illiberaliter. Eaoratiotamacris denotat hominisangorem,& iracun diam,quantanon effet nataex alieno, &dealienonegocio, vt ipſe tumfimulabat. At Clitiphonis amor in Bacchidem erupitfactis,quæilli obiecit Chremespater. CH. Vidin' ego temodòmanuminſinumhuic mere triciinferere. Canonescontinet. VERIVS est inditiumaniminota erumpentis affectus , Canon1. quàmfignificatio contraria , quaexpropofitoobferuatushomo Utitur. NempeimmiſſiomanuumClitiphonisinfinumBac chidis verior fuitfignificatio amoriseiusergaipfam,quàmfi mulatio , quòdeßet illaamica Clinie. Exemplum penesTaci tumlib.1.Annalium . Tiberius imperium fpecie, ac oratione recufabat. Afinius Gallus improuiſa interrogatione ipfum offendit; orationeta men difimulauit offenfionemTiberius ; verumex vultueru pit, &veraeanotafuit; namfemper inuiſusfuitis deinde Tiberio; &demumdamnatus perijt . Verbafunt Tacitirem narrantis. .. TumAfiniusGallusinterrogo,inquitCafar,quam partem Reipub.mandaritibivelis.Perculfusimpro uiſa interrogationepaulatim reticuit, dein collecto animo reſpodit.Nequacquamdecorumpudoriſuo legere aliquid,auteuitareex eo,cuiin vniuerfum ex cuſari mallet. Rurfus Gallus; (etenim vultuoffenfio nemconiectauerat)nonidcircointerrogatúait,&c. Aliaest eruptio affectus,aliaeft expreffio confilij, etiam Exceptio. cum voceerumpit affectus. Placetexemplodeclarare canonem, acinterduasdictas res Declaratio. differentiam . Sumamus ergo illud Cefaris ad Oppium,& Balbumpenès CiceronemadAtticum.Ethoc, inquit, liben tius, quodmeaſpontefacereconſtitueram, vtquàm leniflimum mepreberem,&Pompeiumdaremope ram,vtreconciliarem . Inreliquapostea epistola deleni tate eademfua agit, ut illa verba,vtPompeium darem Aa 4 operam, 376 Deconiect.cuiufquemorib &c. operam,&reconciliarem,quafiinfertafint,atnonfunt notaaffectus erumpentis,fedconfilij , acdeliberationis,utex formaipfadicendiconftat. Corellariű. Hincfit, uteaverba,quefiaffectumemergentemexpri merent,effent vera animinota,nunccum confiliumfignifi cent,fintfubdola; adimponendumenimOppio, &Balbopa cemcupientibusdictafunt, nonquòdCafarPompeiumfibire conciliare Studeret; namad victoriam , & addiuturnamvi Etoriam cum afpiraret, utibidemfatetur,quarationepoterat vincere vellePompeium,&cumeodeminirepacem?Resque ipſa Cafaris animum indicauit,quam placet ex Cicerone ex fcribere . Omnia miſera,fedhocnilmiferius. Pom peius Cn.Magium de pace mifit,&tamen oppu gnatur,quodegononcredebam. Oportetitaqueſeiun gereexpreffionem erumpentis affectus ab expreßioneconfilij , deliberationis . §. Secundus. Differtur indago erumpentium affe tuumad ſecundampartemhuiusvoluminis. INDAGO iam erumpentium affectuum methodusque eoruminuestigandorum,adſequentempartemſpectat,queest delatitantium affectuumdignotione ; illucergo reijciatur; in terim verò,quædiximus,inpræfentiaſufficiant. : 6. Tertius. Quandocontrarius ſimulationi affectus apertè conſter. INTERDVM affectuscontrariusfimulationinonerum pit,quafiquepertranfennamelucet;fedapertèconftat: tum verè LiberNonus. 377 veròfaciliusmultòfimulatiodetegitur, utcuique, velrudi tamagnofcere liceat, velutiſi prínceps paternumin fubiectos amorem verbisprofiteatur, at factis odium expilandiqueſtu diumdemonstret,ut EzelinusinPatauinos. Cumexeffectuſubſequentefimulatioaperitur. Continetexempla. Teffectusſubſequensfimulationem præfertim aperit, Atpatenter,namomnes velrudes, Euenturerumſtolidodidicere magiſtro . magiftro. Ex Effectus tamenſubſequensapertiusdetegitfictionem morū, quàminteriorumactionum,fiuefentientisappetitus,fiue v luntatisfuerint; cum voluntas enimbumana mutetur,nilmi rum,ſipreſentideliberationi posteacontraria deliberationem ineamus; undenonfemper,qui profitebaturamorem , &po ſteaodiumcertum opereipſorepræfentat,fimulabat antea ama re; poterat enim verètumamare,at mutatusdeindeodiffe. Sforcia, tBracciusamiciſſimiprimum,&contubernalesfue re,deinde emuli, &inimici. PenesTacitum, SubriusFlavius Lib.rs.An profeßuseſtſefideliffimumprimum Neronifuiſſe, dumis ama rimeruit; atdeindeodiſſe,cuparricida,&aurigaeuafit.Con fpiratio itaque eiusin Neronem odium quidemaduerfus Im peratorem,quotemporeconſpirabat , ostendit; at noneratne ceßariafignificatio fimulationis antea amoris. Moris verò Simulationempræfert contrariaactio,atcumaliquadistinctio netamen. Sienimquisſe virtutis habitu conformatumpro fiteatur, &deindein contrariamoperationemdeflectat, fimu laße nal. Deconiect. cuiufquemorib.&c. lafſſe anteababitumdemonstrat. Accipiamus exemplumEgna tij penesTacitum,qui Baream Soranumprodidit. Verba Lib. 16. an funtTaciti. Tantum iræP. Egnatiusteſtis conciuit . nem. nal.propefi- Clienshic Sorani ,&tuncemptusad opprimendum amicum,auctoritatem Stoicæ ſectæ præferebat ha bitu, & oread exprimendam imaginemhonefti,& exerciti;ceterum animoperfidiofus,&fubdolusaua ritiam, aclibidinemoccultans . Quæpoftquampe cunia recluſa funt , dedit exemplum præcauendi, quomodofraudibusinuolutos,autflagitijscomma culatos, ſicſpecie bonarum artium fallos,& amici tiæ fallaces . Hecilla . Certèautem proditioſcelerofaami ciinnocentis demonstrat nunquamhabitu virtutis, quampro fitebatur, ipfum ornatum . At cum profiteturquismorem ; fednonexhabitu,contraria actio , quædeindefequitur,nons Statim declarat morem contrarium,quemisabinitiopræfere bat, fuiffefimulatum : daturenim mutationilocus. Canones continet. SVBIICIAMVS canones . Sitergoprimuscanon. Canon1. : : Si quis profiteaturaliquam virtutem, utfortitudinem, aut temperantiam,dum postea contrariam virtuti actionem operatur, ostenditſeſfimulaſſe virtutem, non verèhabuiffe. Declaratio, &confirma Declaratio, & confirmatio canonisexproximè dictispa tiocanonis. tet; nempeproditioBareademonftrauit Egnatiumfimulauiſſe virtutemfidei, atquephiloKaliam; etenimſefalſum prodidit, Sat. 3. tamicitiafallacem, ut Tacitus ait. Iuuenalis vocauit eiuf modifactumfacinus maiorisabolla,fcilicetpalmarum. Atqueaudifacinus maiorisabolle , Stoicus occidit Baream, delatoramicum. Thra LiberNonus. Thraſones , qui habitu , & orationeprofitenturſe inuifte fortitudinis, cumpofteaignauèfugiunt , ac timent, fimulatio nemvirtutisfuammanifestant. Idemquedealijs. CumAndronicusImperatorab initiofummamin Alexium Nepotemexfratre charitatemdemonftrauit , quemdeindenul laprouocatus iniuriaimperio, & vitaſpoliauit,certèſeſimu lafſfeinprincipio charitatem manifestauit . Idemde Ludouico Sfortia,quemItali, Moro, vocauerunt, ergaitidemfratrisfi liumIoannemGaleatium, bæredempaterniimperij dicendum, quemveneno,ut creditur,sustulit,imperiumqueeius inſe tranftulit, acliberosfuos . Etiamcum vitiumpretenditur,contraria actiofimulatio- Ampliatio. nem demonstrat. Utque Brutus aduerfus Tarquinium pro Romana libertatefecit , apertè indicant ftultitiam preceden temfuiffefimulatam. Cumineiuſdemnegocij progreßuposteriores actiones prin- Canon2. cipiorepugnant, velpropofito,acfini tumafſferto, credendum estfinemobtentuifumptum, non verumfuiffe,cum nouacau Sapræfertimnonfuperuenierit,quamobrem confequensfuerit mutareprecedensconfilium. Cæfarabinitiobelli ciuilis profeſſuseſtſepacem velle, at- Declaratio, queconcordiamcum Pompeio, verùmcuminobfidioneBrun- o dusij remiferit fine fructuMagium,quem de pace internun ciumillimiferat Pompeius,declarauit defiderium concordiæ , quodabinitioprofitebatur,fallaxfuiße, acfimulatum. Cicero eouſquecredidit defiderium eiufmodiin Caſarepacisquodtum agnouitfalfum, utetiam mutatusopinione,reputaueritabini tio nihilaliud,quam Pompeijoccifionemillipropofitam. Verba &confirma repono. Intelligo ſerius , inquit,quamvellem,propter Lib.9.ad epiſtolas, fermonefqueBalbi; fedvideoplane, nihil Att. epift 4. aliud 380 Deconiect.cuiufquemorib.&c. aliud agi, nihil actumabinitio, quam, vthuncoc cideret. Item cum Polyperchon inuitauit specie amicitia HerculemAlexandriexBarſinefiliumadcenam,quemincon Canon 3. Declaratio, &confirma tio . uiuio eoipſo ſtrangulauerunt conuiue,quisdubitet,quinami citiafueritfimulataexfequutamorte? Atcumposterior actioad idemnegocium cumprimanon pertinet, velpertinetquidem,atcauſa mutandevoluntatis intercefferit, non neceffe estfictionem, &fimulationemabini tiofuiffe, etiamfiposterioractio priori repugnet,ſed mutata voluntas eiufmodi diuerfitatis ,ac contrarietatis actionum caufa effe poteft. Verbigratia,Romani usqueadtemporaPolybijinfubie Etis prouincijs regendisſummaabſtinentia , veletiam libera litate utebantur, atpostea (velutiIugurthetempestate) non minorem auaritiamprefetulere. Non eratprior fimulatio vir tutis,fed verè virtus,quæin vitiumdeinceps, corruptismo ribus ,degenerauit . Totamrem Saluſtiusdefcripfit. Quila bores, inquit, pericula,dubias,atqueaſperas res facilè tolerauerant,ijs otium,diuitiæque optanda alijs, oneri, miferiæquefuere.Igiturprimòpecuniæ,de indeimperij cupido creuit; ea, quaſi materiesom niummalorum,fuere.Namqueauaritia fidem,pro bitatem, ceterasquebonas artesſubuertit,prohis ſu perbiam,crudelitatem,Deosnegligere,omniavena liahaberedocuit, & c. ItemAlexanderciuili Imperioabinitiorexit,acposteaty rannico: nonfuitpriorfimulatio,acposteriorfuit mutatio ani mi,acmorum,inquamobamplitudinempartiimperij ,acre rum gestarum, & ob adulationem deuiftarum gentium de flexit. Caufaergo mutationis voluntatis, quæinterceffit, fuit amplitudo 1  amplitudoimperij obaucti, &quæ incrementa imperij confe quuntur,fuperbia, &luxus. Excipiendumtamenest,cumcaufammutande voluntatis Exceptio. ipfemet,qui agit, molitusfit; namcolligitur effectum etiam ab eoprouifum, &cupitum, cuiuscaufamoperatus eft . Antonius (utexceptionemexemplodeclarem, &confir- Exemplum mem)perempto Cefare, conuocato Senatu inædemTelluris, fundamenta libertatisiecit; nam Senatuſconſultum obliuionis exfententia Ciceronis confectumipfefouit,ultroque Diftatu ramfunditusexRepublicafustulit, quibus, & alijspraterea multis præclarum libertatis Studiumoftendit,ut nedum bi Storici,fedCicero ipfe in primaPhilippicafatetur: at postea libertatemoppugnauit, t) imperium quefiuit. Fuitnéfimu latio abinitio, an poftea voluntatis mutatio ? Dion fimulationemfuiffe ab initio arbitratur , & ego aßentio . Verba funtDionis. Adpacificationemvtrinqueconceſſum eſt maximèAntonij opera, quáquamis longèaliud animofuoconceptumhabebat. Curverò affentiam Dioni,hæceftratio . CumPopulusRomanusaduerfusper curſores Cafaris exarfit, in eosque impetumfecit, tum ani mosfumpfit Antonius, proque timore induit audaciam : antea veròtimore adductus,foueratconiuratos,atqueliber tatis amatores. At populum ipſemet testamenti publicatio : : ne, concione habita, & veste Cafaris explicata, con citauit . Cause ergo pofteriorisactionis auctor ipfemetfuit, undeabinitio quoque eam propofitam habuit, non autem postea mutatus, elegit . : Capita 382 Deconiect. cuiufquemorib.&c. Capitafimplicia Methodi, &combinatainterdum locum habere inpropofita fimulationisinda gine . Caput Decimumquartum. §. Primus. Methodi capita in epilogum contrahuntur . DETEGENDAE fimulationisartemhucusqueincapi taocto distinximus , quæfingulapercurrimus,in fubie Etasque partes fubdiuifimus . Erant autem perſone agentis qualitas . Secunda qualitas perſone ,qui cum agitur. Tertia perfuafio . Quarta pænafeu cruciatus. Quinta premium . Sexta ebrietas . Septima velum perlucens fictionis. Oftaua velum idemcum difrumpitur: at quartum caputfubdiuide baturin cruciatum præfentem, qui dolore oppugnatanimum, &inproximèfuturum,cum qui poteft minatur cruciatum, animusenimtëoppugnaturtimore. Quintumquoquediuiditur inbonum, ac premium præfens inbonum, ac premiumfutu rum, cumfcilicet promittitur , ac fperatur . Octauumdemum caputdiftinguitur; velenimdiſrumpitur velamentumfictio nis exerumpente affectu, velexaccedenteeffectu. Hocitaque modocapita omnia methodi undecim euadent . 1 Qualitas hominis agētis,fifuerit veterator, autfimplex. 2 Qualitashominis,cum quo agitur,fifueritpotens, aut defpectus . 3 Perfuafio,quahomo adducitur ad retegendamfimula tionem . Pœna,accruciatuspræfens,uttormenta. s Pœne&cruciatusfuturimina • Premium LiberNonus. 6 Premiumpreſens. 7 Premiumpromißum, ac Speratum. 8 Ebrietas.  9 Velamentumfictionis perlucens.  Cumvelamentumfictionisexerumpente affectu difrum pitur. II Cumvelamentumfictionisexeffectufuperueniente dif rumpitur. §. Secundus. Interdumcapita plura complicari. SINGVLA eiufmodi capita , utfingillatim adhibean tur,vidimus,atcomplicanturetiam interdum,utplurafimul fictionem, fimulationemque manifestent. Verbigratia,quando quequalitasperſone fictionem , acfimulationemintercederefi gnificabit; & velamentum fictionis perlucens,& effectus deindefequutus idem monftrabunt, &eritinnostramanuvel cruciatu, velpremio elicere exhomine veritatem. Tumita quetutius eritperomnia, que dantur, capitaprocedere; quod quedehiscapitibus,de ceteris pariterdicendumerit, cumplu ra concurrunt . Sititaque Canon . Cumpluramethodi capita adeandem fictionem deprehen- Canon. dendam confpirauerint,prestat peromnia ad eiusindaginem procedere . §. Tertius . Ex combinationeinterdumaliquam mutationemcapitaipſamethodiſufcipere. ILLVD estpræterea confiderandum ex combinatione interea mutationem aliquamfufciperecapitaipſa methodi.Ver bi gratia, fiqualitatem ipsam perſonarum spectemus, magis falfifunt ignobiles, &feruiles homines, quàm nobiles : at tamin 384 Deconiect.cuiufquemorib.&c. tamenficombinemusperſonam,cum quaagitur,interdum illustriores homines ea ratione magisfalſierunt . RemexTa Annal.lib.i. cito demonftremus . Sub exceffu ergo Augusti hæcfcribit . At Romæruerein feruitium Confules patres, equi tes quantoquis illuftrior , tantomagis falfi, acfelti nantes , vultuquecompoſito,ne leti exceſſu princi pis , neutriſtioresprimordio, lachrymas, gaudium, quæſtus , adulationesmiſcebant. Hacille.Ratiove rò estdiuerfitatis , quodaprincipemagisobferuanturproceres, quàm vulgus,imòbocne afpiciturquidem, illiacuratiffimèin ſpiciuntur. Aliudestexemplum diétædiuerfitatis, dum tor mentisimmiſcentur voluptates; ha enim fubeunt tum ratio nemmaioris cruciatus , non autemremiſſionis , aut lenimenti . HacarteChriftiani olim martyres inter iteratatormentalenif fimètractabantur, utaltiusfequentes cruciatusperſentirent, Cur meretri haurirentque.Meretrices contra voluptatibus,quas exhibent, tibus res. cesvolupta- doloresimmiſcent,ut voluptatesipfæ maiores euadaut, mazıf ſceantdolo- quefentiantur, ut anteadiximus. Doloresergoeiusmodifti muli voluptatis,quam intendunt, vicemfubeunt:quædiuer fitas excombinationenafcitur;ſecusenimdoloresperſecrucia tuumrationemſubirent, & voluptatespremiorum, acbono rumexhibitorum . Admorumindaginemquacunquedictafuntappli cantur. Caput Decimumquintum. S. Primus. Vt quæaffectus detegunt,ad morum etiamindaginemducant. primahucusqueparte quarti huius voluminis Cverfemur,inquapartedemorumindagine,noaffectuum latitan LiberNonus. 385 latitantiumagimus,neceſſeeſt, quedefictionibus, &fimula tionibus detegendis hucusque diximus, ea omnia ad mores sapplicare. eruendosapplicare . Aliqua ergodogmata, &canonesad mo res eliciendos rectapertinent,dequibusnonest, utquicquam adijciamus: atalij canonesadaffectusdetegendosducunt,quos ad morum uſque indaginem extendere oportet. Verùm u exnotis affectibusinmorumcognitionemdeueniamus,fatisdi ximusin præcedentelib. adeum locum reijcio legentem, qui ex eo ducat,undeſuppleatindaginem morum propofitam . §. Secundus. Exoccaſioneoperandi affectuum quemoreselici. QUONIAM veròdiximusextraoperandioccafionem, proculqueab urgentibus obiectisfacilèmoresoculi, neceſſum itaque admores detegendosestadducere hominem inoccafio nemprafentemactionis,inquepreſentiamobiecti affectum irritantis , quiad morem pertinet,cuiusindaginemmolimur . Nempefifit in animoinuestigare , utrumfithomoaudax, anpauidus ,conijciendo inpericulum aliquodipfum,inuestiga re poterimusex actione , & affectu , quemin eodifpiciemus, utrius fit moris. Inpacenonfacilèdijudicabimusferociams Turniabignauia Biancis:atpugnandiſeſe offerat occafio, tumhuic; Frigida bello Dextera Atille, Illiacotumidum, quicrefcereTibrim Sanguine.tt/c. Urgente pariter occafione venerea voluptatisdeprehen Bb demus 386 Deconiect.cuiufquemorib.&c. demus, quæfit hominisadtemperantiam,intemperantiamque difpofitio; hinc ludi ) iracundiam,() auaritiamdeteguntlu Lib. 3. Canon1. Declaratio. dentium.Ouidiusdearteamandi . Irafubit,deformemalum,lucriquecupido , Iurgiaque, &rixa,follicitusquedolor. Criminadicuntur, reſonat clamoribusather, Inuocatiratos&fibiquiſqueDeos. §. Tertius. Canonesfubijciuntur. CANONES exdictis eliciamus . Sititaque Canon primus. Addetegendum cuiuspiam morem ,inpreſentemoperandi occafionem adducamushominem,in præfensque irritamentum affectus,quemmosindagatusrefpicit. Declaratiopatetex dictis,nempèſimoremhominisintem perantie, acintemperantiægenereexplorarelubeat ,in occafio nemeumadducamusexercendi virtutem eam vitiavéoppo fita. Obiectum nempe offeramus irritans cupiditatem vene ris, aut ciborum,filubeat explorarefortitudinem, aut igna uiam , audaciamvé,difpofitionesvémedias,in pugnæ occafio nem,periculaqueadducerehominemoportet. Multi magnates fatellitesfuos,quosproMachęrophorisdeligunt, experiuntur, immiſſisclăalijs, qui armis eos inuadent; prout enim audacter reftiterint,aut ignaueſegeßerint,de animis,tt )moribushomi numiudicant . Si veròfitanimusexplorare iustitiam ,iniuftitiamvéma gistratus demandemus; hincitaqueillud Ariftotelis. Magi ſtratus virum oftendit . Idemquede alijs virtutibus, ac vitijs dicendumpenitus. Plato LiberNonus.  Platoconfirmat canonem incalce primide legibus, ubi Cófirmatio Canonisex animiduri, &agrestisininiuriasproniexperimentüexcõmer. Platone. cijsſumi; animiintemperantisexobiectis venereis ,dicit; li cèt tutius,nontamen euidentiusexperimentumexcompotatio nelarga, / hilaricapiafferat. Atmanifeſtioreftres,quàmvt auctoritate cuiuspiamconfirmaridebeat. VerbaPlatonis an tea retulimus cap. 1 0.adcanonemfextum. Procedit veròcanon, &methodus,nifitamenfentiatis, Exceptio. aquoexperimentumcapiturſeadexamenperduci;tumenimse ipfumcomponit,&tegitſenſaſuaomniconatu,cuprefertima potentioreaffectuadſeſetegendos adducanturhomines,quàm adſeſeaperiendos. Conuiue Domitiani, ad validiffimumlicèt examenadducti,cohibebanttamëfeipfos,cumagnofcerentfeab Imperatore attentiffimèobferuari,fique affectus doloris, vel minimumerumperet,mortefignificationemluituros. Aliquos etiam videas,quiin conuimumaPrincipibus viris adbibi ti , modeftiffimè comendant: atfi libero in loco conuiuentur, rubifuopte nutu,acſuomore edant,liguriunt, miramque ingluuiempræſeferunt . Oportet ergo vel non agnofcere exa men,quieifubijciuntur, velmagis multo pollerein eis affe Etum, aquodeteguntur, quàmaquocohibentur, verbigratia, quipugnæ obtruditur,fitqueignauus, etiamsiagnofcatſeinil lamobexprimentumconijci,adeoquea defideriohonoris, vel astudiogratię potentishominisadducaturadperfistendumin periculo; quoniamtamentimormortispotentior eft,abeoabri pitur, &impellituradignauiamfuam manifestandam. Certè Irus cupiebatpenès Homerumgratiamprocorum, eorumque in cibis largiendis liberalem manum: attamennififamulipro corumduxißent, nunquamipfeinpugnamcumUlyffèconcef fiffèt, postquamrobureius,acaudaciamconiectauit. Bb 2 Iro 2  Deconiect.cuiufquemorib.&c. Odyf. libr. 18. Canon 2. Iroautemmalus motusest animus: Sed&ficfamuliduxeruntcingentesneceffitate Timentem . Carnesautem circumtremebant membra. Ex hac exceptione itaque duo canones emerguntſequentem: inmodum . Cum experimentummorum alicuiusfumere intendimus, oportet anniti , ut hominemlateatſe tuminexamenadduci . Vndeimprouiſam illioccafionem offerrefatiusest,quàm pro uisam . Canon3. Canon4. Quodfiidconfequinonliceat,utlateathominemexamen, contendendumest, utaffectus, queminexamineirritamusad denudandum animum,ſit multòpotioraffectuanimum ipſum cobibente,acobducente . Uterquecanonexdictiselucefcit 7 Cum ex effectufimulatio morum detegitur,oportet affe Etum,actionemque eam ijfdem examinare regulis adverum moremeliciendum,quasattulimusfupra . Secundam Partem operis continet, quæeſt Deaffectuumlatitantium indagine. Connectit, proponit, diuidit que tractanda Supersunt . Caput Primum . BSOLVIMVS hucusqueindaginem morum, queeratprimaparsfimiotices,huiusfcilicet con templationis defignis . Superestinuestigatio la titantium affectuum, quæ eratfecundaOperis pars, quamnuncaggredimur. Huicindaginiea,quædefictio nibus ,&fimulationibus diximus, pleraqueferèomnia muniafunt, ut ijfdemfermè canonibus fit procedendum , quibusin indagandis moribus proceffimus , preterfupremum Supplementummethodi,quoad moresindagandoscontrahitur. com Remclarius aperio . Methodus detegendorum morum inter : cetera affectusconijcit , &ex illisposteamores inueftigat lib. preced. cap. 1 5. §. 1.priorergopars progreſſusadpropofitam nunc praximinuestigandi latitantes affectuspertinet, imòea ipſa est, utnihil aliudrestet,quamipsam perficere; etenimin terceteratum methodum inuestigandi erumpentesaffectusin Cap.12.5.3. bunc locumreijciemus,quamitafubijcereoportet,& quicquid aliudadfecundæhuius indaginis integritatemexigitur. Hac veròeritdicendorum distributio, &feries . Primò. Signa affectuum exponemus, vtpromptumfitilla, cumerumpunt,dignofcere ufqueadcap. Is. Secundò. Contrabemuspræcedentis methodicanones,appli cabimusquebuic,dequaagimus,materia cap.15. & 16. Bb 3 Tertiò Deconiect.cuiufquemorib.&c. Tertiò. Methodum excaufis methodoexfignisadeiusfup plementumfubiungemuscap. 17. &duobusfeqq. Quartò. In praximmethodum, indaginemque totam addu cemusreliquis tribuscapitibus. Defignisaffectuumincommuni. Signa diſtinguunturtrifariam. ECTVVM itaque signa primo loco ponenda. Sunt verò figna affectuum alia communia, alia propria. Communia dico, quepluribus affectibus conveniunt. Propria, que uni. Hecautem,quepropriafunt,aliafuntfimplicia,alia coaceruata. Simpliciadico veluti trucesoculosinira ; viden turenimilliforfanfoliireconuenire: at coaceruataerunt,quę fimulfumpta unicoaffectuiconueniunt; velutiinIraconge DeIralib.1. riesilla Senece . Flagrant, &micantoculi,multus ore cap.1. totorubor, exeſtuanteabimispræcordijsfanguine, labiaquatiuntur,dentes comprimuntur,horrent,& fubijciuntur capilli, ſpiritus coactus, ac ſtridens, ar ticulorumſeipfos torquentiumſonus,gemitus,mu gitusque, &parumexplanatisvocibusfermopræru ptus &comploſeſæpiusmanus &pulſatahumuspe dibus &totumconcitumcorpus,magnasqueminas agens , fęda viſu ,&horrendafacies deprauantium ſe,atqueintumefcentium, Congeriemhancfignorumdi camusfignum coaceruatum ;fingulaſignacumconuertuntur, dicamusfignapropriafimplicia. Triaitaqueſignorum genera ſeiungamus; fignacommunia;fignapropriacoaceruata; figna propria fimplicia. Signorum tractatio, et usus. SIGNA veròquomodo tractandafint, in ſumquead hibenda secundum diuiſa genera breuiter ediſſferamus. Signorum propriorum usus confpicuusest; ex signis enimincertamaf fectuum cognitione ducimur, cum simulata non fuerint. Utrum verò fimulata fint ex canonibus detegendarumfimulationum dignofcimus. Atcommuniafignaetiamfifincerafint, &abf quefallacia,in certumtamen affectum nequaquaducunt, verbi gratia,orepallesceretimori, &irainquibusdamcommuneest. Dijudicandumergo uter affectusafficiatanimum : exobiecto autem, &occafione, &circunstantijseiufmodialijsfacilèerit dijudicaredistinctos affectus,&longèinterſediſſidentes: dif ficiliusdiftinguentur affectus propiores. Cum cohibenturaffectus, &occultantur. Ar cumaffectusoccultantur, velutiinpreſentinegocio, ubiquærimuslatitantes affectusnonapertos, acmanifestos, tumfignapropriacoaceruatain integritatefuanondantur,imò interdumnequefingulaintegra,utmagnaidcircòſolertiaplu- Difficultas rimoque acuminefitopusadeaconijcienda,&diftinguenda . coniiciédite Illud quodderebus naturalibus dicebat Empedocles GIRGENTI (vedasi) femiboues, Ctus. la titantes affe tſemibominesinconfufionererumpriusapparuiſſe,dehisfi gnisappofitèdicipoteſtſemiſigna,nonintegrafignaplerunque apparere , ex quibus arguto oculo , iudicioquefunt affectus eruendi . §. Quartus . Deſignis exoratione. Atnullaeft euidentiordeclaratio animi noſtriabditarūque Bb 4 ineo  Deconiect. cuiufquemorib. &c. ineopaffionum ,ac rerum,quamoratio ipſanostra, ut enim Aristoteles dicit , vocesſuntearumquæ in animapaf fionumnotæ. Enunciatioergoaffectuum, tſenſuumno Strorum (dumfimulatioabfit) eſteuidentiffimumfignumeo rum: verùm interdum non enunciamusapertis verbis ani mumnostrum,nempecumirafcor, nondico me conceptis ver. bisirafci,fedtamen dico,queiram arguunt neceßariaprope modumconfequutione.Hecexorationefignain postremumlo cum reijciemus. Signa affectus voluptatis. Caput Tertium. IA A AmMfignafing §. Primus. De quo genere voluptatis fit ſermo. Ам fingulorum affectuumfingillatim aggrediamur-iuxta verò ordinemlibrorumde ibrorum deaffectibus,primò,figna vo luptatisafferemus; deindedoloris ; tertiòcupiditatis , &amo ris; quartòabominationis, &odij; quintò iræ;ſextòtimoriss Septimòspeiimmutantes aliquantiſperordinëfuperiorem,dum iramex poſtremo locoin quintum transferimus, &timorem Speipreponimus. Incohemusergoex voluptate, nonquecon fequituromnes affectus alternatimcumdolore,fedquediſtin Etuseft ab alijs affectus. Hæc verò vel iunctam habetex teriorem voluptatem, velabſque exteriore voluptateipsaper femanet: cum iunctamhabetexteriorem voluptatem,iuncta etiamhabetcausam voluptuariam, feu iucundum ipsum, ex quo voluptateminterioremconijcimus;plus,minusvé,deinde fignorumadminiculo. Nempe voluptasexteriorcupedię ,non nifi exfumptioneprafentecibinafcitur; cum videmus autem hominemſponte comedentem, intelligimus aliquaipſum volu ptate . ptateaffici ; vtrum veròmagna, velparuaexfignisconijci tur;gustus enimcomedentis exipfo comedendi modoelucet . Maiorveròconijciendidifficultas eftin voluptate interiore , quamnullaexterior voluptascomitatur , tota enim estexfi gnisdeducenda. Cum voluptas exterior coniungitur, fignamaioris , vel minorisvoluptatis. Сvмvoluptasexteriorconiungitur, eò maioremintelli gemus eßeinteriorë, quòpartesipfæexteriori deferuientes ma gisintendentur; non enimremittunturille , &laxantur, nifi expletoopere ;fedinopereintentaperdurant,fiue voluptas ea 1 venereafuerit ,fiuecupedioſa ; utenim vidimus antea,con- In2.p.lib.r. Stringuntur partescircaſuſceptum iucundum, utilludaltius devolupta te, c.17. exugant, qui intentiore vultucomedunt, maioreque &crepi tantiorefuctu ciborum, eosmaioremex cibisgustum capere intelligemus,acmaiore intus voluptate affici. §. Tertius. Cumvoluptas interior ab exte riore difiungitur . AT cumvoluptasinteriorabexterioredifiungitur, nem peeapreſentenonfit ,induoadhucmembra diftinguitur ; alia enim abexteriore tamen voluptate recens percepta, velquæ nonmultopoſtſuſcipietur,proficifcitur ; aliaexfolainteriore meditatione nafcitur, velſcilicet obiectiiucundigraphicèpro pofiti, velexcontemplatione ipfa,queestcontemplatorisbo minis voluptas: prioris voluptatis, exemplumeft illudChe- Eun.act. 2 rea gaudium penes Terentium: eratenimexvoluptate tum fee percepta . Lain ?  Deconiect. cuiufquemorib &c. Iamneerumpereboclicet mihigaudium ? probIuppiter, Nunctempusprofectoest,cumperpetimepoffum interfici: Ne vitaaliquahocgaudiumcontaminetægritudine . Interioris voluptatis , ) exfolameditationenafcentisme In2.par.lib. minimus antea , ) vidimustumnoneffundiextrorfumfpiri 1.devolupt. C.17. Canon1.ex vultu . Declaratio. tus , ut obductopotius vultubomoin ea constitutus existat quàmbilari, &explicato,immotoquecorporenon moto. Scitè itaqueadmodumde gaudio viriprobi , quod est ſpecies volu ptatis eiufmodiinterioris, dictum eſt a Seneca, Seuera res eſt verum gaudium: atin voluptateinterioreinnixaexteriori velpreſenti,velpropinqua, effunduntur(velutiexfuperio ribusconstat) spiritus. §. Quartus. Canones continet ex vultu. AD canonesaccedamus. Sititaquecanon . Oculibilares ; fronsexporrecta;gene colore,&habitu vi uida; os ridens, voluptatisinteriorisfignafunt. Hecfcilicet vultumletitiaconformant . Oculi hilares ] quifintperſe patet ,& antea declarauimus quantum res exigebat. Fronsexporrecta] contracteopponi tur,quæpræfertimcuminrugas cogitur , contracte nomen ob tinet: estquetristitiafignum,ficut contraria, latitia. Cum frons veròexporrigitur , &extenditur, confluuntilluc Spiri tus, partesvéspirituoſe; quamobremnefcioquidcumextenfio ne claritatis, &nitoris indefronsacquirit, exquonitorefrons letaprefertimdicitur. Genecolore, &habitu viuidę]gene quoque exfpirituum effuſione explicantur, atque eandem obcaufamcoloratioresred duntur, idest, quoddiximus, vinidasgenas colore, &habitu 1 fieri: Liber Decimus. fieri:attamennonaquèin letitiagene,atquefrons exporrigun 395 tur; namosridens, velrenidensrugasquibufdamingenisex citat alijsfoßulasquafdam , quemgentilitium moremmaxima cumgratia obtinuit Laura filia mea, quepreſtantiſſimeindo lis, &fummiingenijoftennisobijt. Osridens] estvisus voluptatis, & letitiæfignum, pre fertimriſusſolutus; namfubridereinterdumaffli&tiffimis con tingit, & iratis, ut Annibaliin CarthaginenfiSenatu . Nififictiotamen , &fimulatiointercefferit; namincompo- Exceptio. nendo vultu multifunt excellentes . Addetegendamautem fimulationemfuperiore methodo utendumest . Cumincompoſito aliter vultubilaritasoculorum, exporre- Canon2. Etio,nitorquefrontis,aut riſus in oreeruperint, rurfusque cobi beantur, latitantislætitiæfuntfigna: clariusautemfignum ,fi omnesfimulnoteapparuerint: obfcuriusfifingule : medio mo do,fipluresexcanone cap. 2. huius lib. §. 1. Excipiendustameneftriſusinore, cumderisionefignificat. Exceptiode tumenimpotiusamatoremanimi,quàm verèletitiamdemon- rifuinore. Strat: fuitderiſionis,non letitia,riſus Sare,cum anusexiſtens, audiuitſeparituram;queriſitoccultèdicens: Poſtquam con Gen.cap.18. ſenui ,&Dominusmeus vetuluseſt, voluptati ope ramdabo ? Signa verò,quediximusnõconuerticumfignificatare,fa- Annotatio. tis exdictis constat, utfintidcircofignaparticularia. Nem pèſi oculorumhilaritas adfit, exporrectiofrontis,genarum que,etc. Osridens letitia animiarguitur; verumnon ,ſile titiaadestanimi,ſtatimeafignaconfequuntur, cumlætitiaali quafrontem, & vultum contractum patiatur,oculosquere tractos, ut diximus. Interdumpratereacummagnavoluptatelachrymeconiun guntur, Deconiect.cuiufquemorib.&c. to magna Cũvolupta- guntur, &fletus, utinagnitionibus carorumpostdiutur Jūgilachry. numtempus. Noniniuriaitaque HomerusdeUlyße, & Te tum. mas,& fle- lemacho postmutuamagnitionem lib. 1 6.Odyß. Telemachusautem Circumfufuspatrembonum lugebat, lachrymasfundēs, Ambobusautemhisdefideriumobortumeſt luctus : Flebant autem Stridulè abundantius, quàmaues Aquila, vel vulturescurua Unguibus,quibusfilios Rusticiexcipiunt,antequam volatilesfierent. Sic,bi miferabiliterfubfupercilijslachrymasfundebant. Canones continet ex pulfibus. Ex pulſuetiamfumipoſſuntſignaletitia; namfuusleti Libr. 4. de tiæpulfustribuitur . Galenustribuitpulfum magnum,rarum, pit.3. cauf. pulf.catardum,atnullam in vehemetiadifferentiamſuſcipientem letitia non excedenti; namfiexcefferit, tum exoluitur virtus admortem uſqueinterdum , utpulſusidcircòexoluanturipsi quoque,contrarijfaltemfiant memoratis. HecGalenidoctrina congruitfuperioribus meis dogmatibus : vidimus enimin le titia corprimogenia alteratione calore augeri, eoqueblando, t moderato : vidimusquoque ex spirituum moderato efluxи ex corde, calorem itidemintendi ; motusfiquidemamateria, mo deratus tamen ignemauget,utin letitiaidcircònonimmodica pulſus ob auctum calorem augeri debeat,ut dicit Galenus, cumblandustamenfitcaloreiufmodi , minusfuliginum, ille que minus acres excitantur; unde minus quoque irritatur virtusadeasexpellendas , utfrequentia pulfus a letitianon augeatur,quodidem Galenustradit. Eademqueratione non augetur vehementia; cùenim virtusnonirritetur, nonetiam acrius :  acrius infurgit adpercutiendum; unde vehementia ,queinea percuffione consistit,non augetur. Prorsus ergo refpondent Galenidoctrinahec,que exiactisolimprincipijsdeducimus • Sintnunc Canones . Pulſus magnus, rarus, tardus, atnonvehemens, letitia Canon1. estindex . Patetexdictis. Simanu cuiuspiampulſuiadmotaſentiamus,adcuiuspiam Canon2. persona ,aut rei commemorationem,vel præfentiam pulfum magnitudineaugeri, atnonceleritate, aut vehementia, intelli gemushominemeareletari, utfcilicet tuminnotefcat affectus letitia, unaquecaufa eius. Multatamendiligentia opuseftinhacexpulfibusindagi- Annotatio. neaffectuum ; nam videndumeft,necontrectatio ipſa pulfus pro qualitatepersona, quetangitur,&eius,que tangit ,pro Scilicet intercedente amore, velodio, velreuerentia, velcon temptu, velalioeiufmodi affectu erga contrectantem varie turpulfus; itaeniminterdum affectusexprafentia, velcom memorationeobiectioculetur . §. Sextus . Canonescontinetex reliquis corporismotibus. PLATO infecundode legibus afferit,dum letamur,nos quiefcere non valere; quodresipfaindicat, cumeatamenexce ptione, nifi voluptasexfolacommentatione,& meditatione nafcatur; tum enimimmotipotius confiftunt,fiqueprofunda fuerit,quafiextatitij : veruntamen non poffe consistere , non estfignumcumletitiaconuertibile; nam &anxijquiefcerene queunt,fedfusque dequeferuntur . Trepidantishominis, & coramiudicibusconſtituti speciem defcribit Apuleius . Tunc pedes incertisalterationibus cómouere, modòhanc, modò 398 Deconiect.cuiufquemorib.&c. modòillampartemſcalperecapitis, &orefemiclau fo balbutiens nefcio quas affanias, effutire. Motus ergo, & locibucilluc variationoneſtſignumpeculiareletitia, fedcommuneetiamanxietatis: verùmfimotusfitgeſtiens,& cum exultatione,veluticumfaltatione, & lufw,signumestle titie . Sititaquecanon . Canon1. Canon2. Annotatio. Motusgestiens, &cumexultatione,cumfaltationenem pè,&lusu,ſigniweftletitie; dico,cumſpontefuafit: namaliqui interdum ex occafionefaltantqui varijs, &acribuscurispre muntur. Itemquifaltantexofficia, utolimSalcares, Fidici ne, Choraule non rapiebantur, concitabunturque a letitiaad faltum, fedexofficio, studioque quastus. Cumadfignaletitiæex vultu acceduntmotiones corporis non confiftentis in eodemloco, efficatius tum argumentumleti tiænafcitur,&habetur . Patet exdictis. Nonconuertiturtamenfignum; letitiaenimexmeditatio ne, & commentationeinteriorefolumcorpuspotiusamotupro hibet , quamquòd inmotum concitet,quodfuperioribuscobe rensest. Canonesexvocisſonocon tinet , vbi derifu . Vox,queletitiamfignificat, eftpræfertimrifus,ficutfle tus dolorem : at riſusnon unius eftgeneris; nam &irridere, tſubrideredanturquæfuntrifusquædamfpecies: aliæprete reafuntriſusſpecies; eftenimcachinnus,ideftriſusſolutus: est rifusfinecachinno,dequibus Ciceroait, Vt ſi ridereconcef fumfit,vitupereturtamencachinnatio. Atfortèexa Etior eritdiuifio, fidicamus riſum velinfolafiguraorisconfi flere , velfiguræ eiusfonum adiungere. Sonus autem vel reddit LiberDecimus. : reddit vocalemA, vel vocalemE, velvocalemI, velvo  calem O, velvocalemV. Apertior, &folutiorqui A red. dit. HuicproximusquiſonatO.DepreffiorquiE. Athocde preffiorquiresonat I. Qui verò U reddit, non orefonat,fed naribus: infingulis tamen eiufmodi differentijs eftfonus ,2 ) 1 vehementior, & lenior. Cumfonusest vehementiorcachin nusest,etpræfertimcumA, &O,resonat. Cum nullusſo nus,velcumleniseſtſonusacachinnoabest, præfertim cum vocalesfummiffiores E,I,V, refonat . Verum riſus V, eo magis abesta cachinno, quodorenonſonet, ut nihil biet os . Cachinnus veròfine hiatualiquo effe nequit. Canones nunc fubijciamus. Riſus vehementior,quipræfertim vocalesA, O, refonet, Canon1. concitatiorem, acfolutiorem voluptatemfignificat . Riſusleniornonaquèconcitatam, blanditiorem tamen vo- Canon2. luptatemindicat; undeilludLucretij; Suaueridens venus. Hicautemrisuseft merum voluptatisfignum atrifusfupe rior&cachinnuspoteftprætereafignumeffederifionis. Riſus,quiſonatV,remißiorem voluptatem, velmagiste- Canon3. neque Etamfignificat; nequeenimriſusex oreniſifiguraprodit, non etiamfono. Nonconuertiturautemfignum; namletitiaexmeditatione Annotatio. graphicaque rerum iucundarumdefcriptionetaciturna eft, & absquerifu, utplurimum. Voxgrauiorfactaletitiam animinouam, velobauctamfi- Canon4. gnificatexdoctrinaAristot. probl. 1 5. vult enimexremiffio- Seſs.II. necorporis,quæ in voluptatefit,grauitatemgigni vocis , ut eadoctrina , nedumadriſum,qui ibiexprimitur, fed ad reli quametiam vocempertineat . Verùm 11.  Deconiect. cuiufquemorib.&c. Annotatio. Verùmgrauitas ipsaaucta vocisnoneftpersefignumle titia; namalijs etiam excaufis voxgrauefcere poteft:fedfi alijs letitiæfignis accedat etiamgrauitas vocis obaucta, argu mentumletitieintenditur,ficut contraacumen triſtitie; Un deLydie acute, ) mixolydiæ harmonie queacutaerat, me ſtæ habebantur, męstisque cantibus accomodabantur, acquæ rulis. Plato in 3. de Republ. Quænam igitur quærulæ harmoniæfunt,dicmihi.Tu enimmuſicus esLydię mixtæ,Lydiæqueacuta,cæteræquehuiufmodi.Hec Plato : atidem voluptuarias, ac molles harmonias remiffas ac relaxas afferit, adeoquegrauiores,namexremiffionegraui tas: audiamus Platonem. Quænam igitur molles,&te mulentæharmoniæ ?quæcunque χαλάραιvocant?Vo cemautemχαλάραι Ficinustribus vocibusexprimit,ſcilicetre miſſe,relaxa,ac reſoluta. Homerus &ipfeacumenmeſtis vo cibus tribuit; namflentibus Vlyffi, & Telemacho,acumentri buit,utpaulòprius vidimus. Flebantautem striduleabundantius, quam aues Aquila,velvultures &c. Signa affectusdoloris. Caput Quartum . IGNA affectusdoloris, exproximèdictis, locoacontra rio deducipoffunt ; undenonoportet latius digredi . Prorifuergo eritfletus,pro vocegrauiore erit voxacutior, pro motu eritquies corporis immoti, utfcitafitcommentatio. QuaNiobesextremo victadoloreinſaxum mutata traditur, Ouid. lib.6. Metamor. utindoloreimmotushabituscorporisfignificetur,&c. Diriguitquemalis; nullos mouetauracapillos, In vultu colorest fineſanguine; luminameſtis Stantimmotagenis,nihilestin imagine viuum? Ipſaquoqueinteriuscumdurolinguapalato Congelat,& venadefiftuntpoße moueri, Necflecticeruix,necbracchiaredderegestus, Necpesirepoteft. Excipitur tamen,ficumdoloremiſceaturtrepidatio,autan xietas; tum enimestin agitatione, &corporis motuanimal. Pulſus eft,teſteGaleno,paruus,languidus, tardus, tra rus . Oculiitemtriftes, contractafrons,demißegena,osgeme bundum, velcompreſſumſaltem;fufpiria accedunt,reliquis dolorisfignis, quæ,quoprofundiorafuerint , quoquedifficilio raeo maioremfignificantdolorem; maioremenimindicantcor dis angustiam, & compreſſionemobimmodicuſcilicetinipſum confluxum caloris,ſpirituumque. Signa amoris ergarem, fiue bonumformale,fiue ergafinemcuiusgratia, qui amordemumest ipfametcupiditas. CaputQuintum . AM ORISfignafunt nuncadducenda; verumamor, utvidimus,aliusestergafinem,cuius gratia voca uit D. Thom.aliter bonum formale; alius est ergafinem cui ,fiue perfonam, cui bonum defideramus. Primus amor idemcum cupiditateest; quo circa primum exponamusfigna cupiditatis. Cupiditas itaqueinintentione cordisconfiftere, cumqueca lore, acferuoreeiufdem vidimus , undeeafignaprodibuntin corpus,queexcordisferuore,acintentione,feucontentionepro cedunt, fcilicet motus,inquiescorporis,oculiistantes,&proca ces,dumpræfensardet cupiditas. Virgilius. Cc Vritur Ancid.4. Sat.9.  Deconiect.cuiufquemorib.&c. Vritur infelixDido,totaque vagatur Vrbefurens. Hecquidema cupiditate in uniuerfumfigna procedunt, atficupiditatespeculiares lubeat distinguere,figna ipfarum peculiarium apponere oportet . Cupiditas ergo peculiarisqua quefignaquedamininstrumenta,quibusexercetur, effundit; ineaqueprimo,atſecundarioin confpirantesquoquepartes, verbi gratia,cupiditas venereainpartes veneridestinatas refundit effectus aliquosfenfiles, qui eam ipsam cupiditatem fignificant; undeniſipudoreas partes velaret,facilè in gruentemcupiditatem veneream agnofceremus. Catullo eiuf modifignum inerat, Namiaceopranſus ,&fatur,ſupinus Pertundotunicamque,palliumque. os peculiarequoppiamfi gnuminijsetiampartibusdefcribitur. Suntenimoculiarguti, Verùmcumconfpirent oculi, tos &natantesin venerea cupiditate; vocateiufmodiafpectum tremulum, aclaſcinumTaffius. Vicißitudinem linguainter labraantea quoquefignum venerea cupiditatis diximus : at Saliuainlabia uſquerefluere, aſtuante cupiditate venerisfcri bitIuuenalis. Nilfacietlongimenfuraincognitanerui, QuamuistenudumspumantiVirro labello Viderit . In cupiditate ciborumosplerunquefigna exhibet; inmagno enim cibi cuiuspiamdefiderio videmus quosdam deglutire pro cibofaliuam; labiorumariditas, difficultas deſfuendifitim fignificanteuidenteradmodum. Adidestfignumcuiuſque rei appetitioniseuidens , argutis )petacibus oculis rem ipfamin fpicere. Qui itainfpexerit mulierem illamcupit: qui cibos,ci bos: ! LiberDecimus. bos:quinummos,nummosoptat. Talequippiamillud. 403 Tucurſum spectes,egote:ſpectemus vterque, : Ouid.lib.3. Amor.el.2. Quodiuuat, atque oculospaſcat uteriqueſuos. Perfius pallorem afpectui adiunxit ad cupiditatem fignificandam. Viſo, fipallesimprobe, numo. Verùmexcupiditatepallor vixeffe potest,nifi alius ad mifceaturaffectus,utinuidiain alienisconfpiciendisdiuitijs:fi tameniniraadultionem aggrediendamspiritus in externas partes , bracchia , &manus ultionisquealiainstrumentain gruant, &afuperioribuspartibus, prafertimagenisauertan tur, ita cupiditasadexequutionemfestinet;poteftinterdum oriri pallor : atquodplurimumest, acfuapte natura osrubi cundumexcupiditatefit.Memini me videreobuiosfibiama torem, t mafiam,quicumſeinstantibusoculisafpexerunt facieambo,circiteroculos præfertim fronte,&genis erubue re; licèt amorquoquopactotectuseßet;tumvir,tumfœmi naenimalienoerantinnodati matrimonio. Cupiditas etiam arguitur,cumexcarentia rei meſtitiaob oritur,prefertim verò, fifufpiria, lachryme,&ſtetusfucce dant; undepuellorum,acinfantiumcupiditates exfletupra fertim conijcimus. Galenus lib. 1. defanit.tuend.cap. 8.ex fletu infantis coniecit immunditie ledi , adeoque munditiem cupere ; nam,ablutisfordibus, & mundis pannisinuolutus, quieuit. Quiex diſceſſu amiciflet, intelligimus eum hominis preſentiamcupere. Maximam certè virifui cupiditatem preſeferebat Ouidij uxor,dum Semodòdefertos,modòdeploraſſepenates, Nomentademptiſepevocaſſeviri. Atinquietquisfuiffe illumdolorem, nonergocupiditatem, Cc 2 Sed Lib.1.detri Aibus.  Deconiect. cuiufquemorib.&c. 3.part.lib.4. fed vidimus antea affectus eodemtemporeplures infiderepoſſe cap.s. animo. Verum quoniamindagareaffectumex affectuestcom mune omnibus affectibus,differemus in locum posteriorem , cumpriusfingulorum affectuum figna expofuerimus. Signa ergo cupiditatis expulſu rutrumdentur,nonvideturinterfcri ptoresconstare. Galenus enimnegatpulſumamatoriumlib. de precogn.adPosthum.cap. 6.infinedicens,Nugæ funtigi turquod aiuntaliquipulſumamatoriè moueri co rum, quivelneſciuntamorispulſumnullum eſſe,vel putantre quapiamanimoperturbatopulfumnon immutari,fedineandem æqualitatem, & ordinem Lib.3.can. cumperfeuerare. At Auicennapulfumfuum amori dare 4. cap.23. Fen.tract. videtur,pulfum nempediuerfum, &prorfus inordinatum. Atquicquidfit dediuerfitatefententiarum borumin remedi ca principum virorum; attamencertum estdeamore ipfosin perfonamaliquamloqui, noninrem, autformalebonum: adeo quenonageredecupiditate,dequanunc agimus. Cupiditatis autempulfus instarirapulſus est,cum ) iracupiditasfitque dam. Irapulfumtribuitaltummagnum, vehementem, cele rem,crebrum: intenſe cupiditatisidem videturpulfus; nam calortumprimigenius,tuminfluens magnus estuatincorde, utindepulfum, &altum,&magnumeßeoporteat: ceditta men vehementia, celeritate , &crebritate ire ,licèt enimeas qualitates, etiamcupiditasaggreget,non equetamen; quiane que estadeo concitatus affectus, acfubitus,utreipfa experi mur, &Aristot.etiamindicat lib. 7. Eth.cap. 6. atratiopre tereaidemfuadet,quamanteaattulimuslib.deIra, cap. 3.mo dòexpremiſſis canonesdeducamus. Signa ſe ponuntur. REM aliquam instantibus, acprocacibus oculis inspicere 1.Signum. prafentemeiusrei cupiditatem indicat,fiue res venerea,fiue cupediofa ,fiue pecuniaria fuerit . Exemplum penesPlutar chumin vitaPirrhiOplaciFerentani,quidiuintentiſſimisocu lis cuminfpexiffetPirrbum , ipſumquoque hasta inuafit,ut inuafurum exeoipſo defixoobtutu coniecerat, Regiqueprædi xerat Leonatus . Non conuertiturtamencanon,utquicunque cupit, procacibus oculis infpiciat,atque instantibus:pudorfæpe retinet,prefertim puellas; nam, utdicit Ouidiusdefemina. Virmalediffimulat; tectiusillacupit. &modesti demum homines cohibentſe, neccupiditatesfuas apertèindicant . Siprateroculorum instantiam etiamruborin ore accenda- 2.Signum. tur, argumentum intenditur cupiditatis inspectarei; ex di Etispatet. Siinstantibusoculis, velperſona, vel instrumentumve- 3.Signum. neri aptumafpiciatur, ruborquepræterea accendatur in ore, & labellum spumet, utdicitIuuenalis, estpræfentiſſimumlibidi nisfignum,quodfioculi,tuminſtantes,tumnatantesfint, con firmaturmultomagisfignumincenfa venereacupiditatis; au geturadhuc,fi vicißitudolinguæinterlabraaccedat. Sioculilubrici,&natantesfint, ruborinore,diſcurſus va- 4.Signum. gus , et varius ,labrum spumansin abfentia etiam obiecti venerei, cupiditatemtamen venereamfignificat; prefertim fiagitatio illa linguæ inter labella acceßerit ,de quafupranon femel. Ad ciborum preſentiam, velcommemorationemfaliuam s.Signum. deglutireargumentumestcupiditatis illiufmodi ciborum. Cc 3 Ad Deconiect. cuiufquemorib. &c. 6.Signum. Admotapulſui manuſiſentiaturadpræfentiam, velcom memorationem cuiufpiamrei pulfus acutus magnitudine ,alti tudine, vehementia, celeritate, crebritate , & non appareant iracundiæfigna ,intelligitur hominem incentum effe cupiditate rei oblatæ, velmemorate. De fignis amoris erga perſonam, amoris nempecon A cupiscentia, ac venerei. CaputSextum . §. Primus. Amordiftinguitur. Damoremergaperſonamtranfeamus ,quiduplex infu perioribuslibris distinguebatur, altereratamorfiniscui, adeoque amicitię vera, alterpotiusaquo ,seu cauſe effectricis vtilitatis, aut voluptatisnoſtre: amor , exquo amatoresdici mur, Italiceque innamorati , esthuiuspostremi generis; de eoque nunc dicamus : nam ideoamant homines amicas,quòd voluptatem ex eis veneream cupiant , & expectent . Fer uentis itaque eiufmodi amoris, acfuriofifermèfigna adduca mus. Distinguere tamen primumoportet amorem , ut ha bitumfignificat, utquefignificatpræſentemactum;namama tordicitur nonquinuncfolumamat,sedqui radicato amore amauit , & amabitetiampostpræfentemactumamoris . Rem quoque anteadistinximus: inpreſenti verò negocio confundi turuterque amor,immo veriuspro amorehabitufumitur; eiufmodi enim amoreminAntiocho Erafiftratus , in muliercula Ad Poſthu. Galenusdetexerunt. Itaſumptiamorisfignaadducamus,vel potius exfuperioribusrepetamus. Lib. 3. dea more. §. Secundus.Repetútur ex ſuperioribusfigna amoris. VIDIMVSSupraeffectusamoris,tuminanimum,tum incorpus> LiberDecimus. incorpus , quicunque ex illis obferuationi noftræ patent, signa euadunt amoris. Incorporeergo (cumamor iam adfummum euaferat)erat macies ,inomnibusque eius membris,præterquă in oculis,quiquidemprofundifunt, attamenmagni, &turgi di,quoniamfit multain eiufmodi affectu euaporatio ad caput propterfufpiriafrequentia. ItatumexAuicennadiximus,pal- Lib. codem lorquoque confequituramorem, noctes infomnes, inappetentia 3.cap.7. cibi,suspiria, &gemitusfrequentes. Ouidius, cuiusetiamfu praattulimuscarmina . Fugerat ore color, maciesqueadduxeratartus, Sumebantminimosoracoactacibos: Necfomnifaciles, &noxerat annuanobis. Atplacet rurfus exfundamentis,ſuccinctè tamen,ſigna deducere . §. Tertius. Reponunturfundamenta. REPETAMVS ergoamoremhuncferuentem , dequo nuncdicimusin cupiditateferuentieffe: cupiditas veròeiufmo. diomnis obſenſum egeſtatis boniferuenter expetiti dolorem , punctionemque experiturinfignem ; cuidoloritamen admifce tur voluptaspaffiuaexobiecto amato,probonoque apprehen So: quod,fispespotiundiadfit, multòmaior voluptasimmiſce tur . Atrurfustamen,quipotiusest, velpotiundoimminet, timore angitur, ne cadatagratiaamati, nevèalijsintrudatur, queestzelotypia, utſpespotiundiſquotimoris, ac zelotypię morfu interim laceretur; quodficupiditasſpe deftituatur, tum tenuis voluptas,quæ exobiecti oblationenascitur,multame roris moleopprimitur. Fitex his, utamor babitumelle, t felleredundet,quod antea diximus; utque apparetfemper, velutplurimum,felexfuperet. Cumtristitia ergo,& me Cc 4 ror 408 Deconiect. cuiufquemorib.&c. rorabundat, macies corporisconfequitur; tristitia enim exiftat oſſa, cum inflammetcupiditas, effectus cupiditatispatitur,quos proximèdiximus: præfertim veròſiſpes vidende,autpotiun deamiceiungatur, nullisretinetur , aut temporum , aut itine Lib. 2. ris impedimentis, quinſubitoaduolet ; mareſquiens procellis non retinuit Leandrum ,quominus herum adiret. Interdum voluptategeßitsi spespotiunda breuiamice adfit,velft ) ma ximèfipotiatur; prodiuinitateenim idreputat Propertius. Sidabithæcmultas, fiam immortalisinillis. Nocte unaquiuis, velDeuseffepoteft. Tumergo voluptatis effectus patitur ,atquosftatimfuc cedens timor, ac zelotypia permutet , acperturbet . Atcum nullaſpe vidende ,aut potiunde amate excitatur, tumsese eius cogitationeinanipafcit ,idque præfertim, cumad extafim patiendamdeuenit , velpropè accedit; tum veròfolitudinem querit, utminusabea cogitatione prohibeatur, ineaque ple runquemultumtemporisdetinetur:fefeergo oblectateamedi tatione amator ; at cum ab extafi experrectustamfuaui, tam amatarecarereſe intelligit, tum inſuſpiria, lachrymas, &fle Etus erumpit; indecauitasoculorum, & magnitudo oritur. Ex bacitaqueferie inordinata affectuumfit, utamatornulli certe periodofignorumfubijciatur,fedvariæ omnino, &incerta; præftet tamentempore, acduratione,ſepe etiamintentionetri Stitia, atquetriftitiæfigna . Quiergotribuunt amori pulfum , qualis triftitiæ conuenit , fiintelligunt, utplurimumeße ta lem, rectèdicunt: atſiſemper, malè. Cum enimin profunda, extaticaque cogitationedetinentur, pulſus est contractus, qua liscogitabundorum, t )contemplantium : cumexardet cupidi tas, magnus, t) altus &c. Cumtimoropprimit,longèdiuer fus. Adpreſentiam veròamataperſone varijfimulaffectus 1 i infur LiberDecimus. 409 infurgunt, cupiditas, pudor, &reuerentia , &ceu Stuporqui dam, spes, timorpro afpectu amice ut benignafuerit, vel aspera. Undepulfus tum quoquenullacertaperiodo, acmodo procedit: idfolum estilliperpetuum, utadſubitum aduentum (tumquepræfertim) velfubitam commemorationem amate perſona vehementeralteretur, utde Antiocho diciturfubcu va Erafistrati ad Sratonice aduentum ; & Galenus afferitde Ad Poſthu. muliere,quamipfecurabat adcommemorationemPyladis. Lo- deprecogn. quunturetiamlibenterdeamatare amatores, utfæpiusdeali quaperſonaloquiindiciumfitamorisinillam. Qui teftè amant Specie auerfantis nominant, utamorisfufpicionem vitent, t) interimdegrata materia, acperſonaloquantur . Signa ſe ponuntur. Si quem cogitabundum obferuemus, acineacogitatione,li- 1. Signum. cètdefixum, attamennon mestumafpiciamus , verum cums excitatur,inſuſpiria erumpat,multò magisfierumpatinlachry mas, &fletus; argumentumidreputemus, acfignumamoris umentum idreput estuoſi, acconfirmati. Multò euidentius fignumeſt,ſi inter cogitandumaliquislætitiæ radius effulgeat . Ratio pendetex dictis; nam dum amator amatamdefixè cogitat, voluptatem exearecapit, atintimam, &reconditam, utnonerumpatfa cilè: attamen couſque potest permouere animum, ut aliquid eius exore, velexoculisfubluceat: at cum expergifciturexco gitationeamator, tumfalſamagnofcens, quamfibipriusrepræ ſentauerat amateprafentiam,inſuſpiria, &lachrymasproce dit, inftarfomniantiumdiuitias, acfelicitatem, qui experrecti vacuosſeabomnibonoinueniunt, &ingemifcunt . Paulus Æginęta amantibustribuit oculosconcauos, qui nonillachry mant,fedtanquam voluptatepleniapparent lib.3.cap. 17. Diffi 410 Deconiect.cuiufquemorib &c. Annotatio. 2. Signum. Annotatio. 3.Signum. Difficile est distinguere habitum vultus cogitabundi, leti interiore, et obductaletitia, atque cogitabundi, meſtiinterio remestitia ; uterqueenim vultus estobductus: attamen di ſtinguipoteft, illeenim vultusferenitatem aliquam,licètabdi tam, praſefert, interdumque aliquos,ceuradiosletitiæ aperit, (hoctamennonſemper)bic autemteftricam contractionemcon tinet, &depreffiorem obductionem : quo ad uſum autem ab obferuationefrequenti,ſolumpoteft acquiriprudentiaagnofcen darum eiufmodi differentiarum. Simifceriinquopiamintelligamusfufpiria,&letitiam,cre dendumeftipfumamorecuiuspiamteneri, &affici. Namafferit Marfilius Ficinusin Conuiu. Platon. cap. 6. orat. 2. Verbafunt , Amore illaqueati viciffim ſuſpi rant, & gaudent. Pendet veròexdictis; Namamormelle, fellefecundius est . Cùm amoriamde sperationeabundat,adeoque męstitia,non ampliusgaudiofouetur,nifiextatica confideratione,accommen tatione amati obiecti: noneft viciffitudo poſtſuſpiriagaudij. Talis fuit Rotolandi penes Areostum habitus post agnitum Angelica, acMedoriamorem . Nonergofignumconuertitur, fcilicet,nonomnis,qui amat, viciffimſuſpirat, &gaudet;sed numomnis,qui viciffimfufpirat, &gaudet , est amator? t non videtur; nam quicunque inter Spem, ac metumdegit , verfatur pariter inter letitiam, &mestitiam, unde vicif fimletari, &fufpirare potest. Dicendumestergo non effe veram in uniuerfum præpofitionem, qui vicißimsuspi rat , &gaudet, estamator, utfitfignumboc commune,non Tecmirion . Egetidcircoalijsadminiculis adcertiorem con iecturam . Frequens mentioalicuiusperſona, qui cumnullumfitnego cium, }  cium, exquo nafcatur occafiofrequentis commemorationis,pro babileeftfignumamoris . Dicoprobabile; Nametiamodium poteft effecaufa comme- Declaratio. morationisfrequentis perſona exofæ ad vltionisfpem,velper ditionis eius ; ſepè etiam ob timorem, quocirca Nero, post quamdefciuit Vindex,fæpe illudinculcabat (fiper Vindicem licebit ) Augetur,&roboraturfignum,fiodiumnullumfubeffe,aut PrimaSigni iram ,auttimorem conijciatur . : cófirmano. Atconfirmaturadhucmagis,ſiſuſpiria vicißim, & leti- SecundaSi tia commifceantur ; tumenimcertum euadit timorisfignum eni cófirma etiamfi tectèmentionemfaciat; naminterdum,quospudet me morareperfonam, memorantexercitiaeius, uthominisitafibi tio . obuerfetur, clamalijs, fimulachrum: itapenes Euripideming Hipp.Phedravenatum &equestrem exercitationemloque batur, utfibireferret Hippolytum , Mitte mein montem: abeoadfiluam, Etadpinus, vbifericide Caneslustrant , Varijs ceruisappropinquantes: PerDeoscupiocanesinfremere . Preſes Sanctao DianaLimne, EtGymnafiorumpulſatorumabequis, Et, Utinameßeminſuaarea , Equos Venetosdomans. velin mentione odiumfimuletur. Quippiam tale estpenes Ouidiumdum Cypaffimancillam Corinnereipsa amatutdi- aLib. 2.de a Eto ſpernit, &abhorret.b Dijmelius,quàmficmihifitpeccaſſelibido, Sordidacontemptæſortisamicaiuuet. Quis amoribuse. leg. 8. bEleg. 7. ! 412 Deconiect. cuiuſquemorib&c. 4.Signum. QuisVenerisfamule connubialibetinire Tergaquecomplecti verbereſecta velit? Inordinatus vitæ habitus, utmodòfcilicetfitletus, modò absque apparentecauſa meſtus,modòimmotus,modò inquies, modòaudax, modòtimidus, modò pudibundus ergaſcilicetpe culiarem perſonam, modòimpudensergaalios ,amorisincenfio nemſignificat. 1 Patet exdictis . Atfignum euidentiusredditur, fihomo fuapte natura non inconſtansin eiufmodi inconftantiam tran feat, atqueinordinationempenes Eurip. in eodemloco Phadra s.Signum. noneundemcorporisfitumretinebat, nechabitum ) modòde tegerefibicaput, modòoperirefamulabus iubebat. Siadmotamanupulſuicuiufpiamfentiamuspulfum fub ad uentum alicuius perſona vehementer alterari , ac inordinatè, idque nõſemelobferuemus,idemque accidatadciufdemperſone factam commemorationem; credendumesthominem,cuiuspul fusalteratur , amore teneri perſone ,quæ accedit, vel cuius mentioincidit. Erafiftratus hoc modo amorem Antiochideprehendiffedici tur, &Galenus afferitſedeprehendiße amorem muliercula , quaminuiſebat, cuiushiftoriainfrainpraxireponetur. §. Quintus. Cumamoriamapertioreſt. Ат interdum amornon tegitur,fed palam aperitur vel afpectu cupido, &inſtante, vel vocisconfeffione, acproteſta tione; tumitaquefolumautdifpiciendum,numſubſitfictio,aut gradusamoris inquirendus; quorum primum exfuperioribus regulis deprehendetur,ſecundumexfignisnunctraditisproin tenfione eorum,atqueaggregatione. De LiberDecimus. 413 Defignisamoris ergaperſonam, utfinemcui,fiue amorisamicitia. CaputSeptimum . Monamicitia, licètipſequoque affectusfit, inpartem enimſentientemrefunditur: attamen , cum prefertimin appetiturationis, voluntatequerefideat,ideoindago eiufmodi amoris,utinpartefentientenon equèeminentis,potiusadmo rumindaginemredigi debet, ex eiusque procedere principijs, quàm veladindaginemaffectuum,exqueprincipijshuius. Id autempræcipuumin amore amicitia videtur,ut eum nemo diffimulet: undecontrafimulationempotius, quàmcontra dif fimulationem pramunireinquifitionem, ) indaginemoportet . Procedendumnempeeſtexconfiderationeactionum,que ami citia vereconueniunt: exfiabfint,intelligemus, amoremami citia non adeffe . Siadfintautem,difpiciendum eft, num om nisabfitfictio,acfimulatio; ea enimniſiſuberit, verumamici tiaamoremineßecrediiure meritopoterit. Ad excludendum verumamicitiaamoremfatiserit,ficauſaturpisamorem con glutinauerit; nonenimturpifundamento,adeoqueinſtabilipo teſtſolidaamicitia honeſtasſuperſtrui: qua ratione adductus Ariftot.ſolam amicitiamhonestampermanerepronunciauit,eo Lib 8.Ethic. quodvirtus, cuiinitur, Stabilisest. Defignis odij. Non eademmethodo odium EX omneindagari . EXPONAMVS nunc odij signa,tum, ut cupiditatiop ponitur tum, utamori ergaperſonasaduerfatur odium cap.3. perso 414 Deconiect.cuiufquemorib.&c. 1 perſonarum confirmatum occultiffimumest, utet ipsum po tiusindaginemorum,quàm indagine affectuumfit inquiren dum: odium ab hominationis dictum, fcilicetcupiditati contra rium,t) odiumperſonarumrecens,euidentiorcumfit affectus, inquifitione affectuum inquiripotest, acdebet. Odij ſignumexaſpectuprimum. AVERSIO aspectusfignumestodij. Itapenes Euripi demHecubanonfustinebat aspicere Polymneſtorem; excufa bat verò,falfafcilicet, neidipfe odiotribueret. Nequequeamintueriterectisoculis, Sedhocipfum,ne malevolentiam exiftimestui . Et Virgilius de Didone in inferno Æneam perofa. Illafolo affixosoculos auerfa tenebat . Annotatio. Annotatio. Noneftfignumconuertibile tamen; nam& pudor, ti mor urgentes abafpiciendoauertunt: verùmfipudorem,& timoremnon ineffeconijciamus ,quiaffectuseuidentioresfunt, tumexeofignoodium arguere licebit. §. Tertius. Signumexafpectuſecundum. ASPECTVS retractusfignumest odij,faltem offenfio nis, aspicere,neque licet auertereoculos. Eoafpectupatibulumiampræfensrespiciunt damnati,nonin nis, cumnempe neceſſe estast ſtanteſcilicet &procaci,fed(uti vocoipſe)retracto. Nontamenconuertiturfignum, cum &timor, acpudor,ac reuerentia afpectum eiufmodipoffint efficere , ut antea dixi mus. Siergoargumentahabeamus excludendi eiufmodi alios affectus, odiumpotestexcoafpectuinferri . Signum ex aspectutertium. ASPECTVS toruus signum est odij Virgiliusde Dido neaduerfus Æneams. Talibus Æneasardentem, &toruatuentem. Toruusafpectusfignumest velodij, velire: atiniraafpe- Annotatio. Elustoruitascummaiorecorporis commotione , & alteratione coniungitur, quàminodio, ututrius affectusfitfignum , nondifficilefitdignofcere. Signum quartum ex dictis. MALEDICTA, detractionesque praterea etiam dicta minacia odiumindicant, veliram;fieximpetunempeiram;fi Sedate, odiumfignificant . Sedfuadereetiamcuipiamfermone, utaliumperimat, velledat, eſtodijſignum. EratNumaniinTeucros odijfignumcumillis maledicebat. O verèPhrygia,nequeenimPhryges. MinaciaPandaridictaodiuminTurnumpræſeferebant. Caftrainimica vides,nullahincexirepotestas . CumSeianus eainAgrippinam,& Neronem,ac Drufum ferebat,quibusdemum exarfitineorum cedesTyberius , erat idpenitiffimiodijfignum. Significant veròodium,cumſedatèdicuntur: iramcumex animiimpetu . §. Sextus. Signumquintumexfactis. FACTA contradignitatem,aut utilitatem, autfalutem cuiuspiamodiuminillumſignificant,autiram.Sifubitònempe, tteximpetu,irammonftrant;ſiſedatè, &meditato,odium . Oportet tamen fictionem precauere; nam interdumaliqui Annotatio. fimu 416 Deconiect. cuiufquemorib.&c. fimulantodium,&inimicitiaminquempiam,utalium,quiil tum. PenesTaci- lum verèoderit,ſibiobnoxiumreddant. Latiarisdumamorem in Germanicidomum, odiumin SeianumfimularetTit. Sabi numperuertit , dum Syrusalialicet decauſa odium , veliram fimulansinEtefiphonemdecepitDemeam. InAdelphis Nonpuduiſſe verberarehominemfenem, Queegomodòpuerütantillumin manibus geſtauimeis. Exregulis itaqueſuperioribusfictio eftdetegenda, velad idfaltem annitendum . Defignis Ira. Caput Nonum . SIIGNA ireiamcumfignisodijconiunximus.Sunt untquebe Expulfibus. fempermanifestiora illis. Non estitaque curinhisprolixio resfimus. Noto,quæde pulſuſcribitGalenus. Dicit ergoirepulfumeffealtum, magnum, vehementem, celerem,crebrum : quecongruuntillis etiam,que nos anteade irafcripfimus lib. deIra cap. 19. ubi etiam vidimus rubefcere corpus,ſpirationem vehementëreddi,tremerelabiuminferius, &quibusdamtotumcorpus:atnönullifunt,quipallentquoque fermonemparumexplanatisvocibuspreruptum;interdumetia filentiumfequiintelleximus:aliospretereaireeffectus,necnon, &caufamipforumexeodemloco peterepotestlector, breuita tiscaufa; cumprefertim potioranuncfignaattulerimus. A DefignisTimoris. Caput Decimum. 6. Primus.Qui timoris effectusſinteiusſigna. Dtimorisfignatranfeamus.Huiusperturbationis Etus incorpusantearetulimusin lib.detimorec. 31.32. quipræfertimfignaeiufdem euadunt:effectus,etiaminanimam Sentien 1 LiberDecimus. Jentientemfignaeffepoffunttimoris,& multo minusconfpicua quaquiincorpuscadunt. Erantergo tum effectus,nuncfigna. §. Secundus . Signaex tremore,&perfrigera tione corporis . TREMOR labijinferioris,&reliquicorporis Gelidusqueperimacucurrit Offa tremor . Virgilius. precipuumautem eftfignumtimoris,cumgenualabant,utdi cit Virgilius;namtremorinferiorislabij,&reliquicorporisest fignumcommuneetiamire;& dentium crepitusfignumtimo-- rismanifestariumest. Suntitemfigna. Corporis refrigeratio, trigor,pallorque, interdumquear- 2.Signum. rectecome,que Poetequoqueagnouerunt. Diriguere metu.-- Frigidus concreuit frigoreſanguis . Illimembranouusfoluitformidinefanguis, Arrectaquehorrorecome . Lucanus. Et Virgilius. Galenus,utvidimus, omniaconiungit. Subeo&color Libro 2.de abit , & perfrigerantur,& rigent, tremuntque, ac pulſuſuntparuo. Signa ex voce. TREMOR vocis interdüuerò, etſuppreſſioſignūtimoriseft. 3. Signum. De tremore vocis egimus fupra. De fuppreffioneest illud Virg. Arrectaquehorrore come,&voxfaucibushefit. Sunt autem in voceobtimorem tres gradusalterationis. *Tremor. Oratio nonſeſe explicans . 3 Oratiofuppreffa . Secundusgradus est, quemdefcribitApuleiusinſceleštofer uo, quem medicus inconcione veneficij attentati accufabat. Dd Trepi. A 417 1.Signum. cau.Symph. cap.s. 418 Deconiect.cuiufque morib &c. Trepidans enim is ad indiciavehementia, oreſe miclauſo , balbutiens nefcio quas affanias (Apuleius dicit ) effutiebat. Atoratiofuppreffaest postremusgradus timoris, cumperfrigeratione enim vehementi vocalis virtus concidit,feu cumprincipum vocêefficiensperfrigeratumemar cuit, vocemtumnullampotest reddere. 4.Signum. 5.Signum. 6.Signum. §. Quartus. Signa ex pulſu, & ex cordis ſaltu. PVLSVS paruus, & depreßusimmominimus, &maximè imbecillus, ut ex Galenoproximèdiximus,&nuncquoque. Ratio veròpatetexiactisprincipijs,cũcordiscalorfermèexol uatur,corqueipſumflauefcat, & concidat. Palpitatio cordis magna(nonmorboſaſcilicet)timoris estfi gnumpræfentiſſimum . Scitum illudPlautideTyndarocumob indicium Aristophontis iamfallaciaeiusdetectafermè effet. Quinquiescedieretumcor meum ,&suspendete. Tufußultas,egomiſer vixastopreformidine. Diximuslib. detimorecap.1 0.dehoccordis motu, eiusque caufamattulimus. Timor uſqueexcrementaeijcit,ut anteadiximus,cauſam queexAristoteleattulimuslib.de timore cap. 3 2. §. Quintus. Signaex aſpectu, &vultu. In magnotimoreStupet vultus,ſtupentqueoculi:nempe, retractus estafpectus , &defixus . Virgilius de Androgeo cumfenfitſeinmedios Troianosdelapſum Obsłupuit, retroque pedemcum vocerepreffit . Vulgò nosdicimusquempiamhabere oculosexterritos,cum fcilicetftupentisinftar eos defixos alicubitenet, ac retractos. De 1 Liber Decimus. T 419 Depudorisfignis . Caput Undecimum. IMORISfignapercurrimus;erittamenistimormalina ture, quemtimoremfimpliciterdicimus. Reftat timorin famie,fcilicetpudor,cuiusfignafunt; erubefcereore; oculorum demiffio . Virgiliusde Didone, Tumbreuiter Dido vultumdemißaprofatur. Vocemorationemqueperturbari,ac impediri . Itaplerunque adeuntesprincipes, acpotestatesſummas voxdeftituit :faltem oratio illis deficit , antea premeditata. Multafunt exempla eorum,quihancobcanfamdefeceruntindicendo . Despe,feuspeifignis. Caput Duodecimum. §. Primus. Signaſpeiperſe ſumptæ. PES,fiperfeipfamconfideretur, non admodum euidentia figna,ac erumpentia obtinet ; cumenimintenorecontineat , ipſatantum animum,&ſenſorium, eſterioresproindepartes, utaspectus , & colorimmotipermanent; quem habitumex preffit in MezentioVirgilius Æneamoperienti.- Manetimperterritusille Hostemmagnanimumoperiens,t moleſua stat, Atqueoculis fpatiumemenfus . &c. Hicest tenor, acanimorum ſtabilitas, quaminviroforti Inlib.defor defcribit Plato in 6.de Iusto,utfupramemorauimus. Cüitaque erga bonum operosum, & difficileperſtarehominemintono vi demus,tum aspectus,tumuocisſpemineo vigereagnofcimus; fpemtumquoque +cumaduerfusmalumimminenseandemretinetconstantia, uoquein eo arguimus,quamtamenpeculiari nomine dicimus Audaciam. Sit ergofumma. tit. cap.7. Constantia,afpectus, & vocis,&orationis,colorisquoque Signum . erga Dd 2 420 Deconiect.cuiuſquemorib.&c. ergabonum operofum,acdifficile;item aduerfus malūimminens fignumeſt ſpei; quam cumaduerfus malumimminenseft, au daciampeculiarinominedicimus . §. Secundus. Signa eiuſdem affectus, cumdeſide rium , iravè adiungitur. Атcumſpeiaduerfusbonumdefideriūiniungitur,tumfer uoret acumencupiditatis,ſignorūque eius , fuperuenit,atquead iungiturconftantię fignorŭ ſpei,quamconftantia etidcircòal terat,infuasquepartesaliquomodotrahit:nëpefignacupidita tis adfunt, fedexplicatiora,et letiora, utſpesuoluptateaffert in letitiaque animücontinet. Cùveròaudaciędefideriŭpugnęad iungitur,atque inuafionis,motus, &fignaireilliplus minusvé lib.de annectunt,quęexlib.deSpefuprac.9.inſolutione 2.dubitatio nispatent . Sunt veròfignaira, &cupiditatispugnatum la veròſigna tiora, & alacriora; nam spesfemper voluptatemadhibet. Cumpluresaffectus,eorumý , signa concurrunt. Caput Decimumtertium , Hfignatribuentes:atnic itaquediximusſuacuiqueaffectui perſe, acfeorfum idin mentereuocamus,quodantea docuimus,plureseodětéporeaffectusplerüque occupareanimü: cap.5. 3. par.lib.4. quaratione,&quoidfiat,anteadiftinximus. Sutueròaffectus aliquiplurimüconnexi,v.g.timoridolor,nedumillepaffiuus,ac precedens, fedvitalis: năſepequitimet præoccupās malū, quasi illudacciderit, fibirepresentat,et mirauiciffitudinedoloris,etti moris torquet. Spesdefiderio,et audaciairę,acdefideriopugna diiunguntur,etdemű alij affectusinterse conexi,quorüaliquos memoramusetiainfrac.feq. I.2. Sedex obiectorúoccurſu etia cotrarij affectus interdūfimulanimüagitāt,interdū veròactio phifica affectuŭin intimascorporis partes alios affectusgignit; nempe nempetimorfæpein ventriculūmelancholicumfuccumexlienę refundit,quigrauateamfenfiliſſimampartem;doloritaque cor poreusgrauatiuus (vt vocantaliqui medici)gignitur,exquo inprimoſenſorioaffectusdoloris,actristitia excitatur. Pariter dumexdolorelachryma ciuntur, vaportum abfumitur,qui pregrauabatinteriorespartes; iseniminlachrymas vertitur: ateæ partesleuate voluptatemcorporeampercipiunt, & inte rioreminprimoſenſorioexcitant. Cumtotergodecaufisplures interdumaffectusfimulanimioccupent,ſignaquoqueaffectuū nonpura, fedpermiſtaoccurrunt; aliquando autem illa confun duntur; aliquando mira velocitateſeſubindeexcipiunt. Infer uoillo Apuleiano venenario,dequoproximè diximus,priora representant illafigna timorem repræfentant, purumfcilicet. Etinuicem humanicolorisſucceditpallor infernus perquevni uerſamébrafrigidusſudoremanabat. Atquefequun turmixtumtimoridefideriumſeſedefendendi,&aliquemſpei gradum,quipofteainualuit,monstrant , Túcpedesincertis alternationibus commoueremodòhác, modò illam partemſcalperecapitis,&oreſemiclauſobalbutiens, nefcio quas affanias effutire.Atdemumfignaſpei,&au dacieiamprouectępuraemergunt. Conſtatiſſimenegare, &accerferemendacij medicumnõdefinit.Nequeego in Apuleio veritatemhiſtorie,fed verifimilitudinemcommen ticonfidero.Dum amatores, ) ardereſe,&algereſentiuntvi ciffitudinem cupiditatis,exquaardent,ettimoris, exquoalget, experiuntur. Inobferuatione ergofignorum affectuum, & in affectibus ex illisdijudicandis debet commixtio eiufmodidiligen teranimaduerti, utrumfubfit, necne, & que, fit;nam q qualisquefub mfifignumcommixtumpropuro interpretabimur,in affectumiudicandum coniecturanosdiscet, quäqui aliu nosdiscet,quäquiverè afficit. Dd 3 De 422 Deconiect.cuiufquemorib.&c. Defignisex oratione. Caput Decimumquartum. §. Primus. Cum apertiſſimis verbis affe tus enunciatur. Dorationemnunc veniamus, signaque affectuŭexeape AD tita. Siitaque oratioipfiffimis uerbis affectŭaliquěprofi teatur,noneft cur (fifimulatioabfit) aliudfignumqueramus. Lib. 3. Cic. adD.Fratrefcribit,ſe Cefaris amore,queadipfumperfcri pfit, unicèdelectari . Intelligimus voluptatemCiceronis,qua tum exeoamoreafficiebatur:folum autěeft difpiciendum,num ratiofubfit,curtum mentitusfitfratri, alioquinamatiſſimo, cuiqueplurimumfidebat. Arsitaque,ac methodusfimulatio nispræcauenda estadhibenda . Ceterumnibil . Cumaffectus apertènon exprimitur,at confequutionequadam exdictis elicitur. INTERDVM affectusnonaperitur verbis explicitis; elicitur tamenconſequutionequadam , v.gr. quidicitſedolere alicuius abfentia,indicatſeamarehominem,eiusfcilicet præfen Lib.9.Ethi. tiamdefiderare; in quoconſiſtit differentia amoris ex Aristot. scilicet affectusaliquiſeſeſupponūt,acconfequutur,vtdolorob malum aliquod,voluptatemexcontrariobono.Itemdefiderium boni eiufdem,fcilicetdolorobpaupertatem confequitur, volu ptatemexdiuitijs, &defiderium diuitiarum; viciffimquedo loremobpaupertatem,voluptas ex diuitijs t) defiderium di uitiarumconfequuntur. Voluptatemitidemexdiuitijsearum dem defideriumcomitatur. Quiigitur aliquemexhis affecti busexplicitèfatetur, alios confequentesimplicitèfibiineffein dicat.Rurfus quoniamex obiectopro cognitione nostra affe Etus LiberDecimus. 423 Etusnafcunturnempe exobiecto, ut bonoanobis iudicato, vo luptasfipræfens,defideriumfiabſens,velnon habitumfit.Ex contrarioautem dolor, &odium,abominatiové . Ideo, dumin telligimusquippiam abaliquoiudicatum malum,exeo,fiaccide rit,dolorem accepißeplus,minusvéarbitrandumest: niſi verò acciderit aut timorem , autabbominationem excitatam.Cicero adQ. Fratremfentit abfolutionem Gabinijfuiſſeperniciofam , Lib.3. fuiffeiniuftiffimam. Usurpat enimde iudicibusillud Homeri. Qui violentiainforoobliquas iudicantiuftitias; Iuftitiam autëexpellunt Deorum religionenoncurătes. arbitraturdemumlegem eße impunitatis , ergo neceße babuit agreferre, modozelo Reipublicæ teneretur,dumautemfatetur leniſſimetuliße,ostendit torpuiſſezelum,quopriusacriterpun gebatur. Quam nostram coniecturam apertèposteafateturipse met. Verbarefero. Exitum iudicijfædum,&pernicio fumleniſſimetuli, quodquidem bonúmihinúcde niqueredundat,vthis malis Reipublicę,licentiaque audacium,qua anterumpebar,nuncnemouearqui dem. Incanones contrabamusdicta. §.Tertius . Canones continet. Ex iudiciodeobiectoconijcimus affectumanimi,nempeſi Canon 1. bonumiudicemus amorem,velſipotiamur voluptatemexcon trario iudicio, contrarios affectus. VerèapudTerentiumexlaudibus, quibusCherea extolle- Exemplum. batPamphilęformam ,coniecit ipſum incenfum amore Par meno;dequeamoreloqui,licètdepulchritudinediceret,& amo ris nufquammeminiffet. CHER. Ofaciempulchram,deleoomnesdebincexanimo mulieres Dd Teht 424 Deconiect.cuiuſquemorib.&c. Tędet quotidianarum harumformarum. PARM.Ecce autemalterum. Deamore,nefcioquid,loquitur. Excomendationeisitaqueformadeamoreagiinterpretatur. Verùmiudiciūhocaffectus clarius , &inoffenfiusprocedet,--ſicùiudiciodeobiectohominisiudicantisdiſpoſitionë agnoueri mus; certèenimfiquicquaminiustèfactum,atqueReipublicæ perniciofum homo Reipublicę zelatoriudicauerit,intelligemus ipſumearetorqueri: atſimalus ciuis , & fibinonReipublice confulensquicquaminiustumiudicet,nonneceſſeesteareangi, immoutplurimum,ſiſitidſuisrutile, gaudebit. Ampliatio. Canon 2. Exemplum. And.Att. 1. Scen. 1. Augetur efficaciafignidicti,cum resimmodicèfufpicitur,& laudatur;nampulchrioreviderimulierem,quafit,t ) meliorem arguitimmodicumamorem: unde videsilli,fed veri verſus. Siquisamatranam,ranamputateſſeDianam . Omnisamanscęcus: nonestamansarbiteraquus. Affectusconnexi alteralterumfignificat.Nempefiexplici tèaliquemcognofcamusaffectum,connexos etiamimplicitèar guimus . Patetexdictis,acdeclaratis.-- Simopenes eundemTerentiumconiecit amorem mutuum Pamphili, Glycerij:extimore magnoPamphili,neimpuden tius illainignem rueret . Intereahacforor , Quamdixi, adflammamacceſſitimprudentius, Satis cum periclo : ibitum exanimatusPamphilus, Benediſſimulatum amorem,&celatumindicat: Accurrit:mediammulieremcomplectitur; MeaGlycerium,inquit,quidagis? curteisperditum ? Atexfiduciamulieris ergaPamphilum eiuſdeminipſum amoremagnouit. Tum LiberDecimus. Tumilla,ut confuetumfacileamoremcerneres, Reiecitſe ineumflensquàmfamiliariter. 425 Applicanturdicta deſignis affectuum propofita affectuumindagini. Enumeratgradusquatuoraffectuum . Отiamdictisde affectuumfignis,nuncenitamurpropo Ifitonoftrotraditădoctrinăapplicare.Propofitum veròeft latitantes affectus eruere . Siergofuerint apertiaffectus , vix bac methodoegent. Diftinguamus gradus apertorum & tecto rumaffectuum,quiquatuor eße videntur. Primuscumapertè oratione ipfa affectum nostrum profi temur. ItapenesEuripidem Hippolytus odiuminPhędrame, )nutricempalamprofeſſus est. Abbominor; nemoiniustusest mihiamicus . Secundusgradus est cumceterafignaliberapermittuntur: oratio, & confeffiofupprimitur . Signa Paridis amoris erga Helenam,que commemoratHelenapenes Ouidium in episto lisadhuncgradumpertinebant. Illudquoquelib. 3. amorum Elegia 2. huc spectat. Rifit, argutisquiddampromifitocellis. Hocfatiseft ; aliocaterareddeloco . Tertiusgradusestcumfigna affectusfupprimuntur;erum punttamenquadamexparteilla. Tiberiuspenes Tacitumdif Tiberiuspenes fimulabat, &comprimebatfignadefiderijimperij,etiræ etiam in Gallum,quieainreipſumoffendit: attamenerupitnotaire, quamfagaciterGallusconiectauit. Etenim (inquitTacitus) vultuoffenfionem coniectauerat . Postremusgradus estcumcohibenturomniafigna latentis affectus, 426 Deconiect. cuiufquemorib.&c. affectus , utnullumeorum erumpat. Hunc gradumexpreffit cap.33. Lib.2.deira Senecain Pastoresplendido equite, qui eademdieaccerfitusad conuiuium a Caligulafuit , quafilium eiusduci iufſferat; impo fuerat veròcustodemadexplorandum,fiquoddolorisfignum velminimumdaret. Isergo,ut Senece utar verbis, Cum interim nonlachrymas emifit,nec dolorem aliquo ſignoerumperepaſſus eſt. §. Secundus . Inprimocafu,cumenun ciantur affectus . Cvm affectusnoftrosipfimetfatemur,nonfuntaliquaar te eruendi; nonenimlatitant:folum autemestprecauendum fictio, acfimulationequaſubſit. §. Tertius. Inquarto caſu,cumnullum erumpitfignum . Arinquartocafucumnullumerumpitfignum,nullusquo queesthuicexfignis methodolocus : oportettum alia progredi methodo,quaminhuiusipfiusſupplementumproximèfubijcie mus ex caufisductam . §. Quartus. In fecundocafu cum affectus diuerſi concurrunt. Сvм veròfuppreffa enunciatione, atqueconfeffioneaffe Etus, ceteratamenfignaerumperepermittuntur, tumfacilèaf fectus conijcitur, nifiduo obfint ,fimulatioſcilicet ,fallaciavé, #pluriumaffectuumconcurſus,atquecommistio:quorumpri mo methodo deprehendendafimulationis occurritur: fecundo autemimpedimentobacalia via obuiamitur,quamincanones contrabemus. : Cum LiberDecimus. 427 Cumfignadiuerforumaffectuumſeſe integra excipiunt, Canon1. tumpronunciandum abomnibus illisaffectibus viciffim ani mumoccupari . Videmuseos,qui magnumaliquemprincipem, acpræfentem adituri locum expectant , varioin ea expectatio. necolore tingi, nuncfcilicettimentium,nunccupientium. An tonius Caetanus nunc Archiepifcopus Capuanus , potiente olim rerum ClementeVIII. adeoque PetroAldobrandino eius exfratre nepote,falsèobferuabateiufmodi motus, variationes que vultuŭinturbaconfluentiumad Cardinalem publicè om nesaufcultantem ; indicabatque Paulo Sabellio Principi nunc Alba,quimihipoftearetulit: ut ergoalicuiiam patereincipie bataditus, is nuncquafi cupiditate incenfus erubefcebat , nunc reuerentia op quaſi timore, &reuerentiaoppreffuspallebat, nunc , ut accef Surusingrediparabat, nuncrurfusconſiſtebat. Atcumexconfufione affectuumeorundemfignapermiſcen- Canon2. tur,nequeſuntpura, nifiattentaindagine concedaturdemüfi gnumpræualentis affectusdijudicareabalijs,quæ commiſcen tur, nonlicet exbac methodoaffectumdignofcere ; at oportebit fupplere indaginem methodo, quamfubijciemus ,&iam me Subiecturumfumpollicitus excaufis . DeclarocanonemexemploHelenapenes Ouidium . Affe- Declaratio, Etus ridendiin ipſa ingruebat, & unà affectus refpondendi tio. marito,pollicendique operamfuamin illis, queiufſferat;prefer- Inepift.He timincura hofpitis Troici, aqua etiam,utipsafatetur, non abhorrebat; quinimohominem,licètdißimulanter,amabat. Ex pugnaautem contrariorumaffectuum ,dum rifum compefcere Etabatur,impedita est, quo minus refponderet,præterquam unum verbum , Erit. Breuis adeo refponfio tum abituro marito, velmonftrabatingruentemluctum, aquone pluralo queretur, impediebatur ; velipfamgrauato animofacturam , quæ &confirma 428 Deconiect.cuiuſquemorib.&c. quæimperabat. Certè duos veros affectusnemo ex eo curta refponfionisfignoconieciffet . Omine letatus, deditofcula, resque,domusque, Ettibifit curaTroicushospes,ait. Vixtenuiriſum, quemdumcompefcereluctor, Nilillipotuidicerepreter, Erit . Oportebititaque moliri exfubijciendamoxmethodoindaginč. Cumfigna affectuumfupprimuntur aliqua tamen exparteerumpunt. CaputDecimumſextum. SVPEREST tertium divisionis membrum, cumfupprimun turaffectuumfigna, & illa tamenaliqua exparte erum punt. Tumveròeſtiscommuniscanonrepetendus,quemfu praStatuimuslib. preced. cap. 1 2. §. 2. nempe affectus erum pens veriusindicat animum,quamquodcontra oratione, & habituhomoprofitetur,remtumdeclarauimus,atqueetiamS. Exemplum MarijexPlu 1. eiufdem capitisdeclaraueramus . Atplacetfubiungerealia exempla . Plutarchusde Mario Romam cumCinna post victoriam tarchoinvi. redeuntedicit; Cumvelletisſehumilem repreſentare, taMarij . Aliud exem plum. Canon1. accommiferationedignű,&habitu &inceſſutranf luxiſſetamenineo iracundiam,&feuitiem ,quam ſtatimfactis expreffit. Meminimecumpeteremab homine, inquemnonvulgaria mea merita erant,nescio,quod mutuumin multa,fedinani verborumbenignitateobferuaffeineiusoculis illiberalemquan damretractionem, exquaconiectaui, quodres ipsapofteamon Strauit,deponendameße,fiquamanteahabuiſſem,ineofiducia. Sunt ergoobferuandaque erumpuntfigna,& affectuiſuo fingula LiberDecimus. 429 fingulaapplicanda,ſignaamoris amori,ſignaodij odio, idem quede alijs; nempeſiprofitentiamorem, erumpat odijfignum , eum credamuspræfenti odio, non amoreteneri . Signaergoaf fectuumproximèexpofitahaberein promptu oportet, ut ob uiumfit occurrentia agnofcere . Etiamfifignanon integraadfint affectus, velfi integra Canon2. fint,atfintfugacia,tamenidemeftiudicandum.Patetex dictis. Atfiplurafignaeiusdemaffectus imperfecta, velfugacia Ampliatio. concurrerint , multòmagis affectusispresumi debebit, ac in terpretari. Difficilis eft in eiufmodi erumpentibusfignisfimulatio; ef- Annotat. r. Quantu re fetenimfimulatioinfimulatione verum,&illudaddoetiamfi feratvfus,ef acciderepoffit, tamenmultuminboc cafu poffeperitum oculum fequeinfen ingeni distinguere, quod verbis nonequèexprimi poteft:idemquod tamnotitia, in diftinguendis coloribus , ac dijudicandis , fimilitudine qua quævideat quodlite dameuenitinhisaffectuumfignis cenfendis; nempeilli alieno ristradine lumine, )fitus, &interuallo alijapparent,quafint,atappo fitè collocati, illuminatiquefuam adamuſſimſpeciem referunt , at collocatio accommodata , &par illuminationonniſiaſenſu quit. ipſonoſtroinfitanotitiadignofcitur; utenimCicerodicit. Lu- Accad.que menſepemutarivolumus,& fitusearumrerum,quas intuemur, & interualla autcontrahimus, aut didu cimus,multaquefacimusvſqueeò,dumaſpectusip ſe fidem faciatiudicij ſui. Simillimèomninofintnéquæ apparent erumpentium verè affectuumſigna, anfimulentur preterid, quod complecti poffumuscanonibus ,fenfuum dili gens,&peritaobferuatioplurimumexhibebit, ut corellarijlo copendeathinc. Oportere hancartem nedumfibi ex lectione comparare,fedetiam ufu exercitationeque confirmare, atque familiaremfibireddere, &expeditam . Sed ſtio.lib.2. Annotat. 2. fequentime 430 Deconiect. cuiufquemorib.&c. Sedfubijciendumquoque estſupplerihancipfam methodum doupe nuncqueadhibitoscanonesea,quæfubijcietur methodo;que, tem. pleri præſen uthacexfignis, ipſaprocedetexcaufis. Nempefi intelliga museum,quiamorefimulat,caufam habereodij & videamus fignumodijerumpens,multò tum certius odij affectum conie Etarepoterimus. Quodidemdealijs affectibus erit dicendum. Methodus excaufis affectuum, quaestfupplemen tumpracedentismethodiexfignis. Caufæ affectuum repetuntur. IAMveròfubijciamus promiſſam methoduminſupplemen • Lib. 2. Zuumcaufafu tum proxime : erat illa exfignis ; erit hac ex caufis affe Etuum ,ſummaque eius in hoc confistet. Si cuipiam homini aderunt omnes alicuius affectus caufa ,iudicandum erit in ipso affectum eundemreperiri. Affectuum caufafuntexfuperiori buslibris repetenda,fcilicetex librisde affectibus. Erant autem cauſe,aliæprimaria,aliafecundaria; &bealeinſtrumētarie, aliæ preparantes,acdifponentes;quærurfus,aut naturalesfunt, aut aduentitia ; &naturales, alia intrinfece, aliæ extrinfeca . Hasfingulas causasfecundariasin bac quartaparte profe quutifumus,quidfcilicetfingulepoffint , &adquos moresdi ſponant: difponuntautemadrefpondentes affectus, immo, vt adaffectusdifponunt eatenus admores etiaminclinant; nempe adfortitudinem inclinat caufa aliqua , ut adaffectum audacie adtenoremvéanimiducit : adignauiam contrà reddit propen fum, utadtimorem inclinat . Quæergotum diximus,nunc quiſqueexco loco repetataduſumhuius methodi . Inquosſii licet affectus reddathominempropenfum temperamentum tum cordis, tumhepatis,&cerebri,fanguinisque &fpirituum;pa riter LiberDecimus. 431 riterin quosconformatiopartium. Itemclimata ,regio,ſitus , atates , ſtatus, conditionesquefortune , praterea instituta , )Studia vite. Eiufmodiautemcaufa adaffectusdifponunt, nonipseperſeeos actuinducunt : atcognofcere propenfionem hominis, acdispofitionemplurimirefertadaffectus aftuinexi Stentes deprehendendos. Interdum autem cauſeomnesin eun demaffectumconfpirant: interdumadcontrarios. Tum verò Lib. 4.c.3. contraria mometafuntlibrādaealance, quafupraexbibuimus. &feq. Cauſæ primariæ repetuntur. CAVSAE deindeprimarieconfiderande ,primoque obie Etum . Erantilletres, obiectum,facultas cognofcens, &facul tas appetens . Primòde obiecto agamus. Quodnamfitfin gulorumaffectuum obiectum , exfuperioribus de affectibus li brispatuit,fedetiamperfeconstat. Inaffectibusenim adbo numestillud, adquod obtinendumaffectus adspirat; uthonor in ambitione; voluptas venereain eacupiditate; perfonapul chra in amore amatorio; diuitiæin earum cupiditate; idemque dealijs. Atin affectibusex malo; odio, abhominatione, ira , obiectumeft malum,adcuiusdepulfionemadfpirat animus : in ira,iniuria,autparuifactio; quaderefupra: inodioperſongper- Primaparte Sonamala, velut malaapprehenſa,cuiusperditionemoptat : inlibro deira odio rei,fiuein abbominatione malumipſumformale, quodde testaturanimus. Sedhæcdemumomniafupraexfuis locisre petantur . Idveròpræfertim ; obiectum interdum incomple xumſumi, utinira, iniuria illata; interdumcomplexum, ut cap. 12. : in eodemaffectuperſona, quæ iniuriamintulit . §. Tertius . Canonesexobiecto continet. Cvm obiectumalicuius affectusadest velpræfens, vel Canon1. recens, Deconiect. cuiufquemorib &c. Ampliatio. recens , iuremerito credi potestineße etiam animo affectum eiufmodi, etiamfinullum eiusfignum appareat. Ampliaturcumetiamobiectumfitantiquum,fifueritma Iuftinusli.1. gnü. ConfirmaturampliatioexemploHarpagiin AstyagemRe gem,aquo,cummultis anteaannisiniuriammagnamſuſcepif fet,(filium enimeius Rex occidi iufferat,patrique epulandum tradiderat ) diſſimulatam iramtamdiuferuauit , quamdiu vl tionis occafionemRexipfe illiprestitit , demandato exercitus in CyrüImperio: adCyrūenimdefciuit, copiasque adillumtra Additio 1. Iouius. Additio alia. duxit;quofactoRexdemu, &RegnuminCyrimanusceſſere. Augetur coniectura euidentia , cumhomofuerit tenaxme moria . Melancholicuseiufmodiest; undediu isretinet ſpe cies lefionumpræfertim, malorum . Talis, nifallor,fuitis Turca, quioccidit MahometemſummumimperiumTurcicimi niftrum,obiniuriam nongrauiſſimam,postquamftipe quotidia nafuerat ab eodemquadragintafortèannisdonatus:occiditta mencertus &ipſe moriendi. Sedhæcadditio pertinetetiamad caput facultatis cognoacentis. Augetur demum coniectura, cum homo fuerit suaptenatura in eum affectum pronus; undepropenfusin venerem, si presentem habet fæminam, præfer timpulchram, etiamfinullum cupiditatisfignumexhibeat, potesttamen credicupiditate eiuf Lib.2.amo- modiipsum velteneri, veltentari. Ouidius deſefateturque rumeleg.4. cunqueoccurreretpuella, eamfibiplacuiße. Non est certa, meosqueformainuitet amores: Centum sunt cause, curegofemperamem. et cetera. Item iracundus fiquisfit, iniuriamqueacceperit, pareftcre dereipfumirafci, licètiram contineat, ſipreſensfit, qui leſit, velprefens eius aliqua ex cauſa memoria; idemquede omnibus alijs affectibus dicendū. Dico autě prafentem memoria, cū vel i com commemoratioleſionis , aut personaledentisinciderit, velall quodearum simulachrum, aut vestigium. Themistoclem incen debantconfpectatrophea Miltiadis, et Alexadrum Magnum gloria Achillis extimulauit, qua illi ex afpectuſepulchri Achilli Plutarchus invita Alex. Inmemoria pofttantumtemporis,tanquāprafens,venit.Cefari etiam in Hifpaniafimulacrum Alexandri Magnitotpostannos Plutarchus emulationem eiusgloriaindidit, & lachrymas usqueexciuit, invitaCaf. Defacultatecognofcente. Consideremus nunc facultatem cognoscentem: hęc Cveròquafit & quomodooperetur, reſiſtatvéaffectibus, antealuculenterdeclarauimus lib.2.de affect.c.1 6.In preſentia Primapar. autëtriafuntdehacfacultate confideranda,fitnéperſpicax, ) trumfit tenax,&quibusprincipijsin iudiciobonorum , ma lorumvé;ineopræfertimgenere,dequo tumagitur,utatur.Ex primocapiteintelligimus, quicquidboni,aut maliillifactumfit ab fuerit.co ipſo agnofci, ſiperſpicaxfuerit:contrà veròlaterepoffè,fifit hebes. Aliquifunt,quosimpunèdeludere licet,ſiprætendamus palam obferuantiam,atclam ledamus, ob eorumhebetudinem. Narciſſusplurahoc modocum Claudiofaciebat,ut usqueMef Salinam occidiiufferit, Claudioquepofteaita ab ipfoftatutum af ferereauferit, isque crediderit, et verbafibidarinõagnouerit: atcumTyberionibiltalene Seianusquidemaufuseffet.Perfpi caces itaquehomines velminimaminiuria,leſionem véagno fcunt,etiamfifortèinterdüdiſſimulent uidere,iuxtaillud Sene- Lib.2.deira cemonitum, Sępeſatiusfuitdiſſimulare,quamvlcifci. Sitnè tenaxmemoria . 1 SECVNDA confideratioest;fitnétenaxmemoria; qui Ee enim Deconiect.cuiufquemorib&c. enimtalesdiuretinentiniurias, &beneficia. Melancholiciho mines tenacesfunt prefertimmalorum obtemperiem intristi tiam, &meſtitiamducentem; undeetiamacerbiredduntur:at funtetiamtenaces amoris;fimulachrumenim amata mulieris Cap.pręc.§. diutiſſimaſeruant, cumfueritimpreſſum. Exemplumtenaci 3.add.1. 7 tatis eiufmodiest,is Turca ,quemproximèretulimus. Atficontràfehabeat,poßumuscredereoblitumhominem iniuria , velobiectialterius affectus , cumantiquumidfuerit, ſcilicet multo anteatépore inciderit;licètfaciliusbeneficia vul gòexcidant,quàminiuria. Sitqueillud ſuſatisconfirmatum. Ledensinpuluere,leſusin marmorefcribit. §. Secundus. Quæ principia fintin facultate cogno ſcenterecondita,ſeuquibuseavraturprincipijs. TERTIO loco, utdifcernamusſenſuminiuria,autbene ficij, neceſſeestcognofcereprincipia, quibus in illisdijudicandis homo,dequoiudicamus, utatur. Ea verò exduobuspræfer timintelligemus , expublicisopinionibus, quæ eoinloco,eoque temporevagatur,&exhominis studio,ac vita,exempligra tia, tempore Iuuenalis . Simatrona prapotentiobiecißetquif piamadulterium, vixiniuria loco accepiffet; prefertim fiil lud Sulpitiælocumhabuiffet. Cumdignodignafuißeferar. Atabantiquioribus Romanis , &nuncabintegrisCiuita tibus, t) non abaule magne vitijscorruptisinfamèreputare tur . Detrectaffefingularecertamen Ciuemcum Ciuein Romana Republicanedum probri locohabitumfuiffet,fedprolaude, cum nequeaduerfusprouocantem abſquedictatoris veniapro Tit.Liu. lib. cefferit Manlius : at interplurimos Europeosnunc, &pre fertimGallos , vituperabileeffet. Quæiudiciorumdifferentia exfola exfoladiuerfitateprincipiorumfacultatis cognofcentisprocedit. Expedit ergohominiprudenti,atque inhacindagine verſatu ro,communesgentium opinionesingenerehocagibilinouiße, quefupraetiameratprudentiæparslib. deprud. Priuata quoqueſtudia,ac vita institutadiuerfalongèalijs, utplurimü,principijs utuntur.Mercatoresenimet Doctores, Milites non ijſdeminnituntur regulisineligendo,atquevi uendo. Mercatoresfaltem viliores illud SanionispenesTeren tiumfequuntur . : Eumqueſtumocceperis . Accipiunda, &muſſitandainiuriaadolofcentiumest. Miles contrà,modò vlcifcaturiniuriam,mortem spernit . Achillespenes Homerum. Nuncautevado, utdilecticapitisperditorëinueniam Hectora,mortem autemegotuncfufcipiamquandoiam luppiter vultperficere, & immortalesDeialij. Fit exhis,utfiMilitiignauiaexprobretur,pro maximaipſe iniuriaaccipiat. AtDoctoricontrà,ſiobijciaturignorantiafcien tie, quàmprofitetur , &Mercatori,fidecoxiſſe,quisdixerit, maioremcontumeliamarbitrentur. Sedpreterhocetiam etates, Illiad.18. &fortune conditiones aliquamprincipiorum varietatemfug gerit,quam varietatemexfuperioribusfacilèeftcolligere:illuc Lib.3.huius ergoablego lectorem. De facultate appetente. ESTAT postremolocofacultas appetens, quamquidem fuprafatisexplicauimus.Inprafentia veroid unumin quirendum eft,quobabitu, autdifpofitioneteneatur ex xaßuetu dine; ceteras enimextemperamento,acnaturalibus caufis, aut ex conditionibus fortuna ,acſtudijspropenfiones effenotasex Ee 2 4.partis. cogni 436 Deconiect,cuiufquemorib.&c. Exemplum. cognitione caufarumpreparantium,acinstrumentariarum iamfupponitur. Exaffuetudine mollis vite,actripudijsdeditaarguittimi ditatemin Troianispenes Virgilium Remulus. OverèPhrygia (nequeenimPhryges) iteperalta Dindyma,ubiaffuetisbiforemdattibiacantum, Tympanavos,buxusque vocatBerecynthiamatris Idee,finitearma viris, &cediteferro . Erititaque canonfinouerimushominem irafcifolitum ex obiecto iracundiæ ,fcilicet ex iniuria, velſpretu intus irafci etiamfidiffimulet. Itemvaga veneri affuetumadconfpectum mulieris cupiditate incendi, etiam fieamtegat; pariterquede alijsaffectibus dicendum, &iudicandumprobabilitamen con iectura: isenimpotestpro arbitrij libertate resistere; attamen nifi affectui cefferit , ab eotamenpertentaridicendumerit,cum babitus , utplurimum inactuserumpatfimiles. Etfiratio refiftit affectibus , neeamrapiant , &proturbent,non refi Stit tamen proarbitrio , neincendantur, cum , utſepe vidi mus,inuitarationeſuſcitentur, &astuent; nonenimpotest eosratioproimperioſopire, acextinguere. Rem declarauimus intertiaparte . R Inpraxim methodus tradita adducitur. CaputVigefimum . ESTAT demumprohuiuspartiscolumine, utinpra ximtraditam methodumdetegendilatitantes affectusdu camusremabinitiorepetentes.Proponoautemindaginemaffe Etushabitu,interim tamet ) affectusactu elucebit; tfeorfum, etiäaliopropofitoexëplo affectus actuindaginërepresētabimus. ExemplumTyberij ergaGerma ; nicum proponitur. PROPONO ergo pro exemplo TyberijergaGermanicum affectum inquirendu. Tacitusodio illumfuiffe afferits Sedan xius, inquit, patrui,&auiæ inſeodijs, quorumcaufæ acriores,quiainique.Verùm nosnolumusaffectumquasi tumexTacitointelligere, fednostramethodoindagare. Pro cedamusergo primòexcaufis ,quodqueexillisdeduceturcum fignis posteaconferemus . i : Cauſæpræparantes,acſecundariæ. CAVSAE inTyberiopræparanteseranttemperamentum inbilematrampropendens,exquoisingeniopollebat, ) infu perbiam,aciracundiam,immofeuitiampronus. Verùmetfufpi caxobannexamfrigiditatereddebatur, quæfrigiditas abata teiamingrauefcenteaugebatur; nam annorum ss.imperium inijt:nobilisfuit: ex Claudia enimfamiliaortus,inquafuper bia quædam ceunatiua,obferuatafuit; uthacetiamrationein fuperbiampropenderet: vitaeiusperſummosbonorestraducta alebatbonorumdefiderium: atetiamperturbatus, &depref fus vixit,utmultosoderit,odioque,etiracundiaanimumim buerit,&excreuerit . Satisfithæcdecaufispreparantibusin quifiuiffe. Sawitiemhuius principis testantur ubiqueHisto rici, Suetonius, t Tacituslatè. Suspiciofumdeclarantijdem Tacitus, Suſpicacem animum perſtrinxere . De obiecto. SVCCEDIT inquiſitio, quodnam obiectumeßet Germa nicus Tyberio, videturquidemprimoafpectuearumfuiffe,& : Ee 3 gratum  Deconiect,cuiufquemorib &c. gratumobſanguinisnexum, obadoptionem,ob virtutemeius, acfingularia corporis,&fortune ornamenta;queomniafingu larimodestia , atqueergaTyberium cultufummoinduebat : at exTyberijfinecontrariumpenitusdeducetur: namistotoani moincumbebatinimperium integrum ,atque pleniffimumfibi viventituendum,&filijspostmortemrelinquendum. Solus autemGermanicusimpedimentoeße poteratvtriqueeius de fiderio; cũ enimineius manueffentlegionesGermanice, nem peimperij Romanirobur,ſummaqueineo effetbellica virtus, omnesque eummaximoamoreprofequerentur,potuiset etiam potiushabere imperium,quàmexpectare; quefufpicioangebat Lib.1.Ann. Tyberium, utTacitusetiamrefert,cuiushæc verba. Caufa præcipuaexformidine,neGermanicus,in cuiusma nutotlegiones, immenſa ſociorum auxilia, mirus apudpopulumfauor, habereimperium,quamexpe Etaremallet.AtmultòmagisexdeGermanici virtus,& au Etoritas , nixa numeroſafiliorumfoboleobſtabat,neimperium postmortemTyberijinDrufumfiliumeius proueniret ,ſedin Germanicoreftaret,eiusquedomo.Neceße ergoeratGermanicu odiofum effe Tyberio,nocarum: quemetiamftatim,utAgryp 1 pam &parirationeextinxiffet, fieademfacilitatepotuiffet. De facultate cognofcente. AD facultatem cognofcentem tranfeundo erat ipſe multe Sagacitatis, & calliditatis, prudentiam vulgòdixerint: namis interprudentiffimos principesreponitur; inlongumqueproui debatrerummomenta,exquibuscertum reddituripſumpræcla rècognouiſſequantumpericuliaGermanicofuæfecuritati,& filij amplitudini immineret; ex melancolia etiamnigrore pro penfuseratadiudicandumindeteriorempartem. De facultate appetente. AT habitu, et sunedumpropenſioneſuperbus erat, cupidiffi musimperij ,cuiusarrogantiam,&feuitiam vulgò etiam cognofcebant; undeTacitus dicitfubexceffuAugustia nonnullisiactitatum,ideo abAuguſtoſucceſſorem relictü,quòd arrogantiam, feuitiamque eius cum introfpexerit,comparatione deterrimafibigloriamquafiuerit. Pretereaconftatipſum utiliafibiconfiliaſequutum,non fpeciofa,et amicitiasprefertim ex utilitate,non honestatecen fuiffe,utdubiumbincnonfueritipfum ex virtutibus 1 Virtutibus Germa miciminimè allectum,fedcontrà odiohabuiße,quaexearum magnitudineimminerepoffentpericula velfibi, velfilio... :Signa percurruntur. OMNES ergocauseconspirant fecundum rationes potio resinid, quod Tyberius oderit Germanicum, eiusque depreffionem, & mortem ex optauerit, utquetutòpotuerit, molitus fuerit. Confideremus nunc signa. Primum autem fuit proconſulare imperium, quod illia Senatu impetrauit.Tacitus. At Germanico Cæfariprocon- Lib.t.Ann. ſulareimperiúpetiuit, miſſiquelegati,qui deferrent fimulmeſtitiaeiusob exceſſum Auguſti ſolarentur. Secundumfuit , cumretulitde Germanici victoria, rebuf que ab eogestis, easquelaudauit. Idem Tacitus. Retulitta- Lib.cod.1. menad Senatumderebusgeſtis,multaque devirtu te eius memorauit, magis in ſpeciemverbisador an nata,quàmvtpenitusſentirecrederetur. Fertum fignumfuit DecretusGermanicotriumphusnon dumfinitobello. IdemTacitus.Druſo Cefare, C.Norba- Lib.eod. Ee 4 no 440 Deconiect. cuiufquemorib.&c. noCoff.decreuit Germanico thumphusmanerebel lo. Sunthæcomniafigna amoris,at multòleuiora,quàm con traria cauſe,utfimulationes amoris verius,quamamorisfi gnacredi debeant,præfertim boc tertium, quod erat veluti illicium , fed & anſa retrahendi Germanicum ab admini Stratione belli , & ductu legionum deuinctiffimarum: qua deremox. Quartumfignum iam iracundia, ) odij,dumindeterius Tacitus. Lib.2. traxit pietatemGermanicierga manes ,&offalegionuminſe pultarum Vari. Item cum Agrippina in legiones auctorita tem ,ipfamqueauſam legionibus gratiasagere, tinuißepe cunia, acriterfenfit,atque reprehendit;fitamenaperuit eaTy berius,nonautem fidis tantum,&intimisestdetestatus. In malamautem partemfactainterpretari est odijſignum. Huс pertinent, quæ Suetonius dicit : Germanico usqueadeo obtre Etauiffe,vtpreclarafacta eiusprofuperuacuis eleuaret, &glo riofiffimas eius victorias ceudamnoſas populoRomanoincre paret. Quòd veròAlexandriampropterimmenfam,&repen tinamfameminconfultòſeadiſſet, questusestin Senatu. Quintumfignum.Atcertèquintumfuit apertuodijfignum, licètinuidiafitinterpretatus cumGermanico Tacitus: nempe cumalegionibusGermanicisabstraxit,abelliqueaduerfusGer manosadministratione. Tacitus. Tyberiusmonebat, re diret addecretumtriumphum;fatisiameuétiuum. Etnonnullis interiectis ,fubiungit. Precante Germanico annum efficiendis ceptisacrius modeftiam eiusag gredituralterum conſulatum offerendo, cuiusmu nia præſens obiret. Demumergo: Haudconctatus eft vlteriusGermanicus,quamquam fingiea,ſeque per inuidiampartoiam decori abſtrahi intelligeret. Verum LiberDecimus. 441 Verùmfuitmetus, &odijſignum verius,quàminuidia, veluti enimabarce quadam,inquanullis erat infidijs obno xius, in planum deduxit, ubi expofitus iam eße incipiebat multis dolis ,ac periculis : interim ipfealijs minus multò for midolofus ; non amplius enim fido militefultus ,pro arbitrio poterat imperium inuadere,immo ufurpare. Quod idemTa citus anteafaßusfuerat,ut ea specieGermanicumfuetisle gionibusabstraberet ,nouisque principijs impofitum,dolofi mult cafibusobiectaret. Atfextumfignum, ) odijſignificantiſſimumcumfpecie honorisinOrientem mißus adignotasfcilicetfermèlegiones,at immiſſoetiamPifone, qui Syrialegionespreoccuparet,&per uerteret,utfecit; demumomnia Germanicifactaoppugnaret, utfecretioraetiam mandatailli,acPlancinedatatollendiho minis veneficijs,que paſſimtumcreditafunt, credi iure pof fint: interim efficiebatur apertaeainimicitia profeffione, ut quicquid in Germanicum molitusfuiſſetPiso, & coniunx, Pifoni totum imputaretur, non Tyberio:faltem idipfecre derepotuit. Septimumfignumfuit frigidiſſima vltio eiuſdem Germanici mortis, cum&PlancinamipfeSenatuscognitionifubtra xerit. Tacitus. Pro Plancina cumpudore,&flagitio defſſeruitmatrispreces obtendens, in quam optimi cuiuſque ſecretiquæſtus magisardefcebant. §. Septimus . Iudicium percipitur. CVM ergocumcaufis vehementiffimi odij conspirentfi gna urgentia, lemiaque tantumfigna aduerfentur,creden dumestinuifumfummoperefuiffe Germanicum Tyberio. Quod ductumexnostra methodo iudicium Tacitus , & Suetonius paffim 1 442 Deconiect.cuiufquemorib.&c. paffimconfirmant;fuitquetum temporiscommunis Romanorum Sententia,utmultinoctucirca Tyberij palatium exauditifue rint, clamantes , Reddenobis Germanicum . Dixi exemplum pertinere adaffectum habitu, ut verè Annotat . 1. pertinet,at interim etiamdeaffectu actuiudicium constitutum: conftitit verdin affectu,quo Tyberius Germanicum abelloGer manicoabillisquelegionibus abstraxit:inuidiam reputauitGer manicus,&affentiſſe visus estTacitus. Egocummetuodium cenfui : obtrectatio quoque Tyberijpræfentisaffectus, & odij actupreſensfignumerat.Annotat. 2. deaffectup Atproexemplo,acpraxieliciendi affectusprafentis propo seteactuque noPorfenam, cumMutiuspoftoccifum ScribamproRegema eliciendo. num.accenſofoculoiniecit,ſummaqueconstantiacombuffit. Li uius stuporemtum Regitribuit, actimorem, utquæfubiungit verba,indicant, dum legatosRomam propacemiſſos dicit;ti moreenimadductum adidRegem dicit adid citt &tranſacti periculi, ) imminentis. Ategoadmirationem virtutisMutij,& cha ritatemergatantamvirtutem,atque urbem matricemegre giorumadeociuium,credo;moueor autem,namfactaPorfenea LiuioipsonarratamagnanimumhominemPorſenamoftendunt.-PacemcumRomanisfecit;atimperatis, &receptisobfidibus, aufugit Clelia; interminationebellirepetijt ; at receptamliberè remifit , donis etiam ornatam. Fortis ergo animus,&ad uerfus contumaces acer, atplacidusergaobnoxios, t ) virtutis admirator. In eiufmodiergohominem caditadmiratio virtutis, ac eius amorpotiusquàmtimor ' : nequeei timorconfuluiſſetdi mittere Mutium cumincertitudineadbucfuture pacis;nam eaindulgentia,permanente bello, animatiores reddidiffetconiu ratos adipfum adoriendum ; quod Rexprudens fui compos facilèagnofcerepotuit,etquòdcõtraſuppliciumde Mutiofum ptum : piumexteruiffetaggreffores,quipræfertim certòfcirent Regem acriore custodiadeindeſeptum,t) minus expofitumiriinfidijs. Eandempraxim adamoremamicitia poße detor queri, acreliquosaffectus. Applicatio fita ſimili . ADEMpraxisnormaex contrariopotest applicari af fectuiamorisamicitiainquirendo:cauſasfcilicetprimò con con fiderareomnes : deindefigna: tertiò conferrehac cumillis: ac alijsaffectibuspotestapplicariafimili . S. Secundus. Caputeſtinueftigareobiectumgra tum,cuiusrei methodus traditur . : QUONIAM autemcaput esthominis,cuius affectum querimus,fines cognofcere;finesideoinquirere oportet. Obie Etumitagratum,&ingratumconftabit; atfines, cum ex mori busconstet,methodus amoris , &odijpræcedentimethodo mo res indagandinititur,utanteaquoqueproteſtatusfum . Sier gohonestascuipiamfitfinis; ut viroproboobveram virtu bonestascuipiamfit fint temmoralem, velexnaturali conftitutionefaltem probèpro penſo,perſonaprobailli , & virtutibusprædita,eritgratum obiectum. Siveròfinisfitutilitas,perſona utilis erit obie Etumgratum. Contrà,fi voluptas,finis,perſonavoluptaria carum obiectum, amatumerit,contrarię veròperſoneerunt inuiſe. Cum autemquis &voluptatem, &vtilitatemque rit,tum voluptarijhomines,tum utilesgratierunt; uterau temmagiscognofcemus,ſiconftiterit uterfinismagisexpeti tus. ExemplumexNeronemutuetur (isin voluptatesomnes propenfuserat)atinimperij, dominatusqueconferuationempro penfior, Deconiect. cuiufquemorib.&c. penfior,procuiusacquifitione,& conferuationepatrem,ado ptiuumlicèt,venenoſustulit,matrem interfecit,fratrem,pre ceptorem, proceresfummos: miniſtriergoadimperiumretinen dumgratiores,quam voluptarij: hincTigellinusapudeumpo tior Petronio,quemideoperderepotuit. Tacituslib.16.Ann. Interpaucos Petroniusfamiliarium Neronis aſſum ptuseſtelegantiæ arbiter,dumnil amenum, &molle affluentia putat, nifiquod ei Petronius approbauif ſer; vnde inuidia Tigellini quaſiaduerfus emulum , &ſcientiavoluptatumpotiorem;ergo crudelitatem Principis, cui cęterælibidines cedebant, aggreditur amicitiam SeuiniPetronio obiecit, corrupto adin dicium feruo , ademptaque defenfione, & maiore partefamiliæ invincularapta. Annotationemcontinet. VOLVI hacdeobiectigrati,inuifiqueindaginedicere: de reliquis caufis nihilfubijcioex præcedenteexemplo protenfione excontrarioindagentur,quæ indagandatum vidimus: atan notandumeftidprætereaeßeconfiderandum,numconstansbo mofitinfuisaffectibus,ut etiam conftet,numquempræceden tiafigna indicauerunt amorem, perſiſtereadhuccredendumfit. Secus enimNero ante criminationemTigellini Petronium diligebat ; at ea auditaſtatimodit. Sapeenim illudcontingit. Quinunctefruiturcredulusaurea, Quiſemper vacuam,femperamabilem Sperat,nefciusaure : Fallacis. etiam extra venereumamorem. : Que i LiberDecimus . 445 Quedehisduobus affectibuspropraxidixi,pariterde alijs affectibus diciafimili debent,eodemque modo tractādapraxis. Galeni praxis adducitur ad detegendum decum bentis muliercula amorem. ContinetverbaGalenilibrode Præcognitione. VBIICERE placetmodum,ac methodum,quaGalenus fcibit afe detectumamoremcui cuiufpiam muliercule;eft autem cap. 6. lib. de precognit. adPosthumum. Sunt ergohæc eius verba . Vocatus,vt infpicerem fæminam noctuvi gilantem,&exvnaiacendifigurain aliam crebroſe transferentem, vtipfam finefebrereperi, perconta tus ſumquæcunque fingillatim illi contigiffe pote rant, obquævigilias euenireſcimus: illaautemvix, &interdumnihilreſpondebat,perindeatquefruſtra ſe interrogari, ſignificaret:demum auerſa,ſtragulis adductis,ſetotamoperuit,&quodamparuovelofu pracaputadductoinmodúeorum,quidormirevo luntcubarecępit:idvidens,diſceſſi duorumalterum mecumipſecolligens , vel arræ bilis vitio mulierem animi deiectionempati, vel rei ,quamfaterinollet , meſtitia laborare; quam obrem poſterodiecuncta diligentius obferuare decreui. Cum itaqueacceflif ſem,ex ancilla , quæipſiaſſiſtebatcomperi fieri non poffe,vttuncægramdominamviſerem; abij igitur, &deinderediens ,vtidemdenuò comperi:tertiore uerſusſum,fed&tumancilla renunciante,vtdiſce derem 446 Deconiect. cuiufquemorib.&c. derem(nolleenim tum hæramvexari,nam fimul, atquefecúdorecefliſſem, abluiſſeſeillam,&folitum cibum fumpfifle)diſceſſi,&fequentidierediensſo lumcumancilla devarijsrebusdiu collocutus, aper tè mæſtitia quapiamdominamlaborare cognoui ; quácaſupoftea reperi(opinor)quomodo Erafiſtrato quoqueobtigit.Namcumpriusnofceremnullacor porisparte mulierem afflictari,verùm animimole ſtia tantum quapiam perturbari, contigit, vt quo temporefœminam infpicerem,iſtud ipfum,quod effefufpicabar,mihiconfirmaret;naquidam èThea tro cumveniffet, narraſſetque Pyladem faltantem ſevidiſſe, ſtatim mulierisvultus,&facieicolorimmu tatus eft:quodcumviderem, brachiomanum ſtatim admoui , pulſumque ſubitovarijs modis agitatum inueni,id quod animiperturbatiindiciumeſt,talem enimpulfum,&quiderealiquacertant, haberefoli tifunt. Quocircaſequentidiecuipiam ex ijs, qui me ſequebatur, præcepi,vtcumadmulieremveniſſem, meparúpoſtſubſequeretur,&nunciaretMorphum codiefaltaſſe,quodcum feciffet,nullam in pulſumu tationéobferuaui. Sequenti diequoquecúiuſſiſſem, vtidem annunciaret hiftrionem,qui ex tribus reli quus erat, faltaſſe, ſimiliterpulfusnon ſe mutauit. Quartodiecumadmultamnoctemdeinduſtriaex pectaffem,vbi renunciatum effetPyladem ſaltaſſe,di ligenter annotaui pulfumvarijs modis ſubſultaſſe, atqueitamulierem Pyladisamorecaptădeprehédi; quodfequutis etiãdiebusattentiusobferuatu,me in opinione adhucmagis confirmauit. HecGalenus. Examen dictorumGaleni. FATERI oportetmulto plusdiligentia adhiberipotuiſſe aGaleno,quàmquæadhibitaeft,velexpreffa:nămutatiopul fus,cum &exodio, iracundiaqueprocederepotuerit,poteratis facilèdifcernere,quis eorum affectuumperturbaret mulierem multis modis, nempeferendodePyladefermonesin laudem , velin vituperationem; prout enim mulier vel voce, vel vultu,autexlaude letitiam,aut ex vituperationeiracundiam prefetuliffet, dignouiffet , vtrum Pyladisodio , an amorete neretur. Et quoniamforte zelotypia mulier torquebatur,fi amoreminquampiamaliamPyladisquifpiamexperimentigra tia afferuiffet , erupißet tum affectus zelotypiemanifeftisfi gnis,exquoetiamamoremarguiſſetillatione neceffaria. Fateor tamen, &ipseprobabiliusex ea obferuatione amoremmulie ris inPyladem,quàmalium affectum coniectum effe: facilè autem tummulieres, utpotètheatris , &ludis affueta arno re capiebanturexcellentium histrionum, & myrmillonum, id quegenushominum; illudenim fpectari abomnibuscum lau de,in operepræfertim voluptario, &gratoamoremfacilène Etit. Iuuenalis. Accipis uxorem,dequaCitharadus Echion , Aut Glaphirusfiat pater,Ambrofiusque Choraule, Longaperangustosfigamuspulpita vicos: Ornenturpostes, &grandiianualauro , Utteſtudineotibi, Lentule, conopeo Nobilis Euryalum myrmillonem exprimatinfans Nupta Senatoricomitataeſt Hippialudum AdPharon,&&NilumfamoſaquemeniaLagi Hacergo excaufaargumentumpoterat coniunge Gale pus, Satyr.6. 448 Deconiect.cuiufquemorib.&c. nus, confirmaremque ipfum , ſi muliercorum spectaculorum curiofafuiffet , acfrequens . Hecitafubijcere voluideobfer uatione,&iudicio Galeni:cetera,qua exeademnostrametho doadijcipoterant, quiſquepotestperſefacilènegociodeducere. Interimnosfinemimponamushuicquarte curatoriorumpartis, quaGræcèSymioticè,nobisdefignisdicitur,induomembrafe catur.Primuminquirit mores. Secundum latitantesaffectus. Indagoprocedittumexcaufis,tumex affectibus confequenti bus,quosfignadicamuspeculiariterſumptofigninomine. AD fiexcaufis,&fignisprogreßus iungantur , certiorinuestiga tioeuadit. 1 Anno 1620. DietertiaOctobris Nome compiuto: Ludovico Zuccolo. Keywords: de signis, Grice, Meaning, conventional sign, artificial sign, natural sign, lingua utopica. Refs.: Luigi Speranza, pel Gruppo di Gioco di H. P. Grice, “Grice e Zuccolo,” The Swimming-Pool Library, Villa Speranza, Liguria, Italia.

 

Luigi Speranza -- GRICE ITALO!: ossia, Grice e Zuolo: la ragione conversazionale, paradossi, e l’escatologia filosofica – la scuola di Milano -- filosofia italiana – Luigi Speranza, pel Gruppo di Gioco di H. P. Grice (Milano). Abstract. Grice: “I like Zuolo. For one, he takes Plato seriously, as I did in my ‘Philosophical eschatology and Plato’s Republic,” – for another, he takes the idea of what I (après Malcolm and Moore) call the philosopher’s paradox – strictly ‘aporia’ --. Z. has dealt with Rawls and contractualism, which is nice since Rawls credits me in his ‘Justice as Fairness.’ Z. gets ‘Griceian’ in his explorations on ‘equalità’ – my conversational Immanuel – and indeed sheds light on the conceptual intricacy of my concept of ‘conversational helpfulness’ – a fact without a principle, as Z. would have it – and indeed co-operation. In my pirotological project, a pirot P1 of type T1 may be said to co-operate with another pirot P2 of the same type T2 – I see cooperation as ‘rational’ cooperation. These are tricky questions Z. considers as he investigates how ‘co-operation’ can apply across *types* of pirots. It should be remembered that I allocate rationality as a NON-essential property of HUMANS which, via metaphysical transubstantiation, becomes an ESSENTAIL property of PERSONS – my inspiration being not so much Aristotle, but Locke, in his ramblings on why a talking parot – cf. my talking pirot – we would call a ‘very intelligent, rational” parot – but not a ‘man’! This has been a topic that has interested me since my days at Corpus Christi at Oxford, as evidenced in my ‘Personal identity,’ which incidentally, was the essay that caught Rawls’s attention. Z.’s contractualism compares to my ‘quasi-contractualist’ approach to ‘conversational helpfulness’ but more importantly to my idea that even if such a ‘contract,’ or proto-contract, or quasi-contract, is a myth, or ‘utopia, as Z. would prefer, it may still be held to have a role in philosophical explantion of the Platonic type that Z. has explored, as it deals with ideal limits! Filosofo italiano. Milano, Lombardia. Abilitazione per la posizione di Professore Associato in Filosofia Politica – cf. Quinton, “Political philosophy”.  Posizioni lavorative: Ricercatore a tempo determinato (B) in Filosofia politica, Dipartimento di  Antichità, Filosofia e Storia, Università di Genova. Formazione: Docenza a contratto, Corso di Etica del turismo, Scienze del Turismo,  Campus di Lucca. Senior Research Fellow, Alexander von Humboldt Stiftung Senior  Research Fellow, Freie Universität Berlin, Universität Hamburg. Assegnista di ricerca, Dipartimento di Scienze Politiche e Sociali, Pavia, nell’ambito del progetto “Alimentare il rispetto”, FIRB: Project Manager e Research Fellow, presso l’Istituto Universitario di Studi  superiori di Pavia, nell’ambito del progetto RESPECT, Assegnista di ricerca, Dipartimento di Filosofia, Pavia. Assistente di ricerca, presso l’università di Trento, nell’ambito del  progetto EuroEthos. Dottore in Filosofia, Pavia. Tutors: VEGETTI (vedasi), VECA (vedasi), TRABATTONI (Vedasi). Laurea in Filosofia, Pavia, voto 110/110 e lode. Relatori: VECA (vedasi), Michelis. Spinoza tra etica e politica: l’idea di sviluppo umano. Participazione a progetti di ricerca:  Ø Politics and Animals. Addressing the Disagreement about the Treatment of Animals, von  Humboldt Senior Research Fellowship. Ø ‘Alimentare’ il rispetto. Politiche alimentari e istanze minoritarie in società multi-culturali,  progetto finanziato dal Ministero per l’Università e la Ricerca, FIRB. Ø RESPECT Towards a Topography of Tolerance and Equal Respect. FP7 collaborative  project, SSH. Ø Tolleranza come eguale rispetto: le basi normative delle politiche degli spazi, PRIN. Ø EuroEthos. Exploring the Scope for a Shared European Pluralistic Ethos, finanziato dal  Programma Quadro della Commissione Europea (STREP). Insegnamenti: Hamburg, Faculty of Political Science, docente nella cattedra di  Teoria politica, corso su Pluralism Old and New. Pisa, Campus di Lucca, docente di Etica, Filosofia del Turismo e  Diritti Umani, Corso di laurea in Scienze del Turismo – oddly, H. P. Grice had his Grand Tour to Italy after graduating from Oxford -- Provincia di Trento, docente del Corso di aggiornamento per i professori della  scuola secondaria superiore, corso su Rawls e il contrattualismo – cf. Speranza, “IL CONTRATTUALISMO” – cf. H. P. Grice, “Quasi-Contractualism” – H. P. Grice, “The myth of the contract” -- Istituto Universitario di Studi Superiori di Pavia, Classe di Scienze Umane, tutor  e co-docente  nel corso ordinario di Storia della cultura e della filosofia antica. Presidenza del Consiglio dei Ministri, Scuola Superiore della Pubblica Amministrazione, Bologna, docente del corso di Etica dell’amministrazione pubblica; tutorato per gli studenti nel corso di Filosofia Politica, Facoltà di Sociologia,  Milano Bicocca.  Posizioni da visiting presso università estere: Visiting scholar presso la Pompeu Fabra University, Barcelona. Visiting scholar presso Cambridge. Visiting student presso Paris 10, Nanterre. Finanziamenti, riconoscimenti e borse di studio: Marie Skłodowska Curie Fellowship, International Outgoing fellowship presso Warwick. Progetto: “POLIAN. Politics and Animals”. Robert Papazian Essay Prize sul tema Equality. Premio conferito da International Journal of Philosophical Studies, per il saggio “EQUALITÀ, its Basis, and Moral Status.  Challenging the Principle of Equal Consideration of Interests”. Premio monetario e  pubblicazione open access del saggio. von Humboldt Senior Fellowship. Istituzioni ospiti: Freie Universität Berlin, referente Ladwig, Hamburg, referente Niesen. Menzione speciale per la tesi di dottorato nel premio di filosofia “Viaggio a Siracusa”, Borsa di studio per lo svolgimento del dottorato di ricerca. Etica e animali. Teorie, problemi e prospettive, Bologna, Mulino, Senofonte, Ierone o della tirannide, introduzione, traduzione e note a cur. di Z.  Carocci, Roma Recensito in: Il pensiero politico, di E. Irrera. Platone e l’efficacia. Realizzabilità della teoria normativa, Academia Verlag, Sankt  Augustin, Recensito in: Rivista di filosofia, di Bò; Recensioni  filosofiche, di Mandolini; Plato. The Journal of The Plato Society, di Aronadio. Curatele: How Groups Matter: Challenges of Toleration in Pluralistic Societies, co-edited with Calder and Bessone, London, Routledge, Frontiers of Toleration and Respect: non-moral approaches and Groups’ Relations, special  issue of the European Journal of Political Theory. “Uno scontro bestiale. Il trattamento degli animali e le procedure di gestione dei conflitti”,  Biblioteca della libertà, “Equality, its Basis, and Moral Status. Challenging the Principle of Equal Consideration of  Interests”, International Journal of Philosophical Studies, Vincitore del Robert Papazian Essay Prize sul tema Equalityn – cf. Speranza, “Immanuele conversazionale – H. P. Grice, “Equality and the Immanuel”. “Constituting the Political Epoch in Plato’s Statesman. New Categories for an Old  Question”, History of Political Thought, What’s the point of self-consciousness? A critique of Singer’s argument against killing (human or non-human) self-conscious animals”, Utilitas, Dignity and Animals. Does it make sense to apply the concept of dignity to all sentient  beings?”, Ethical Theory and Moral Practice, La realizzabilità e l’efficacia nella teoria politica antica”, Ragion pratica, Individuals, Species and Equality. A Critique of McMahan’s Intrinsic Potential Account”,  The Journal of Value Inquiry, Il problema dello status morale”, Aphex. Portale italiano di filosofia analitica. Giornale di  filosofia network, Con-divisione senza appartenenza. L’identità collettiva oltre i gruppi culturali”, Ragion  Pratica, con Ceva e Testino, “The Legitimacy of Supra-national Regulation of  Local Systems of Food Production. A Discussion whose Time has Come”, The Journal of  Social Philosophy, Nature and Morals. Solving the Riddle of Spinoza’s Meta-ethics”, Revue philosophique de la France et de l’étranger, Equality among Animals and Ritual Slaughter”, Historical Social Research, Neutralità degl’effetti e della giustificazione tra teoria e pratica”, Notizie di Politeia, The Priority of Suffering over Life. How to Accommodate Animal Welfare and Religious  Slaughter”, The Ethics Forum/Les Atelier de l’Ethique, Benessere animale e macellazione rituale. Tutela degli animali o rispetto per la concezione  del bene animalista?”, Notizie di Politeia, con Ceva, “A Matter Of Respect. On the relation between majority and  minorities in a liberal democracy”, Journal of Applied Philosophy, Frontiers of toleration and respect: non-moral approaches and groups’ relations”, European  Journal of Political Theory,Toleration and informal groups. How does the formal dimension affect groups’ capacity to  tolerate?”, European Journal of Political Theory, con Bocchiola, “On Justice – cf. H. P. Grice, Plato on Justice -- and Other Values: Cohen’s Political Philosophy and  the Problem of Trade-offs”, Philosophical Papers, Salute pubblica e responsabilità parentale. L’esenzione dall’obbligo di vaccinazione”,  Ragion pratica, con Bratus, “Etica della produzione o etica della ricezione? Strategie formali e  interpretative in The Diamond Sea dei Sonic Youth”, Rivista di analisi e teoria musicale, Sull’ambiguità della democrazia nel Politico di Platone”, Archai. Revista de Estudos sobre  as Origens do Pensamento Ocidental, Il progresso morale in Kant. Impossibilità ontologica e necessità pratica”, Rivista di  filosofia, Some Formal Criteria to Distinguish between Utopia and Ideal Theory”, Utopia and  Utopianism, con Weger e Sanc, “La salute pubblica  tra paternalismo e autonomia. Il caso  delle vaccinazioni obbligatorie in Italia”, Notizie di Politeia, con Angelo, “Durkheim and Weber: Methodological Reflections for Management  and Business Studies”, Philosophy for Business, con Bocchiola, “Principi senza fatti. Riflessioni sulla critica di Cohen a Rawls”,  Teoria politica – cf. Rawls citing Grice’s Personal Identity in ‘Justice as fairness’-- La techne del politico tra conoscenza e saper fare”, Filosofia politica, Spinoza, MACHIAVELLI (vedasi) e il repubblicanesimo”, Il Politico. Contributi in volume collettanei:  Xenophon’s Hiero: Hiding Socrates to Reform Tyranny”, Moore, Stavru,  Socrates and the Socratic Dialogue (Brill), -- cf. H. P. Grice, Plato on Justice --. È possibile una tirannide stabile? La tirannide come modello politologico nella Grecia  classica”, inLuise, Legittimazione del potere, autorità della legge: un  dibattito antico, Trento, Editore Università degli Studi di Trento, con Ceva e Testino, “The Challenges of Dietary Pluralism”, Rawlison, Ward, Routledge Handbook of Food Ethics, New York, Routledge, con Ceva, “A Right to a Mosque? Access to Public Space, Religious Freedom and  Participatory Goods”, Moroni, Weberman, Space and Pluralism, Budapest, Central European University Press, La verità al potere. Paradossi platonici – cf. H. P. Grice, The Philosopher’s Paradox --”, in Besussi, Verità e politica. I  classici, Roma, Carocci, Beyond Groups? Types of Sharing and Normative Treatment”, in How Groups Matter:  Challenges of Toleration in Pluralistic Societies, Calder, Bessone, Z., London, Routledge, Republic’s Political Idealism: between Utopia and Ideal Theory”, Brisson, Notomi, Dialogues on Plato’s Republic – cf. H. P. Grice on Plato’s Republic --. Papers from the Symposium Platonicum,  International Plato Studies Series, Sankt Augustin, Academia Verlag, Fatti e principi nelle Leggi platoniche. I paradossi – cf. H. P. Grice, “The Philosopher’s Paradox” -- della realizzazione di un ideale”, Bontempi, Panno, L'anima della legge. Studi intorno ai 'Nomoi' di Platone, Monza,  Polimetrica, con Ceva, “Il rapporto tra maggioranza e minoranze in democrazia: una  questione di rispetto”, Ceva, Galeotti, Lo spazio del rispetto, Milano,  Bruno Mondadori, Plato’s political Idealism and Utopia in the Republic – cf. H. P. Grice on Plato’s Republic -- , the Laws, and the Timaeus-Critias”,  Lisi, Utopia, ancient and modern. Contributions to the history of a political  dream, Collegium Politicum, Sankt Augustin, Academia, Immaginazione e teoria politica: tra raffigurazione utopica e astrazione controfattuale”, Ferrara, La politica tra verità e immaginazione, Mimesis, Milano,  Realism and Idealism”, Besussi, A Companion to Political Philosophy,  Aldershot, Ashgate, Platone e le catastrofi. Il grado zero della civiltà in Politico, Timeo, Leggi”, Gastaldi e Calabi, Immagini delle origini. La nascita della civiltà e della cultura nel  pensiero greco e romano, Sankt Augustin, Academia, Le etiche antiche tra bene, virtù e FELICITÀ – cf. H. P. Grice, Some reflections on ends and happiness --, Eco, Enciclopedia del mondo  antico, Encyclomedia, Conscientious Objection in Italy: The Favoured Way of Handling Irreducible Conflicting  Values?”, Calder, Ceva, Diversity in Europe. Dilemmas of differential  treatment in theory and practice, London, Routledge, with Bocchiola, “Vere tu es Cohen absconditus”, Besussi - Biale, Fatti e  principi. Una disputa sulla giustizia, Roma, Aracne, L’obiezione di coscienza alle vaccinazioni obbligatorie: un profilo legislativo e   concettuale”, Casonato, Piciocchi, Veronesi, Forum BioDiritto, Percorsi a confronto, Padova, Cedam, Lo Spinoza di CANTONI (vedasi): Filosofia come pratica di vita, Cappuccio, Sardi,  Filosofi a Milano. CANTONI (vedasi – Luigi Speranza, “Grice e Cantoni”), Milano, CUEM, Human-Animal Relations and the [Griceian] Idea of Cooperation”, Centro Einaudi, Laboratorio di  politica comparata e filosofia pubblica, Working Paper-LPF, Animal Welfare and Pluralism. A Political and Liberal Solution to the Issue of the  Treatment of Animals”, Centro Einaudi, Laboratorio di politica comparata e filosofia pubblica, Working Paper-LPF centroeinaudi.it/images/abook_file/2014%2005%20N4%20Zuolo, The Priority of Suffering over Life. How to Accommodate Animal Welfare and Religious  Slaughter”, RESPECT Project Working Paper Series, respect.iusspavia.it/?workingpapers, Being Realistic Without Realism. Feasibility and Efficacy in Normative Political  Theories”, Centro Einaudi, Laboratorio di politica comparata e filosofia pubblica, Working  Paper-LPF centroeinaudi.it/lpf/working-papers/wp-all/8588-being realistic-without-realism-feasibility-and-efficacy-in-normative-political-theories.html con Ceva, “A Matter Of Respect. On the relation between majority and minorities in a  democracy”, RESPECT Project Working Paper Series, respect.iusspavia.it/index.php?workingpapers&21,Toleration and informal groups. How does the formal dimension affect groups’ capacity to  tolerate?”, RESPECT Project Working Paper Series, respect.iusspavia.it/index.php?workingpapers&15  Recensioni a: Pollo, Umani e animali: questioni di etica, Carocci, Roma, Rivista di filosofia, Bò, La neutralità necessaria. Liberalismo e religione nell’età del pluralismo, Pisa, ETS, Rivista di filosofia, Bonazzi, Il platonismo, Torino, Einaudi, L’indice, Garner, A Theory of Justice for Animals. Animal Rights in a Non-ideal World, Oxford, in Constellations, Le Leggi platoniche quasi senza politica”, recensione a Bobonich, Plato’s  Laws. A Critical Guide, Cambridge, Rivista di storia del  pensiero politico, Aristotele, La politica, ed. Pezzoli and Curnis, Roma, «L’Erma» di  Bretschneider, Bryn Mawr Classical Review, Cremaschi, Breve storia dell’etica, Carocci, Roma, Rivista di filosofia, Aristotele, La politica, ed. Accattino and Curnis, Roma, «L’Erma» di  Bretschneider, Bryn Mawr Classical Review, Contesini S., Frega R., Ruffini C., Tomelleri S., Fare cose con la filosofia. Pratiche filosofiche  nella consulenza individuale e nella formazione, Milano, in Recensioni Filosofiche,  Moroni, L’ordine sociale spontaneo. Conoscenza, mercato e libertà dopo Hayek, Torino,  UTET, Iride, Mori, La giustizia e la forza. L’ombra di Platone e la storia della filosofia politica, Pisa,  ETS, in Recensioni Filosofiche, Horn, L’arte della vita nell’antichità. Felicità morale da Socrate ai neoplatonici, (Roma,  Carocci, 2004), in Recensioni Filosofiche, 19/05/2005  R. Farneti, Il canone moderno. Filosofia politica e genealogia (Torino, Bollati Boringhieri), Iride. Nome compiuto: Federico Zuolo. Keywords: Grice, conversational helpfulness, the immanuel, equality, co-operation, Plato, Philosophical Eschatology and Plato’s Republic, contractualism, quasi-contractualism. Refs.: Luigi Speranza, “Grice e Zuolo,” pel Gruppo di Gioco di H. P. Grice, The Swimming-Pool Library, Villa Speranza, Liguria, Italia.