GRICE ITALO A-Z Z ZO
Luigi
Speranza – GRICE ITALO!; ossia, Grice e Zolla: la ragione conversazionale e la
discesa d’Enea all’Ade – la scuola di Venezia – filosofia veneziana – filosofia
veneta -- filosofia italiana – Luigi Speranza, pel Gruppo di Gioco di H. P.
Grice, The Swimming-Pool Library (Venezia). Keywords: Enea.
Filosofo veneziano. Filosofo veneto. Filosofo italiano. Venezia, Veneto. Essential Italian philosopher. Saggi: Etica e
estetica, Spaziani, Torino, L’eclissi dell'intellettuale, Bompiani, Milano, Volgarità
e dolore, Bompiani, Milano, Le origini del trascendentalismo, Storia e letteratura,
Roma, Storia del fantasticare, Bompiani, Milano, Le potenze dell'anima:
morfologia dello spirito nella storia della cultura, anatomia dell'uomo
spirituale-- cf. Grice, “the power structure of the soul” -- Bompiani, Milano; Il
letterato e lo sciamano, Bompiani, Milano, Che cos'è la tradizione romana? Bompiani,
Milano, Le meraviglie della natura: introduzione all'alchimia, Bompiani,
Milano, Archetipi, Marsilio, Venezia; L'androg-gino: l'umana nostalgia
dell'interezza, Red, Como – GIOVE ANDROGINO; Incontro con l'andro-gino:
l'esperienza della completezza sessuale, GIOVE ANDROGINO, Como Aure: i luoghi e
i riti, Marsilio, Venezia, L'amante invisibile: l'erotica sciamanica nelle
religioni, nella letteratura e nella legittimazione politica, Marsilio, Venezia,
Sincretismo, Guida, Napoli; Verità segrete esposte in evidenza: sincretismo e
fantasia, contemplazione e l’esoterico, Marsilio, Venezia; Discorsi metafisici,
Guida, Napoli; Uscite dal mondo, Adelphi, Milano; La luce; La ricerca del sacro,
Tallone, Alpignano Ioan Petru Culianu, Tallone, Alpignano, Lo stupore infantile,
Adelphi, Milano; Le tre vie, Adelphi, Milan; Un destino itinerante:
conversazioni tra oriente ed occidente, Marsilio, Venezia; La nube del telaio: RAZIONALITA
e irrazionalità tra oriente ed occidente, Mondadori, Milano; La filosofia
perenne: incontro fra oriente ed occidente, Mondadori, Milano; Catabasi e anastasi,
Tallone, Alpignano; La discesa d’ENEA all'Ade – VIRGILIO (si veda) Adelphi,
Milano; La ri-surrezione di BACCO; Minuetto all'inferno, Einaudi, Torino; Cecilia
o la disattenzione, Garzanti, Milano; Il moralista, Garzanti, Milano; Saggi Bompiani,
Milano; La psicanalisi, Garzanti, Milano; Dickinson: selected poems and letters,
Mursia, Milano; Il marchese de Sade, Longanesi, Milano; Il mistico Vitters, Garzanti,
Milano; Melville, Clarel, Einaudi, Torino; Adelphi, Milano; Hawthorne, Felton o
l'elisir della vita, Neri Pozza, Vicenza; Garzanti, Milano; Il super-uomo e i
suoi simboli, Nuova Italia, Firenze; Florenskij, Le porte regali; Saggio
sull'icona, Adelphi, Milano; “Novecento” Lucarini, Roma; L'esotismo nella
letteratura, Nuova Italia, Liguori, Napoli; Il dio dell'ebbrezza: antologia dei
dionisiaci, Einaudi, Torino; Conoscenza religiosa, Storia e Letteratura, Roma; Gl’arcani
del potere: elzeviri, Rizzoli, Milano; Gli usi dell'immaginazione e il declino
dell’occidente, A. I. R. E. Z., Montepulciano; Filosofia perenne e mente
naturale, Venezia; Il serpente di bronzo: scritti ante-signani di critica
sociale, Venezia, Civiltà indigene dell’Italia, Storia e Letteratura, Roma; Archetipi.
Aure. Verità segrete. Dioniso errante. Tutto ciò che conosciamo ignorandolo, Marsilio,
Venezia. Contiene Archetipi, aure e verità segrete esposte in evidenza e
l'introduzione all'antologia Il dio dell'ebbrezza, Le tre vie. Soluzioni
sovrumane, Marchianò, Marsilio, Venezia, La catabasis d’ENEA – VIRGILIO (si
veda). Arrivo a Cuma. Enea cerca la Sibilla. Racconto sulla fondazione del
tempio da parte di Dedalo e descrizione di esso. Acate conduce la Sibilla
Deifobe d’Enea. La Sibilla prescrive sacrifici. L’antro della Sibilla. La
sibilla invoca Apollo. Apollo esorta Enea a non indugiare. Responsi della
Sibilla sui futuri contingenti. Enea chiede alla Sibilla di fargli da guida per
l’oltre-tomba. Deifobe allora gli dice di trovare un ramo d’oro nel bosco come
offerta a Proserpina e di trovare e seppellire un compagno. Acate ed Enea
ritornano dall’antro e trovano Miseno morto. Enea e i suoi compagni vanno nel
bosco per preparare la pira. Appaiono alcune colombe ad Enea e lo guidano al
ramo d’oro. Esequie per Miseno. Sacrifici di fronte all’antro dell'Ade. Al
sorgere del sole Enea e la sibilla s’introducono nella grotta. Invocazione di VIRGILIO
agli dei inferi. Inizia il viaggio agl’inferi. Descrizione del vestibolo, dove
sono raggruppate le personificazioni dei mali e tanti mostri bivaccano: la chimera,
l'idra, i centauri, le scille, le arpie, il centimano Briareo, le gorgoni e
Gerione. Arrivo fino a Caronte. La sibilla dà spiegazioni sulla sorte degli’insepolti.
Enea tra questi scorge Leucaspi e Oronte, i lici periti nella tempesta marina. Enea
scorge Palinuro e chiede della sua fine. Palinuro chiede di essere sepolto. La
Sibilla gli dice che ci penseranno gl’abitanti di quei luoghi sollecitati da
prodigi celesti. I due proseguono. Caronte li rampogna e attacca Enea perché ANIMA
VIVA. La Sibilla lo fa tacere e gli mostra il ramo d’oro. Appare Cerbero, ma la
Sibilla la addormenta con una focaccia. Appaiono i primi morti nell'Ade vero e
proprio, ovvero i bambini e i condannati a morte ingiustamente. Poi i suicidi,
i morti per amore, tra cui Didone. Enea le parla, ma questa se ne va senza
rispondere. Incontro coi morti in guerra, tra cui i compagni d’Enea. Dialogo
con Deifobo, il quale racconta la sua fine, causata dall’inganno di Elena. La
Sibilla tronca la conversazione esortando Enea a raggiungere in fretta i campi elisi.
I due proseguono e vedono il Tartaro, dove sono i giganti, i titani, l’idra, e
gli spiriti di coloro che furono malvagi in vita, tra cui Issione, Piritoo,
Teseo, Flegias, tutti puniti per le loro nefandezze. Ingresso nei campi elisi
dove sono i beati. Museo accompagna Enea da Anchise. Anchise spiega al figlio
la sorte delle anime. Anchise illustra la progenie ROMANA. SILVIO, successore
di ASCANIO, figlio di Enea e Lavinia, Proca, Capys, Numitore, Silvio Enea, ROMOLO,
OTTAVIANO, Numa Pompilio, Tullo Ostilio, Anco Marzio, Tarquinio il Superbo,
Bruto, i Deci, i Drusi, Manlio Torquato, Furio Camillo, GIULIO CESARE, Pompeo,
Lucio Mummio, Lucio Emilio Paolo, Catone -- Censore o Uticense -- Aulo Cornelio
Cosso, i Gracchi, gli Scipioni, Caio Fabrizio Luscino, Serrano, i Fabi, Quinto
Fabio Massimo Verrucoso. Cenni di Anchise su Marco Claudio Marcello, figlio
adottivo e genero d’OTTAVIANO. Anchise profetizza ad Enea le guerre che duove
sostenere e lo accompagna all'uscita dell'Ade. Enea torna dai compagni, coi
quali si imbarca verso Gaeta La guerra latina. Enea alla corte del re Latino, olio
su tela di Bol, Amsterdam, Rijksmuseum. ENEA e i suoi compagni salpano da Cuma
e giungono in un porto della Campania situato a Nord. Qui muore Caieta, la
nutrice di Enea, nell'Esperia. Stanchissimi e affamati -- tanto da mangiare le
mense, piatti di focaccia dura, proprio come avevano previsto le arpie -- sbarcano
alla foce del Tevere. Enea decide quindi di inviare Ilioneo come ambasciatore al
re del luogo, Latino. Questi accoglie con favore l'emissario di Enea, e gli
dice di essere a conoscenza che Dardano, il capostipite del gruppo d’Enea, e
nato nella città etrusca di Corito, ab sede Tyrrena Corythi. Ilioneo risponde:
Da qui ebbe origine Dardano. Qui Apollo ci spinge con ordini continui. In ogni
caso Latino si mostra favorevole ad accogliere Enea e i suoi compagni perché
suo padre, il dio italico Fauno, gli ha pre-annunciato che l'unione di uno
straniero con sua figlia Lavinia genera una stirpe eroica e gloriosa. Per
questo motivo, il re ha in precedenza rifiutato di concedere Lavinia in moglie
al re dei Rutuli, Turno, anche lui semidio in quanto figlio della ninfa Venilia.
La volontà degli dei si manifesta anche attraverso prodigi. La piega che gl’eventi
stanno prendendo non piace a Giunone che con l'aiuto di Aletto, una delle furie,
rende geloso Turno e spinge la moglie del re, Amata, a fuggire nei boschi con
la figlia e a fomentare l'odio verso gli stranieri nella popolazione locale.
L'uccisione d’Almone, colpito alla gola da una freccia durante una rissa fra gl’italici
e Enea e i suoi compagni, provocata dalla furia, scatena la guerra. Turno,
nonostante il parere contrario di Latino, raduna un esercito da inviare contro Enea
i suoi compagni. Il suo alleato principale è Mezenzio, il re etrusco di Cere,
cacciato dai sudditi per la sua crudeltà. Vi sono poi, tra gl’altri, Clauso,
principe dei Sabini, alla testa di un corpo militare particolarmente imponente.
I due semi-dei italici Ceculo e Messapo, figli rispettivamente di Vulcano e
Nettuno, Ufente, capo deg’equi, Umbrone, condottiero dei marsi e noto serparo, Virbio,
re di Aricia e nipote di Teseo, la vergine guerriera Camilla, regina dei volsci.
Sepoltura di Caieta. Enea riparte. Enea e i suoi compagni passano vicino
all’isola di Circe. Enea e i suoi compagni avvistano la foce del Tevere
all’alba, e si fermano. Invocazione di Virgilio a Erato. Racconto sulle origini
del re Latino. Turno vuole in sposa Lavinia, ma i presagi divini fanno esitare
Latino. Qquest’ultimo chiede auspici all’oracolo di Fauno, il quale gli dice di
dare in sposa la figlia a un genero straniero che sta per arrivare. Magro banchetto
di Enea e i suoi compagni, e quindi avverarsi della profezia di Celeno. Preghiere
di Enea cui rispondono tre lampi di Giove. Ambasciata per la pace inviata a
Latino mentre Enea costruisce una cittadella fortificata. Latino accoglie Enea
e i suoi compagni e chiede cosa lo spinga a lui. Ilioneo risponde che il volere
degli dei li ha condotti in quei luoghi. Latino pensa agl’oracoli di Fauno, li
accoglie benevolmente e chiede di far venire Enea esponendo a loro il vaticinio.
Il re ricambia i doni. Giunone scorge le sorgenti case di Enea e i suoi
compagni, se ne duole e promette come dote a Lavinia una guerra; poi si dirige
d’Aletto e la esorta a portare discordia. La Furia si dirige nel LAZIO e
corrompe Amata, moglie di Latino, la quale si lamenta col marito per aver
privato Turno della mano di Lavinia, ma il re non si fa convincere. Amata
impazzisce per la città e porta sua figlia nella foresta. Le altre donne sono
colpite dalla medesima furia e la raggiungono in una specie di baccanale. Aletto
va da Turno prendendo le sembianze della sacerdotessa di Giunone, esortandolo a
guerreggiare con Enea e i suoi compagni, ma Turno la deride. Aletto s’infuria e
lo corrompe, facendo sì che dichiari guerra. Aletto si dirige su Enea e i suoi
compagni. Ascanio sta cacciando, e la furia fa in modo che egli ferisca a morte
UN CERVO SACRO. I contadini allora si armano ed Enea e i suoi compagni
accorrono d’Ascanio. Combattimento tra le due parti. Aletto va trionfante da
Giunone e torna agl’inferi su suo ordine. Giunone fa scoppiare definitivamente
la guerra, mentre Latino si dispera e scaglia una maledizione su Turno. Apertura
delle porte del tempio di Giano da parte di Giunone, poiché Latino non vuole
farlo. Preparativi della guerra. Invocazione alle Muse. Presentazione dei
condottieri italici: Mezenzio col figlio Lauso, Aventino, Catillo, Cora,
Ceculo, Messapo, Clauso, Aleso, Ebalo, Ufente, Umbrone, Virbio, Turno, Camilla.
Nome compiuto: Elémire Zolla. Zolla. Keywords: fantasticare, Bacco, la
discesa d’Enea all’Ade, escatologia, la tradizione italica, la tradizione
romana. Refs.: H. P. Grice, The Grice Papers, BANC MSS
90/135c, The Bancroft Library, The University of California, Berkeley, Liguria,
Italia.
Luigi
Speranza – GRICE ITALO!; ossia, Grice e Zopiro: la ragione conversazionale a
Roma -- arma virvmque cano – l’arma del filosofo a Cumae – la scuola di Taranto
– filosofia calabrese -- filosofia italiana – Luigi Speranza, pel Gruppo di
Gioco di H. P. Grice, The Swimming-Pool Library
(Taranto). Keywords: arma
virvmqve cano -- Filosofo calabrese. Filosofo italiano. Taranto, Calabria. Pythagorean.
Giamblico. Z. appears to specialise in mechanical
matters, and in particular the design and construction of weapons. His skills are
evidently in demand and there are reports of him working in places as far apart
as Miletus and Cumae. Grice: “That he is of ‘Hellenic’ – so-called, and thus
not properly Roman -- origin is evident by the fact that his name starts with a
‘Z,’ a letter which Catone managed to expel from the Latin alphabet. Catone
would say: ‘z’ is the sound a corpse makes just before it becomes one’ –
rudely. He probably knew. Giamblico, of Calcide, seems to have been very
familiar with Italian geography, since he lists all these ‘Pythagoreans,’ who
managed to settle (while the sect was banned in Crotone) all over the place.
Taranto is close enough, but it seems indeed that Z.’s skills led him as far as
Cumae. Recall taxis or ubers were unknown then!’. The concept of a weapon was
well known to Aeneas and Hemingway. In Anglo-Saxon, a weaponed man meant a man,
i. e. a man, gender-neutral, with a penis. Keywords:
weapon, arma virvmqve cano -- Luigi Speranza, pel Gruppo di Gioco di H. P.
Grice, “Grice e Zopiro,” The Swimming-Pool Library, -- For Grice’s Play-Group. The
Swimming-Pool Library, Villa Speranza, Liguria, Italia.
Luigi
Speranza – GRICE ITALO!: ossia, Grice e Zoppi – filosofia della grammatica –
citata da VAILATI – By Luigi Speranza. Abstract. Grice: “I hardly use the term ‘grammar.’
At Oxford, we would – as I do in the creation of my System G – speak of a
GLOSSARY, FORMATION RULES, SYNTAX, and SEMANTICS --. This has been an interest
of mine since I started giving joint seminars at Oxford with Strawson on
‘categories’ – since we can allege that there is something that we may call a
‘morpho-syntactical’ category – the old parts of speech --. It may be argued
that ‘syntactical category’ quite does not do – and that ‘morpo-syntactical’
needs to be used – especially in very non-agglutinative languages like old
Roman, or modern Italian. A grlimpse at a grammar of Italian will have the
philosopher focusing on MORPHO-syntactical phenomena rather than SYNTACTICAL
phenomena proper!” -- Studiata nella storia della grammatica italiana, da un
croceano. Tra i
divulgatori della grammatica storica dell’italiano sono degni tra noi di
menzione Fornaciari e Mattio, che sono preceduti fuori da Blanc, la cui
“Gratnmatik der italienischen Sprachen” ha ancora un certo valore pella
dottrina delle forme. Se la grammatica generale, non mai del tutto rassegnata a
morire, giacque sotto i colpi e i sarcasmi della scienza della lingua, non
mancarono tra noi tentativi d’una FILOSOFIA della GRAMMATICA – ragionata e
razionale, ovviamente --, e notevole è quellodi ZOPPI (citato da VAILATI), un
rosminiano -- ROSMINI (si veda) -- acuto quanto dotto e diligente e anche
garbato espositore. Il quale crede appunto di costruire una scienza della
grammatica col connubio della grammatica generale e della scienza positiva del
linguaggio, inconsapevolmente ese- [T. ricorda il saggio di Starck, Grammar and
Language, Boston, fondato sulla credenza che almeno i tre gruppi attuali e più
importanti delle lingue indo-europee sono retti da comuni principi generali; e
i numerosi saggi di Grasserie e particolarmente “L’Essai de syntaxe generale,”
Louvain, che parimenti a T. sembrano ispirarsi alla medesima fede nelle leggi
generali. Per curiosità T. ricorda anche una ristampa della grammatica
ragionata di COMPAGNONI (si veda), “Grammatica scientifica, ossia la teoria
della lingua italiana secondo i principi naturali del linguaggio,” Milano, e
Bert, “Grammaire rationelle et pratique de la langue italienne,” Paris. Inoltre:
DONATELLI (si veda), Appunti di logica e grammatica, Venezia; Fink, Logisches
und Grammatisches, Progr., Ploen; Peine, Notes sur l’analyse grammaticale et
logique, Montemorency, Societé amicale des proff. elèni, de Paris et de
départ., Breve contributo agli studi logico-sintattici, e nel testo, modesto
contributo a una SINTASSI filosofica della meravigliosa lingua di quel
popolo,il greco, a cui nessuna intuizione manca, è il sottotitolo della citata
memoria sulla teoria kantiana del giudizio già intuita e fissata nella sintassi
de’greci di PIAZZA (si veda), il quale T. non sa quanto si è confortato a
proseguire nell’ardua impresa dalla recensione parimente citata che gliene fa
CROCE (si veda). II vero fondatore della scienza del linguaggio intesa in senso
IDEALISTICO è Humboldt, e sotto i colpi de’principi di questa cade
effettivamente la grammatica generale. Ma si sa che il punto di vista
humboldtiano è spesso smarrito dagl’indagatori della parola col metodo
positivo: e questi non sappiamo quanto possano aver da ridire sulla grammatica
generale, che in fondo è un tentativo di filosofia del linguaggio. T. dice qui
per chiarezza positiva in ordine a quanto osservo nella nota precedente. Perchè
la pubblicazione del frammento di MANZONI (si veda) è posteriore al suo
tentativo che risale agli anni quando ne’quali lo pubblica nella Rivista La
Sapienza.] guendo un disegno abbozzato già dal Manzoni stesso. Il miglior mezzo
di farle cessare [le controversie sulla distribuzione delle parole
nell’arbitrarie classi grammaticali] è una GRAMMATICA veramente FILOSOFICA,
dice MANZONI (si veda), la quale, in vece di supporre nel fatto della lingua
una simmetria arbitraria, cerca nella natura dell'oggetto della mente o anima –
PSICOLOGIA RAZIONALE --, e nella condizione imperfetta e necessariamente
limitata della lingua, la spiegazione del fatto qual’è, vale a dire di quella
molteplice attitudine di diversi vocaboli. Il campo della quale ricerca deve
naturalmente essersi allargato colla cognizione più diffusa e più intima di lingue
altre volte o ignorate in Europa, o studiate da pochissimi, e con intenti più
pratici che FILOSOFICI. Si veda, per un esempio, ciò che dice d’una di queste
il celebre sinologo Rémusat. Molti vocaboli chinesi possono essere adoperati
successivamente come sostantivi, come aggettivi, come verbi, e qualche volta
anche come particelle. La FILOSOFIA della grammatica, dice ZOPPI (si veda),
diversamente dalla grammatica generale, che pretende che certe forme o
espedienti grammaticali sono cosi necessari ed inerenti a certe specie di
vocaboli da costituire una teorica grammaticale assoluta, a cui devono
conformarsi ogni lingua, confrontando i risultati della FILOSOFIA colle leggi
psicologiche del pensiero, cerca l’origini, studia, ed espone il PERCHE di
quelle forme grammaticali che si trovano DI FATTO diversamente svolte ed
attuate nelle diverse lingue. Essa per una parte è l'applicazione della
filosofia e la logica alla lingua, ed è quindi per questo rispetto scienza
cocettuale analitica A PRIORI. Ma dall'altra è fondata sulla più diligente e
minuta osservazione -- “linguistic botany” – Grice -- dei fatti che nelle sue
molteplici varietà presenta il linguaggio, ed è perciò anche scienza induttiva
ed A POSTERIORI (“I don’t give a hoot what the dictionary said” – Grice to
Austin). Laonde, la filosofia della grammatica dev’essere il frutto
dell’accordo di questi due metodi. La sola logica o l’analisi filosofico
concettuale a priori in effetto ci da delle generalità forse per alcuni troppo
astratte e spesso apparentemente contradette dai fatti, come è avvenuto delle
grammatiche generali. La sola linguistica, poi, ossia, la critica delle lingue
si sta paga a raccogliere e ad ordinare dei vocaboli o ad accertare alcune
leggi di questo o di quell'idioma, ed a formarne delle [Opere inedite o varie;
Manzoni grammatico] famiglie e dei gruppi, senza però levarsi mai alla sommità
di principi universali, in cui deve trovarsi la ragione ultima di tutte le
varie forme, onde il pensiero s’attua e si plasma nella parola. Ma noi dubitiamo
assai che ZOPPI (si veda) con tutto il suo buon volere sia riuscito a far di
meglio che un lavoro di natura egualmente arbitraria, vorremmo dire doppiamente
arbitraria, com'è quello in cui si uniscono, anzi si confondono due sistemi,
l’uno de’quali il logico, è falso e arbitrario, l’altro, il positivo, è
semplicemente metodologico e non gnoseologico e che si giova di schemi e di
categorie per pura comodità pratica, senza dare ad essi alcun valore. Due punti
di vista sono troppi per comprendere un unico fatto. Congiunti in un terzo non
possono dare che un nuovo punto di vista falso, tanto più falso in quanto tra
gl’altri due non vi è intimità di rapporti e l'uno è più insufficiente
dell'altro a spiegar da solo quell'unico fatto. E il vero linguaggio, il linguaggio
come creazione resta fuori d'ogni considerazione sia storica (storia
letteraria) che teorica (estetica). Il superamento della concezione
grammaticale della lingua e il concetto della vera natura spirituale e
intuitiva d’essa si sono ottenuti in modo pieno e definitivo solamente ai
nostri giorni coli 'opera capitale di CROCE (si veda), l’estetica come scienza
dell’ESPRESSIONE e linguistica generale, che, riannodandosi a VICO (si veda), a
Hegel, a Humboldt nella correzione integrativa di Steinthal, scioglie il
problema identificando parola e intuizione e riferendo arte e lingua alla
medesima attività teoretica dello spirito, l’intuitiva o fantastica. Qui la
grammatica ha finalmente la sua critica completa. Se la lingua è ESPRESSIONE e
non esistono classi d’espressioni, la linguistica in quanto ha di riducibile a
scienza è tutt'uno coll’estetica, e non può davvero costruirsi sulle
particolari teoriche che sono escogitate dell'interiezione, dell'associazione
[A questo punto ZOPPI (si veda) cita MANZONI (si veda), e tutto il brano è
riportato nel saggio su MANZONI (si veda) grammatico i La filosofia della
grammatica, Verona. ZOPPI (si veda) alla fine del suo saggio dà due tavole
dimostrative, l’una della genesi psicologica delle parti del discorso, l'altra
di quella glottologica.] o convenzione e dell'onomatopea, mescolate insieme: e
poi che, se la lingua è creazione spirituale, dev’esser sempre creazione (onde
resta senza significato la distinzione del problema in origine e svolgimento),
l’altra considerazione che può farsi sul linguaggio non può esser che
storico-artistica, ogni ESPRESSIONE essendo un individuo artistico da studiare
in sé stesso e da rivedere e ricreare in noi col ricollocarci nelle condizioni
storiche in cui si produce. Una terza considerazione della lingua, la logica,
che consiste nell’elaborare logicamente il fatto estetico, che è di natura sua
indivisibile, dividendolo in concetti e ricavando le categorie grammaticali del
moto o dell'azione (verbo), dell’ente o materia (nome) eccr, se è lecita, è
infeconda pella comprensione del fatto estetico, perchè in quella elaborazione
esso è stato distrutto: e quelle categorie non possono valere come modi
imitabili d’espressione, come formule e precetti pella creazione artificiale
della lingua. Una tecnica dell' 'espressione è un termine erroneo,
contradittorio: e appunto tale è la grammatica normativa, il cui valore è
semplicemente didattico. Una forte risonanza dell’estetica di CROCE (si veda),
per quanto riguarda la lingua, s’è avuta nel saggio di Vossler, Positivismo e
Idealismo nella scienza della lingua, dove si conducono argute polemiche contro
recenti teorici della lingua e in bellissime particolari analisi è mostrata
tutta la fecondità e la verità del principio idealistico propugnato da CROCE
(si veda) e si traggono deduzioni importantissime pel metodo e il fine
dell'indagine linguistica. Vossler trova nella lingua due aspetti distinti
sotto cui dev'essere conformemente considerato: 1’uno del progresso assoluto,
cioè dalla libera creazione individuale e teorica, 1’altro del progresso
relativo, cioè dello sviluppo regolare e della creazione teorico-pratica
collettiva condizionantisi a vicenda. Nel primo caso la considerazione è
estetica o stilistica (cioè di storia artistica, o critica letteraria, o
storia, semplicemente), nel secondo è storica o evoluzionistica (cioè di storia
della coltura, [Con questo titolo è uscita per i tipi del Laterza di Bari, e
per merito di GNOLI (si veda), la traduzione] grammatica storica). Un terzo
modo di considerar la lingua, puramente positivistico o descrittivo senza
valutazione estetica o spiegazione evoluzionistica, non esiste. È teoricamente
impossibile. Ossia quel terzo modo è la grammatica empirica e normativa,
sussidio didattico. Ma il sistema idealistico vige pienamente in entrambe le
prime considerazioni. Anche nel momento del progresso relativo della lingua
opera un’attività spirituale. La grammatica, quando è conoscitiva, è così
sciolta o nella storia letteraria o nella storia della cultura, sempre cioè
nella storia. Quando vuol esser normativa, e non più empirica ma FILOSOFICA e
rigorosa, s’annulla nell'estetica. Col suo saggio T. spera d'esser riusciti a
confermare la verità di tale sistema idealistico, applicandone i PRINCIPII alla
considerazione d'un prodotto caratteristico dello spirito teorico ITALIANO
studiato nelle condizioni storiche del suo svolgimento, nei suoi rapporti cioè
coll'arte e colla scienza. Un importante filosofo. Nome compiuto: Zoppi. Refs.:
Luigi Speranza, pel Gruppo di Gioco di H. P. Grice, “Grice e Zoppi,’ The
Swimming-Pool Library, Villa Speranza, Liguria, Italia.
Luigi
Speranza – GRICE ITALO!; ossia, Grice e
Zoppio: la ragioneconversazionale – filosofia italiana – Luigi Speranza (Bologna). Filosofo bolognese; laureatosi in
filosofia, venne subito chiamato allo studio di Macerata per leggere retorica e
poesia. Ivi si trattenne per molti anni e fonda l'Accademia dei Catenati.
Ritornato poi a Bologna, ha un incarico d'insegnamento presso il locale studio
di umanità. Portato alla polemica, non si tenne dall'intervenire nella contesa
letteraria fra Bulgarini (vedasi) e Mazzoni (vedasi), negatore l'uno e
sostenitore l'altro dell'eccellenza del genio d’ALIGHIERI (vedasi). Uscite
infatti le Considerazioni del Bulgarini, Z. prende subito posizione e da alle
stampe i Ragionamenti in difesa di ALIGHERI (vedasi) et di PETRARCA (vedasi), Bologna. Nei Ragionamenti ALIGHIERI (vedasi) è LODATO per avere scritto "una azione
fuor delle regole dello scriver poeticamente bene e con lode" e per essere
stato ‘un ignorante della lingua latina ", ed è inoltre giudicato
"grande imitatore" per i "costumi d'huomini et di donne, vecchi,
giovani, fanciulli, nobili, liberi, servi, dotti e indotti, d'ogni sesso in
somma, d'ogni conditione, d'ogni fortuna co' loro affetti convenevoli espressi
con parole, et concetti proprij et alti ". Seguì la Risposta di Z. alle
Opposizioni Sanesi fatte ai suoi Ragionamenti in difesa d’ALIGHIERI, Fermo, contro
Borghesi, supposto portavoce di Bulgarini. Quindi direttamente contro Bulgarini
pubblica le Particelle poetiche sopra ALIGHIERI (vedasi), Bologna, suffragate
poi dalla Poetica sopra ALIGHIERI. Anche in Z., come negli altri filosofi del
tempo, opera il puntiglio personale, che si risolve in schermaglia di parole,
in sofisticheria di tesi; ma pure non è difficile riconoscere un fondo più
serio costituito dall'approfondimento e dall'applicazione della poetica
aristotelica nel testo d’ALIGHIERI.
Bibl. Fantuzzi, Notizie degli scrittori bolognesi, VIII, Bologna, Barbi,
La fortuna d’ALIGHIERI (vedasi), Pisa; Vallone, Aspetti dell'esegesi d’ALIGHIERI
attraverso testi inediti, Lecce. RAGIONAMENTI DEL SIGNOR HIERONIMO / Z.
IN DIFESA DI DANTE, ET DEL PETRARCA. IN BOLOGNA, PER GIO. ROSSI» MDL XXXIII.
Con licenza de Superiori . ' * L « k», ' * v/ * O r J a Ci * & J» 'v-.i.
jk. A. ,/_ X Ir Jl il o T;f di;:. OKI ’/l J / k'I * ^ * ' > "TIIG I Gì
/.• Z 3 1 Jau 1 ì /* n t ‘ -* T • • • .t -> * * 1 .•*k I V .:•V . * - r vit
. / ~>-t \ 1 ? \ 5 >\^ V - ;: rr3ìa aìi i t Av? i I I ' X Z .1 Cl M * w.«
»♦ -• * r* • 4 1 * -V -r ALL'ILLVSTRISSIMO . . , , f. . . SIGNOR S V O
COLENDISSIMO, IL SIGNOR CAMILLO COLONNA. VA%\ NgtyTi G l i non marcirà del core
giamaì quel fi fauorito honore , di che piacq; degnarmi rilluftrifsimo, &
Reuerendifs. Sig. Car- dinaie Tuo Zio , Legato della Marca in Macerata,
allhora, che (opra ogni meri- T^—r. . to mi '° alzandomi* per compagno di ftu-
dio di V . ò.'lllurtriL nominare mi vollè.Ne mi dimentiche* rò anchora per
alcun tempo della nobile & virtuola cóuer- fanone Tua , ne di quei dolci
& honorati ragionamenti , che v’hauemmo talhora in cafa Tua j oue alle
Tufculane di M. Tullio s’attendea,& talhora appreflb di noi nell’Academia,
oue 1 Ethica s inter pretaua dal S. Zoppio in quelli fi fatti flu dij noftro
commune Lettore. Da cui tra molti & varij ragio namenti che s‘accoglieuano
, già no mi parue apprcflo di lei ne d’vltimo pregio > ne di pieciola ftiina
quello che s’hebbe alle volte fopra le accule , che da vari; Icrittori al
Petrarca fi fanno, & al gran Poeta* Dante , parendomi che gràdilsima diletratione
ellafe ne prendellè,&malsimamente delle feti le,& delle direfe loro .
Di che riuolgcndo nell'animo la ca- gione, mi parue di penetrare , che ciò
aueniua ( oltra la uà- ghezza eh ella prende grandilsima de gli ftudi ) per Io
trattarli invn certo modo la caufa, Se la difefa d’ vno , che / A 2 per c , I ✓ che per /ingoiare beniuoglienza loro ver/o di lui,
tanto Co Jonnefe può elferc chiamato, quanto Te di quel l'angue nato, &
crelciuto fofiè . Donde è auenuto, che defidcrando io di mantenermi quanto più
pollò fermo quel grado della fua buona gratta, oue prima dal S. Cardinale,
&pofciadalei collocato mi truouojcofi come & io ilei corcj&
nellimente mia ferbo pur Tempre viua l’imagine di lei, & del valor fuo; mi
voli? à pregar eflò Sig. Zoppio, cheli di/poneflè à ridur re in ifentto per
ordine il tutto : & lì compiace/Ièà la/ciar- mene fai dono à V. S.
Illuftrif. A che trouatolo per fua di lpofitionc non hauere più di fproni che
di freno bifogno; poiché pur alla fine da graue infermità folIeuando/i,è fatto
aliai gagliardo per l’etate, rendo gratie al Signore, che m’è (lato lecito di
dar fine ai defiderio mio del fare /lampa- re à commune giouamento de gli
ftudiofi delle belle lette- re quelle difefe dell'vno & dell’altro lume
della lingua no- (Ira fotto’l nome di V. S. Illuftrif. la quale sò certo che le
accetterà col folito fplédore della gratia , & della virtù fua> ne
fdegnerà che in debbole valore, come è il mio , sfàuilli quefta prontezza
d’animo affettuofo & deuoto,colquale di tutto cuore me le dedico & dono
» Da Bologna gli. 23. di Luglio. 1583. Di V.S. Uluftriis. Af&ttionatif.
Ser. Koratio Canobio. RAGIO- RAGIONAMENTO DEL SIG. HIERONIMO Z O P P I o I N D
I F E S A D I DANTE. n r e qua fi nuouo T r'tfmegiflo,gran Poeta gran
Philofopho, & gran T bcotogo e non foto riprefi da molti nelle fue tre
diurne Cantiche come ch'egli h albi a ferino vna anione fuor delle regole dello
firtuer poeticamente bene & con lode ; ma ch'egli fta anchora vn ignorante
della lingua latina. Et perche malage uolmcnte da’ fu ot libri fi può traggere
ch’ei non fia vn Oceano di fide nfa^v anno alcun altri rteupredo quejlo dettato
col dire> che ficco do ch'egli andana impar ado da' Dottori ,& notando
di punto in punto U que fiumi più àltecfr piu diffìcili , cofi le tra -
Jcriueffe,infirtandole ne' poemi fiuoi.llche quantunque poco prò b abile fi
renda(non fi potendo negare che'l proprio delfiapere fia ilfapere
infignare:& vedendofiin lui que fio infiegnamento be grande) nondimeno ,
perche molte cofi in ifpecieltà fi poffiono dire non ingrate a' chi perauentura
fi ridurrà a leggere queU lo, che intorno à cto da alcuni s'e detto , & da
noi, & forfè an «• che da altri fi dirà ; vegniamo fecur amente, per quanto
potrai t ijo\le nofìre debbo li forze à tentare di mantener chiara fr viua
quella gran tempo riceuuta Verità ; prefupponendo che non tan to & di tante
cofi che li s oppongono egli fia ne colpe u ole, ne reo: ma che piu toHo ei ne
debbia ejfcr tenuto tale , che pofia ragio- neuolmcnte porfi tra i primi
Poetiche in qual fi voglia lingua h abbiano fritto, llche accioche più
commodamente pofsiamo effe qu ir e, ordineremo le ragioni in qlla forma che
diede loro il cafo ne mefi paffuti in Macerata fra gli Academici Ca temati. r
FAG. IN DIFESA alle cui mani peruenendo certi libri v fi iti nou amiate delle
fi dm pe , moTtrandofi pur molti di loro uaghi d'intendere qual fi (fe intorno
à ci'o l'opentone miai il Signor H or alto C anobio, vno de gli Academictdi
vtuace fptrito,facendofi auante , poiché vide gli altri tutti intenti ad
afcoltare , mi dimando , & io li rtjpofi come di Jotto fi leggerà. llche
difidero che dà lettori fia prefi in quella parte , che non dall' Academia
venga ; ma da vno che non per dt/ìo d'ingaggiar contefa,maper vaghezza del uero
fia con - dutto a fi fatta dijputa. In colai gutfa adunque prefe il Signor
Canobto a dire . Nor. tìauetevoi anchora renduto al Signor Cel/ò Sorgagli quel
li- bro pr e fìat otti del Sig. Belifario Bolgarini ? Nier. Perche no,fe me ri
ha fati a filiceli udtnc ben grande I Nor. Non l'hauete dunque letto con
diligenza ? Nier. Può ejfere,chel piacere che ri ho gufato fiauifsimo mhabbia
in gannato nella diligenza . Ben vi pofio far fecuro d’hauerlo due volte finza
fatollarmene letto. Nor. Et no firfia ragione. pche à me pare che v'habbia vno
Bile mol- to gratiofi: & che vi moftri wfitme dottrina reconditafr alta ,
Nier . Voi non errate , Signore H or at io, poiché fi vede quanto acuta» mente
et contenda di foslentare il fuo Paradofo . Nor. Come raradojjò ? Apritemi vi
prego , quefo mtferio , che non l'intendo . Nier. Non vi pare egli vn Paradoffo
, che Dante à partito ni uno fi debbia chiamar Poeta ì Nor . Non già per mia fe
, poiché non filo il Signor Belifario, ma degli altri anchora fono di quello
parere. & il Mutio nelle fue battaglie chiarifiimamenteofadi chiamarlo ogn
altra coft,che Poeta. Nier. Se la refolutione ha da pendere dall autor itadi,
l’vno,e l'altro la perderà al fermo. Et quanto al Mutio non fi dourebbe crede -
re ycke fjauejfc detto poco à fauore d'ejfo poiché pur fareb- be & M
atematico ,& phtlofipho, & T biologo: & con tutto ciò Vfrfifìcatore
. Sta beni * -1 ' * tot DANTE. ~ 7 lì or. Sta bene ; pur che noi faccia Poeta .
Hier. Anzi bene fi a. per che cofi pur lo fa Poeta . lì or. Secondo il vulgo, o
fecondo i dotti ? Hier. Non u ha dubbio, che l vulgo chiamerebbe , & chiama
Poeta Empedocle, Lucretio, Nicandro^ Lue ano ^dr fimi li fr col vulgo fi mi Im
ente H or alio, dr Art Potile . Ma bene e il verone he non fono legitirni
Poeti, oue mancano dell' imit adone . Hor. Forfè voglion dire quelli
valentuomini, che Dante non è Poe talegitimo . Hier. Vi mane a forfè Fimi tat
ione? Hor . Vi manca p bene quella buona imitatione , fecondo la quale il Poeta
e legitimo Poeta : dr allaquale s accomodano i precetti y che ne n fognano i
buoni maeftri , di cui fa mentione il Bulgari- no in quello fuo libro . Hier.
Hauroperfauoreimmenfò,chcnefìa commodo dife onere, per- che non fapr e i ben
bene appormi qual Poeta fofie miglior e, o piti vario, o piu grande imitatore
di Dante.Che fe chiedete attiontfo co fumi d’huomini, dr di
donne^vecchi^giauoni, fanciulli, no-* bili, ignoriti, Irbrrifn-ui, dotti, e
indotti fi ogni feffo in fornma, d ogni coditionefi ogni fortuna co’ loro
affetti coueneuoli efprefii con par ole , & concetti proprij, & alti,
gran fatto farà che no gli trouiate in Dante con tata merauigltacffrefsi,ch‘empta
di flu- pare , dr di contento ognuno . Io per me non mi volgo à fegqerlo
giamai, & in particolare la fua diuina Cantica del Paradifòy piena di tanti
concetti, e di tanta dottrtna , oltra l’tmitatione, ch’io non mi faccia à
credere talhora,che chi l’odia, & lo jfrefg \ appoco dell’ humano tenga,
& del ragioneuole. Jìor. Alle volt e pur e, dr bene (feffo egli ha certi
concetti, dr parole ta to alte,& difficili a; he non fi laf eia facilmente
intendere. Hier . Leggete 1 irgiho anc hor a, H omero ^e tutti gli altri buoni
autorì y benfapete, v auerrà il mede fimo-. Ne re fiera perciò che non fie no
buoni dr valiti: perche fcriuono à dottt , dr da dotti voglion effere studiati.
Del Petrarca,dr dell' Arlotto non dicOypche à do »e, e a Caualieri amanti fucilarono
per lo piu di piacere. Dante vuole ( / ) tA0> INDIFESA vuole efer letto da
dotti con attendono, & concurd,& con ijl * dio, chi vuol cauarne
cofirutto , conofcerlo,& intenderlo . fior. Quanto all' tmit adone, pare
che l Bulganno tocchi altro punto* ricercandofi, fecondo lui, per cofitd
importanza, che l imitano ne fia vn racconto di cofa ad altri, che al Poeta
attenuta ^ . Hier. Po Cubile ad auenir fi: ma auenuta no; perche farebbe
ht/lorta. fior. Hor non è eoli ragionerie, che l Poeta fa r appuntante altri,
& non già fe me defimo, ripugnando alla ragione l'cfere in vn tempo tsìeffo
imitante, & imitato ? Hìer. lo dico efier gabbo in queflo detto. Hor. Come?
Et quale imit adone può efier buona par lado fempre limo tato? Il Bulgarino a
ferma che non fa, che alcun buo Poeta / hab hia fatto, efiendo ciò contra le
regole dateci da Aristotile. Ne do pendo il Poeta interporre fuogiudicio nelle
cofe eh ei tr atta, per ^ che il Poeta e Poeta per l' imitadone ,6^ tato
maggiormente qua to piu imita . Ilche fa fen\a dubbio quando ei non parla in
per fona propria , & uà introducendo altri à parlare. Ma quando ei dà il
giudiciofuo, conuienedinecefsità che parli in per jo* Hier n io f non credo che
con ArWodle fi conuinca,che‘l Poeta no pota veflir fe ftefio d'vnaltraperfonarapprefentando
pur fe, come ha fatto Dante, poiché# Liricità gli Elegiaci none Puntato. Et
fittene che tìomero in Demodoco fe ftefo rapprefentafe , & Euripide in
Thefeo . Et Orpheo nell Argon aulica eftrefamenU fia tMtnij fi ripone, & s
induce à cantare II Petrarca ne Trio phi,et Giouani Boccaccio nell’ amor fa t
principali attori. Et sei Dialogo e , come fi tiene ^ dotti, un a poetica imit
adone , tue le anioni, & le difiute Phdofophice fi rapprefentano. che
diremo di Boedo nella Co f lat '°? e f U *>™r con tanta poefia,&
imitatane rapprefenta fe SS I ' DI DANTE. 1 9 no che tilìe/o e lo fcrìttore,
& poeta del Dialogo , & nel mede - fimo Dialogo il dijpu tante , &
rapprefentato ? H ora quefii vo+ qltam noi credere che non habbtano veduto,
ointefi Annotile* 0 pure non intendendo la ragione , dr ingannando/; h abbi ano
errato? Ne l'vno, ne l'altro chef dicejfe 5 probabile fi rende* rebbe. li or.
Voi non rifondete alla ragione delimitante , & dell imitato» che pare
[Inngere afiai . liter. Io mi crede a ch'ella fojfe atterrata con quefte
induttioni : tut - tauia dico , che in Dan te fi pofiono confiderare due
perfine, C na del Poeta, et l’altra del Philofi)pho,così come ancora in M or,
co Tullio: perche il rapprefentato far a la perjona del Phtlofi* pho,e'l
rapprefentàte farà quella del Poeta, lì che vi far a chia «* ro quando bene
confidereste le tre Cantiche di tante effer rap prefentationi d'attioni
d’vnhuomo Philofopho : a cui non e dtfi die cu ole, che interponga fuo
giudtcto\pertenédo il giudicare prò priamente all' huomo philofopho , dr al f
apiente : Ó 1 tanto piu , quanto dal Bulgari no fi concede H omero, (fio
v'aggtungo t ir gtlio hauer giudttr*** «He volte » & hauere interpofiata
fin* tenfx fu a . ff or. Come dite voi , che l'attioni delle Cantiche fieno
Philofophicef Et dico anioni nel numero del più : perche a me paiono tre , vna
da altra didima \ fi che neceffariamente non fi pofiano dire collegate , o
dipendenti infieme : come che Ì Infèrno fi a vna da per [e fi Purgatorio vn
altra, & fimtlmente il Par adì fio: non ci vedendo ragione da poterne
coftitutre ai tutte tre argomen to, che pofia dir fi vn filo, come vuole Art fi
olile , che babbi a & principio, & rne^o , & fine . ff ter. Voi non
errate , Signor Horatio ; & quella farebbe la maggio* re difficoltà , che
vhaut/fi, quando volt fimo af, ermarc che ta le anione fojfe vna ; fi bene il M
inturno nella fu a Poetica con * tende di mostrarla tale', io tengo eh” elle
fieno treccone dite voi: delle quali eia fiuti a habbtajuo principio, fuomezA
(f/uofine . Et l' (fiere tra fi continue non m da mole sita alcuna , poiché S
colm 9ù RAG , IN DIFESA colf efiempio di buoni Poeti Greci pofsiamo dimoììrare
, che do far fi poffa . Hora che Cimitationefia d’attione Philofophica,et tl
Pigna [òpra la Poetica d‘ H or a tio al te (lo qu arante fimo fet ti- mo tl
dice j & neffiuno è, che noi veggia . Hor, Et pur fecondo il Bulgarino (iva
tuttauia fec ur amente negan do, che Dante meriti lode alcuna dell’ bauer
trattato in quell’o- pera così profondamele delle fciè^e, et dell arti, come
che douen . do tl Poeta parlare al popolo o per giou are, o per dilettare , o
per l’vno c t altro infume fi dee ingigliare di parlare in modo, che almeno
nella fiorila delle parole ,o vogliam dir nel ( enfio Ut ter a le fi a intefo :
& non trapalare di tanta lunga la capacita del- l’intelletto popolare , ne
forfè anche douea trattarne tn verfi come Poeta-.ma come Phtlofopho in prò fa,
B ter. Quello che non fu riprefo da gli antichi in Empedocle, in Ni- c andrò,
in Arato ,& in altri Greci Philofophtfhe le fienten^e lo ro alle volte
fecero vdire in verfi accofìatifi alla granita d’Ho- mero,& d’Hefiodo fonte
dice Plutarchoffc ben mifouiene)par landò de gli Oracoli Pithij,& in Lu ere
tio fra Lati ni, non m'ag- grada che Ifignor Bulgarino ripréda in Dantc.pcrche
ne il ver fo, per che ammetta le fciocche\z>c di Mar gite, et la battaglia
de’ T opi et delle Ranocchie è di fi picciol pregio, che no po(fa abbrac dare
l’ al tisfima philofiphia. Et co tutto ciò chi nella fcorz,a del le parole non
intede Dante? Di quelli, dico, a cut effo parla-. per che non vuo che
prefupponiate, eh' ci parli al popolo minuto , ó“ alla pUbe-, ma àgli
(ludiofi-,co(ì come H omero à gli H eroi, per in formar gU all' H eroica vita.
Et de' Poeti non fi due egli, che qua. [fi con vn altra lingua ci parlino ? Non
per altro certo , fe non perche non ad ognuno fi facciano intender e. Et fe
Dante hauefi fe potutolo voluto parlare anche più alto, non farebbe perciò da
dirfi che hauejje trauiato dal diritto fuo , foft e nenao la perfino,
ch'eijoftene * y..w JJ or. Et qual perfino fosliene egli? Bier. Del Phtlofopho
contemplatiuo,Et come ifv.,. - 1 forre- Dì DAWft» * E onere foprd qu dioiche
dice il Margoni» neltefiempio del Piu J tore in conformità del Poeta:&
quatofia vero , che in vna foU pittura non fipoffa rapprefentare altro che vna
fola attione:an chora che ciò fia ( come dice egli) di lunga confidar atione
poco importante al predente intendimento. ^ Hìer. Quello, che fi dica il Magoni
intorno a ao,nopofio indiamo* miperche mai non me venuto fatto di uedere gli
fritti di que fio valent'huomo tanto negli sìudt fcienttato & dotto ,
quanti nelle ciuiliconuerfationi cortefe & gentilesche gentilifsimo ì &
cor te fi fimo da tutti che n hanopr attica fè conofciut orbene or* dtfio
d'affermare chefiaimportantifstmacofa,per la gran con faceuole\z,a che hanno la
Pittura, & la Poefia tnfieme, per ri- cetto del fine , anchora 'che peno
differenti nella m ater io, & nel modo dell' imitare-, come dice nella
Gloria degli Athentep P lu- tare ho. Et dico di più, che tf or atto nel fuo M
ofìro della Poetica 10 diede à vedere chiaramente : poiché vn fi fatto mofiro
di va» rie membra di fiordi, non può hauere vn anima folaghe e come la fauola
nella Poefiaine meno può hauerne varie , fecondo che bifoonerebbc-phe-U hanefic
à voler bene reggere e capo bum ano, ? , collo di de fìriero,c corpo Sveccilo,
e coda di ferpltefen\a che 011 antichi pur hebbero tal confideratione di vno
argomento fi- lo nella pittura >per quàto fi legge in Paufama nelle co fi Athc-
niefis nelle quali fa memoria di certa pittura ; onde fi mostra 7 he fio hauere
ordinata à gli Atheniefi vna certa ammmiflrd t ione di Republica piaceuole y
emanfueta', dicedo poco più oltre , che l'argomento Se fia dipintura e vn
Sbattimento a cauallo . Ma voi mi traportate di materia in materia fen^a vn
ordine al mondo:& mi troncate le cofe nel mefp. Bor. lo feguo l'ordine
della frittura del Bulganno\& fecondo che v~eqo ntdubbq dt'fuoi detti, così
ve ne cbieggio voi anchora:&^ an\t mi vagito delle proprie parole fue. ht
perche mi veggo gii* to a luoco,doue mi pare che fiate Saccordo fico, mi
contento di trapelarlo, quantunque io vhauefi qualche dubbio Bier . Beh mi tr
al afate, vi prego , in ognt modofiamo ottofi , & del v . , Z torr »
EATr^ìN- DTP ESA giorno afidi ci aua^a.-dr degli A [e oliatori ci veggo le
orecchie > egli animi molto fauoreuolt, & accommodati. H or. .Dante
nella fine dell'Inferno efee d riuedere le felle . E’I Bolga- tino dice? ch'ei
fornìfee vna anione . Ilier. Dice per mi» parere il vero . Hor. il che fu da
lui bentfsimo conofciuto , dado fi \ principio nel Pur gatono ad vna nuoua
Cantica, con nuoua inno catto ne . * Mier.Così dico anch'io: & v’aggiungo,
che in tutte tre quefie Canti che fi pii» in vn certo modo confide rare 3 come
i Grammatici in H omero del primo ver fio, dr dell’ultimo dell’ vna , &
dell’altra s fu a opera la fine fr la conclufione di ci afe un a delle tre
rapprc- Jentationi : poiché nell'ultimo ver fio dell'infèrno torna egli d ri
uedere le Velie . Nel Purgatorio fi troua puro , & difpofio falim re alle
(ielle. Et nel Paradifo volge il fuo defio l’ amor che muo - ue il fole, e l’
altre felle . oue le ite Ile pongono fempre fneaU Hot . Or quelle tre anioni ,
& viaggi no pofono in fua natura Piare, Ilier. In lor Natura vuol, fecondo
le fue regole, il Mutio che fi dica. Il or. Inmanicrache fipojfa dire , che
fieno tutti infume vna fola anione : ma fi bene tre attioni congiunte, e
collegate dalla vo- lontà del Poeta : non dipendendo neceffariamente , come da
ca- gione [uno dalf altro : dr non riguardando le cofe che in e fisi ac cajcano
ad vno iftefio fine . Ilier. Non fi negafeome ho detto )che fiano tre anioni,
continuate in gufa pero j he vna può (lare fen^a altra: ilche none vietato d
Poeti, per quanto me lecito di giudicare d me, da quello, che ne' buoni Poeti
antichi mi pare d'hauere ofieruato.perche lafcio fare i duo Edipi di Sophocle ,
& le Iphigenie d Euripide , che fi P°Jf im dire continuate nelle attioni
loro ( poiché chi voleffe ■ recitarle conueneuolmente, bifognerebbe pur
condurre in / cena prima quella d Aulide, & poi la T aurica )& dico
delle T rage - die dÈfchtlo , copofle fiotto nome di Prometheo ; che furono tre
; V na feparata da altrayna pero nelle fattole loro ordinate in gui Deb Dì
DANTE. if Hor . Deh vton ut tàglia A efplicare quefla cofa più chiaramente,
per* che non fe ne troua fe non vna di quefte anioni, , che è del Pro « metheo
legato al Caucafo . Hier. Douc te Japere,fe non per altro, per la lettione
almeno de' Dialo- gì di Luciano , che Prometheo da Poeti fi fìnge hauere
furatoti fòco celeste, & con effo dato la vita ad vn'huomo da lui forma* to
di terra: & per pena di tal furto cjfere flato legato al Cauca * fi, con vn
Aquila al coreiche l deuoraua. Di cui mofio a pietà * de H ercole fgliuol di
Gioue , vccifi colle freccie l’augello fi dice che lo fciolfe, è 'l fece libero
. H or. Mi fintene che già fino dieci anni, vidi recitarne in Bologna ito cafa
dell' lllufinfsimo Sig. Camillo Paleotto vna composta da voi, eh' era il
Prometheofciolto. Hier. Hor a delle tre compofie da Efchilo, la prima, & C
ultima ci fi- no perite : fola quella di me\o e viua . Et quando fi perdefifero
le due, non fi inquinarmi ; ben mi pare certa cofa, , che viuejfe- ro infino al
tempo di Piu tare ho . H or . Et donde potete voi trarre quell* c*r ***£(* * : Hier. Da P lutar eh o mède fimosi che della prima, ch'io
giudico fi chi a majfe il Prometheo rubai or e ( perche s' induce u a rubare il
foco celefìe)fa meni ione nel libro dell utilità, che de' nemici fi pren- de
recitando vn ver fi, che pofsiamo giudicare ejfer fatto dire da Prometheo advn
Satiro, che moffià diletto della beitela delfico non piu veduto da lui,fel
voleua abbracciare , & ba- ciare: & egli cofì dicendo
l'amoniJce.T(otyfosy\\it\M fyx'ni Siedi ffu 71 Kxiei tcóv dull^ivoucio viene à
dire, Satiro noi toccar guar- da ch’egli arde . Dell vltimo, che perauentura lo
Sciolto Cinti tolaua,giudico che faccia pur Cifieffo Plutarcho mellone al prin
apio della vita di Pompeo:douefi legge quello verfi . Ex9§s ir*- tpo's fx.01
tsto txtov Tt’xmche fi fingea pronùciarfi da Pr orni theo ad H ere ole fuo
liberatore, dicendo. 0 (Codiato padre ama- to figlio , per che nella feconda
chiaramente fi vede Gioue padre dH ercole befìemmiato, & ingiuriato da efo
Prometheo , H or. Si potrebbe forfè ben dire ciò ejfer lecito à Poeta Tragico ;
per « . che iS RAG . IN DIFESA che fecondo Ari fìotile, poche offendo le T
ragicc famiglie, a Poeti per far f largo il campo non Jì di fidi c a C
ampliarle dt tal manie raul che delle Comedie non auiene,oue e lecito al r oeta
dt finge te le fattole a fuo fenno. Benché ne quelle di Dante fono Come- die ,
come dice il Bulgarino , ma piu tofto Guazzabuglioni, & Ciabattoni di
lingue >di parole ,& di concetti. Voi fiate che* tocche ne dite? \ Hier.
Sto pi > fi. n do piu cofe:ne m‘ appongo à veruna, chi'l chiami con
quenon.t, xf che importino non io. Ben mi pare y che pof 'ano im portare cofa
di diffri\\o, & di viltà: che (è tale oper a coiai no^ pie f mentajì'e , mi
merauiglieret molto ch'ella fife vintila le ce tinaia de gli anni , Ó
continuamene in mano de' piu dotti , Ó* de' pi u letterati . Ma perche non fono
elle Comi ed te ? Hor. Perche (du e egli ) non fono Drammatico nella maniera,
che ri - chieggono le Comtedie : poiché in ef e (fefsifsime volte parla il
Poeta : & molte per fonc introdotte ut non fono necejfarie alla principale
intenttone d'effe. Uìer. y ri altra volta dite Dr amatice per vna fola m,
direte bene & propriamète alla ragion Greca. H ora ch’elle non pojfano cfe
re Come die , non efèndo Dr am atte e ; fi nega la confcguen^a. Ue
ilrapprefentarfi y o non rapprefèntarjì vna cofa ^fa ch'ella ftafo nanfa T
ragedia , o Comedia polarmente , o propriamente; perche Arili olile nella
Poetica pur concede la Tragedia in leg- gendo ef equine il carico fuo: ne
perciò meno ragioneuolmcnte Tragedia appellar fi: finalmente in Euftathio fi
legge alcune particelle de' poemi d" H omero ef ere fiate già recitate
informa Dramatica:& nondimeno H omero non ha perduto il fuo nome per
guadagnarf ne C altro. Ma che direfe voi , fe Monandro che fu pur Poeta Comico
autore della Comedta nuoua , che per gtudicto de' dotti la riduffe à quella
perfezione chef! vede lo- dataci commendata in T er entio, ri baueffe fatto vna
tale, par lata da Lui con l'tnuocatione, chiamata la T batte ? JJor . Mt
parrebbe, che hauefle ragione Dante fi M azione , & Eoi, il ter. Leggete
Fintar che nel libre (he fa della ragione dell àj colta- , * retPoc* V £>7
DA N T .. W yet Vottt:& vi trotterete fatta mentionecbiara di Mefiandro,
del Prologo della fua T baidcf? dell 'Inuocat ione della Mt*fa i» verfì. H or .
indarno quefto efier veromon fi negherà già da voijìè da nefi fan Ojche prop
riamente parlando per Comedia, farà, fempre ri f tefa atttone cittadine Jcà
Dramattca . s oue fi tratti cofa fra le ,vA\ perfine finza tnteruenìmento di
Poeta, flier. Delle voci lafcio ejfer Jolleciti à lor ferino gli Stoici :
parche nel miofauellaremijàppiafarc intendere .Fuo dir e, che non meno .và\\
chiamerò con Dante al venteftmo deli inferno Tragedia Ì Enei de di V ir g,
che^oema H eroico, od' Ep opei co che vi vogliate di regnando ella t- tale ,
che ih atrifipuo ridurre Da che non fio .tA\ Totano H or atip nella Poeticene
Ari fiorile altre sì, la doue dice, che H omero ne diede l'efiempio della
Tragedia nell' Iliada,& ne li Vlfiea, così come della Comedia nel Mar gite.
• . V . \ Uor. Prima che più oltre pafsiamo,faprci volontieri quale efiempìp di
T ragedia fa nell' V tifica: perche iiliada battendo il fine tut- to turbulento
, & dogltofi per la morte dHettore , concedo che. Jta efiempìo dt Tragedia)
doue i vTtJfea colla fne tranquilla, &, confilata in Vlfie,che vinti,&
vccifi i Proci della moglierafi gode la cafa , & la vita in pace, mi fa
dubitare , che tal volt A. Ariflotile fògnafie aneti effo. fJier. Artfiorile
non fogno, Signore H orario ,ari%ì acutamente vide ^ & lofcrtffe parlando
d'Eurtpide^ ch'era ih quei tempi riprefi,.. che la maggior partefelle Tragedie
fuefojfiro di fne dolor ofi:^ & egli commendo quel Poeta , etici perciò
fojfe maggiormente T ragico : qua fi accenaffe ilPhilofipho di due maniere,
ejfer e le - T ragedie, Vna che la fine infelice s & dolor ofa haueffe:.
& que - fa la più lodata . Et Altra dalla fine lieta, e felice > la men
ledè ? ta. e luti auta C vna 3 e C altra cjfireda dirfi.Tragedia, \ iV .~» Hor.
Potrebbefi egli quejla inparagone di tjdella chiamare Criniti .- G mere tt t
agì jffB'/zisA ntiro , fecondo che l intende l'Autore-' de gli 'Adagi
-tettili**, Malora/» { dicendo l'Vlijfra batter prefiato gli argomenti deli 4
Comedu,et Illuda della Tragedia,per openione de dotti. Gran de nondimeno è /'
autoritàd'Artftvtde, acuì in dubbiose ome à .v* u . tìmonedinaue debbiamo
appigliarci. , *AvV.\v . v \\v ; * A Hor. Ufi nofrfeffe tl fuo detto per V
operadelMargitefarfe che pia al la fi cura fi potrebbe dire: tanto più » guanto
d'Homera fi tic* telette non fi a qiteH' opera . * Uier. Suida y Lv otaria
,& fan Rapita dicono che la compofe vn certo Pttraeo: mamh perao-kiaggiorf
ede pteflo lora\ che ad Arifi % della Poptca-fifù Piatite velli altro
Alcibiade, che cefi dicono» Hor. Wornon farebbe egli fiato meglio, fi.
Óantehauefle voluto-rap^ prefintare fi fìefa infine fie fut Comedie, , fihgerp
tl nome al\ /netto 1 JHier. Secondo il Cafleluetro coll ‘ ejfempiùide Greci ,dr
di buona par-. tede Latini Poeti sì : tua fecondo Dante non già . I veri nomi *
v»\ fallirti mrt,nont fremano fede, ne togltono lode poetica : an%i /iella
Tragedia. per. fritte nà{a d’ Ari fio nle, cosi come paiono ne-
Ctjfàripiprinetpaltycosì nella Comedu poterono parer c ottime di, enandto 1
proprq ,non fola à nostri Poeti, rna a molti de La firn anchoraifir quando dico
nomi propri/, intendo degli ufita ti ne' paefi noflr i 5 quali fi leggono in
Nonio del Paulo di Ne- fid', 7 L M arc tparc fii Vairone 1-che vuol dire il fer
nitore di « ,\W M agirti dopptuMarcOpurfie Ili fieffo , di cui fi cita quello.
Lbntu.es Marce s ha qualeeja. non i già da Hor alio biaf irti ala. itt queiwer
fi e. wvw^v-/^ * * ACi'JJt'mì'&SA r> ejfempì'ffì^eitirècon forteti.?- d'
animo fifn'àk fuèntuYÌ ,Ji Inai veniffiohe cadoffero irtnot. ffued Deus auertat
»> Si per dirla in una par da- * io tecg&cherat pèjie de dannati resini»
Irgli altri, ceni e à me, più còntentez,za 3 che pittade:an^i conte)»
)e{pitfin^a- pleiade j, pei effe rè perdatirofitierate^fafiiitiÀ to
ketè>ptMit1ieffè*'ifkèfip-ìèo'me ho' dentiti hefunmodq per fon» da T
ragedia,che come dice Cicerone della quarta Yufcolana ,\ 'Ùemoparric'tdr,dùe
proditori* fnpgikio rntfericordia comoue . • \ tur. Anft fai cdfi fimih à
quelli jfono, che nella Comedia ci ralle grano fomm amente in vedendo patire a
vecchi auari, à mere - vr ici, a ruffiani 3 à fidati del T ini a, et a
fimtlt;comeà tot per fini di rei co fiumi ragiòncuolmente àdiuenga ógni male .
>• . ti or. La fioria del Conte Vgo lino già non pajfa fuor dell! affetto
della come perii) più, & yuafi in tutti quei di Plauto fi vede .pure
non è fiat acotale vfinfi da .n\\ tutti r ice unta, come dianzi fi dicea de
Latini, & tanto meno da’ nostri Italiani. H or. Non confejjèrete almeno f he
he' ver fi egli babbi a grandemettì e fconucneuolmente errato ? conctojiache fi
alla Comcdta appo i' Grecite i Latini fu giudicato conuenitfi i G tambtcì,
coinè quel ìt, che nel comma naie ragionare più frequenti cadeano nella.’ bocca
de' parlanti ; della terza rima fra le migliaia non ne tro nere te vnocbe vi
cada \ il perche più fi le conuenia tlverfi fcioLto^cbe il cesi legato da rima.
\ -«.va ..uv.. .A -Y fi ter. Io non vu'o cotanto ejfire pertinace , ne opinato
in difender Dante, eh' io non conceda alcuna cofa perlo ragtoneuole. contro,
lui . Voi in quello dite bene , & dtte il vero, & fi nella lingua
volgare hautfifivn qualche verfo,cherifpondt[feptr proporr t ione al Giambico,
che voi dite sfaremmo d'accordo . Ma non battendone , giudico , che vi
contenterete , che Dante fi ne fila in ter\a rima, fin che venga alla luce il
ver fi della Co- media proprio . I fendo che non creda già io , che lo fi tolto
più che altro vi couuenga . il Giambico ( figliuol mio) non cu W era fra Latini
, & fra Greci commune all'bpopeia , come lo fiiplto nofiro : nel quale il
Infimo l’Italia fi a , e l Liniero li Alemanna compofi : ma la Comedia del
Giambico l’Epo- peia dell’ Efametrofi gode a . Hor. Non e già co fiume de'
buoni Poeti Comici di fare Inuocationi d 'Apolli ne, o delle Mufie: ne firfia
ragione , pofitache trattan- do efsi di cofi me\anc, & non di alte, non di
lungo tèmpo pa fi- fate , ne in lungo tipo ouenute, ma in brcue t come in vn di
na - v.A male i Digitized tìy ( V. D7 DANTE. . 1 / tur ale > o vogliavi dire
in vn atro di Sole fopra la tcrra^non ba- rn i Covuct hi fogno di Data proposta
à ciò per rammemorarle , o narrarle : poiché efsi fìngono che le cofe
adiuengano all bora, quando elle firapprefientano:& per questo meno hanno b
fogna di proporle :il che da Dante puf fifa in tutti tre i poemi. ■ • ’ \ li
ter. Deli Inuocatione s'e detto dianzi : & qui fi replica per rifpofÌA la T
haide di M cnandro . Della Mufa,fc noi crediamo a Vir+ gtlio ne' ver fi,che fa
de* trouati deile Mufc , pur ve riha vna particolare per le Comedte chiamata la
T balia , come per le Tragedie la Melpomene. Che ferfia deità poi fi re cita
(fiero alme nofiaurebbe di gran proua bi fogno : poiché nella feena Comi- ca
ttempìj fi fngeano, &fiponeano gli altari. Rtcor dateui in Ter enfio quel y
fumé Verbena s ex ara . Hor. Et v ha cofè anchora,ou' egli alle volte s abbuffa
tanto con lo fi ile ^ le dice fi vili 3 e plebee , che firn riputate indegne
ancho- ra della Comcdia. » v Nier . N on vuo, ne debbo negarlo: e credo che
Dante me defimo fe’l co. noficeJfie:& con fiommo giudtc io così vjàffie
nell Inferno: poiché trattando effio di per fio ne vili,& di rea fama quai
fono t dan- nati , disdice itole non fu 3 c he di filmili voci fi valefie non
filo per firuire alla /benanche da Grammatici è detta qua fi ob fee- na : ma
ettandio per la natura dell alt ione t (teff a Comica , che fecondo Ansio ttle
riceuetìe fuo accrefamento da P ballici . ; H or . Non auerrà già per quefto,
che Dante nel fuo parlare non rap pre fonti vrìbuomo,Cf vnaperfona di reo
cojlume : il che e dò troppo cattino ejfiempio . « v > . wj\ Nier. B
fognerebbe prouarlo: tuttauofta quando nell Inferno fi prò * uafe, non credo
che fof e male '.poi che in pr onerilo fi diccìCd fanti in chtefiy à fattola
co' ghiotti, &G louannì V illuni nelle. Croniche non to accula d altro ,
che di prefittitene per fiua fc lentia, & che mal fapeua conuerfire con
Làici : ma non ì già che l proceder fio in queflt poemi non fia d'ottimo Philo-
Jòpho) La cuì per fina s' hauea tolto a rapprefehtare. : > . vM Hor.
Aggiungeteci Sugar fa, à porre in Inferno altr ui, prima che ' * fia Digitized
t 24 EAG. IN DIFESA fi a morto, bìafimatorey& detrattore della patria
acerhifstmo, fenza punto batter rifletto a quei Cittadini, che pure e verifi-
Tìiileycbeve ne fojjiro de' buoni almanco vnpicciol numero , trouandofene d
ogni fattione anchora tra molti rei de' buoni . FJier, Fugge il Bugiardo
rendendo ragione , che i traditori commej ?o il tradimento yefc ano fubito di
quello mondo: e i lor corpi fieno mantenuti •viui da vn dimonio infimo all'ultimo
termine del- la •vita-, forfè argomentando ciò dal detto deli Euangelio in Giu
da, in cut entro il dimonio . A fuggire la detrai none , balìa che per lo piu
quei Cittadini fofjero rei , b etiandio ifoli Rettori creduti maluagipcrche
tali sintedono efiere i Cittadini, e i lor co/lumi, quale il gouer nocche
hanno. Leggete 1 ufiino a quefio pròpofito al trentefimo libro, nel principio ;
oue parla di T olo - meo Phtlopadre . ti or. Fafsi à credere ageuolmente il
Bulgarìno, che i dtfcorfì philofe phici conceduti alla Comedia debbiano efere
anzi morali , che altrimentc : tenendo per fermo, che fe la Come dia apprefo
Ari* jìophane, Eupohde 5 eCratino philofophaua 3 douejfe ciò fare mode
ftamentc, intelligibilmente, & per lo più d vna tal forte di morale
philofòphiax il perche foggiungcyegliyche fi dee credere , che dicendo
Neottolemo apprefo d' Ennio, che d lui era lecito phtlofopharejna poco :lo
dtcefie, come per fon a poetica, & no et me foldato eh' et fife : &
anchora fi può certo Ritmare, che Arifi olile riprendere Euripide dhauer
feminato per tuttala fua Menaltppa la Philofophia d: Anajfagor a , per efiere
ciò Jconueneuole in opera tale, & non per efierfi egltferuito in far - lo
à'vna donna : laquale fefofie fiata ripiena di fetenza , come da credere eh
ella f offe , poiché da efio fu intitolata fapiente, trouandofi in tutti i
tempi delle donne in ogni profefsione eccel lentiycb’ ella l’haueffe potuto
fare, no deueua apportarli btafimoy feruandofi da efio tn lei il decoro della
perfionafe non in quan- to fimile opera poetica non lo conceda . lì 'ter.
Concorro nel parer di quel gentiluomo nelle Comedie popolari*, ma nelle
philofophice fio per la materiato per la perfonafi dee procedere
V&l&JKTE'i \ *JL froge derè altrimente , come ne Dialoga di fiatone,
che per det .^.W td et A tiene o nell' unduefimo libro, & d Arisi olile
nella Poetici fiotto nome d anione fi contengono : & furono alle volte Dra
- , matte amett recitati, fecondo P lutar cho nclfettimo libro de' Ra
gtonamentifimpofiaci . Ma alla fuaconfidcrationc intorno al N e ottolemo d’
Ennio , mentre die ex he fi ' de u.e credere , che non come faldato, ma come
perfètta poetica egli cosi parlale 3 defi- .rAW dorerei Volentieri di patene
approdare il. detto fino, come di gen- tili] uomo dotto , & da bene : ma
veggio di non potere ; poiché ; M. Tullio nella feconda Tu fcolana al principio
, doue d'efifo Ne ottolemo (duella , dice quelle parole ; Sed in vita tamen oc
^ capata: atque vi N copto le mi tum .erat Militari panca ipfa multum fepe
profani . Qui par. à Ne ottolemo , come à fidato concede il paco philofophare .
Ma che diro della. M enalippa di Euripide? ferto che Arifiottle riprende
Eampide^non pefch^ iaucffeper tutta la Tragedia f minato, la fhilofophia d'Anaf
fidgera: ma perche hauejfe indulto quclld’gpo.umetta. , chepen fialuare t fMOl
pictioltmati (Jp.ofii nelle fiaUej de ' buoi * dalla mote, te, che loro
minaectuàa di dare.il padre di lei, credenltfi quei, prodigtofament 4 eficre
flati dalle vacche partoriti 3 dfputujfi^ fiottiimente fecohdo i dogmi d'
Anafifagor a, che 1 fimi delle co fi fojfero nell' aere: & che perciò non
potè a queliti pficr prodigio . 4 ne porte» taf moftro piu che naturai co fa,
come fio aua da Dio-, nigi H.alacarnajJeo fra Greci,etda farro ne fra Latini in
qui Idriche fa delle cofe della Pi illa ... Et tanto più , che appare ma
nifesìamente Arifiottle. in quel. loco riprendere il decoro nella per fon a
rapprefentata dall' Hfiìrionepe. i costumi non conuene ^ utilmente firuatt ,
battendo poco inan\i detto . dwtt 0’1/x tov yuvouxì , tò eìvou, che quantunque
colei fi fife dotta, é per così dt?e ppififipfaa , nondimenoperche nonfifir
,-y. .\ udita il decorp delle Donl\elle sn vniuer fiale., che, non fono l'lulp.
fipkth. ragmieuolmenttfi riprende : perche I4 Toejiat» qu«d&Ì fio figuirc
Vniuerfale conuiene colla philofiphia ; cerne dice Aristotile,» .^ . v..,#,
a.,-.'*... «. wu; „ D Dante I* RAGV1S DIFESA S or. piante s* afferma effere vn
mare dt fcienfa, & far er ranetta Phtlofophia, noti fi potendo dure(
fecondo l'autorità dArifìoti* le) che l' Anima te ma, ami, odq, fieri, od babbi
a alcuno affetto Jìmile i ma fi bene che tutte quefle fieno operazioni del
compo- fio , cioè dell'huomo : fi che ne anche in queflo verrà egli ( per mio
credere jfeufato à baitanfa . Voi nulla rifondete ? Hier. H omero nell' un die
e fimo dell'Vlifiea , & Virgilio nel J esiodei Eneide vi ri fponder annaffi
nelle loro anime Jieno firnili affetti • Per bora noi vu'o dir io . H or .
Nelle Comparationi egli è non poco di viltà riprefo , & di bafi. ffeffa m alcuna
et efie. Et ma fi imamente in quella. i Di pan , come Buoi che vanno a giogo •
> Andana io con quell'anima care a '• a 5 • * Fin che'l fofierfe il dolce
Pedagogo. Che per coni* ìo della bafiefpa fu a, delle parole, del modo vile ;
per le quali? 6 nel quale ella viene efprefa, e giufi amente riprefa in Dan-*
te: il quale non può feufarfi coll' e fi empio dH omero , di Virgin Ito , del
Petrarca , & d altri: fi perche quando nell' iflefio modo l'haueficro
vffàte, non fanan fèn^a biafino; fi anche perche ai tempo loro > e
particolarmente d H omero , & forfè di Vtrg.po- teano quegli animali non
efier tenuti così vili ; come hoggi fi tengonopòiche ci e fatto fede da fedeli
ferii loriche dagli Egli tij i buoi furono adorati per Dei : & che da alcuni
popoli fi ve - taua l' ve rider gli, come vtilifsimi al genere humano,per ca-
gione deli Agricoltura. Ma quello, che piu importa , i predetti Poeti l'
aggrandiu ano con parole alte, e magnifiche, & toglie a no in buona parte
loro la viltà ,& la bafiezfia , che portano naturalmentofeco : così come
fece il Petrarca quando difie . . ' Veggio la fera i Buoi tornare ficiotti. H
ter. Tutta la for\a di que fio argomentare contrala comparatione giudico che fi
a-, perche e pr e fa da vile animale, per quanto fuo- naho le parolr. il che s‘
io prouero non effer vero mamfefìamen - te. non mi darete voi l‘herba,& vi
chiamarete vinto ì Sor. So che V or ronc ne' fu oi libri dellefacende della V
ilU commen- ' 5tV.\vÌ“ Ck " \ ~ da l Digitiz *» 2)7 TrAN-rtì \ *7. da molto
in vn capitolo particolare il Bue •' ma t importuni .\..W ftàneipronarfo ,che a
tempi Aofiri egli fia fatiche cofiìa W% tende tl Bulgarini • s . . Hier. Vico
thè vuo provare a nofiri\tepi i buoi eferein prez*$ viag . giore,che al tempo
di Varron$, . 'j
.a.v v. . J. * '4 D a Promi » Hier h or . hier hor. Hier hor. Hier, Sì R AG-?
nT-W V X SA . Tr orni filo :
& tjuafi mcravfcito dt mente . Ma ditemi i puf /tiene egli d‘ batter mai
letto tu Nomo Marcelle , quanto fi v4\ leffie la pecora appo i Romani ? . \ uve
. , \\ ^ ws\ fi 'ho piìt dvnavotta •: ma vi prendete voi giti oc» .*•. V\W di
me per Dio? che hanno da fiore pecore con buoi? . .m. ; v» .fióri giuoco certo
: , 'Ea pecora vn deca fi e, cioè dieci afri s' apprefffaua , e' l bue vn
Xfritvjfe-, contea dire cento afsf \wa . \ > v . •. «>u . Adunque per
ragione di propor tione vn bue valeua tónto, qua tó dieci pecore s Et nella
qtushtia fommutatiua Jì pattano fcam , bi are dieci pecore in vn bue * fiera
chi è tanto pa\go ne tempi rio Artiche d'unfuo bue fiaceffe tal. cambio ? ,
)Vl Et col Bue scappo andrem cacciando l'aura . Et ^.yuvù 'ricuòcio
coitvn Bue ‘fopp.ojn fermo-, & lento. AAeracemen* teè mi parere he
nonpóirebbe mirar fine in atto , ne in pittura lapin vH'e,rrehc.ola,& (o%a
co/adf. qdefia io, fin Poe taceri nato dollaro cidvaro al ì»lto ,adobbato
diporporea toga infing d tallone, à cavallo d’ut? hue fi or piato,, dare
delfifironi al fiad co, per metterlo ir? taccia gii per vp prato . Ma non piìt
oltre vtprego h omero dunque vi parrebbe d'kauer fatto peggio nel v ^ la
comparano uè d afino ad Aiace, effendo piu affai vfle anima le quello, che
quello . Et pur cQtak. campar ottone da, fiutar* s, CS f«f X. M Dkjitized \ DI
DA'NTE. * Mf cho nel fko tì omero come bellifsima, e ingenio fifsima co menda
\a fi vede) che che (e ne dica nella fu a Poetica il Mutio.et a me quantunque
vòlte m’auien di leggerla , fommametc diletta . ffor. Ne ptcciol diletto pare
anche a rne d'hauer pre fi di tal difcor - fi: figutamo dunque l’ altre
comparattoni , dr.ventqmoà quelrx la d'huomini ad huomìrit intorno alle attioni
per fimigliari\a. di attieni d’huomini ad attioni d'huomini: come quella di Lia
*. dr M et alda al veutottejìmo del Purgatorio , che fi rende poco ingegno fa
,f'e non difetto fa, ff ter. Maielda fi volge a Dante con quella leggiadrìa,
che in atto vfa donna , che danfi: la quale Compar atione à me non fembra in
grata ; non piu perche tutti i buoni Poeti fono frequcntifsimi • tn fi fatte
Compar ationi , come V trg. nell Eneide la fa dal fa - uio, che queta i rornori
del Popolo a Nettuno, che tranquilla il mare: & di Diana tra i C bori,
delle Nimphe a Dtdune , & aU 1 trouè del P a fiore a P adante ^ che perche
t maestri di Ritorte* parlando delle compar ationi non fogliano, biafimare già:
frulli campar ationi per fonali , an^inon confiderano piu Jfeffi altre, che
qnefte, .Vedete T heòne , & potrete chiariruene: & ci'o non fin va gran
ragione. Perche fendo la cip arai ione vna cufiche ce ne coslttuifce vri altra
. da noi cono fi iuta , ad aqua le ri fpon- da per. pr, operitene quello di che
parliamo, fa bi fogno che vhah bia vn certo paffagio , che da Greci i$,che
lucerna per quella fi fatta ragione; no min duco facilmente à crederlo', polche
appo i Greci tanto vale quel la par ola , quanto que ff altra appo noi ; con
quella pu\za del fumo > & dell’olio: fiche con qui Ila voce tardo r appr
e fen ta- na ; irg.-à fuot tutte que fi e coqtf offe, quanto bautfie -detto
Lti, cerna . & quando. Scruto in quelfoco nota, laudando il giudi- ciò
Digitizec VA .•vA\ Va. P( JD4NTE. 3 t ■fio di Vìrg.ché non habbiavfato la voce
Latina pìùtoRo,che 4* Greca , credo che rif guardi ansila bajfe\z,a della voce,
che le circostante , & conditioni accidentali della cofa,in quel modo c he
altroue pur fi vede ch'ejjb Poeta non fi guardò di rap prefentare nel Lychno il
fumo, e l untume , & lafo^a figura del fingo nel primo della Geòrgie a :
laquale con maggiore cu- ra fu da e (fio à perfezione condutla; onde Ha merito
d ejjer poi per la fua eccellenza fia Greci nella loro lingua rtuolta , come
narra S uida, Dicendo adunque V ir g % Putres c onere fiere fungos ; mi pare,
che della pu tre dine de finghi del Lucignolo non pojja venire ne al nafo, ne a
gliocchi viltà, ne odore che fia buono, ne grato . Che la Lucer-, nafta
(tormento principalmente di cucina, altrettanto dirò del Lychuo, quando ciò fia
pur vero, ne so come il mio Maritale vel concedejje . I Uufirem cum tota meis
conuiuia flammis T otfygeram Myxos vna lucerna vocor . H or. S e voi ben
faluasìe mille volte, e più la cofa della Lucerna non far a già che pò filate
difenderlo ch‘ Ei non fia Rato licentiofo troppo intorno allafauella, vfando
voci forche , dure,& vec- chie, formandone delle none , accorciandone ,
mutandone , (fi* lungandone, vfando delle pedantefche,& delle barbare di
qual fi voglia linguaggio ,& tramettendo fuor dognef empio tra ver fi
volgari de verfi latini ,cr d'altri idiomi : ile he do uria cjfere baReuolc à
condennarlo come di confefsione di bocca propria . ffier. Il Petrarca quando in
vn fonetto diffe . Ennio di quel canto ruuido carme Di quefi' altro io ; potea
più tofio dirlo in vn certo mo- do di' Dantesche dijè : perche io foglio dire 3
che Dantee Rato l Ennio de tempi, et della lingua noRra ; offendo egli fiorito
nel pargoleggiare , an\i nel primo na fiere d' e (fa : intorno à cui tro- ttò i
pruni, & le ftluatichefe tutte{; delle quali ne gli fterpi era impofibile
che nonne rimanejfero etiandio infinite ; perche in v ' '* ' alta f* XAG . IN
t)IFFSA alto erano pullulate per ficcarla, come dal T he foretto di fìt
Brunetto per certi fragmentìj he fe ne trouano , cor.ofcer fi piti te , ouejon
quafi tutte voci dure , barbare , Straniere 5 e ranci- de. H ora fi la feuer a
antichità Romana perdono ad Ennio la fua ruuidefpa^&ji and'o facendo la
fctelta del buonojion da » nandolo pero per lo cattino-, non deuremo noi fu
[are almeno , fe non t oberar e tl no [Irò Dante, che non intefe ad altro mai,
fe non à gl ou arci sì nella lingua,& nelle voci, come nelle cofe,et nelle
fetente, hauèdolo tnjcn, e i dotti , e valit huomint padrt no fri et tollerato
, e / cu fato ? Et fei Romani ( come dice Plutar- choinNuma pompilto ) da
principio me fcolauano le voci Gre ce con le Latine , molto piu che non faceanu
dopò licentiofa - mente-, perche no deurà ejjere J, iato lecito a gli Scrittori
antichi vostri di fare altrettanto colle voci della lingua Latina , che è pur
madre di quefla ? ' Il or. Adunque doneremo abbracciare così fatte voci per
quefto rtf petto ? io per me non leggo mai Dante sì volentteri,che non in-
toppi bene J[eJfo con mal gusto, oue le trouo. ' ' \ Hier. Se m'hauete bene
tntefo nel detto di Plutarchó, volli feufar Da te,& non già farlo duce da
ejfer feguito ; H ora v aggiungo fe v condo iUonfglio di Feflo Pompeo tn fimtlt
voci latine antiche , che douremmo più tofto non quafi uitiofè riprenderle-, ma
come testimoni della reuerenda antichi tate rejigtofamente (per cofi dire)
ammirarle-, cioè non toccarle , & quell altre in nostro •vjo volgerle. Et
che fapete voi che.talhora tempi non vengano, che ò parte , ò tutte rtceuendo
le approuino ? il tempo , & l'ufo (fgltuol mio) ripr otta le approuate
talhora , & talhora.le riprouate approua -, dicono i dotti, 1 anto vuo
hauer detto delle [ir antere anchora d' altre lingue, & d'altri paefi.
Confi- derate quello che nel Cratylo dice Platone della voce niìf. appo i Greci
: che fè come [ir antera ributtata fi fojfe, quante voci con cfacompofìe,
belle, vaghe , c nobili fi Jartbbono perdute ? con tuttoché come ferme A thè
neo gli Attici abhorrijfero grande- mente d'vjare altre voci , che le loro
natie . come fi poteano trarre giamai ? A primi troppo grand obligo del
bene- ficio fi deue , & altresì troppo grande fi ufa della fionnolen • z,a,
& de' tra fc or fi . Hor, Come ? Adunque /buferete Plauto in molti luochi
perle voci fio Afe, horride } efeabrofi : & nel Fenolo mafsimamente , che
habbia fatto parlare quel Carthaginefi in fua lingua non intc fa, ne conofiiuta
dagli fpet taton ? Hier, Seti ferollo : e prejfo che non difsi , ammir crollo
per buonifsimo Poeta Comico,& nel fuo genere mirabile . Hor, Che direte?
Noci fono di molti che noli' accettano per degno del nome di Poeta? hauedo egli
fallato in molti luoghi, che farebbe lungo il narrargli adefo : onde à ragione
fu detto da H oratio . At nostri Proaui Plautino s & numeros , et Laudauere
fales } nimium patienter vtrunque Ne die am Hulte mirati , Hier.Non mi fouiene
che fi a gli antichi Critici dal nome del Poeta sefiluda Plauto: fo bene che
ISedigito vel ripone , & Varrò* nc fece delle fue Comedie bella, &
diletteuole cenfura . Et M. T ulliogran maeflro, & artefice de' fall 3
& degli fcher^t , & motti, nel primo libro de gli Vfficij fuoi tiene
con tra H oratio ■mcrauigliof amente , dicendo , Duplex omnino eli aocandt ge~
u E nus s* RAG. IN DIFESA nus. V num illiberale, petulans , flagitiofum , oh fi
e num : alte ■- rum degan s, vrbanum, mgcmofum, facctunr, quo genere non invdo
Plautus nofier , & Al tic orti antiqua Cornee dia ; fid ella philofophorum
Socraticorurn libri refe)- ti funi . Hor t ìlluacomepalefe ,& la di uerfità
fra questi due v alenò huo- mini ; ma vi defidererei /intenda piana fopra .
Hier^Ft io con molti altri la Ufi io nel me\o per bora , rimettendomi a quanto
nhoficrittofrà le mie c lande fopra H or atto : tuttauta dico, che non credo
valere quefta configurila . Plauto fi dan- na ne' fiali, adunque non e Poeta :
perche quantunque la fin- tenzat, & le parole fi rich leggano alla Poefia :
nondimeno l' imi tatione fa il Poeta. H aurei ben vaghezza grande, che mi fi fi
fièro palefiati quei molti luochi, che è lungo à raccontargli adefio j od egli
habbia fialUto : chefie fofiero molti , cioè due,b tre > fecondo la
fiofitione de' leggi fi i iNon ego paueis offe nd or maculù,mafi infiniti,come
pare che s' decenni jni merauiglie ret, che in tanti annido fi nefioffi fatto
da' Cenfiort memoria . U or. Se fio (le fiatto fpettatore di Come di a, che voi
non intenderle, vi fìier c. . „ , . . . . , _ . , H or. Ne piu, ne meno far
elle a Plauto nel Penalo, metre induce colui sparlar Carthaginefefi quella
lingua no era al fuo tepo in mo •do nota al popolo dt Roma ? dò ella doueffe
facilmente da i piu e fi fiere tntefiapehe altrimcte farebbe fiata
vnafciocchez,&a il far parlare colui ferina introdurre vri altro, come in
parte fi fa, che J> interprete la die hiar affi .poiché haurebbe offufeato
il cocetto della fauola, col no effere tute fa dagli afioltàti,et da lettori de
fiuoi tepi.Et in mdte parole che da lui fi parlano Carthagìncfi, vi s‘
introduce Iinterprete,che fico parla a dichiararlo. Diche fi vegga il
Piccolomwi fopra la partteella fettima della Poetica. Nìer.- Non ho letto, per
cominciare dall ultimo, fien^a mia gran me- rauigltapfu volte fopra quella
particella il Piccolomint: et non mi è parato macche dica cofia quitti > che
contenga con Plau- to ? DJ DANTE: ' ~ ì* lo per cónto di quel Carthaginefe ,
mentre Ì appella pi uveite prigioniero : perche à me non pare che fi pofifa
pervadere in lo co alcuno di quella Comedta,che colui fi a prigioniero ; anTfi
i id per tutto libero , & fecondo i coliumt ltberali,fi nel rinfaccia - re
la federatela à quelferuofii nel dare la tejftra ho [pitale, fi nelcondur fico
famiglia coll' anella all' orecchie , come nel refii- tutre la h eredità al
nipote, & finalmente nell' ejfere per padre, %io, e Signore ricono fi tuto
dalle figlie , dal nipote , & dalla balia,finz,a fare mentione di fu a
prigioni a, o ne pure vn tanti- no deplorare la mi firia della cattiuttà fitta
: onde conchiudo fi che'l Piccolomini, mentre firiuea quella particella non
hauefife ben bene riueduto Plauto t dr ansi hauefife equiuocato dal Peno lo à i
Capi iui, o chi hebbe cura di Rampare i fuoi fcritti, mala- mente gli
coptafifie . Ne io porto openione , che quelle parole non hauefiferodafare
altro effètto , cheindicio di colui, che fofife Africano ; perche a ti' halite
egli era à fufficiensa manififlo,co me il conobbe quel fimo. 1 1 perche fi è
Lttoco alle coietture, ere do io che necefifario fife difiauellare così à quei
fier ut, onero co- pagni fuoi, eh' è i fico me nau acquali verifimilmente non
inten defifiro altra lingua, che la loro . Il che fi pub conofiere in quel
giouanetto , che nel riconofier della ballale he era fina madre, le fece il
faluto , che fu rendutoli da lei in lingua Africana . Uor, Che volete voi 3 che
in quelfioliloquio poiefife l’Africano dire , che non fofife bifigno a gli
Jpcttatori di fapere ? Hter. Per contettur adiro, che r molto a fimi fuoi douea
narrar il lo co, il tempo, & la ragione dell' hofpitahtà fu a in A t bene
così co- me fi vede , poiché mutata lingua , faluto gli Dei , & le Dee di
quella Città jon quelle altre cofe che figuono . //or. il dialogo dell'
ìnterpretatione del fimo non fu egli necefifario per intelligenza della fauola
à glifipettatori ? H ier. Per lo ri fi , & per lo gioco jv , ma per altro
no : perche fin fi- Curo , che quel fimo non ne intendere vna marcia [ir asfa:
& che quando difife. Nullus meli hodie Peenus Punior , Se bene è firitto
Pu* E 2 nior. $£ R AG.. \TÌT DIPESA ni or , veracemente fi die effe Penior ;
fchèr'fando all' ufanzai Plautina foco bone (t amente , col beffare in tal gufa
il patron fuo^com'cra ( olito . Hor. Per quale (Ir oda mi farete credibile,
ch'ei non ne fapeffe vna marcia (Ir alfa, fé pur fi vede che l'interpreta ?
Hier. Non vi gabbate quando leggete quel Dialogo : an^i attendete bene tre cofe
: & vifgannerete . La primate he quel fcruo in~ ter pr et a le voci
Africane per fimiglianzui , come quel Palum erga deciba ; PaLs, & mergas
datas , che a partito niuno può fiarc -, come vdtrete. La feconda e, che quel
Carthaginefe non e rapprefentato fe non huomo grane, & di riputattone :
& per quello non s'ha da credere, che veramente recaffe mercantia fico di
quelle fe toc c beffe 3 che il feruo dice ,c he recaua ; ne che meno egli
voleffe farfi riporre fiotto vna Graticcia carca di mol te pietre 3 per efferui
vccifo. baiata manifefia . La ter\a ì che. alla fine quel feruo non li
fouenendo piu oltre wterpretatione temerariamente^ come l' altre ^er burlare
ilpatrone^chiaro con fefia di non ne faper piu. Il che farebbe (lato falfo 3
& contro, quello , che prima hauea detto ,che neffuno era piu Peno di lui .
Giungeteci la quarta, che fuor del deuere il Carthaginefe adi * ». rato fi
mofirerebbe col feruo, fe diritta, & buona interpreta - ttone battuto
haueffero le par ole. Chi haurà meglio da parteci- parne gli (ìudtofì } ioli ne
hauro ferina inutdia > gratta allegra , dr immortale . II or. infimo adhora
io ne rimango fatisfattifsimo : ma negherete voi almeno, che quefii poemi di
Dante fieno Epifodici , ne con~> tengano concetto, che fi poffa tenere à
mente in v rigiro di me mona ? fìier. Che tutta (opera di Dante fìa piena più
che altro Poema et Epi fodij , dr che in vn giro di memoria comprendere non fi
poffa, tengo da itoi : ma che femplicernente Eptfodica chiamar fi deb - bia,
non vi concedo facile . Perche Epifodica tengo io quella fa uola, i cui Ept
fodij fono malamente comefsi, & conncfsi.-qua* l( e per attentar et il
(luto d’Arifiophane la doue a Cremilo fat • T>T DANTE.’'. to ricco quella
turba (Camici fiambieualmente fanno feda: parendomi quella vna riempitura per
aggrandire la fauola i Così anche il Prornetheo legato et Efchilo per gli
Epifodj del* Co ce ano , della figliuola et' I n ac ho, (fi di Mercurio . Ne
meno il pianto delle Donne T rotane nell' l li ada ; cioè dico 3 confideran- do
quella parte di per fi, che oue il rimanente così fojfe in te fu * to spermio
credere farebbe la fauola Eptfidica> & vi t io fa. Ma' in Dante fono
ordini nell'Inferno di Cerchi , (fi di Bolge per le- pene de' dannati : le
quali chi terrà à memoria 3 terra inferno à memoria tutto l'Inferno , & le
pene ,& il contenuto (Cefo • Altrettanto dico del Purgatorio , (fi del P ar
a di fo . Hor. Nel Paradifo per la collocar ione de' c teli fi cui variamente
da gli ' finitori fi tiene openione, Dante non fi lauda. Hier. Affai bafta à
Dantesche fi non i più tengono feco, almeno qual che vno dedotti , & degli
feienttati vi s'accordi . Ma à me pa re , che tale ordine communalmente sì
tenga e fere il verace. Hor. Impofsibilemipare in vn giro di memoria poter fi
tnchtudere tante, & fi varie cofe con tutti gli ordmi,che mi ci fingete :
(fi cotanto mi ci confondo 3 che nefin^a il libro in manofaprei dire che vada
prtma,& che poi. Hier . In vn giro di memoria inchiuderfi vna co fa , non
vuol dire col le cir confi anzefue 3 ma il principale argomento fuo in poche
parole accolto , che per cagione d' ef empio , fi volete l'anione dell’
Inferno, potete così dire. Vn valor ofi Philofophodatofi alla contemplatione
della vitiofa vita humana , fiende al compi- mento delle feci d'effa 3 (fi di
cerchio in cerchio ,& di Bolgia in Bolgia riguardando^ vede l'infelicitadi
, oue cadono i vitto- fi : dalle quali partendole ne ritorna à migliore
contemplano ne. T utto quello , che tra quefii due termini s' inchiude fon »
Eptfodij necejfari alla fauola 3 non bifognofi dt riporre nella me- moria in
vniuerfale,fi non quanto l'huomo tiene vaghezza di fapere qual pena à neghttofi
fi venga, & quale d ruffiani^ v furari, &fimili. Hor. Il principio fr
la fine riconofioi ma il me^o non già. Il „ . H RAG. IN DIFESA H ifiv* t il me
%o deli' 1 nferno ( quanto aliamone ) à punto e nel canto dì ctfetteJimO) doue
Geno ne tragitta Dante à Male bolge, che sì co tue ne Ile Come die Dramatice
maggiori nel mez,o fi veggiono le turbulentie , così quiui à Dante le paure
[accedono si da Ge rione , c ome da' demonij : e ftudiofamente credo io, che la
facete cotale egli , poiché della Cantica quello è pur il n^e^o : e tutta la
prima parte infimo à Gerione è partita in cerchi ,& da Ge - none a Lucifero
in Bolge . Si che qualunque 'vorrà ri ducer lo fi alla memoria per conto de gli
Epifodq, potrà bene auer tire gli ordini de cerchi , dr quai dannati contenga
ciafcheduno d efsi infino à Gerione, dr da Gerione à Lucifero quante Bolgie 3
dr quai peccatori h abbia ciaf una Bolgia : dr di tal maniera con ageuoleffa
farà compiaciuto . Hor. Ammet tanfi tali ordini à fuofenno cofìituiti
nell'Inferno , & nel Purgatorio : ma nel Par adì fo Cordine de Cieli da
pochi co nofciuto , & fi à quei pochi di qualche controuerfia,non giudi -
cocche debbia generare altro che confufione . H ier . Dianzi di fisi , che
bailo à Dante che v'haueffe openione d altri per fesche la cofagiacejfe di
quella maniera', dr così vi replico ; perche fecondo Ari fi. ne II a Poetica
affai vien difefo il Poeta,oue può dir e, che tale era la fama, e così fi dice
a. Hor. Grande 'federatela 3 dr di reo ejfempio fi giudica quella imi- tai ione
, che al vwticinquefimo canto dell'Inferno s induce: Vanni Fucci la droghe
fquatra vergognofamente le dita in al- to alla Di uina maefta, come in di [pr
elfo. Hier. E'ifa bene anche punire del delitto . Hor. Non bafla : perche in
prouerbiofi fuol dire . Non fi vuol prima fenrc,cpoi porre le chiare: & la
penitenza , che fegli dà , non è equiualente alla federatela commejfa. Hier. Mi
fouiene delle leggi di Dracone, che per qual fi voglia delit- to, ògraue, ò
leggiero che fifojfe , fiaccano pena la morte ,• come che a heui non fife co fa
piu heue di quella , & altrettanto à graui piu grauc . Così dirò di quella
della dannatione , & del cruccio eterno, doue beffino e piu graue . Quanto
al prouer- ' - DI DANTE. j, ho del ferire, e porre le chiare , poco mi pare à
tcmpo( perdoni, mi quelgentilhuomo si virtuofo , & sì da bene , che 1‘
induce ) poiché iui non fi tratta d' ammendaremo di fan are piaga; così come ne
anche di penitenza, non ejfendo loco la giù a peniten- za veruna . H° r * Si
giudica per lo meno, che Dante li faccia far cofa 3 cbe non pa. re c he da i
dannati , fe ben Ji dicono beflemmiare Iddio 3 ne an chedadimomj iftefsi
pojfaageuolmente far fi ; parendo tnvn certo modo, che fìa (olleuamento di
dolore t Idi fregiar colui in qualche parte, da cui tu fi a punito per tuo
qualche demerto ; mostrando in ciò d' apprezzar poco la punitione : il che
nell' In- ferno none verifimile che auenga. Mer,Se fi riprende nel Poeta l'
ìmitatione della beilemmia nella per- fòna d'vn be/ìemmtatore, quale e il
danaio ; oue quel tale o per habitofoper affètto pa tale , malamente fi
riprende : perche Ho mero etiandio non è riprefa, che nel terfo dell’ ili ad a
Aiace, & altresì nel terfo dell'Vliffèa T elemacho h abbia indulti poco
pietofi verfo gli Dei, facendo quefio adirato, & quel furiofo . •Ne
parimente Dante farà da riprendere facendo colui danna- •io , Conciofi 'ache i
dannati fon dettibeftemmtare continuarne te la di u in a M aefià , in quel più
borrendo modo } che da loro fi poffa . N è qui importa 3 che pi ùfia beftemmta
di parole , che di geftv. che tutte fono ad vn modo horribilmente »raui . Ne ut
s ha da /limare alleggerimento ( come dice il Stg. Bulgarino ) di dohre ;
perche il dolore à tutti in quel luoco è fommo, & in- finito . Souengaui di
quello , che dicono i Poeti 3 cioè che perpe- tuo vi corre il fumé Acheronte ,
che vuol dire (enfi lentia, » cotenteffa;che fc vi prefupponefsimo
alleggerimento nè far eh be eterno , & infinito, nè fènfa parte di lentia .
Nè quelle ce- fi prendono la mtfura , chele noftre fi à noi .• onde fe altro vi
rimane , figuite . Hor. Molte altre co fi u' ho vedute, che non mene fouiene
:& per di re ilveroqton le ho accolte nella memori adorne quelle: le quali
per miofinno, lafofianft fono delle importanti . Sol mi rima - r A o RAG. IN
DIFESA ne, che’l Signor Bulgarini vi dejìdera , che L M ditone dea la rifiofia
all’autorità di Platone, che fcaccia la Poefia,epoe ti dalla Re pub. fu a .
Bier. La Repub lic a di Platone , per tefiimonio di Plutarco pianto fu
giudicata in quei tempi auflera , che da Rettori delle Citta- Ai non volle mai
e fere nceuuta . Ma quando auenijfi mai ch’ella pur fife nceuuta , &
ofèruata , direi allhora, che da^ lui fi danna la Poefia in quello i (le (fio
tempo , ch'egli fiommame tc la commenda : poich’egli infegna pur quelle fue
leggi per me della Pocfia,& coll imi lattone poetica, che e il Dialogo.
Bor. Debbiamo noi credere, che (e quefte cofe , che detto hauete , o dal Signor
Celfo Bargagli, che in parte da voi le ha vdite , oue ro da qualche vn altro di
noi, in qual Ji voglia modo per uenifi fero alle orecchie del S. Bulgartnofe
leprendejfe in bene . Bter. Perche no? Bor. che fio io ? E fono alle volte
certi huominì cotanto amanti di fe fiefsi , & delle opinioni (ite, che an\i
che darne vna vinta all’auerfiario, fi conducono à dire, e fare cofe da pazzo :
come quelli fc bermi dori , che fendo fouerchiati , la (ciano (lare il gi- uoco
dell’ arte, & fi conducono alla cieca dijperatamente, ar an- dellando la
fpada , à colpire . Bier. Et io fono vn di quelli, che al primo colpo mi
ritirerei, lafciado che ogni uno nel f inno , & nel (enfio (ito abondaffie
perche attuiti mo il tempo approua il meglio } figliuol mio . Bene he tra c ole
fi i tali non ripongo già io il Signor Bulgarino’.il quale, come inten do ,e
gentiluomo di belle creante, di costumi nobili , C“ di let- tere non vulgari,ne
plebee : onde vuo credere, che le mitre ri- fpofìe egli fi a per fempre in
buona parte ammettere , corregge n do finceramete ogni tr afe or fi fuo per
amore della Verità ; cosi .come io col Stg.Maffpnt cadutamente prometto di far
e, oue co nofiero d’hauer prefo errore, che pur rnifia dimoftro da altri ,
‘lodandone , & ringraziandone l' autore , & l’ apri t or e del ve ro :
& amare, & nuerire con voce viua,-& con pernia qual fi voglia hu
omo , *hc in ciò beneficio mi faccia'. perche di bramq * » d'imparare DI
LAXrt'é 4* et imparare nò» invidio neffuno : così come dì lettirt,& di fa -
fere fimo, e credo che molti, e molti mi vadano inan^i • I L Signor Celfo
Bargagli gentilhuomo Sanefe,& lettore alla prima Catedra di legge nello
Hudio di Macerata , mi diede ncmefi pajfati vn libro del S. Belifario Bulgarmi
stampato in Siena, tn rijpojìa di quelle cofe } che'l molto Ecc. Sig. I ac omo
Mazzoni hauea diuolgatt in ccmendationedelgrà Poeta Dan te: &
afiringendomifhe vedutolo tofto douefst renderlo , per- che poteffe farne
partecipe altri, fecondo l'ordine dell' Autorei tnt prego cara, &
caldamente à voler dirli il parer mio , per gratificare d quel gentilhuomo ,
che fe 1‘ afte ttau a , come gra- fia fauoritifstma , & difìderatifsima .
Onde parte per impa- rare , comi e vaghezza mia antica ; & anche parte per
moftra re, che infinitamente mi giou affé il fruire ad effo Signor Cel- fo ^
che pub in me tutto quello che vuole , mi diedi fubito a leg- gere il libro :
ne prima vi leuai l’occhio di fopra, che tutto due •volte mel lefsii facendoui
nella margine la feconda volta certe f eliofile alla dirittura di que luochi ,
odio non mifatisfa- ceua : ne dopo dimorai molto à rimandarlo . Il perche
facen- domi degno di fe dopo tre , o quattro giorni tn caja mia il Si- gnor
Celfo 3 mi torno d pregare con fùa natia gentilezza , che vele fi aprirli la
fentenfa mia intorno d que' luoghi fognati. Io che mi per fu a fi fempre,
rnifur andò gli altri da me , che chiun que richiede in fintili affari l'amico
, piu lofio fincera opinio- ne , che aiulatione torbida ne richiegga , mi
lafciai intendere di certi luochi , rendendo così in voce le ragioni dell’ open
ione mia , nominandogli anfi col nome et auertimenti dome siici > che et
oppofitioni : Le quali nc io fcrifsi , ne dettai , fi che for- ma ctoppofitioni
potejfero hauere, come vuole nelle repliche il Signor Bulgarino appellarli . Ne
più altra cdra intorno d que Ilo mi prefiyfè non tanto quanto dal Sig. Iacomo
Mattoni fra que fio mezo ani fato dame dell'opera fiampata , mifopragiun- fro
lettere , che dt buon talento haurebbe rtmeJJ'o nel parer rn F mio V* RAGclft
DIFESA mio tutta la differenza per la parte fu a di co tal dijputa , Per laqual
co fa parendo à me di troppo effere ho norato , mi Ha ua in penfier gr ande di
quello , che mi douefii rifondere ; quan do il Signor Aleffandro Cencio
Academico nofiro , & per no- biltà j & per lettere riguardeuole , per
cagione d’officio veneti domi à vtfitare 3 mi pofe in mano certi fogli di carta
feriti i à penna: & protestandomi inan^t tratto, che non volefii farli
for^a , perche megli l afet afe ^ ò ne trahefst copta , mi fece dar loro vna
trafeorfa . fitte [le erano rifpoHe del Sig. Bulgarino à quegli auertimentt
mietati Ei chiama oppofìtionijtnandati À lui non da me , ma dal Sig. Celfò ,
che dalla mia bocca vditi gli hauca. I o con tutto ciò non mi tenni di pregarlo
, che fi pie gaffe à farmene gratia della copia , ne vi feci profitto ;
afierman domi che colla licenza di moslrarglimt , tene a diuieto ejpreffo di
lafciarmegli nelle mani : per la qual co fa facilmente venni in penfiero , che
quefìofoffe vn modo d’ aprirmi ftrada a qual che malauoglienz,a fo inuidta
apprefio di chi non fapeffe ben bene , come foffe ita la bt fogna : &
perciò volli ire a trouare ejfo Signor Celfo: & poiché molto fico mi do fi
del fu o buono officio male interpretato dal Sig. Bulgarino ; per lo quale
anz,i opponente mappellaua, che ingenuo [copritore del parer mio:et non meno di
quefio procedere del confidare più la frittura in tnano altrui ,che mia\&
non meno del lafciarlami capitare fi- lo à villa con quel diuieto , che non mi
/ offe lafiata ; mi con - dufsi à ripregarlo , c he vole fife farmene copia, il
da bcne,& no bile gentiluomo non ac confimi ageuolmente a miei pr leghi, ma
fece folfòrZa di perfuadermi , che preffo di lui era certa let ter a, doue il
Sig. Bulgarino li commetteua,chc douefic ritra- ttarmi grandemente , &
farmi certo che mi fi tene a obligatif- fìmo, & ajfittionatifsimo : &
fi nonché nella lettera hauea menti one di certi altri negotij domestici, che
non potè ano fidar fi ad ognuno , mhaurebbe anche fatto vedere la lettera:
& che- que fie rifpofìe ari^t erano per effercitatione , che per contefa.
Jl che fi bene fipoteano rifondere molte co fi , che altrtmen Ó* perche s
era mancato di certa diligenza conueneuole fra noi , ■volli nondimeno renderli
in cambio della fua cortefa altret- tanto della mia » in contentarmi di tener
per vero tutto quel- lo , che dtcexy & accettare per legitima la fcufa :
con chie- derli infeme il fauore della fcrittura. Ed egli tuttauia replicai *
do, che no hauea da quel gentiluomo comefsione di participar mene alt rimente ,
che come io nera participato , mi Slrinfi nel- le /palle yCtdifsi, che folo Ei
mi pone a in briga difcriuerne ad ef fò Sig. Bulgarino, tentandolo fc hauefe
voluto cjfcrmi fcortefi in negarmi quello, che più a me che ad altri f veniua ;
& non dimeno ad altri più che a me fi conce de a : & con quello m'vfcì
da lui alla volta di cafa mia -, oue giunto à pena in fu la foglia, (che
chefenefojfe la caufa)da vn fuo gentilhuomoper lui mi fu recata quella carta,
con molte fu/è gentili, & cortefi, Del quale offe io rendendoli grafie
opportuni:, me le tenni, & confi- derai. ,& mauan^ai alltrìfpofte, che
qui fitto la fua fcrittura, par tic ella per particella fedelmente regiflrAta ,
Vederfipotrano: thè tutto fimilmente per effercitat ione da me farà fatto,
nonrf candomi à disfauore,chcpoJfanoperucntre pll^jnani degli Jty diof ideile
buone lettere, Cr talhoraefferiette , tanto alti a fari poffa piegar fi
à. degnare qucfii inchiofiri.d'v /14 guardata fola. V-.v-wW ' j . »« j v VAtv
VAV \ \ SIGNOR BVLGA^^o. Rifpofta alle OppohuCv,,,. IV.ITì ' ^ ettcra *l N or
atto Capponi , die iiamo , che quel 4 ^ modo di parlare- [ Nulla cono fio *
& confiffo di faperc\ non implica contradittione, effendi, ut la Copulattua
ETjaqua le falche non fi può ben diffiderei anz,’ tirai fe la for/a della ; par
nuda fu p errore nega tuta Hit il a, che riftea for\xdiM\ ó"' n 2, Fa re
'44 ÈAdfì IN DITE SA re vìa tutto quello , che le va intuir, sì come e prof rio
della ne « gallone . Ne l'effempio d' Artfì olile nel ter\o della Retorica al
nonocap. ver ] . Caterum ambii us e firn ile ; poiché quel verfo » cheiui
s'allega di Sophocle , o fi a d Euripide generaua l'ambi - gai là per conto de'
punti, non s'intendi do doue efst haue fiero a ire : per ile he fe ne prende a
diuerfa co fìr unione , diuidèndolo in più modi : & in quello non fi troua
la congiuntiua . K egafi dunque , che quel noflro modo di dire ritenga tn fe
etubictà.No vegliamo già negare 3 che nella no fra opera non fi ano perauen-
turade modtvtttoft del parlare : laqualcofajì vede aduenir'e non [olo à me , che
del perfetto feri aere nonfo profefsione ; , ma dqìi-huomini grandi così Poeti
, come Oratori della prima Clàfe . M 'afe rigo dagli effe mpt per fuggire
lungheffa, bqfia ' domi di non hauere hauuto tntentione in quell'opera di dare
Anilina di lingua . Le questioni deuranno ejf'ere de concetti^ non delle parole
, HIERONIMO. Yt «V Poiché quello, che di/si all'amico commune informa di pa-
rere d bocca , vuole il Signor Behfario Bulganni , ebefta oppo- stone fico che
molami farebbe di piacere, che fi fo fiero pofie in caria le parole mie :
perche apparirebbe certo » me non fppofìt'tonifna amicheuoli auertimenti hauer
dati . Etfra gli '*ltn nella lettera al Capponi hauea detto , che per pi U
rtfpetti quella forma di parlare [io che nulla conofco , cf confeffo dt fa
pcre~\doue«4 o tacerfifo riformarfi co vn altra negatiua dauan ti k quelfapere
, utpetyo modo[Et confeffo di nonfapere]L't* na delle ragioni , chejgaìo
mipnoueano, era che fi come Arisìo iile nel terfdella Retorica riprende a vn
verfo di Sophocle for tnato di marnerà >che congiunto fe ne traheua vn
fenfo> & fitf fi unto vn altro fra fe contrari & de' quali v no era
contrario alvero,& k quello che voleadire Sophocle, perfirnile maniera
quefto modo di parlare dtfgiungendofi la fenteri\a ,fi potea far credere che £
Autore fi coutradicejfe '.ripugnando alla. ra - • SV ~ u gione. DI ALIGHIERI
(vedasi) V/ fotte, che vno } à cui manca il conofcimento confefsi difapere .
Tanto pii* , che dilatando sì fòttilrnente con tra Dante , & pi t bltcando
fuoi feruti contea il Sig . M affione fi valente lettera •• io j veniua à
(ìruggere la poca , o nulla ionofr cnz>a fu a } Ó* con- fermare la
eonfefstone del fapere : & per tal tn antera il luoco d'Artdoùle fa più che
àpropofito. Ne buona 'èrtfpoda , che in quel verfo no foffe la Copulai tua E T
: perche affai ve la tnten deano per appofttione coloro , che intendeuano per
ciò la Cali - ^ doma nel Peloponnefo. Ne meno quell' altra , oue il Stg.
Rijfnfif dente due > che la caufa della diuerfa coftruttiont cra,dtutde - . do
quelverfo inpiù modi : & ìofimilm ente dico > che la caufa del contrario
fenfo era , V e nelle fue parole notate il dtutder- le in due parti : adunque
Arido file pur fa dalla mia i L'altra ragione si era , che colai forma di
parlare douendofì intendere in quel fenfo , che parca conforme alla mente
dell'autore: & ■ch'egli in qutdcfuerifpode Vuote che dmtenda ? feopre vna
-manifeft a Ironia, che è pofia da Artftottle per vno degli edre mi vitto fi
della veracità nel quarto deli Etilica, [landò le ragio- ni di [opra allegate
della letteratura, &■ dell' animofilà fua\Ei perche dal Signor
Rifpondcntefitralafcta quefìa come neglet- ta , & ficuole,& fi
rifguarda fola quell’ altra -, io parimente la - -filando que d a jiella
foriera fu a ferma j &foda , coniella e % Attenderò affieni are i altra:
per laquale nellepàr ole del Sigi \Rtfpon dente fi raccolgono alcune co neh in
fieni: [equa li ributta -W s non potrà parere maUgeuole Screder fi, che non
pafpxmcn Meri forno indulti à no approuare quella maniera di fertuere\ La prima
conchtuf ione e tale, che la Et, e vnoCopulattua, che jtraofi Inforza della
parttcellafuperiore nega tuta Nulla, che ■ rilienf orfiòdi torre via tutto
quèlio^che le ì)a utan^t\ Se quo \ do detto foffe' ver», nafe crebbe nel
Petrarca vna /intenda ce- traria tutta à quedo 3 ch’i nell' animo fue dà -dir
e- f perche «( Se Amore, o morte non dà qualche dr àppio , 0 * \V • A ro , ci \
Ada tela noueda , che ber* srdsfiu ; . v /. ^ XAG. INDIFESA Ef s'io mi fuoluo
dal tenace vi fio '■ ■ \ M entre che l'un con C altro male accoppio . • lo faro
forfè vn mio lauor fi doppio ; La Et,cheposfa e nel principio del ter^o verfo
ripetendola negatiua NON del pi imo, farebbe dire al P % che fitto
defidertofofe di non difitolgerfi dal vifco i tlche quanto fin da dire , neffkno
e che noi conofca. Adunque non è cofi affolut amente vera quella prima conchiu
filone . La Seconda è che Auiene anchora ad huomtni grandi così Poeti, come
Oratori della prima C luffe vfiare de' modi vitti fifit parlare . Le Poeti,
concederei che certe licenze poeti- che fi pote/firo appellare modi vit tifi -,
fi che per ciò non erraf? Jc'gran fatto U Signor Bulganno -, ma de gl‘ Oratori
buoni noi trentini, ne ti credo sì facilmente: (fi duro mi fi fa che fi po/Jd-
no cumulare que' tanti effempi , ondi egli per fuggire lunghe \a s astiene „ C
he per trouarne dieci foli in Demofihene,e in Ci cerone , tfinquantaanw , che
mi granano, baftati non mi fio? no . Laser z.acoelufione e, che in. quefi opera
il S. Bulgarino in? Un t ione non ha hauuto di dar norma di lingua ; tiene
quanto appaia tjfer vero,potrà fen^apena. coni fi ere chiunque legger» tutte
quelle cofi ,che fi dicono de gli errori di Dante , & deb. £ Alta fantafia,
(fi. della Lucerna del mondo , & dell altre paro - fi viti, plebee f ore
sfier e, obf cene, pedante fiche, fi non conofc iu- te/ tiquali chtriprende in
vnofirittore a me pur /ómbra y che voglia Aùrne la norma: del non vf arti tati,
r La quarta y che.il notare. fer vitti fi il fipr adetto anodo, di parlare ,
non e.svn no- tare cohcgttr y maparale:,yEt to crede a , che fife tutto
tlcontra tti irperchequhnoitfi richiama, in dubbio fevna par ola fia fio
'tbnfia. da nceue/fi’fi benefimale fritta, anuouoj'o vecchia* ùpzepnaf «
'traslata* cfipiA^altra co fa, che tocchtde vocifin- fioiar tornasi htnefidxfiuiÀfi,
con fiuti diruti tetfnini quella fsv tentai 'oApnxbttò/i f(/f adixed che fiàs/f
tirato « fi. . quanto perche ver (andò il Poeta intorno all’V niuerfale x f
dice ver fa- re in quello, che e propria fpecol adone del Philojòpho. Sig.
Bulgarino. Fol. r 3. Balt batter trattato in quefi opera. ] Ballaci che Dante
non fa legitimo Poeta à dtmofìrare che non fa flato ben dtfefo , per le regole
dateci d Anfl otile nella Poeticadequa li fi vanno infognando da lui , per
formare il Poeta legitimo : e con quelle prometteua il Magone douer difender
Dante\nepo teua fare altnmente, volendolo mantenere fuperiore ad Home ro,à
Virg. & ad ogn altro buon Poeta , cotipreferuargli il no- me non fòla di
diurno, ma di diuintfsimo anchora : quello che è piaciuto anchora da alcuno
donarli . Siamoci oltradi ciò sfor- mati mo firare , che Dante non fa ne Poeta
legitimo , ne Poeta : alle nof re ragioni doueaf rifonder prima , chef
facefcfup- pofto contro . Hieronimo . Nelle noflre difefe di Dante crediamo
ferina dubito d' hauer provato quella Verità , ch'eifta legittimo Poeta, perla
legni - ma imitattonc , & parte atterrati 1 fondamenti di gli auer fa- ri)
in ejfe\ & al tutto gli atterr aremo poco dopo . Ben et meraui gli amo in
quefa particella del Signor Rifpon dente ; che non co tento di nominare Dante
illegitimo Poeta, lo fpoglta infeme al tutto del nome del Poeta , che per
rifpetto del verf'o non può già eferh tolto da nefunopoiche ne anco ad
Empedocle non legni - mo Poeta fi toglie cotale nome } ne da Arifì otile , ne da
H ora- no. Che io douefsi poi prima nfpondere alle fue ragioni,chcfar fuppofito
contraddico che io non mi trouauada quel tempo tn atto di dt fiuta ; ma di
parere , & d'opcnione : per la quale ra gto ne u olmen te io potè a
argomentare ben prima, & poi rifpon - DI DANTE! & diri. Ne hatteuaprefo
io la parte del Signor Magoni: concio - fiacofa , che io fo benifimo lui ejfer
da fé bafteuole,fen\a aiu- to mio 3 per difenderfì : fe ben dell’ eccellenza di
Dante nella Poe fia non fi dubita nulla da me . Sig. Bulgarino . F0I.T4.A
quello che s'oppone, per mo Arare che la Poetica fed parte della mordi
Philofophia,adducendo la Rhetoriea , che ha Jìmiglian\a con la Poetica , é
nondimeno chiamata da AriHo file nel primo della Rhet. c. 2 . ver. Ex quo
effeitur , parte del- ia ciuile : la qual cofa vien confermata da Cicer. nel
primo de Jnuen.c. de ture ciuiti> & partibus etus . Crediamo fodtsfare a
bastanza nelle Repliche , & per ejfer e la quell ione lunga, &
difficile: ce ne rimetteremo a quanto quiutfi dice ; contentan- doci per bora
d'accennare folamente quello, che Arifi. dr Cic. parlano ad openione popolare ^
confederando la Rhetoriea appli- cata per lo pt 'u alle cofe ciuili . M afe
quefìo balli in verità a farnela diuenir partefe non poco da dubitare, Hiei
onimo . Dicendofe dal S. Bulgarino, che la Poetica s' infogna, effe ri cene per
arte non altr intente che là Rhetoriea , & volendo eh' ella fi a altresì
rat tonale, b fermoctnale ; & dubitando con - tra il Sig. Maffone sella fta
parte della morale 3 vallegai quel luoco d' Aristotile per vincerlo coll armi
fue proprie . H or a il rifpodere che Arido file parlo ad openione popolare in
quel luo- co, qu afe che altro ue ne parli fo Cene poffa, ofene debbia par-
lare altr intente, mi pare vna fot tiglio zP{a ben troppo grande ; perche
Aristotile iui non dice qucflo,col porre tali di ferente-, ne i Mac fìr idi
Rhetoriea la' nfegnano in diuerfi modi, bora con precetti popolari, bora con
precetti patricij.Et credo che tale au tonta bafli affai à farnela credere tale
: poiché Arife . è pur in ciò il patrie io de' patricij . Sig. Bulgarino. Fol.
isJo non mi determino ini , ne altroue ad alcuna opi . nione intorno al fine
principale del Poeta : & quando fi volefic G mantenere Jù R AG. IN B I FESA
mantenere , che il fine fuo( come tiene il Ma%z>one ) foffe il gio- vamento
, non mancano à que fi a tale open ione lefue ragioni , (fi l' autorità et Ari
fi, et et altri anchora. Ma perche adhuc fub indice lis e fi : fi piu tempo bi
fogna à tanta Lite , non conviene i tanto ajfolutamente affermare , che la
contraria fia a mente d' Aristotile . ' , Hieronimo. Quando in leggendo t opera
del S. Bulgari no giunfià quel- la parte fegnat a à fogli i s. non mi potei ri
fila ere , cljf co fa egli fi voleffe dire , parendomi quim vna di quelle forme
di parla - re j che da Rhetori Dilogia fi chiamano : fi per tale La notai, fi
non già per determinare fe fine di Poetica (ìa> o nonfìa diletta- re ,
ogiouare . Di che poi il Sig. Bulgarino tragge ch’io habbia voluto determinare
la que filone : dellaquale parlo nelle difefè , rimettendomi à quanto lui ho
fritto. Qui folo fi renderà con- ta del Dilogio ; le cui parole fono • [ Et que
fio ancho perl'ope- nione di quelli , che vogliono^ che'l fine principale
d’effa Poeti- ca fa non il dilettare , come da molti non fcn\a ragione fi tie-
ne, ma il giovare ] le quali fi poffono per mio parere intendere in due modi .
L'unofhe molti non ferina ragione tengano la fi- ne principale ejfere il
giouamento , fi non il diletto . L altro , che il fine fa da molti crcdutojion
fenz,a ragione , il dilettare , tuttoché veramente fa il giouare :f che quelle
parole [ come da molti noufen\a ragione fi tiene ] riguardino la parola Di-
lettare feomp ugnata dalla negatiua. T ale fu l' allertimelo mio . Nelle difefe
poi (come ho detto ) à mente d’Anfìotde ( s io non rn inganno ) tengo la
dilettai ione. Sig. Bulgarino . Fol. 17. Qcf empio del Sannazaro ne' libri de
partuVirgi- ms: il quale ha meffo nell'Inferno 1 Giganti , e 1 mostri , come fi
vede fatto da Dante , con tutto che anch'eglifia Chriftianogfi . parli con
Chrifitani; non tfeufa Don te , per non eficr mancati di quelli, che hanno
nconofciuto nell’ opere del Sannazaro mol li altri errori ; fi in particolare
lo Scaligero nella fua poetica ! 7 DANTE. a Sr al fi tùmo libro chiamato H
ipercritico, lo riprende vìu amen- te dell'tslejfo errore ; non tanto che per
vn tale- ejfimpìo fi difenda Dante . Hieronimo. Si di (fi al commune amico ,
che bifognaua confederar ben bene , che nell' Inferno, Ino co di forme
fpauentofi , & borrendo ripofi Dante tutte queft' altre, che da gli antichi
furono riputa te fire deformi, & tnhumane : perche altresì V ir g. ve le r
ipo- fi con ragioni phf ce, come vi nota Sera io: & fu ben ragione - noie 3
che fmolacri fantastichi non naturali , & inhumani in luoco fuor della
Natura humana fi riponejfiro : ilche fu forfè cagione, che l Sannazaro così
fingefie,non meno che Dante . Et . perche s'allega contra questo lo Scaligero ,
qu affermo propu- gnacolo della parte contraria . Rifpondo , che ciò nulla mi muo
ue, ne mi nuoce : perche fi bene quefti no Fin fcriuono a noi 5 che h abbiamo
tai co fi perfalfifsimc ; non credo , che H omero , ne V ir g. anchora
fcriueffiro à genti,c he le tenefjtro per ver ac fisi me : ma perche fi
dtccuafr fi fcriueua ch'elle erano tali , come anche hoggi noi leggiamo dir fi
, efcriuerji da' Poeti che babbid mo per le mani tutto l giorno} fecondo
Ariflotile ) affai viene fcu fato il Poeta con dire, che quantunque i Giganti ,
egli altri Mo Jlrifi tengano falfi , & non fi fero mai , tuttauia la fama
feri va dattorno , che fieno Flati, & fieno anche (lati tali . ile he fi
haueffe confi derato lo Scaligero, con molli altri luocht d e fa Poe ttea, i
quali egli non confiderò ; no haurebbe riprefo il Sanna\a ro, & haurebbe
molto più giouato à glt fi u dio fi, e he non ha fat- to'. & polena per la
fuagran letteratura ben farlo. Due altri Capitoli fitto feguono del Stg .
Rifpondente di non fi che probabile , verifmtle , & impofsibtle , e dvn ver
fio d fiorano . ■FiSl a voluptatis canfa fint proxima veris. De' quali non
tengo memoria, ne so d'hauer prefi afa oc cafone di dtfputa, o fi l'Ho prefi at
a-, non e di quella forma . Cosigli frapajio con JHenito , & non ne dico
altro per bora « ■V- G 2 Sig. Di /4 RAG. IN DIFESA S.BuJgarino. '•>, Fol.
22. Non fi afferma , che L Poet a non pofia parlare an- chor di fe fieffo in
per fona propria : ma fi bene che quanto me- no ei parla in fu a per fona, più
imita: et per confeguen\a e mag gl or Poeta,& più degno di loda . La me de
fina opinione e d'Ari Jlotile , & pero fi celebra da lui fopra tutti gli
altri H omero-, d quale fi guardo di parlare in per fona propria quanto
pofiibile era . Lo effempio adunque d‘ Orpheo nell' Argonautic a non nuo
cefiauendo Orpheo fatto anchor ciò per necefiità, poicloe fu par te del!
attione, laquale e fio hauea prefo à cantare. Par lafi oltra quello da noi in
quel luoco del giudicare fhe fa il Poeta Epico nella fua Poefia tntorno alle co
fi imitate da lui nell’ ifie fio Poe- ma : Laqual cofa quando foffe fiata fatta
da Orpheo , o da altri y non per quefio conchiuderebbe colla loro autorità ,
che fi effe be- nefenfhauer prima almeno rifposlo alle ragioni addutte in co
trario: & che addurre fi pojfono tolte da Aristotile . Hieronimo. E et auer
tir e , che Anflotile togliendo al Poeta il pronuncia re in per fona propria
molte cofe : perche allhora e Lontano daU l’Jmitat ione, non tragge in
coufeguenzat quefio, che non falce t to al Poeta vniuer fileggiar e intorno
alla rappresetatione delle attioni ,& de co fiumi proprij : conctofìa cofa
che in quefio fa- rebbe imitatore , & in quell' altro no . Onde appare ,
che à tem pofi e allegato Orpheo nell’ Argonauttca , il quale fe siejjo ha
rapprefentato,oltra à tutti i Poeti Lirici , & Elegiaci, co Mar - co T
ullio ne' Dialogi delle T u fico Lane fir Boetio nella Confila! io ne, il
Petrarca ne' T riomphifi? il Boccaccio nell' Amor ofa Vi - fune dedutti à eque
fio propofito anch'efsi: la qual cofa aprendo glt occhi al Sig. B/tlgarmo , lo
fa ricorrere a due manti che no bene ileoprono . L'vno, che Orpheo il fece per
necefiità, poiché fu parte dell’ att io tu che s hauea tolto à cantare : laqual
rtfpo- Jia accettando io per he IU, & per buona à fau or e di Dante, di-
co.Dantehauer ciò fatto per la (le (fa necefiità , poi che fu la Principal
parte dell' attione prefa da lui a cantar fi . La jfecon - • DI DA NT E é da,
eh' ’ei parla in quel luoco del giudicare , che fa il Poeta Epi- co nella fua
Poefia intorno alle co/è imitate da lui nello fi e fio Poema ; quafi che poco
lontano da quel loco , & in vno isìeffo conte fio non fi dica ripugnarli
nell'ìfiefio tempo efiere imitante , & imitato: ilche s'oppone per vitio à
Dame. Alla qual ragio- ne, poi che vuole il Sig. R ifpondcnte, che fi rifonda
prima ; di- co/ he. facendoli buono al Poeta rapprefèntante altrui alt io • ne,
non conuenir fi molto interporre fuo g/u ditto-, ne parlare in per fon a fua:
& noi non uerfando in quefio cafo , ragione uole mi pare , che debbiano
confiderarfi in Dante due perfine. Luna del Poeta in quanto ferine , & fa
la rapprefintatione. L'altra del Philofopho rapprefentato,effendo quefie amo ni
Philofiphi- ce ,& deli intelletto-, onde gratiofamenteè flato aricchito da
Dio Jì che in quefio corpo terreno ha potuto con alta fantafia penetrare tutti
tre i regni da lui definiti, mediante Virgilio, cioè la Poe fi a per cantargli
coll'aiuto di Beatrice , che è la diurna gratta per intendergli . Adunque Dante
imitatore farà, il Poeta, cheJcrtue,Ó‘ Dante rappre fintato l'huomo Pbilofo -
pho in vniuerfale-, così come M. T ullio fcrittore delle Tufi ola. ne è vna per
fina, cherapprefenta-, & quando s'introduce di- ttatore, fi dice efier vn
altra rapprefentata. Che pur anche i ’ Dialogi fino tra le imitai ioni poettche
annouerati . Sig. Bulgarino. Eoi. 2 S. Sluando fi die e, che la contradittione
de Verfi. Prima ch'io torni à voi lucenti (Ielle , 0 tomi giu nell' amoro fa
felua ; Si può faluare poetica mente, & anchora Chrifiianamente , per le
ragioni che dal- l'opponente s' allegano quiui , tenendo fi da noi , che in
quei ver fi non fia contradittione : non occorre rifondere altrimenti perche
non ejfendoui la piaga/ fiouerchio porui l' empia firofo - lo diro come a me
par che fi proceda da lui in voler faluare il' Petrarca ( quando la
contradittione vi /offe , che non vi e) molto futilmente ; ne mi rifoluo le
folutioni fue non poter fi impugnare . Hiero* S4 RAG. IN DIFESA^ Hieronimo. Di
qucfta contradittionc , et opentone del Petrarca habbiam fatto parola à lungo
nelle difi fi del Petrarca iftefio : adunque rio ne diremo altrofimettedoci à
quanto quiui da noi se detto. Sig.Bulgarino. Fol. 2 *. L'autorità del Petrarca
ne T riomphi d prouare che'l Poeta poffa di co fa auenutah in fogno, & in
propria per - fona parlare 3 non s’accetta da noi ; come tolta da oper a non ap
pr ouata da valcnt'buomini , per nonefferf riueduta dalfuo Autore-. La quale
anco dal Calìeluetro nella fua fpofitione cteL la Poetica d' Aristotile , &
nel commento ,o anno t attonite ti el- le fi fieno fopra le rime d’efio Petr.
viene in particolare riprefa per conto dell’ introdottone di quel fogno .
Mafefipojfa far buona imitatane d’ anione Poetica principale prefa dal fogno ,
cantando anco dt fi ile ffofemprc in perfona propria, & finza finger fi
nuouo nome, fiotto la coperta di cui altri fi celi } viene deputato da noi
nelle repliche : & troppo lungo farebbe il voler qui porre ogni cofa .
Conuentua anco rifpondere à qualche ra- gione accennata nelle no si re
confiderà noni , prima , chef op- pone (fero e fiempi, & autorità in
contrario . Hieronimo. V autorità del Petr. ne' T riomphi à prouare che’l Poeta
po fi. fa in propria perfona parlare fi accetta fi? e approuata da va leni hu
omini , & fra gli .litri efpreffamente dal G iraldofir dal Min tur no nella
Poetica,& da quegli altri tacitamente anc bo- ra, che hanno laf ciato
fritto in certe confideratiom , chei T riomphi fi bene per non e (fere itati
dal Petrar.riuifli,à gtu- dicio d'ale uni , non deuono accettarfi per ottimo
ejjempio di re optata lingua : fon nondimeno taltphe ci fanno conojcer forfè
fin quanto s’eftenda la licenza delle terf rime intorno all a f or ma della fan
ella. Et in vn altro luoco ; doue s antepone infime cbl Boccaccio à Dante, fi
ben /incorda il mio Sig . Pulsar ino. Adunque ti non cjferfiriueduti dal fuo
autorei T riomphi non argomenta imperfationefo pecca nella fauola, mafibtnc
nella fi fauella, DI DANTE.\ **r fauella, & nelle parole. Et certo egli e
da credere , che nel r ce- dergli baierebbe accomodato sì bene i concetti ,
& le par ole, ma la fattola rio h aur ebbe egli mutata mai perche fe non Ufo
(fé pia ciuta lafauola , poca pena era fijuarctarla, & abbruciarla ,ef
fendo mafsimamente difètto nella fèntenz,a i & nelle parole, feto Z^ajhe in
tanto tempo che vi peno à teferlà,pare vna J ciocche ^ z>a a voler credere ,
che non hauefe potuto cono fiere l'imper- fettione d'efa, mafsimamente in
quella età vltima, che il giu - dicto ha affinato. Et fe il Cafteluetro
riprende gli accidenti del fogno , non è per qucfto , che riprenda l' anione in
quella perfo '• na j che s'introduce fi che dica non efer per fon a à ciò conue
- ntuole . Et quanto anche à tali accidenti del fogno riprefi j cre- diamo
d’hauerc à ba fianca rtfposìo nelle dtfefè del Petrarca. Cita fi à queflo dal
Sig. Rifpondente medefmamente il C a fid- ucie o nella Poetica: il qual V
olitene con tutto che fa honestame te breue,à me non è otto di cercare à qual p
arti cella, ò a quan- ti fogli fi - 1 dica, ò come dica. Et con tutto ciò vuò
credere , che quantunque vhaueffe ragione incontrario potentifsirna ( che non
vi è) per diuictare che' l Poeta non potejp rapprefentare fè Jìefo nel fuo
roema , concorrendo à far ciò tutti tre i nofiri mi gli or i Poeti, Dante,
Petrarca, & Boccaccio , la loro autorità farebbe pojfcnte à far tra noi
ragione uole cotal maniera di poe tare. Et quello vaglia per rifpolta alle
ragioni del Rifpondente: il quale fi do ur ebbe quei are, ó“ non prouocarrni
piu , col chie- dete in tutti i capi nfpofia à fue ragioni ; che con tutto l
dia- mante, onde fi crede hauerle armate, pur s'intaccano . Sig. Bulgarino.
Eoi. 30. con tra quelle parole [All'alta Fan taf a] Rijfondef, che con tutto
che la fu a materia fa alta, & importante, none lecito per auentura al
Poeta Epopctco nello sìeffo Poema : e /fe- ci almen te nella propofitione il
lodarla , do uè rido egli Ufc tare il giu die io di quefio ad altri: tutto ciò
dice u amo noi per parere di M. Lodoutco Casleluetro. Farebbe fenfa dubbio à
propofto per prouar ciò quello , che dice dorano. dee 3rf RAG • IN DIFESA
Necfictncipies vt fcriptor Ctclicus olir». Gli effempì poi,& l’autontadt co
tra le ragioni no vagliono ; tanto piu, che l'autorità che s allegano d H or
atto, & dOuidio,fì pofiono in vn certo modo dire (epurate dall' oper a ,
che fi lodai & maggior me- te l'Exegt monumcntum d H or atto, che non e
Poeta Epic o: M 4 fe Jìa le etto al Poeta il lodar fi, & come : & in
particolare fe fi debbia concedere à Dante l'hauerlo più volte fatto nella fua
opera , andiamo noi esaminando nelle Repliche > ne accade parlarne qui .
Hieronimo . Notai che' l Sig. Bulgarino riprende Dante: ilqu al dicendo , che
manco pojfa alla fua alta Fantafia , nonfugge colpa di mol to lodar fe ftejfo
> & l’ opera fua : & che pare > che non poco efea de' termini
della mode Hia : & difsi ancora in quel luoco nulla pertanto riprenfione
venir fògli, potendo Noi efporre\All' alta fantafia-, ] cioè alla Fantafia eh'
era folleuata, ita, efoftenuta gran pc\z,a in alto-, perche hauendo penetrato i
cieli, nonfe le conuemua Epiteto altro che quello. Et quantunque io tenga al
fermo quefìa fpofitione per verace , & propria , foggi unfi non- dimeno
colicfjempto d’Horatio, & d Outdio, che non era difdi ceuole nella chiù fa
dell opere vfare filmili modi di comedationi . V utdio nelle Metamorphofi Hoc
opus exegi quod nec Iouis ira nec ignes Nec potertt ferrum nec edax abolere
vetusìas. Et H or at io. Exegi monumentum are perennità . Le quali autor itadi
facendo for'\a il Sig. Rifpondente di leuar di me^o , quello di- ce, che in
ogni modo farebbe per Dante , quando perjtnacemen te pur fi contendcfe lui
ejferfì lodato', perche fe quelle autorità, che s allevano, fono in quegli
autori così nella fine, che fi pofiono tnvn certo modo dire f epurate dall'
oper a, che fi loda ; no veggo che'l mede fimo non fi pojfa confederare in
Dante , che pone quel verfo il quarto pfefio la fine di tutta l’opera . Ma il
Stg. Rifpon dente tnfenfee in quefìo luoco vna fentenza del CaJieluetro in
torno allepropofitiom Poeticheria quale parendoci fuor di tepo , ' T>I
DAKTX: ' \ f? farà ben fatto >dCcìocbe,'o altri non s’inganni > o ci
fgdnniamo noi ; che come altra volta , d’ alcuni fuot detti traggtamo alcu- ne
conchiuftoni , & veggtamo quanto per tengano alla verità . Aduque la
primiera farà eh’ Et cochiude col Cafteluetro no efo fer lecito al Poeta
Epopetco nello fteffo poema, ,e f pecialme te nella propoftione il lodare
l’opera fua, do uè do ne anzi lafctare il giu dicto ad altri, fitte (la
conchiuft ’one, quantunque vera fujjc in fe, dico per piu ricetti non fare
àpropofto nojìro , sì perche vogliamo Comiche e (fer e l' anioni di Dante ; sì
perche questa no minata loda , o vanto nel Poeta no Uro non e in su la
proposto- ne-, ma in sii la fine, & propria concbiufìone dell’opera. T
alche fuor dt propofito s’induce quel volgati fimo verfo d’Horatio . Nec fic
tncipies vtferiptor Ctchcus ohm Fortunam Priami cantabo & nobile bellum :
Perche olirà che H or atto parla , come anche il Cafteluetro delle propofle ,
& non delle chiufe\ oue per l'autorità de’ Poeti fopr allegati , f co -
nofee ciò poterfi fare ; diciamo anchora da Horatio riprenderji la t umidità
per dir così , & la gonfierà del verfo , & non già il vanto dello
fcrittore > ò cantore chejftfoffe colui ; perche da fe tnedcftmofi lodajfe ,
i verf, ò l'opera fua. Adunque per quciìa indù tt ione nulla per lo contrario
fi proua. La feconda conchiu • fione è t alenile gli effempi, & Ì autor
itadi cantra le ragioni non vagitone. Ne quefta e molto piana: perche nella
Dialettica l'in dutttoni, Cr nella Ritorte a gli e f empi hanno co' fillobi
fmi,& co gli Enthtmemi il vigor loro fortiftmo. Che più ? Nella Poeti- ca
Annotile con nejfun altra cofa è più- frequente argomenta - toro, &
prouatore de'fuoi detti , che con effempi, & con auto - ritadi-.perche non
(ì crede quell laonde fono le natigli effempi fen za ragione hauer parlato :
& alle volte l'autorità e vincitrice della ragione , oue commune. fa
l'errore . Auerroe nella para- phrafe della Poe tic a, qui dal M affo ne
allegato fa lecito à Dru di del fuo paefe paragonare alle Vitelle le Amante
loro contra ogni ragione, & quifh coll'autorità fola deU’vfan^à, Et P lu-
tar cho nella vita di 1 hefèo dice , che pep conto della bontà di H Minos ss
RAG. TX DIFESA Minos Redi Candì a t Poeti Tragici hanno ottenuto contragli
Epopeicialchc non era già ragionatole che ottenebro , c odo f of- fe co fa che
M inos fulegislatore fauifiimo , & Re prudent fil- mo , tanto che era
creduto fighuol di Gioue . N egafi olirà ciò che gli tjfimp t, & le autor
it adì fieno contra la ragione in que- Jlo cafó: poiché e pur fecondo viriate
che Thuomoji Ti imi mer i - te u ole di quello honorc y & pari à quella
lode eh' egli fi e guada - , gnataa& per ciò ragioneuolmcnte nella fine, o
etiandio altroue fuori della propofit one fi ne vagheggia , oue h abbia il P
oeta lo de u ol mente cantato 3 dr mafiimamente il Comico che chiede il plaufo
. La terza, che H or alio non fi a Poeta Epico ; & pero no giouare à Dante
sì fatto feudo 3 fi questo detto fi a vero , lafcio che gli (ìudiofi d H or
alio fie'L veggano ; appellando in l oro aiuto i Gr amatici Greci e Snida]
ch'io troppo in lungo manderei que (lo capitolo. Vltimamentenon so trouare
nelle Repliche del b ig. Rifondente sì copio fo difamine fi fia lecito a
Poetili lodar fi, e in particolare fi debbia conceder fi à Dante y che qui non
faccia mediterò di parlarne\tuttauta laficio che altri anche il veggia. Il
capitolo che fitto figue del ri fi beffardo , e fcurrile , non pertenendo à me,
che non ne fu mai vago 3 & fimpre ho fuggi- to le Zannate, trapaleremo^
& altresì quello ferberemo a luo- co piu opportuno, nel quale egli dubita
fè l attione di Dante bah ha del poco Chrifliano : oue fi pur moflra di credere
di sì, quan do rijpondendo à me, chedicea; queflofuo detto ejfire vn ofiefit.
dà quella fapienti fisima, dr fieuert fiima M aiefia, che diede al- la meritata
perdutone tutt i i nefandi , & fcommumcati libri > che quefio come
Chrifliano, & Catholtconfirb'o ; Egli pr orom pe nella fua ri ff odia à me
; Che non farebbe gr an merauiglia , che Dante fuffe dìato (limato da qui
indietro , quello che non fi j fi filmato hoggi. Di che mi rimetto. Sig.
Bulgarino . La parola [ porse] anchora che fiecodo la regola impor t i dubd
lattone fi prede da noi fecondo eccettione per quelle ragionile he ini fi
diconoialle quali fidouea prima rtfpodere, & poi opporre. Hiero~ » • VI
DANTE. Sfi Hieronimo . Dìfi , che Dante nella mi fura della terra per non
polerf d fumino inueSligare sì , che tra gli fcrtttori non fi d fcordt, co- me
nella Sphera appare sparto ne fecondo ecce mone , ne afer - mattone 3 nè
dubitatane efprejfa ; ma per vna certa forte dicati te\z,a (dpi ente , della
quale fono dotati per natura i vecchi 3 per non effer preft in fermone 3 come
dice Aristotile nel fecondo del- la Rhetorica , oue della condttione della
vecchiaia ragiona : end' io conchiude a non meno douerfi riputar dotto in quell
afa- xoltà Dante ; poiché demoflratiuamente diffìcile conojcendo ■quell
tnueftigatione , b refolutione in parte pur s' de ceffo al fè- gno , quantunque
noi fer ijfe diritto. Ma eccoci al bifognar ri .. fpondere alle ragioni . So
che quefìa non è la tonica di Marte . La ragione fritta dal Sig. Rifondente per
quefìo detto enei fuo libro irne (futa di quefte parole à fogli 21. cioè [Dante
non douea mettere , b hauer dubbio quello , che d lui come dotto in vna tal
prof efstone 3 deueua dt ragione effer nottfsimo : effendo le cofe delle M
atematiche nel primo 3 cir maggior grado della renerà] io dico nè V vn a } nè
l'altra fentenft effer vera ; cioè, che vno fcicnttato fa tenuto d non mettere
, b hauer dubbio in qualche cofa d quella fc lentia pertinente di cui fa prof
efstone . Et che le Matematiche 3 fe ben fono nel primo , & maggior gra- do
dt certeffa , facciano ogni cofa piana fi, che non s'erri da fuoi profeffori
talhora ; 0 per ignorare , b per non trouare fi agc uolmente vn fuo principio:
ilche diurnamente conobbe Dante ; cl diffe nel Par adì fi. Quale il Geometra ,
che tutto s'affìge Per mifurar lo cerchio , e noi ntroua , . Tonfando d quel
principio ond'egltindige . Effe tu dirai quefìa non farà fetenza : c r io dindi
si; quantunque ella non fia dt finta: che l effer te Matematiche net primo
grado di cer- ' t ìì0n viene d dire che fubito ne facciano pale fi &
di concetti dotti , dv alti ? T ali er ano le Poefie d Ennio , oue più abondaua
l'oro, che il letame jer quel poco, che fie n’ha da Marco Tullio in più luo- chi,
da V arrone, da Nonio, da Ecfto, & da altri . Et chi ama di vedere come,
& quale oro fé n a c coglieffe alle volte Virgilio, potrà conictturarlo da
Macrobio ne Saturnali . Delle parole è da creda* , che molte fi riprendano in
Dante da quelli tempi fi\S£> & i fconcie, che ne' fiuoi tempi fofiero
hauute per nobili, & acconcie : così portando l'vfio fecondo H or
atio,& così anche ù Romani auu è 'ne, come fi legge in vna Epiflola à
Giulio Floro . Profiret inlucemfpeciofia vocabula rerum ffux prifcis memorata
Catontbus atque Cethegis N uncfìtus tnfiormis premit, et deferta vetuftas. Adun
que, & per le parole anchora era tale veramente , quale fu (li. maio a
fiuoi tempi il noftro Dante: ne delle parole sì fatte ripren fione.ouero ac cu
fa piu che honore , et loda li debbiamo noi, per hauere quàtoin ejfiofu
pofistbile, tntefio Ì animo à far il fermane volgare, ricco, et lUuftr e di
quelle forme di parlare infime, che poffono fruire à tutte le condi ttoni degli
huomini^iouani,vec chi, fanciulli , mafebi, fintine , liberi, firui , dotti, e
indotti, in ducendo tutte L imitationi. Ilche non vedremo con tanta varie tà
nel Par arcagiamai: nel quale da gtouani amami in fuor a - * M itizec XAG. IN
DIPESA per eccellenza incomparabile rappr e fint ati , & qualche altrÀ
Jinitle ; chi potrà conofiere tante altre imitattoni quante in Dante ?&
pertanto pareggiarlo 5 non che antiporto adefio ? H attendo efio dunque fatta
ricca l’ imitai iene fu a con tante va vietati, (fi la Lingua no tir a con
tanti concetti 3 e parole , chi noti deura hauerli obhgo, come i Romani ad
Ennio, fecondo Hora- tio ? Dt cut no so conofier qual beffa Egli fi ne faccia
in quel ver fi , oue il chiama vn fecondo H omero fauio, & da bene , * va-
gì, am dire valentuomo : poiché à Mecenate fenuendo vn al- *fra volta, il
pareggia pur feco . \ Benché quando mille volte H or atto loJpre\vaffe ,
Cicerone, {fi altri il commendano ben tanto , che nulla di ripu fattone per ciò
fe gli toglie , il perche e mani fi [io , che ben quefii coll e fi fimpio di
quello fi può feufare . Et con/igho allegramente gli fu dtofi , che non figgano
la let tiene di Dante : perche fi ne tro- veranno alla fine contento ,&
gufo incredibile : ne fi sbigot- tifiano per qualche fiabroftà, oue s intoppi ;
perche di pr capi- no non v'ha pericolo . flora per tal maniera rifiofo à quefe
rifposle, (fi'mgotnen- tato per Dante eh' tifa legttimo Poeta , per lavaria,
& molta imitatione, che in lui fi vede ; & difciolte quelle
dubitationt, che n erano (late oppofle , mi compi ac io Signor Bulganno mio di
riuolgere il mio parlare à voi dolce ,& amico, per mofrarut Dante Poeta
Comico . Ma prima che à quefto fi venga, conten- tateut, che fi tocchi altro
paffo di più importanza :il quale fi fife vero , come il ponete voi, non filo
Dante non verrebbe ad effer Poeta , ma ne anchora meriterebbe d 'effer Dante .
Ilvo - tiro punto adunque è tale . Che voi hauete dubbio , che l attit i- ne di
Dante non habbia del poco Chriftano . ,$uefa appreffo di me e vna ac cu fa, che
fe da me\ana prouafoffe aiutatalo fa rei tanto ntrofo , che mi guarderei
d'hauer prattic a fico dome- jìua. per poco Chrifiani intendo quelli io , che
di nome filo fin tali, & nel redo male efieruanti della legge , &
tramanti dalla vera fede ; tra i quali non riporrei Dante gtamaif anno DJ
DANTE. €s. la bella, & ferma eonfefsione fu a a fan Pietro nella Cantica
del Par adì fio : ne mi mouerebbe punto la voiira ragione , per ha iter fi
tolto per t fi or t a alt Inferno V ir g . & ver fi il Purgatoria Catone ,
h uomini Pagani, le cui anime fono all Infèrno crucia te ; perche fe ben la pr
attica degli Apolì ati,& degli Infedeli r a gioneuolmente ci è velata, none
pero, che in viaggio, oue fi va - da per incognite lirade, fa velato all'huomo
fedele di prende * re per ifcorta altri di dannata fetta, ffenzat nota d'errore,
o ca- rico di coffe lenza, come tutto' l dì fi vede fare ne' viaggi di ter - ra
fama . Il Statore del fantifs. Euangelio ferito dagli affafst ni già non
ifchifo l' aiuto che li porfe il Samar itano, che dal Giu dea fi tene a per
ifcommumcato. Che Catone fufie panmente,co me V ir g. per l'Inferno , /corta à
Dante verfo il Purgatorio, non so vedere : tuttauia poco importa quefio, che
l'habbtate , è non l’habbiate bene lìudiato. Balla à me , che tal fondamento è
deb Iole à tanta accufa . P afferemo adunque alla Comedia , poi che , per mio
auifo, appare afai, che Dante per la varia , & grande imitai ione di tutte
le forti dati toni, & cojlumt ,fipub chiamare Poeta, & Poeta ben
rapprefèntantegli . Ci rimane da prouare che fieno tali alt ioni Comiche, &
rifondere à volìri fondamenti . Dico adunque che la fine , & la refilutione
di una fauola in giocondità , & contentezza è di tanta importatila nella
anione, che con tutto che in fino all 'ultimo dello fuoglimen to ellafoffe
piena dt turbationi , & d’ire ; & con tutto , che le perfine fo fiero
Heroi , non perciò fi le potrebbe leu are il nome di coffa Comica-, come dice
Ariftottle colte fiempio et Orelìe , & d’ Egitto in caffo di riconciliata
amiftà . Oh, direte voi, non pon no effire H eroici, o T ragici quefti auent
menti per le per fine, et per gli Eptfodij de' dannati? Dico di no-perche
quanto alt Heroi co Epopeico ; qui non fono negotij turbolenti con morti
meraut- gliofi fra foli Heroi, quale è tlltada et H omero, nefìmilmente fra
Heroi con altri di baffo affare: & pero fitgge coiai nome po- co à lui per
tanto dtceuole . Non fon T ragici, come mo tirere- mo rifondendo à vofiri
fondamenti: perche mancano di perfo- X AG. IN D IFESA nc^ & et affetti al
Tragico conitene noli . Ma & te per (ohe > & le att tonile i firn
per tendono alla Comedia: adunque fono C orni ti. O perche non Satirici pia
folio; per la maladuenssa, che da per tutto vi fi vede ì Quella riprenfione di
vitif , che fi viene toccando talhoraper pafiaggio , che voi chiamate M
abdicete» T^afe per accidente , ne è perpetualo con fallico congedi à ciò ac
commodati 3 o con fi)fiannatione(fiami lecito d’ufare la voce La una , poiché
altra non ci e in pronto più propria ) nè pronuuc ta- ta da perfine tali ;
adunque non è timi lattone > nè può effere Satirica ; ondefegue , che tale
opera fia Comica.Et.Comica an chora fi può dtreper vn altra ragione, per effer
fntel' attieni, et compo(ìe,& cantate da vnopofto in difire^fig, & is
bandito dal la Città fua,viatore , & peregrino fuor di quella; Comico vera
^ mente fecondo il coflutne antico de' Grecite ome nella Poetica ci moftra
Arifiotilc. Ma perche qui vi torcete , nè volete che à par tifo del mondo ella
fia Comica , perche non è Dramatica alito- itone ,ma narrai io ne; fapptate,
che sì come di due maniere T ra gedie (/ trouanoy Vna Dramatic alette il Poeta
non parla mai; Altra Epica , oue il Poeta ragiona, donde H omero è detto da
termogene padre di T ragedia ; perche tal P cefi a può rtdurfi in ‘atti,&
tal volta delle particelle fc ne fon recitate in Scena co- me altroue se
prouato] in tal maniera pofstam dire delle Co- medie vna Dramatica) quai fono
quelle di T eremi o, & di Pian tifi & altra Epicanti 1 n a rrat
inacquale fu fen\a dubbio il Mar. gite d’ Nomerò, che alt rimente non farebbe
(iato da Ansi. con- tr apodo alla lliada,nè alla Vliffea: & non meno che il
Marz- ie la T haide di Menandro,dt cut fa meni ione P lutare ho nel li- bro
dell' afe olt are i Poeti . Si che à ragione Dante appello T ragc fila l'
Eneide di Virg.al ventefimo dell'Inferno , & altrotte Co- medi a quefto fuo
viaggio . Le quai coffe di tal maniera fer- mate , e concbiufe , le vosi re
ragioni cadono inferme: perche quanto alle perfine , che dite non effer Comic
Ite , per effer trop- po Ululi ri , (fi gratiofi, quali fino Beatrice beata 3
Dante Me- rce >& Virgilio fidanza ber QUA ffacendoui buono tutto que -
fio X- 1 2* t DANTE i % A 7 Ho, thè non paffa fin&a difficoltà, vi fi
rifonde coli autori- tà d Ari fi et ile della, fine gioconda , & fortunata
. Tali appoi Greci furono i Drami delle nozlfe d H ère ole , & della Dea H
e- be , di cui fa mentione Atheneo in più luochi . T ali etian- dio furono le
prctefle,& le perfine preteflate Capitani, Impera tori,& Regi Romani^
come dicono t Grammatici , & pur non le toglie ano il nome della Comedia .
Si che le perfone non ci nuocono.Così non ci nuoce la cohfiderationc del
/oggetto, b della materia. che vogliate dirute prima quanto àgli Epifodij , che
voi appellate Tragici, ferina dubbio, et per le perfone, et perle co fi oc cor
reti in e fu offendo i tormenti dati all' anime opra molto più tragica^ he le
morti cor por alti dico ciò no poter fi pfuadcre,. ne effere da dir fi in via d
Arisi. ne de' buoni maefìri che infogni no quai fieno le morti , le pa filoni ,
et le perfine T ragie e perche^ le perfone tragice deono effir melane tra buone
, & ree y & no già del tutto fielerate, come i dannati , &
firnilmente le penei* Cr Le morti conuengono anche eccitare compafitone. Ma de
da nati chi hà, b chi pub hauerne compafiione , come di fommame te fielerati ?
Adunque tali Epifidtj non fono , fecondo che dite voi, finz,a dubbio T ragià.
L'Epifidio del Conte V golino, che. in vero e molto paf tonato, non per tanto
fi può dir T ragicopoà che non ha mutai ione di fortuna o buona, o rea, quali
deono. tffere i Tragici: & il fuo (lato s ha da confiderar in due modi .
L'vno come d'anima dannata alt Inferno per la dijperata fuo, morte nella T otre
, & per t ira con tra t Archine feouo , & per altri fuoi misfatti:&
quefto y ch' e proprio del pr e t (ente ne godo,, nulla ci muoue, come di
copafiione indegno . L' attroncarne d huo mo del mondo fatto crudelmente co'
figliuoli à (lento morir e:& . quello e fuori della pr e fini e attione ,
onde la pietà che fe ne ha y . fi. dimanda per accidente, & fuori delt attione
: & così pub ca - . dere tale affetto nella Comedia. Diche potrete hauerne
l' è (fini . pfo nell' Anùria di T èrcntio , quando Pamphilo racconta la co
pafiioneuole raccommandatione , che di G licerlo nella morte li fa quella
Meretrice, Ne perche Dante, inducendo fi ficjfo à far I 2 quello *t RAG. IN
DIFESA queflo viaggio oltr amondano , come che non vfo da far fi, coniò dite ,
fé non da H eroi , ne finger fi per Epifodio , (inonda Poeti H eroi ci, hauremo
da dire,che non fia Comico: perche nelTvnOy (fi nell' altro fimo io voi
prendere errore. Virgilio conchiude contra di voi, ponendo tre maniere di
perfine à chi e concejfo di far lo. T ra le quali pur vi cade la perfona di
Dante, la prima dt quei pochi , che piace à Dio . la feconda de folle uati per
vir « tute ardente alle Bielle. la terz,a de’ figliuoli de gli Dei, che fono
gli H eroi: ile he intendendo benifiimo Dante, non ripofe fi ftejjb tra gli
vltimi ; perche veramente Heroe non potè a appellar fi. :* Ne tra fecondi , con
tutto che ragioneuolmente riporre vi fipo- tejfir, ma tra quei pochi primi ,
che per gratta di Dio v hanno, potuto penetrare. Hora che altri ancora fuor che
perfine , (fi JB.pi fio dij T ragia , & H eroici fi dicano hauer veduto
delle co fi dell'altro mondo , olirà quello che in Luciano, in Plutarcho, in i
Snida, in Platone, che lungo farebbe a raccontare, potrete ve- dere-, pur nella
noUra veraci firn a Religione s'ammettono nel* la vita di alcuni fanti huomini
per veraci le hifiorie di sì fatte vifioni oltr amondane ; che già non fono ne
7 ragiche ne H eroi- che perfine. Per tale configuenfa ad unque Dante non fi
perde rà nome dt Comico, ne fi dirà che la fu a anione non fia Citta - dine fi
a: di che dottamente il Pigna dijputa nella Poetica et Ho ratio , come altroue
ho detto. Et per tutto quello che voi dtchia tate douerfi tenere la C omedia da
noi , potremo dire etiandio quefle attiont lontane non andare dal Comico .
Perche faranno anch’ effe (pecchi della vita ciuile Chrisliana,ct delle
Chrifiiane. operationi ,per li quali ne viene infegnato quello che ne fia vil-
le, o danno fi in quefia radunanza di Cittadini Chrisìiani . La pr e finita
vfanza che allegate del fingere t nomi fi nega ( come* altroue fi e detto )
coll'autorità de' nomi Romani veri citati da Fello, da Nonio, da Varrone,&
da altri . Che lafauola fi fin- ga, e chiaro, & non fi nega ; ma è chiaro
infime, & non fi ne ga da neffuno quelle attiont effire finte da Dante.
Viene adu» que tolto vta il fecondo vofiro fondamento anchora, che nulla nuoce,
' 'A ì A 1 DAKft i/l i . y * ^ nuoce, li terty che fu del verfo , mi muoue
affai : ne vuo ejfer cotanto amante del contradire, eh' io non confeft la
terz,a rima foco à ciò conuenirfiuma nego bene lo fctolto e fere ilfuo proprio
nella lingua noftra :poich‘ e glt e commune all H eroico infume , come fi può
vedere per L' Italia liberata delTnfino. : il che ne appo r Greci , nè appo i
Latini fu mai: onde perdonando quelle poco d' errato à Dante, fin che fi troni
il verfo alla Comedia di- ceuoleycontentiamoci di lafc tarlo godere ,& vagheggiaci
nelle fue ter^e rime trouate da lui , & imitate da altri, la quale fa rà
molto human a, &gratiofa cofa: tanto piu che quefìe anioni non fono
DramaticCyOne fe mai auerrà che diuenganofi darà opera, che fieno daconueneuole
verfo accompagnate. Se tal voi ta egli fia al\atofì contra la conueneuolelfa
del Comico , & della C omedta , ben fatto farebbe mofìrare i Ih oc hi:
perche ha - ur a per auentura al 7 heatro, alla Scena , o al Poeta fèruito.Co
me che alle volte Chrcmete anch'efo gonfia le nari, & s adira* Inuocationi,
& Propofittoni in si fatte Comedie calate dal Poe ta no difeonue ngono :
& credo che l Mar gite dH omero ve l'ha * e f> cosi come ve l ha la
Thaide di Monandro citata da P lu- tar cho nell'operetta che fa dell af colture
i Poeti. Et i Poeti Co- mic t hanno anch'efsi la lor Mufa, come i Tragici.
Vedete Vir gi/to netrouati , eh' ei fa delle Mufe .Effe, Poeti Comici non
hauefero bi fogno di Deità per rammemorarle cofe, ne Virgi- lio, nè altri che à
ciò deputate le po fero, nè quelli, che i tempii , e glt altari diurni in Ju le
feene coflttuirono, ve li baurebbono deputati , ne conFUtuiti . A fermeremo
dunque, che non ostan te voftra ragione in contrario, le Cantiche di Dante
fieno Comi che. Laviltàpropofìa da voi delle parole bafie, & plebee tan- to
t che fono indegne della Comedia ancora , come quella cofa , che trombettaua,
non vuògtà difendere con l'vfo d'altri Comi ci moderni , autori delle piu
riputate Comedte , che fieno v fette elelle Cittadi prmcipalifsime della T
ofeana: perche non vuo ai» tonfare H antichità coll' vfo moderno ,• nè vuo dire
che fia vi I fruire alla fetta t che da Gr ammalici è detta quafi obfiena . A
"" Muditi Ci ìd RAG. IN'Dl'F. DI' 1> ANTE. Ma Atro fi bene, che
non e dedicatole vfarf tai par ole' da quel la forte di Comedie vili , che
Mimi, & P lampe die dagli unti-, chi erano dette, che shauea tolto Dante
nell Inferno a rappre- fentare: & altrettanto diro delle Compar a t ioni
delle fcaglie di . Scardo» a , & della Stregghia: perch'io le tengo bafsi
fisime, dr viltfsime , & per quefìo à tai perfone , & attioni
conueneuoli Jopra modo . Ma non per tanto acconfento alla viltà > o bajfe ^
da voi in alcune altre voci dannai a, come nella Lucerna che quantunque Seruio
ne faccia confiderationeinVirg. che arifi habbta voluto vfare la voce Lychni
piu che Lucerna ; di- co che ciìo auenne piu per ogn altro rijpetto, che per
quello, che Jcriuete voiycome ho detto altroue . Et dourefte pur confiderà-,
re, che Virgilio e Poeta H eroico , & Dante Comico: ilquale no. è tenuto
afiarfì tanto guanto quell' altro. Et più anchora vuo. che fappiate , che Vìrg.
in quel luoco e (lato da alcun Gramma fico nprefoy & appellato audace in
volere ari\i vfare la parola. Greca, che la Latina ,feguendo Ennio , che prtma
di lui hauea detto. - Lychnorum lumina bis fiex. Di che e da vedere Macrobio
pel fefio de Saturnali. Ne anche nella compar atione de' buoi fot to'l giogo :
de' quali à lungo altroue habbtamo difcorfo : & per quejlo, altro qui non
ne dico. . ^ Il fine del Ragionamento in i.-k% difefa di Dante* ■ * ù» \Y- ? :
-X '3 J V“; swv dyt t. si- t v v'i .■> Vv... ùv.tr-vw fWi Wfoìfekt v.VV'..v
; 5 .\W ':av. i A • , xlflr v . vi*- WìSi «U V.VX RAGIO- •v Cf 7L\ .t5V.il *7*
RAGIONAMENTO DELL’ ECCELLENTE SIGNOR DOTTOR. & V i Z-O'P- p i o * \\ O *« •
'I ■ IN DIFESA DEL PETRARCA. v\ \ \ R A tutti quelli , a cute? obligo tmmenfo ?
tta K Q~ fra , egli fiudiof delle buone lettere ft^onQ chiamarf debitori ,
'Uno, e' l primo mi fare , (fi m'c parato fempre , che finii Petrarca . Per dìe
egli dato fi d glt (ludi in quella età , che la mali- gna incurfìone de barbari
per molte centinaia di anni banca te nuta vpprefifa , & quafi adulterata la
no (ir a lingua Latin al fattala forefiera al tutto : & che glt intelletti
poto haueano vi gore^o conofien^a per fomentare quelle poche reliquie, che vi *
re stanano ; Egli , dtco^acutifsimamente coll'occhio penetrando il centro del
bi fogno , datofi allo fcrtucre , tali & sì validi fon- damenti gitto , che
i fucceffori prefiro animo : & quella che sì difficile co fa da principio
parca fecero talmente ageuole , che cacciata d terra, & fepeltta ognt
barbarie, bora la lingua La- tina f e au ancata a tanta altezza, d quanta poco
più nel glo- riofo tempo de' Romani fi vide . Della Volgare non parlo, come che
man fieli o fi veggi a ^ fenica lui poca , o nulla delicatezza ri- conofcerf .
Dante fu certo vn grand' h uomo : ma nella Latina non da pareggiare al Petrarca
; fe bene in dottrinale in dar for & neruo d concetti per gli feientiati è
maggiore di lui nel- la V olgare . il Boccaccio fimtlmente non e dubbio che
nell una, et nel? altra cede pur al Petrarca: perche nella Volgare poche fo no
quelle opere fue, che fi pof ano leggere, oue egli no mofiri ajfct fattone di
parole 3 (fi di concetti • Non per tanto vuo negare > che XAG. IN DIFESA che
òr luì etiandio la fu a parte delta gloria non venga. Mail f tirare a per
confentin. trito Scommurtc la palma ne tiene: Onde feffo gran meraviglia mi
prende , come /i tr non ino di quelli tal bora etiandio fot rati di dottrina ,
cbeji pongano a lacerar lo ,ei riprenderlo ,Jen%a ben prima vedere coment eh
qual nprenjì» ne egli fi a degno : poiché de gràd 'h uomini conueneuole non e
di far giudicio,che temerariamente habbtano pronunciato cofa da penttrfene
dipoi . Aon vuo già dire , che non prendano degli errori aneti tfsi : ma ben
vado io fimilmente argomentando , che i Itprenjori loro pofjdno ageuolmente
errare , anchora in . quellticofe ouc gli riprendono . il che cosi come in
Dante mo- J tratekbabbiamo 3 così mostreremo ( s’ io non iti inganno ) nel Pe
trarca . Di cui venendoci alle mani alcune cofè da certi feri- tori riprefi ,
non ci è paruto ragione uole contenerci di ributtar le , Donde prendendo L'oc
cafone il Signor H or a t io C anobio 3 c he dell'altra caufa era Siato l'
autore 3 poiché a tempo nel folito luo* co del? Ac ademia no tira accolti
fummo, in tal modo truffe il ra gionamento, & comincio à dimandarmi , A or.
C he giu die io fate voi delle Battaglie del M ut io, Ó" delle fu e ope
moni intorno a quei fcritton 3 ctiei riprende? A ter. etici fa vngran
Battaglione . & ben ragioneuole era, che nel- la vecchiezza fua di Padrino
di Duello fé nufctffe a capo aper- to coll’arme in battaglia: f e ben non le
vibra tutte con molta de flreffa ,ne coglie afai dritto . A or. Fatemi piana la
metaphora , o allegoria che fi a quefta , H ter. Il buonfchermidorc non vuole
effer moffo da irafo da pafsione alcun altra sfrenata : perche i colpi non v
fendo con drittura di ragione , bora folli , bora vanijenfeono t venti , e i
pareti , Prendete l'effempto del detto mio in Sophocle dall’ Aiace fla-
gellatore, che credendofi di menare t Greci a fi di fpada, in lor vece vcctdeua
pecore, & buoi , A or. Voi parlate à pafsione per la Vare bina. Pi ter. Se
volefst dire di non hauere in vita amato il Varchi altrettale to quanto egli
amo me, che fu incredibilmente , direi vna fol- ta .Dig DEL PETMtCA, fi tabupia
: &fimilmcnte, che non l'honorafsi in morte quanto il vagirono le fue virtù
ti , che'l vagirono appreso dt me infinita mente . Ma non per tenendo à me
quejla arena 3 crediate cer~ to che nulla pereto mr muoue. Hor. Le coje del
Rufcelli^& del Cajìeluetro forfè ì \ Hier. Ne quefie, ne quelle ». - , ■ •
* - Hor. Del Petrarca, di Dante ? . . Hier . V.ifiete appo /lo: & molto mi
fon merauigliato, che in si fatta lotta contenda vn par fuo dt rendere la pugna
men glorio] a,con >VA. quelle Madonne Rtme&r altre fintili locuttoni ,
eh' et va f par- . ■ -i gendo per lo fuo libro piene difchernt , & dt beffe
, ad onta de', vitiferi vinti : le quat cofèmt per fu adono in lui verace
effere la fu a gran modelli a , ch'egli dtfe sleffo contra il Varchi predi
capir de ferine . a »• v, Hor. Da qiteftc derifìonì infuori, e' mi pare, che
non fi a malhuomo: ne Cbrifliano da effere /fregato . H or. Dio me ne J
campirti io l' ac cu fi di quefio, non fapendo io ne per vedutale p pr attica,
chi egli fi fia,ne quali i collumi fuoi. Eglìc ben vero* che e (fio, o lo
Stampator fuo in quel libro r vno ingiù- .a .Y.V- riofo huomo, dicendo à fogli
i t+.che i Phtlofo_phi fono i Patriar chi degli her etici: la qual parola e
nella fua bocca da quelli te- fi vna cfpreffi menzogna apprefio dt noi j che
non pofsiamo effe ù, re li cent tati , ne lice» tiare altrui ne gli /ludi della
Philofophia, fen\a prima approuarci da' Ve fatui no siri religiofifsimamete. Hor.
Aucrtite che queftafu fienten\a di fan Hter animo in vna Epi- fiola à
Ctefiphonte / crina contra Pelagiani: laquale ei tolfe da . . Vi Tertulliano
nel Libro contra H ermo gene . \\ Hier . Se quefio huomo haueffe parlato nella
maniera , & né ' tempi, che parlo quell' huomo jàntifsimo, non haurebbe
detto fe non he ne, & con veracità. Ma il cafo è, che oue fan Hieronimo par
- . Va U de Pbilofopbi antichi dogmatici , che colla peruerfità della . Vi
dottrina loro infettauano la purità della finta Chic fa , il Mu- tio parla
indistintamente di tutti quelli , che fiotto nome di Phi- . V\ lofopht fi
comprendono: &. oue quel fimi huomo uon fomma mo- “O * K defiia ?? *ag. m
ni fesa écfìiarifèrifce la feti lenita non come fa a, ma deliri ; il lina ito ,
come di fuo capo la pronuncia , dicendo ; che lo fa manife * ft amente . Et men
male farebbe fiato , che nhuuejfe citato l'ate torej o parlato di quella for
macche parla efio. Hor. Certo che la par olà. ì vfcttxfuor de ’ termini gratto
fi ~ . ; v . ■ H ier. Hor che dir e (le fe n~o cotento di queflo, uà pure co
fòmma eloque %a nella fecoda fua declamatione in dtfefa dell' Italica' lingua^
pervàdendoci la lettione delle J comunicate nouelle dei fioccaci ■ Hor. Io non
fono ancho arr inaio t ani oltre, Hier. Porgetemi il libro , che il luoco
efegnato . & vdite quello , che del Boccaccio fi dice. Vdite le parole
formali. ' 0 i 1 rotto Egli vn nuouo modo di fcrittcre : neiquale parte Bile ìt
eroico tenendo ì & parte afiutie , dr inganni Comici , parte fieri accidentiTragici
fcriuendo: & in quelli molte belle more lata » & con grani, &
fentenùofi proemij in belli fs ime dottrine introducendo, con la dolcezza delle
fauole allettagli animi de lettori , dr con gli e fiempi , dr con le belle
/enterite la via del ; bène ^ e beatamente viuerc ci dirnoBra. . v? Hor. In
quel libro fi dimofìra la via del bene y & beatamente vitto*, re ? Perche
dunque e dannato ? Hier. Ne contento di queflo il chiama opera di u ina. ' v*
Hor. Deh non piu» vi prego. Ma pafstamo alle cofie di Dantc> dv del Petrarca
dette da lui. • vnv .. V v\ .v.w»v\yt Hier. O perche più lofio douendo parlare
delle cofi del Petrarca » non cominciamo noi prima da i primi ? Hor . N on
m'appongo ben bene. Hier. V ito dire» che hauendo ilCaBeluetro in alcune cofè
riprouata il Petrarca , dotteremo tncommtnciar da lui , come da vn mag giore
del Mutio sì d‘ autorità» come di Cenere. \ • Hor. E acciamo come vi ptace»
& veggiamo i luochi . \ Hier. Aprite il Casìeluetro al principio
de'Triomphi »& leggeteti primo argomento nella fine . . * ' . * v> v 4 H
or. Egli non può lodare queflo fogno : perche il Petrarca finge di fi-, gnarfi
dopo la morte di Laura t non che dopo l' marnar amento : 5 . , . ' \ {fa* c * di PETRARCdr fìngi di
fignarfiquello chegli era attenuto. Et che ? Bifigntt ricorrere à fogni per.
narrar e hiftoria attenuta, fe non fìngiamo , che ci fra predetta prima, che
auenga ? Pi ter. Chi non fi merauiglicrebbc d un tant'buomo, & di sì acuto
ttu • | iellato , che non ha bina cono fciuto in questo primo triompho % che'l
Poeta fingefiognarfi manzi /' inamor amento fuo : poiché fi finge, parlando
coll'ombra amica, di non hauere anco veduto ia fua M. L. dicendofi in vn luoco
. O figliaci mio qual per te fiamma e ac cefi ? Et tn altro -v- T al par te
nodo fafsi, e tu noi fai. ' Etpofiia che all' tmpro . YV- uifo fi conobbe
vinto, & prefo da lei , H ormai ti lece . ■: Per te sleffo parlar con chi
ti piace , Che tutti fìan macchiali d'vna pece . Si che affai mi fare che pofia
dire il fogno effer finto prima. Hor. Seal dottati Solgià l'uno , e l'altro
corno t>el T auro . Moftra il Petrarca d'hauer poca conofcen\a de' fe .
uV& gnt eclèttiche volendo figntficare il fèfio giorno d 1 Aprile , dijsei
che già tl Sole era entrato tn T auro, ìi ter. Ne quefta paffa fuor della
merauiglia mia : poi che dalle parole di quefìo yerjò, & da quelle del
fonato ; • Quando il Pianeta che diftingue l’hore : congiuntelo per dir meglio
par agonate infime, apertamente fi moìlra quale fial'o* piratione del Sole
nelle corna del T auro à ventidue, o vmtttrè- gradi dell' Ariete , ó"
quale quando egli e nel Tauro: perche* qualunque volta il Sole c nella fine d‘
un. Segno, & f> dir così, co' ' raggi fiuoi giostrando fen va ad
incontrar L'altro ,& ferirlo, ben ragtoneuolmcnte fcaldarlo fi dice ; ma
dotte egli e m effo en- trato con tutta lafifian\a fua,deurà dirfi non tanto
caldo^qud. io infiammato (come qui il Petrarca) efiendo il Sole nella fine d
Ariete^ và to' raggi fitot incontro alla prima parte del Tau- ro , intefa per
le corna , & così da lontano ferendole le f laida ; ma quando Egli e pofeia
entrato in ejfo , & che alberga con fi- co ne primi gradi , allhora si che
l' infiamma . Effimpio vi fio. . . W *•.. PC j phc- Digitist yt x'ag.in nr
rZsAi fhetcnté', che prima non poteva acccfìarfi al padrei ntfinfa •• ?
Uier. Se questa opinioni: della, felua amorofa y come fdlfa » dalla Sditi Ì4,
Cfìefa, dannata f offe, & che' / Petrarca, ne fife in dubbio (come dice tl
Bulgar in o^ ) lafolutionc fua none buona , ned dodarfi;'pef.che in ogni modo
tanto farebbe errore del Petrarca ù fendere nelle carte fu e così- fatta
opentone » fi andane indub- bio eh’ ellafojje rea, quanto fe nefufe fiato certo
; & per tanti dico poterf efìorrc il verfo. v O tomi giù nell’ amorofafe
ludi cioè io pieno; d’affetti am orofi cada nella felua ; cioè nella materia,
che da Greci «A* fichia-t ma. , così anchora foglio cjporre quell’ altro. Ma io
faro [otterrà infecca felua ; cioè tn fece a materia . lì or. Jduefia
fìofitione è fìttile: ma ( per dire il vero )à me non qua - dra molto : perche quell'
e (fere dopo morte felua amorofa ; cioè materia anchora piena degli afietti
anmùfife troppo fi trac» c biuta, & male credibile. fJìer. Sticacchiatafr
mal credibile non deurà parerui, fì bene con- futerete che tutto è concetto del
Petrarca :la doucdfjem que‘ tcrnarij. ; Ponimi incielo, od in terra,
odìnabifio) . -t ù , V , In alto poggio , in valle ima palustre . . \ o Libero
fìnto, od dfùoi membri affffìi * -•r danté. Hor. fedele forfè dir quella della
Poetica fua , otte s in ferifc e ijUel . Come afino cacciato dal battone?
perche facendo ilomero la comparatone da vrì afino ad Aiace , fi giudica che /
Poeta r ap- pare f enti in cjuel valorofiijitmo H eroe condii ione troppo
vile,CP molto poco dtceuole. _ v • ' fififi jjicr. Ifihaucte tndiuinata. Ma il
M utio la ttorpio , come ho detto y &. non la tntefe: ne 'vide quanto Ella
è bella , & propria tantoché come degna dei principe de' Poeti , reca ficco
lode sì fatta , & ammiratone tale , che merito da Pi ut are ho fra le piu
belle d affò e rtpofta. Hor. Fateui vn poco più alto à dichiararne la cofa :
perche non vt mane a chi frgua animofamente il M utio. Hier. limi crede a che
doueffe b afar ut la grande autorità di Fiutar choirna poficiache del contrario
maneggio , non mi recherò a noia d'aprir ut il tutto più alto che potrò ,
affine che neffunp*. in gannì. H omero adunque nell' vndtceftmo dell' Iliada
volendo r/tpprefrntare il valore d’ Aiace contr a il grande sformo de I> o
iani, che li eranofopra in gran numerose con tutto ciòpotcd- no volgerlo in
fuga , ò fermarlo dalla ttr age } che d ejsi fiaccai prende la filmigli an\a
dell' af no , che in vn campo di biada en- trata paficere foffire, &
tfirezfia lepercofife de fanciulli , che . co' b afoni fanno fior z, a di
cacciamelo. Ned Eglife ne parte prp via ,c he molto ben f atollo ,& empiuto
fe ne fi a. 1 V erjìfiòn queflf -■fi fa A qT* 6V0S ir#§ Ifin&ÀroTnuMs fi fi
ttutif t» Ni tto?*x Trtfi frad d{i$ìs *«>* » , • V * 1V ; "fi reìciÀSdv
Bctfh» tifa, oìdi TirtùJtf TlTTTW/V fOTfOt^OlOl , j5i* Ti VKTTl# AVTUV ^ fi. '
vinsS r'HtMtoeM, irei r ly.ofieca.76 . cioè - • Come quando afino in campo di
biada entrato , malgrado di * ^ZjÒ . ì- . * . I *' V* ’ Fioro, 'che intorno ad
ejfo già molti battonifono fpez%ati Fafcé nell'alta biada , ma t fanciulli il
battono con le maz » ' zfiaie: Ma la for\a debbole loro. ,à pena il cacciano
fuor della pasturaci che f atollo . Out la eoparatione tfo» da a fino ad V. : v
v huomo DEL PETRARCA. Sm intorno, M dà hu omo ad afino e fatta: ma dalla
pertinacia (per dir così )di quell' animale à quella d‘ Aiace, congiunta alla
tote ratina delle per coffe, & delle fatiche : con folenne rapprefenta «
tione non di figura corporea^comc ingannandofi crede il Mutio ; ma di anione
oftinata,& tolerantc: ile he e per tenente al Poeta , così come l'altra al
Pittore. Or guardate dunque fe così bella comparatone con vn fol ver fio fi
potea , o douea ifprimere. Ma no (Ir a cura non e di fc aprir e gli errori fuoi
più , che di difende - re dalle accufe fue il Petrarca . Vediamo per tanto
quello , oue Egli il riprende , quanto fia ragioneuole. Hor. Voi che afe oliate
in rime fparfe ilfuono. Non pare à lui, ne a molti altri , che quel v oc attuo
Voi h abbia doueappoggiarfii & che così non ili e a bene il dire. O Voi }
che afcoltatefpero trouar merce: perche non fanno legatura : & ci •vorrebbe
vn verbo, che rtfpondefieà voi,comc Sappiate^ dite» o fimile. Hìer. Prima ch'io
entri nel di fiutar e di cofa ale un a, vuo aucrtirui, dr replicarui quello,
che in Dante vi difii ; cioè che da' Poeti no fi debbono chiedere cofe molto
leggieri, ne attendere sì efquifita diligenza ; conciofiacofa che tutto quello
che da' Poetici viene» dalle Mufè, come dice Luciano , et fi dice venire. Hora
quanto al Voi che mi proponete , so che ajfai ballerebbe à dire quefta ef fere
di quelle leggieri. Perche fcn^altra fiotto' n tendenza di pa- role non e huomo
sì ftupido, & infenfato, cui non fi faccia pa- lefie il concetto. Et
ripugna à Grammatici tutti il volere che ' /. cafio chiama tiuo regga Verbo. Ma
per dirui interamente quel- lo, che bengiouanetto ne'ntefi dalSig.Innocentio
Ringhieri,che il primiero fu , che in quefii sì udì m’introducefie: & à
cui/è v ho mai fatto profitto alcun buono, molto ne fon debitore, no meno che
al mio buon V archi, ilqu ale mi ci fieronaua . Diceua Egli adunque, che' l
Verbo principale del Sonetto era il primo del pri mo ternario. Ugge dolo no
coll auer fiatiti a Ma, come fi or rottame te fi legge, & fifiampa ; ma col
Vicenome Mi dauante al Ver - ho Aucggto : di modo che fia il fenfo . 0 Voi che
afe oliate ; io fi RAG, 1 Ut DIFESA vi atteggio bene , Et non farà lontano dal
ragtoneuole , che vi fi pitto’ ntcnda vn verbo Sappiatelo Crediate, b fintili
altro, Per- che in altre fintili forme di parlare i Latini vfano anch’efii co*
fi: Dico in fintili , come H or atto nella Poetica , \ O ego lauus , £>uì
purgo bilem fub verni temporis horam ; mancando -, vi il Verbo Sum, b Vtdeor ,
o altro tale. Et quando v’accade ve’ buoni Poeti trouare di fintili [contri ,
per Dio non vi turbino le parole, pur che intendiate chiaramente le /duole
,& le co/è r- perche (come dice Plutarcho nella Gloria degli Athenie/i , )
le. cofe,etlefauole,piu che le par ole fi [limano al Poeta necejfaric : li or.
Già non fi giudicano difuttli queste confiderationi, per rifpetto di chi vuole
imparare . alili or a mafitmamente quando s' in ten- de qualche curiofità:
quale è quella , che dice cChauer o/Jeruat A in tutto' L Petrarca , non
trouarfi eh’ Egli habbta rt/posìo mai colla feconda rima del primo ternario
d'un fonetto all'vltima del ternario fecondo : fe ben Cha trouato in vn di
M.Cino . ffier. Maggiore fatte a/u di colui , apprejfo Sui da , che trouo nella
Greca lingua tutte le fillabe che formar e fi potè ano. /lue fi a fua
o/feruatione fenz,a lui, me la fapeua anch'io. Ne vub che Li ne habbiate obligo
veruno: poiché non vi mofira fe'l debbiate 3 o no debbiate figutre ; ne fe v ha
ragione per lo sì, oueroper lo con- trario, Venite à gli errori. Hor. Erro il
Petrarca fecondo lui grauifsimamente, fi che olifee an - chora di befiemmia in
vn loco , oue parlando di nostra Donna , con degno rifpetto di/fe. Ma tu Donna
gentil, tu no (ir a Dea: ‘ Se dir lice, & conuienfi. Et poi della fua Laura
ferina ri , /petto dice quello , che e pur vna befiemmia, il mio fignor
federfi, & la mia Dea. ti'ur, S/uefìo guinzaglio di befiemmia è pur troppo
grande: ne fi de* rebbe fi facilmente appendere à buoni autori: &
mafitmamente co bugia 3 & calunnia. Et à questa voce di befiemmia v hauete
v potuto accorgere come io mera raccapricciato,& quafi refolu- . j iodi Di PETRARCA.
• ito Ai p affarla: e [fendo io fempr e fiato di tale animo , r/fe chiù» que
difende vna beftemmia altrui , non meno fi a b c (lemmi ato - re aneli effo . T
ut t aula vuo ricordarmi ch'egli allega male il verfo, & in verità l'
allega male; perche il Petrarca non dici Donna gentile , ma Donna del cielo: in
quefto modo Ma tu Donna del del , tu nofira Dea. Doue appellando la Vergine
fantifiima col furano titolo proprio , & verace fuo di Signora del cielo,
come nomedi degnità ; non volle ancho tace- re L'altro pregio del nome di
Natura col chiamarla nofira Dea come che Ih umanità, della quale participi amo
fico, in lei deifi- cata non doueffe tacerfi, come eccellenza, che per fuoi
meriti fi a dtfiufa, & renduta alla creatura humana: & qui ftà 1‘
ampli- ficatane, & la merautglia di quefio concetto : per lo quale con
certa rifondendo. fcambieuole nel primo fi pone condii ione hu - mona, &
diurna; & nel fecondo diuina,& humana ; come Do ita del cielo, &
Dea degli huomini: & volfi il Petr. dir quefto per confermare quella
opinione, che s'hà che in carne, e in offa come Donna la Vergine fantifiima fa
glorificata in cielo . Nè quefia è beftemmia , ma fi bene fonia , e pia meditai
ione. Slux io poi à M.L. che Coppellarla col titolo di De afta vna beftem- mia
; non debbo non merauigliarmi di lui , che feenda à quefto particolari, non
fapendo egli ciò che fi dica: perche quefta vo- ce Oi'os, che vuol dire Deus ,
viene dal verbo , chefignifi. ca guardare con merauiglia : onde tutte le co fi
che s'ammira- no da noi , fogliono appellar fi diurne. Donde Ar'tfi. nel quarto
deli Ethica dice , che i Laconici chiamano gli eccellenti artefici per tal
ricetto huomini diuini. Et per quefto M.L. del P et po- trà ben chiamar fi la
fu a Dea , non per ragione eC adorazione , ma d ammiratione : fi che fi quefla
fi a beftemmia più che colo- nia, l afe ter o che altri più di me intendente la
conofea, & giu- dichi. lo la tengo di quefta maniera . Hor. La difficoltà
dell oppofìtione à me pare chefia in quelle parole, che feguono di quel me za)
verfo . Se dir lice ,& conuienfi : perche il Mutio vorrebbe che'l * •>
La par . f * *AG. IN DIFESA Tetr.haueffe Appellato la Vergine per no sir a dea,
ffenza pomi la dubitationeffè cotal nome le conuenìffe, o foffe lecito
attribuir le, come fe die effe ciò con timidità alla nostra Donna , &
fètida paura alcuna l' affermale di M. L. che in tal modo vetiiua A far quefta
maggior di quella . /Pier . jl Mudo prende la ragione à rouefcio',& pero
s’inganna. Tut io quello luoco pare imitato da Marco T ulìio nella quinta 7 u-
fcolana la oue parlando dell’animo humano à paragone di Dio j dice. Wumanus
autem animus decerptus ex mente diurna , cum alio nullo, ni fi cum ipfo De o(
fi hoc fas e fi die tu ) comparare potè lì . Confiderando che’ l Petrarca parla
con r inerenza di ta ta Dea, dubitando di non dir poco , & di non offendere
tanta M aie sìa coll' appellarla Dea di noi huomini vili 3 &fo^i per t gli
abifisi de' peccati, oue fi amo immerfi: concio fi a coffa 3 che ella ne fi a
così pura 3 & candida, che non ffa 3 & non feppe mai c he còffa fofie
peccato,^ cosi porre propor tione tra noi ,& efiain quella guiffa 3 che fi
temeua M. T alito di porre propor tione tra l’animo noftro , & la gran M
aie sìa di Dio . Ouero che il Petrar ca difffe ciò con timidità , paredoli così
di preuertire l’ordine del l’amplificationi,& dir poco di tanta Vergine,
hauendola prima posta nell’ Imperiale Maelìà di Donna del cielo ; fi che non
rifi. guarda tanto la fignificatione della par ola, quanto l'or dine 3 df la
coUocatione del concetto . ; lì or. Cacciata da duo veltri vn nero,vn bianco.
Starebbe meglio co la copula e vn bianco :& non fi lauda ffenz efiffa 3
così come mol> t’ altre fimilt lo cut ioni ffenza copula fi biafimano . B
'ter. fflue fi a e vna ffottiglie\z>a,che sandajffe in giudicio il farebbe
condannare nelle ffcffe: perche appo i legifli 3 quelle coffe affai co «.
palate efiffere fi dicono , che già c tono fiotto vn'isìejffo conte fio di
parale: & la vergola bafia in vece della copula . lì or. Sola la lingua mia
del cor non tace. Modo di parlare al con tra . rio di quei che dour ebbe .
Jiier. Grtn luoco haucua quesì’huomo da riprendere il Petrarca . t>di
PETRARCA* g f C he memoria del? opra anchor non langue : cioè ,pur viue anchora
: & altroue . Et già jnaipoi la mia lingua no tacque) volendo dire parto ,
onero diffe. H ora io non so fe egli intenda la ragione delle de- firuttioni de
contrari: per la quale fono lecite fimili forme di par lare, e mafs imamente à
Poeti . H or . D'vn Jpirito conuerfo:& più fi fiima , Che di nouanta noue
altri perfetti . Più finima è vna empitu- ra: la quale non ben fi lega con le
precedenti, ne etiandio con le feguenti parole . Hier. Et più s ha fi ima,
folea leggere il Ringh ieri . H °r. V omifur andò à pafii tardi, e lenti .T
ardi , e lenti è l'ifteffb. iV ota , che di tale empiture molte ne fono in
quefto Poeta non da imitar fi . Hier. S e gli e l iftejfo BqaJlùs, che x JS RAG
. IN DIFESA va, cioè della caccia : & per c a fitta ferhare fu lacerato
> coni* nelle Narrationi amatone di P lutar cho fi vede . Non fi confa colla
fattola d'Ouidio punto, A grò fi ci vuole del Macco . Dio- doro Ciciliano al
quinto libro delle fue Amie hit adì à qu attor di et Capitoli, dice; che
Atteone fu inamor ato di Diana . Crac uno e fi non potè fi legi . fi auc te vn
gran fiacco di ragione S. Mutio. N or. Qui fio genti Ih uomo è molto animo fio
nello ficriuere,& nel giu- dicare ; tuttauia mi rallegro , che l’opera non
fi getta « V dite quefia . Ma più quando diro fen\a mentire . Donna mi prega ,
pere h'to voglia dire . Quel ferina metà tire è vn puntello troppo manifejìo
> che v' ha pofìo il Petrarca » Cr farebbe flato men male. Ma più quando di
dir prenderà ardire: ouero Ma più s un giorno a dir prenderà ardire . ftier.
getìfle mai i più duri, et ofiinati verfi da Jpingerfuora de * detti E poi dire
che farebbe flato men male I A quefii sì che h fogna- no et puntelli, e
tenaglie. A chi volejfie fargli pronunciare da vn blejòjo da vn balbo: buona
notte . Che quel ferina mentire fin •vn puntello, non so s' io mi merauiglt,
ànodi chi l dice . Vuole il Petrarca poter dire fenza mentire , cioè con verità
che ha ri ceuuto questo fattore da Madonna , che lo prega à cantare , re-
candofi à gran fiat isfatt ione d animo, che veracemente ella gliel comm andt :
perche neffuno vieta il dirlo così fcmplicementty & con menzogna; come
forfè l’autore di quella Canzone, il cui primo verfo egli riferifee quiui.
Adunque egli è pur f ondarne n to ncceffiario , & non puntello . Mor. Amore
, & la volubile fortuna . Diedero à chi più fur nel modo amici. Qui è da
notaresche chi in cafo obliquo contra Cvniuer fiale vfo : & più d'vna volta
fi trotta nel Petrarca. ' * ffier. Se è contra tvfo v ni uer fiale, è male , Et
fieè male, per che tv fa egli poco più f òpra à foglt 123. Jcrtuendo ? Quefio
modo dire non mi dijfiacc , che c cerne vn famigliar e ragionamento à chi di
PETRARCA* I 7 dì quelle cofiè erano fiati te (limoni . 11 or ' Vinca il vero .
Non giudicate anchora voi l'oppofitione e (fere diritta , & ragione noie .
Hter» fton danno io L‘ oppofitione : ma condanno l'opponente , che vo- glia
ejfere il Legislatore: et in vn tempo tsìeffo tener fi lecito dan dare ficiolto
,dr libero , (pattando per lo campo, come Imperato- re . Et quejìa c ofa non e
di/simile da quell’ altra , oue grana il bon Varchi et vna mentita à fogli. .
dicendo, che nel (uo pro- prio parlare^ egli non vfa quetta voce Solamente: oue
in quello fuo libro piu di dieci volte l'ho notata fritta con alcuna altra
Jìmilmente . H° r ' Benedetta la chiatte, che s'auolfe Al cor e, &fciolfe
l'alma , efcojfalhaue Li catena fi graue* Officio dt chiane e aprire , &
ferrare, & non già difeiorre . Adunque il Petrarca dice male , à vola re
ch'ella feioglia L’anima. Hter. La chtaue buona quanto ferra, & flànge,
tanto apre, & al- larga: pero non vi paia frano, fè aprir emo,&
largheremo que Jìo nodo altrettanto quanto par e petto dal Mutio. Arifiot. nel
quinto dell Ethicafafede , che appo i Greci quell' ofiatura, che congiunge
legando le falle al collo degli animali e chiamata £ , cioè chiane : tl perche
come dice Plutarcho negli Apoph- thegmi de' Regi,& degli Imperatori spendo
Philippo Re di Ma cedonia ferito in quella parte della gola, & colui che l
medicati 4 chiedendogli certi denari , li rijpofe il Re ; Tu hai la chtaue in
mano, prendine à tua pofta, alludendo al luoco della ferita. Il- chefeppe beni
fs imo Lante( il quale vogliono poi dire che igno- rale le lingue ) quando nel
capìtolo 24. dell' Inferno dififie. La doue il collo alle fpalle s'annoda , H
orafe per così fat- ta chiaue s'annoda , perche non anchora fi 'ficioglie ?
ffor* fittesi a rifpofia come fiottile, (fi buona m appaga affai', amerei
nondimeno , che ve rihauejfe vn' altra piu profi ima, Hter . Sappiate figliuol
mio, che I ignoranza delle figure fa molto finte te prendere di sì fatti
granchi . che qui pone in vfiò il fetr. tf IUG. IN Dì FESA Petr.fi chiama
Metonimia de a fefta maniera quando fi dict l'effetto per l'efficiente ; come
l'aprire per colui che apre: onde fi deurà efporre , Benedetta la chtaue, cioè
quella mano , o quell 4 per fona, che sauolfe colla chtaue al core , ó“ fciolfe
l'alma . { Hor. V ri altra fintile difficoltà fi propone da lui in que l ver
fio In quante parti il fior dell' altre belle Stddo in fe fiefià ha la fu a
luce fparta.Oue errore fembra md nife sio perche il proprio de' fiori e di
ffargere odoref&rio luce. Hier . Se la bellezza, fecondo i Platonici è vn
raggio della diuina lu- ce: perche non può M. L. ( che in rifpetto dell altre
Donne belle dal Petrarca e detta Fiore di belletta) fpxrgere lafua luce tn
quella gui fa, che dal raggio fi fparge ? Et forfè anchora Fiore in quello loco
fi prende tn quella fignificattone , che dalla voce Greca per vicinanza viene ;
cioè Fiamma, conciofiaco fa che , in Greco ci'o fignifichi ; onde altroue
l’ifiejfo Pet.dtjfe . Laima mia fiamma oltra le belle bella. Et della fiamma
chi nega vfeire fplendore, & luce ? Ho detto quefio tutto per a- fandania:
attendati alla prima,fc ben quella nonfifprezfia . L or. 0 bel vifo, oue Amore
infume pofe Gli [proni, e l freno. Nel vifo di M. L. nonpare che nefpro ni, ne
freno r apprestino all’intelletto cofa , che habbta da di- lettar punto, che ne
fembra vedere vna Donna con vn morfo in bocca, & con vn paio di [peroni
pendenti non io donde , fe non dico dal nafo, o aU'orechie: & Je bene e par
lare figurato, fa pur brutta figura* Jiìer. Se intenderete gli fproni,el freno
d’ Amore non e fiere m ater ta- li, & terreni, ma fpir itali, & diuini,
conueneuoli al Signor lo to, non vi parra fi foffia figura: perche far anno
tutti leggia- dri, & or atto fi in quel modo, che ne anc hor a fi r
apprefentarx nulla d’hor ribile, che leghi vno amate negli occhi tn quel ver
fio Che i be' vofir occhi Donna, mi legar o. Hor. Que fi a oppofitionc
veramente fi potè a ferina feommodopaffart fìtto fileni io- ma que fi altra non
già, per la quale il Pet.moftrX di non intendere quale fra l'effetto delle
corde bagnate : le qua- li I bttwrt.Aitcà*'' H vtrdmehte'fi tirano , & non
già fi allentano ; vditt ' Pioggia di lagrimar , nebbia di [degni . Bagna, (fi
rallentale già stanche far te. Et così dice il cn trario del vero effetto:
& la nebbia bagna me de firn amento. Hier. Il Cafieluetro dice, che l Pet.
intefe della mollerà* "> » - • fior. Dichiaratela vi frego. > - H
ier. lo mi crcdea, chel' intende fie così ben come io % ..7 fior, per mia fe y
che non ne intendo niente . Hier. Et io dunque fa' nt e ndo sì ben come voi.
Hor. V veggiamo di far forzati intendere il Cafieluetro : è dia w mola vinta al
Mutio. Hier. La Ritorica e buona . Credo che’l Cafieluetro voglia dire , , che
il rallentare del Pet.Jìa ammollire, come che dal bagnarfi le corde ,/egua il
loro rallentare , cioè l'ammollire: ferche al toccare fi rendono molli, &
per confegucnZa in quanto mol* Itfepojfanodir'lente . . - ' ' \ Hor. Come
vifodtsfà à voiquefia fio fittone } . Hier. Bentfitmo, quanto à voi. \ Hor. lo
per me la do vinta al Mutio. Hier, 0 cote fio no '.perche pur troppo è chiaro
il Petrarca difender feftejfo. Non vuò dire che f errore fi a feufabile, per e
fière in artificio mechanico fuor della Poe tic a ; ma dico, che dtjfe quel lo
che intefe , & intefe bene. Le corde fi dicono effere fìr ac- che allhora,
che più non fono da porre in opera : perche pone n dolc in opera , col bagnarle
s'infracidano, & tirandole fi rom fono i & così fi dicono allentarli.
Tali erano le far te della na * ue del Pet. già fìanche y & fi acide, che
colla pioggia delle la- grime per lo troppo continuo tirare fi allontanano,
cioè fi fra- geuano homai , ne potè ano più reggere : talché quella parola [Già
fi anche] pone la differenza trà effe, & le buone, che no \. j allentano
per pioggia. Et vi dico certo, che mi merauiglto ,* che vi fi facciane tante
parole fopra. Hor. Non vi mer amplierete già di queff altra, che s'oppone à
quel verfo. . \ M o cor V L t in modo , che ne fio diùenuto Hanco: y all
incontro io da eff» volentieri faprei ,fe l'occhio operando nell ’ oggetto y o
diciamo riccttendo in ft le forme oppofic, fi die a far e alla lotta » o corre
refi che l Pet.frabbia potuto dire* .. Stancogia di mirar x nonfatio anchora.
Et altroue . * Gii occhi miei fianchi di mtrar non fati} ; per qual r agio ne
lo St&er aldo, belhpma gemma fcintillante, & mandante gli file udori
fuoi viuact come L’occhio humano ben fano, e t in- tegro fi che Date al
tretefimoprimo del Purg.c litanie gli occhi di Beatrice fmer aldi , non fi
pofifa dire (lane o d paragone dico, fa piu viuace , & più leggiadra ? T
anto più , che la parola e ip ammanale vfo de gioteheriy che vna gemma che non
giu- ra à fineXza d'vn altra ,fogliono appellare con quella apptL iationc di
/ir acca. ' * Hot* F dee a dunque di me t (litro , che l Multo f per
inttnderc.il Te- trarca ìftTfnrZARCAl f$ trarrà rìcorrefie àgioielteri? Hìtr .
Non è dubbio: & quelle fono di quoti* parole ch'io fommdme- U ammiro
peregrine , & tranjlate nella Poefia : delle quali e ricco Dante in quel
fourano modo, che piu firmare , & loda- re Jì pub : & bene il conobbe
il Petrarca t che fi Jì udii quanto pofsibile li fu mai d imitarlo, Hot, Imitar
lo, ma forfè non arr marie ; come fi vede nella parola fittile in quel ver fi.
- Degna et afi ai più alto, e più fittile ; Due fecondo il Ma Zio quella voce
fittile, ejfendo quello ifieffo che i Latini dico- no T enuis , che figniftea
burnite, male fi confà con alto , che li và inarifi ; onde il Petrarca
malamente taggiunfie allo fi- le, H avrebbe detto Gentile > fi non gli fojfe
venuto pofto nel primo Quadernario. tlier. Quef’huomo frapazfa ne' fuoi libri
tutti gli Autori Greci , come fi ci fojfero per nulla i Vittori, e f Sigonij,
egli Amafei , dr vuo credere che ne fappia tanto , quato fi ne comprajfe con vn
ciarabaldano . Che fi ne fapeffe pure vn poco, gli farebbe ( cred’io ) venuto
voglia vna volta almeno m dieci anni d'a- prire vn certo Autore , che fi chiama
H omero , & darli vna occhiata così alla sfuggita:dtco alla sfuggita ;
perche non ha- mrebbe penato molto à trovare in ogni figliatura quefa voce
■»Ti|J«rTfiU : La quale feioglie cotale dubitattone benif- fimo contra la
fuafpofitione, & oppofitionc . Perche l'Eloque- %a ( fecondo Luciano nell' H
ercole Gallico efionente quefia voce H omerica ) ha le fieccie fue acute ,
volanti , & veloci , efe ferendo trapafsano fottilmente l'anima .
Dallaquale fiofi itone altre fi non diparte Plutarco nel libro della Garrulità
. Il fiso fi ile adunque defiderail Petrarca, ac ciò che fa degno di M. L. che
fi faccia fin tire acuto , & penetrante , quali fono le parole dell'.
Eloquenza. Hb detto 3 che quell' huomo non sà di Greco: ho detto male ; perche
dove a dire , che non sà, ne an- ihor di Latino : poiché vuole quel fuo T enuis
a' volgari e {fiere feti I4/4 ■ MAM «ia/hMi/a fi i I* «MA ét MCM fi « fi— -Ami-
\ • M È AG* IN. DIFESA pure Anche dal Latino , Et che quando i martiri di '
Ritorte* vogliano, che t Oratore fappia dire fottilmcnte la fua caufa t
non'trrtendono tenue, o baiamente-, ma fattile acutoi comi die e il Petrarca
alla dottrina di fi omero conforme . u 7/ or, A quel che veggio , pur face* di
me fiero che' l Petrarca difef fe piu tofto fittile , che gentile. Et è Rato
bene à non fermar- ci fipr A tante altre eofi 5 che ho tralafiiate ,• poiché
quefit che mi par e ano importanti, poco e ti ari dio in confidar ottone
hauerjì doueano. Ma veggtamone anche vn altra , & f ac- clamo fine in quei
ver fi. fiche inventate • Se non ch'io ho di me fiejfi pie tate, ». : \ lo
farei già di quefto vtuerfiuora . Quella Veri tot e noto vorrebbe il Mutio in
quefto fionetto, che vifimbra ilare mol- to otto fa, { > . li ter. Et che vi
vorrebbe egli ? la bugia ? Non vedete 3 che'l Poeta in quefto luoco allude al concetto
di quel fmeno S'io credefiiper morte ejfiere fi arco? Oue, perche incredi
bile> non che difficile fifa , che altri fenda in sì fatta delibè- ratione ,
Quegli Poeticamente il dice in ver fi ( ne' ' quali figlio no i Poeti mentire )
accioche non (cerni per quefto fede à det- ti fuot , fi conduce à dirlo col
tefiimonio della Ventate : la quale non e otiofia mai in luoco veruno -, &
tanto meno in que fio. Perche tanto viene à dire In verità , quanto Crediate k
me, che bene fpejfovfanodi dire gli Oratori anchora ; come egli deurebbe pur
fiapere , facendo prof fi ione d' Oratore per Volgare , come fi può conoficerc
nella fine di quello fuo libro *. per quelle tre declamationi fu e in difiefia
della lingua Italica . Oue non mofira già egli di fiapere , nè quando , nè doue
, nè come (sfacciano le amplificationi oratorie : poiché nella fecon- da anione
nel bel principio fuor di tempo ve ne pone vna» cu fi dicendo, Douendo il Padre
de' Philofìphì , ( Editori Eccellenti fi. ) dmndo ( dice) il dittino Platone .
Qual Ritorte* , o qual T'MyifieA ** maeffro li ha cesi ingegnati ? Ariftottle ,
& Hermoginf fon Greci: Cicerone, & Quintiliano Latini . Se ben C tee*
**nt tradutto in. Volgare , npn è per tanfo che da ne (fono dà OjHefti.t hobbta
potuto apprendere, : perche nfinve*. Da Cice* tene l'haurebbe imparato ben bene
> & fecondala diritta nor* ma, felhaueffi voluto Auditore. Dico fi l'
hauejfi voluto Bum dure: perche fi V hauejfi ftudiato , non citerebbe Aulo G
eliti * tutore di quello, che fu detto da Cicerone pr ima nell Oratore òr
Bruto. Le cui parole fono leuate di pe fi , e tra firitte in Gel Uo de. jty.de
l fecondo libro delle Piatti Aihemenfi: le quei ferole di Cicerone non tute fi
forfè anche Gelilo i onde non & nherauiglut se L Mutuane# ejfo . non
intendendo quel che fi di fa nella terza Difefo foa dtp Italica lingua à figli
/ 1 rotila facciata ficoda lafiiatrafiorrer Cirichiofiro in queBc parole * y
Inofiri intelletti non fino cape noli del modo del prò nun tórve br cui quelle
prime ftllabe , che in per te parole lunghe fijto. J&tioehenon fono de foot
intelletti > dico, chefino pre/le amo .tirare (fecùft vi piace fihepur
capatoli he fi amo: & eh* a gli rio ha iute fi Cj cerone ; perche non ! ha
letto : ne letto ben G e llto, per che noni’ ha wtefi i he odorato ben quello
che vorreh he dure contea la pronuncia della lingua Latina. Ne fa che fi driaòn
fontina M \ \ , , u .'.. • X S fior. A meÀkhuon t alent sfarebbe %.& attive
neprego.poiche non può pafarefinja grande viòle mftro lo fgombrarne ria gli oc
chi tenebre . così fétte . . * , v v« Hier. Gelho al dicifittejimo capìtolo del
fecondo libro i tome vi di fin coll Autorità dt Marco Tullio > dice che
quelle due prepofitio~ ni 1 N,& CO N)ft pronunciano lunghe quando santipott
gpntJucoMpofitiOue a voci cornine tanti dalle lettere F> & S jìa
rimastone t cievéeffe/ Pttn. ohe Ciceróne ' non hebbe l’ occhio fillhor a aHa
quantità detta fiUaba; iti quanto perla po ft none è detta lunga, C he sfarebbe
fidtatvnà fcibech&ìfa'vólef dare à credere , -chclnìegervÒi' Jnclytùs
hautjfero la prima di qualità breue, Offendo da tutti i Rotti fèmpre po/le per
lunghe :• Ma volle mofirare'- M. Tullio la dimora htngafo breue ^
chè'reetfàdndkleUc- dstleioeftepìh. fi tieni cosi compolì tprónuriCiXdo fifèr
orai neon» -, alla teWe*\ •ti:, concio f^fe- co fa-che appo- i Romani la'detìa
' lettera / a *. eiitjfe doppio fuono. L'vmo legfitimo-scfi (altro-aduiierinói
cosi come h abbi Amo anche noi La lettera N. leguima', intera fi pronunci àua
con quel fu on anchora voi dwàflro i intelletto a/quellcfp »#$4r/ j fyiovfetio
non comanda* che fidebbi^v/'atc la parala J^uincentum, ne ch'ella fi pronunci}
calla prima lungarni* di Ore cbeglian tic bela pronunci au ano di taf/uanieragr
che pep ^ntnD afprefpa dipot.fi comincio- a dire ^ut»gentumAC tu&, &■
la lunga dimora \iq. tvcn. lunga fi fupen\' &rtimslÓgM'i no«r \ dimeno
perche nàn aggradi u a alle or ee chip,, e. sf orfana in *vn certo modo con
violenta la natura della che dauantp •elafi odia la compofitione della N s
legni ma, > nelle prepofi* "Ctoni In; * & i\ . . . r i- r .. rtt vipssit Jk piche ptrtk hi mofiro (per mie
credere ) qkente peldjU la dottrina , & grande la calùnnia con che alti
/erti tori mi- ’gi tori dèlia rtofira linguai attacca il AI uno, per lacerargli^
*£/ qual frutto dalle /ut cane pofiano trarre gli fiudtofi, ér tronche gufto fi
faccia leggere la V or eh ina Jua : & quale fpct datole pr omettano delle
battaglie rifatte : &. quanto forbite 'fieno quell'arme ^ ondi et fcct/de
nell arena, li direi arte bora Hm» che arti , & con guai retifi perfùada di
traggereà figli animi ^efdijiornagli dal palefare s difetti >& errori
furi* -per /immergere Uglorta altrui , non che off ufi aria -,Je noto fife ben
chiaro per gli firmi furi il glori (fi •vanto delibano - 'te , etici fi per
Juadt d‘ bau et fi acqui) letto col rendere a mi fi- ■fa colma al Varchi il
cambio dell' immodestia fata* ri pestile. n ftofo venero , eh' ci ver fa centra
i Philofopbi , da cui voglia fé non voglia , ha pur apprefi quel poco di
tintura dt lettere,^ de-d ingegna d'argon entare, & dt firiuere. h £t
vltimame/h- U s'egfs ronfi potejfe fior gere con quale afito. \& di. rab-
bia contro quel tale (.etite uri credo (fecondo ch'egli ài W tircofiriueudo ,
perche uri nomina egli palefemente i le mautfiche quella fio vna fattola finta da
fi \ perche ati ari vedendo etnofiendo la natura fio per glt firitti 9 fi
riabbia da rifiutare di iafi torti dare > quafi etiti perù il fie- ni DI PETRARCA.
pj no alle corn a : il che chiaramente fi mofira nel? in [ìnu atto- rie fu a ,
& per l’alterezza , per non dire altro , colla quale fimulando d’hauere
altri per Jauio da poter giudicare gli ferii il fuoi-, & fitto Jpecic
d'honorarlo per confidenza di buon giudicio sfinge di credere quello che non
crede ine poi arrofisi J'ce anche in fcritto di publicare t et attefìare la
doppiezza fina* Aggiungiamo a queste cofe il diletto > eh' ei fi prende di
publi care > che'l Cefano\ e'I T olomei fi [dottorarono 3 & che'l To -
lomeifi dtjfcnno : co fa che fi potè u a tacere ^fenZg interrom- pere il filo
del ragionamento fuo . In fomma queH’huomo > tale , ch'io non vuo pentirmi
di non hauerlo mai conofciuto ne per veduta 3 ne per pr attica , colle tante
occ afoni che n'ho hauute in Venetia , in Roma , & alla corte dVrbinoi doue
alcuna volta ritrouandomi io , m'e fiato riferito » che v era aneli cjfo . il
perche non fi deurà già dire , ch’io h ab- bia mojfo la penna mia à fcriuere
contra di lui primi * palmento per altro , che per amore della Verità; la quale
io defidero, & con ognifiudio m’af- fatico per fare che viua nelle boc- che
, & ne gli animi de" buoni eterna fr im mortale . li fine del
Ragionamento in difef^ del Petrarca. AL BENIGNO LETTORE. Ettore amico, (e
quelle co Ce volgari non ti fpiaciono , meno ti {piaceranno le latine di quello
autore: cioè il Picciol mondo che hora fi fabrica,e i Commentari) (òpra alcune
Tragedie di Seneca: doue con buon giudicio fidàà vedere qual differenza fia tra
eflò , & Euripide , & fi ino- ltra qual Ila più prudente fcrittore di
tragedia . Sta (ano. .’V-.V V. ( ' » ‘ i V.*.V\ V» 1 u x»'n-' 5 v Vll *4 •.w--
i . ... v . *i. yv A. É&SS atbfc&n: :,no*s:<2 LA / .iùsiì 1 »: •'* »
* «<v » 4 » ma
mi ma va® LA POETICA^ SOPRA DANTE D I fòt® assi R8S5 M. H1ERONIMO Z. In
Bologna, Per Aleflàndro Bcnaccì. C w lic ernia de Superiori , i j 8 o . I?Sìì
AL SERENISSIMO GRAN DVCA DI TOSCANA SVO SIGNORE. %$WtWr rt e ? era inuero d *
acct * ra " Ìl A Hi & pervicace quanto X&3fSS?SSS P* H euidenti
ragioni s appor- Ìtò^5l®SÌSBSI * a no con tra autori più gra- tti* tanto
maggiore fi moftra facutez>z>4 di chi li oppugna . ma il prendere anco la
diffe~ fa di chiunque affaticato fifiapergiouarne , el proteggere l'autorità
degli antichi , è pen- fiero non fologiudic io/o & difereto s ma (per
teflimonio disiatone ) etiandio pietojb. ini- percioche oue l ,f uno Jpauenta i
valenti inge- gni col timore della riprenfione sformandogli fiotto ne ciò che da altri e fcritto ci viene come
pr e fritto comma n~ dato j ma quefto ( s'io non m'inganno ) haluo go in due
particolari . L'uno è.neRe cofe che nuouamente fono mandate in luce , perche è
meglio che t e f amine preceda l'approuat io- ne , prima che all' approuat ione
fucceda il fut o . L'altro è , né*gli autori iflefsi r'muw t i , in % quelle
parti oue più tofto habbiafiò a pa r ere sformatamente ricufath che mendica ?m
mente cauiUati. Et io per me fe hauefsi dai peccare in a di fiudiofamente oppormiui, eleggere >mi
pri- ma *vna ftolidita nell'acconfentirui , che vrì Acutezza nel! 'oppormele
>perfuafo a ciò non tanto dal domeftico e f empio del Tadre, il qua. le non
fen&a manie ra , ne so ancor fe mi di- V ™> ' ca , con qualche felicità
fi e moftrato fimprt fé ojferuatore , fé dtfenditore d autori pM . eminenti)
quanto da vn certo generale inter^ ejfe delle fetente . che fe fi ([ero
preualute le oppofit ioni fatte àgli E 'omeri , a gli Arso- teli-, a cjual
termine farebbefi mai ridotta o Ftlofofia , o Poefia , o qual fi voglia altra
prò f epone ? Et fe abbattuto dalla vebemenz>a degli opponi tori à nofiri
giorni Dante 3 in cui trouafi ( per quanto io ne giudichi ) com- pendiato di Dante in fomma , che fi come inTofcana il
Gran Duca e Ferdinando» cofiT>ante fra i Tofeani è il Gran Poeta . et come
Prencipe nejfuno auanz^a Ferd'man do Medici di magnanimità fé di prudenza,
cofinejfun Poeta pareggia Dante oAldìgieri d'muentione fé di dottrina . è
diceuole infic- ine à chiunque entra in cimento di lettere per Dante *Dantc il
prometter fi della protettane deU l'J. V. Sereni/. La quale .come inanimo mt
detta , non haurà a [degnare quefte fati- che di mio Tadre , le quali he pure
impetrato da lui di dare in lue e, coli offrirle & dedicar- le algloriofe
nome di lei , con effe * Pop* Altera Sereni]?. Humìlij?,Jcr. Melchiorre Zoppi**
Q/ghok nato a gli fl ettri ale corone^ yj Che nuouo Apollo in Oriente appar/b:
Tanto battete dhonor di gloria Jparfo , Che più non forgerà tato ita Pitone .
In qtefa ejlrcma mia fr edda ftagionè E dt brine > e di ne'ui ti crin
cojparfi Sonpurdel -voftro foco entro al cuor arfo .- Ne giel m'ha di Saturno ,
o di Giunone . £ pero vengo riuerente al voftro- Meal co/petto ad offerirui in
dono Le difefe di Dante > ci baffi inchioftro . V oi con quel cuor, oste,
tant' altri fino Per ejpmpio riuolti ; ali ardir nolìro £>4te e al
vojlralto; merto egual perdono* HlenZoppio I «£55 £8 S3ì JS3à £234 si
XENOPHONTIS BIN D ASI I ARCHIPRAE SBYTE RI CANDILIANENSIS A D Hi ERONT MV M Z.
Ngenio frenasi domas% Hieronyme celfo J£uxin Dantem magnani protultt ingeni um
„• Diui'numj ; prebas merita qucm toUere ad aHr* ^yj -Aufonu Mufit concupiere
diu . tur jtÉSÌ 51 S " Vat * Vates vitam famamg. verendam Reddis/qua
poslac tutus adafira volet , Ergo exi Dantes relegent qui /cripta frequentai V
atum . Diuinumte canit altus olor. Diuinus Diurna canit, canit urd vicifiint
Diurno Eloquio . quis fine tabe negetl Tu tamen optanti doclos concede labores
J}oclorum feclo> Phcebus , & alter eris . FRANCISCI PECCII PÉRGVLENSIS.
CArmina.qu* vartjs olìm fuffufa tenebris Danti: erant nulli vel bene nota viro
; V t quas diurno condnnt ea muncre pafiim Mentis opes parer ent mi nifi mentis
opus ; Explicat Eloquio felix Hieronymus: inde V t totus tnagnas hauriat orbis
opes V Atis opus tanti , tanto duce ,perlege lettor Vtri plus tribuas ncc bene
certùs eris. Signor DEL ZOPPIO. »' ttffi&X£8S& ìnte, Umide fu nel tempo
degU jLnolì l nodrì vn motto Trifmegiflo , Grandijfimo Toc M^SJ^SKCM ta ,
Tbilofopbo , & Thcologo ; cofi come fra TA ^1*3 n °fl ri Toeti ottiene
1" el Y rencì P Mo > che fa 1 J £^&>J Grecl ottiene Homero, co
fi ne lafcia m dubbia eZ'^A^JìS™™ f e fuffe , come Homero più felice per alte??
_ SMi %a d'ingegno, od' infelice per Fortuna poco fe- ^ìg>\tf conda . Terche
certo ejfule & mendico, fiction r cieco , in pericolo almeno della veduta ,
coni Egli di fe fleffo nel Conuiuio afferma ,fe n'andò tapinando per lo Mon do
: & compofe quelle tre merauigliofe Cantiche d' anione Tbilofopbi ca ,
& Diuina piene di tanta Imitazione , & di fi varia & profonda.
Dottrina; ebe bene è del tutto cieco chi non vela riconofee. Et con ciò fuffe
cofa cb'egli bauejfe commune tanta fortuna con quel fame- fo Tocta, che pur
farebbe anche affai , T^pn è già per queflo, che li fta inferiore di
moltitudine d'^riflarcht, & di Critici, dalliquali Egli ac- catta ogni
giorno riprenfioni & accitfe maggiori ,fi nella lingua come ne' concetti ,
& nelle materie , per infino à taffarlo di poco rcligiofo in quella guifa
che fu quell'altro riprefo cTEmpioverfo gli Dei . Et perciò auu ifando le
genti, che debbiano leggerlo con molto riguardo, fi condit vano alcivii à dire
ch'Egli habbia deferitto nelle fue Cantiche alcune cofe fimili à quelle dell'alcorano
del perfido Maumctto . Lcquali of- fendo à me del tutto ofeure , come à Colui
che non volle mai prattica dì fimili libri , ne di macflri che le mi
infegnaffero ; lafcierò da banda, ri- mettendo la eonofcen%a & la Cenfura
loro a' valenti Tbeologi , come tofa loro propria & attenente . Bene
ardifeo dì direbbe qualhora m' ali- mene, il che molto fpeffo m'auuicne , di
leggere quel firn Conuiuio tanto dotto, & tanto alto, non so comecofi
animofamente fenetraggavnco tale ^Argomento : perche di pietade, &
d'ardente Carità Cbrìfliana,mi pare ch'Egli non ceda à qual fi voglia Scrittore
fedele & religiofo . Et tanto ballandomi dhauere detto intorno à queflo
capo , Vengo molto ben volentieri àgli alm,che pcrtcnendoall'arteToctica ,
fbero in mici miglior modo,che dalla bontà dìuinami farà fomminislrato,di
moftra- re cb'Ei fta molto à gran torto accttfato . jlqualevffcio, co fi come
per amore della verità volentieri fi fa, co fi prego chi legge , che voglia
prenderlo in buona parte ;pofcia che ogn altra cofa fuor che odio ò ma-
lanoglien-za ne inulta allo fcriuere . Ma per venirne, come e in prouer- bio
noflro , aUcSir ette, Quale h quel Fondamento colquale fi muoueil Minio à dire
che Dante fuffe poco verfato nelle lingue : & che que' fori di dottrina,
ondi Egli fbarge le fue poefici tutti fono CcntQ7ii,the fecondo •A, che 2
POETICA chcdafuoi Dottori li veniuànoinfegnati,fi trafcriueuano in verfldà lui,
ntHcendogli,comemegltofapeu.AJ citatore delle prime ìntroduttioni alle faenze
potrà mli prometter/] di farne altrettanto fen^a gettarne l'opera ci ttmp
,neTut "«ffwWcbwnondialljcrbaaÌM mi, che per venire a pm vicina contefa ,
Quale Argomento, qual Cerno - quale mitcìo ne pruoua inducono mai coHoro à
ptrfuademelo ? Forte qucUocbcdi pefo e Iettato da. Angelo Decembrio nella
fuaVolitia Lette raru%,ouefi riprende Dante che male habbia Rapportato in
volgare quel verfo di Virgilio . £ Quidnon mortalia pcótora cogis £k Auri . rat
. ra ^es? La'ue nclTurgatorio t'induce Statio par- lante con P- trgiho dire .
" Perche non reggi tu , ò facraFame : Dell'oro , l'appetito de mortali ? V
arendo che inetta fi* la nterpretatione del Cogere pc£lom,ncl Reggere
l'appetito : douendofi dire conpm efficacia , & con maggiore [piato
?oetico,& con più vici nan%a di ùarole m queììo modo . A che non sforzi i
mortai petti , o Fame Sacra dell'oro e ouero in ftmile altra maniera men fredda
& puiconueneuoleallaVoefia. Certocheà chi non penetra più oltre che I*
Jcor^ delle parole, cofi parrebbe chequalcbecofa fi fuk detta con- Z JT Pe>
' rip 'J^'' l ° 1 YJgÌme ; & moltÌ ****** »* fono, f^'^reconfiderato,nondk^
ìt^T'T Ì Hl] i tnte T etare ^ rÌ0 1+« ^e non flebbe ,ù K Z' t. e faf laC T Ca
> lc fliloancbora Corni- li mSÌ Z parlaHam ' & Cofl 1 ,ldU FÌ Vno di
quella cofa, ch'egli maggiormente appruoua per iììormemo atti all'infegnare
ifuoi dogmi .- quàfi che di questa maniera fi li potefe rin- facciare la fua
legge ; -Piatone fe dalla tua I\ep.fono da [cacciare l' I- mitationi , perche
vai tu defcrittendola coli' imitatione de' Dialogi tuoi* Coteslo cheta fai non
è egli onero vn introdurre l' Imitatione nella l\ep. onero la I^ep. neW
Imitatione ? T^effuno fi donerebbe far beffe di questa- dimanda ,fe infeme non
volcjfe far fi beffe del mio gran I\oborteUo,ò piit (otto d'Atheneo nel
Fentunéfimo capitolo dell' vndecimo libro de Saui cenantì,da cui ho leuato fi
fatto argomento . Che più? Tengafi perti- nacemente da chi chefia,
&facciamli buono cotale efferc slata lamen- to di Tlatonc da buon fenno ,
che i Toeti, & le Poefie non deuejfero ha- iter luogo nella fua I\cp.
perche non rechino àgli buomini forti vfileò commodo veruno, non donerà Egli
imitar fi dì fentenva quando appa- rirà del contrario t Certo che Strisi otile
nella Diffinitionc della Tra te- dia, dotte parla della pnrgatiDnc per rne-^o
dell' borrorc & della cam- patone } moilra ben chiaro coU'vtilìtà , che
cofi ce ne viene , di volere chiudere DEL ZOPPI : f chhdcrclaboccaàvlatone
intorno alla. proporla inutilità, de Torti at fuo commune . adunque
contraponendo fi la ragione d'^iritto.à quella di Vlatone , an%i ttrttggendola
affatto, non è da dire altro fenon che non e da fdrfetu molta ttitna, Ter che
fe alcuno ni allegherà Vlatone per Popenionenegatiua,&io peri' affermati ua
li opporrò frittotile coK vfo commune non Iettato mai via : & fortificherò
qttefta mduttionc col- Fanthorità della natura humana che tanto fi vagheggia
dell'Imitatici ne , come è manifetto ad ognuno, & l'afferma Jlritt. nella
Voetica,che ad apprenderei primi Elementi dell' arti, & delle fcien%e
fi-pale del- l' Imitariotie . Il perche frittotele , che fu appellato il
CanccUiero del- la T\(atura , & che fi valfe della AI ente in vece
d'inchiofiro, & di cala- mo in deferitici e le cofe naturali , non volle
pretermettere ne anche il trattato della "Poetica , Forfè per mottrare à
Vlatone, che à buatta equi- tà non potata, ne deueua togliere alla Kgpublica
gli Imitatori fe pure intendeua di non formarla ad altri che ad buomini . Con
quetta fi fatta occafìone dell' battere trattato delle cofe poetiche frittotile
& Vlatone fammi pbilofopbi non farà forfè fuor di propof» to vedere
fedifconuengaalTbilofopbo trattare delle cofe Voetichc per giudicarle fe fieno
buone ò ree . Laqtiale Quettione effendo variamen- te prefa , non farà male che
fi distìngua fecondo i tempi . Ver che prU inamente Socrate , come fi diffe di
fopra , nel Vrotagora pare che non giudichile cofe poetiche degne de'
ragionamenti philofophici . perche battendoli propotto Vrotagora quella
contraditrìonede verfi di Simoni- dc in vno ittejfo Vocma , dopo la rcfolutione
d'ejj'a, conclude , chetai }{a gionamenti non fono da Vhilofophi . Ma come
potrà Socrate difjinire pertalcvia quetta contefa fencìi' Ione & altroite
non fugge t ffo di trat- tarne? Dira forfè eh' egli non fta Vhilofopho i Si;
fecondo la fua Iro- nia . Ma noi diremo noi ; che difputìamo qtt ctta c afa
fuor di ì, ni , & ci copriamo collo f :udo fuo. Et tanto piti che diccndofì
da effo che i poeti ci fono minittri dell'arti , & delle faenze tutte per
certa bifufione diui- tia ; certo appare , che i principali interpreti d'effe
non fono già fenon i "Pbilofopbi . Ma troppo chiaramente contradice à
quetto l'autorità del Vrotagora : e bifogna Iettarla via. Sarà ben fatto . E
dunque ncccjfario di fapcre,chc Vrotagora s' balletta ghwiofamente dato il
vanto di potere infegnare il modo , per loqualc poteffero i Cittadini diuenrarc
buoniion- de ha>te>idofi acquiflati gli animi & l'orecchie
dcgli.Afcoltatori atten-> te : c'ntcndendo Socrate che nclDifcorfol '
Jluttcrfario atidattafaltcllav- do fuor dell' Imprefa dijpttta , ci?"
valicando di materia in materia col fauoleggiare , ne ojfcrttaita la promeffa :
cr che alla fìnevolendolo effó ricondurre al fegno proposto , quegli non vi
s'baueua voluto lafciart tirare, 6 POE TI C A tirare,
trapaffandoinvnafeuoleìnterpretatione fonVcrfat* Al a monile i Funeceffario che
Socrate dicelfe mette parot Zc Su toTroca S oraditre cofe. La prima dellcmali ,
ci/e Aiti riainmateria. L'altra /ciSc'lt r2Z Tburt?J '***
tentecofertil^neceffarie atte Cittad^&Z^l^eTf T0m chele l^r cationi fawlof
e, 6- poetiche fono del tutto, S nonieno applicate compaia effo Vm* %
J*pp!ua^t"$ a^e , «. de cofe philofopbice . ^rro^la S^teit^ dijjc nule,
intendendo che cofì fatta interpretale di verZTÌ oetkì non era principalmente
da Thilofopbo, ma da Grammatico : SSS tare cofe propriamente di Thilofopbia . K
on veto imfnJSSmm J eme dopo Socrate ^ntimacho gra/toeta, SLSffSff^ mone che l
fermone Oratorio douefe accommodar i al f£fl del y X & ? "fi Pliche li
lhone l OratoreàBruto,chelfuo Toema fujfe da vnfoo/li'oZ fo-afeo tato :vnonricordandoft
che altri Tatti veci f';j^tifolareEfchilondcontra^ ^rritamoltitudine^co 7/ u
:?7?'J* lr 7F°- H ^nonfacheTerentio&^ deuanoleloro Comedic , perche
Circcitikpy n «1 * r «„ì , le blu cara fi r L~ * j- 1 ' cata J! et al popolo : te* 1 Vftorfi Toetici à tutti cofloro , &
volle chejufero proprie Critici . One mi perdonerà la fua recolenda me- moria,
feconfeffo liberamente di non penetrare colla debbolerra del
'fo.VerchefiefiavoceCnncocbevno^ dandofiadognt maniera di giudeo è pur
voceEquiuoca & venerale ches accomoderà , & al pbilvfopbo & al
grammatico , &d irmi 6 rogliaaltro^rtcfìce , che giudichi ,ò gafiigh)
anchora o ToctaMot tore y chelifipanauanti. Ma noi cerchiamo vno fistiato
particola- re , a cuì debbiamo ricorrere per vedere fc fieno bene formate le
noiìre dS&i fr Cr i T° ^ talcfi ? Col '"f°lo che va vefìho deWhabito
dellaTklofophiadicendoM. Tullio negligi, che Indicare peni- ne a philofopbo
propriamente . Ilquale come merpL de e lcieté decima^ d giudicioo per
contradiuionc degli ^Lcr/ar, , "perche purealuinon fofie di commodo, ò di
p^cere tal volta de O^rkb Z ^ài,cbe tutto qucfio fi fatto male -penino, dall'
efferc il gouerno Democra tico;v che novi fi patena rimediare fenon col ridurre
cofi fatta ammi- nifi racione, onero all' ' .Arijlocratia, onero alla
Monarchia,®- difidsrado Poeticamente dimofirare la Felicitai
etla'nfclicità,chereca fecociafe» nadiquefie amrninifirationì , cok"
efihnpio forfè d'Homero nello feudo d '^Achille,') di quell'altro che fotto
nome d'Hcfiodo s'appella la Tar^a d'H ercole , fi mife il buon Dante per la
Città di Dice nell'Inferno d moflrareil Gouerno à popolo efiere trauagliofo,
& pieno diturbulen- %c,cr vno Inferno in fomma di tutte federante . Ter lo
"Purgatorio ci deferijf et. Arijlocratia , cioè il Gouerno degli Ottimati
: preponendo non al Purgatorio veracemente , ma aWammìnijlratione ^£rifiocrati
ca quel Catone, che tanto mìmico d'effa , quanto acerbo ^Aunerfario della
Monarchia , cui Egli fapcua efferc facile à dichinare alla Tiran- nide, per
quello ch'era nel Prencipato regio auuenitto à Rimani; prima potè {offrirà di
dar fi la morte colle proprie mani che vedere la Patria fotto lompcrio d'vn
folo C efare . V olendo lignificarci Dante, che fot- to vn tale gouerno, tutti
fi purgano iviiu & diuentanogli huomìnimi gliori tendendo alla vera
felicità . Ma doue la Monarchia fi potejfe trottare , quale pur n'ha conceduto
la fomma bontà di godere à tempi noflri in più luoghi dell'Italia , Quella alla
Città del Paradifo , di cui è Cittadino il Signor noflro 7esv Christo, come
dice Dante,pa ragonarc fi deuerà : &• quello è vno fiato beatiiìimo &
felicijjìmo, vo- to d'ogni vino , & ricco di tutte le virtuti . l'olendo
per fi fatto modo ilnodrogranPoeta moflrareilvero flato della quiete alla fua
patria , & perftaderle vna buona ii . Imper cloche la Fantafia riceuendo
Vlmagini delle cofe, che le fi prefentano , & tra/portandole allo' ntel-
letto , fa che l'animo come prefenti le ritenga , fi che tutte imitando
facilmente pofjtamo rapprefentare : onde Cicerone parlando d'Ennio nelle
Quefiioni ^Academiche diffe . Ennius experre&us potuit iila Vua pacare vt
erant ; interpretando poco prima , & poco dopo che quelle bidoni fu/fero
Phantafte , con quefie parole ; Vifum idem eft quod Phan tafia externo fcrmone
. Dante adunque per quefia via non vanamente dice d'bauere penetrato vefiito di
corpo humano , & ■ veduto „.j principale t „ per l'ordinario fuole efere di
prillata pafona :fc ben talbora Ji Jono trottati, & fi tronfio anchora V,
encipi, & ti eroi, che hanno phdofc- photo . Et ha il -poeta noflro fatto
qncftafua Imitatone conijide prò prio érdiceitole alle perfine introdutte,
inalbandolo , & abbacando- lo al bifogno, ferzo, partir fi dal conueneuolc
, fecondo i fuoi precetti nella Fólgore Eloquenza , come fi potrà vedere .
Efendo adunque l'anione d'vn Thtlofopho contemplammo , con tante quejlionì
profyn-. dif imamente trattate intorno alle fetente , & all'arti con
termini ripo- fii,& come dicono alcuni, Scholaflici & barbari in via
difutatìua, & ex profeflb , 7{pn pare che Dante fiamolto da lodar e, per
che l'ar- te del 'Poeta fecondo Jluerroenon fu ritrouata perdìfputarc,neìlcom-
muneVopolo , àcui pare che fieno indirizzatele Toefie,non è capa- ce di
fotti\rlic2ge tali . *A che rifondendo dico primieramente che non pofo
ammettere per verace quello che in ciò fi presuppone, cioèchei termini
Schohfiici co' quali fi trattano le cofe della fantìffima Fede nc- fira, &
de quali fi e feruivo Dante, fieno à partito veruno Barbari, perche
fecofaalcnnaè lontana dalla Barbarie , la Dottrina Scholaftica per conto della
Religione noftrah quella che nulla bada farefeco. Voi dico che in Toefia Epica
Comica d'attioneVhilcfopbica, come qttefia; non fu difdicetiole che alle volte
fi quifiionafe dell'arti & delle faen- ze per rendere fuo decoro alla perfona
delle prime parti: ilche non è giavetato nell'altre Imitationi poetiche , quai
fonoiDialogi di Tinto- ne , & di Cicerone , & d' altri Tbilofopbi
Socratici, la Confolatione di Boetio , & fintili ; ne quali fingendofi
irnitatione d'anioni, ò di cojlit mi , v di pcrturbationi anchora , pojfiamo
dire che fieno poefie . Il- quale modo di trattare le cofe non può ne date
efere vetato da glì'n- tendenti di queft'arte , poiché Vlatone , & altri
l'hanno giudicato op- portuno . Chefe Dramaticamentc e lecito, non sò perche
non fìa leci- to Epicamente . Et l'autorità d'^Auerroe quando ci fufe contraria
, ch'io noi so, nulla mi mouerebbe : non dico, perche nelle cofe della Toe
tica£ jtrifiotile molto nonpenetrafe ihnidollo; ma perche dicecofa.
dirittamente contraria all' Irnitatione . perche quantunque la Toctica non
fufetrouata pcrfvfo del difutarc; IcToefìc pure fonotuttc imi- tationi per vìa
di Dialogi, contrafii & dijpiite intorno à gli af ari hu- mani . Che fe
Licophrone nell' Me f andrà , & altre cofe amatorie , ò fimili altri
rapprefentano vn folo che dtuift fuo ragionamento; non per siò è che non fi
prefupponga vn* altro che fhabbia dimandato di quello B % tale mi POETFCA tale
afa, di che fi fatteli* , & nel richieda delle cirr n n»«~ m j , le raghni,percbefi
dica ò faccia la talef& lata' "ori rT & , uifare per quale cofa
altra farà che per modo Dialettico ò»l„- > Si che faremo buono anebora che
la -Poetica nonfi?p^£™* pereto ntroitata ; nondimeno co/i t pur vero che Cene
vl^ fio modo del trattare le cofe boncjle , v„ ££t* contemp attuo , &
imitatiua dell' bouesìo,come fi vede LI , P • KMe ftpruouine dalvigna,
nedame'Ze^l^tfZ ts&kSSSL ri ci 7 i i Ti ^ ™ s affi Manno f Et fel
LpicheVocfie fono indirizzate à migliori cbc'l * 0flfl lo, non fio vedere, come
effi non fieno i dottici quali fSSSSSSl paranoie materie Thilofophice con
difettati*» e - e'I na ùra rl ^ colqualeci mouiamo all'imparare , tutto i
mkti^fliS^l la DEL ZOPPI 0: 13 la Menalippa d'Euripide nel coftume, con dire
cbe'l Tbilofopbare non è cofa di Donna, ò di Donzella pur fi pare che s'ammetta
negli huotnt ni . Laquale ragione fe confidcrata hauejfe il Cajleluetro non
baite-' rebbe riprcfo i Dialogi ài Vlatone , che fanno la loro Imìtatìone con
materie pbilofophicc . Et tanto meno gli baucrebbe riprefi,fe bauef- fe
confederato l'autorità di Vintone c/fere ben grande in feguirc le pe- date
à'^Alcffanene , & in effcre feguito da Xenophontc, ér da altri co lungo
cor/o di tempi infino a' prefcnti giorni . Laqual cofa bafla per cofìituirci
regola fopra , ò trouarci almeno fcufa legitima , quando ci fttffe vitio . Et
quel teflo ^iriftotelico , dond'Ei vuole trarre cotale fentcnyt , pruoua an-zj
il contrario : perche fe'l parlare inprofa impe dina l' imitatitene ; &fe
la materia philofopbica facetta cbe non potcf fe eficre Voetica ; tanto più
impedimento ci doueua apportare l'vna cofa & l'altra infieme , onde indarno
^/trifìotile componeua , &con- traponcua que' Dialogi Tlatonici à Mimi di
Sopbrone , & di Xenar- cbo . Cbe pure i Mimi di cofloro fono Tocfic per
teftimonio d' >Ariftc- tile . Onde certo il paragone cbe ne fa ^Arifi. non e
perche gli vni in profa deferita fufj 'ero, & gli altri in ver/i ; ma
perche quefti materie n>ili,& ridatoli conteneuano, & qttelli(comc
fi vede) materie alte& gratti . Isella profa non opera già apprcjfo
.Arìflotilc cbe Crate non fia appellato Comico , & Vocta apprejfo di
Diogene Laertio . Et per cotale fimiglian'za il Dialogo fu chiamato il Mimo di
Vlatone appref fo di Luciano nciPefcatore . Da tutte quefle cofe, fi può
conofetre qua to fia fermo il fondamento del Giraldo ne nomanti cantra Dante:
perche non temerario , ma con ahijjìmo giudicio va trattando il noflro
"Poetale cofe Vhilofopbice , & con mcrauigliofo jplcndore aicrefcendo
lume al grane col piaccnole ,fi cbe i concetti non fono priui di\ratie ne di
vaghete poetiche : fi come anche i Dialogi di Vlatonenon ina- iano di fimilc
gioconditate . Et lo vide e'I dìjfe ^Carlo Sigonio nel fuo libretto del Dialogo
, riponendolo etiandio tra l'imitationi poetiche di perfone letterate per via
di J^arratione quaft fccuica : & prima del Sigonio paruc che lo fentijfe
Cicerone nel primo degli Ffjici. Et è pur vero che fi rapprefentano in ejfo
perfonc trattanti & negotianti cofe di lettere : ilchc bafla per farlo
poefia : & fia poi quello negocio , che fi tratta ò philofopbico , ò Ciuile
non importa . 7{e peraltro efclude Jt rifì. dal numero de Tocti leghimi
Empedocle, fenon perche non rap- prefentaua anione bumana nefittna , ne pur
indttecua dijputanti ; ma come Lucrctio faceua l^arratione delle cofe phifice.
Di nuouo qui s'oppone la ragione d'^Auenoe col dire chela Toefia non è per
l'vfo dell'argomentare, & del àifputare , Difopra l'ho tocco, & qui
iirc^ i 4 POETICA plico che pur Ella fé ne vak , &fc ne valfefin da
principio quando ì primi trottatori della Comcdia fopra i carri pur
argomentauano , & dijputauano I'vno contra V altro delle ribalderie
Cittadinefche Ma CT nellaTragedia , & nella Comcdia , che altro fono le
S'cene,che Ra- gionamenti & Dialogi tra perfine argomentanti &
digitanti di cofe, &negocii con propoflc,&rifpoflcin forma Dialettica ?
Et la Dialetti cah fìì/i finì* ApUì Iriruri/iti ? VÌannrnn Tt-nn' 1 n bortello
dubi- ta fe i Dialogi fieno Toefic, pofeia che dice . Cicero , Plato ,
Lnciatius in Dialogis mirifici quidam font Poetae : quia imitati tur . Et
Dialogus quatenus imkatur fermone tantum, continetur fub poefi Epopeica . Ma
dubi- ta bene di non battere chi ti contradica nella Dichiaratone di quel luo
vo della Toetica, oue vuole che per Sermoni Socratici più lofio fi deb- biano
intendere i Dialogi di Tlatone , che le fauole d'Efopo ; Giudican- do eh e
forfè filtri bauendo letto che Socrate componefie giaToefiadel le fauole
d'Efopo ,piutoflovolefie intendere che .Arift. hauefie hauu- to l'occhio à
quelle Toefìe che à qtiefle matafioni di Tlatone in Dialo- go . . Ma non
farebbe già di merauiglia, che fendo il Dialogo ò Come- dia^ parte d'efi a; le
lettere che fi fcriuono gii huominil'vh l'altro ef- fendo parte del Dialogo, fi
dicefiero di materia Comica : poiché l'Epi- gramma t DEL 1 O P P I O. ts gramma
, come ne 'nfegna efio I{obortello è vna particella di ciafcun* -tnaniera di
Voefìa , Dicendo . Nam lìcut Comcedia, aut Tragoedia vna particula eft Epo- pea
grandioris poematis , ita quoq. Epigrammata multa ducunrur ex vna particula
comcedia: , aut Tragoedia: . Tlu- tarcbo mede/imamente, da cui efio Hobortello
quefla [enterica forfè tra fcyifie, contra gli Stoici pare che V affermi. Ma
non efiendo la Come- dia cofa Homogenea , non può miga tirarfì quefla
confegucn%a , cioè, Che ogni cofa cb'è parte di Comedia ,fìa da dir fi in vn
tratto Comedia . Tuttauia ritorno a dire quello che fempreho detto per fimìle
ragione, che cotaiDialogi fono dariporfì (otto imitatione poetica dì Tbilofopbo
contemplatiuo, & non già che fieno Comedie ,fe non quanto cadono fot tol'
Epico Comico . Ma qui non bifogna gabbar fi t ò dotto fin credere che la
materia parlata da gli Interlocutori ji al' imitatione: perche tu t'in- ganni.
V Imitatione è quel modo con che fi parla , & fi tratta accom- pagnato da paffioni,
e da caflumi : nclqualc poffiamo dijputare , & trat tare ogni materia
quantunque alta & magnifica . Il Sileno di Virgilio nella fefla Egloga,
quale imitatione ha Egli ? Isella Materia del can- to , doue fi raccontano i
prìncipe delle cofe naturali l Trulla meno. Dotte è Ella dunque? K[ell\4tiioni
di Cinomi , di Mnafilo nel legare di Sii eno , nel minacciare ad Egle qualche
buona mercede , nell'atto del raccontare le cofe con gefii , mommenti del corpo
, nell'afoltare at- tento de S atiri , & in fimili altre cofe, che vi
concorfero . Che fe la Ma- teria Tbilqfbphica vetafìe la cofaVoetica;ncil
Sileno farebbe Toefia. C effino adunque boggimai gli Intelletti acuti di
Iettare à Dante il nome delVoeta , per haitere trattato materie delle f eie
n-^e,& dell' arti fi pro- fondamente :nev 'aggiungano anchora Con Termini
Barbari. perche non fono termini barbari quelli , ches'vfano da Theologi nofìri
: tua nofìralì, cir dimeflici fra noi , noflri proprii & non altrui. jfMj
Vi frego Lettori cortefi & dotti che non vogliate credere che ne io
d'iceffi mai, ne anche penfaffi di dire ,nc laf darmi vfeire della penna, che
ne Dante, ne Virgilio ne Iloinero,ne altro fcrittor e, o poeta noflrale hab-
bia vfato mai termini fcholaflic'h& barbari, quando ho ben detto, &b y
erisimo , Che Dante alle volte ha certi concetti, & parole tant'alte &
dif- ficili, che à pena fi laici* intendere : & che'I medeiìmo adi- uiene i
Virgilio, ad Homero , & ad altri ùrittori ; Volendo intendere di
"Plauto , & d'^frijiopbane . Che Homero, Virgilio„Ari- fìopbaie, &
Tlautohabbiano concetti & parole alte & diffìcili da in- tendere, aflai
chiaro ft fa per gli Commentary,annotationì, Encbiridij varie ■js poetica Varie
Lcttiam ,Mifccllance, fcholy , & altre fìntili Cafiì^ationi , che da ogni
tempo fi ne fono fatte , &fe ne fanno da' dotti , che fouucrchìa cofa è
rammemorarle . D'H omero mi forniate d' battere letto in 'Nonio questi quattro
ver/i di Lucillio , che vanno vn poco piti oltre, che la Difficoltà . Multa
homines portenti in Homeri verfificata Monltra putant : quorum in primis
PolyphL'mu' ducentos Ciclopcs coclites & po rro lune mambacillum Quam
malusnauis in Corbita maximus vlla. Ho voluto por- re qui queBi verfì ;
accioebe chi non fa più oltre la ragione delia fcan- fìone antica , non fi
lafci ingannare da Giouanni Hopper, che credendo- fi la voce Corbita battere
laftUabtt dimeno breue corrompe la Unione di eji'i in molti luoghi : concio fta
cofa che cofì debbianolc%gerfì à punto come gli ferino : & nel compartire i
piedi l'I $ delia voce Nauis dette gittarftvia, come l' s del fecondo,
&delter^p verfo, portando cofì l'vfo del verificare di Lucillio , &
d'Ennio , & d'altri poeti del tempo toro . Corbita poi ,come Caffìta &
G alèùta , pure ha la penultima lun- ga . Cofi leggendo i verfì non hanno vino
ò peccato veruno . Ma di qttcslo affai . Contra Virgilio ft leggono in Macrobio
parole , che fio- prono in ejfo molte foT^ttre ò vuoi perle voci greche, ò per
le Bar a \- re ; ina io non ho tanta ac utenza d'intelletto chele fappia
conoferre. D' ^triftopbanevn ralente Maeslro di Retorica ferine attesi e
parole. In Ariitophane inueniuntur multa , qua: ncquidem à doctis .
intelligantur . Di -Pianto chi ne dubita f 1 Quante ritrattationi fe- ce il Tio
delle fuc Dicbiarationi fopra ejfo ? Qual merauìglia adunque che Dante n'habbia
di tali ? Ob, dirà alcuno , Bene è probabile cofa che in que Tocti antichi
fieno di molte cofenon intefe da noi perla Untx- natica de fecali, & perla
diuerfità delle natiov.i & delle lingue ; Ma. in Dante ,ein qttefla lingua,
che fi può appellare nostrale ,\on pare che poffa efferc tale; abile tanta
ofettrità di [enfi , & di parole . Etto dico ch'I tolerabiU fi per la
materia imprefa à trattare àaeffo,comc anche per le parole, & per le forme
del dire ch'erano in vfo al fuo tempo, come da certi Frammenti del The foretto
diSer Brunetto fi pub vedere. Cofì anche auuenne al Teucro di Litiio ^Andronico
, che dopo dodici anni alla morte dell' autore, non eraintefo da [noi auditori
. Ma nondimeno fu à Dante conueneuole,fe non neceffariofin materia cofì al- ta
& peregrina d'vfare concetti & parole alte & peregrine talhora .
Ter vedere adunque fe Dante babbia fallato in tale cofa deur anno gli
fiudiofìfuoi principalmente attuertir e in bocca di cui fìmih concetti &
parole fieno pofte & collocate: otte s'egli non batterà ferttato il deco-
ro, direni® DEL ZOPPI O: 17 ro,dircmo certo ch'eli babbia fallata . Ma non ha
già Egli fallato nel decoratomene in quell'altro anebora che
filiopponedaalcun'hcwenel l'baucrc trattato Materie in Per fi tanto alte:
poscia cbe'l verfo è puw atto ad ijprimerecofe pbilofopbicc, &
diTheohgia,come fisà per que di L ìno,di Mufeo, & d'Orpheo, d'Empedocle, di
Lucretio &■ d'altri; dal cui numero fi cagionaua cbemeglio s imprimeffero
nella memoria . Ma conceduto a Dante che in ver fi babbia potuto poetare , come
ha ben po- tuto di cofe tanto alte; non pare già conueneuole che fi li poffa
conce* dcre , che poetando à Chri/tiani , & di materia pertenente alla
noftra vcraclffima Religione, doueffe potere à lungo nella prima Cantica infe-
rire le bugiarde figure di Centauri, di C arane-, di Thlegias nuouo Barche
ruolo, di Gerione, & d'altri monjiri che non fi rendono àmia verunpat to
credibili . Quefla fi fatta oppofitione dallo Scaligero fu fatta al Sa- navano,
dr per confeguenr^a al Fida ne loro "Poemi Cbrifìiani . A fomnijs quoque
Eriarci , & Centaurorum , & Gorgonum. Scylte, &Sphyngis , &
Chimera?, & Hydra; , & Harpyiarum abftineiidum fuit. Laquale cof a
dicendo fi da queli'huomo fernet dedurne la ragione, giudico che non debbia
efiere accettata . T^e buo- na ragione e quella del dire che nulla
confaceuolc^a habbiano collare rita,ne colla materia che fi tratta .
"Poiché non fi deducono perproua- re, ò riprouare fi fattamatcria ; Ma
allegoricamente fi fìngono effere la giti con quelle ragioni Thifichc,per
lequali pruoua Scru to , che le vi riponejfe y irgilionel fello dell' Eneida:
& non è fuori del ragioneuole, che nell'Inferno, luogo di forme horrende e
fpauentofe vi fi riponga»» anche di queflctali : fingendoti! fi maffimamcntevn
aere cupo&denfo atto à formare dì fimili apparente , come talhor a ne
vediamo nelle no- ftre nugole , di che fa mentione Cicerone, nel fecondo della
Diuinatione, & Diodoro net quarto : talché come apparente & come ombre,
cioè,co me dice Tullio , qua fi H ippocentauri nelle "Nugole fi crederanno
. Ma non Ih facciamo come Animanti effere credibili per fe,nolle hanno fat- te
credibili i Toeti antichi, da quali le ha apprefe Dante? Et non ba- ila che
fieno fiate riceuute pertalìvna volta fecondo lAriHotile i Et che perciò non
peffono riprender fi , cerne interpreta F ranci fcoI{cbor- tclloà fogli. 270.
dcllaTocticad',la confiderà il Mintumo nel primo deità fua Toe L iter -Poeta,
bora Giouane Iibidinofo,& Ouidio bora ToetaMrabuomoad tjffpbo, come attore
introdotto, frecolarcvecle , fare, J JudiZ re. SedHn q
»eDante,mentrecbeban>abitodel poeta , fcrìuendo T ^nfipuodirecl^ te fijegga
d bauerlojatto . perche dallo fcrilere la cofa fintain Zri plnofopbo ih
pHofare,& an^i lo dot* fare . perebi -ciò perTn/JJ
pnarnenteaWbuomopbilofopbX come dice Jl J£S T^ffi ' ITI °i; M r a t**> À f e
^alcuno cbe'ldire che Dante bora (¥a poeta bora pbdofopk & che fi Alitante
volte, & fitfoià* habito bora di queflo , bora di quello fi a come vn
é^k^m^^ot m e ^u\ f0rt ' f€C0 • iLnpocom Mnri arare , &U paffatoe di Dante
philofopbo attore : &p er ò fempre Ili «Mcmmenti fono col tempo paffato.
^^Sffi PJ^ ll J^dipropr^ fognandomcafadiMafanijfa li erano amm^q^^Z qtic D E L
Z O P P I O. ar que, che Scipione ì{arratore è fuora di quella catione , otte
era fognan- do per diftintione di tempo ;cofì Dante Toeta perl'iflefja
diftintione di tempo è fuora di quella attione Thilofopbica,nellaquale con alta
E anta fi a prima peregrinando andana . Et per cotale fìrada ceffo, in tutto la
ragione oppoftali del? Imitante in vn tempo ifieffo coli' Imitato; &col-
l'Ejfempio non foto di Scipione , ma d'altri poeti anchora fi greci come latini
Epici, quale Orpbeo nell'^rgonautica , Vropertio Gnidio Catullo cr Horatio;
potrà Dante fen%a cambiarfi il nome poetare dife medef- mo,lafciandol'e/fempiod
, H omero che fe lo fcambiò in Demodoco , & d'Euripide in Tbcfco . H ora
vengo à moflrare quello che difopra in al- tro occupato ,riferbai à queflo
luogo opportuno ; cioè. Che que' Mon- fir 'h che colT autorità dello Scaligero
fi riprendeuano in Dante, non fuf- fero più per veraci creduti nella Religione
bugiarda degli antichi, che ■nella noftra fantijfima, & veraciffima . Che
que' Moììfiri adunque de gli I nferi non fujfero creduti dagli Antichi più per
veraci che da noi , oltra Tlatone nel primo della l\èpublìca , & nel
Vhedone , & Callima- cho in certo fuo Epigramma greco >& Cicerone
nel fecondo della natura dell'i Dei, nella quarta Oratione contra
Catilina,& in quella per Cluen- tio, & Horatio nell'Oda quarta del
primo , per in fino a Seneca nella F e tiquattrefimaEpiHolaJ' ifieffo M. Tullio
nella prima Tufcolana affai lo pruoua in quelle parole . Num te iJJarcrrcnt ?
Triceps apud Inferos Cerberus, Cocyti fremitus, Tranfueftio Acherontis, mento
fummam aquam ' attingens fitienetfus Tantalus? Con tutto ciò che fiegue infino
a quelle parole . Quis efi enim tam exeors quem irta moueant ? Aia più chia-
ramente Tlutarcho anchora nel libro dell' Ufcoltare i Toeti fecondo la T
radottionedi Guglielmo Xilandro , co fi dicendo . - Jam ilio: apud inferos
portenrorum fitìiones,& chTpofitio- nes , qua: terribilibus nominibus
fpetìxa fabricantur arden- tiurn fìmninum locorum horribìlitim , ac terribilium
fuppli- ciorum fere ab omnibus deprehcndunmr effe fabulofe ad- modum: ne mo que
nefeit ncque Homerum, ncque Pynda- rum , ncque Sophodem prò certo habuifle quod
fcribebat. Seqncflc e'I Gorgia,dì cui dice a t Imito veWondkefimo efere le cofe
fuora del vero siate finte, & aferitted co- loro , ben diremo che fia
fauola& finione poetica d'vn racconto fat- to fopravn fondamento creduto
vero , ma non però diremo quel rac- conto efferevero. tali fono glieffempi del
pa]fa%gio d'Enea in Italia, come fi vede nell'Epopcia , & nella Tragedia
e{fere imitate tUttiont mVltf/e,mEnca, inUchille,in Horeilelin UlceHe, in He-
cuba&tnfimili ; Cofi nella Vecchia Comedia in Socrate ; in Euripide^ m E/
chilo & m altri, che erano motteggiati, & protterbiati in fulla Sce n a
. Mcdefimamente nella mtotta de Immani ; cioè per mio credere nel la'Pretcsla,ilVaolo&
l'U finto di T^euh, il Tiberio , clTctulo di Tittnnio , il Tlotio di Cecilia ,
il Vopifco d'Ufranìo , e'I fcruo di Mar- ca apprejfo di Garrone , & m
Verghilo poeta Bimano L moilra chia- ramente - 24 P O E T I C A ramente Tlinio
fcriuendoà Canino . InComcrdia ficìis nominibus decenter , veri.? vfuseftapte
Virgmias Romanus . Ma fintamente trattando cofloro argomenti non palliati, come
baucua fatto T lauto & Tereutio, ma togati & Ro- mani, come notando
Horatio nellaToetica fommamentc gli loda. Nec minimum meruerc decus, veitigta
grarca Aufi deferere, & celebrate domeftica facìa . Untale parlatili do
delle Comcdie,& non delle Tragedie , non fi può dagl'i Spofitori di-
chiarare coli' effempio della Tragedia di Senecaintitolatal'Ottauia; fi
perch'EllaèTragedia,fi perche il cafo auuennc , & fu anche poftoin poefia
da Seneca moltijfimo tempo dopo Horatio : non potè dunque erti batteri' occhio
à fimile cofa : ma fi bene à Comedia Cittadinefca I\oma- na, che potuto Egli
baueffe -vedere di T^enio, ò d'altri defaitta con prò- prij nomi Rimani . Et
Dipbilo Comico haueua tra Greci feruta la Sap- pho co'fuoi inamorati
^irchilocbo & Hìpponatte . Cofi i nofiri Comi- ci moderni celebrano fatti,
coftumi , &paJfioni all'vfan^a Italica . Io non-veggio dunque come
fufifcbifugnoà Dante celarfi fotta altro nome finto . Et certamente Dedalo nel
/etto dell'Eneide rapprefentando fe medefimoin pittura deferitele fuc proprie
paflìoni conviuacc pennel- lo, esprimendo maeflreuolmente vn padre in
Vniuerfale pieno di quelle pa/Sioni , che ne fuole apportare la perdita di
figliuolo virtuofo , vnico t & caro . Et fe crediamo adEliano intorno al
cottume de Vittori anti- chifiimi nella fua -varia Storia , potcua effo Dedalo
anchor a fiotto cota- le fuo ritratto hauere defentto il nome proprio : e/fendo
effo onero il pri mo,ouerode primiTittori che cinafcejfero . Ilche fece &
potè farcii noftro Dante, & ogn' altro Toeta chedife mede/imo poeta}] e;
per hauerela pittura, &la poefia quella confacemle^a infeme, che fi dicono
hauerela Dialettica, &la Rbetorica, che fi come la Retorica è vtndìflropho
alla Dialettica , cofi vueleT lutar cho , chela Voetica fio- Jlndiflropbo alla
Vittura . Et però non è merauiglia fe ridicolo effen- do quel Moflro Horatiano
perche non è Vno & femplice , cofi per fimi- glìan^a fua diciamo
laFauolaVoeticachenonèvna anch' efia , cirie- fca vna cofa da ridere . Che
fieno tra epe pur differen^ efientialifiime non fi nega : perche fimìlmente ne
riconofeiamotra la Dialettica , & la Ubetorìca : ma ciò non toglie, che non
babbiano tra fe conformità grande nell'unità . Contra laquale Fnità richieUa
nella Tittura , non sò quanto fi fiaà propofito l'efiempio del Cauallo
diTafione, che-vol- tando latauolella per vn verfo,fi mofiraua Corrente ; &
per l'altro fi giaceua . perche 1* accidente del voltare, mutaua la forma della
cofa : il che era vn riformarla in vrì altra . Onde quella per tale rifletto
non fi potcua DEL Z., 2S fi poteri dire vita tauolena,ma due : perche
voltandoli tutta >fi yen}' ua anche tutto à voltare lo flato, &
cangiarfi la prima forma, talché vna volta fi diceua CauaUo giace/ite , &
l'altra Corrente : ina non fi diauagiaad vn tempo, & giacente,&
corrente . Et nella 'Pittura al" trettanto quanto nella Tocfia
confideriamo vna fola ^Anione principa le, allaquale dirizziamo come fotrof
ritenti quell'altre tutte delle per- fine efjigi. ite nella taaota , in quella
guifache al facrificio tTlphigenia dipinto da rimante feruiuano tutti que
"Principi & Capitani greci addolorati, che nondimeno facrificio d'Iphigenia
fi chiamami Cofi nel nofiro Dante vna farà la fua^Attione di ciaf cuna Cantica
: ne li nocerà chcvhabbia altre perfone più di lui degne, quali per cagione
d'eff em- pio fono nell'Infermi Vgo Ciappctta , prima radice de' f{e di
Francia, et T.ipa Adriano, i quali perle perfone debbiano fare gli Epifodu
Tragi ci,& Z r e Z. alerone : Et fimilmente credo clJnonZSa[Ji- ter a t
comica , & tale la ncomfee Tropcrtio,& Iconio Marceli*; ma tal materia
fu anchora deferiva in verfi Giambici^ in forma S£ "[Libro MI ^fiottare i
Voeti, à quella [migliane che fu compoflo fV'rgitcd* Homero. Ondefegue che
perÈfempio di MenanL fi * potuto dalnofiro Dame fare lefueComedìe in forma
Epica. Cofi ci- che appello il Boccaccio Comedia ìlfuo olmeto defcrkto in form
ar ^rTnZTF'^r^i Sbadire che ari/ì. iiconofc^le fole Drama rcbe, & che non
hauejfe mai conofeen^a di Epiche . per- eh ce, rtoegMa conobbe nel Margite,
ch'era in quella V ùfa compio, che dirimente non l'bauerebbe contrapoflo
atl'lliada ouero alhuf- Z ZZTl T È COn ? bbe , in MEnani " • & nella
Comedia nuova , che fermo tifino flato dopo la morte cf^riflorile : anchora
che'l mìo fg-Corre* affermi pm volte ch'ella il fermaffe al tempo d\Alefian-
nkt 7 rmC " 0, J f r mn c °» tradi ™ «iranico mio : ilqnale Ce fi ferma
nel automa del Camerario,;' ha toltoper Duce »n Cieco ,che non facto che fi
dica in qucHo cafo , perche Menandro diede la fu*, prima Comedia Vanno primo
dell'Olimpiade 115. effendo morto Mef- irtZ'Tr^TiV^f & Tl » ta " h °
decite Menandro fu il C£±K lt C ? mcdia mt0m • *** f c ^Ott* conobbe que-
l^^àiaEpicanel Margine , Vammeffe tacitamente non la ripruo TÀJZfi
""J* Tf b£ ' ^argomento per rifiutarla deuere- mo noi prendere da
ejfo t Dicefi 4 quefio propofito che le Cantiche del mfiro Voeta non fi deb
bono m vcrm modo adornare deliUppeUathue di Comedia 3 m er itan- do DEL 1 O P P
I O. 29 io anzi per la Maladicen^a , ond'Elle featurifeono il nome di Sati- re
; ò più lofio di Guazzabuglioni , & Cibaldoni perla -varietà delle lingue,
delle parole , & de concetti ; ò etiandio di Tragedie per le per fone H
eroiche, & per li tormenti deli' anime dannate , & per altre fi- nidi
cofe che più dijfufamente à loro propri) luoghi fi tratteranno. Ter eioche
prima vederemo fediriteamente appellare fi poffano Satire. Et mi pare che fieno
tanto lontane dalla Saura quanto il bianco dal nero. Concio/i a che le Satire
onero fono Dramatiche ,'oucro Epiche. LcDra maciebe di nuono , ò erano
principalmente , & per fc,ouero accejforìe della Tragedia . Le Satire
Dramatiche proprie, & per fe erano quel- le, otte nella Scena Satirica da
Vitrunio deferitta , fi trattauano nego- «f ruftici fra Sileni, Satiri, nimphe,
& pallori . Dellequali era poeta Licofrone Cbalcidico di cui fa mentione
Athenco nel decimo libro, & anchora jlcheo, delmiale & nel quarto,&
nel decimo l'iSìeJfo Athe- neo recitamoltiverfi&- parole de gli Atti loro .
Lequai Satire per mio parere conteneuano cofiumi ridicoli giuochi , &
ifcher%i con fili- ti & dan^e rufiiebe, & amori procaci , &
libidinofi, con modi , & motteggiamenti del tutto rufiìci . L 'Accejforìe
della Tragedia erano quale fe ne vede veììigio nel Ciclope d'Euripide. Laquale
Anione è pure prin cìpalmente Tragica, che che fi ne dica il Minturno e l
I\obor- tello, excitando propriamente borrore, & compajfione, non come vo-
gliono alcuni per la cecità del Ciclope; ma fi bene fopra la perfona fVliffeper
l'imminente pericolo della minacciata morte, da cui a pena
nefcampa.TerlaqualcofaEìlaeTrajedìa,ma Tragedia dijinelieto: cofi è Tragica ,
& non già Satirica la Fauola dell' Jrninta del Taffo : oue il Satiro ferite
per raddolcire l'acerbità del cafo Tragico in quella guifa che al tempo
d'Ariflotile fare foleuano i poeti Tragici , ilquale cofiume poi fu leuato via,
&■ rcnduta alla fuagrauitate la Tragedia : per quale cagione poifujfe appo
i Bimani r'inouato quejl'vfo , come non ofeuramente accenna Horatio nella
Toctìca; & fe fuffe migliore configlio non è di prefente jpecolatione . A
fin luogo & tempo ne di- remo nojl'ù parere ; cofi come della Satira
Dramattca , ne anche que- fio è luogo di trattare più oltre . Zafferemo dunque
alla SatiraEpica, laquale ha propriamente due capì . L'vno de quali è per modo
di 3>{ar ratione femplice del Toeta, cheacenfi ò riprenda , in quella gitìfa
che è la prima di Giouenale . L'altro è per?nodo mìfto , oueilToeta facen- do
fempre il racconto , vefte tal fiata la perfona altrui , quali fono per lo più
quelle d' Horatio, & quali farebbono le Cantiche del nofiro Toe- ta fe
fuffero Satire, perche la T^arratione è tutta del Toeta prendente bora l'altrui
, bora il fuo proprio negocio , non come Toeta , ma come Thilofopho. ja POETICA
Tbìlofopho . E dunque da vedere fequesle Cantiche babbiano la For- ma Satirica,
ono . Et dico,& dianzi, & fempre hò detto di nò . "Per- che quanto
ho potuto confiderai per le Satire de gli altri; La' Satiri Epica h vna pocfia
libera, dif ordinata ,fen%a figure & ornamenti pot eia ,che pur che dica,
non guarda di dirlo più invn m odo che in altro - prefta in ogni luogo alla
maladiccn^a, & all'ingiurie alla feopcita, no fen^a. amarena di J ali,
& morfirabbiofi, con giuochi fcherneuoli & acerbi, con infulti
perpetui, piena d'accufe& éinuettiue,fen-za proc- mu' ne propone , &
alla gmfa de Luperci colla fiurriata in mano fere fempre chiunque le fi para
dauantifen%a rifguardo ò dijlintkne diFor tana di feffo , ò di dignità veruna .
La onde non mancarono huomini dotti funi che gli. Autori della Satira vollero
appellare Satiri, cioè Sa- tolli, che tanto viene à dire quanto Vbbriachi ,
quafi che qitcfti tali no fi pongano àfcriuere taipoefie prima che fieno molto
ben /atolli divi no, per potere più furiofamentc vfare la Libertà loro nel
maldire,nella quale vfeendo di ceruello fanno cofa da Ignorante ; onde
Quintiliano nel primo fcriue . Maledicit ineruditus apertìus . Ma in Dantele
cofe tutte mira- no ad altro fine; cioè al Bcnepublico . Et quella che ad
alcuni pare Maladiceiixa , & con più proprio Vocabolo Fjprenfione chiamare
fi deuc , non è perpetua , ne con infulti, ò fchemi amari ne rabbiofì, an- 31
con grandifima loda de buoni, & confommo honore di quelli, che perVirtude,
ofantitade il vagliano ; ne rifueglia mai nel leggitore al- tro ebemerauiglia
& difiderio di bene operare . Et chi non sà chela Satira e odio fisima à
tutti per in fino anchora à que' cheviuono male? Certo che le Toefie di Dante
non retano J eco quella fi fatta Malauo- glien'^a , ne da coloro anchora cbc'l
combattono . "Proemi & Tropo/i ùoni dimoflrantila'ntentione vi
fonodouen'ha di mefiiero . Ordini,& ornamenti poetici non vi mancano ,
Encomi; particolari di venerande perfine con dottrina ejfemplariffima &
altiffima,della quale in neffun modo eia Satira capeuole , in copia v'abbondano
. Chi potrà dunque conragione faticare, non che affermare che in Dante Satire
fieno? Eeci apprejfo i Grammatici vn 'altra maniera di Satira, per laqualein tendono
vn Mifcuglio di varie cofe, come vn Catino pieno di varij frut ti , o
comel'Oiaputrida delli Spaglinoli . Mia cui fimiglian^a vna. legge di varie
& molte leggi intenta Satira viene appellata , fecondo che nella guerra
Ztugurtin.1,0- fiu manifeHo nella prima CoHitutic- ne de Dtgefii fi vede . Cofi
detta fecondo lo Scalìgero da que Cancan di pomi d'ogni forte co' quali
vfeiuano in Scena i Satiri procaci per adefeare le tympbe à piaceri loro .
Ilchc emendo ditto fen%a pr aitar- lo per DEL Z.; 31 lo per fanola ò per
memoria d'autore che lo finita, non pojfo appro- uarcio , ilquale credo cheque
1 miscugli di frutti,& d'altre cofe né" ca- neflri,& quelle varie
leggi ad vn tempo pofle , & propone fieno più rojlo co fi chiamale dalla
Satira Dramatica : nellaquale ogni ordine di perfonc s 'ammettcna ; cioè Dei ,
come del Folcano Satirico d'^icheo poeta fi legge in jltheneo al quatordicefimo
Libro : Hcroi,come l'Hcr cole d '^Aftidamantc , & l\4lcbmeonea'^icbeo :
Cittadini, come l'E- thone Satirico dell' ijlejfo plebeo ; nel decimo libro
d'*Atbeneo mento- nato . Ilquale Etbone fu Cittadino di Cornuto padre
d'Hipcrmefira,la quale venduta da lui per oUjfemojìrare che'l parlare di coloro
,fe ben pare articolato perha- uere vocali & confondati nondimeno è p; W™do
l'anioni d'vn Incorno tojopbo, il ctuftudio , come dtffi dianzi , è tutto di
priuata perfana & non già dilogìa, comedeono efere leTragiche quantunque
alle volte Re:L, e Imperatori habbiano philofophato . Et la ragione è manife-
sta, percbel himno philofopho , comephilofopho non può farete de* ne patire
cofe grani, ne Tragiche . conciofia cbehauendo ripofla la (uà. felicita nella
fapien%a , non può cadere in mifirìa femjprìuarfi di quell havito delquale
fpogliandofi non è piuVhilofopho . Medefima- unente fciTrencìpiallevoltevanno
pbHofophando , non lo fanno co- me Vrencipt , ne come co/a necefaria al
prencipato . Il perche bene indufle Ennio il fuo 7{eottolemo dìcente, che in
poche parole phìlo- fophareliconuemua. Et ^rìftotile hiafma la Menalippa
d'Euripi- de figliuola Regia, che troppo pbìlofophaf e . Et quella fintene (di
Cicerone, & di Tlatone,che beata appellano quella Republica, oue i Rettori
fuoi phtlofophaflero , conchiude per T^oi, intendendo effi non di Monarchia ,
ne di principato, donefono gli Heroì :ma di Republi- ca, che figouema da
Cittadini .-fen^t che il Toeta nel coflituire ifuoi principali attori, deue
feguìre il co/lume per lo più, & non il pofjìbile accidentale, adunque
appare che la perfonadeUe prime partizione da chiamarli Heroica. •% anche diuenta
H eroica per larara natia ottenuta del fare que viaggi Oltramondani con alta
Fantafìa veflita di terrene membra . perche agli humilì i larghi fimo il Sonore
delle gra- fie fue , & la Gratta gratis datapuo ben efere partkipata ad vn
pecca tore . Et quelli viaggi finti da Dante fono allegorici , &
Metaphorici, come anche la vi/ione di Boetio nella Confolatione: & chiaro
il dimoflm efo dicendo che coWalta Fantafìa fe nera ito penetrando que' tre Re-
gni Intendendo adunque l'attodellaFantafia d'hmmo vìuentemuo- Hcr/t afuoi
oggetti, non è anche fconueneuole. che pofa intender fi l'huo mo veSUto di
carne bimana eferui flato , a differenza di Colui che fo- gna ;ilquaie
nondimeno dice d'e fere (iato in quclluovo ch'efo fonò: come Scipione apprefo
di Cicerone . T^e Virgilio ne Beatrice fotta,™ Jeparate fi dcuono dire H
eroiche : perche fecondo Tlatonc & altri , vii Herot fono tra Dei &
huomini nella natura hnmana per loro Vìrtvteto co meno che Dei, &pht che
huomini, che non efendo tali quelle fottan tfi ragioneuolmente diciamola quelle
non poterfi spellatene Tra- gica, ne Heroica nejfuna dì quefle Cantiche . Onde
ifiuttercblo qui di- futarc, DEL % O P P I O; 33 fiutare , fe da perfine H
eroiche posano venire ^tttìafti Comiche . Ecn mi credo, che a luogo opportuno
ne parleremo . ?>{e fimilmente ci nw- ce quclCaltro ^Argomento fattoci delle
cofe deli' Inferno, & de tormenti dell'anime Dannate ,Douc fi dice che'
tormenti dell' Inferno ncW ani- me fono opera molto più Tragica che le morti
corporali . poi che à Te- iere costituire opera o materia Tragica non bajla
indurre tormenti , ro- cifioni , ò morti :ma bifogna che qtte' tormenti, &
morti , ò fimili altri ■viali fieno atti à muouere compaffionc e fpauento
inferme negli animi immani , ejr non in alcuni pochi ; ma in tutto 7 Theatro .
llche atutenà fecondo la Dottrina d'^Arifl.fe faranno perfone melane tra buone
& ree : laqttalecofa non cade ne* dannati per giufio giudicio di Dio.poicbe
fono fceleratiljimi , indegni di perdono , non che di compaffione 'Ne per
quello chedifopra dicemmo, del Piaggio della fua alta Fantafia fìn- to,&
defcrittodaDante,fi può menar buono il te>\o argomento; cioè; Che viaggio
ftmile à quello non fi concede dì farlo fenon per vratiafbe ttalc di Dio,&
di potenza affollila , & àperfone molto grate & accette a quello .
poiché non fu viaggio fe non d'alta Fantafia, a cui poffono ef- fere ammeffi
tutti gli iìudiofi deli' alterna Tbilofophia, 'operandolo la Cratia Gratis data
, come dianzi fi diffe . Et li fimili al Vocia nofìro fono per ardente Virtute
albati alle fietle , non corporalmente come in Jul carro di foco fu rapito
Helia ; ma allegoricamente , come Dante con ^uell ali che d'amore hebbe il
Tctì-arca, ò co' deflrieridiTlatone , ò ctiandio colla Catena ìlomerica . Che
tutti fono modi per liquali èie cito aToett di fcriuere che fono iti più sii
che ifegnidcl Zodiaco . Mtripiu acerbamente fi leuano cantra Dante credendoft
con di spa plori ebetn que Fei- fi. Vidi& conobbi l'ombra di colui W,■, Ch
/ efCCCpC 'T iltateilgranrifillt0^ HMntendeffedclSanto padt e, che rinuncio la
gran Monarchia , riponendolo nell'Inferno can- tra quello che tiene
lafantiffima Chiefa Romana che l'ha per Santo in C ielo : e/fendo per mio
parere che intenda d'Edipo Tiranno di Thebe • "rimate per Fillade:
impercioebe battendoli dre, non li bafio animo di poterfi guardare accettando
ilJgnoTi amicinandoft alla Regina vedoua moglie del morto l\e Tolibo di fchi-
££r c « nt * fi f rateerà . Conciofiacofa che veramente vile è l'ani mo di
colui ilquctle fortemente non rcfifle à gli appetiti fregiati Co- nobbelo Dante
à fegni de ptedì,& degli oc chi defitti dateti greci, lo ripone Dante
nello'nfemo , cioè nel pimenta Democratico per? E eoe lì POETICA che fu cagione
inquanto à fe, che Corimbo fi reg^cffevTopolo . Ceffo dunque U confideratione
degli Spo fimi per conti del Santo Tap.t Ce- lettino: laquale vogliono
difendere alcuni col dire che quando Dante compofe quette Cantiche non era
anche il detto Santo Canonicato . Ma ■che pei macia gouerna fi forte gli
httomini , che non aprendo Dante il nome di Coflui , vogliono pure che fi
debbia intendere di lui più che d'aLri ? Et forfè che non ne danno la Jcntcn^i
pianai aperta? Ter tale modo arrestate le contrarie opinioni , volendo noi
perfitade- re cheque/le Cantiche fono Comiche ; dicoquello che altravoltadiffì
; Che la fine , & la refolutione d'vna Fattola in giocondità , &
concerner Ttji è di tanta importanza ncll'^Attioue che tutto che infino allo
fcio%li{o'Z£e,B l ap- pacifìcationi, Vittorie, Triomphi , tir fimìli altre co/è
che molto fpe/fe auuenire fogliano tir auuengono à Trencipi . Che troppo iniquo
confì- gl'io farebbe fe Effi doueffero effere perpetuo berfaglio delle fuenture
. Iberni fi moftra anchora , che rinfiorile neluieti,haucndo l'autorità tir
tvfo di tantiToeti contra. iAn%i™ f^iiuerfale de & . de Vrendpi antiJnvt
fio ,/ la grandino torto egli fi riprenda da èffi . Tale è pure la v>J da
fn>t infognata per ridurre il particolare alt' miucr fole . Adunane la
codinone loia delle perfine non cosìituifce la Fauola Tragica 335 ?'";7 1
"^^ / "^ róeW A^^- » Comedìe furono le l cniteoue s induceuano
Capitani, ìmperadorì, & Principi Romani; Cofii fendono turn i Grammatici
Spoficori d'Horatio, il ^bottello, Jaonne ilGnfolo, il tombino, il Venato, il
Turnebo , Diomede & aU tri. T^pHoratio inquelverfo . Ve] ! qui Pnetextas,
vel qui docueretogatas deue intenderti che parli d altro che di Comedie ,fe
bene volgiamo l'occhio à verfi antece- denti che parlano della Comedio . Onde
non fi pub veracemente ar?o- ffi ^^^*^^»/^^4Sfc>«fe che fenedica ^ contrai
efprcìfa di chiaratione di tutù i fopr attorninoti, si dico bc- mio eoe forfè
Morano intefe perlèfomedie Tretefie certe anioni pie* Zrhi h SS*^ V telU fone
di ve ft™enti,chc nc^li oppa recebi di guerra foleuam del Tempio Capitolino
prenderei Confoli ci l^ r i,come dice Lampridioin Mejf andrò : Et per le Togate
LeW al tondo Ciceronenell orarne contraTifone . Et the quelle s'accosìaL p i
ilcma fcenita , quali dice Fcfin 'Pompeo che fermoni prefetti od pjJareft
folcano : quantunque Macrobio nel fecondo de' Somm ili paia tenere le parole
preteste ejfere fimili all'impudiche . s duo fé non DEL ZOPPI O; 37 non
intendemmo le Coftui T, -elettale per parole Metaphorkbe afcon- denti qualche
ingiuria, mero impudicitia . Che fealcunomi dimande- rà , che cofa dunque fi
fuffe la Treteflata , quando Ella non fiala Tre- tetta ; /{inondo facilmente
che la Tretetta come ho detto erafpcciedt Comedia : ma la Treteflata era
veramente Tragedia di che fa mentionc
Garrone & Fctto, da Lucio zittio composta , che fi cbìamaua gli Encadi,oiie
s'introduccua quel Decio che coìl' E(f empio paterno fidedicaua à gli inimici
perla fallite della patria . llcbe forfè anche feppc Giulio Ccfare Scalìgero,
quando al Capitolo fcvtimo del primo libro della To erica ferine quette parole
. Latinarum Comccdiarum fpecies funthx . Nobiliores qua; à perfonis prirrurijs
Prxtexts appcllabantur . Ma fele perfine fole non fono atte, coinè s'èmottro,à
conjlititire il poe- ma'Tragico,non è fimihnente atto lo fpauento folo,nc anche
colle pcr- fonc H eroiche : imper cloche giuntamente ri è nccejfaria la
Compafiio- ne . Et però indarno dicono alami , Che . Se bene l'anime dannate
non fieno per muouere compafsio- nevera , nondimeno per quelle non picciolo
fpauento ci ù . apporta . Che fc per cotale fpauento alcuno voleffe inferire
che Da~. te fujj e Tragico , crederei ch'egli andxffe à gran pafi in errore .
poi che •pivuole in compagnia la Compafjìone ; ne bafia chela Campatone fio,
{ingoiare, come à dire che Dante haneffe compaffione d' alcuni, & San Gregorio
di Traiano : perche quetta non è quella Compaffione, che chie- de Sìrift. nelle
Tragedie , fu c cedendo effadi fuori, &da *pna picciolo- parte accidentale
, non pertenente alla coftitutione delToeta , come fa- rebbe à dire per la
memoria delle cofe fatte in vita loro ,&n m %ia per le pene che quiui
pati/fero congiunte alle loro caufe immediatamente antecedenti &
confeguenti . Il cafo Tragico, Signor mio, per Dottrina d'^rijì. deue
commiiouere compaffione ecÌ6, ma più tojlo alla feconda . Talché fc ? lecito
vfare le congietturc dirci più tolto cbc'l Te! co, & leTbtbk* deli fuff'ero
la medefimaTragedia . ImperciocheTelto fuTadre d'^f- chiile,^' leTktbiotidì
furono Donne della "Patria fiia , lequalì 1 vcri- fimU che face/fero il
Cboro di quella Tragedia che compofe Efchilo coi Tìtolo dì Tfychofìafia, cioè,
minime polle in bilancia, oue Efchilo fin- gaia ebe apparecchiandofi à Duello
Mennone figliuolo dell'aurora con Achille figlinolo di 'Pcleo & di Tbetide
, & /applicando Vvna & l 'altra madre a Gioite perla fallite de figli
loro; perche non combatte^ fero , mentre che Giove bUanciaua i Fati deli'vno ,
& dell'altro , come dice Quinte Calabro , la Briga prefontuofa difpa--eggVo
le Fata; onde Mennone rtmafe perdente . I pieghi di quelle Diue, & del
Cboro col- te propofie & rijpojlchvcrifnnile che f uff ero caldi bonefli ,
eniodejli con pcrtitrbatìouimijìedi jperan , ze,cr dilufinghe : & cofi il
Cboro quantunque dalla parte dSicbiìle; nondimeno come di gentildonne te- perat
e [applicale e jj>argejfe v oti anche per M ennone . Et fe bcncTln Tarcho
dice che' iTitolo era la TfychoHafia, potè \Ariftotilc pin pro- priamente
chiamarla le Tbthiotidi & il Tcleo, come Titolo più vicino* In qnejìa
dunque fi poteuano feorgere buoni &ciuili cofiumi in tutte lefue parti
colla compaffione,& coll'horrore prina però di quelle paf- fioni che &
per la fioltitia, & per le ferite,&per la morte fi veggono
neW^AiacediSopboclc . li ora fe confideriamol'*Aiace da fitta polla, & co
fi leTbtbiotìdi da fua poti a, ò in quello modo , o in altro confor- me alla
mente degli Spofitori , come deuremo noi confidcrare quefle Tragedie che non
fieno fcmplici , hauendo rifletto che la femplicc è quella , che non ha Viluppo
intricato colla I\iconofccn%a ? Mollrinà al cimo che per quefìavia l'^diace,
come c/Jempiodi pafìionata, & le Tbthiotidi di cofiumata non debbiano
appellarfi fcmplici . Vorrei ve- dere anebora come l'ijftonenon cadefie fiotto
la quarta f^ecic innomi- nata : poiché le fanale vogliono,ch'Ei fi a pure
tormentato in l\ota al- lo'nferno . Certo che queflo Tejìo non manca di gran
Difficoltadi . E'I Mìnturno fe n'auuidc , il Vettorio il confefiò , il Alaggio
vi fece gran-r de sformo, il Cajìcluctro vi pofe ingegno, e'I l\obortello ,
s'io non m'in- ganno > molto non andò lungc dal fegno, &non piacque allo
Scalige- ro di toccarlo . Et io poco dopo n'aprirò il parer mio diuerfo da
tutti gli altri yfie prima baurò aperto quale fiufìe laTragedia delle Tiorci-
di,& comepotefic cfìerc la Cofthutioned'cfia . Terchcdalla conefeen-
•Zad'ejsanon poco lume rifrlcndc alle tenebredi queflo tefio. Jldurque
teTborcidi , o fecondo altri le Thorci?n furono tre fiorelle figliuole di'
Timeo ; dellcquali vna fi fu Medufa che hauendo vn folo occhio ctm- t mane DEL
ZOPPIO. 41 Z Talco di nafcoflo coleo j^^ffiSL Trage- dia, con ire, & cmdct
t ^ e ff n ^l' ndo mclTaltre , che per to nella (pelone* recidere Mcd»fa
jgjjff^ da ^ lo fa mentirne Mbeneonel T^ono L ibro . V* ^ > % la Tragedianel
^Z tn luodjnfono fuo [ondo che nferifcono ^jW^ggJ quc fto luogo,&traf?i*n.
ri di credenza , ^'^^'^cmilamentc ripoflo m com tata altrove: CT vf^^fjro bene
la Tragedia, che ne fece pagmad Mace . £ Aa TlMarc bo , Ella conmene pin a
Euripide, per quanto Ft era-rioncuole , che ^frift. in queflo auefo luogo, che
a quelU n > EtMgm ^ ^ quT Ugo bauejjel occl»oattI^d^K ^ hlfino à qtà non mi
doaltroToeta anebora ^M'jompWo . Se he J anche non poj]o fouuienc d'baua veduto
fa ^ trouare MgornentoneU^ re altra Mtionc chelnfi «JJ^^w iemali , non pare eie
fta A quel e ^'fS^ eoncio f! a cofa cb' Euripide che fiadadubi tariffi ««fj fr
anche in fullal^ota , • fi„fe , che nel t^*%£f*^ , di Ji coflumi , & di
configli T/ "111^q«iftiopcmon d'huom giufto : OndeilVopolof*
lerato&ribaldoConftg^ prima "'f™^ fi™» *** Hot* . ^Ti^TZnZhc^cdi tale
maniera , pervadendolo a tronche aW Inferno ? Stando /ccq/c« 4rì a r ne i
Tromctheo legato S^^HES partecipando del pianato, & dello nominata d
jtrtjt.jta qntu. j> r ^frijì.per quefto puntato, fia U S-W»^^ non la nomini,
»/^ 4 ^f££™ tìer i a TaGione ebev'e dentro, Uhapur formati
^%f^^l^^^,H>&^ U Sbafano mentane. Et tht bene conjtaa ^ 4i , POETICA ^ f
ne con tormento perpetui t ^Z^Ze^À deh c/c Infernali, nel tempo de' Greci
battevano TuTrf di compagne . perche non era manifefio fr*Zr\ ^ctÌT^T^i ferace
Poma della Ghftma diurna coUa quale cònfZ^A ^ 4 ^^onede tormentati la X iùdeb^^
femen^t intorno all' ofeuri/s imo Inoro tjtrìhoiiZl* 7*1 ^ correre fanp^
tfoduonccdcrfìfcnonà pochi K rati à Dio,pcr quello pL ' Chenon ^ D rat?
t*>W™ \ 1 ^ aiJ ' «W al Comico non V à . Jj c farà di , > \ r i File da
Dante, perche bobinano da mdare Morirò- fuvriddlaCoSh l Wg** che > m%a non
di ci rtrr y"l U!i P'' n ^ ^entro , & i n efsahabbia foriJne fui }
Chcpcrleperfonedel Varadifo la Cantica fiaHcràcaEfri h* DEL ZOPPI O, 43 detto ,
6" Esplico chela Divininone deWHeroenon comùeneà Edifi- cati in Cielo :
& che le perfine fole non fanno la Toefta H eroica , ma le facende , &
le cofe colle morti nterauiglicfe . 7\(e Heroi fono quelli che auan^ano gli
Heroi . Et Beatificati in Cielo fono più fu che Heroi. Et gli Heroi operano
fecondo laVirtute H eroica potendo akrìmente operare , ma quelli del Cielo fono
priui di queila poterera : & fecon- do quella fi fatta pegola fi prendono
da Voetigli Heroi ;per liqttali fono detti Heroici i Toemi . Et certo che pur altro
fono gli Heroi de' quali H eroicamente fi va poetando & fingendo le
^Anioni, che gli Eletti di Dio. "Perche diremo bene Heroe efsere Vlìfsc ,
.Achille, Het- tore, Enea, loqual egli ccntrapofe alla forma della Tragedia
Epi- camente deferitta, che per quanto fene leggonoverfi in Bafìlio CT in
Euflratio , ©*" in altri , perche Egli maggiormente comico apparile, in
verfi lambiti era fiato teffuto . Era vffo M argute ridicolo, perche fcioC co ,
& ignorante alle mille , fecondo che da Luciano ,crda Snida fi ca- tta,
portaua nondimeno opinione di f:pcre affai, & veramente haue- ua apprefo
molte cofe , ma tutte malamente , per teftimonio di Vlatone nell'altro
^Alcibiade . La Materia dunque effendo cofi ridicola,era prò pria é r
veracemente da Comedia . Et ben pare che LuigiTulci deferi- ua il fno per vn
Trifiereìlo quafi Egli hauejfe opinione dinerfa da Vla- tone S ZZZeT-ÌL r SS C
° l 1 Halc f°™° P«rok tutto f* ,,;,Zfù ìs ' Mma f*'ìfiem*i tv/ima itila y te
tinnio *e A ,Ji i . ni "°-J lche non fa offemato da TVeuio , da Ti- nomi
ancora . £ f / e/ ,„ f arf?a r ^ w ^ , ^ ^ DEL 1 O V P I O. 47 di D4#fó
manchino delferifìmilc fi potrà conofcere da quello che d'vrì jlttìonc a'^lta
Fantafia d'vnVhilofopbo contemplatiuo s'intende . Benvorrei fapcrc , cane paia
ad alcuno che manchino del y erifimìle le Tene dell Infcmo,& del
Vurgatorio,& la Gloria de beati deferirle da Dante : che auuenga che fieno
in filtrano modo quelle pene atroci, qitcfia contenterà glorio/a : tuttauia
Dante le deferiue in quel grado più Eccellente, nelquale fi poflano capere da
gl'intelletti bima- ni . Co/i S. Sgottino parlando della gloria de Beati, dice,
che borane .parla come può : colà fu ne dirà poi quello chedeue. Et tutto
qucltoba ili quanto al verifimilc ; Fcniamo boggìmai al verfo , otte giudicano
alcuni , che non laTcr%arima fuffediceuoleà fi fatte Tocfic , ma la fciolta .
Laqual cofa io non m'induco à credere à partito ninno : ne ere do che fi
potejfe credere da chi baue/fc veduto , come ho veduto letto A quell'autorità
di Varronc fi bene . -Perche de mando la Scena dal greco , non pare ch'ella
pofTa ricetta -e fi fat- ta Etnmloya . Et è ben vero che Scena appreso de greci
lignifica Ino go wvrof, in quella guìfa che moflrò Virg. nel primo dell'Eneide
. Tarn fyluis Scena corufeis &c. Tuttauia Garrone le da f Fvmo, logia DEL
ZOPPIO; tir , r ,;„, r U e dmcnole fi accommoda in qncfla parte, che glia-
VbenduJole à Grammatico , come lui , d'aprire la lignificatone di L vii
(ludiofi della litica confi» agevolerà s imprendere, mquet SS fece anche nelle
vociar, ffer ,Fm & fre affai , Tapinamente ci fono trapiantate dalla Greca,
& Egli argomen- ta cTe ci vengano dalla Latina lingua . Similmente
Ciceronevotle ch'c-Kettuno fifa ietto damando chi ^f^^'l^TtZre da Wibo,cbe
vuoledirc Copro, quafi cbeìmare coprala terra, et pive i viene da Verbo greco,
che nedimojlra il bagnare f Et J^igidio volle che FraterfuJTe Fere Mter,che
ftmilmete e voce che pure ha dmttatio ne zreca Cofi Donato diccua che Bacco era
detto L eneo dal verbo L au- re quafi che Ivino ammolliscagli animi;chc pur fi
fà che viene davo- ce zreca, che fiznifica loSlrettoio da ffrimere il vino
deli'vua. Cre- diamo noi , che cojloro ignoralo la lingua greca? Signor
na.Madif- fero coli per aveuolarcla jlrada allo mfararela lingua del Latio.^d»
die allhora che vna vece Latina può haucre conucneuole Etimologia^ Latina non
fi dette negargliela quantunque feendeffe dal greco : accio che la proprietà
fuafe ne apprenda più facilmente. Totrebbcfi anebora nondifdkeuole credere che
quelle parole bafjc &■ plebee tanto che paiono indegne della Comedia, Quale
e quella cofa cbeTrambcttaua , non fujfero da riprenderfi per nfpctto dell' vfo
de' Comici moderni, autori delle più riputate Comedie , che fieno vfeite di
qualche vna delle principaliffimc Cittadi della Tofcan a : ma non vo- lilo
autorizzare l'antichità coli' abufo moderno . E bene da dire , che no fi
difdicavfarji tai parole da quella forte di Comcdie vili; che Mimi & T
iampedie da gU Antichi fi chiamauano : che s'hauena tolto Dan te n eli Inferno
à rapprefentare . Et fece egli gran fenno a ritradurre fi miti atti
&parole,& pentimenti in quella Comedia . Cunciofii'ccfacÌTe mofiraffe
in elfi quanto fozza & perviciofa nelle Cittadi fa l\Ammi- niflratione
popolare,!? quante bruttezze di parole,& di fatti vi sam mettano . Tslon
perche fen' imparacele'] empio per feguirlo, mafe ne vede!} e la bruttezza per
ifchi farla . Cnfì faceuano vedere i Lacedemo niefi à loro Figliuoli i feriti
vbbrìachitalbora . pcrchcvcggcndo in effi la faccia diqucllaTurpitudine fenc
ajìeneffero . Che i Mimi fuffero anioni ziocofe piene di quella fatrrilità ,
ch'e dannata da ^Ariflotile nella Comedia vecchia preffo la fine del Quarto
dellEthica , in tanto che non meritaffero anche tThauerne jpettatori que'
ragazzetti .che fpaZS&wlefcarpe a' padroni modeiìi, affai ne fa fede
Tlutarcbo ak m ' P O É T I C A lottata del Settimi Sinipòfio Et AM* t>; ì„;~
r i Wampedis &Subu!onis Impvdio w,,. re; stonane fa- M ofc&S'TvUZlTr?'
"f"* ^'t- mi.inv )i j aeu.x tourata maluantàdecitt \ , e- j ; ,*i
Predicatore, érdaTnpbeta cWrJi Jn 'r • 1 - ma da hmno Js^SX^fi^ w * fjr /»» ^«u i-fmjtiana , &
Cathmca tnAUcarvlì alU ri,;^r, e* „ ne. DEL 1 O P P I O. 53 focone coloro, che
facilmente noeffendo cacciati con effo perno» far- ft f (petti Carnicina fuco,
mendicauano argomento di mandare alla fcrittttra cai cofe ? Et in Giouan
Villano chi non conofcc la Villania grande in f quelleTarole Della Gran
Superbia della Tarte Bianca? Egli era cerco della Contraria . Io ho fempre
tenuto Dante per grandiffimo feientiato in Thcologia , per quanto può la
debbole^jra del mio occhio penetrare : ma quando ho letto poi il fio Conuinio ,
mene fono edifica- to, & confermato molto maggiormente . perche chi
havn'babito dita ta Virtttte, & tanta conofccn%a di cofe, àme pare
imponibile che poffa piegar ft à vitto brutto neffuno : ne che'l tempo, che
dallo Hudio li aua- 7~ pugnando ciòalcofiume ó" al Decoro Seguiterà
conncncuohnvntc che m vnhuomopbilofopho fi potrà ciò tolerarc conforme al
collume & ai decoro fuo . Et e bene anche d'auuertire , che benché fia tale
il cofìume, e'I decoro dell' huomo,non è però d'ogn'huomo,ma di foli coloro che
viuono Vita Cittadinefca . Onde bene dijfe il T^eottolemo d'Ennio cheli faceua
mefliero di phihfophare poco! EtM. Tullio nerende la ragione; conciofia che
nella Vita occupata al foldo , ogni poco pbilofo- pharc bajìa : quafi che
voglia conchiudere Tullio che'l philofopharc fia cofa pertenenteà
difoccupati,& per confeguenza non l\egia,ma priiid- ta . E'nuerità che
Tullio non la'nterpretaà fuo vantaggio : ma cofì fe la credeua bene Egli .
poiché à pena ammette negli l'ffici che'l Philofo pbofi ritragga dalle
fpccolationi fue all' amminiììratione della I\cpubli ca , perfuadendofi che
l'anioni dello' ntelletto non debbiano fenon à gru forerà effere impedite , per
occupar fi in altri maneggi fuor a di quelle . l'autorità del Vigna ci nuoce,
quando Ei dice .. Spc&atores mediocris intelligentia: cfle ftatuendos,nó
pro- pterca quxftioncs naturales ab ipfis percipi . Terch'cfio non parla
dell'Epico Comico,ma del Dramatico Tragico. Fra i quali .Arisi, coftìtitifee
dmerfità per conto degli ^feokatori pofeia chel Tragico Dramaùco DEL Z O P P I
O; SS Aromatico indirizza la fitta Anione al popolo per la veduta fola nel
Rgpprefi ntare delle co/c : & per queHo chiama ilTopolo Spettatore . Ma
l'Epico ( o fa Comico, o Tragico) appella molto migliori Ceditori: i quali
dichiara "Pietro / cttorio ejferegli buomini molto maggiormen- teinflrutti
delle bttonearti . 7{evoglio lafciaredi dire quello ch'iode- uetta dire al
principio della Que filone, che gr offa inganno farebbe il mio qtiandovolcfft
per ciò inferire non efferein Dante altro che QueSlioni crdijpute pbilofophice,
naturali :poicho è -pero ebeve n'è qualche vna , ma in via d 'attieni , &
di ragionamenti coWlmitatione : i quai fono Difcorfi di ccfeTbilofvpbice per
feruare il Decoro de Faucllatori . De quali prenderàvtile V Intorno dedito alle
buone arti proprio Spetta- tore di tale "Poema . Contale occafionc forfè
di Quefiioni troppo alte, che fono in Dante fi cade in vna Difficoltà formata à
mente d'A rifi. da alcuni di qucHo tenore . Che Dante babbia fatto male à
fingere afe onde fipoffa argo- mentare che V minima feparata dal corpo
utmi>Odv, Tema, Sperinoci babbia alcun altro affetto fìntile .-effendo che
tutte quefìe fieno opcrc- tioni del ccmpofio,cioè dell'intorno . Io altre volle
che mivenne per le mani fi fatta materia di parole, non volli entrare in
difpitta di ciò ; maffìmamente invia d\Arifi. ColT autorità delqitalenon mi
pare che fi debbia diffui are dell'Anima, ne che fe ne poffa parlare fecur
amente da Intorno Chrìlìiano . Onde rifpofi che io per allbora non volata ciò
determinare . Et perciò diffi che fi doueffe ire à chiederne H omero £r
Virgilio,f e nell'anime loro fieno fintili affetti ; non perche io noi fa-
pcfji : ma perche corali diffute fino da curiofi troppo : & noi habbia- mo
chiara tanto la Ferità Euangelica e i fondamenti della nottra fan- tiffima
Fede, ch'indarno tentiamo la porta d\AriU. per entrare à fifat ta cogitinone .
Ben credo cher.effuno mi negherà in Vn* ammhiifìra- tìone popolare ,L:quale ci
dipinfe Dame nel fuo Inferno, Efiere molto
pÌHcbeneWArij%cratia,&ancbencllaMonarchiaquefca Trita ripu- gnanza 6-
contratto d 'affetti, gouernandouifi tutte le cofeà paffione, & pugnando il
minore colmaggiore , & l'vno eguale coli' altro '. One ndV.AriHocvaùa,
& nella Monarchia meglio fi conofeedi tutti quafi vn voler foh , fèn%a
ripugnanza veruna . Mtmtefi Difficoltà fopra la Comparatone che fa Dante neW
Infer- no ir, f te' Fer fi . Di pari, come Buoi che vanno à giogo M'an daua io
con quell'Anima cacai Fin che'l fofferic il dolce Pedagogo ; "Proponendo
fi che Ella pofiaapparere bafSa jle qtietgtfvhnde, ne per questo rilèttola
Comparatiatteri-' : k . "Neper ff^ntionedf Dante è -pile
avcbnra.poicb'egli fa cotale Cc- pjfrarìonc nel più v.tile,pr più pregiato
fiato del Bue , cioè , fotto'l gio- go . per loquale l'appelliamo Fr voi.
L'agri coltura non può già vedere atto nel Bue più nobile di quello : onde
iBuoi Aratori hanno ap prejfo di noi qualche priuilcgio dalle leggi 4 prò de
loro condottieri . Ma non è già burlatole ne Gauillofo Udire che H Italia fia
detta quafi gitalia perche produca più che altro paefe belli/fimi Buoi , pofeia
che Fefio,Farronc,ecìe i^pn eragione che faccia à prò polito perche la Diuerfa
profejfwne come farebbe d'vn'buomo della legge Manmettana, &vn' altro dclTH
ebraica, oMofaica , non fa che non fieno amendue della medefima flecie ddChuomo
. Ma facciami* anchor buona , & vediamo fe quella riflettaci
ro»liaviai(Fondamcn to . Nettuno , zr Diana m Virgilio fono riputati Dei .
Mennenio par cificatore DEL ZOPPIO; 59 -Ideatore del Topato & Didone
huomini diuerfi di jpecie da queliti Là Donna danzatrice è Donna.
flabene.Matclda, che co/a è Ella altroché fosìanzjt & Un 'ima sparata pofta
in luogo di Beatitudine ? T^pn ter- rà Ella il luogo di Dea f 1 7\(on farà Ella
di jpecie altrettanto diuerfa da Donna mortale ? Dinuouo, Vallante e guerriero
& nobile : ilTajlo- re lejfercitio mefehino & vile : & tra ejjì in
certo modo dìuerfttà di fbecieper la diuerfa profejfione . La Donna Danzatrice
fi volge con nti mero gratìofo à riguardanti : & Matelda non dannando , mar
acco- gliendo fiori à cafo fi raggira, conejfo quel numero,che lodiamo in Do-
na danzatrice: non potremo dir noi , ò Falene' buomo fecondo la tua ra- gione,
che diuerfa Jta quella profejfione deW vna & dell' 'altra,t alche co
jtituifca,fepur etale differenza poffenteà cofiituire, jpecie diuerfa? Che non
vi s'impari cofa di n u otto , non diranno mai coloro che fapr annoti 'fumerò
artificiofo del danzare non cjfere noto ad ognuno : Et che Dan te prendetela
Campar atione fua del gratioforiuolgìmento di colei, no dalla Donna, ma dal
mmerofo muoucre della Danzatrice; volendo ma flrare, che in quel luogo di
Beatitudine ogni cofa fi trotta lieta & gio- conda : & che quantunque
non vi fujfero Danzatori ne danze , ogni mouhnento nondimeno e come £ '^Armonia
& di danza . Et da Donna mortale à fojlanza immortale, & davnoatto
naturale ai vno artifi- cìofo non è Egli differenza grandijfima ? Doue hauenio
trouato Dan- te vn pajfa^gio cofi accommodato, deueremo noi dire che
manchidifot tiglìeZSé d'ingegno i J^on farà dunque ne poco ingegno/a, ne
difetto- fa cotale Comparatone, ejfendo fi artìficiofa & fi bella . Di
quell'al- tre due dell" Inferno calla jlregghia del I{«gazzp ,& colle
fraglie della Scardotta notate principalmente dal Cafa,&poi fattone tanto
romo- re da altri, non ho che dire contra à tanta autorità di fi valente lette-
rato ,fe non che la Comparatone inquanto comparatone non è da ri- prendere
nell'vn cafo & nell'altro, poi che ijprimono bene la conditone del fatto
per cui fi fa la comparatone . Ma ne anche forfè crndari-
prenderelavile,&la ìlomacbofa rapprefentatione , come indegna di comparare
al colpetto di brigata gentile &■ coftumata , per quello che ne'nfegna
nellaToetica ^rììiotUecoWejfempio delVittore che diletta nel rapprefentarci
quelle forme,cbeper natura ci fono bombili & fpa uentofe . Si che ne per
rijpeto del luogo , ne del tempo,ne delle perfh- nc,a per fejìejfe,ò per altri
mi pojfo indurre à lodare cacai riprenfioni t quando, come ho detto,anchora le
cofe fozjze , oue fieno bene imitate, dilettano * Quella della te&a del
Giga?iteT{embrotte alla Tina di SanTietro à Roma non èritiofa .perche la
conofeenzad'effa non è lontana ad atto ; v ' H i & ffd POETICA qvmìfbttwa.
è bafieu ole ogni volt* che ne n- . . . matenac he fi confi* perfe
dacbin>hava?beiT f * ""tfW*® m public, efposìa . pecche efenda in
Ko»n)d^oTZTl*, Th * do, & patria commune di tatti, la veduta Sddmon "
^ fi nega, .er.no . Tali fino ledali U^^f^ «e Cerni de Tigri , & difimili
altri animali cb'emtì ^.f?** -Poeti, & pureda malfarne .enti non7aTc^ntct2°
l *S da Toeti , che gli ci difermono: liquali lZS»TnJ 7 * ^ molte di^oltadi
ali, -forefic loro * taTSTjfrW nonpiu CmparationeebeEfem'pio^ero Imi ni Sfe FS
femp-, & le Imagrni, di cui fono copiaft & Toetì & Oratori il % mi
& altri : quale è quello di "Paiifania nelle >clf> 4A H ^°"
l efempio onerai Imaginc di quella Taccola dacafa artkcZu D i ludcLfempionon fi
guardò gialli, 'perche potéfTe, comico* SS credere mai che non fi debbiano
confinare le cofe ZeltÙll dea o forma che ci vagliamo dire . % i,J la j?£5 Sft
«yfdladellaLncernaalSolecekfiedaqualc (Idke per efere prefa da FI armento
vile,folita «JQ ln ES?5S5 P^Terneprefentatadauanti,ò ricordato,^ non feSSSjSS
fo òfe , o tornirne non ne SSSSZ re VO ctf greca,che là Lucerna voce latina :
& che meffh fa» dof, dalla Lucerna, e'n quellavocc prendendo ^SkSSSiSPSS' a
quella grande^ Ueroica di V irato, , Ridetti órli I* SSj tee, DEL ZOPPIO. 6\ me
, ma è vn Torchio di cera detto co/i dalla Luce : &però no» ha quella
puT^ra , T^elTurg. à c. ritj . Se la Lucerna, cheti mena in alto, . Tremi nel
tuo arbitrio tanta cera. Co/i adunque ceffo, la ragio- ne dello slormento di
cucina : laquale ne anche ci faceua dijfcoltade fer l'autorità di V'tfff.
poiché il Lichno de greci ha pur FiHe/fa ragio- ne di pi'-XJ^a d'olio , &
d'ontume . Et quello che nota Scruto & altri fopra di ciò, più tofto ha
ri/petto alla ba/fe^a della voce Lucerna , che alle cofe accidentali d'ejfa,
per quanto Egli ne da à conofeere nel primo dell'Eneide fopraquelle parole,
Cerealiaque arma, Dicendo. Lucer nam ne diceret alibi dixit. Tefta cum ardente
videret fcintilla- re oleum. Remvilem augens honeftate fermonis . Che fujfe
meglio poi à dire Lampade, come dijfe Virgilio, non fi deue credere, Ef- fendo
la mede/ima ragione dì pu^xa d'olio e olifeono del La, tino: ma quafi tutte n'
olifeono . adunque nuda ballerebbe ferino Di- ra forfè il Giraldo, che non
qnelle,cbe olifeono del Latino : ma le latine proprie di coipo, & d'accenti
non fi deucuano vfare , & ch'erti perciò grandmate errò in queflo. E non fi
detterebbe tanto accufareUu'ato feu fare, & perdonar girne volentieri .
poiché il fintile atmenne delta thh gua Latina nelfno principio quando Ella fi
parlò ( per quello che rie rtferifie Vlutarcho nella Vita di •^itma)vfando le
voci greche, &me- f colandole ne' } noi parlari troppo più, che non s'vsò
ne' tempi , che venne, o dopo : & non fe ne potena fare altro , portando
eofi lane, ccjna . U quefio fi rifonde da Menni, che non vedono però che
Tlntarcbo in quel luogo ne lodi punto immani. Et quale ribo- lla è questa !qiie
f f rDmte ' come dicono alcuni, le Pégole del benefcrmere da gli tutori
dell'altre lingue più antichi, & particolarmenre da quelli , onde la fua
traffe V orione Come farebbe chei Lami da Greci, & da Latini i Tofcani
Scrittori . Hor via ten- tianneilmodo,prfacciannelapmoua. Madre lingua latina,
dirà Dante,io vorrei comporre il Fenxettefimo Canto della mia Cantica del
Taradfo ; el vorrei fare belli fsimo fopra gli altri ; ne mi truouo RA della
tnamokemoltonobili^illnflri, deb fammene fattati preto re,cbe oue farà di
mefltcro, fuppliremo al Diffetto . Éctè Al Padre, al Figlio, allo Spirito Santo
Cominciò gloria tutto il Paradifo , ■ Si die m mebbriauail dolce canto . Che
cofal quel Mono ftl dre > cbecafoe?Tc l ycbcroi chiamate V arino . Lacofa
non va bene JecondolemieRe S ole:e Ufogna Iettare vìa quel fegno di cafo, &
poi DEL ZOPPIO, 6j dire Tatù , & nongiaTadre. Similmente leuare l'altro fegno
, & poi dire Filio, & non Figlio .e-rcofì alt'vltimo ancbora , dicendo
Spiri sui Sanilo . Cofi vanno le Fregole mie , & chi ama di parlare con
effe, 4eue procedere di cotale maniera, altrimente non fa nulla . Cornei Ma
4re, Et ci fono pur buomini molto dotti, che vogliono ch'io pojfa nella
tniavolgarcvfare le regole voilre latine :& dicono ancbei primi Serie tori
vofèribauere potuto accommodarft di quelle della Greca, Et quel- li della greca
forfè anche della Vben'tcia . Lafcìagli dire, Fìgliuol mio, ZPcrcbe fe cofi
fojfe ; i mìei porrebbono à tutti ecafi [ '^Articolo , v il Pe .cenarne pofeìa
che io rionbo gl'articoli : non hauerebbono fenon quat- Sro caft , ò cinque al
più : & maneberebbono dell'ultimo : & de nuu meri ne conterebbono anch'
efii tre : lafcio fi are i Ferbiin Mi , alcune ierminationidivoci , luoghi
d'accenti, Dialetti, & altre tante cofe che fanno la lingua greca
differente da me , tanto chele fue Bugole non pof fono maiilimarfì confaccuoli
meco . Sela cofa pajfa di tale maniera, Àchi ricorrerà Dante per aiuto , ò
buomini Dotti ? Dal wigliorevfodi chi le fauclla , approuato da gìndiciofì ,
e>~ cofi dall'Idea eh* e nella, mente d'ogni Falcnfhuomo . Qucila fi ch'i-
vna pernione di principe . Da'itebifogii ràche vada a nucfligarc l'iddea d'ogni
valcnt bicorno if Et Otte ? Isella mente . \Anchora nella mente ì Et nella
mente d'ogni yalenthuomo ? In infinito va la cofa . Io credeua che nella mente
non fi potejfc penetrarci ZTchcìn vece deliamente impenetrabile ba Jlajfe ire
alle fcrìtture quando vi fono , & quando fono degne d'effere approuate ;
perche à volere ejferc appratiate , ci bifogna lunghetta di tempo . Et però
dìffe Efchilo ,fecondo^Atheneo nell'ottano libro, ch'E- gli fcrìucua al Tempo
le fue Tragedie ,& non ad altri. Et che cofa è queBa Iddea tb'è nellamente
d'ogni Valcnfbuomo ? Cornee pofibilc ■battenti L'adito ? Forfè coll\Artc* Mi
pare che s'accennilo Hormen- to . ma queflo è nulla , bifogna hifcgnare il modo
d'adoperarlo. Colla, cognitìone delle profe/iioni attenenti al parlare ? L'ordine
fi peruer- te : perche prima è la Grammatica , & poi la cognitìone delle
prof e fio ni . Colla Grammatica, la quale non pare obligata a' Linguali ,
& è commune à tutti ? Molte difficoltadi ha qucHa ' fentem^a :maperbora
diremo con Dante quello,che dicemmo dianzi . Pochi all'habito d'efla pcruengono
. conciofìa che fe non pcnTpatiodi tempo , &afsiduità di ftudiofi ponno
prcnde- • . relè regole, & la Dottrina Tua . / primi Scrittori non e fuor a
dì "ragione dir fi, che habbiano ferino fcn%a regole formali : &
ebeìpo- Jìcri à loro Ejfempìo s babbi ano voluto conformare: & che
confiderà- io il loro fermane l 'habbiano ri pulito in. quella maniera, che l
primo li Fabro- -*8 POETICA F.ibro fi fece il martello . Et mi pare che à tale
proboGm A' male^rnobtopreffolafnedel primolibro centra cZi' * quamquam fi verum
fpctìes, nulius fermo natura eft ,W ger : vmofus fimiliter nullus . Et Marco
Tullio neltmoST ■SST* ChCtCghAmtì ^'nconuenknti, & gli impoJm ie %
SuntenimiJliVctcres , qui ornare nondum poteranteaqus dieebant , omnes propè
preclare locati . immette per lah ■Pia Anobio certi principi, del
p-zrlare,comenaturali,cbenon fonoi»-- tega, nefimtlmente vitiofi , 7^' quali i
primi c hanno firmo cica». «WWJ te, che babbianobcmjjimo parlato quantunque non
habbiam po.uto col diceuole ornamento ragionare . Et nel Bruto dice cofì
Carciluim & Pacuuium malelocutos vidcmus.quamuis arqu* JesL ? lij &
Scipioms : quorum locutio non fuit rationis , aut letama , fed quafi bona;
confuctudinis . Ouefipub conofeere. the nonvnalmgua dall'altra prende fregole
fucì ma dalla buona cor*. Juetudme (rogge certe ojferuationi Jequali poi fi
riducono a ragione vrajaen^a Co fi fecero nella lingua latina Ennio, &
nella fwjlm Dante alaude fevsò voci nuouc, énfolhedi que' tempi ( ilche mi Ct
rendemolto di pruoua difficile) fi deue feufareper hanerèintefo adar- ruchire
la Imgua . Da cui deucremo fcìediere il buono , & lafciare il men buono ,
mn hauendo alibora luogo il Trecetto d'H orario , ilquatt ri guarda folamcnte
le lingue alibora che fino nel colmo loro, quale era *l i ito tempo la Romana
lingua . Co fi creda delie troppo antiche, fé ve n ha, che onero faranno in
bocca di perfine tali, chenon difeonuerran- no : oucro che faranno nel fuo
tempo nouate . Delle Jìorpiate, accor- ciate, &> mutate, quando eUe fi
moflremnno , forfè cb'erli non farà da riprendere ; dicendo Quintiliano . S J
Adi/cere, adima e literam rei fylhbam » aut aliam prò alfa, aut eandcmalio quam
reétumeft loco ponereapud Poetas aut digna venia funt vd etiam lande . Et non è
ria vero eh A ? e r C f? l f : fl^tonìcome qu efla , loro intentione jij vaie ,
4 cut fdofideitehaueredrifsuardo. Et [egli Spartani retato* DEL ZOPPIO: 69 «a
a' loro Cittadini il mercantare , furono fingolari in quella opratone* Jr
jLrul.nel primo della Retorica pure baia Mercatura per vnodc Zmcipali capi, di
cui fi confuto nella B^publica . credo io che L o- ' P do uico Djlce in q«e>
verfi voleffe mai intendere di Dante coli appellar lo Folle, cheanv Follia
grandi ffima farebbe nata lafua degnadi ga- flivoaccrbUfimo^onvcdendofiinquefieCantiche
Comtiuio, cotale femen^a fi pouera fi ofeura ,ncfifofca . Et quando EUa vi
folfeCtl che fi ne&nonègia ebenon fi debbia bonor are ti fin buon nolere
,&ifcufareìa tardanza , come fece quel grande ^ugui^o ■perfj di colui , che
volendo ringraziarlo di certo beneficio riceuuto , li 'vsò parole contrarie,
fecondo Luciano nel trafeorfo del Salutante, fen^a appenderli il
nomevilcdiCibaldonc, & Guazzabuglione tratto dalle vmme cucine ; Dotte
altro non fi fente che veramente puj^a d ar- lotto , &cTontumc peggiore'
che di Lucerna Che non detterebbe ne an- che darfi ad Mheneo",& tanto
meno à Tlinio, degni con Dante delC /- preffo & del Cedro . non fapendo
ioritrouare Argomento particolar- mente in Tlinio,ne di Capijlci , ne di gierle
di Cibaldontpcrrarictà di loro Dottrina fparpa^liata, come dicono Marni.
L'occafioncdc' Verfi , & delle parole forestiere , che fi riprendono 4n
Dante , por co »* yo , &fi^rieo m fiimiuktì^^^^ P" Padre
fenyfarcmentionedt fnaimghn&^^^^balia, V^nreubio quanto^ ^can&^T^^^^ :
^^^^^ Plau^ altro contegno poteL baflare , fe tali cofit u7 ' V"" °*
veramente non doueua & baHare terchell ltJ? ff i V ° l,tt ? : ma
^ofoJpettare,cbeCol,finon%^ chevuo, per gabbare «M&aSSaS ? * f T emre da (
i uaU ne,cùm^lvreudol nfa iÌTf^, ^f ano >& Orlila Giona. r>w,-r l YÀ
l J ' J m P crcl ^e quelle iogo del feruo collòrefTÀ !an ^ eUe Pf^^fìi^u:
inqueDÌa^ ^SpetLori ^ Me di Un^€ar^S^/S^° rfa mn mcno cbc & ComediapVr^ *l
enfi detta tè la bài clCafù7ZA Ì T f '-T *P*&i chc f^~ ^SS^W^fSK^^* £t
Provenendo ^^eximie^Ml^rJl cm f a $»** tinoltirnukotaà.. gmtura per amentnra SS
i *£ ffi* mm vUl)na con DEL ZOPPIO. 7 r fattone de'fedici Cartbaginefi : poi
che i nomi propri de Latini non fi confanno d'ordine, &meno di numero con
quelli de ver/i Carthagiuc- fi .• perche ne' Latini il primo che fi noma è nel
quarto ver/o ^Antida- mante , & nel fefto il fecondo ne interpreti qualche poche
neli'abbracciamcr- todeUaT^itricccolPyaga'zjo forestiero, ch'era figliuolo dì
Lei, dotte bitcruennero alcune parole Tuniche , oncriitolgendo l'occhio ^Agora-
flocle , er- dimandando à Milpbio, che cofa s'hatie fiero detto coloro in-
fieme; Milpbio rifponde , che quel figliuolo ha /aiutato la madre, &
lamadreil figliuolo . Conchfia cofa che ne quefio luogo pruoua chc'l ferito la'
mende fie : efiendo che da quello abbracciamento argomentaf- fe il faluto
fcambiciiolc , & non già interpretafie le parole : & coft non foddis
facefìe alla precifa dimanda del padrone :alla quale per ri- fondere bifognaua
che dicefie che qitelGiouanetto haucua detto cofi , & cofi alla Madre,
& che la Madre li bauetta fimilmente rifpoflo cofi, & cofi . jLllhora
bene fi concluderebbe chiaramente chel'bauefie in- tefa; ma in quefio modo non
già . H orafe Tlaitto fiamerìieuole del nome del 'Poeta, benché altrauolta lo
facejfibuono Ter allhora. ad _ ^ vi - . Et prima che à me pare eh e ciò non Jo
fifa ejfere vero per autorità d'Horatio dicente
cheTlauto^aadejfempiod'Epicharmo, & non ya cbctorlialefatZ kd Epicbarmo
furandole. E'nueroil furare le fauole antiche per *Anst.none bufmcuole , otte
il Vociale tratti con altro marinerò dal primo : fatuo fe non face fe come
Traduttore. Bene è lecito ire ad «A Jetnpto , come può prouarfi per ^rifiatile
, che 7 concede à Toeti, ir a Vittori . Oltraiiò^ftheneo cita in tanti luoghi
F.picharmo , & altri Comici greci, ne mai contuttala mia diligenza che
v'hopojla, non ho potuto argomentarci per cogettura ne anche vnluo^o rubato,
non che argomento ò titolo di Cornelia . De fìntili qualche vno fi bene; mapo-
cìn, cornea Dio piacendo fouraVlauto faremo vedere vn giorno . Il finale dice
cjfo Caftelttetro delle Tragedie di S eneca , & d'Euripide,^ aitale
paragone ho fatto io neirHÌppolito,negiaho ritrattato che quel- lo eh et
dicefia vero , perche, & nelviluppo , nella riconofeen^a , &• nelle
feritene io glitrouornolto fra fediuerfi : quantunque la Fattola fial'iHejfa,
& le perfine . V ofeia dato che Vlauto haueìfe tra/portato cofidal Greco
dipefn le Fauolc;non ci ejfendo vittc le ^reche,& hauen- dota dato ejjolo
fpirito latino , dr non lafciatole perire, Urne pare che Vlauto le habbia
dirittamente fatte fue,& chel'honore & la proprie- tà ragioneuolmcnte
fta la fua . Ben è vero che Fanone fece delle Co- medie Vlautine bella &
dotta Cenfura , ma è tramortire che perciò no fi traggein confeguen^a Errore
nell'arte Voctica. Verche quella Ce?;~ fura non fufe non perdifiingnere le
Comedie veramenteVlautine , da quell'altre che non ejjendo legìtime fue,
andavano dattorno , & fi ven deuano perfine. Et cotale Ccnjura fu pervia
dell'arte Grammatica, di etti era gran Maefiro Fanone, che ne fententiò con
quelle parole. In fermo nibus Plautuspofcit palma . Di che ne 'fitoi libri
della lingua latina fi veggono vefùgi. ^Adunque non fi può credere che per
giudicio, ò per Cenfura di Fanone il buon Vlauto fta meno che Voeta ; ne per
giudicio di Critico neffuno antico ; ne meno per quella ra- gione dedutta da
Menni con tai parole . Molti non accettano Vlauto per degno del nome di Voeta,
bauendo fallato in molti luoghi, che farebbe lungo à narrargli . Et V e r o à
ragione fu detto da Horatio . At PEL DOPPIO; 73 Afno ftriProauiPlautinos&
numerosi , . „ , i -iud 'iuc re Salcs nimium paticnter, &c. Terchela
Confcgucn; i,r Tene travve pervia di qucllavoce Pero non tiene per mio }Vren
aucZomodo . -Plauto fi dami ne fall, & ne giuochi; Mu- G noni -Poeta. . Ti»
dico , -legando anche l antecedente ; cioè che tl^omerìtibiafimovnìuerfalmcnte
Taeflrodcsali, come appare nelter%o libro del fuo Oratore appruo- Z Jlt
Ccberzi, & H giuochi Vlautini in quel luogo citato difopra , de Ji Offici*.
ilqualcCiceronenon pur nonebiafimato ne beffato ,mac
Lchefommamenteda'dottiapprouato. ^Ùce gta elfo cofa rtdicol* quando convungei
SaliTlautini collaComedia Vecchia, fndove- Mmo per testimonio iHoratio
medefimo, cbeTlautova ad ef] empio Apicbarmo, ilqualefu pure vno de -poeti
Comici della Comedia Vec chia, come fi proua per pilotile meJfo, & per
^tieneo m pm Ino ehi ■ -Ne meno quando gli congìunge co' libri deTbihfopbt
Socratici. Tercbemalebuomoben praticone' Dialogidi Platone ,& di Xeno-
thonte negherà che effi fieno pieni di giuochi Eleganti , vrbam , inge-
2nofi,&%ceti? Et fimilmente inVlauto ì E'I Rapprefentare cofet poco
bonetta, cometalbora non foto è bifogno nella Comedia ^manc* do?ncflici&
familiari ragionamenti , con Enigmi & parole honeRe, non ha E?li dell
'Elegante, dell'Orbano, dell' Ingegnofa,& del Faceto? E vero cbelfenfo è
poco honeflo , a che hebbe rifguardo Horatio : ma le parole, che? esimono fono
bene ingegnofe & facete ; douebaueri- do l'occhio Cicerone , prudentiffimo
ne fece il fuo gtudicio . De gli II- liberali, efeoftumati propriamente faperei
ben darne l Ej) empio m Comedie moderne per lo cui paragone fi cotiofccrcbbc fe
i ■Plautini fo- no tali : ma non voglio . Chefc alcuno ve n'ba fuora dell'
Jtfinaria t ch'io non sò , meno che liberate : perche fono pochi , non s hanno
da tirare in concluftonecontra tanti altri ingcgnofiffimi . Che per diretL
vero, che cofa ha in Plauto non giocofo ? & nondimeno tutto non è già
illiberale ne fcoflimato . Se della materia de ridicoli ihabbia da pre- dare
fede maggiore adH oratio comeVocta,chc àTullto Oratore lafcio che fi giudichida
quello , che per autorità d'^riflotile nel ter%o della Retorica fi conofee
cotale materia effere commune à Oratori, & àPoe ti Comici. Et non è %ia
probabile , che quel giudicio di MarcoTultia cantra Horatio nel primo degli
Officij pojfa dirfipa$onato,per l affet tkne che portaffe i fimi Scrittori
Romani , come forfè fi potrebbe ar- gomentare in alcuni luoghi delle Tuf colane
: perche negli Offici EgUno fa pararne di cotale cofa co Greci di quella
maniera che ne fa nelle Ttt [colane . Ho accennato yn poco della mia opemone
intorno a queìto 74 POETrCA tom-afl od'H orano con Cicerone : il rimanente 1 r
t pocon P iu lungo difeorfo conueniente aUaZttna & *" d ferente da
tuttofo cbe'l Calcagnino MM^tj"?™' gio , & altri n'hanno ferino .
tignano , il Maiorag- Tutta Coperà di Dante , cioè le Tre Cantiche infame àm P
«* l fieno p !l{ che altro Toema , piene d^Epifodu ■ * che ìntnZ T2 ' Y C0
" ne ll' ' V ialc c P cr atwcntura il Tinto dUriflot,!,™, ! T JJ ' Cremilo
fatto ricco Quella turba tamia fannljflÌZcte la Fa* flanella mistione della
Fortuna già ottenuto hall fui fin Si %Jf n ^T nge T "^ tUra per LrifceretH
te!^^Ì:™ tl * n ? etbn H at0 fifa conLre TMercut \ Tu s " lducono l «
k^ola d'Inalbi, Vociano, Ze deTZ^ f { ?" dtret Eplf ° dlC ° ÌlpUrito dclie
T '" cioè > dic ° confederando quella Sri f °r° trafe ' mancano di
***** ingoio concc Zono ÌZ Cam 7° danei H* UdÌ0 » el ^eta )& infiammi non
Vo2iilZt^! b , a PI T IC ^ ' ^drLachapian JZitlZ t 7T°, mndtme ™ ncW anione :
el Toeta è imitatore P^c palmentedeU^moni. Siami (lato lecito di fare ouefla cS
mZ&^^t 1**° l ' fibìle, & al credibile in queHo modo . Muti fi la
Fiordifpina in vna Donna feruìdamente inamor ata , à cui Cimante per adempire
lefue voglie , fìnga delle Fattole , non fi rapprefenta Egli qui la credulità
del le Dinne , & la leggerezza delle femplici amanti ? T^on fi vede dna r
amente che l\ A noìlo fel conobbe, e'idiffcnel primo Canto , deferi- uendo qitefla
fi fatta operatione d'Amore che fa credibile Vimpojftbi* ie , in quella HanTg .
Forfè fu ver ; ma non però credìbile . Ter migliore dichiaratione adunque della
cofa, diciamo cofi per viad '.Argomento . VnaGiouinetta inamorata ritrouandolì
fùora di fperanza di godere degl i Amor fuoi , per efleril iuuaghita d'vn'altra
Giouanctta, dando fede a certe fauoleimpofsibili dVn Gio uine molto firn ile d
i- fattezze à colei , ch'Ella amaua , fa di fe alGiouisie copia. Mora non
concorrono qui due cofe verifimili ad vn mede fimo tempo ? L'vna cioè d'vn
Gioitine amante che finga fogni , & fattole per fran- gere alte fue voglie
l'amata? Fiiiguntfìbi ibmnia Amantes, dice Ottidio . L'altra, Della facile
credulità d'vna Giottinetra ardente ? Et s'Ella vedc& tocca il fttccelfo ,
che le'mporta il difaminare fe fia ve- ro ò non vero , credibile ò non
credibile ? Affli lo perfttade lattttcni- mento . BaHa che la Fattola fecondo
fuo fnìuerfale , fia verìfimile t che degl'i Accidenti non importa . Ho detto ,
che de gli, Accidenti non importa . perche il gabbo di coloro , che fanno cofi
fatta Oppofitìone, confitte in qttcjìo : perche intendono per Fattola gli
dormenti acceffo- rij , che conducono la Fattola à fine , & vanno
eqitiuocando da Fattola à Fauola . Et pure deuerebbono fapcre , che Arifi.
fitto nome di Fa- ttola , che e come minima della Toefiaintendc quelh , che da
M. Tullio fin propriamente è detto Argomento . Et quefio è vero , che richiede
U DEL ZOPPIO. 77 il venfmik* & fi chiama, non fimplicemente Fauola , ma
Fauola One laFauola propriamente non filamele bada f«'W*£n temono, e tremano al fantifiim) nome del
Signore : poi cbe nefttno qviuiallbora ricordò quel Generando nome, donde batte
f e Colui da cef- farcvnafi borrenda befiemmia . Dell'Epifndio del Conte
F^olino,per quello ch'io ne givdicbi molto pajiionato , dirò pure come altra
volta, eh ejjo non ha mvtatione di fortuna ò buona ò rea: ne può dir fi che bah
bla corfo d'attione, cbe fia bastevole a formarne Tragedia .-poich'Elia è
femplice T^arratione d'vrì ombra cbe fi roda il tefebio : & tutto quel l ì
d '^P' m S di * di coflt Mfa* * quella vita . Di maniera cbe chi vote, /e
formarne Tragedia , bi fognerebbe torre l'Attìone della ?norte fvamqveflo mondo
, ri farebbe affai compafiionevolc &horribile : il cbe non adulerebbe in
formare quelfuo stato nello nfcrno . -Perche dal rodere quel tefibioin fuori ,
&raccontame la cagione s altro non ha- uerebbe DEL ZOPPIO; 79 crebbe
ilToetadarapprefentare . Ver quello ho detto che non v'ha ml( catione di
Fortuna, volendo intendere che nonv'interuiene turba ncvociofit . Se adunque fi
vorrà formare Tragedia fopfala fua For- tuna di questo mondo , nejfuna cofa
ìlvìeta : ma farà lontana dalla ma te, ia di Dante, che è fola del rodere il
tefchio dell' ^ircbiuefcouo ; ilqua le fatto non può cadere nell 'Anione della
vitafua Tragica . Senza che quando pure da ingegnofo & valente Voeta fi
trouaffe turba nego- tiofa, & fi formajfe vna cotale anione del fuo flato
prefente nello' n- fcrno, oltreché feniadiceuolc grande^ fi formerebbe , ci manche-
rebbe anchela principale cofa richieda , ch'i la Compafiione : efienda effo
Dannato , di cui nulla fe ne deità hauerc . Et fi manca della per- fonaHeroica
: percheMors omnia xquat, nevi fono auuenìmenti Fortunofi : cejfando mi infeme
la Fortuna . Mal £ ammiri che qua- lunque iobabbiadetto che tale Epifodio
fiapafiionato ; non tengo non- dimeno che fia Tragico : ne apprefio di me vale
quetta Conseguenza che dica ; La tale cofa è Vafiionata dunque è Tragica,
conciofiacofa che molti auuenimenti, come gli jlmarofipofiono
efìerepafiionati,&non dimeno non faranno Tragici , ma Comici , molte
K^arranoni,come quel la di Vampbilo nell'^ndria , che li fece quella Meretrice
in raccoman darli Glicerio > malte pene come quelle dell' Inferno,& del
Targato- lo , che non fono già Tragiche . Ma concediamo fm%a pregiudicio del
vero che queflo Epifodio fufie Tragico, farà Egli efiere l'attione dell'Inferno
Tragica, fi cbeTragedia fi pofia appellare ? fignor nò , ò Generofo . Vcrcbc
l'Epifodio e parte accidentale della Fauola : & dalle parti accidentali
nefinna foi~ìan%a fitole prendere il fuo nome Vniuoco, & efienùalc . Et
quantunque l'atrocità del fatto di Colui, cberodeil tefchio à quell'altro ci
potefsemuouere ad horrore, tuttauia .mancandoci lacompafiione , chevnhamcntevi
fi ricerca,non può ap- fcllarft Tragica quesìa Mtione in verun modo . Mi
rimane, come ho promefio , per conto della Mifura^ della Terra t dì trattarne
particolarmente in Capitolo feparato come di materia,che non pertenga alla ?
octica fenon tanto quanto le Comparationivi per- ten^ono per vfo da Voeti
riceuuto . Adunque nel principio del Tren- tèlimo Canto del Varadifo, poi che
il Toeta ha deferitto la Triompba- le Gloria de gli Angeli, che continuo fi
raggirano intorno alla Diurna Maeflà , dice commendando così . Forfc fe millia
miglia di lontano Cifcruel'horaiefta ; & quello Mondo China giù L'ombra
quali al letto piano . Quando 8o POETICA QiiandoiI mezo del Ciclo à Noi
profondo Commmcia i farfi tal , che alcuna ilella Perde il parere iufìno à quello
Fondo . Et come vien la chiarifsima Ancella Del Sol più oltre : cofiil Ciel fi
chiude Di vifta in villa infino alla più bella . Non altrimeme il Triompho che
inde Sempre d'intorno al punto che mi vinte Parendo inchiufo da quel ch'Egli
inchiude - A poco à poco al mio ve Jer fi ftinfe. Doue E % li porge mate- ria
cCefJere accufato , cornagli non habhia patio il terace iro deUa Terra ,
fecondo che da dotti m Geometria fi pone : maf imatente fa. caido eflo
profcfiion: di fcientiato nelle Matematiche : & -polendo -Hot eh Egl, fia
Toeta d'imitatione pbilofopbiea , otte non è lecito d'eri rare,tantopiu quamo
da Valentuomini ne fono aperti i pafii ; come mquefto che Mfraganio pruoua che
ella fia di ^iro tutta 20400 mi glia , & altri fecondo le fupputationi dì
Meff andrò Ticcolomini di mal to maggiore numero, ouc pare ad Menni che facendo
Dante che vna Quarta della Terra fìa di fonila miglia verrebbe tutto'l viro ad
efTcre di /Jitiquattro mila : colgale numero ne quetìi, ne quegli saccorda,
pere he farebbe troppo con Mfraganio, & poco al conto di quedi altri, che
fanno/corta al Ticcolomini. Guénon poffo tanto meravigliarmi d .mommi
valentifiimi in lettere, quanto ftupire & vervo»nanni di me ,
chetantofonnacchiofomelapaffafii vn pe-^rp fen^a tnuedermi dellaventa; cioè che
Dante non mifuraffe qui la Terra ne ri facellela StlWad ejfa , & che perciò
in ifcufafua fiora di fropofitoaltrav ol- ravfafit vna ragione leuata del fio
Conuiuio, dotte fi dice,cbel Difide- rio dell imparare e mif irato fecondo la
pofìibiltà del difiderante impa- rare : & inferno prouafii coli' autorità
di Cicerone nel fecondo Orató- re, Che non e ^rte alcuna , oue tutte quelle
cofe , che fi poffano con quél arte fare fi moflnno dalMaeflro , quafi
acconfentendo che Dan* te hauejje errato, per mancanza dì principu, ò per
fallane a di fior menti, onero per altro Difetto che pofia f enfiare quale fi
voglia Dot- tore che prenda errore nella facoltà fua . Ma fonimi d'hauere
errate con altri che pur fono Dottori Eccellenti fimi : & in tanto mio
errore indiando haueretrouato il vero , ilquale è queilo, Che Dante in otte-
tto luogo non mtfura la Terra , & non ne fa Quarta veruna ; ma atte-
nendoft al mifurato fecondo Mfraganio , fa vna merauMiofa Compi . ratione dallo
frame delle fteUe in fui mattino allo ftarireda gli occhi fuot DBJ-. ZOPPI O-
Si : ■ j: cucila Trionfale Gloria degli Angeli. Et per ^oftrare f' i0t dl
cotale fbarimento àJta delLcbio fi dice efiere f f LlZtooZeàUbU quarta parte
del Cerchio , che fono cinque lluo lhta di Più , che fendo di mille miglia , à
poco più cumulata Ztifc Onde la fentcn%a del Toeta è quesia ; Mlhorache l Sole
efe- Ztmidia lontano da quel punto pari al «off ro Zcnicte, oue Egli S«*o ci fa
l'bora fejìa ( che è il M^norno ) in quella ff^Ja foflA occhi fparifeono à poco
à poco le Stelle , per tornirà della Hottc, che per rimbiancare del Cielo nel
fuo aprire del giorno viene calando à balio , cioè mancalo , talché quajì non s
[accorgendo > perdiamo la ri fia deGe; cofi quel Triompho de gli Angeli
intorno al a diurna Mae- ftà , Ipoco à poto li tolfe e fpari da gli occhi miei
. il che fi farà pm chiaro à chiunque ne dubitafìe per tinfrafcnttadcmoHratione
. T^on W ° n * d ^ hìo ch f P» Mora fetta intende qui Dante il Sole in M / aU
fr"™M»°ftro ZenL: ilqutfTetZL ' h f™l en ? acol °™?teh™no ilzenitteloro
nel punti C Finvaft adtm wmeaZdwt ÌV enà ° la ^^portionedd Circolo Sfi^lTr^ i
fima r P mt0 ^> d ™ e foniamo ilnofii ZenZ tiene le rem»!; f J * 1 CUr °
Dante confiderà, uonele cento miglia ài p m ,fc non colla, parola Forfè cerche m&rZ*
fcwS #{ famo in r° ~ottm e V*n attempo, paffadtf cm tanta prefìtta. X il
Solc/oumquc PEL Z.; 2 3 - i; fì n a , e dunque l'hora fella fervente : perche
fentiamo in fu quel tempo difetta che fluidamente Egli ne rifcalda, non
dijfegia il Toeta pieno che propriamente , che rborafe/ia ci bolliua femila
miglia lon- tano. Quando adunque il Sole nel punto C. gittarà l'ombra della
Ter- fi punto M. Icqualiquanto più il Sole s'alerà trai C. elD. tantopi,
fioriranno .-perche Cambra della Terra cadendo al piano dell'Hori^on te verfu
il Tanto M. difaiuta Cocchio noHro alvederle . Chi porràdun ijuc mente in quel
tempo à tale Jparimento di ftclle , potrà con ageuo- le^jra congietturare lo
Jparire del Triompho angelico dagli occhi di Dante , fecondo le parole fue .
Cofi mi pare che ragioneuolmente fi debbia intendere quefto luogo altrettanto
dotto leggiadro, & alto qua» to difficile nell'intelletto d'buomini
letterati fimi dell'età no/Ira . Il che tutto far» detto fecondo la mifura
& dottrina d'^Alfraganio feguita dal "Poeta no£iro,&da altri
Dottori della Spbera . LAVS D E O. Nome compiuto: Girolamo Zoppio. Refs.: Luigi
Speranza, pel Gruppo di Gioco di H. P. Grice, “Grice e Zoppio,” The
Swimming-Pool Library, Villa Speranza, Liguria, Italia.
Luigi
Speranza – GRICE ITALO!; ossia, Grice e Zoppio: la ragione conversationale – la
scuola dell’universita piu antiqua d’Italia – la scuola di Bologna -- filosofia
italiana – Luigi Speranza
(Bologna). I volti di Z. e di sua moglie Olimpia Luna dipinti nel Ritratto di
dama come Giuditta. Z., o anche Zoppi, m. Bologna, è stato un filosofo e
drammaturgo italiano. Figlio di Girolamo Z., si addottora in filosofia a
Bologna. Dopo aver insegnato per un breve periodo logica a Macerata, tenne
lezioni di filosofia morale a Bologna. Fonda la felsinea Accademia dei
Gelati, rimasta attiva per i due secoli successivi. Nell'ambito delle adunanze
di tale accademia fa rappresentare varie opere drammatiche da lui stesso
composte (L'Admeto, Medea esule, Creusa, Meandro). Fu in amichevoli
rapporti epistolari con Lipsio e fu tenuto in onore da Papa Urbano VIII.
Opere Consolatione di Z. filosofo morale nella morte della moglie Olimpia Luna,
Bologna, Bellagamba, Psafone trattato d'amore del Caliginoso Gelato il s. Z.,
nel quale secondo i poeti, e filosofi, ethnici, e profani scrittori, platonici,
et altri, si discorre sopra le principali considerationi occorrenti nella
materia dell'amore umano, ragionevole, e civile, Bologna, Sebastiano Bonomi. Fantuzzi,
Notizie degli scrittori bolognesi, Bologna, Stamperia d’Aquino. Vallieri, Z.,
in Dizionario biografico degli italiani, Istituto dell'Enciclopedia Italiana. Opere
di Z., su MLOL, Horizons Unlimited. Opere di Melchiorre Zoppio, su Open
Library, Internet Archive. Portale Biografie Portale
Filosofia Portale Letteratura Portale Teatro Categorie:
Filosofi italiani del XVI secoloFilosofi italiani del XVII secoloDrammaturghi
italiani del XVI secoloDrammaturghi italiani del XVII secoloNati nel 1554Morti
nel 1634Nati a BolognaMorti a Bologna[altre] M Treasure %oom *.'* • *• - X. A ■ 2£/ I O^ «l^
^^^ify^^ 44 Digitized by the Internet Archive in 2012 with funding from Duke
University Libraries http://archive.org/details/psafonetrattatod01zopp Ali). & PSAFONE # «TRATTATO «5 H D'AMORE fg m
*> & rft »€r lungi da quella credenza, che noi illuflrati dalla ferità
confefi- fiamo ; imper cioche altrove il fauellar con loro , altro è il credei
con loro . La feconda è, cheperciòfìamo coftret- ti dyyfare i nomi frequentati
da fimil forte fcrittori , in quella ìfiejfa fignifi- catione , che da efsi
tal'hor non cefi he ne intefa 3 & abufata fi leg^e ;ì quali per
fodisfattione dell'orecchie più feue re sfaranno anco talvolta non con ogni
approuatione addotti . Tu come odi mentou are Fortuna , Defililo 3 Infiuf- A 2
fo, 4 fo ,e fintili , di licenza ahnòme,& f enfia qualmente noi fiamo
gouernati dalla prouida mano di Dio y & dalla libertà dell'arbitrio noflro
. Simil- mente quando fentirai nominar Dia Tfafone , dimore ; ò chi chefia ;
con- fiderà effer yoce d'eccelli 3 i quali coli cantano ,& non fanno bene
quel che importi il lignificato della loquela . Viui lieto y &leggi bmeuolo
> fé troni cofa a tuo guflo,approuala ; fé al conr trarlo , b abbila per non
detta y & in qualunque modo fcuféLy- fàno di fàcrificare i cuori humani .
Io cer- tamente, come che fàppia il ferro lodarli in mano del
mietitore3bianmarfi in mano del feditiofos lanaue dirfi buona invfo del
mercante, dannofa in vfo del corfaroj fimilmente Amore, fecondo la varietà de
ifoggetti , ne i quali fi riceue poterfi ap- { sellare da altri crudele , da
altri piaceuo- e, da altri fraudolente, da altri femplicet to, e folle,
eingegnofo, e fedele e perfi- do , micidiale , viuificatore 5 col verifi- carne
cento fimiglianti contrarietadi, feri 7.Z incorrere in contradittion veruna 3
no- umeno rifguardando , no tanto quel che dir ne potrebbe sppafTioriato
accufàtore$ quanto ciò che fi conuenga à fincero inuc fiigatore , mi propongo
àdifeorrerne fi , che s'egli è nel vero colà, diuina, in nefìu- na parte li C\
pregiudichi, ond'ei fi corruc ci co noi,che troppo lo temiamo5& fé an- cora
no è tale, quale vien celebrato, & noi fiano aperti in qual fi voglia modo
gli oc- chi alla cognitione di lai, accioche non ri «saniamo in vna trafeurata
cecità perpe- tuamente fedotti da falfè opinioni , com- mendàdo vna cola per
vn'altra. Così piac eia airiHefTo Amore, che quanto io pren««- A 4 do t
?KOÉMIO. do à trattare con la mediocrità corrifpon* dente all'intelletto mio,
& ancora a qual» che poco d'oilèruatione pratticata per l'e- fperiéza , che
forfè in me farebbono in maggioranza 5 fé meno fcarfi fodero flati ifauori
attirai da lui , habbia àtrouarc cortefia nel colpetto di quella Donna, che
m'ha fatto co la bellezza incompara- bile conofcer'in parte l'amorofe perturba
tioni, & hami indotto alcuna volta à (pie- gare in verfi il nome d'Amareni
fuo,quà tunquefoauementenoncantafs'io mai. - Te moderatrice al mio fauellare
> te fom- miniftratrice a i miei concetti inuoco ò gè nerofa Donna, confi
dando che fé minima gocciola della gratia tua inftiliare sde- gnerai
nell'aridità mia, fia quato fi voglia imperfetta ogn'opra,che da me germogli
porrà apparire in alcuna delle lue parti r> guardeuole. Norma del mio
difcorfo, di- iti nto in quattro parti, farà il propolto Psafon e, in perfona
del quale prima fi cercherà : Chi fia queflo Amore . Indi nell'Hefperidi
coltiuatrici de gli horti : Qual fia il fuo obietto. Poi ne 1 Pomi au- rei
prodotti ne gli horti dell' Hefperidi 3 I modi d'acquietarlo, e nutricarlo.
Vltima mente ne gli Vcceili celebrati ilìnaeftro 5 I foggetti facili ad eflere
irretiti ne gli a- morofi lacci 5 & infieme ne i canti loro, gli effetti
deli'iièefTo Amore . H or perineo* cainciar dal pano cap 0, Pah- # PARTE
.PRIMA. L r antichi fauoleggia* tori, tanto facili , e prò- fufi nel deificar
le cofèj che bé di loro era in prò uerbio . Adorano ogni pietra polita^ancora
che follerò di molta derilio- ne meriteuoli appreflò gli intédenti , nel»
l'annouerarefra gli Iddi) 5 nonfolo lepar ti della Natura principali , come
Cielo > Sole, Foco , fotto nome di Celio , di Fé* feo ,. di Vulcano 5 mafeco
molti acciden-l ti) che 'nulla hanno ragione d'eflèré per fc mèdefimi , come
Quiete , Vittoria, Ter- mine : eftèndendo etiandio quella diui«» fikà à certi ,
che non poflono eflère da al- cuno riputati, più Numi dariuerirh* , che
«difètti da fchifarfì 5 come Febre,Timore5 Pouertà , e limili . Nondimeno fé ,
ò per vaghezza di mantener gli huomini nella loro fuperftitiofarelligione, ò
per coper- ta di làpienza , ammantata di fauole, me- ritarono d'effer'in parte
alcuna afcoltati giamai j in neiluna (per quanto io me ne giudichi ) ne fono
più meriteuoli , che in quella oue di quelli dne fauoleggiarono* di Fortuna, e
d'Amore } rifguardanti Tv na la diftributione de gli eftrinfeci beni, e P altro
il godiméto della.be llezza : i qua- li come 4wo jtiui da Yn'ifteiTo fonte
fgor- gamij y lo PARTB ganti, fecondo che fono variamente rice- uuti, (corrono
irrigandola natura huraa- na , e quafi ad hora ad hora rinfrefcando-. la, con
varietà mirabile, e con giocondi^ (imo riffcoro la rendono feconda , e dilet-
teuole.Ma io m'appiglio ad Amore, eco* sì della Tua fauoleggiata dilaniti
difcorro Quelle cofe> che nò fi apprendono co'ì Jenfo (come dice Plutarcno)
altre per fa* uole, altre per leggi, altre per ragioni tro uano fede da
principio, la opinione de gli Iddij hebbe autori i Poeti, per le fauole 3 i
Legislatori , per le leggi 5 i Filofofì ,,per, PRIMA. il (ero d'animi tra
fé molto alieni, e difeor- danti j, confentirono nodimeno nella elet tione di
Solone , che li mettefle d'accor- do : così quelle tre fette , in tanta diflèn-
fìone de gli Iddij , confentirono tutte nel folo Amore, e quello vnanimipofero
nel numero de gli Dei -, e così dall' Elicona l'introduflcro neirAcademia, e Io
coro-* narono di commune'cocordia Efìodo co-» me Poeta, Solone come
Legislatore, e Platone come Filofofo 3 cantandolo, ho- fiorandolo ,
ecèlebrandoloper gran Nu- me : alle voci de i quali, applaudedo ì po- poli
andauano accoppiando le loro , foli- ti d'hauere in opinione di Numi quei,
crTeflendo flati cari,& ammirabili ì i mag gi ori, follerò nella memoria
della pofte- rirà conferitati, ò per meriti di valore, com' Hercole , che
debellò tanti moftri j ò di doni, come Cerere, per l'inuentione del grano 5 ò
d'arti com'Efculapioperla medicina; ò di ^iouamento , come l'Oca c'haueifè
faluatcli Campidoglio, deflado le guardie} ò di comodità, e di piaceri có-
celli, come dille il latino Poeta. " -Q¥eft* 0Cìj ° Melihéo riha [all'un TS^ume^
Verche quegli farà femore à me 2s[ume, Che fé ciafeuna di quelle cofe per fé
era balla « te à fare , chVn fufie riputato da o\i anti- chi tale 3 che debbe
dirli , oue fi veggano tutte, come fi veggono pitiche chi arame- le in Amore
accolte l II cui valore fé nf- A j guajr- «i PARTE guardiamo , non fole fi
eftende fopra glj. nuomini, e fopra le fiere 5 ma toglie il rul mine ( come
dille quell'antico fcrittore ) di mano i Gioue,la fpada à Marte, le frec eie ad
Apollo, la mazza ad Hcrcole, 1] ca duceo i Mercurioj e fi ch'egli voglia, fpo
glia i fuperni della poflànza loro , gli im- piagagli incatena, ne B quelli
firatij,che pare à lui> eftendendo l'autorità fua infin nell'infimo
Acherontejtalehevienrifpet-. tato da Plutone, apprefib tutti gli altri in-»
esorabile : il quale non ftima, ne equità, ne gratia,à gli amanti folo non è
implaca- bile, non indomito 5 ma.fi arréde alle Al- ceftì i alle Euridici . I
cui doni fono tan-j ti, e fi preciofi) che vn minimo dono ch'i «oi venga dalla
liberalità d'Amore , non bene fi commuterebbe con le ricchezze de i Crefi : le
care fp ole 5 e i dolci figliuo- li fon pur doni fuoi, fé d'altro mai non ne
{offe largo . le cui arti fono così ingegno-* fé, che battano- in yn fubbito à
far'eloqué- tifiìmi i balbutientx>cantoriirauci, inge- gnofili ftupidi ,
infirgna mufica., ìnfegtu accortezza ,infegna leggiadria^ che non iblo dil'arti
, ma etiandio l'intelletto fe- co . I cui giouame iti fon così profitteuo- li,
che non pur ci rende accorti, e vigilan ti , ma ci foJleua fpefìo fopra noi medefi-
mi, onde per teftimonio d'Homeroèda i celelh detto Aiatiene, rimouendoci da i
j>enfien vili ; e codardi ♦ I-cu i piaceri fon «0J4 PRIMA. j3 così
diletteUoli , che fono ballanti à farci odiare > e difpregiare quante
fodisfattio- ni ci poffanoefferfomminiftrate al mon- do . con quanta ragion
dunque dùTe Vir- gilio } Mi/èra quanto Dio le feda in grembi . : 2^p» sa Dido .
& Horatio Dio Dio mi vieta di fornire i giambi, * - In confermatione del
che, io mi facci© da vn'altro capo , e così meco medefimo ragiono . Dalla
doppia operatione riputa ta da* Filolbfi diuina,cioè aifoluta, con la quale
produce «li effetti ftraordinarij 3 & ordinaria , conia quale dìfponei
fempre conformi , pendonojdue principali effetti trahenti in confequenzà
qualche Danni- ti,.che immediatamente quelli produca . l'vno è la perpetuità,
l'altro la varietà^ co l'ignoranza della cagione . a i quali n'ag- giungeremo
vn'altro 5 che ilriferifce nel modo, col quale molte cofe, che à noi hu
manamenteconuengono,srattribuifGono eminentemente'àiNumi : equeftoèvna certa
più che fegnalata magrioranzafo? pfa l-'vfo humano. così dal fempre confor
memouimento del Cielo, dallacontinua corrifpondenza deirvniuerfo, dalla inde-
fenafcambieuolezza della generatione, e corruttione nelle creature 3 non eflendo
fuffìciente alcuna cofain fé finita ad infì- nitaoperatione , oue da infinita
cagione uoa fu eternata) fi perfuade al contempla 14 PARTE tiuo qualche Deità ,
che porla con la im- mobilità fua , quella vniuerfità delle cofe
nell'incuflblubile concordia correggere, e mantenere. Così gli auuenimenti ,
oue ò non ha cagione , ò fé pur v'ha, non v'ap pare , che ordinario corfo di
natura con- uinca , vfìamo di riferire in Dio 3 come in caufa , che fciolta le
mani d'ogni legame di neceflìtà operi, fecondo il beneplacito fuo. quinci ne i
moftri,e ne i prodigij s'ha ueua à gli oracoli anticamere ricorfo.Co- sì
apparangonanfì quegli alli Iddij,che in qualche notabile eccellenza , ò di
bel'ez* za, ò di forza foprauanzanb altrui > effen do gli huomini per participatione
ciò che Dio è perle , & eflèndo femore maggior- mente tale, chi è per fé
tale 5 che non è chiunque l'altrui qualità partecipa, nel «mal lignificato fu
detto. E la faccia, e U /palle a Dio f.mile , Hor, per cogiungere Fortuna,&
Amo re , com e babbiamo accennato da princi - pio . chi fiiofofica , ò
poeticamente paria** do, mi narrerà l'origine di quella acci òca faria
commutabilità d'auuenimenti ? chi m'aflegnerà la nafeita di quefta variatrice
de i beni humani,e quando mai s'interrc- pa ? e quando fia per celiar giamai?
nif- funo cred'io , che non me la faccia coeta- nea al tempo, e ciò é pur farla
perpetua 5 ma chi porrà co Democrito il modo pro- dotto à cafo , non me
l'anteporrà egli ar- ' cora PRIMA, iy Cora al tépo ? eccola fempiterna. chi
m'in uelìigheri la cagione , e l'ordine di tanta permutatione, e perche quelli
in vn pun- to dall'infima grado delle miferie fia fol- Ieuato alfommo de gli
honori, donde ne viene precipitato quegli , pur dianzi teli* cif&imo
riputato ? lanfbluerà al fin qui, cred'io,ogni intendente: ch'è cagione fèn za
ragione , ordine con difbrdine . ecco- la occulta, e della poifóza di lei chi
me ne darà contezza , zecio ch'io vaglia à prò- uedere a i mali * quando mi
louraflanno > e flabilirmi ne i. beni, quando ne fono pof feflore, contrale
minacele, l'impeto, eia violenza di lei ? non so per me cho, altro fé ne polla
dire ,_fe non conchiuderla con molti JPilofofi ) che ouuque é minima por tione
d'intelletto , ini èaflàiffima di For- tuna 5 e conuertendola .; molto ingegno
, poca fortuna, eccola vigorofa . Forfe,che Amore è manco di Fortuna
durabile,me- rauigìiofoj efficace . ò efficacia d* Amore, vn' amante ogni cofa
(pera, ogni cofa ten- ta, ogni cofa ageuola, ogni cofa efpugna. Quelli le
ricchezze non pregia, non teme la tirannia, non pauenta Thorrore, non la
morteiilefla . a quello le fiere fon manfue te, Tarmi ottufe, le procelle
nauigabili,il precipitio pianura, il foco di Dite, i laghi d' Acheronte ageuole
«rada . quelli è nel- la pouerti ricco , nella fèruitù prencipe > nelle colè
bombili confidente, nelle fati.» cofe i(o' 7 so ; mx ferito ciòforfi , e mi
crucio , • Quanto fia antico di generatone Amo re, comprender puodi , non folo
da que- llo 5 che non fu gente al mondo mai così barbara, e feroce 5 non
animale cosi atro- ce, efeluaggio, che d'Amor non fenriflej ma fufficiécifsimo
argomento ancora del- l'antichità di lui ne viene fignificato dalla tanta
difeordia delle opinioni intorno à i progenitori Tuoi . Ariftofane dirle , eh*
Amore fu figliuolo di Zefiro, e della 1SJ ot te . Alceo «Li Zefiro, e della
Lite . Saffo del Cielo, e di-Venere . Simònidi di Ma- te, e di Venere . Altri
di Mercurio , e pur di Venere . fa chi dille di Mercurio , e di Diana. Acufilao
della Notte, e del Fuoco. Theocrito non parue, che fé ne fapelìe ri- fòluerej
folo, che i padri d'Amore fo fie- ro Iddij . delle quali opinioni , ne alcuna
perfe, ne tutte infieme àme fi rendono òltra modo prouate ( faluo nell'allego-
rie iparfeui per entro ) péroche vera méte ou'è cocorfo di mafehio ; e di
feminaper figli generare , iui anco eflendo Amore'^ che gii accoppia infieme j
ouero fenza a- morefarebbefi generato Amore, che far non fi può : òpurc Amore
farebbe ftat 9 auanti limose, che nonpar conuéneuole. Àppt® 18 PARTE Approuo
io|per tanto più Hefiodo riduce te l'origine d'Amore nella prima confu- sone,
auantiche dilli nta foftp, ne forma- ta la natura , ouero Empedocle -, il quale
ponédol'amicicia, e la lite principij nella aratura , generò prima d'ogn' altra
cofa Amore, à cui alcuna volta fottoferiuendo Flacone, aliai più mi viene i
fodis are,per la ragione antedetti che quado con Dio- tima l'afferma figliuolo
di Penia oppre{Ta da Poro,con Tocca /Ione del celebrare fra gli Dei la nafeita
di Venere 5 quafi che Ve nere, nonfolofoiie concetta lenza Amo- re, ma ancora
foife nata auanti, che e^li fi §enei\.iTe,non efléndo mai fiata Bellezza,
chenonvifia {fato infierne Amore, so io che la Platonica -fliblimità riduce
quelìa iZ'dòh ;ì fènfì miiteriofi . come che Vene- re fia la Bellezzai gli Dei,
le Idee 5 II có- Uito, il Beneficio della vita , per la diftin- tione delle
IdeesPoro, la facoltà intellet- tuale , con la quale fi apprende la cofa in-
telligibile 5 Penia il Mancaméto della bel* lezza , che in nói cagiona il
desiderarla : Gli horti di Gioue , il Ricettacolo della bellezza5la Vbriachezza
del Nettare^fia, non folo la cognitione , ma anco l'appro- uatione della
bellezza iitefia, principio d'ogni piacere: & altri concetti fimili tut- ti
e(quifiti,& inwe^nofi v'aggiungono i Platonici 5 à 1 quali accontentiamo
trala- sciandoli, come quelli > die non fanno di pre- PK I MA. 19 preferite
al proposto noftro , che attedia*, ino all'antichità d'Amore 5 il quale , non
perche non fìa ne canuto , ne barbuto , e però fanciullo 5 ma è più antico di
Satur-. no, e dell'Antichità iitena. Perle quai co fé tutte atte i fare eh* vno
fìa con ragione riputato Nume confermati ; poliamo be noi in lode di qiiefta
noftro amorofo Pfa fone,concordado le proprie voci co quel- le del belMìm.0 ,
& amorofifUmo Fedro, che intuona appreiTo Platone allegrame- le catare . vn
Gran Nume Amore, vn Gra Nume Amore, grande nella podeftà, gra de nelle
operationi, grande per IVniuer- falità, grande pe'l vigore 5 Amor'vn Nu- me y
vn Nume grande . Il che non folo così poeti camere come difeorrcndo, ci fi
rende verifìmile 5 ma fe- condo il vero più realméte confi derando, e fecondo
Platone, e fecondo la ragione lfteifoaltrefì credibile 5 intendédo per co- sì
fatto nome, no già quella inefabilc ma- iefti , à cui conl'ineila antonomafìa ,
che ftrole applicare vn nome commune alfog | getto e mi néte,s' attribuisce il
Tempre tre- médo, e reuerédo nome di Dio ; ma efté- dédolo, fecondo li
fcrittori profani i quei minori Iddij, che dalla prima caufa depé- déti, con
vna natura incorrottibile,&: im- materiale., hauédo l'intendere per efìen-
za,e'l mouimentoper operatione, difpó- gono ad vtilità neutrale cofe, chenoiveg
ae> PARTE giano 5 ouer© abbacandoci ancora più, fé ad altrui piace,à certi
materiali Iddij ; Chefecretario antico e fra noi due. Tale p2*> re ime , che
nel Fedro lo fignificafle Pia-» tone*^ dicendo, ch'eghè ouer'Iddio,oue-» ro vna
cotal cofa diuina ; ma più manife- jftaméte lo chiarì nel Cóuito, che Amore
folle vno di quelli . dalla cui autorità non mi
faràtolto,chepiùmifodisfacciailpé* fare, ch'Amore fia vn Intelligenza gene-
ralmente ifUtuiu a c^uefto efietto; perche alta* PRIMA. *? altramete de
gliamori affegnar ne conuer nebbe vno a ciafcunaperfena^ i quali però tutti
doueflèro hauer corrifpondenza , e Telatiooea4vn principale , chea tutti, ad
ogni cofa , in ogni. parte fódisfàr potefle, per la fua agilità, non impedito
da qual fi voglia corpo, quantunque leggiero ( che pur ricercarebbe tépo al
mouimento fuo) ma di fbftanza fempliciffimo, agilirIimo5 intelligentiflimo
d'ogni cofa . à tutti fen- Sta fatica fufficicntiffimo . . E certamente fé lo
fpeculatiuo Dante •nella fua fìlofofica poefia fi fece lecito d'af •fermare,che
fi come ài cieli dal principio dell'efler loro ni dato da quello , ch'è il
.vero Dio, Preneipe Creatore, e Modera- tore dell' vniuerfo, chi li conduce
fplendc ti in giro 5 fiaftata fimilméte ordinata al- Jifplédorihumanivna
general miniftra, ejduce, nominata dalli fcrittori Fortuna, e fouente fino alle
ftelle à torto deteinata 5 la quale (fecondo la verità) ò Dea, ò Me-. te, ò
Intelligenza, che chiamar la voglia- ; pio, eflendo in (è cofa reale, fecondp
Da- te, e fufsilìente . . Fra l'altre prime creature UetéL Voluefua sfera, e
beataci gode: N on {ara tolto à noi,con la feorta di lui d'imaginar .ci qualche
eflenza fopr'humana , il cui of .£cio fia con ordini, e leggi immanifefte à •
gli hu orni ni, di limolare, arrenare, gra- tificare, difturbare,proucdere à
tutta que ^ta ti PARTE ftaVmuerfità de gli amanti, e fi come nel- l'ottima
difpofitione d'vn regno, ancor che fìriferifea ogni cofa nel Prencipe: tu*
tauia ne gli ordini delle cittadi , e nelle prouifìoni dello flato occorre, che
à varij fbpraintehdentifi diftribuifeono gli ofKr cij 5 e chi fi fa fopraftate
all'ornato, chi al- le pope, chi alle gabelles fimilmente nella vniuerfàl
monarchia della Natura auuie- ne , ©he quantunque vna fia la prima cau- fa ,
che d'ogni auuenimentodifpone , ha nondimeno distribuiti nelle caufe fecon-
dane certi off! cij, e dato ad alcune di muo uere il cielo,ad altre di difporre
delle ric- chezze , e de gli honori , ne ha macato di aflfegnarne al gouerno di
fìmil forte auue- niméti.e v'ha di mefiiero à qualiique paf. faggicro, che
perla giurifdittione della Natura habbiada far viaggio, che paghi il tributo di
fé ì quefto generale,e troppo efìecutiuo gabclliero d'Amore . Che ni- mate voi
Dóne altere, voi dico, che della bellezza voftra inuaghite , folo di voi me
defmefodisfattc:, orgogli ofèfdegnate gli amanti , e prefumete di frodare
l'entrate d'Amore , hauer da fare coh vn cieco , fé bene ha bendato gh occhi ?
con vno, che nonfeneauueggia ? ahi, chela benda è di fotti li Aimo , e
trafparentifsimo velo • credete fchermirui da lui , j>ch'e^li è nu- do? chi
era più fìcur© di quel giouane co- sì fraco, c'hauria giurato. D/- PRIMA. t3
Vifenderfi da huom coperto d'arme? e pure. • -Con parole, e con cenni et fu
legato . vi date ad intendere di.fuggire, perch'egli èpic- ciolo ? Fuggir vai
niente Dinanzi all' ali^ cheilfignornojhrovfa. d*a- fconderui ? . Dinan^J a
liti non vale T^afconder , néfiè^ir, ne far dijfefa, che iti guifa d'aftuto , e
diffìmulante esecutore, fpia tutti i noftri palli , guata occulto-, Com'huom}
ch'a nuocer luogo, e lèpo affetta, e con maggior godimento di fami più ila- re
chiunque è più bello, come chi più ric- che merci arrechi (eco ; oiFerua accorto
il pafleggiero, lafciaui alquanto trapalare, ma vi tien dietro , che no'l
vedete 3 e per- ch'egli ha l'ale, per giungerui 3 hi 1 lega- mi , per
coftnngerui 3 ha le treccie , per caftigarui 3 veloce, gagliardo, inesorabi-
le, quando già vi penfate d'eifère fcampa- pate : Eccolo improuifo , che
v'aliale , e nonfolo vifpoglia di quanti beni porta- uate con voi , e vi
fcaualca di tutta la iu- perbia voitra 3 iì che non vi rimanga altro ialuo che
vn'inrruttuofo pentimento 5 ma fotto mille catene, e mille chiaui v'impri giona
, e vi coftringe ( credetelo à chi ve'l dice) ad amare in tempo , e peritone ,
che non rhaurefte pénfato giamai. all'hora Ci chiama poi, è no s'è vdito 3 iì
lagna? e nò v'èchi compatifea 3 lì brama foccorfo , é non M non fi tron a 5 fi chiede pi età, e pietà
s'alio tana ; fi arde, e non v'è refrigerato^ s^a- ma, e non vi è riconofcitcwe
. filmate duri que Amore , {limatelo ò Donne belle, e tenetelo, e temetelo per
vno offeruatore, c'hà di voi, e di tutti gli inamorati feena- latamente cura . Quella
è quella cagone \ che tanti , e cosi cfiuerfi amorofi fuccefsi regola, e va ria
nella noflra Immanità; che le occafio- ni non mai fperate fomminiflra tal'hora
in vn punto, e tal'hora il colmo de i piace ri interrompe con intolerabile
cordoglio» tale apunto ne gli amorofi effetti , quale è quell'altra ne gli
effetti fuoi . e chi si, che non fia l'i-flefla Mente, che difponga del-
l'vno^e dell'altro , de gli amori, delle For rane, riceuuta fpeiTe volte Torto
diuerfità • di nomi,e d'imagini:detta,rifpetto à que ite, Sorte 5 rifpetto a
quelli , Cupido, na altramente, che vn'iileffa perfona , che tenga doppio
carico di reggere e cittadi- ni in pace , e foldati in guerra , detta ri-
fpetto a cittadini gouernatore , e rifpetto à foldati capitano j la quale ,
quando fot» l'è la medefima produrrebbe fimili virtu- di, & infuniti nelle
occafioni ancor difìi- mili 5 come Ci vede troppo più che mani- fello, in
quelli effetti, e in quelli, di For- tuna, e d'Amore . feruirà vn nobile, e ma
nierofb cortigiano al fuo précipe anni, & anni , con efqu;fita diligenza,
coninelli- ma- . is inabile fedeltà 5 efporri la vita, le facoltà* di 3 ogni
cola ftimerà maco del fuo figno- re j e nondimeno fé con le proprie mani Ji
fabricaflè gli imperij, gli imperij li par- rebbono difcari per le mani di
coftui. Ad vn'altro fauorito, profperi per alcun tem pò fuccederàno i delìderij
tutti, che poi ? eccoti vno3 con repentina mUtatione for- iere da gli aratri 5
quello diuenire il buo- no}quelto il fedele, & in vn punto à quel- l'altro
le concepute iperanze dileguarli, e fuanire ogni fua feliciti . Ad vn pigro té-
pefterano dal cielo le perlein grembo, fra le procelle 5 elapolue, e
l'immonditie li ficonuertirannoin oro 5 Ad vn'indufttio io le perle, e gli ori
dilegueranno!! in neb bia . Son forfè qaefte cofe manco frequé- ti in Amore ?
vn'amante leale, con fede!» tàincoparabile dedicatoli alla beltà d'v- na donna
crudele , mifcredente : più fer- uirà, più demeriterà^ conofcendo fé ftef fo
gratiofo, & amabile, vedraffi pofporre ad vh Nano, ad vncapraro. vn'aìtro,
do- po mille, e mille ripulfe , con incredibile feruitù s'acquilìerà la gratia
, e quella ili vn'atimo, per vna leggierezza fi perderà* • ma chevad'io
difcorrendoin tanta atiw piezza , quali che non fia piena ogni me- moria della
varietà de i fucceflì amorofi ? e perche tanta varietà ? perche piace cosi al
noftro Pfafone pafcere gli augelli fuoij e quindi ncìk trauerlìe de i
tormentati su B manti i6 ?ARTE manti, s'acquifta il nome di Tiranno 5 no tanto
per la cupidigia, e per l'intempera- za $ fino al termi nar'in tanta furia , e
ce- cità, che vada fuori di fé. quanto per l'af. foluta poffanza dell'operare i
fuo bene- placito lenza ragione, fenza pietà,e bene fpeflocon iniquità
incorriggibile, volé- do, commandando, sforzando . 1 Ilche lo dà ad intendere
vn certo agé- te, vna cagione à n^i occulta, che no fen- za deliberatione trami
j e tratti i fuccefsi, che alla giornata occorrono infiniti 5 no- minata ancora
da gli amati mede fimi mol te volte Fortuna ( la mia buona Fortuna porfe occafìone
, la mia difgratia s'attra- uersò)il che non é alerò, che ò fauoreuo- le , ò
ripugnante hauere quella Intelligé- za, hor nell'vno, hor nell'altro modo no
minata, quando Fortuna , quando Amo- re . così leggonfi accoppiati infieme .
*A.mor, Fortuna, e la mia mente fchiua7^c al troue. Mix ventura* & amor
m'hxuean fi adorno^ Così aneotrouafi tolto Pvn > per l'altro . Tofcia, che
mix Fortuna inforza al'.rui M% hebbe foffmto . oue, fenza dubio, fot* to nome
di Fortuna s'intende l'ifteflb A- more. e quantunque rifguardando la For luna ,
rifpetto ì noi è detta dal Filofofo cauta per accidente j indeterminata , i cui
effètti fiano fenza ragione in noi prodot- ti nodimeno parmi da folleuarfi più
alto ad PRIMA. %f ad vna cagione eftrinfeca , e reale , cono* fcente , e
determinante in noi j fenza no- frra participatione , e proponimento tali
accidenti $ de' quali l'origine , e l'ordine e immanifefto , in quella maniera
, che vegliamo adiuenire ne i viluppi delle Co *necTie j oue ciafcuna delle
perione rap- prefentate è fpeffb , per opera d'vn feruo, merla foflopra di modo
, che no troua ver fo da potere fchermirfi 5 fentefi il diftur- bo, e chi
diiturbò diffimulaj incolpaflcne, -la difgratia , e qual'è quella difgratia? il
feruo; che tu hai in cala .-pouerhuomo . e quanto più ftraordinarij fono
talirauol gimenti, tanto riefce più bella , e meraui~ gliofa l'attione.
ipecchio della vita huma naè la comedia, noi riamo come invn theatro , chi
padrone, chi feruo, chi gio- uane, chi vecchio 5 di mille cofepropo- iteci, vna
non ne fortifce 5 mille nafcono dy fotto terra, non imaginate giamai. vno è che
n'auuiluppa tutti , fcaltro, intende- te 5 il quale, fenza vna minima fua
pertur batione, noi trauolue, e difturba 5 e men> tre ci ramarichiamo ,
ftaffi egli in difpar- te, e ride non conofciuto, onde fu già dee to
volgarmente , e come per prouerbio $ Thuomo il giocolare dei Numi, e quel
galante Comico di Plauto . ?%qi hnorrimi bungli Dij fi comepatle^ per» Cotendo
, e ripercotendo per reftar vinci-; tore, chi più pertinacemente , nel giuoco B
z (co- *8 -PARTE (come ditte Horatio ) infoiente netratw» uaglia. Quelli nelle
dramatiche amorofe è A- more, à cui con gioco fafti di ofo , piace congiunger
lotto duri gioghi difpari ani- mi, e bellezze j e fare che la gratiofa Li- cori
fi confumi per Ciro , e che Ciro in- clini alla rigida Foloe . Hor'io dimando a
te Ciro, fé Licori è gratiofa , perche non la Itimi tu? s'è bella, perche non
l'ami? s'ella ama te , perche non riami tu lei , ò Ciro ? ma ti vai confumando
dietro à Fo- Ioe> con qualpéfiero ? poiché non fei per impetrar prima da lei
mercede,che fi veg- gano congiunte inamicitia le capre, co'i lupi della Puglia,
perche quello, ò Ciro? forfè hai deliberato così ? ò tu farefhpaz. 70, potendo
hauere il bene, à correr die* tro al male . forfè il tuo afcendente ( co- me
direbbe chiuque riferire ciò nelle ilei le ) rifguarda con vn'afpetto quel di
Fo- loe , onde t'inclina ad amarla 5 e quel di Licori co vn'altro , che
t'induce a (prez- zarla ? ma non è il medefimo rifpetto dai tuo afcendéte à
quel di Foloe , che Ma dal fuo al tuo ? che fé il fuo rifguarda per op
pofitionealtuo, onde ti le rende odiofo, come può lituo no hauere il fi mile
affet- to verfo il fuo*? Forfè per la diflìmiglian- Z.a de gli afcendenti , che
il fuo per auué- tura è callo 5 il tuo lafciuo ? ma quello di Licori, non è
anch'egli inclinato all'ama re* prima; %9 re, tome fi fia il tuo, ò Ciro? che
fé Tafcé dente di lei rifguarda per fertile il tuo,ori de te le rende amante}
come può il tuo nd rifguardare altrefi amicheuolméte il fuo? ò pure ciò auuiene
, più naturalmente par lado, da rna cofaceuolezza de' fangui, fé condola quale
refe la ragione Hippocra- te di quei due , che infieme s'amalauano* $c infìeme
fi rifanauano entrabi 5 riferen- do queft' effetto nelle ftellejvn'Aflrolo-; co
. ma io non so capire , che vna cofa fia limile advn'altra,chenon habbiafeam-
bieuole raflomiglianza con quella, il bià- co è fimile al bianco, e non al
negro, e do uè non è ricambiata fimiglianza , iui non e fimiglianza) che fé il
mio fangue e fimi- Je i quel di colei , e perciò l'amo 5 no può effere,che il
fuo no ha fimile al mio 5 per- che altramente il mio non farebbe fimile al fuo
5 per la qual cofa non può ella fare di non riamar me tanto, quanto amo io lei,
cofa che diradofortifee: l'ifteffo di- co fé vuole alcuno , che ciò auuengaper
la fimilitudine contratta daipadrr,come che da quelli , da quali riabbiamo la
nafei ta , habbiamo ancora molt'altre affettio- ni , che ne confèguono .
Maconquefta occafione non è da difli mulare vn dubbio di qualche rilieuo, on-
de auiene,che fé la bellezza è di fua ragio ne amabile , e noi, affolutamente
parlan- do, fiamQ indifferentemente difpofti ver- £ 3 '*• Fo qual fi voglia bellezza , ci aflèttìonia-
mo più ì quefta, che à quella: e cofà,ch'è più mirabile, quello, che da noi
farà giudi cato ancor più bello , manco pregiamo 5 e da quello, che noi fteilì
habbiam per meri bello, fiamo come afiàfcinati? No è la bel Jezza v n'agente
naturale, che opera fècó- do l'eftremo di Tua polla , come il fuoco fcalda,
quato più può, e più vigorofo fuo co più fcalda 5 & ogni cofa, ch'operi
natu- jralméte ? certo si . però fi ama , ancorché in vn certo modo non fi
voglia molte vol- te, pr e fé nte l'imagine della bellezza , no altramente ,
che quelli , che fi Scottano fi dogliono : perche la forza , che fa la bel-
lezza à la imaginatione no ci lafcia in tue to obedire alla volontà, e perciò
imaginà do noi, ò prefèntandocifi cofa bella, non ci par concefià libertà di
non amare, del che fi lamentaua quel gentile fpirto. Lajjh Amor mi r>afporta
oitio nonvogltoy E i cuori noftri non fono come invltima difpohtione
all'imprimerfi dell'imagine della bellezza, e cosi all'amarla > sì vera-
mente : quindi è , che molti così alla trab boccheuole feorrono , che prima
amano , che ben confìderino quello, che fono per fare, del cheil mede/imo fi
lagnaua. I JLaJJo, che muCacc trtofiti da prima . 7S{el giorno, eh? à ferir mi
vene Amore, e pu re maggior bellezza, maggi orméte nò in- cende approihmataà
qualuque Soggetto ' ben P RIMA, 31 bendifpoftos anzi bene fpcffopronriffi- mi
fiamo, fenza cagione di pari all'odio , & all'amore,come fi vede nelli
fpettacoli, e ne i fuochi , oue li fpettaton fi aftettio nano lenza vn minimo
interefle ad vno, e bramano > che quello vinca, e umilmente di mera cortefia
s'ama vno , s'odia vn al- tro, diceua à quello prop olito Marnale àSabido. . Io
non turno , eH perche nonfùjjo^ dirti , Ouejlofolopofs'to dirti . Io non tamo.
_ KaccoglionoiPlatonicidalTimeo. ta- ti eflere di ordini de gli ammali ragione-
uoh , quanti delle ftelie b di forte che , fé bene per natura fra fé confentono
in gene rale , fia nondimeno maggior consentirne. tofra quelle, che più faranno
ornili, e co- femientemente più fra fé confentienti la- ranno quelle , che fono
d'vn'ifteflo ordi- dine , e perciò quell'anime ragionevoli, rifpondendo
(fecondo ch'efsi dicono) al- le ftelie loro, giudicano contuttoché al- tra fia
maegior beltà 5 quella iftefla non. dimeno più atta, e meglio corriiponde- te
per produrui détro,e partorirui ìnquei modo, che viene definito da efsi Amore*
alla quale conformità di ftelie, nfguarda- do vna volta Horatio,aflìcuraua
Mece* nate,che ne Io fpinto della iniuocata cni- mera,ne fé Me riforto
C7Ìa,quel Già dal- le ceto-mani, l'haurebbono diuifo da lui j così confermano le
ftelie d'ambi due ce* £4 TI* vn nodo incredibile:'al quale influfTo mol tò
chiaramente fauorifee il noftro Poeta, lenza il quale poco mouiam parto .
Suavemmahàciàfcundaldichenafce. & feltrane. Come à ciafeun le fue stelle
ordinar» Lafèiai cadere in vii1 amor d'une ìli e , C di feftefTo. Che ben
eWiofia mortai corpo di terra. L» mio fermo defir vien dalle Belle , onde
alcuni vanno così fattamente efp beando la fauola dello feopriméto di Venere
adul terata . che quelle natiukadi, c*hauranno Jaftella di Venere congiunta con
quella di Marte, inclineranno alla riufeita de gli illeciti amori : e fé il
Sole farà in eleuatio- ne, fi (copriranno. Tutte belle con fi de- rationi,
& ingegnofe 5 ma non m'appaga- no 5 e tanto più m'afììcuro di allontanar-
mi da quefta opinione , quanto che il Pe tf arca ifteflb, il quale così parue
d'aperta- mente fauorirle , moftrò alcuna volta di (cntir ciò, più fecondo vna
cotale opinio- ne gii diuulgata , che veramente egli fa- cefle profeflione
d'acconfentirui, quando dille. Fiera/Iella (feti cielo hafor%a in noi , Con?
alcun crede ) fu fatto ch'innacqui . A me pare , che s'habbia da rifoluer^quì
vn firn il dubbio j che ciò dipéda , ouero dalw lavariaafFettione del
particolar Genio di ciafeuno > ouero da vna natura fopraftan te prima; j-f.
te à gli amanti, oltra gli influfsi celefU, ol tra la conformità de 1 fangui,
oJtra gli in- tendimenti humani, che non folo trauoL uà tutti i fuccefsi , per
xnezi, non da mori dana prudenza imaginati , riducendoli à fine 5 ma PifteiTa
ancora ne propóga à ciaf cheduno qual debba amare, qual fuggire> & in
fomma i foggetti, i modi, le riufcite, apparecchi, ordini, e cóchiuda volgendo
fta sfera, la quale è tutta quefta vniuerfi- tà d'amanti . però fu detto
dalnoftro Pe- tr arca . ^imor m'hàfoJÌQ) cmefigno àJìraU, & ajU troue. . ,
•Amor con fìte fromejje lufingando Mi ricondujjè alla prigione amica s E die le
chiavi à quella mia nemica, e mol- ti altri detti in confermatione di ciò fi
leg gono : come che, fecondo la verità fi tro- ni quefta natura fopraftante à
noi, quefto Amore, cheò con lufin°he, ò per ingan* ni, ò per forza fi taccia
cionno fopra i no- ilri Ipkti , preualendofi del fuo volere , e «lei potereyfi
prenda diletto bene Ipeflò di fare, che cjuefti non pregia vna donna bel la, e
grati ofa, per vna mediocre 5 quella! tro di fchiatta illuftre fi perde dietro
all'a* more d'vna laida ferua,antiponcndola al- la leggiadria d'vna nobile
amante , come fiano gli huomini ò da inganni (edotti 3 6 da forza indotti,e da
più altacagione(per così dire} agretti , che da femplice? e li. 43 PARTE
beraloro elettione, all'Amare. Ne già inferifco io, che l'amare non di
elettione , ma da quella forza, che Defti- no'èdetta, proceda, nò} perche
quello fa rebbe vn'efcludere dal regno d'amore o- gni merito 5 conciona che quanto
fi troua in noi, oue da noi nò procedala ben de- fìderabile, oue iìa buono 5
& al contrario* oueua; cattiuo , ma d'honore y òdi lode meriteuoie non già
5 quando non venga per opra noftra esercitato 5 vn'huomo, per naturai difp
oliti one di membra , for- te non merita corona militare, fé non co- batte5che
fé ogni cola riducemmo in ama. do à neceflità di Deilino> fenza participa-
tione d'induftria noltra,nó v'haurianluo to', ne lodi, ne querele, ne farebbe
chi fé eie, ò chiinconftante doueilè appellarli, perciò che tanto amareflìmo, e
difama- reifimo, quanto la neceffità ci coftringeG {e. farebbe infbmmavn
dilVuggere, eó la ragione del Fato, ogni diligenza per la parte noftra> e
contra la natura d- Amore^ che chiede gli huomini folleciri3e fueglia ti , vn
far gli amanti ftupidi , e ^neghitto- iì^conchiudéti con mano à cintola ,:ò che
Amore mi vuol dare à pofledère coirei > che m'ha dato ad amare, ò'no-5
felarmi vuol dare, ò mi v'itvdurtrij, ò non mi v'in duilrij io , perche può
quanto vuole , me la darà5 ma fé non vuole, ò mi v'induftrij» ^aonmi
v-induftrij io , ad ogni modo no 0 \ >' me PKIMA. jf me la darà . è vana
dùnque ogni mia folle- : caudine .Sì ? Amore, à forfè difpoiìo ì dartela, ma
vuole , che tu per la parse tua t'affatichi^ fé no ti affatichi no la poiiede
rai . la pioggia del cielo ti vuol dar la rac colta, quanto a fé 5 mav'è
dimeiìierp.che tu dai cauto tuo, ari, femini, coltimi] ter reno, iìenti, fucji,
ali'ardor del Sole,ai rir . gor della neùeL , ftattene agiato i guardar - di
fopra, nò che non ti fioccheranndle fa^ coltadi dal cielo , recati à mente il
prouer b.io. Della propria Fortuna ciafeuno è (ab bro a fé Iteli o . l'amare è
atto , non di na* j tura : perche tutti àmareiTimo le ìiteiie co fé ad
vn'ifteffo modo , e più, e manco, fe- condo la varia difpohuone de. i
principij, che operaiìero in noi 5 fé npnfe ancora a- maremmo i non fapéndo di
amare » come il fuoco fcalda nonconfapeUole di fcalda- re5 ma eifendo atto di
volótà (onde auuie ne , che altri amaqueità , altri quell'altra dònna , ne vno
ama tutte le belle., ne vna. per bella che ha, è da tutti amata) può Jbe ne per
eilrinfeca difpo.fitione inclinarli > ma non già violentare per sforzo* . ^
Tuttauia fi vede il Petrarca hauer ac- cófentito alla opinione del
Deftinoinpii* d'vn luogo, come in quello* ; Lingua mortala alfa fiato diurna
Giungernon fwte, Am'or.la ffinge , e Ut*y 7S(onper elettion, mafer defiino .
che iè mi fi dirà, ch'ei parla decantare, non del&a, fi 6 m*b 1$ mare 5 leggerafsipiù chiaramente. Tal fU
mia/iella , e tal mia ernia forte • & altroue. Ver darmi à diveder., eh* al
ftto de/tino Ài al chi contrafta> e mal chift nafeonde . & di più. 0 mia
Stella , b Fortuna > ò Fato 3 0 Morte * Ma io in quefta maniera interrogo il
Pe- trarca fautore del Deftino . Dimmi in cor tcfìajònobiliffimo inamorato,
ecàtore. fé il tuo crudel Deftino ti rapisce à forza, oue non vuoi, per qual
cagione incolpi la tua Mente , quando dici . il cieco Amor > e la mia /òrda
Mente Mitrauiauan sì , ch*a-Aarfer viua For%a mi conuenia, dotte mur t'era i
com'è ella forda, fé obedifee al Tuo deftino ? co- me merita biafmo,(e lo fegue
? non è egli ièntétiofo quel detto del Poeta latino . Dotte tranno , e ritran
feguiamo i Fati ? Horsù concedati»*, ò app afflo nato, l'effa- cerbarti contra
te fteflò con parole 5 ma la tua leggiadri/lima donna,qual colpa v5hà ella ,
che ancor di lei ti lagni • Ben* ho di mia ventura , D't Madonna^ e 4? Amore ,
ond? io mi doglia, che brami da lei , contra il tuo deftino ì che ti può ella
dare, contra il Tuo ? e d' À* more, che ti quereli, che per fare vna leg gìadra
vendetta , habbia allettato il tem- po di nuocerti, trouandoti del tutto difar
latto; quaji cj^jf twfo&&uo armato ^ liofli PRIMA. n non» hauefTe
potuto offendere 3 ma fé il Fato ti conduceua , fé la ruota. Dal ter^o ciel
t'al-^aua à tanto dimore, Ommque fitfii ftabile , & immota , cheti giouaua
j ò noceua elfer' armato , ò difar - mato ? doueui armarti , ftar su i ripari,
fé tipoteui fchermire dal Fato 5 ma fé non poteui, indarno accufì Amore,
chet'hab bia colto difarmato. fai com'è, òdelciA moinamorato? per poco io
trafportarei in te quel detto di Martiale . Scritte Epigrammi neW aner fa
carte* Eduolfi farli ripugnante Dio: perche in Vero tu fteflb non negarai
Terrore da priiV; cipio effere flato il tuo . ~4.Whor errai) quanti» l'amica
firada Di libertà mifùfrecifa, e tolta : Che malfifegue ciò ch'agli occhi
aggrada» lAtt'hor cor/è al JUo mal libera , e frinita? Hor*àfofìa d'altrui
tonuien che vada V anima > chef ecco folo vna volta. Che diremo? altramente
fi parla per pafsione , in perfona propria > altramen- te, per verità in
perfona d'altrui, quefta è cola vfitatiffima in noi , che nelle noftre
trauerfìel'vltima colpa vogliamo , chefìa la noftra, e la prima facciamo quella
della forte 5 onde fi raccota queir apologo d\n «iouane, al quale addormentato
su l'orlo d'vnp ozio» apparue la Fortuna dettando lo, e riprendendolo, con
dirli. leuati,che fi? tu per follia cadevi ? io m verrei incol- pata* f PARTE
pata .Quando parlaua di fé ftefTo, e delle file auuerfitadi il Petrarca ,. non
haueua cola in cu; prima nierirle , che nel Detti- no, e pure non fi puote
alcuna volta,fpin- to dalla verità, contenere , che non accu- faflè J'error dio
. ma quando parlò in per- fona d'Amore , che dalle falle calunnie fi .
difendeua , fìgnificò la cofa, convella fti> fecondo il vero . dicendo .
Come à ciafcun le /ne /ielle or dinaro • Lafciai cadere in vii,' 'amor a anali
e ; Et a cojttti di mille Donne elette eccellenti n'elefsivna , nelle quali
parole tre cofe ofleruoio, che qual- che cofa di lopra ordina > che Amore
la* feia cadere, e che TifteOo elegge . Io non vuo per tanto negare /oltre la
gran parte* che v'ha la natura, in quanto hi inferito nella bellezza la ragion
d'amabile , e nel petto humano l'affetto amatorio, vna cer- ta maggior'inclinatione
in noi , ò véga da i fangui,ò dalle Itelie, che ci ré de affètti o nati più ad
vna forte di bellezza , che ad vn'altra5 e però à quefto piacerà piùjl'a* mor
nobile, a quello il plebeo : ad vnola bellezza co granita , ad vn'altro la
vezzo fa,& ornata, ma però fin qui indetermina- tamente, fottofegue
l'occafìone d'vna di quell'ordine , che fèi per occulta cagione inclinato
all'amare, ofterédoti la tale: nel qual cafo Amore]fòpraftateà-quefte attio iu
, ò ti lafcia trabboccare à tuo fenno ia cjuet PRIMA. & quell'amoretti cui
ti copiaci, come lafciò Achille, Anniballe, & altri cadere invile amor
d'ancelle.O egli ttefloper fua beni- gnità ti riuoca da molte di quell'ordine,
che più fono, fecondo la tua inclinati one, nel quale fi cóprendono varij (oggetti
, e n'elegge vnoper te conueniéte, & efquifì to, quanto più pareà lui di
volerti grati- ficare . e qùefto no folo ti propone , ma|ti adefca ancora, ti
lufinga,fe tu incauto cor ri all'efca , tira la rete , & eccotici colto 5
ma la rete è pur'anco pertugiata , puoi tu fcappare fin che ripugni al
cópiacimentoj che fènti occulto, cola certo difficile, che i nemici fon dentroi
non impoflìbile 5 ma fé gli impeti primi , che in tua podetti no erano
ftabiliici con la delettatione,& co'I confenfo foprauegnente, vieni come ad
allacciar la volontà, e da indi in poi à non poterti preualere del cofiglio 5
ecco la for 2.a attribuita al Dettino irreuocabile . che non è Dettino > ma
e necelCticonfeguen- teIaCofà,chepoteua eflére prima, che al- l'atro fi
riducefle 5 fi come auanti 5 che fia dato il fuoco alle bóbar da , è libero il
dar- glielo, ò non darglielo 5 ma dato, è forza chefcoppij,e non épiùinpodeftà
dei bo- bardiero' Quindi fi conciliano due detti» che paiono ripugnanti . l'vno
èj Che non fi vince -Amor, fé non fuggendo, l'ai troéV &>é fuggir V4Ì
mente Dittanti ali1 ali, che
iljìgnormflro vfa,Vit^ cefi amor fuggendo 5 dà principio^ auan ti ch'egli
t'habbia in balia 5 Non vai fug- gire, dapoi che fei fatto fìio,& hai co
l'ac confentimento captiuato la libertà . colpa tua;, non violenza d' Amore.
Così hafsi dà intendere la elettione in Amore, di cui difle Ouidio . Eleggi à
chi dei dir .fola miniaci , Queftaà te non verrà pur Paure ptre fanciulla e da
cercar fi atta à tuoi occhi, nel qualfentimentofi legge nel Petrarca. jilma non
ti Ugnar , mafoffri, e taci\ E tempra il dolce amaro , che nhà òjfejò , Col
dolce honoryche d'amar quella haifrefoy •Acni io di/si . Tu fola mi piaci, che
fé be- neAmore te l'addita,puoi tu non amarla* di molte ; che te n'apprefenti ,
puoi eleg- ger quella , puoi quella , e puoi quell'al- tra, nelprogreflb
amorofopoi, auuenga* che fenza il beneplacito d'Amore fiano per riufeir vani li
sforzi tuoi, Amore Ten- ia la induftria tua poco è per giouarti,co sì
amicheuolmente hanno da efler colle- gate infìeme quelle due anella, chetuti
affatichi, e ch'Amor t'aiti , fecondo chea Juigiouera di felicitare i tuoi
proponi- menti . e perche tu non fai ciò che a lui fia per piacere,non celiar
di adoperarti per la parte tua 5 e fé la cofa poi va in fìnifìro, tu vedi così
efler piacciuto ad Amore, patié- Z*> Ndle cofeauuerfe, & irreparabili
gra eoo prima: 4i coforto è l'hauerci d'ogn'altro più tofto> che di noi
medefimi à lagnare.ma fé Ja e© la, mercè d' Amore,rie£:e: egli è poi taato
cortefe, che quell'oggetto, ch'ei t'ha prò pofto,concede à te il dire
d'hauertelo elet to j e di quello, e' hi per fua benignità co- ti otto ì fine ,
lafcia la gloria alla mduftria tua . e comeche nell'acquifto la maggior parte
fia quella d'Amore, nodimeno nel- la conferuatione di quello^ che la cortefia
d'Amore hi fatto acquiflare la maggior' è la nom-a>perciò diceua ilprecettor
dell'ar te . che l'acquiftare è opera del Cafo 5 ma il matenere l'acquifto é
opera dell'Arte^ cioè dell'indù ftria dell'huomo.ilchefi- gnificaua quella imagine
della Fortuna ia Egira i che dall'vn de lati haueua il corn« d' Amaltea,
dall'altro Cupido, accennan- do (come efpone Paufania) che non gio- ua ad
inamorato bellezza, gentilezza, ne valore, oue non habbia Fortuna, perche in
Amore principalméte fi ricerca buona forte 5 e bifògna , che in oltre la
Fortuna porti feco il corno della douitia,cioè la maniera di fomentarlo . Ma
due forti d'operationi vigono pro- dotte in noi dalle cagioni fuperne . Tvna (
diremeosì ) perfUppofitione , l'altra al tutto libera: quella eh' è per
fuppofitione fi varia , fecondo che noi variamo le ope- rationi.piace alla
Fortuna, ch'io m'acqui iti de i beni; pur ch'io me li procacci, e fo io 42
PAKTE io non me li procaccierò, non li acquile* rò, perche il compiacimento
della Fortu • na era con lafuppofìtione dell'opera mia: quella ch'è al tutto
libera, & affeluta vuol che auuenga cosi j fatichici, ò nò dal can- to
noltro . fé èrifoluto di fopra, ch'io hab bia ad impouerire , ne le ricchezze
here- ditarie, ne Ja parfìmonia, ne la cura, ò te- nacità potranno mai fopra
quello , ch'è deliberato di fopra , nel qual fenfo diffe il latin Poeta.
'Cefj'a (perar foter piegar fti fati . Gli effèt- ti parimete, che da Amor
procedono, fo- no 111 doppia maniera, la maggior parte perfùppofitione
dell'induftria noftracoche li produce, & in quanto fi riceuono nei foggetti
per cui fi mefchiano, fi comepuom fauellaredel raggio del Sole , intendendolo
nel Sole i- fieno illuminate, che lo diffonde all'aria* all'acqua, alle
fteHecflcielojeriftefforag gio fi può rifguardare in quella varietà de I
foggetti illuminati , che viene à ridurre nell'atto loro^col diffonderuifi per
entro. ì'elfenza d'Amore già nel fuo eflere con~ fiderata tutta bella,tutta
felice,tutta iplé- dente tato fopra il Sole ilteflb , quato che il Sole
illumina i corpi , ma Amore i cor- pi^ l'anime illuitra5Ìl Sole molte cofe no
fi belle , ma folo in queJ modo ch'elle fo- no, à gli occhi ne le rapprefenta5
fe belle, bellejfeanco deformale moflra deformi, A more nò folo è fufn ciéte à
farne apparir beili,fe belli fiamo5 ma quàdo no fuffimo ancora . quella
diffonde i raggi per entro i cuori noftri , atti di fua natura à farli ri-
vendenti di lume tale , fènza il quale fa- rcbbonotenebrofi,& horridi, non
meno* che l'aria priua della tanto daleidefidera ta luce,chetofto,che le fi
apprefeata l'ab- braccia, & al partir di lei in guifa di vedo- uella
addolorata , priua del caro marito , tutta di brnno s'ammanta . Così illuftra-
dofi il diafano dell'anima noftra, perla prefènza d'vn fi bel raggio, fecódo il
più, «U meno, più, e meno ci fi del fuo fplen- dorc P R I m a; 4f dot
epartecipi , ondeaion è al tutto priu» di Diuinità, chiunque è ina inoratole
per ciò Platone alcuna volta lo nominò furo» re, & il noftro Poeta . :
Quella i ch'ai mondo fi f amo fa s e chiara Fé lafuagran rvirtt*teì ,'l Furor
mìo. il che injqual maniera intendere fi debba è bene a dichiarare , accioche
hauendo ottenuto il nome di Furore il fìnifìro fìgnificato > il quale,
fecondo fé, fu impofto per figni- care indiferentemente : come il nome di
Fortuna la profpera, e l'auuerfa:di Fama la buona, e lacattiua,i quali furono
poi;i poco^àpoco riceuuti dall' vfò in vn fignifi cato . Noi non penfiamo , che
Amore fia folamente frenefia, confermati dall' auto* riti dell'Ari ofto , Che
infomma non è Jtmor, fé non infanta » jfgiudicio de' favi vniuer/àle. il che
non so s'egliper auuentura togliefle da H ora- rio, di Cui opinione, come di
fentéza vni- uerfale de' fauij giudicar volerle 5 poiché Jeggeua fcritto
apprefTo di lui, effer molti mali in Amore, clie fé delle cofe,che v'oc corono
, mobili , e quafi in fembianza dì tempefta fluttuati , fia alcuno, che fi pre-
tenda voler rendere certezza. Trulla ejplicheràpiù , che fé infanire Con ragion
certa , e modo s'apparecchi • Il furore è di due forti .vno che dal cor pò
irrompe nell'anima , nato da qualche itemperatezza j ouero da impulfo di fpi-
nt© *6 PARTE rito nociuo,malatia afpra, e difficiIe~fco- me dice Plutarco )
J*altro no Ci genera nel la mente per intemperanza, ma come au- uentitio da yna
migliore facoltà manda- to , comoue l'anima , eia rifcalda , folle- uandola
alle Tue operationi , e quafi con « uertendola à fé fteflà dalle cofe terrene,
e di maniera l'agita , rifluendola come in vapore ,e ftfoco puriflìmo , e
l'adduce a tanta chiarezza , che bene in lei fi {cor- ee come p offa effère
albergo de ^.ìi Dei ìteffi . di quefto furore perturbata la Vir- giliana
Sibilla, diceua ad Enea. Dio ecco il Dio , tempo e tu chiedi, i Fati . all'hora
non d'vn volto, non d'vn colore, fcapigliata, anhelate, e come piena di rab bia
, infp irata dal Nume auuicinato. Vitrea mn^gioreì ne mortai fìtort andò, gene
raua merauiglia, e terrore nel petto de i circoftanti . pregata al cantare ,
& al pre- dire . e qual furore era quefto ? il forfen- nato, e melanconico
, che prouocaflè à ri- fo , & à difpregio ? per certo nò 5 ch'egli facea
ftare attoniti, e timorofi i circoftan- ti: ma era quello , che da gli antichi
fu detto Enthufiafmo furore delle Sibille , e dei Poeti : di molte fpecie da i
più fa^gi conofeiuto, che attribuirono la iipiratlo- nedel predire ad Apollo,
de ifegreci £ Dionifio;della poefia alle Mufe, l'amato- rio à Venere , & ad
Amore, e quefto Pla- tone affermò alcuna volta efler l'ottimo furo- PKIMA. 47
furore, non tanto forfè, perciò che con più efficacia ne folleua fopra di noi,
e fuo ri dell'vfo popolare conuertendoci alla beltà, eh' è principaliffimo
raggio della Diuinitijquato che ogn'altra fpecie d'En ihufiafmo (come co fiderà
Plutarcho') ceC fa, e fi depone . il Bacchico, e'1 Coriban- tico, ripofandofi
dal faltare , e dal cantare Il Pithio , partendofi dal Trepiè s'.il Mar- fiale,
deponédo l'armi, mail furore Ama torio , com'hà vna volta occupato , & in-
fiammato vn'huomo 5 non è Mufa, non è cantare, non è mutar di luogo, chelori-
muouai ma gli ina morati s'amano prefen ti , fi bramano quando fono allenti,
fife- guitano di giorno , vegliano di notte alle porte, nella fobrietà fi
chiamano, beuuto c'hanno fi cantano . e quello che dille vno de i Poeti , che
le apparenze loro perla efficacia fono fogni de i vigilanti, meglio fi verifica
de gli amanti , perche adenti fi veggono, come prefenti , fi parlano, Ci fl-
uitano , fi accufano . così diceua il Poeta di Didone, poi ch'era Enea da lei
partito. Quello effx affante e vede , & ode xffeme . fuol bene la vifta
dipingere nell'humido certi fimulachri, i quali tolto fuanifcono, come"
nelle nuuole l'arco celefte, male ima?ini,e rapparéze,chè s'apprefentano a
glfocchi, & all'intelletto de gli amanti, come effigie per forza di fuoco
vna vol- ta incefo , iu vn legno impreflà, imprimo no 4* PARTE no nella memoria
loro gli amati fembian ti> per rimanerui Tempre permanenti, co- me fono in
fé medefimi, co'i mouimen- ti, con la vita, co'l parlar proprio loro. io l'ho
negli occhi , e veder fé co forme "Donne , e donzelle , e fono abeti ye
faggi» 6c altroue . Tarmi avdirla vdendo i rami , e l'ore 3 E le fiondi, e gli
augei lagnarfi , e l'acque. Quindi quell' eftafi , la quale fi pone di due
maniere y ò fecondo la facoltà appren fìua , quàdo vno va come fuori di ic in
a- itratto, e non fi muoue da glioggettie- itrinfeci proponili, fublimato ad
akra có- prenfione fenza applicare l'intelletto al (enfo . ò fecondo
l'appetitiua, quadol'ap perito ad vn certo modo trapafta i altrui, auido della
bellezza eftrinfeca , fi fcorda di defiderare le cofe più foftantiali.la pri-
ma eftafi fa l'amore difpofitiuamente, in quanto Innamorato con efficacia di
fpiri- 10 cófiderafopra l'amata, fueko dalla co- lìderatione d'ogn'altra cófa.
la feconda fa l'amore direttamente , in quanto l'aman- te bramofo dell'amato
oggetto, non con- tento godere il bene ch'egli hi in fé fteflo cerca goderne
vn'altro fuori di fé, per ac- coppiacelo , & vnirlo à fé medefimo . la
quale eftafi il noftro Poeta lignificò , di- cendo . Quejli ni ha fatto men curar
tocflejjh9 "Per vno. dormo, ho m-ffo Eguai FRI M Ai 49 Egualmente invìi
cale egnèpènfìére, O : iri èi'riitl citare fi 'vo'omieri , che fanno gli amanti
, onde fu detto da Saflb , e poi ri* ceuuto in prouerbio . Amore iricgna ia
jDUfìca.fcnhe Theophiaiìo vn libro d^Iìa Mufìca, della quale pofe tre principi]
. lì dolore , il piacere , Tiitmco dmino, eia- felino de' quali ci difponga ai
canto . noi vegliamo il gemito de gli addoloratila to hauuicini al canto? e
però gli oratori nelle conclusioni, e gli hiftriom nelle de- -plorationi à poco
à poco difpogono la vo- ce al cantare . (Similmente l'alegrezza in- duce quei
che fon© più leggieri di ceruel- lo al faltare , al gridare- ai batter le mani,
ì più graui, e modelli al cantare, ma fopra tutto l'iftinto Dittino, e perciò
ne gli Or- gij di Bar ;o feruauafi il numero, e gli ora coli fi rédeuano in
verfi.cosi pregaua Enea la Sibilla ♦ Solo, x le foglie nen mandare i tarmi)
Tufieffa canta, di tua bocca prego. Hor per- che non vi hi cofà , che più graui
dolori , ò perturbationi apporti di Amore, che più vehemerti alegrezze, òche
ecciti i maggiori alienationi di mente , perciò fa diuulgato in prouerbio.
Amore infegna la Mufica^pnde il noftro inam orato Poe- tatine. C he voleudo
parlar contatta fempre. e tan- to la mufica fi confa ad Amore, che Filo£- feao
fcriflè; vn certo Ciclope hauerfana- C to So PARTE to l'amore dolcemente
cantando : Quin- di per vltimo quella predizione delle co- fé auuenire. e donde
forfè nel vifo di Lau ra al dipartire del fuo fuifcerato amante , quel pallore
prenuntio della morte * e quello andarli qua fi chimerizando il Pe- trarca
paure {pontanee , con fogni , e ri- doni predicendoli tanta perdita, come in
ombra , epofcia efpreilamenteindouini- dola' j )3 quelle par ole . ìii'r> H
fwm*n dì quella, vltima fera, > Die elU, ch'io tafaaigli occhi tuoi molli} E
sferica dal tempo me ri andai f In mn teyl potei ah e alThcr 3 ne volli ; Hor
tei dtcofer cofa efperta , e vera > Tfyftfperar Hi vedermi in terra mai. fé
non che quegli amorofi fpiriti erano prefi dal Furor d'Amore, ch'occupaua lor
la men- te ? nel qual fìgnificato pure no faria pro- hibito l'appellare quello
Furore amoro- fo, Dio 5 ia quel fentimeiito , che in altra .occasione ) dirle
il Poeta Latino Deifony che vn taVardor danno alle Mentii Q il fuo defire à
ciafcbedttno e Din . ; Etmaùo t Così confiderato Amore come vn'aflet to
dell'animo noftro, prendiamolo hora- maiin vn'alrra fignificatione j^códo che
nelnome della N atura auu iene ,ilquale comeche fìa inftituito per lignificare
quel principio , chel'vniuerfo nella perpetua 41/pofitione del muouerfi , e
delripofarfi rego - FK I M A', ft regola , e mantiene 5 fi rifèrua nondime* no
ancora nella proprietà delle cofe parti Colati , cosi diciamo la natura
dell'huo- raoj la natura del causilo. Ma^confidena- mo , che vie n poi à variar
fignificatione > appellando noi l'atto co'l nome della io- itanza , cioè
l'atto dell'amare co'l nome ifieflo d'Amore, e quando diciamo d'ha-
Berconceputo Amore , intendiamo d'ef- fer fatti foggerti à quelle pacioni, che
A1 more produce ne gli inainorati . Intende? do adunque Amore per quell'atto è
bene prima che fi voglia difinire>hauerlo dittiti to , però diciamo, che
e/Tendo Amore vn certo appetito , quante forti d'appeti- ti faranno , tante ne
porremo d'Amore, euui vn'appetko naturale , il qualfegui* ta} non
l'apprenfionc, ma la propensione dell'appetente 5 fi come della pietra il de-»
fiderare il centro , e quefto impropria , e metaforicamente è detto Amore ,
euui vn'altro appetito animale > il qual feguita la apprenfion
dell'appetente , ma con ne- cèftiti 5 e quefto è ne i bruti , i quali con tutto
che ilo fimuouanoy fé nonper og- getti conofciuti , nódimeno ciò fanno no
{>er propria deliberatone, mapernatura- e-iftintO) #>s'ì negli huomini la
pietà* pa- terna, e quefto fi chiama alquàto-più pro- priamente Amòre, Vi è per
vltimo l'ap- petito ragioneuole , il quàl feguita l'ap- prenfione fecondo il
libero giù elici o fpet- C 2 iati - ft PARTE tante alla volontà deliberante
fopra le fue operationi. efottoquefto cade l'Amore propmméce detto . il quale
infino adeflb jo prendo come vn nome generico conv- intine à quattro nomi , in
vn certo modo lignificanti l'ifteffo , Amicitia , Amore ,
(piùnfìrettaméte;Dilettione,Carità,che vengo io dà valcnt' huomini così fra
loro diftinti . che l'amicitia fia com'habito 5 ma l'amore fia lignificato per
modo di at- ro, ò di paffione \ e così la diìettione , e la'caritàj ma con
diuerfità , perche la di- ìettione aggiìige fopra l'amore vna cer- ta libera
eìettione precedente, come Tuo - na ancora il nome Diìettione quafi eìet-
tione, però non è nella cócupifcibile, ma nella volontà aflbluta . la carità
aggiunge fopra l'Amore vna certa perfettione in quanto la cofa amata ftimafi di
gran prez- zo, come lignifica parimente il nome ca- rità, quafi careftiaj
e*LPetrarca nominò Amore alcuna volta Cantate accefa : alla qual confiderattone
non ripugnando io, giudico in oltre efìere vn'altra differenza fra Diìettione,
Carità, & Amore : poiché dicendo dilettione> e carità, nonvis'inté de
intereffe di bellezza , come dicédo A- more. e perciò il noftro Petra^a dille
caa jtamente. \_ Corna difignore , Amor di donna , Hora io mi propongo à
cercare qual co fa> e di quace maniere ila Amore . poiché PRIMA. sì dunque
Amore è atto , & è atto di poten» za conofeitiua . diciamo , che nell'anima
noftra fon tre modi di conofeere, col fen- -fo, con la ragion e , con
l'intelletto 5 dal fènfo nafee l'incitamento , dalla ragione laelettione,
dall'intelletto la volonta,per cagione del fenfo comunichiamo co' bru- ti, per
l'intelletto con gli Angeli, rimane in mez ola ragione propria cell'hucmo, la
quale in guifa di centauro, può riferirò nella parte fuperìore, cosi tutta è
bella, e virile$ ò nella inferiore , così tutta diffor- me,e beftiale appare}
può parlar com'huo mo , può caminar come beftia . e quello auuiene in lei,
fecódo la diftintione de gli obietti, ognivoka cheò (ìlafeia trafpor- tare da
quello^ che più aletta il fenfo, ò e- legge quello , di cui s'appaga
l'intelletto, vegga» dunque la diuerfiti de gli obietti, da cui prende
quell'atto diftintione. Due fono in fomma (pare à mej gli obiettÌ5 de i quali
vno maggiormente titilla il fenfo 5 l'altro inuaghifee l'intelletto, cioè il
Pia* cere*, e la Bellezza 5 rifguardando la Bel-» iezza (la quale al pref ente
prendiamo co* me in vnofchizzo)li vnione de gli animi permezo principalmente
della villa*. e5l .Piacere, lacógiuntion de i corpi, media* 4ti gli
abbracciamenti . quindi hanno origi ne due Amori» vno tutto carnale , lenfua-»
Je, beftiale, cheinuolto nella feccia della luffuria, & all'infame Jgiogo
della fenfua- C 3 liti J4 PARTE liti fottopofto, niente più defidera fopra
quello, che naturalméce desiderino le be- ftiepriue di ragione . vn'altro tutto
ragio neuole, e fpirituale , che alla contempla- ti one della bellezza
conuertito, pago del femplice contento dell'animo^ fpregia, ò pure anco odia
quanti piaceri dalla fetida fenfualità pollano efière fommi mitrati , intanto
arrendeuole alla gioconditàrdella ... fi i * viltà, in quanto per li Colone
lineamenti d'vn corpo ben comporto, penetra al ri- girare quella intrinfcca
bellezza-,che qua fi leggiadro cefpuglio di fiori da limpidi C- ■fimtTrufcello
placidamente irrigntodià vedere fopra l'acque infie me il faro colo- re, e la
purità deli'o nda, che lo rkuopre. -Il primo non so fé ben be e fi a degno del
.nome d'Amore: ma conueneMoìrncnteal /certo nomrurcrnlo Libidine, ò fepur dir
lo vorremo Amore, Ae^run^eremui be- iliale $ ama do cofi le beirie,che fenza
ha- iier tanto riguardo al pià^ò manco bello, -trabb oceano la dòuepia
l'indifcrero ien- fb le precipita, fra le quali e l'huomo be- ftiale poca
differenza faccio io , non mol- to cadendomi s'vn di nome , ò di cornami
fiabeftia , giudicando Pamor di colui be- -ftiale, che no prefo da vaghezza di
fem- biateme da maniera di coitumi di gratiofo donna, inguhad'vn gallo in vn
pollaio, té d'vn mot arce in vna gregeia s'hìbbia in- Jiflerentemaitc rerfo
qua^iì voglia fem£- PRIMA. ff m della fuafpe-cie , ouero fèòfler.tìa porfc
qualche 16 ?ARTH to, magnanimo!, veritiero , deftro, corse cauallo non
trauaiicante,grato.neli'afpet- ,to, leggiadro nelle maniere , gratiofo nel
conuerfare , moderato nel desiderare , e nell'ire ifteflè amabile . Qu:llo
pieno di furie, bagnato di lagrime, gridado oioie, ©ime , concita con miferabile
horrore h tragiche feene . di quefto fon per ogni fo- glio i Socratici
ragionamenti con incom- parabile dilettarione colperfi , quello fin tanto che
brama, ama 5 ma non fi rollo è fatto fa t olio, che fi contri ita , e di fama*
quello procaccia danno alla cofa amata, éc ì fé medefiino 5 quello hi fempre
inten tione di far beneficio ;da quello nafee il vi tio , da quefto la virtù ,
quello termina io furore , quello in amicitia . Soccorremi à propofito
quell'Apolo- go Platonico d'vnpaftore , e d'vn cuoco, che andando in viaggio di
compagnia , e Vedendo vn'agnello 3 vi fi accodano ciak chedun di loro per
portarfenelo.Ma quel- lo certificato della profeffione di ciafeun dri loro ,
dafsi di buona voglia in balia del Paftore , parlando così contra il Cuoco, tu
certamente fei carnefice d'Agnelli tu* e m'ami per recidermi, e per Satollarne
l'ingordigia tua, ma quelli m'ama per nu driimi . O ioi^u o > ò
dannoiiiTiino Ama- le P R I M A. 57 ra di coloro , che in guifa di famelici ,
& arrabbiati amano per danneggiar l'amate loro, e l'Amore , cbe quanto
fpera , quali to fpiraytutto è amore,e gioconditi,con- uertono in danno loro ,
come fecero quei crudeliifimi amanti d'Ariftoclea, riferen- dolo Pi utar eh o.
A coftei amata da Strato- ne, e da Calliftene, il padre Theophane copiacquefì
di darei libera elettionevno de i due per fpofo . la giouanetta nominò
Caliiftene 5 ciò non potendo comportare Stratone dilfimulò , pregando il padre
, € lo fpofo d'Ariftoclea, che poiché non na- tica potuto efferfì congiunto in
parentela conloro, ficontentaffero almeno di con- feruarlo inamicitia } il che
efsi moftraro- no d'hauerei grado , coll'inuitarlo al fe- steggiare di eópagnia
le nozze. epereC» fer.coftame delle vérgini d'andari! i laua- re ad vna certa
fontana , prima che al ma-» rito fi congiungeffèro , Stratone fece afeo dere
géte per via i luogo à luogo co inté-» tione di rapirli la giouane, quando
pallai» fé > e gii nell'arriuar di lei fattole impeto ad ofTo, trahendola
per vna mano, e tutta- uia tenendola per l'altra lo /pofo eletto, e ciafeuno
ftcédo Tettremo di fuapoflà per trarla a fé, in quel contrailo la fanciulla
miferamente amata, non fé n'accorgendo effi, nelle mani loro morì di crudeli
flìma morte . qual tragico atto è più ìiorrido di quello > qual pin beitiale
amore ? così hu C 5 tfu- fi V ' inanimente dunque s'ama ? così s'acca** rezza
no le amate ? non amaua così Age- silao, non Socrate . O Socrate > ò otti ma
Socrate , tu che fai proferì one di nulla fa- lere, che fai covi bene, onde tu
lìa dall'oc racolo nominato folo fra tutti gli huomi-. ni fapiente ?- ló.nonsò
( rifponderdegli). tfkro'che l'arte? &ell*araare: di quefta ne so
fiiaeiiro, di quella profeflore. e come ami tu ò Socrate ? affatturi le
perfone, che vai eosì inanti a ituoi competitori in amado? ^ià non fei giouane>
non ficco > non bello dì Còrpo . cumandiamolo ad Alcibiade,.- e
l'intenderemo , *fe i 1 fu o ma ritto ama per Torro^ere i coitami ,fe
p&tfenCup.ìitì, ò m iqùal maniera . vdiamo ilnofìro Petrarca.» --
L'Mrféteoffidafùoidòteyar - . 't ' S'ti*jìxwh*d*honeffa&fételdiuenì*r
"'Che il dirrioftro yelfenfier vince d'ajjài. " 'Bxffo-défirnon l}
eh' tuffi ferità* Matt'honorydivirtme, Hor quando taxi \- Fìifsey fommx beltà
vttvQglfa fféhtaf ' Matroppò inirero tali oggetti tanto fel- patamente con(ìderati,
l'humana condì tio ie eecedonoSe fi come quelio^che ama col fempiice^ amore
irfteMeetóale potrei**. Heifd^gn^iPfecolido . Cosi ciii:£ma eoa l'amore
ordinario, potrebbe dire burlane dofìdell'amore'intellettuale, quel che dif fé
il Cinico Diogene delle Idee > che non le vedeua. perche in fatti Noi n'amo
huo- mini : non debbiamo già aguagharci alle PRIMA, S9 f>eftie, ma non fiamo
ne anche Angeli . fc l'huomo no hauefie altro che fenfo 5 altro Amore non
farebbe in lui, che Libidine $ fé ancor l'huomo fbfle Intelligenza fé mi
]plice,non li conuerrebbe altro amore-.ché cjùètdiuino, co'lquale le
intelligenze iè- par'ate da compofitione, ch'ammetta fen- ftial dilettò , amano
la beltadiiiina, nella ètti contéplatione eternamente beate s'ap pagano, ma
fiamo ragiorieuoli : e la Ra- gione è di mezo fra l'intelletto, e'l fènfo,
partecipando dell'vno-, e JèìTàltroi fé be- ne è più adherenre alPintellettcr,
cnde ha 'ottenuto' di folerfi diftinguere contrail sé fo . Però làfcioip
piatone fu Véli j e mi obbaìTo £ conftdérar lramorey fecócfefleny {faÉfintìitft
fiamò'ràgioneuiDli 5- cortfenfo intellkeifali , e e orri ntellctto fenfuali 3 e
per lVnaparte^e per l'altra coftituifeo IV- no, e l'altro 5 Bellezza 5 e
Piacere ogget- to dell'humano amore^ (eco do che il Pia- cere fi rifèrifee alla
parte ferifuale, e la bel lezza alFintellettuale «, e qualuque di qua fti
dueftilchi alnoftroamore , nane per mio parere (ch-eehe altri féne'féttafém or
perfetto». -tie$pn#-ff dar£fecirmenre>ad in- tendere, bhe^ £ non fi v^dejjè
altro , che Le fi elle , Sofrvna notte , e mai nanfuffè l'alba, . . . £, non fi
trasformaci in verde felivt • Ter vfeirmi di braccio . In fomma il piacere in
amando ricerca la parte Aia . perciò le tre Gratie Aglaia , Talia, Eufroh-ne ,
fignificantii'vnafplen- dore, l'altra viridita , la terza lentia , ac- com-
PRIMA. 6i Commodate fono àgli amanti da vn Pia* tonico in maniera, che la prima
rifguardi l'animo, la feconda la viftaj, la terza il di» letto della mufica 5 a
cui non ripugnando io nell'applicatione delle due prime ,he ancora nella terza
, in quanto fi riferifce liei diletto .> ftimo , che fi habbia da accó- rri
od are meglio al diletto del toccaméto, & all' hora giudicherò , che il mio
amore habbia il Tuo compimento; quando d'ani- mo congiunto à bella Dona, dilettato
nel- la giocódita della vifta,potrò in oltre leg- gitimaméte appagarmi ne ì
diletti deltac to, coftituendo alcuni , come gradi in A- more. Il primo la
affètti one dell'animo, fondamento principaliffimo certo, ma ri- motifsimo. poi
il veder la amata, alqua- to più vicino, indi ( per dare anco la parte all'
vdito ) la dilettati one della voce . Ma tutti gradi infìn qui lontani 5 e
badanti za incendere , non ad appagare . iottofègue il toccare 5 il che fé bene
fi faccia con la so miti delle deta, trafeorre nódimenoil di- lètto per tutto
il corpo , commouendo il iangue infin nelle più intime parti delie Tene .
fuccede il baciare, prima leggiera* timor ofamèntej al fine più aflFettttofo,
ac- compagnato da gli abbracciamenti . per tralafciar di dir più oltre . Che fé
Amore è (come piacque ad alcuno ) vinone , gii non crederò io, che fia maggiore
l'vnione fola fpintuale, che la fpirituale accoppa- 6% PARTE girata, conia
fpirituale. eperchequefta amorofa vnione folo ha da farfi co'l mezd della
vifta,. e non del tatto-, fé nel tatto è il colmo de! diletta fenfuale l forfè
perché effondo Amore tutto candore non arnmet té attione -laida ? che fia
dilettevole* «[UEftaègratiiLd'amore, che fia fetida, col pac della natura
corrotta ■> che vergogno- sa , decreto noftro . Crederò io h bene 5 che
amore fi termini ne gli abbracciamen ti : perei oche chiunque ama fenza tal pe-
nero 5 non amare , ma efiere aftettionato, e benuolere più. propriamente fi
dice ^e'1 fuo non è veramente amore , ma affetti o* ne^ maarmeitia,
mabeneucglienza^, on- •de no fiuferiiia in quello tale il nsraie dyI-
namoratovche folo fiaecon^m oda i quel- li [(.vniuerfalmente parlando , perche
di particolare per ventura da gli altri di fiere ;te]non intendo trarne
conlèquenza) che invaghiti della bellezza , bramano il có- giungimento s anzi
potrebbe adalcun pa reré , che la natura ifiefla habbia pollo la Beiti nella
donna , non. perche fi rairrfo- femente,come vnabe.Ua ftatuaies'inamo aji
VhxsomadihhyX.ome ^id'coiiii delia \fe -nere fcolpittt da Pfraffiiblej.nelqiialeamT)
re egli pafsò pur'anco i termini 5 ma per*- «he ne fia efea à quel diletto , al
qual fece inclinatici me tutte le fpecie de i viuenti, aedochetanto più
auidamétedoueflìmo idfer'incitatinoiiiuominbpreclaro germe della- fri m'a; c$
della natura alla generati one de i figliuo- li.e comeche nell'atto ideilo
inferito hab bia (ufficiente dilettoper' adefcarui qual fi voglia animale 5
nondimeno habbia noi fopra gli altri 'fegnalatarrìente fauorito di quello
condimento di più incitatiuo.ch'q h. Bellezza, il cui' Vocabolo ancora appref
fòì Greci fignific^inuito,efca, incitarne- to. &hàbbiaci aggiunto"
quel titillamen- to, che per le membra fcorre , mentre da- mo intéti a.
bellezza,che ci vada à fangue.- fi come in molti frutti, ancor ohe fufficié-
telòaù'ita ripofta haueflèp dilettare T ap- petito noftro , volle di più
aggungerui il colore*, per inaitarci meglio al guidarli, e non a guidarne folo
la fuauità'loro-, ma a fat oliarcene, & a hudrircéné .-: ^
N^afpettoydlèmfifi di£à\ nonconne- nirfi a prudente* irfifUraré gli affetti co
lo ftaio degli intemerati , che fi làfciano dal- la cupi dì già tiranneggi are,
che fenZaraT gione ai piacer* né tira afe: l'altra maco buona, eh' è
acceflorio> e termine5 purché vinca il migliore,que- ito baftar ci
deue,fenza che fi efcluda a£* fatto il men principale, così pr onuaciaua il
noftro Poeta . La voglix j e U ragion combattuto hanno Sette r^ feti* anni >
* vincerà il migliore . |3 Come vince jj migliore? nonché necefla-t riamente
vecida il peggiore , nò j ma che lo leghi , come prigione 5 (è lo códuca do pò,
come fèruo 5 li comandi , come i fog* getto .così vince il migliore . e però la
no iira maniera d'Amore puoflì in due modi considerare . e com'habbia per
fuoprincì pale la voglia, che fi nferifee nel piacere del fenfo, e la beiti
confederi come mezo» inftromento , e condimento del piacere jfteflb, ò
informila, comeacceiloria>òfo Jamentc preparatoria . & all'incontro cor
me regolato dalla Ragione, fi proponga i bellezza per ìfcopo principale, i cui
ap perita il piacere del fentiméco , co.ne co* ieguente, & acceilorio, nel
quale con vna cera PRIMA, Ss eertaacci dentai perfettione , fi termini 3
noifaro amore . Nel primo modo ama co- lui , che arde per belJa donna , fin
tanto, the Ipera di poter godere ,. e quando non polla, non s'appaga del buon
uolere, ma jion fi tofto vede chiufo il varco al Tuo ca- priccio, che ne ancor
picciola fcitilla d' a» mor fométa.e quella chiamaremo, fé co«. sì ad altri
piace, concupifcenza : rcftrin-. gendo il nome sì, che non comprenda gli animali
irragioneuoli .Nel fecondo modo ama chiunque foggiogando la mente all' imperio
della bellezza , defidera princi- palmente dall'amata la ricompenfà dell'a-
nimo,e'l voler grati fi care, i cui come s'ag giunga il potere , e fi deduca
all'atto, vie- ne appagato l'amore \ e quantunque fìa meglio il non poter
gratificar volédo,che ;il non voler potédo,e perciò il volere pre- taglia al
potere5 non fi inierifee però,uie nò fia ottimo il volere,e*l potere infieme 5
rfi come le bene è più defiaerabile la faniti .con la pouertij, che non è la
ricchezza cp Ja infermità , e perciò è più defiderabile la ianiti,che la
ricchezza 5 fari nondimeno meglio l'hauere e faniti , e ricchezza in*. fieme .
non vorrei io , che ne potere , ne volere mancafTe$ ma fé vno de i &ie hi
ih [mancare, manchi il potere,refti il volere jie'per me fi rimanga-d'amare, :
vero è,cjie tale amore hi in fé mancamento, e tutto, fche no vi fia per la
parte eflentiaje, v'è.pe- re rò in
qualche parte accidétale, come nel- l'huomo pouero, e nell' oro di baffo lega.
Quelle due maniere d'amare vengono per auuétura fignificate"nel 'doppio
nfpet è© di Cupidine à Venere, inrperciociw moiri lo ranno figliuolo di Venere*
\m'X Hefiodo, e Sano lo fecero feruo, e iegua- ce di lei . Venere lignifica la
bellezza, Cu pido il piacere j quelli fanno Cupidine fr» gliuolo di Venere, che
amando cornerai ina corrtmunemente, confi deranoi) piace re, come della
-fofranza ideila dell'amare la bellezza , la quale come -fi moftri-irrfe- conda
di ta:i piacere , non fia contffeiuca ; non che amara, quelli fanno Cupidi ne
fé guace di Venere , che la bellezza amano per- prcp la ragione -;rna perche o
pn cofa defiderabile fi brama nelle lue maggiori perfetti oni confeguenremente
amano ^A piacere . I primi sì , chenell' amare fonò intemp erati, trabb decado
effi nella parte, che fbggiace al fenfo, la quale oue c'ondo mina, contamina,
a. cui-fan-ibggetta la ra- si oneu ole, la parte celefte alla terrena , la
rocca alla Italia , il capo alle reni, e non accettiamo oer regola del
ben'amare lo fquarflrodi tali , poi ch'egli è obliquo, ne definirò gii io Amore
per Prurito d'atto Venereo, conciofia che (come ben dice il Filofofo) non
maggiormente ama chiun- que più ciò derìderà 5 ma ftabilirò quello per
fondamento , che richiedono coloro, il PRIMA. 67 il cui Amore ragioneuole,
& humano è il vero, e compito Amóre^ di cui fi fauella . .e quella è
l'vnióne dell'animo : onde fu detto , che il cuor dell'amante è più doue -ama,
che doue animale fu Tentenna di Ca tone,che l'anima dell'amante viue nell'a- mata.
Però il Petrarca insultando al Pò, che bé poteil e portarfene la fcorza di lui,
ma che lo fpirito non curaua ne di fua, ne ■d'altrui forza , conchiudea . Tt*
te ne vai coH mio mortai ftfl corno . L* altro ?-c«prrto dtamorofe fiume -
Torna volando alJUo dolce foggiamo , che 4lpenfier dell'amante non fi fuelle
dall'a- gata , e perche l'anima non può eflèr Io- tana dal Tuo penfiero , però
lo fèguita , e di (batta dalla profondità di quello viene •ad abandonare il
(oggetto , ch'ella viuirì- ;caua, lanciandolo eom'vncadauero, tdv- •na
fbtua-.-onde il Petrarca . 1 Itti è il mio cuore } e quella , che /' imtoU,
rf'- Qui pioi veder l'imaginemia fila . però Quelle donne crudèli , &
inhumane , che aftiate* no riamano 3 ma fi pigliano tal voi ta traftullo di
tormentare ipoueri inamo- ;rati;, confideri no quanto delitto commet- tano ,
fogliando il corpo di vita , & ol- traggiando di fopra l'anima . chi vecide
il nimico, è micidiale j chi vno, che no fia •fumico, è aflaffìnos ma chi
l'amico, è tra- ditore . la donna , che non riamando cru- cia
rinamoratojcommette yn fi eraue de- A Ut- €% PARTE litto,perche priua di vita
l'amate 5ma quel la fi come bella così benigna, che fi degna d'aggradire, e
riamare, reftituifce l'anima all'amante, ò pure li di la fu a m contrae!- bio j
e non abbandona perciò la fua vita, non abbandonando l'anima dell'amante
ifteffo in lei riceuuta-, e da lei gradita . e così auuie -e, che l'amante
nell'amato fi trasforme, e vi cendeuolméte l'amato nel- f amante, con vna certa
giuftitiacommu- tatiua del render1 ani ma per anima, vita per vita. Amore per
amore, di coi non co nobbe mai la più compita Aftrea ifteffà . E tato propria
l'vnione, d'Amore : che l'antecede, che l'accópagna^he lo fegue. ma quefta è di
due maniere, ouero fecódo l'afTetto, onero fecódo l'effetto . la prima antecede
Amore! quato cagione,poiche ne muoue al de&derare , & al ccnquiftare
l'amata per accoppi arci .ilei 5 la fecódaè formalméte nell'ifteffo Amore, 1
quato di forte vnifee gli amaticene l'vn di effi è co- me parte d'vntutto,che
in virtù d'Amore Jìa colligato infieme,onde dùTeil Poeta, jimw tu che i defir
nofhri d*fyenfe9 ^il quale vrialm* in due cor fi s* appoggi* % il che H orario
haueua dell'amicitia detto E feriti la meta dell' alma mia . Queftav- nìonc hi
tre gradi, vnoc'hi ragione di principio proflìmo , vno d'a:to, & vn'af* tro
d'effetto . il primo è foftantiale in qua io vno ama fé iìeifov che fé bene è
vna co- * ù -"?!. PRIMA* e9 fi medefimà, nondimenoin quanto ama- te ,
& amato ha ragione ài due ridotti irt yno5 è ancora di fimilitudine in
quanto ama altrui . Il fecondo è per l'applicati o- ne dell'amate all'amato
difpofto verfo lui» ò come verfo fé fteflb, ò come verfo parte di fé . Il terzo
è reale, fecondo che fama- te cerca dall'amata l'vnione in effetto, fe- condo
la conuenienza dell'amore , onde conuerfano iniìeme, fi parlano, chiedono
fauori , e fodisfattioni U I due primi gradi confiftono nell'wùone della mente,
corno principio, e foftanza d' Amore : queft'vl- timo , come effetto , &
accidente fi emen- de etiandio al fenfuale congiungimento, e quiui fi termina 5
tanto più compitame- le } quanto ch'ei non fia mefcolato da rì- morfo alcuno, ò
difofpetto, ò di cofeien- fca, che poffa drfturbarlo . E vagliano pur coloro
co'i fuoi contenti, ì i quali i follaz 5ti amorofi tanto più fon. giocondi,
quan- to men leggitimi , e più guftano d'vn pia- cere rapito con fofpetto . che
d'vn goduto con ficurezza 5 nulla io inuidio lorodilet to. anzi merauigliomi
grandemente qua! caufa fia, che à tata cecità gli hu omini ad- duca, che potado
godere del bene con tra quilliti, fi procaccino dell'anguftie, e de t pencoli
con difficolti 5 fé non è,che ftraor dinariopiacereprouiamo noi 1 quelle co- fe
cne:ac e canti, e balli, e congratu- lationi , &epithalamij, e quanto
inforna ma Ili la giouentù di fèflofo, e di ^ìoconi. do. Vedi l'ima^ine preilb
Homero deii'v- no, e dell'altro amore, che ne gli abbrac- :iauienti iì compifce
5 e del leggiti mo , e del petulante. delPilleggitinio m Paride, k Hclena,mira
com'egli ritornato dal ci- ì>o> entra nella fianca , fimile apunto ad ^no
adultero^ma dei giudo in Hettore }$z /Viidromacha , di icambieuoli fiamme ac-
:efi; fi che ella nomina ìlfuo Hettore epa ire, e fratello, e madre, e marito,
& ama- le, e con tutti 1 nomi dimore , e di tene- rezza . egli confeflà ,
che non minor cura lo preme della moglie , che della madre ifìeila. Refta, che
per hauer cogniti one eflatta d'Amore, fecondo l'^eiTenza Tua , inuefti- *hiamo
il genere , Cotto il quale viene co Itituto r e per trouado/in tal modo meco
medefimo vò difeorrendo . la volontà non 5 muoue i defiderar cofa non
conofeiuta, aerciò il defiderio prefupone la cognitio- ne , quella propriamente
rifguardail ve- ro , che condite nella corriipondéza del- lajeofaài
fuoiprincipij , H che fpetta[più rollo all'intendere, che all'amare . perciò
non definiremo Amore per cognitione, ò Sudicio j fé bène ò è giudicio , ò
fuccede al ji PARTE al giudici^ . concfciuta cbà l'ittelletto la verità atta al
produrr* alcuna quieterò pia- cere, larapprefenta alla volótà fot;o ima- gine
di buona,e profìt teuole, la quale in- continétel'appetifce , compiacendocene,
equi ha principio l'amore . però (quanto àqueftojnon difconuiene il nome di Co-
; piacimento j ma non G ferma qui l'Amo- re > poiché al cópiacimento
fuccedeilde- ildeno,ch'è il mouiméto della facoltà ap- petente nell'appetibile
per conquidalo, & vnirlo i fé ^onde più profilino genere Tuoi parere il
Defiderioj vltimamente per compiméto d'Amore vien la quiete, eh' è ilGodimeto,
ìlqualemettédoneinpof feiìb della cofa desiderata, fa fuanire il de- (Jderio .
e però lenza dubbio , fé reftringe re vogliamo il nome dei defìderic a quello
lolo di cui mancheuoli fiamo, non è già il Desiderio (ufficiente genere per
definire Amore 5 fi perche ne ieguirebbe , che dal principio del godimento fi
dileguale l'a- mare, contra la natura del (incero amore, che nel godimento
acquifla perfettione,e vigore 5Ì1 perche nafcendo da vn iftefTa ri dice',
quelli due contranj Amore , & O- dio , fecondo che la cofa difpiace , ò
pia- ce,e con egual proportione rifguardando il defiderio l'amore , che il
timore l'odio rifguardi 5 ficomepofsiamo noi odiare* fenz.a temere 3 pare
ancora , che noipo£ iìamo amare, lènza deiìderare . li Stoici ha- PRIM A, ?3
hauriano fecilméte riceuutoilDéfideria per genere, che difineuano Amore .Cac-
cia del bello, imperfetto veraméte ne]l*eC- fer fuo> ma atto à farli
perfetto: decretado ch'ogni vitiofo , e pazzo foflè deforme > ma bello chi è
faggio, e virtuofo$e perciò 1'vnedi quelli non degno d'efìèr*amato> l'altro
non amato; ma fi ben quel di me- ro , non in habito virtuofo , ma in buona
diipofitione à farfi: aggi ungédo, che chiù que haura amato y.n {oggetto brutto
per farlo bello , tolto ch'ei fari diuentato tale imporrà fine all'amore': del;
che burlan- doli Plutarcho dice . Chi giamai hi cono - feiuto vn'asior firaile,
il quale come veg- lia la prauiti dell'animo, co Jà deformiti del corpo duri j
e quado poi appare la bel- lezza^ la virtù fi eftingua ? Tali eglirafTo miglia
alle mofche , che fi godono della fchiuma del vino > alvino poi buono, &
atto al bere fé ne volano via.che no Ci deb-, be dinruggere l'amore per l'acqui
fto del», la cofa bramata , come dille l' Ariofto, T$j cura fot che in man
prefitta uede Ma fòt dietro à ehi fugge affrettati fi tede» anzi conf èguita,
che uà, debbe maggior» mente fìabilirfi: perequando ilÈéfide» tio- non
fignifichi altro , che tal forte cac* eia , al ficuronó fa per la definitione
pro- porla . Qual genere vi accomodammo ? H co* piacimento ? par troppo remoto#
Il Godi D meu- *r PAR'TE: mento > è troppo riftretto , quafi die chi1 non
goderle nonamafle. Io mi rendo af- fai difficile di -accomodami nome, iJ qua!
non habbia. del troppo commune , ò ftra- niero , come farebbe Atto, paffione ,
ò fi- mile , che debba feruire per capo alla de- filinone ch'io tratto . Che Ce
non lo tro- uaremo, e fari chi voglia, che fé ne nomi nivn genere più
fufficientemente , che fi può } non è gran cofa , che venga in com- petenza il
Compiacimento co\l Defide-, rio, poiché dal principio dell'amore l'a- nimo impreflb
dell'amata beltà 5 iui fi co- pisce, che fé bene io fento poco più leg- giera
Tobbiettione del Compiaciméto ri- fletto all'efìér noi priui dell'amata 5 di
quello , che fia del D°fidcrio , rifpetto a quando fiamo
in'poflelTo>tuttauiaparmif che il Compiacimento fia primo per na- tura >
& habbia ragione di caufa , percio- chedorquefto alice ilDefiderio: e'1
com- piacermi della bellezza di colei fdeh'io defideri di poflederla 5
madalDefiderio non nafee il Compiacimento; ne mai, an- co ne i difpiaceri ifteifi
, quefto Compia- cimento abbandona Innamorato , quanto allahellezza ; fé ben fi
fente difpiacere, quanto à fuccelfi , e perciò fent'10 difpia- cere , che mi
venga impeditoli confeguir' bellezza di cui l'anima mia fi compiace, e s'è vero
ch'ogni amore germogli dall'a- more di aoi ftenì, pereilère 1" amore di
noi PUtfDMA. 7T noi fofrantiale , tutti ,gli altri ( non parlo* dell'amor di
Dio,della patria,* deJ3>adre> che debbe eflèr prepofio a quello di noi
mede-fimi) accidentali, che al proprio no-^ ftro amore, come al fuo fondaméto
adhe- rifcono 5 chi non vede ìKDefiderio come vn rampollo di Compiacimento ?
dirai, ad alcun non piace l'amare, anz.i dopo ha uer confumato anni ,&
anni; auuiene,che fé ne penta, e pur'ami 5 non mi,leujrei pe rò il Compiacimento
, fé infieme non mi leui l'amare 5 ma tale fari operati one del- l'animo
fecondarla, che refléttendo fé fò- pra le operationi proprie , come giudice di
fé medefimojconofca di compiacerà* di cofa amandola, che non dourebbe , onde li
dispiaccia limile compiacimento. Quin diiUìpentirfi , che giudicando
l'intelletto fopra le cofe fatte (òtto ragion di bene,no efler ben fette ,
fente rammarico nel rico- nolcere di quello, di cui nell'operarefen- tì
diletto. Il Compiacimento adunque potrebbe non difconuenire affatto per ae«*
finire Amere, faluo fé non fignificafle at- to leggiero , e come vna certa
quiete, eC- fendo quello dell'amare^per modo di mo uimento fopra qual li voglia
concitato . Alcuni vollero pure , che il nome del Defiderio baftafle , gii che
non efclude il poflèdere, attefoche chiunque desidera, £ofliede in qualche
modó5 sì fperche ir defiderio fi fonda nella cognitione ante- D a ce* 7* V ART
B cedente, e la coenitionc èvnaceropoC. feffione y sipcrche tra il desiderante
, & il desiderato occorre qualche fimilitudine, onde nafce vni certa
partecipati one . Ma ciò non s'approua, peroche fé bene la co- gnazione precede
il Defideiio 5 nondime- no il desiderante, come tale, fi pnua di co gnitione
> e però la cupidità è detta cieca, & infieme della poflèuionejcrfè per
ragio ne della cogniti one . oltra: che l'intelligi- bile, d'appetibile fono
dittimi; poiché la cofa s'i ntende come vera, fi deriderà come buona; dalla
cognitione del vero ne viene la certezza, dalla poflèffi one del bene il
piacere; il quale fi perfetta non la facoltà cònofcente, ma l'appetente,perciò
il De- fiderio non hi ragione di porTefEone$ Ma pofto ancora ch'io mi muoùa a*
defiderar per la fimilitudine, non vi è però la poflef fione, non effendo il
defiderante, e la co- fa desiderata fimili in ciò , che partecipi- no d'vn
terzo 5 ma il defiderato muoue non mollo, il defiderante è moflb . però quella
fimilitudine,ò più tolto proportio ne è di quella forte , cn è tra*l fine, e le
co fé dirette al fine . ma quello non dice po£- felli one, dice ben
mouimeutoperlapof* feflione.di più.chi dirà già mai, che il de- fiderante goda
il bene > eflendo il Defide- rio vn mouimento al bene, ch'é termine , C fine
? e fària mirabile per mia fé , che ciò Ch'io più defidero, più pofledcfiì.
Però fii d«> FUMA; a do noi in quella fignificatrone del Defìde rio, nò ci
potremo à partito yeruno fcher mire delle obiettioni $ Ma fé comprende* remo
Cotto t\ Delìderioj non tanto il mah camento , come di ricchezze $ di fàuori ,
amicitie, chenons*hanno>quanto il Co- piacimento nel pofledere quello,che
s'hi> nel qual modo fi dice, che k materia defi- lerà la forma, che fé non
l'ha, ì porte ma ni la brama 5 ma fé l'ha , fela ftringe tena- cernente al
ieno, nella qual fignihcatione ancorali Filofofo intefè il defiderarejqua do
nel nono dell' Ethica ,- parlando della feèneuoglienza dille . defiderarfi ,
equei^ che fono allenti, e quei, che premènti, ap- pellando il defiderar quefti
co'l verbo epi thimeo , e quegli altri co*l verbo potheo. io non ho dubbio, che
intefo cosi il defi» derare è fufficientiflìmo genere per difis nireA more,
perciò oltrailnome d5 Erote, col quale communemente fi nominò da Greci, li
furono affé g nati due altri nomi Himero*ePotho,che fignificaflero^vno il
Defiderio di cofà aliente , l'altro il Co*' piacimento di cofa prefente. il che
ancorai Platone efpofe coi verbo>che fìgnifìca de- siderare y quando diflè,
che il medefìmo incitamento dell'animo , eflendo prefen* te quello , che fi
defidera s'addimi da Hi-* mero 5 & aflenteilicefi Potho , e i Latini in
oltre Jo nominarono Cupido, come Cupidigia,, e Defìderio. Stabilito il gè ne- D
3 re 7* re, è neeeffario foggiunfgertii
madiSeréh $u,per cui fi reftringa, adattandolo ad A* more. Il Bene adunque, che
muoue.il De i54^rio,trasfóde come vn caggio:a]l*eftrin feco , che direttamente
vài ferire la vifta, atto ad imprimer fi nel cuore, ch'i la Bel* lezza ; per
quella diflèrenza G reftringe il Desiderio amorpfo , e contradiftingue da gli
altri . Ma fin qui non fi conuince di ne cerTifà Amore : chepoiTo'iodefiderfcr
di yedere vna bellaBonna, fenza pretensoti «i?.Àmore. ad onta-di «fucile dorme
.„ che più del cdnuenìente ri p u ca 'id olì belle ,• Ci rendono ■ litro fé à
gli amanti ; eiofterrei ;ch* vaia grata beki,per mediocre che Ila, preu agli a
a qualunque eccel- .(PiR^I M A\i rf eccellente* che diJJ>etto& 4ì moftri
y im* percioche iettato, à&i beltà l'amabile,noa creiti; e come farà mai
cóla amabileyehc ripugni all'amore?. Piatone in fatti toccò la midolla có'l
definire Amor'e^Defideriò di partorire àel bello , e volfe , che ì que-
ftoparto Qfìetrice* e Lucina foI*ela Bel-» lezza , nel cui grembo gli animi h
umani i certa età peruenuti V come .ii giórni del partjGrirej dopo lunga
«ra'uidania, pròdtt cetoo la p rotei j cola che Bon-poflòno fac pcj brutto^
alla cui vicinanza-fi rirtringj©*? nox e non valenti 0*4 partorire Ci cruciano*
p,nde Tempre delìderarie, che fìa loro pre-^ fente il Tuo bene , ch'è l'ifìeffo
co'l bello» e perciò inferì , che AmorefiVDeiiderio 4f immoLtaIivà\cui femore è
prefente il be ne. il chq Viene àdire>che il desiderio del*
larbellezaaj.all'àòratèjambre, quando ap- j> etifce non.folo di vedere, ma
di godere, - e.far tutele. operati oni più dilétteuoJi/jé doue ? non.certbin
aitrQoggetto? che in ^uellQ>che n*ftfapftC£)CJoè nella cofa ìftef favella»
attaàriceueretal'eipreffioue. main oltr&ref&* cacia ... Ilqbe
v^ienéadire*. Io veggio vna bellezza? U,deiìder,«J;h*raaoieEas «hebrai mo di
fare quelle operationi nel foggettò di lei capace, che per natura fìamo incita-
ti a fare, quando la beltà ci eccita. Che le D 4 4 lo * A m TEI. adsakttno
pare, che ciò bafli a fignìficarfi in due parole nel Desiderio di bellezza ,
intendendo piti efficacemente che fi può, di partorir nel bello , di vnirfi al
bello, di dilettar/i nei bello , fecondo la mente, fé- condo il fenfò , fecondo
ogni parte , prò* ducendo attioni amorofè ne i migliori, e più compiti modi.io
non ripugno, che fia per la definitone d'Amore fufhciéte il di- re , Defiderio
di bello: fi come è fumcié«> te per definire il lume, il dirlo, atto di cor
pò chiaro : ancorché 1 effo produca il lem fcianre di tutte lecofe vi/ìbili , e
vi faccia delle operati oni, che no può far nell'opa- co, e'nonmi par
neceflario à dire. Il lume è atto di generar fembiante di cofè vifibili nel
trafparente. Non ripugno ne anche le piaceffe meglio vna di quelle definitioni,
che dicono caufà . come & Natura è prin- cipio di mouimento , e di quiete
in queir lo in cui fi troua.r Anima è principio del- l'operati oni della vita
nell'animato « così diremmo . Amore è principio , e cagione dell' op erati oni
nelTinamorato , come ta- le . ma bifognarebbe poi ad ogni modo ri foluerla, chi
foflè quefto Inamoraco, fé colui, che appetì fee libello, cosi giudi- co
fufficientemente definito l'Amore, co a Je dichiarationi addotte • Defiderio dì
Ullo. ?» 1 A . A Bmnu he inuira al- J'amorofè delitic , fignificatcci per gli
horti dell' Hefperidi jj ch'è la feconda delle parti da? principio propofte.
nelcuiingreflbcon* uie nei' alquanto foggi ornare con l'ifieflè Hefperidi,
taHior non mén rigide cufto- di,cne Singolari coltiuatrici degli amorofi
biporti : già che intrighiti fiamp da quella Bellézza, che in effe daffi ì
vedere nel fuo eolmo illuftrc ", egratiofa. ammonendo auantiin generale
ciafeuna delle Donnei; fcelle , che fi come il leflb loro è fatto fé*
fnalatamente fpj>ra il noftrp , splendente i queftor^^ò^onjde inuaghifeono
di fé irifguàrdant^Voglianó ancora fare atrio* nidi tanta lord Bellezza degne,e
d'Amo- re 5 e no n vfare in male i fàuori coi moftrarfi àCpte , è
difamorèUoli : perche in Vero rifuka moftr o comporto {di parti ttoppo
ripugnanti dalla Bellezza* e «alla fcórtefiaconjgiunte inficine, l'vna defide-»
rabiliffima^ raitra òdiofiffima. Deh dite- mi, fé Amor vi profperi ò Donne .
oue la fondate voi^ad cflcr dilpettofe? oue la fon date ? fé belle fete, non
volete voi eflèr'a- mate ? che vi gioua per dio la beltà ? va- ne fon le
ricchezze , che non fi godono, Vhabkationcjchc «onVhabita, ilveftimc 8*1 PARTE
io, che non s'inuefteinonf^petevoi, che bellezza fenza amore , è come Luna fèn-
Zk Spie,, 4i Tua natura tenebroni ; ogni vpi ta5 che U Sole non la illumini
?;la heìtà yo; ftra dunque prenderà eftkacia da Amore,; & haueri ardine di
prqder' .ribellante l'ar-* mi cptraidi Jui, ? Ma Te gradite pur d'eflèfe
amateyhpr non fapete , che /correda eitìn gue Amóre ? dunque la bellezza
afTegna-* t£ui per nutricarlo cóuertirete , anzi per- i$ertiréte_,voi belfejvoi
felle in v-elenopei; ^,iftrug^ei-lo? p quanto è. di belta\donna ij^mexkeupk
j,che ferie fer*je in q'inp J Q quei- SECONDA. tg quella^ c'haueflèj>o4e#à
fopra gli inart^ *atiy é rigórofamec^ptvniiTe d&unqueran,- datìè troppo*
cfbfua .bellezza altero, come appare neÌlà:feuok5U;Narci|fo-;. :& ;i k?jt£
di qiièfta fotte yinanzi-tein^.q. negletta, iìa interdetto' il cojiU«rfa-r nei
rcjgno df Aftlp;-* re>xl^e Colo. nVgòutfrnatp^q «ella-, c^s regge con -
benignità $ *QP the^ djr^iiff $gp già con info lenza v Ma per dar principe lì
pròponiniento , è bevi fatico rifarli da ;vtì| capo . e dare vna ricercataci la
J^ellezza^ fì: afcfegiipM^bppofìei tanto -pi ù>'c4ié maJ** teò*s&
in^cjaefeiinàteria pjr iecjfilaji; j p^latwfltó- nelfecondp delPJEthicai nomi
rt&timrdi .virtù d'occhio, virtiVdieanaK tojevorremoToilréaererche Amore à
qi&e ftòmodo'risdefideri^i.beHo^cófèg!^. remente , quanto lia;p m propria h
b: nté di tal cofa i ingordi Ch* algufto e dolce,* alla fallite e rea . . i
Dalla intrinfeca Bontà, come da radice viene à ridondare nella perfezione
eftrin- ìcca , vn fiore piacente al fenfo . e quefla è h Beltà, però il bello
fi diftigue dal buo so , come il fiore dalla radice , l'efternc* dall'interno
.e quindi è , che il bello, ag- giunge fopra il buono , che acqueti l'ap-
petito con l'afpetto . onde fuolfì , e rare volte in fallo, conietturar e dalla
bellezza efrrinfeeca la interna bontà, perciò la Bel Jezza ift eflà fu fempre
honorata con parti colari priuilegi ., fino all'effer detta cofa regale , degna
d'Impero , alla quale h eb- bero princjpaliffimorifguardo nel racco- mandare i
domini], non folo gli Ethiopi» egli Indi, mai Lacedemoni ancora, fino al
multare Archidamo Rè loro, perche s'era ammogliato con certa donna , che diede
occasione di lamentarli , che à loro farebbono «generati > non Regi, ma
rego- li, e queila? cred'io, non tanto perche la %6 PARTE bellezza del prencipe
apporti fplendorf a ipopoli 5 e faccia più grata la fogger- tione, quanto
perche dalla bel lezzi h ar- gomenti t>ontà d'animo , la quale ne i prc
cipidebbeeflère principaliflirno decora; Mafe il bello di flint o èfolò dal
buono, co irte l'efternodallfinterno , come può effe* re, che tante donne
d'afpetto belhflime, fon d'animo crudeliflime,piene di quelle tjualitadi,che fé
à loro nel volto fi fcorcef fero, come fi prouano nel trattar fèc'Ojfca-
fteriano à farle bruttiflìme, e à fpauerlta- rfcogni animo capace d'amore? A me
ce»* to, quante volte riuolgoper la mere quéi fta difficoltà , foccorre-di
qucìTherba Mó li appreffo Homero, c'hà&eneilfiorei^. mile al candore dei
latte:, malaradite ha negriflìma , non conofeiuta da gli huomi ni 5 cale mi
pare Jadonnabella di apparen- za, e di mente fozza 3 che per non efiere al di
dentro conofeiuta * di feinuajsrhifce quefto , e quello . maio non driiruggo:
la •obiettione,anzi Ja fortifico, perche fé cosi e : dunque lari falfo quello
c'habbiamé inabilito, che la beltà germ ©«divalla boni- ti 5 ò pure ci fari
necefeio foflétate, che perfona brutta di animo , non polla effer bella d'
afpetto.il cótradirei quello c*hib biamo pofto di fopra, oltracheè ripu- gnare
afe fteflo , è vri concitar!» auuerfa- rij i più valenti Fi Iofofi. il
pronunciare 06 tra molte donne , che lì it i mano belle , e?- feo- SECONDA. 87
fendo nelHntrinfeco laide , è vno esacer- barle 5 ma'adogni modo ioltimopiù
l'au toriti d'huomini {àpientiflhnij cMiebbem
fempreintentionedi-^finGeràmentegioiia re con le fatiche loro 5 ch'io non
pauento della jindignationedidone crudeljflime," che fì godono di affi
iggere- quelli iflefèi»* che;le amano, àdducédoli con mille eftor (ioni
atermine tale, che non fi ridurrebbe da vn'aflaflìno il più capital
nemicojcH't- gli hauefle . Nò, che la donna di coftumi tali, fé folle vria
Venere, non è bella, per> clie oue non è intrinfèca bontà » iui noaè
eftrimeca beltà. Ma dirai, 'quello. è vniri- pugnareal fenfo, &
all'elperienza, checé ìè 'ajjprefentapur belle . quali che ilfènfb irrofiici
apprefenci niolte i magmi fal-féw k vancv come i colori dell' Iride* e del
collo - VI * , della coloba .Replicherai, che quefte ap- parènze] fuauifcono ,
per variar d'afpetti, e di mouimenti . mi la beiti dVna donna permakiagia chtr
fra, è pur tuttauia taàfr* ib tir hJ>emdo colPeifèmpio dell'oro,"
cifcfc vi è il vero^ evi è 1? apparente:, ékhtfìfcm tone,
equièlloidell'Archimifta Bragadimà cnell'argentcs vi ma quello no rifpòrtde à
quello nell'interna foitaza P trouafì parimente-la vera Bellezza, trou a- • » «
-fi H PARTE gl'apparente .qual'èla vera ? quella, che rifp onde alla bontà-
interna 5 ma quella > cheiolaméte inuaghifeepei colori eftrinv feci, chi più
a! didentro non confidera,na è bellezza, ma apparente , ma fraudoléte bellezza,
meriteuolc d'enerricufata,e b* dita.dall'amorofo commercio, come fi ba difeono
da i traffichi le falfe monete,ch'ai tro non hanno di pretiofo, che il connio •
Io la determino così.fe le dóne vogliono> che fi dica meglio , effe operino
meglio, ^ mutando vezzi, leuino la obiettione , the non haureraò à mendicar
folutione. 1 - La vera Bellezza è Quella, chefèguita la perfettione eflèntiale
, perone lincerà 5 che ridondandpal di fuori fi moftra fple- dida, e vaga ,
però è gioconda j che aletta do per li occhigli animi dei riguardanti ìfeh
rapifee, però e amabile , Quefta al- cuni , che non diftin/èro tra materia^ bg-
getto, & oggetto , penfarono effere mate- ria d'Amore , impercioche la
bellezza no f (Tendo efficiente (clie delle attioni dell'a uima, efficiente è
l'anima iffeffa) deurà ef ière oggetto, ma gli oggetti fono come materia,
intorno alla quale produce l'ani ma gli effetti , e però Venere fò detta ma-
dre d'Amore, hauendo la materia ragion di madre, e l'efficiente di padre >
ma que* ili nomi nel vero materia , foggetto , og- getto richiedono dittandone
, la materia s'intende il*icettacolo incolto d'alcuna x co fa, S1CONDA. B$
eofa, in quanto è aggiunto alla priuatio- ne di quella ; il {oggetto quando*
congni to con la forma , e ridòtto in atto, l'ogget to è lo fcòpó , ò berfaglio
> in cui fi mira* come l'àr ciero nel legnò. Veramente la bellezza, le
nonconfondiàmq i termini* efTer nò può ne materia , ne foggetto d'A- more 3
poiché non fi confiderà ne in qua- to priuata d'amore , ne in quanto ridotta In
atto1 da quello per éflere anneffa al fog §etto bello , come forma, non
all'amate, i più: la bellezza muouc non moliate co^ me fine ,=da cui i come dà
obietto prende ragione quell'atto diamare . però ad aku ni piacque Amore
eiTer'anzifeguàce, che figliuolo dì Venere : come quello, c'hab- bia per
berfaglio, non per materia Ja Jìei- lezza. Ma lafeiamo quefte fottighezze * più
conuenienti alle ftrepitofe feu oleiche a i domeftici ridutti , oue è diceu ole
par- lare più alla libera . e non curiamo manco di fol leu arci troppo
altamente dalle for- me terrene allecelefti Idee , acciocheper auuentura
tentando noi di figurare vn'jr- mor troppo fublime, no'l for malli mo va- no ,
e parliamo della Bellezza , fecondo, che cagiona quell?amore,chc fra noi tot*.
tidianamentefi tratta , alquato meno al- la Platonica , e più alla Peripatetica
, che fiprincipal fondamento nel fenfo . i Due forti di Bellezza fitrouano,
altra cauata dal compiacimento d^Uc per fone» i? altra alerà dalla, natura
delia cofa ìMTa-, fraj« /qualj è quella differenza , she quella de,]
piacimento^ none dellajne&iimalcondi- ti.oneappreflò tutte le genti,
casi-come ne ,tu tte parlalo a vn modo, ne tutte veftoao a vn:modo j
ma»Ktrian>ente , fecondo ài- uerfiiftit,uti,di varie rjatjonì, da cuipren-
dono dker,fiti,ma quella della natura ai- J^oppQfto delJ'altra^.e/lVnailteflà
fòrte , appretto quali! voglia nasone , fccome ù ciel.fì rauoue a4 va
mòdo^tutti i popoli de} infondo, facendo £iò: naruralmente3 no à piacjmento
de^l* hu^mini » I Permani amavano per belli Almi .coloro , c.'hauei* fero il
na/o aquilino', perciochf Ciro ap- preso di loro tale era flato : da"I che
ne ca uà Plutarcho, che di tutti;gJi amori quel- lo è gagliardiAimo,itquale
Wencqncepii todai popoli verfp alcuno per la virtù : quello vien dal
piacimenrojron^e altri p« poh haurannoper più.hello il naCo proJj- lato .i Hor
ari o.odoiLico per beilo . j . Dxgli Oi-cht ntri}é dà i spelli n&p ^ altro-
«e fauorì alla chioma bionda in quel gio- uanetto accarezzato da Pira. H omero
at- tribuì àMinerua quell*viìtatifsimo epitt to dL43Jaucopis iodando m tei gli
occhi ceittleijl'iftèilo approuò in Giunone i ha- mai nominandola Boopis .
& puore farlo fenza pfttfa dell' vnajò dell'altra}, :perche ital bellezza è
più fecondo il piacimento, chs.lsc.3nd0 la natura, uqjq vuo dire, che eviti tal
SECONDA. 9t falpiacirnehTonohfia fondato nella ha- :ura, ma come anco ne i
veftimenti auuiè rie ) l'vfo è dal beneplacito ., la ragione è lalla natura ,
onde i popoli fèttentriona* i Jianno il Tuo modo di veftire diuerfo lai noftro
, conforme però alla natura de luoghi freddi , perciò noi di feta veftia-
no,quelli di pelle, Altro è il dire , la tal co^ i è fondata nella Natura
>altro è da Natii a. la bellezza àz, natura non prende 'di-**
ier(kidairiftituto altrui , & però vn mo- trp deforme fari bene ammirato da
mol- t , ma non (ari gjamai bello a perfonà ••'■ 'auto baiti cPhauer trafcorfo
fopra la bel ?zza fecondo ilpiaciméto . Hor di quel t.ch'è da -natura
ifauellando confideria- 10 ne altra deij'eti , altra del foggetto. uanto alla
bellezza dell'età ( dice il Filo }fo ) quel giouane e bello, c'hà corpo al
iftrir le fatiche, aitlurar nel corfo còrno* è, e difpQfto , infieme con la
giocondità eJl'aipetto t queJl'huonio è belio , c'hi orpof aturà atta al
fofknere i difagi della i)erra,& è d'afpettptale, che tolto ch'ei a veduto
polla l'inimico fpauentarefPv- a, e l'altra bellezza-, e giouànile , e viri- ;*
fi ricerca ncll'inaniorato, e che s'afFa- ghi j-e che duri | £qn,a(petto
giocondo, on gii fpaUenteùoJe,iiia fi bene infuoca» Hi e*!' agone amorofo ) Ma
lafciamo tale gnificatione ;di' £elle,zza , eparliamo di uella ,; che n'adelca
pei' Jnamoramento. Dì 9% V AUT E v Di quella decorrendo i Platonici dif
fèrojch'ella è vna certa grafia nafeente d; vn'harmonia di più cofe, c'habbiano
coi rifpondenza infieme 5 ò nell'animo per 1 corrifpondenza di virtudi 5 ò nel
corpo per la corrifpondéza di colori, e linearne ti 5 ò nella voce, per la
corrifpondenza d fuoni, con «elodia concordi . per la qua cofà vollero, che la
bellezza fi conòfea © tre potenza . quella del corpo con gli oc chi , quella
dell'animo con la méte, quel la della voce con gli orecchi .il che efprt fé il
Petrarca, oue ditte . 2^e gii occhi miei, eh* luce altra non hamu 7if
Falmàycbefen/kr d'altro non vuole > 7%e l'orecchietcb'udir d* altro non fanno
. I perciò nonni che fare , fecondo loro , i amando ne odorato , ne gufto , ne
tocca mento .poiché ne ancor quelle cofe, eh rifguardano tali lentiméti
s'appellano ce uenientemente belle, non bella beuanda iion bell'odore, non
bell'atto venereo ma delicato si , ma diletteuole . che fé : congreflo amorofo
folle bello , com'è d: diletteuoliffimo, gran torto, per certo,! rebbe à fé
medefimo chi non l' esercitai fé in palefe, piàntado co'i Cinici gli huc mini
per le piazze, e pure l'inuoliam dall'altrui colpetto . e più tolto compoi
tiamo di vedere atroci ipettacoli di du efferati nemici , contra le leggi
guerreg giarfì contj-a mifèiabilinète} che due am . ,» permettendo Ioroie
leggi, e naturali ,e iuili, dolceméte follazzarfi infieme,:cow ìetal'atto fia
per fèbruttiffimoj fenza tie doue non è concordia di cofe diuer- i , iui non e
harmonia , doue non è bar- ionia non v'è bellezza 5 ma l'odorato, gufto, e'1
tatto han per ogeerto gli odo-; , i fapori , il caldo, il freddo, il molle,il
uro , che fono»forme {empiici , e perciò 1 quelli non può eflere harmonia, e
per nfeguenza ne anche bellezza . Io fot- ►ferino fino ad vn certo cerminei gli
alle iti nella Platonica dottrina* perche i» ero celebrando eflì quel fuo Amore
in ìratto,iontano affatto da ognipollutio- p materiale , non vi doueano
ammette- ^qual fi voglia iènfo. ma fceglier quelli, haueflèromaco
deLcoj:pqreo,cheno ria i altri , e foUèfo, più proilìmi alla ragio- : , quelli
erano fenza dubbio la vifta, e rdito, che paiono principalmente iftitut per
miniftrare a lei . onde fu detto del- rdito, ch'egli era lo Uromento della di*
iplina , e perciò ^li animali , ch'odono lere difciplinabih.e col fegno
dell'amar veduta, come quella , che ci faccia co- lere mokiflìme differenze di
colera* ìe non fanno gli altri fenfi, confermato t , ch'ogn'huomo naturalmente
defide- di fapcre . Ma io , che più alla materiale , e più in increto tratto
coj mio Amore, volontie ri 49 . P-AUTB: ri da loro intenderei, fé il
nomedell'har tnonia (la prefo per definire la bellezza, ch fé quello è forma
femphee , e perciò noi inchiudein fé bellezza, vie meno s'inchii deri
inquello>-"ch'èpur formafemplic anch' egli : che fé in quello è
bellezza pe l' vnione , & harmonia , io chiederò , eh mi fi conceda
bellezza parimente in que fio per l'vnione > & harmonia 5 ò che noi fi
prenda il nome dell' harmonia traviati tà SECONDA. 9f o per definir la
Bellezza, e cosi non co- ?rra ne a lineamenti, rie ad animo, con, ?deramifi
forfè l'harmonia ne sii abbrac amenti, ma l'atto implica con là bellez, tj onde
fi può ben chiamare dolce,' e di, tteuole, ma bello non giàjconciofiache jrii
bellezza fia bene harmonìa , ma no ini harmoriia fia bellezza 5 Accennai di
prà,che fé in quello atto è bruttezza :una, ciò auuieme,perche veMiabbiam
•fta.noi 5 nafcendo molte volte la lode, * Ibiafmo, la bellezza^ la bruttezza
no Ila natura femplicemete della cefi, ma Ila confuetudirie ddk genti, e
dall'ap, ouatione dei guftì AÌefiàndro non fò refo di Filippo per hauer'egli
cantato? e all'incontro iThemiftoclè per non Ha r mufica fu riputato manco
dotto 5 così itone chiamò per difpregio Cecilio Se- ror non ignobile Fefcehnio,
e vanee nella d ftintionede i nomi, co i quali Ci appellane, propriaméte i beni
ò delTanimo,ò del co po> ò della Fortuna viene oiléruato da gl| in SECONDA.
99 fedenti > che il vocabolo chrifimonprin palméteiì dice de i beni della
Fortuna f [di} del corpo $ e'1 Gaio (ch'è il proprio medella: Bellezza) del
bene dell'ani- ù . di quefta bellezza tanto celebraua la a fingolar Laura il
giudici ofo Petrarca, landò diceua. Grane ch*à pochi il ciel largo defìina :
Rara virtù; non già d* human a gente • 9 Sotto biondi capei canuta mente : E in
humil donna alta beltà diurna . aeCTiu- ndoui poi l'altre bellezze, comeàque-
anneflè, che fulTe la bafe loro . & altro- del medefimo lodandola, hauea
detto. 0 d'ardente tiirtute ornata, e calda , Mma gentil . e quel che fegue in
quelli, in tanti altri luoghi;oue la raffigura col 1 di tutte le bellezze -, e
principalmente quella dell'animo . Ma per dire il vero, eira beltà non è quella
fommamétepro ta ragion d'Amore, che per noi fi cerca , me cofa in fé fteffa
troppo eminente, de a più d'honore , e d'ammirati one, che imore , il qual
richiede vna certa agua- anza 5 ma fé trouafi in donna eftrinfe- tnente bella,
ò riceue condiménto di gra per la beltà di fuori, come difìe il Poe- Latino .
Virtù più grata riede in corpo bello: è dona npimento alla bellezza ifteflà ,
la qua* fotto ragion d'amabile ci fi oiFerifce à occhi' corporali , dico àgli
occhi ccr~ £ i pò»- ioo ?AK TE porali , poiché all'intelletto s'attribuifc
ancora l'occhio . ilFilofofo -alcuna volt dilfe, che fi come la pupilla é
nell'.occhio cosi l'intelletto, è nell'anima . che Tinte! to nollro è difpofto
verfo le cofe per nar ra manifeftifsime , come Tòcchio dell Nottola verfo il
lume del Sole . e Platon beffeggiò Diogene , c'bauefle ben gii oc chi da veder
le cofe fenfibili,non le intel ligibiliideé . ma quando io parlo di hsi lezza
propriamente , io intendo di quel la , che apprendendoti con gli occhi cor
porali , genera in noi l'affetto amorofo onde fur detti gli occhi duci in
amore. e: Filofofo ponendo diiiintione fra la bene uoléza e TAmore:che la
beneuolenza n fceua ancora in noi verfo €oloro3che no conofeiamo di viiui;ma
l'amore fi gener uà cosi alla giocódità della prefenza, eh tiiffiiiio fia prefo
d'amore, che no fi fia pri ma dilettato dell'affetto 5 volfe , che pe ciò il
vederfi gliinamorati folle cofaam biliflìma, eflendoche da quefto fenfo pri
cipalmente fi generi l'amore . EfprefTe il nofho Poeta , il quale par a me la Idea
, e l'eiìemplare del compir amore, la fua cattanti fatta da quefta b del
muouere, eper confeguenza il prin pato frai mébri \ Quefti fpiriti dal cuo- :
nafcénti , come con vncotinuo proflu-» io efcono dal corpo nolìro, ofTeruati
an- dalle fatucchiare rielle loro malie , ma •incipale , e maggiormente efcono
per occhi , come per hneftre più aperte, dal ìe rédonfi moltiflìme ragioni
della prò* ettiua , dalle quali Ariftotele ifteflb no fchermì ne i
problemi.perche seza dub .0 efce da gli occhi qualche cofa > come vede, che
le. donne à i fuoi tempi mac>- fi % ' chia- io» PARTE chiano li /pecchi, e
fi legge notabilme: te di Mario, il quale eflendo incamer. anzi ofcura , che
nò, co'l fiammeggiare gli occhi fpauentò colui , ch'era venui per amazzarlo .Gli
ftem* {piriti faetts perii occhi ( e quelli fono, che diciamo dardi d'Amore,
perche efcono cornei due archi, e vengono per linea retta vch ciffimamente à
ferire nei berfaglio ) c li ìpirki che fcoc e co» le adornrentato , lènza
feritinclle, nulla emendo aguati, qua do aliali to all'i mpro» ilo. ' ' '. ày,
T(on hebbe famose vigogne fpatio > Che poteffi al bifogno prender? arme,
cosi tteftojche pàrea còntradire ì quel di fó* ra3 lo viene a dichiarare .
Conchiudo , che delle tre Bellezze ce* rbrate^vna per éffer troppo impropria»
h'èquella della Mufica,> non fa molto al ropofitò noftro.» l'akra^h'é quella
dei- fi 4 1'** f 04 HRT8 l'animo , ytt efTer troppo eminente , et» cede la
cohderation propofta. rettala bel- lezza corporale,come vifìblle, atta al gè* aerare
in noi effetto d'Amore . e veraraé- te chi lari colui, che s'inamori d'vna don-
na brutta d'afpetto , con tutto che fìa buo na contatrice , od eloquente
faueliatrice > potrà ben'eflère , ch'vno fé n'inuaghifca tanto poco, che
querce virtudi in lei hab- "biano, per fondamento dell'amore, alcu- na
particella di bellezza , che trasfonda, & accompagni fuori per lo corpo
quella beiti dell'animo, che mediante la voce, ò altra op erati one virtù olà,
cerchi di ma ni- fe ftar fi . Trouaiì chi per vdir fempHcemé? te commendare le
virtuofe quahtadi di qualche perfonaj dal folo vdito le habbia prefo
affettione, e fé ne fiainamorato , al che fauorì il nofìro Petrarca . Dilli. vn
che non ti uide Ancor dapreffi; . Semn come per fama hmm s'inamora . co> Rie
fi racconta ancora d'vna Dama , che iUifceratamenteiiiamprata d'vn Cauallic ro
, he anche ftraordinariamerite qualifi^ ficato, non hauendomodo dipaieiarfèli,
fi fcoperfead vna confidente , ij^eràdo per coftei mezo fouuenimento» ma quella
ca nofcendola perfona di giudicio , fenza ha uer notiria del giouane,
giudicandolo me nteuole d'vn così fatto amore, s'accefe di fui» onde cominciò A
trattare1 per fé mede Éma . occorfe , che vna lettera affectuola M « seconda;
i*g [a lei fcritta al Caualìier o ^ pefuenne in nano d'vn'àltrà, la quale
comprendendo^ on quanto ardore era il gìouane amato [alla Dona, che fcriueua,
le n'accefe pria» he lo conofcefle.Ma ciò auuiene, perche te gli allenti la
ìmaginatione ferue in ca- io di villa , e quindi è , che s'io leggerò na
fpiritofa compofìtione di dona da me on conofciuta di villa , argométando al-
un fondamento di bellezza in quella ta- ?> potrò non foloarTcttionarmele3 ma
in» aghirmene perauuentura$ che quando* & non faccia concetto di bellezza
eftrinfe a in lei, le reflarò affèttionato S15 ma ina- fiorato non già . e fé
alla bellezza fallarne simaginatami in afTenza 5 che m'habbia lofio
all'astiare» derogare la deformiti de afpetto inprefenza , conferuerò ben'io 1
beneuolenza, e Taffettione 5 ma celTerò *amarla, della maniera d'amore di ch'io
arlo, poi che non la vedrò bella della for> ? di beltà , ch'io cerco : le
non in quella" uifa , che detta e Saffo da Platone bella* dà H orati 0
nominata mafchia , per la vi- aciti, e leggiadri a delle fue poetiche co-
olìtioni , elfendoellain le fofca , picelo* 1 , e brutta , anzi che nò . É fé
dopo, che 5 l'haurò ancor conofciuta brutta,feg«K *rò l'amore appreflb, in
quella maniera, he la pertinace Hiparchia volle pur fegui are, in amado, il
Cinico Crate,dopò eh* gh à lei hebbe anwra molata la gobbaa ro* PARTE 1 non
hauendo egli aJrro di bello, e d'ama- bile,che l'effe* Filofofo,rarollo, ò
perche chi regge i noftri amori mi v'inclinerà ftraordìnariamente , ò perche la
ima^ina- tioneconceputa,che fpeflo fi veder torto ©echio ben diritto, me la
rapprefenterà all'intelletto bella . Ma che diremo del cieco ? come potri egli
amare non comprendendo la bellez- za ? e come la comprenderà fenza veder- la ?
e come fé la potrà imaginare , norme hauendo fcintilla di cognitione nel fenfo?
Pare à me , che l'amor del cieco habbia quella proportione con la bellezza , e'
hi l'amor dell'impotente co'l piacere.Ieua la bellezza all'oggetto
dell'impotente, non li reftera, che amare: il piacere del tatto al cieco, ^ion
so ciò ch'egli fi amerà . perche l'amore dell'vno , e dell'altro non può e-
fienderfi oitra la capacità del fenfo loro . èben vero^che per forza
dell'intelletto at to à rapprefèntare ogni cola, etiandio do- tte non arriua
ilfènfo, e l'impotente da molte dipédenze , ò fimilicudini c'habbia nelle fue
parti il piacere , ò considerato in fé fteflb, ò riferito ad altri,fe lo potrà,
no fò come, prefTo à pocoimaginare . e'1 tic- co altrefi in quel modo, che
conofee que- fta conneffione , che il bianco difgregala vifta, e'1 nero la
congrega, onde va tento* ni j figurandoli il figniheato de i colori , potrà ben
comprendere, che l'amore, il *ua- SECONDA. tof. [uale egli per lo fol.o
toccamento cono» ce foauifsimo, hi per principale oggetto ofa , che s'egli
vedèfle ,. conoscerebbe , om'è al tatto fopr* eminente 5 e fé l'andri
himerizando con l'ima ginatione , onde uado vdirà, che vna donna n*a bella,
egli erri ad amarla > ma che cofa fi a amor di ellezzapoco ne comprenderà ,
fuor che piefìa connefsione feguente i nomi . co- ì5 con tutto , che non fappia
quefta don» a eflèr bella > fé non li vien detto , tuttav- ia imagineraffi
in generale la bellezza er cofa fommamente amabile, fi come il ole, e l'Arco
celefte per giocondiflìmi Ha vifta, di quella giocondità , crTei nonv omprende
, pèrche non vede : e per ciò fi tm mancherà di no vederui per poter co-
rendere, che cofa fìa Cielo, Sole, Iride, :^gn'altra cofa vifibile, e bella.
Tali fono 1 ì querele del cieco d* Adria . Duol^i che gli occhi fmì, dal ciel
dannati Ìnfera eterna, contemplar non formo jQuefto cièly qt*e fio fole, e
quèfta luna; Di nonpoter mirar l* opra più bella Del cielydoiée di tutto il
mondo vn1 orma : Che siete voi pregiate^ e belle Donne . In so ala
bellezzàjcome vifìbile,è la fomma- entepropr'a ragion d'Amore, compre- Ulte non
folo la vaga mefcolanza de i co ri, ma è l'atta difpofìtione delle mébr3,
" b proportione de i Iìneaméti,detta aria. Macomehabbiamogià ftabilito di
foi £ 6 $x*) k>! T A HOT É pra, il noiìro amore procede p'm.oltrejrtmi fino
al terminare nel piacere , il che è ne- cellario ancora à Lpiù fcrupulofì,fe
voglio no mantenere ladetìnitione d'Amore da- ta dal fu o Plato ne, che fia
deliderio.nó fo- ìo del bello y ma di partorir nel bello , il che non fi può
fare Te nz a il fé me, ch'èil naturale ìftrométo all' efp rimere tal'amo- re3
eflendo in quello la forza del genera- re5 perciò confeflò ancor Platone effer
co- giunto con l'amor volgare il defiderio del congiungimento, diamo dunque vna
bre- ùe trafeorfa anco al Piacere della fenfua- lità. di cui comeche la fomma
confitta nel toccamento, e tanto maggiormente^quà- to più le parti vnite fi
corrilpondono, e fi. internano: tutta via no voglio negare>che gli altri
fenfi vi contribuifcano la fua por- tione . l'odorato, perche con manco dilet
to mi goderò io donna, di cui coningrato odore il fiato,e'lfudore mi percuota
il na fo . onde Horatio non hebbe più brutte villanie da morder fu'lviuo quella
vec- chia , che lo itimolaua all'amarla , che il dirli puzzolente,e fozza .
così nell'impie cationi contra Meuio. . Lanate sciolta efee con mali zaffici
> , "Portando seco ilpirzgolente Meuio, lì gufto v'ha parteyper hauere
ì fuggere co la fom jnità de i labbri , e della lingua quei licori Socratici;
ne i quah fi riduceua l'anima al- l'è iberniti delia bocca per vicirne. Ma ri-
SECONDA. ff: ttririgo l'vno 5 & l'altro lignificato , della Bellezza, e del
Piacere, quello alla fola vifta , permezo dèlia quale fi vnifcono i cuori,
queito ài foli abbracciamenti, pe i quali s'vnifcono i corpi, eflercitato,
feco- do la fu a fomma efficacia in quella parte, che de' mébri eftrinfeci più
cffere fimiglia te al cuore3 è oiferuatione non mia, ma. di Lattando cafHfìimo
fcrittore . così dichia rati i nomi, io raccogli o . che quella forte di
perfone, che pili da vedere farà vaga, € più da toccare delicata.; quella fia
mag- giormente amabile . hpr'io fono per mo- firare , che in amado l'nuomo
riceue mol to più dalla donna, di quello, che la don- na fi nceua daH'huomo , e
per confequé • 2» quefti giardini d'Amore fono , ò deu- rianoeflere molto più
deliti ofament e col tiuati dalle noiìre belle Hefperidi horto- lane, che da
qual fi voglia huomo giardi- niere : affine che elle conofeano quanto à fé
fìelfej & ad Amore pregiudicano* qual* hora vn terreno atto a cosi bella
coltura, per colpa loro fia ridotto a fìerilità , onde invece di giocondiflimi
fiori , d'herbefa- lutifere, e di frutti foauifiìmi,non genno glino fuor che
felci mfruttuofe, ortiche, e fpine intrattabili . Dico adunque così. Della
vifta , e del tatto altri fono obièt- ti communi, altri proprij . communi fono
come il mouimento , e la grandezza, per- che pofs'io fentire vria cofa3cbe ù
»uc»ue> toc- !!• PARTI toccandola fenza ch'io la veggia, e vede» dola fenza
ch'io la tocchi,c poflb iniìeme vedédola , e toccandola fèntir, che fi muo
ua.il fimile è manifefto nella grandezza d'vnacofa,che fenza vedere fentefico'l
toccarla,e vedendola, e toccandola infic- ine, à cui s'aggiugono altri, come la
quie te, e la figura 5 ma quelli ballino . Proprij fono:altri del tatto,come il
caldo, e'1 fred do, il duro, e'1 molle,e'fimili, che no per altro fenfo , fuor
che pe'l tatto s'appren- dono:altri della vifta,comei colori . Hor, pollo
quelle^ efùpponendo, che Amore: Zìa, (com'è) tutto delicatezza , io mi ap-
piglio à gli obietti communi per la parte del Piacere, e considerando la
grandezza giudico , che maggior piacere h riceua da la parte di colui, cn'è men
foggetto al co- pagno, pofeia che la foggettione nulla hi ragione in fé di
diletteuole, ma fi bene ap porta diletto à colui , che tiene fuperiori-
ta,perciò veggiamo i prencipi farfi porta- re da i palafrenieri, e ne i giuochi
fonciul Jefchi molte volte coftituir/ì per premio al vincitore . edere portato
dal vinto . ma egli è pur vero , che non tanto è fiata fatta dalla Natura la
donna fuperiore all'huo- jno nella bellezza , quanto è flato fatto Phuómo alla
dona fuperiore ne i congref. fì. Confederando poi il mouimento,epiu' che
chiaro, come il mouimento mafehile t afpro, violento , impetuofo 5 mail femi
nile . ni nile, piaceuole , vezzofb , lafciuo , tutto amorofo . Che diremo de
gli obietti prò- prijfilcalor dell'huomo no ha egli (gene ralméce par ladoj
dello ftcperato, anzi che nòj ma quel della dona per la compiendo- ne più
temperato ? quanto è più virile 1» pelle dell'Intorno , non ella tanto più hi-
[pi da , ruuida, dura, pilofà ? quella della donna non é ella fenza comparatone
più. delicata ? onde gli huomini, che dann'o- pra per parer tali, diciamo
efeminati.che Ce cagione intrinseca non difpone la don- na i pari dilettatone ,
in quelle eftrinfe- che rimane (ìcuramente inferiore all'huo mo. perciò
miauuifoio, chea ragione rirefìa fofle da Giunone priuato d'occhi per hauer
egli (eatentiato il faifo , coitì- :uito giudice in fimile contefa, che verfa-
ua tra Gioue , e lei , come ch'egli pronun- ciando contra le donne, ò cieco, ò
paffi or- nato giudice fi foflè moftrato . Duque per ragion del piacere, e del
tatto è molto più imabilela donna d all' hu omo , di quello, che fia l'huomo
dalla donna5 donàdo el- la molto più diletto , che non riceue nel commune
congrego, Trapaffo hora alla Bellezza , & alla vi« fta capace di quella, in
cui fi rifguardano medefimaméte ouero gli obietti commu- ni, il mouimento, e la
grandezza 5 ouero iproprij, il colore , e i lineamenti $ com- prendendoui poi
(ottone maniere, la leg- ala- ili f> A £ T e- ziadria, I'aria,e tutte limili
cofe delle qua he condimento la Gratia . In quanto al mouimento , fé noi
reggiamo vn leggia- dro danzare di bel!a dona , vncortefepie car di capo ,
vnpietofo girar d'occhi , vn foghigno, vna lagnmetta, qual cofa (per la vita
mia)è, che più al viuo nelle intime midolle de gli huomini vaglia a penetra-
re, ad imprigionare gli animi? che non puote o^ni leggiadro atto feminile nel
volto di bella donna ? che tenta, che non ottéga ? che afìàlta>che non
abbatta ? che impugna , che non efpugni ? lungo ,enó neceflario farebbe hora il
far catalogo d'animi feroci, & inuitti, che ad vn mini- mo aflalto feminile
, quafi obliatin* di fé ftefsi, e della loro ferocità abbattuti reca- rono, e
prigionieri, dica ilnoftro Petrar ca l'efficacia del mouimento della donna iua.
. Toflo che delmio fi Atfifuffl accorta* Ì +A me si vol/èj in si nono cokore 9
C* haurebbe à ^toite,nel maggior furore* Tolte /' arme dt mano 9 l'ira marta, E
per dire il vero, quate volte Gioueifteflb ve- itiffi hor d'vna forma > hor
d'vn'altra pia- ceuolé, e manfueta ? tanto hónore portò egli tempre alla
bellezza feminile j e tan- to conto ne fece, che fra gli altri figliuoli
hauendo quelli due Hercole , & Helenai l'vn mafchio , l'altra feraina ,
quel forte, qfta bella 5 1 quali furo rjccuuti nel nume" ré SECONDA. f?3 o
de gli Dei . Hercole per caufa della for ezza confeguì quello honore per la
fola erfona Tua , non perfona a perfona ) erche pare , che quella fìa migliore
cotti; atti ohe,- e più bella, che più s'auuicina ak H eroica , onde il picciol
corpo farà ben; etto grati ofo^e ben formato, ma propria iente bello nò . come
diceua il Filofofc, arlando della magnanimità , che debbe fiere in quella
marnerà collocata nel-»' i. grandezza dell'animojcome labellez- a nella
grandézza, 4el corpo . & altroue atfer. I aflfermaua, che per effèr bello ,
ò huomo, ò animale, ò fauola poetica,debbe nonfc Jo hauere ordine in fé di
parti , ma infic- ine contieni ente grandezza , nafeendo i] bello da queft'
ordine con grandezza . Ma il volgo non fuole egli anco appellare vti
belmafchionevna dona di ftaturaben fot mata , e grande ? e fouuiemmi ( s'io non
rò tentoni)Platone approuar maggiorine te quella bellezza, che più s'accofta al
vi- rile . Ma nondimeno trouafi in oppofto chi foftenga la mediocrità nell.i
grandez- za , declinante etiandio ah3 picciolezza eiTere maggiormente bella,
onde gli huo- mini gradi fuor dell -ordinario s'ammira* no, come
coloflrmoftruofiVnon fi lodano come belli 5 e perciò hauendorhuomoi peccare in
vno delli due ) vogli ono alcuni fenfàti, che fia men male l'eilère vnpoccr
diminuto-.perche i vani di corpo fono per lo più d'ingegno ottundi (piriti
diflìpati, Mianco agili, & ancora (come viene ofler» uato d'Aiace)
sfortunati . ma che quella alla bellezza ? qualche colà, all'amare* ma della
beltà ancora nell'huomo più to- lto piccolo , il giocondiflìmo Martiale fa
fede, il quale burlando Cotta , dice. Tt» mtoi parer beW hmmo inficne, e grande
Ma chi e beWhmmyCottaih49tnepiccoUttó% la bellezza eflere coftituita nella
grandez za, G deue intendere , fecondo lapropor- tione in ciafeuna cofa, e
fecondo quel fé- gno SECONDA. ny gno di conueniente accrefcimeto a/fogna- cole
dalla naturacene già non è di necefsi- ti più bello vn mattino, che vn fatino 5
ne più bello era Polifemo, d* VlifTe : che ina- morò di fé (con tutto , che
foflè di ftatura anzi piccolo ) le Dee del mare : cofa che non puote
quell'altro contutta la (uà mac china ottenere dall'amata Galatea. ne ma co
tragedia, che foffepiù grande del furio, fo,farebbe più bella dell'Edipo.Per
ch'ere ma cofa bella de hàuere nel fuo genere co uéniente gridezza, conuenicnte
grandez, za haurà quella donna , che e non h* per- derà nella vifta
perlapicciolezza , e non farà manco tanto grande, che non fi poffo tutta
apprendere in vna occhiata 5 fia poi la femina quanto fi voglia al mafchio infe
riore di ftatura > non fari per quefto infe- riore di bellezza : ;fè poi nel
Ceffo femini- le , quelle che fouràuanzano l'ordinario, è quelle , che non vi
giungono, fianopiù belle , quefta è contefa troppo difficile . Eriojper me-,
haurei da appigliarmi alle maggiori, ne mendicarci areométo di co« mendare la
bellezza di quella donna, che tutte le perfettioni rinchiude invnafta- tura
anzi virile , che nò 5 etrouarei fcufà appreflb la beltà delle men grandi, che
bé conofcono di cui, e per cui 10 mi ragioni 5 e tanto più l'impetrarei
ageuolméte,qua- to nò è dona, che Ci affatichi per parer pie cola > mabeae
invoiuerfale £ aiutano co U né . ? le
pianelle per parer grandi . Haorei lar- ghiamo campo ancora da difeorrere del-
l'aria, e de i lineamenti , di cui fon certo, che potrei così copiofamente
arricchirei e nobilitare il ragionamento mio , come illuftre, & abbondante
occafione mene verrebbe fomminiftrata dal foggetto ; ma per efler proprietà non
del feffo , ma del- J'indiuiduo ftudiofamente letralafcio. **• Aggiungerò
purquefto perle donne, e1 hanno di pianella bifogno . che Amore non fi dice,
che vada in compagnia del padre , fia chi fi fia ? ma bene fi accópagna con la
madre Venere, fignificante, la Bel- lezza, la quale, che fofle di ftatura più
to- iìò mediocre , fi comprende dalla pittura d'Aneìle , ciìauehdola dipinta
con le pia? lielie, tu riprefo da quel calzolaio, come- che l'haueiìè malamente
imitate > e perciò correggendoli Apelle , feguendopureil calz oìaio i
volerlo cenfurare nel rimanen te della pittura , l'acchetò , con dirli . che
non li fi conueniua giudicare fopra le pia- nelle, onde hebbe origine il
prouerbio. e Momo ruuido cenfore , non Teppe , che d riprendere in Venere >
fuorché le pianefc ]e. e fé bene Homero nell'Hinno* ch'egli fa a lei, dice :che
A nchiiè vedendola am« miraua la ftupenda beltade, e la grandez- za fua ,
nondimeno poich'efprime la gra- mezza con la parola megethos , niente ci
prohibifee } ch'efponiamola grauita del- SECONDA. ny l*afpcttO) e la maefli ;
nel qua! lignificato raccontando Plutarcho (fé ben mi fouuic ite) di Acu&V
che ammirò fa grandezza d'Aleilàndro , via- l'ifteffo vocabolo., & e ur
manifefto , che Aleflàndro era picco'-' tt di itamra. ò fé vogliafno pure, che
Ho- aiero intendere, Anchife hauer'ammifa- :o la grandezza del 'corpo della Dea
5 non è già ripugnanza il dire , che Venere fia fra le Dee piccola , fi che per
aguagliarfi ì Pallade , & i Giunone vfi le pianelle , ma 1 gli hu omini
auuezzi à quella ordinaria grandezza , che nelle donne fi vede , ap- paia
mirabile di fiatura,poiche anco le co fé i gli Dei piccoliilìme , fono a gli
rino- mini grandiffime . Già che la grandezza per propria ragione non fi la
donna bellai (e non ha' feco vna compita cofìitutione delle parti , fi come ne
anco il candore da per fé, ouenon habbia proportionecon altro colore , che lo
rauuiui-. diceua Ca- tullo. Quintine bella, à molti , e^* à me bianca'. Dritta
) Unga . tai co fé miei C9ttfeffo ; Quel tutto inferme che sia bella , lui niego,
e perche ò Catullo? perche no era vn tan- tino di grada, ne di viuacità in quel
cor- po feoncertato . e quando ancora vi fi tro-. ui commoda, e ben compartita
difpofitio ne di parti, nò farà però men bella, e colie métemente grande vna
donna alquanto minore d'vn'huomo di mezana ftatura, di + li* di quella > che fufle grande, come vna gì-
gantefià . In fomma quanto alla grandez- xa> non mi da noia, che la donna
non pa- reggi l'huomo. ella hi il compiméto del- la bellezza così bene nella
fua mediocri- ti,come s'habbia l'huomo nella fua mag- gioranza . Vkimamente
quanto à i colori quale è colui tanto feiancato di giudicio, che vo- glia
riuocarc in contefail fommo pregio alle donne ? il proprio color dell'huomo è
più tolto il fbfco . eflortaua Marnale Diocletiano . Va , bei con felle ingorda
ifoli tutti, M entre stjfelegrin compirai belio ? Verrai) non conof cimo, a i
bianchi amici* ma il proprio color della donna è il candi- do, col vermiglio,
tale il Petrarca lodaua neiia Tua donna . 0 fiamma, è rofe fparfe in dolce
falda Di uiua neve ond* lo mi specchio, e tergo. & quella donna hi più del
virile, che nel co- lore hi più dell'oliuaftro.quello dell'Imo mo , quale fìa ,
è dall'eferementofa barba ombreggiatola quale effen do per fé flef- fa di
nifiun pregio , è nondimeno ne gli huomini principale ornamento, e perciò
leggiamo apprefìo Homero molte pre- ghiere , e feongiuri per la barba di colui,
chevien pregato. & il principale defide- rio de i padri, e delle madri
verfb i pargo- la figliuoli,che po/fano vedere l'età bar bu- SECO A. tf jta -3
ma il bello del le donne è tutto pu« , (coperto, euidente, nel che fi è dimo-
rata in vn certo modo la natura partiale ?rfo le femine della fpecie kumana
(per on tralasciare vn penfiero d'vn principi- ami o intelletto della noftra
età) concio-, a che ne gli altri animali habbia voluto, le più adorni fiano i
corpi de i mafchi, ie delle femine 5 come quella, c'ha i ccr i adornati di
belle, e ramofe corna, i leo i di fiu>erbe chiome, le quali alle loro fé
line ha denegate, & hi adornata la coda 1 pauone di molto più vaga varietà
di co- ri,che quella ddìe fue femine. mi veg- iamo , che nella fpecie
dell'huomo eli* ì hauuto maggjor rifguardo alla bellez- 1 della femina,che à.
quella del mafchio. ercioche le carni della donna, fi come fo 0 più molli, così
per l'ordinario fono aa ara più vaghe da rifguardare , ne hanno volto
ingombrato dalla barba, la quale, r.bene non difdice nell'huomo , effondo
ropriadilui : tal volta non fi può nega- ;, che i volti de i giouanetti nò
fiano più elli di quei degli huomini barbuti: & minore non barbuto, ma
fenza barba dal- : giudiciofa antichità è flato figurato ;fi- ulmente Bacco ,
& Apollo > che tra gli ei furono riputati bellifsimi, fenza bar- a
vfaronh à dipingere.ma con lunghifìì- le chiome , onde 1 Poeti chiamano Febo
311 l'auggiunto quafi perpetuo , nontoj faro. ixd HKT -fi?' fato,ò cornato: ma
le chiome, Je quali no di grandifsimo ornamento nella nati *a, non crefcono mai
ne aliche par mi c'habbiamo do| jli occhi il primo honore. L' aura, éi topati
ai soly/hpra la nette , yincon le bionde chiome^ [opragli occhi, altroue .
•Amor , che dentro afi'anima bottina , Ter rimembranza delle treccie bionde, e
vaghezza alcuna aggiunge l'ornameli! eftrinfeco alla Beltà, chi non vede l'vfo
ceuerc, che molto meglio, e più vagarci te s'adornino le dóne dì quello , che
fi £ ciano gli huomini , come che più vago, pregiato veftimento i più bel corpo
nn glio fi accommodi , quafi legando in pr nortmi eftendi dofopra la voce
lemimlejchepur'alpa lar fi lente quanto fia foaue.j ma penetri do dalia
fuperficie che di ma- hil valore non fon priue le Donnesche condo la
verità,lenationiintere(noo di » vna Semiramif,vna Camilla) fur done
fIlicofilIime,come le Sauromatidi, ch'in rno al Ponto per lungo tempo guerreg*
arono,e le femine di Tracia eflercitaro- l'agricoltura 5 perle quai cofè
piacque Platone,che nella Tua republica gli huo ini, e le donne attendeflero i
gli eflèrci-r I indiflèréti -.tanto più non eflendo nell'- io, e nelle forfici
della donna minore in jftria>diquella,che(ìa nella zappa,e nel feure
dell'huomo:parlado,n5 della for 1, perche vn buffalo è ancor più forzuto F del-
pt% P A H f E -dell* huomoi ma dell'ingegno, eh* è pre prio deirhuomo:il quale
quelle Dóne, e hanno impiegato ne' iludij liberali, fon SECONDA. nj sofèfsione
di nulla fapere, fu orche l'arte el l'amare j-ricofiofcédone la iftruttione
a-Diotima:& osella infuperabi le efficacia el ributtar l'opinioni altrui5da
chi appre regli maijfè non da Afpafia maeftra dell' loquenza? Per quelle,-
& altre cofe chi fa sbehe nieghi la Donna hauer più ragione
•$fnabile,&l'-h-uomo d'arriattre? poiché Èchi perùerte la ragion d'amare,
intanto ma la giouentù mafehile , in quanto ella fimigiiante alla feminiie . e
tofto ch'ella ominciaipigliar del virile, cefla docci- are à fiiìiil forte
affetti . dunque la don- ta, fertza contrarlo, fin ciò preuale . Che-fe anche
certa vtiliti,rifultante da bnepiù oltre 4el profsimo, rende più ama •ile 5 chi
lìorrvedecome il partorir figli- titoli i IWriehire-il mondo di bella ftirpe, ^proprio
della «donna > Auanzifi pur 'huomoin generali : che nel fomentarla lei
partorirli vnel ; nutrirli , dou'è la fom- ha, no del di letto, ma del
difturbo; Miuo no non v'ha che fare . Et che colà riceue ti contracambio la
danna dalMiuomo ; fé i*n per momentanea diIettatione,torméf i , & dolori
intoferabili , (ìmili all'ango» «e della motte*? Haurià defiderato vn» t^fat
Euripide) il beneficio con la ricompen- rie fegue , che maggior debba
efier l'a- rare della donrra amata vèrfo l'huomo, ie non è quello déH'huomo
amante ver- r la donna .eperche queftòconuince del pùere jùnare ,:-non però del
così efiere l F s ap- l& .'PARtÉ appreiTo , per dimoftrartf > enfiatosi
ej fettualmente non mi apporta** in confa mattone fimilitudine di Filbfofo i
Aqiii le volendo fignificare il defiderìo, che & la fórma porta
naturalmente fèco la ma* ria efficaciffimo, non hebbe comparatìo ne più i
propofito,che del mafchioietfel la femina , dicendo , la materia defidera la
forma, non già come -il mafcnio la fe mina, ma fi beneal contrario, come Lrfe
». mina defidera il jtiafchiò, foggiurigendò e come il brutto brama il bello ,
dondel cauano due illationf contra le còte deteV. minate, l'vna, chela donna-
dc&teri riiafc. gi.ormente l'huotrio. l'altra, chela dòrp*, habbia ragione
di fen^b^o almeno di mi • bello, in fembiante della materia Yche'rtc fi
abbellifee fé iìón'p^I}?auaentméto-dA èJafbrma, ;; ' ^ ^-' :- °j^!/' — 7 ra v
Piacer pure ad Amo^èfìetfcorm ^l'addotte ragioni fonò àppàTtììtt^osi & !
fero vere,* fi effettuàflero df maniera.'die di donna crudele, oTconbfcére, non
s'h* «iene alcuno amate a la£nar gfaniai . Ò co. ine volentieri cederei Ve mi
difdireihcfa ; più defiderofo dì foluere> che diprouare,
'ma-douel'efpeiie-nziérnanrreftaJeg^é. • rezza d^intellettofarébée creder e il
cori. t-rano. è ben vero, che il legame ddla §ra titudineé tenace legame si-,
fenza il qua- le iJ beneficio termina in difetto ,' la q- ftilti in villania^
la beteuojézi* in fàe°hÒ, ma SECONDA. ì%f piaegtf èpm vero ancora ,
chequcliirà- W àyJLmosx fi godevi priuilcgio fi mo- ^,a porpiirgagliaEda^
durabile, così l'a- jjiaaìla preienza4e| fijócofcaldafi inconti pente, ouatpì
calorie }e fomminiilra il.fuo Co, e tolto ancora ^jrimouer di quello Ce n^
ritorna alla priéiBa'fua ciualita 5 ma il ferro imprèfio , che fia, ideila
qualità del ifuócoj molto più^al&ojra fi dà à fentir cai i*$ P ART £ r do,
di quello ifterTo fuoco , che Jo fcalda uà, e molto più conférua il riceuuto
càio re, che l'aria non facéa , contutto, cheii effe egualmente operaffè il
medesimo fuo co . Hor'èjmanifeito la donna diparti pii fottifi, e più gentili
eflèr copofh di quel che fi fu l'huomo , e per confeguenz; manco atta
all'eflèr'imprefla delle partì o ni amorofè, e non e ch'eliaca fti mata d manco
amare, perche ami più c.opertame tè 3 ma per quefto può 'ella facilmente ce-
Jar l'amor fuol, pèrche ama più leggierrmj te,che il veheméte amore nò può
dìfsimu larfi .fu fentéza antica d!vn Poeta Greco. Se Amor comprimiy più, ^pm s
'vicende , E fé 7 caiiighiy maggiormente infefì* . non cllendo pari h bellezza
, ne riceuédp ella eguale il piacere, ma Tempre lìain al difocto. V .... j Uè
SECONDA. iij Ne due legami fragili ,.e fottili ,fbn0 tti a córtririgere più
d'vn folo, beri forte} tenace : tìiatroppò adamatino è quel via
olo,colq:uale'AmorIegal'huomoinfer- itù della donna, e tale, che non fi può,fe
;óhda chi lo fperimétaj, conofcere, né an Ò in minima parte, non che fi potefìe
mai so dir'io) pareggiare, ò per gratitudine, » per cOrtefta , ò per mille
altri nodi , che urti fariano come Jfila d'accia fottile , in dragone di catena
di ferro durifsimo,per a qual cofa non difconuerri forfè efplica è la
fimiìitudine apportata dal Filofofo opra la materia desiderante la forma, coi-
nè la fejhina il mafchio , intendendo di suefta facilità dellajsiatéria, che
quantu- :è traimut^àd o^hi-aiiueniméto di nu.o J& forma [> per óbljaT la
antecedente , co- me defidèro^ dittiate generalmente, di tuffo na per Te
t'enacèmente,oue per Io co- Erari ola forma con tanto amore fi determi Àa alla
materia, che qnaPhora fia à lei ne- ceffarió di fepararfene , ricufa di
trapalia- te in altra, ma nella priuatione tofio fi di- fperde. e per quella
fìmilitudine diremo che poche donne fi trouino, che non hab- biano più d'vno
amante . e fcarfi quegli huomini, ò fono , ò efler douriano ( faluo fé nò
leggieri drfenno^che fono purtrop- po in numero) che amino più d'vna dona: - (
F S Per" **• J» A & T £ perche quelle fono alla materia fimifi, d.
fìderoia di varie forme, e quefti yafembra Ho la forma determinata ad vna
material l'huomohàdadire. t Tu sola miniaci .e chi nonio crede i n* Veggalo nel
celebratiffimo amore del Po trarca , fpetialméte nella canzone . .- , .Amor se
uu.i ch'io torni \al giogo anti;c,Er, |>ur morta la donna fu a^ e chiudetta
II mio caro thefi ro in terra trotta > . I Che mi è naftojio , ond'io fon
fimèndic; m j cerche non poteua più riuedere laiua he la amata, difpregiaua
Amore^e'fi godeu; in libertà, e forfè, che vn fi gentil cantore e compito
inamor3to non hauria hauutc donne , c'hauefferoafpirato , fenonall'a. morfuo,
allelodi(perchepiaceud ognV, fio l'effer commendato ) e forfè ancorai n'erano
di quelle , che inuidiando à gii honòri di Laura , hauriano bn*nato tfi
j>oter'eiTerpiù cortefi verfo vn tale inarao rato, che non fu ella. Ma
perche quelTvn modo , à cui fu legato , rottoera , eodeafi in libertà,
oltraggiando Amore . Diceva il Filofofo, non poterli Greche alcuno ad Tn tempo
iitefìò fofleprefo.dall'amor di molte , conciofia che l'Amore riabbiala fua
perfettione in quello eccello detto da Greci hiperbole , & in vjn'altro
luogaaf- fermaua l'amore èiTere il foueithio deil'a micitia , però hauer luogo
folamente con ?no,fi comv l'amicki^iaibmmo vfra po- -^.> . " chifsiml
ft. H* hiTsimi ha luogo; anzi le celebratifsime i narrano folamente fra duejcome
fra Pi- ade, e Orefte,fra Lelio,e Scipione . Co- oro che fi dilettanojdella
moltitudine d'a nici , fon ben piaceuoli,trattabili,galan- Ì5'ma amicijionfono
ad alcuno:hor quan :o meno gli inamorati di molte , effe ndo Sororc l'hiperbole
dell'amicitia ? E perciò biafmo io, e biafmo grandeme e vn'huomo, il quale
faccia dello fuifee- •ato verfo più d'vna 5 fé non à quello mo- ta, che di
cuore amando vna donna , non ^tenendola, habbiavn ridutto da sfogar- li tal
volta, che quefto non ripugua all'v* nicfi.amoré, però naufeo certe querele di
donnoimpertinenti, che fi lagnano : le eh. amanti loro fi farano,per cafo, con
vn aWprefcqueifolazaà, che da efle no por goho -ottenere ^dammitù quel c'ho da
lei, e querelati poi a ra&ione , fé ne chiederò à lei : Io biafimo chi p
ragió leggiera arra vòlubile,e difami hor.quefta,hor quella, come mefler
Lisdonto nell'Amor coltate, perche non 1 foifenra il grado della forma} ma non
gii biafimo donna,che molti ama ti aggradifcx, e quelli, quanto fi conuie- ne,
e comportai' horror fuo , conpiaceuo Jezza fi conferui> più,e men grata,
fecon- do), che più, ré meno feorge meriti in qu£* fto, e mofuellò , tale in
fomma , qual'e la che Ci deb- ba portare verfo gli, amati in manieratici non
fia per proprio di fectò cagione, che alcuno fi diitolga dajl'apprefo amore.pe*
che altretanto biaf mero io colui , che Iib$ ro vna roita, per caufa
ragioneuole, dalla feruitù di donna cerùellina, vi ritorni di „ «uouo,quàto chi
inciampa la feconda vo] ta ilei medefimo calicò, e quanto ripugna alla natura
della forma, efclufà vna volta? -dalla materia. Io non loglio pero alle -dó- ne
l'amare^er attribuir loro il kfeiarfi a- mare _efle ancora , fecondo
i'hiperiole' dell'affetto proprio, fi cónuertano all'am* te vn folo -. così
v*ri£cafi* fi, vero amore. ilcompiméto del quale c0ofifte.neHa.d9? termi nata
vnione di due icambieuolmert te inam orati, fi come nelkjnatura il com- pimento
del compofto, confifteintalma» tena determinata à tal forma > fecondai» loro
più perfetta anione , che fé bene & materia à tutte le forme è per
natura-di. fpofta, nondjmerto appagati defiderioi»
parte,perlaprefefi2adeffaromia^chenel fuo «embonceuei; quindi* forfè anco- ra*
che la donna a ma il primo , che à leHi Jia congiunto , come.quejlo,ilprimo hab
*>ia fodislatto al de^deiioibo^come trat to SECONDA. 133 » afe ,
&imbeuuto quel fommo amore? glia donna, non làfckndo à lei, fuor che \ difp
ofiti one pallina del: lafciàrlr amare. I la perche l'huomo al contrario della
do iordinariamente,par chenaufei la pri- lli con cui fi fìa follazzato > Io
veramerr-*> ; ho il prefuppofto del quelito per molto ubbiofo, & ho
Tempre vdito commenda- % e poco men, che paflare inprouerbio, Éprimo amore .
mapofto, che fìa vero,la àgione non difcorda dalle cofe determi- are .
i'àtìfetto della donna (almeno interi tì-amenteparlando ) è piccolo, e però è
tioì terminarli nel vir.ile oggetto, tant© ^rimanendo alla donna la
difpofitione .lisina, àll^eiìère amata phi éftenfìname- etyzrò la donna ftà
come agiata -y e fpatio a j ma l'affetto dell'huomo molto più in- emo, terminando
nella donna, coirieco* ratto in luogoangufto, viene iftarui di-f Commodore
tanto più, che non li refta la* fcfpoiitk*nepafTHia dell'amabilità , quanr :o
nejla donna , ogni violenza porta feco adio^ & ogni nferingimento
fdegrio.onde ti Petràrca,'c6 tutto che facelle la fuà do- nacosì dm ntìrabile ,
talvolta nondimeno come gerdify regi o -parlò di lei . li Penuria donna homiflo
1 Egualmente in #Wcalè ognìfmjtero . & al- troùe.-; r*»'«'(róì " '-' ■
■ Che fi papa rbwtalien* caduca f£ ^mar^Ms^^wrabUfHefj^U'i .Pertanto p; •; 1
huo- -*ft — - 134 P A K, T E l?huomo niufeala primario na,che l'hai bia
cominciatOjComei riftringere,oue al- l'incontro la donna rimane maggiormen- te
affettionata al primo h uomo, che l'hai fciapoflèduta , come à quello , che la
co •minciafle ad appagare, la quale impre£ Jione fi conferua in cjuel modo ne
gli anii mi , nel quale il vafo nuouo mantiene ii yrimo odore, ch'egli
habbiaimbeuuto.; • - Io raccogli© dalle core dette, che in va modol'huomo
defìdera pm la donna > in Yn' altro , la donna defìdera piùl'huonw» per
ragion dell'obietto , fotto forma d'a- mabile eccitante, eper ragion deli'
wfotM amatorio vehémente yr-huomoè pi» efB. fcacemente difpofta :verf© la^donna
.Mi Ipeffo auuiene, come nel yoier riempir* infuria, e con gran copia dJacqu a
i vali dalla bocca piccola» che più neridóda ma ridi quello , ch'entro vi fi
rfceiìa 5 che il tròpp o affetto mafchile 3 co troppo impe- to verfo l'amata
bellezza verfato, faccia «niello , che diffeil noftro Poeta . Così itdefio, che
feco non s'accorda* "■-. Tifilo sfrenato obietto 'vien perdendo , :>
Eper troppo /prona?, la fuga etarda. A què É© modo la donna, lagnale con men
via- lenza, e copia , riempie il vafo del fuo li- core preuaglia all'huomo.-In
vn' altro mo ^opuoflì aftermare,chel* dona maggior* ferente defidéri l'huomo .
per dichìaratio- ij» ideila qual cofuj pongali quinci vn ma> -'■: •'= "
febio SECONDA. 13? Ichio nell'età perfetto >nella corporatura zompito, e di
mimna delle Tue perfetti o- aimancteuole.quindr parimente vna do aa,-alla cui
bellezza non fia nociua mini- ma imperfettione.e poi fi cerchi qual del- li
due* riguardanti!? per oppofto , conte-, co.ciafcunadell'eflesein cui fi
troua,mag dormente fia .concitato ad amar l'altro * qui nonhaùrà^UogQj
jftimoio, la fimilituv dine deHamatiew^,ma.l'huomo con defi- derio maggióre fi
riferirà alla donna, di tjuello > -che fi* per far e la donna all'huo?- 010.
Ma queftfciiteffi- confiderinfi poi, co* me ( fecand«^intentionc della natura ,
che feiiipre ^propone il più perfetto)vno fott'ordiiwaill'altro. h dona, certo,
piti efHcacfimefiteriferkafltairhuomojCome ^ella^c1 babbitt» feakun mancamento»
deìk perfet**ahi} che nel mafchio fi ritn>- uano, eifcndochft nella
generatione di ql^ la,la naturaiCome di vigor macheuole s ar reftaflé quaiì
imezo . nel qual modo, anco fi potrà eip©Ère la particella , in coi fi có-
pifce IsEUofofica fiinilitudine , e s'inten- derà , duella defideri $ come il
brutto il buono, cioè» come il manco perfetto il pia perfetto, cosi confiderata
la donna, vierfe in fembiante di maceria, rifpetto alla for- ma, à desiderar
l'huoraò, cioè d'informar ■fiy anzi di trasformarli ( oue far lopotef. fé) in
huomo. e «on eredofà dire il vero) «he fi troui doanaaimondo per bella , &
r . ,■ ama- 13* P A R T E amata, che fia, à cui fé fiifle propofto qùal delle
due cofe eleggerle meglio,.ò'l reftar fi perpetuamente donna , oaeroda alcu- no
difpenfatore nelle leggi naturali, eflèr. ridutca alla perfetti on mafchile
(nel retto- pan) non credo , dico, che non eleggerle; più tolto d'elfer fatta
huonio, che di rima? nerfi donna : oue all'oppofto non mi cade! in credenza,
che fintrquarrehuomOjche; bramarle giamai diùétar don'na,fe non fdj le vn
qualche piii,.ch'efeminato Helìoga* balo,o beftial Nerone, immeriteuole d*ef
/èr'huomo : ne merauielia v che da tali fi brami eflèr donne, poiché fi fanno
attioni per parec beftie. _ ' .';' . £ non mi fouuiéne d'hàuer ne anco lèf to
nelle fàuole de' Poèti*, cné fi &n lecito na , "come ini (occorre dì
Ceneo , per be4 neficio di Nettunno, di fertiìna conuertfi to in mafekio,
d'Incèdi Tfrefia. mahuo2 mo trasformato in' donna t a me non vieirp in
fantafia.huomo copulato a donna, èfa£ tone di due felli vnfoggetto folo, Herma
frodito,sÌ5 ma quello per gratificar Salma ce inamorata. e fé Scitene Ci facea
naò huo mo, mò donn3 , ciò ìi auueniua, fecondò rna inconfiftente mutabilità ,
e fé Ceneo appo gli inferi , fi narra tornato femina , quello cm luogo di
caligo. Ma quello, che SECONDA. 137 che feuolofamente fi dice d'In* , non è già
fau ola/ come teftifica Plinio, che le femi- tie fiano alcuna volta trafmutate
1 mafchi, fecondo eh' ei racconta dVna, che dopo ef £re fiata lungo tempo
maritata, per no- ine Arefcufa , fatta huomo , -e nominata Arefconte> prefe
poi móglie, e d'vh'altra> che il giorno ifteflo delle nozze diuentò Fiuómo,
détto Lucio Coflitio . e non è co fa imponibile, che la natura eccitata da
quegli inuitie titillamenti interni, che ne fanno rinuigorir le mèmbra,
maflìmamé- te le atte alla generatione,trafmettefle ql- ìo, che da principio , per
mancamento di caloreY teneà' dentro rinchiufo . e fé vi è chi non riceua il
teftimonio di Plinio, veg |a in Plùtarchò quàtb è ciò naturale , che anco nelle
beffie,. non che ne gli huomini occórre 5 fi come ^ii nella vita di Thefeo fa
memoria d'yrm capra , che apparecchio ta per éiTér facrìficata ^ trafmuroffi in
vn beccòy'onde la Dea,a.cUi era ittituito il fa crificiofnominòfli Epitragia ,
dal becco detto dà i Greci Tfagós . Ma più appreùo a iiQi non fi legge, che
dell'anno 1456. *- doana, per bpmeEmili^flopo dodici an- nidi matrimoni
O^Càhgiata in huomo, & reitituitaì'e dàniiàritó la dote, per coman fomento
di Ferdinando Re di Sicilia, con làmie moglie > e perciò facile era, eproua*
feile, che Ricciardètto,apprefio l'Ari ofto> perfuadefi^ a Màlàìpinaiche per
beneficio il ' " ■' l ^-•;'-'" . • '• 'di *?* parti di quella Fata,
hauefle ottenuto, che Bradamate feminà,ch'egli fbffe in pnm A. ì&
tìcò'nofcìmèhip d'aìcuaa imperfettione, che in voi fi troni , non naueftè à
prende- re ogni figurtà di jtràpazzarne Tempre j fi perché fi cònpfcaj ch'io
parlo (incerarne- te ciò cfrip fento ^ e cq'1 mefchiarui alcu- no de i voftri
lineamenti per entro, mag èioriede Js'acqùjftì alle lodi , che merita^ mente vi
C\ ^annp.V Voi belle, voi amabili (opra gli hubm^ìj e vero, ma che? la na-
tura, che-v|lsia kwM&Qn &M&W& &fM$%*f> i fi fcffe
fòtto1ooXareb^e,né dó|i3ape|itu> fi va certo rnòfiro' . I^gu^to la i^atura^a
li^li'intentione disperare perfetto, e cp fegifeWmenféii màfchiÒ Ylàllònna cerr
to è va mancamento; ma in quanto il ma* q tìairiàj eperche fon p;ù le cofe
imperfetta Fh tewa, che le perfette, come più tacili al brodurfii per
auuéhttiràchi ben chiarir fé %-* «e \i4* ■ p a k t:e € ne poteffe, trouarebbe
più donneai moi do, che huomini'j onde.volgar mente fi , ce. TrouarnYette dò ne
percuotilo, feti tefimetteflèroimano. - Ma qui mi fi attrauerfano due dubbi
Jvno e:.fta.ndo la moltudine delle donnoteuano, per con* u ngerfi ad yna dorma
fola, ne anco le ce iaia de gli huomini > hauer mai fino in pb a noue, ò
dieci mefi più d'vno, due, \o in tre figliuoli : o diciamo ancor fet- ,fe tanti
ne può.inyn fol parto produrre ladonnaj antiquato più.huomini fi fof t-o con
yna donna, mefcolati, tanto me- atto fi-rédeuaàlfenie alla genitura, co §
ÌÌ,ve4e 'nejlidonne publiche, le quali #ado partonfeonoj ma ben poteua vii*
jomo.fcte? coU'accpppiarfi à molte do* ^.genera^ mokicujdiae di figliuoli,
& ar • ?chirela giur ifdjttyione della Natura, co. ■ erbeggiamo ancor-a
(;per, trasferir la finii : •udine ^Vtupmo ,ii bruti ) negliar-i [enti, vnibl
pontone >vn folo.ftaiìone, . ijorp folo hatìarealla fecondità di mol* :
gemine de|ìa fu^fpècie, Vi s'aggiunge, ìe quando a eri
itiCa"méte!^n'Ìt?Sin v'na perfona fola,del- m>i e d^lì'd&rfrfeflb
càjpace 5 rotóda di *uw. ^òVfqUa&rò 'braccia > e gambe al-
mam&fiQtìtè dueiV'óltf 'fimìlia quelli di Ito wfgtòd^ali^B^hle:c^polle,_
Co- giti C- 14+ PAKTE giunti nella ceruice . e perche gli huom: niall'hora di
cosi robufto corpo, in ci nfpondeuano le forze alle duplicate m sì fa moke) à
proposto £ mofìrare que- vicendeuole deiìderio de gli abbraccia mti, e
manifeila infieme la imperfeteio nella diuifioiie de i felli; e però s'ofler-
Orfeo hauer nominato Gioue ma- ìio > e femina , cofa che ancora efpreflé
ierio Sorano in quei verfi . v Rede gli hnomim è Dio potente Gioite , De gli
Dei genitore^ genitrice: il che , non lo di Giouerma della Luna, e di Venere
detto:onde leggofi que'verfì divergili© landò fa, che Venere appare ad Enea.
Moftrando àliti la via la. madre dioicoì no e mafculino. forfè per lignificare,
che la fTanza de gli Dei è così copita in vn fog tco, chequello folo può per fé
ciò , che i o difetto del pàrtiméTò no poffiamo j Eccole noftre belle Hefp eri
di, coltiua ci de i diletteuoli giardini del delitiofiiP* no Pfafòne. guardati
da vn Drago inde- nne quello èia cuftòdia della bellezza, minile.peróhe ficome
giardino ameno, P G p« 14* P A RT E per ben fìtuato, fecondo , e cokiuato d
fia, tolto conuien che perda della natii bontà, e dell'artificiofa coltura ,
calpeft to che venga da gli indifcreti paflaggiei depredato dalla ferocità
delle beftie . ce li beltà in donna, oue nonhabbiacuft 4ia di pudicitia, ò
almeno riparo di cau la s ratto viene indifpregio, non folo chiunque l'amaua,
maetiàdio di chifel fatolla , e d'Amore ifteflo , il quale , tu meno ama
honeftà in bella dona, che s' mi cortelìain donna amabile . lapraui temperata
di fapere , e di bontà, lì che r riefea in aiprezza,è vna fìepe Gngolarifl ma
cótra la infolenza altrui, onde ci èp caro vn minimo ^atto di creanza d'vnad'
na honelìa , e più apprezzato vn fegnó- beneuolenza , quantunque fcarfo jche
mofìrationi , e carezze per notabili , e) (ìano, e molti delle poco riferuate .
la di na tenga opera di non eifer macchiata, 1 eh colpa, ne di fofpittione di
colpa. Ma in vn de i due ha ^a traboccare ? s'io pa locomeFilofofo , ammetterò
più tolte ch'ella pecchi nella fofpittione, conferì do intatto l'intrinfeco :
perche s'hà da r minare nella confidenza, che la virtù nne viaa:efe qual pria
appare in vtftaietal vifta ajpra}e ria > Via più che mortele dip upene
amare. Tanto commendò nella fua donna que io principaliflìmo decoro, che per
bellis- sima che la celebrarle , lafciò in dubbio juaPelIa foiiè più tra bella,
e honefta.chia riandò alcuna volta la bellezza, e Phone- G z H 14* PARTE II,-
ftàdue gran nemiche .non gii perche da no fra loro cosi grademcte nemkhe,ch'\
na non compatifca l'altra : ma perche el fendo grandi ciafcuna per fé, marmarne
tem Laura, tantoché nemiche fiano, fo gran nemiche 5 cosi compagne fon era
compagne . & à lui erano gran nemiche poiché dalla gran beltà haueaquei
rapi menti, e dalla grande honefta hauea oik le npulfe tinto vehementi , che
(peiìò h combatreuano,come naue da venticoft erari] agitata, e quado anc
riabbiano fra fj nemifti,e lite ^corne dille Ouidio, fon be atte à conciliar/i
in maniera, che oue co» cordi Ci trouino, Ci moftrino l'vna per l'ai tra
maggiormente mirabili ; cheharmo ma in vero più foaue.non Q può: co ne or 4; re
di quella, che rimira dalla berti,e dal . la honeftà, tramezare dalla madri;
edili; correda corrifpondenti intèrne in queflj guifa , che il graue coll'acuto
trameza, to dalle voci frapofte^'hor più spaccona no al graue,hor più
all'acuto,in dilettemi Mima melodia ridonano. A quelli ec. dimenti delle
foauiffime delitie amoroiè non vengano ammcfsi fuor, chei le^Q. mi,emeriteuoli
poflèffori, tali faremo ga H ercoli valorofl , e fingolaru Trap- • '49 PARTE
TERZA. Rapas siamo alle maniere d'acquiftare,e matenerela gra- tia dell'amata 5
che diceuamo w efière ìPomi aurei, de i quali Amore no è così largo à ciafcuno,
quado «e fùfcarfo à quel gentiliflimoinamora- to, che ci è flato fcorta p
l'adietro.il qua- le di cosi gra merito com'era s tanto fecej e tato fbfrerfe
in vano . Sol pervenire al lauro > onde fi coglie acerbo frutto : che le
piaghe altrui Guftandoy affligge più, che non conforta. Il Pomo certamente è
così cóueniente ad Amore, come fia Poliuo ì Pallade, il mir lo a Venere , il
Lauro ad Apollinea The dera a Bacco . anzi il Pomo e pure ì Vene re iftefla
cofacrato (c'habbiam detto (igni Bearla Beltà , propria ragion d'Amore) ónde né
r giuochi antichi , oue della Bel- lezza fi eóntédeua, foìeafi dare in premio ì
chi vinto haueffe,vn Pomo d'oro.e creb be inantkòproirerbio'. Percuotere co'Por
mi, cioè inùirare all'amare . onde il latin Poeta dille. LafciuafanciuUétta,
è fugge a i falci, E brama ejfer la prima adeflh vifta. e iti perfona
d'vn'altro racconta , d'hauér ma- dato al fuo vago diece Pomi fenza
dubbio meglio perue mito farebbe à Giunone iie, alla più fag-» già, a Pallade j
ma dicendo, Alla più beU la, non fi poceua, fenza ingiuria, leuare a Venere .
tanto più , che l'altre nelle prò- mufloni loro, nò offeriuano in premio CO: fa
, c'haueffe che fare col Pomo 5 fecondo^ che oftèriua Venere, che beila dona al
giu- dice prometteua. (lenificandoci in oltre il leggeruifi . Diali alia più
bella, quato noi, debbiamo edere ricercatori dell», belle/*fv nelle donne
amabili , nonché lì difconué ga 1 Dro là nobiltà i Tingerlo, la virt.i, 3fr
qualunque altro ornamelo» e decorose», nteuole di lode, e di iìima5 e poteuafì nel
Pomo eccitator della nifa, fcriuere. Diali alla più potente ,. Diali alla più
faggiaj ma perauueiitura ì'vna, di buon taléto l'hau- rebbe ceduto all'altra?
che oue lì fenti me i touare quefto nome> di più bella, m'Uin* puote
fopportare d'elTere, ne anche in>giu._ dieio, vinta, perche la donna, per
faggio^ per nobile >che fia , ancor che tutte que-' ite cofe reputi in fé di
ftima grande>come j fono, fecondo il vero 5 nondimeno in co-- fà veruna non
preme maggiormente, ehe: nell'effer bella , e fi vede quanta ioduilria vi
pongono^anto tempo \aJpendpno le> r Q don- TÈRZA. ITI donne ,■ ò per parer
belle , ò per occultare ti più che ponno, i difetti , che le pofTono far
«giudicar brutte . fia pur modefta , fia pur mortificata vna fé mina, che fé
non le diaccia d'efTer nominata bella, & alPinco- rrojnó lefpiaccia eflér
detta brutta, no ha orecchio, nefentimento. e più le giouerà (empre d'eflere
ironicamente beffeggia* ta.co'l nome di bella,ched'eflère fincera- mente
biafimata co'l nome di brutta 5 fé bene può eileré;che ditìì muli. Troppo fuo
na bene [entro le orécchie feminiliil no- me della Bellezza ..& a ragione :
concio- na- che, fi come in vn leuriero , non tanto fiàttendela Vaghezza,
quanto la-veloci*. ti-, oue vna di quefte due parti riabbia dà prevalere';
& vnafpada non tanto fi atten de lucida, quanto tagliente (ma oue bene
^accoppino; inficine vaghezza , e veloci- tà ; fplendóre, e taglio ha
poimeglio) do. ufend© fitnilméte preualere in alcuna quau liti la donna, che
non ie^habbb iri'perfet^ laone «5 cerchiamo che nonappaia tiiaenca» dibellezza,
hauendo ella'pifcragion d'a* mabile, che d'altro , erappreféntandocift amabile
fotto fembiante di-bello» il qua- le, qtiado poi fi renderà d'altri fregi adoi*
no. quanto più n'haurà, e più notabilità- to maggiormente apparirà lodeuole ,
& compito . e Però tu chiunque fai ftima della grati* delia dama ,
nontiaffaticharsin celebrati" do 1J* PARTE do qualità in eflà lei , prima
che Ja Bellei fca:honora la nobiltà, commenda le virtù- di' y predica i coitumi
,-Ja gentilezza , sì ina habiti l'occhio* che ciafcuna diquefh approuationi
appaia radicata nella Bekà e fé taMior fra i'ire, e frairamanchi^'oc. corre di
biafimare la donna , lagnati delk crudeltà , della ingratitudine , dell'orgo-
glio di lei, colmala d'ogni decrattione , ti h concederà per fino ad vn
certotermine, e rideranene Amore,pur che no la tocchi nella beltà : perch'egli
ha pofto ogni for- te di detrazione in bocca de gli inamorati ha loro folo
interdetto il bialimar la don- na per brutta . Qjiate volte ella fente, che
hauendopureall3 bellezzarjfpetto, ti & jni di lei, ti quereli, l'accufi,
giudica, che tu lo faccia per fouerchio amarla, riputai dola pur'ancobellai ma
fé tu ledetraggi alla bellezza , conofee chiaramente , che non l'ami più, che
la difprezzì : perciò fé punto d'mcUnatione tiportaua , tela cóì nertecoutra in
altretanto odio 5 edouca ben'eifere nel fuo maggior delirio per do tfero quel
gran cantore c'hebhe à dire . , uimo vox danna, brutti e men'auitedo . &
ch'ei fi voleua leuareda quell'amor del certo .ò pure pensò di portare vn
concet- to inufitato , il qua! fi vede, come egli acr compagna/Te co'l chiamare
ad vdire vn'ia cedibile miracolo : quali che ripugni à ^utti i principi)
della.yentà^ cb'Akuno ccj • * ■ * >i no- T fi R Z A. vgf tóftédò vnidoria
per brutta , l'ami pure. 1 perche "Hdratio non prefeà ricantar di Jcc, ne
di quella vecchia, che pretende* la, ch'egli l'haueflèhauuta inchiedere, :he
non le hauea però trattate ne dà-vbri* :he^ne-da fatucchiare, come prefe a
rica- ddi Lidia , ediCanidia, vna mórdura l'vtrriachezza^'altra di ftregherie ?
£cne quelle hauea dette brutte, e vecchie (ch'è a fecó da villania dopo la
bruttezza) che Wfatti l'haiiea tocche fu'lviuo . dicendo ttell'vna; 4: Cupido
fugge te , e* hai lordi i denti. Te j ciéi imitano 3 e ùrefye, * netti ti capo,
t phYfotto. &*loue la leggiadria, doue il colori & Ahimè e fuggito ,
doue il miuimentó ì e del l'altra , così acerbamente biafimando infili legarti
da non mentouarfi . di quefté non fféatoj né pensò di ricantare; e le Fhauek fé
tentato , non li farebbe riufeito 5 -prete bène i ritrattar fi H^ràtio delle
cofe dette còritra -Gamdià , tlfcui così bruttamene flràparlatohauea'jfcoprendo
le fue poltre Pèrìè^ hìa rtonl'haUea chiamata Bruttai & cautamente inqUèHa
ironia nel difdif fi ' Tu pudica , tu buona 5 Vajfegierai pe'l cielo &■ Uà
d*tro, lafciò di dire , Tu bella , perchè haifendo dettò di cantare il
falfo,YOlfe trattarla da malua- Igia^e dà itàpudtea;5«nà ho da brutta.Qua do
hauea detto mal di Lidia, moftra, che G f ih* l!h auefle fatto pei rabbia, e
gejofa ,' vtfit doh anteporre Telefo , lodato da lei . n« lippe trouare
principio alla palinodia ma pili li proposto per placarla^ farfela bem uola,
che dicendo . Dinttdre belilo figlia afta* più bella . Pei la qualeofaammomfco,
che ne da fcher- Zo , no 6 la/ci vfcir di bocca qual fi voglia armante
defiderofo della graua della don- nafua, parola ch'ella poflà. giudicare, q
Spettare detta per. fe:, che -la rocchiin «metto particolare , poiché in quefto
Po* mo d'Amore è fcritto . .Diali alla più bel- »>*ró fola bjfogna darle ad
incendere convella ha da te riputata bella ( ,che r*>a dice, Dia&aila
belli) ma ancora Cornelia fiaftimatapiù bella d'ogu'akra:, fé più d'
Qgn\iltra,amarladei. i E ben lecito alcuna volta > accioche la donna tf
habbia i nconofeer-e dej troppo filo faftp , p-er cagion deiquale fuole abu
fere la/oiierchiafoggett-ionedichi l'ama, predire, minacciane ;à hi il
maocameo.? *° diqueila orgoglio/a beJIezza,e!di quei Ja .fiorita età, per cui
tanto ù perfuade. cq tìpmfe adire il Petrarca . .-■-';,# Se la mix vita,
dalpaffro tormento ih Si può tàffehermir* , e da gli affami, ih £tiÌ9. Vfgg£Qe*
viride gli v Itimi anni \ .-. Doppi, de isbery>jjìt? occhi ti Ifttuzftcmoj»
tonquel cM&gue . ma foggiuagei che 'Purmi'dard tanta baldan^ .Amore, ■
Ch'io vidifioprirò de i miei martiri. SgUai fatto ftati gli armi, i giorni, '
t'hìfre. K$ pai- Hntefcèflè pur'amòròfo,e là viene icitàmente a riprendere
della fùa renkf- à, e a porle àùanci gli occhi ^atiuenire ? Ififo-'bifògha
eflere circofpetto nelmot- •ooiàrein pregiudicio della Bellezza , irte porta
fcritto a lettere d'oro intorno al «tflo. - U: * \ liòn mi voler toccar 5 ch'io
fon d* Amor* i'\ deca pur la-donna ih o gr? altra cofa (cori tiferettione però
) ch'èper per foppòrta-' n patiehza^ualunqu'e biafm opprima che fùeìlò della
bruttézza, e dbpo qùefto Pef ferie detrattò in quella cofa^hè- ne fà]p-»
eflioné, che quefto è naturalmente ma- ageuole da efler fopportato ad ogni
forte li perfora, s'ella ti profeffiotìe, di cantai :rice3 né labiafimarnsllamufiea.,
fed*ho- Mà, non le infamar latria dici!tia:ne1re{to &ia(ì
nValaà-bòccaWperta1 a tua foderarti**- ^.particolarmente di quella forte di
biaf mo, chefir può anf ikuireà lode, che fé là iettami brgogliofa, ella
ftimerafli magna ìiimà 5 fé fiera, modefìa; fé pertinace j in^- uiolabile 5
quietali fono accufe , e de- trattieni, che fuònano ancor bene, molte
volternegli orecchidelle donne Dianoia- te -e quello, ch'iodico deiracd&far
; la dGJùàd:0 l4uomo è|già in ryóf felTo' ò Jn-o&rfioàlmeao. a^poMe della ,
e della gratia. i oi adefeato , che tu fei , ti s'incrudelifce :>ntra con le
faette dell'orgoglio , e della ! roteruia feoftumato co fiume, degno di
aftigo,più che di biafmo, fé vi fi troua in mando la Nemefi caftigatrice,
racconta* e permanenti gli amori, fi di méllieròh \ non kfciarli ciafeheduno
per fé vacilla- tifolitario j perche Amore è fanciullo , unafcherzarecongli
eguali , tanto poco li trattenirnéto,che troui» fi rallegra,n'ar reca diletto»,
nia feompagnato , e troppo, li fua natura fotcopoflo alla £f enefia. bifo tha
adunque accoppiar gli Amori à due {due. quello venne à lignificare l'antica
lauola d'Erotey e d' Anterote . quado Ero se , cioè Amore feompagnato fi
trouaua* ftauafi tatto ritratto, afTidrato, e non cre- fceua : ma in compagnia
del fuo Aritero- te, cioèdel reciproco Amore , s'aumenta Fiia , e tutto
baldanzofogioiua . Quello ifteifo^olfevna volta accennare anco Ufi Jofòfo , il
quale negò effer perciò ne gH Innamorati l'amare , non vi eflendo il ria- mare
i E fi trouera fra le donne tale , che jfi prefumerà «frhauerèad enere amata,
di* sprezzando, ftràtiando, oltraggiando |H iamanti ? pretiàgliafi quanto può
della wa i beileiia «oóieè^ 4he opgogliofa pttfiime , lo,» ' che i \ 1SV MRTE'
che tutti i cuori khabbiano ad etfere feù- datarij, e vafalli , macerifi nella
fuperbia fua, no trouando chi l'amijs'arrabi j,m*o dij., mi maledica, feruita
da nell'uno, bia- simata da molti ., -fuggita da tutti, tal che,
ò-rimagaperpétuaméte fchernita da chiù, que hi fpirito d'amore, ò impari à mutai
vezzi» rendendoci piegheuolé con la gra- tra fua all'afFettione altrui 5 ma la
bellezza «t'vna donna gratiofa , e ricrjnofcente, in^ uaghifca gli animi
giouanilì.dgliotchi di lei&mo.propoftì fpettacoli^&imprefe da
glramanti, cheigara fi sforzino! diTupe*. rare i turali, rifuonino canzonile
poefie^ compofte inhonor del nome fuo. & (i come fopra l'altre farà bella ,
e gratiofa jt Così ancora fuperi ogn'altra di gìoriofi fa fti uè le fia lecito
con vna diceuole aiterei «a infiiperbita, non già contra gli amanti^ ma -ben
fra l'altre donne , d'infultare-all* fcortefia loro , con dire talìhora . e chi
hi dato à quel caualliero il valore , fé non li beltà mia ? i quel cantore la
voce, fé non la beltà mia ? i quell'ingegno i concetti* (è non la beltà , e h
gentilezza mia ? Ma alla tale chi hi tolto la feruitù di quell'a- nimo
valorofo, di quello fpirito eleuatOy fé no la ingratitudine,'e l'orgoglio di
lei? Perche Amore, ò dóne, Amore no èvn fb: lo / ma fono due gemelli , che
amano il tfafiuìlarfririfiémè". Maquefta éptfr gran cofa in vero, che
mente pare(per fentert-' za' | TE ^2 Ai. iS9': Hi Marco fullio) manco propria
del- tuomo , cheil non rifondere ih amore quelli, da squali feiprouocato^ e non
i • meno non pare , che pérfona vogha.ef- r vinta nell'odio3ma nell'amore,: che
pò-? *i fi curino di pareggiare chi li ama. do- squefto a fé non che al mòdo
forì'hog- dì tanto (corretti , e peruerfi i cofturai, giudici) , che quello no
fi ftiraapreua- re a gli altri , che non l'auanza inmali- WÌ.e pure la
fapientifTima antich«à,nó jrì geminò gli odi] ,: come geminò gli a-» ion . i
quali non Solamente debbono eU ìtte-così dde ,xk'vn di loro troni nell'ai
f&nre , Pakro nell'amata,} ma due nelto- vanteimedeGmo s'hàno dantrouarenmo
e 1 quali partédofi da lui vada à ritròuar, amata 5 l'altro rimanendo pure in
lui, i b l'amata inui'ti.. ,-.--.■■ - \, E^ueftì fon quelli, che vna volta ap*
*eilo vn giocondiffimo raccontatore dei iadicio delle Dee , prometteva Venere,
a aride, quado haaeJTe pronunciato»* fuo auoue, :Himerb^& Herotc, ciofe
Aws»m i^tà) eCupido vdallly*o ^ceu4,Qnidio, ,faj perche ìmavu'y, chiamabile
degl'afe ;:ro Marciale. -, • ; f t .Aedo che enfia amati i è ah Marco , amt*
?vno che douefle rendere amabile lo ftef- ^Paride y l'akro *d»e andane à
ritròuar* Hielena, e facefl'ela codefcenddreall'amor & colui.,
ch'arin'dali'amabilir^ accompa* M. u sna- **o> PARTE pàto , equinci non fi
tolto dall'amor^ ramante la donna commoffa , eperfuafa, dà ricetto appreffo di
fé à Cupidine, ch'in vece dell'aggradito meffaggiero , eHa m rimandala foo,
come fcabieu ole nnncic all'inamorato, e così faffi perfetto il «a* mero de i
fopradetti quattro amoretti, co vna Amabilità propria,|&yn Cupido fora
itiero,che appretta ciafcheduno de gli a- mati vierfà fog giornate. li primi
due ii ma dano pomi l'vni'altro, gli viti mi due poj biadano faette cótta. Ne
prima i-due an- tecedenti , che dall'amate precedono deb bono fchenr.are con le
fa ette, che fianoed traci in giuoco, & habbiamo contratta do raeftichezza
co quegli altri due dell'ama ta^Sai quali fono i Pomi» e le quadrelli éoncui
vannofi traftullando gii amori, e mandando } e rimandando ? diciamo prti ma de
i pomi . quelli fono (per quanto io Ktfauuifo ) i'vno l'Affettione dell'amane
te,l'altro,ropere,con lequali.fi affaticai perche la propria affetti one rifeca
grati nel cofj> etto della donna fu a. Affettione^ quello è il primo Pomo
preciofiffimo^c ftporkifltmo jcheprefenta Cupido auan ti gli occhi dell'amata .
perche poche &»' ranno quelle dóne,cheprédano ad amar-* ti (ad vagellarti
molte) prima chefappiai, iio d'effer date amate . e vi bifognera, à vno
ftraordinariò sforzo d'Amore, ò vna più che (ingoiare Amabilità dal tuo cato,,
pre-i T E R Z A. i6j pretendere , che la donna fia lacrimai andarti il fuo
Cupidine . e queita pon- io la differenza fra gli Amoretti: che : i mafchili
-incomincia a giuocar Cupi- %l e ribatte l' A mabiliti -, ma de i femini
,1'Amabilità fuol cominciare il giuoco. Cupido feguirlo. ne prima Helena fu fìi
olata da Eroté , mandatole da Venere, prò di Paride , ch'egri ifteiFo
d'affettio- »amorofa commono, già già per defide o di quella nauigaflfe in
Lacedemonia . principio fti nell'aftettione dell'aman- za fomma nelle
opèrationi amabili>ché tu fai opere per renderti amabile, e che éramenteirdn
amiyquelVè fimulatione, ie fi comprai contanti , che quando poi uerai da douero
(& amerai al certo) ere ilo pure, che Amore non vuole effer bef ito) non fi
troui ih té Amabilità veruna. : oltra , che rìon ècofaal mondo più de- na
d'animo Amo^ofo, chela (inceriti -> dal fi voglia nobile attioné ancora ,
non he ramoroèirrtóko più fiéfcè compita in «no diperfonà verarhéte
irtamoràta,ché 6 fi in altra qual fi voglia . Amore Amcv e dà nerbò alle
braccia , velociti alle ga- e, tuono alla voce, viuacità alHngegno, aanierà
alla convterfatione^fplendoreà' utto l'huomo ." Q^efto intendo , che fia
uuertimento àgli fcuomini , che debba- io finceramenteamaré; non che fiaferu*
ruìo allfrdòiWcJ.c'hàbbiamo a dubitar^ del- tól /ARTE della veridica affettione
de i loro amanti perche feleattioni faranno veramente^ morofe, giudichino
fecondo quelle; e f?ì ficunno d'edere amate 5 e fé mai versoi* ingannate da
certi ,che non amano fe°noi per capriccio, fappiano chenonriman giamai il più
ingannato dell' ingannator iiteho,e che non vengono eflè ingannate pia Amore ,
chea tutti i (Inceri, e credul ìnamorati, e feudo, e protettione j il qua
;P,e?° chl ha Prefo aeA- ^Ioue flaue#e pofto inditi j ma- nifjftì nell'oro, per
cui fi conofeeffe il r* ro dall'adulterino* e njflùna cofa.taie h& ueife ne
gli huomini collocato, onde così fpeflo auuiéne , che fotto fpecie di bene
fiamo ingannati . Dehperche, ò no fi le*»* gè in ftòjjte i ciafcui? di noi
quello , che portiamo nel cuor celato., ò non ci fece la natura nel petto
quella fcùura^^ueajio TERZA. 153 tiri Egitti] , da fcorgere alcuna volta
cheDdentVo a noi Chiude >> che ve- fmo affamimi belli di fuori , bruttim
mi il'interno, e molti, che noi fpresiamo, rchefembrano in apparenza deformi 5
» guifa di Socrate ) al di dentro precio- ìmi . fu chi fcriffe della ragione
del co- feere l'amico dall' adulatore 5 ma più ■Scile éil difcernereilvero dal
tinto a- mte. l'amico conuerfa Hberamente,par francamente, tratta rifolutamente
5 1 a- mte fempre è fofpettofo, rifpettofo,tre mee, di maniera timido, che non
ardii- manco di fauellare inprefenzadel a do r onde alcuni la nfolfero qui.
Chiama 'aitarla paco:al che fauorifcéil poetai l'bi puh dir corragli ardi* mpwd
foc ;.& framence «gli effetti d'Amore , non e à il piti leggiero
-ilp^UrrottoWlf^itofilenm.Duqu^O fètco,che tanto fpeflo al Petrarca occor ^come
appare in o^uel fonetto . ■Pien d'vn vagopenfier, cbemi dtjwa, K in. aeir
altro. ■ , r jpiUvdtegixderbelfimhtante bwnmo> li térauigliauà , echiedea ad
Amore. • \':€ùme fai Wjcónd'tfu fata foggi** , rMeno , per fin voler , le voglie
mtenje} li' ual concetto più modeftamente fi adat- tai voler
fauellare}cheaU'attovenereoj ^béne in quello parimente accade, che il volta
fiamaimpediti dal troppo amo- * re. J*4
re.imperciò che Ja sfrenata volontà ti *e Ji fpinti a fé , e li nuoca
alle parti fu non, occupando Ja facoltà delrfmaoù re, onde ne lW
l'impote'zaall'altrep ti : perche no «Bene polliamo noi dar'op con fomma
efficacia à due cofe infieme. la che fi vede ancora nel parlare, ch'elle do noi
fommameme intenti ad vn penfi ro, o rompiamo i concetti à mezo, ò prPiù chffe
co m di eloquentifiimi 5 tutto fonafle faconda tanto più, chele cofe
c'habbiaàdirepc ingannare la credula donna, puoflele ha »er premeditate d
cafals ma nifluno prem altera, cred'io, come hauere a parer eoi io, e infenfatoi
quella d6na,alla quale* inamente defidera di piacere, e di manife ftare gli
affetti Tuoi, co'l pervaderla a ri conolcenza-. Horatio aggiunfe à queft
lUieakri fegnali di nonpocaitima . quan co dille. - Ufilentio^lUngtter connine*
amante •> E daP'mtimo fianco rifiato efbatto. quei! lonoitrepricipali
indieij di veritiero ias TERZA. \6f [orato . il languore , forco di cui fi com-
rende il pianto, il pallore, lofuenimen- . il filentio , àctii fi riducono le
parole iterrotte , le prefe vnaper l'altra, i con- Jtti principiati, e non
forniti . e'ifofpiro con lui la palpitatione del cuore , il tre- or della voce,
e fimili. i quali tutti eccel ?ntemente ilnoftro cantore, che non la- rio ,
perturbatone amorofà , che no prò ;afle, comprefe nel Tonetto . T erettivi?
babbi* guardato di me%ognaio\lt •rincipalmente fi querelò della fua ingra« a
lingua, dicendo , Che quando più! tu aiuto mi bifigna, ' Ter dimandar, mercede}
all' hor ti fiat Sempre più fredda, e fé parole fai, Sono imperfette,; quffià'
huom3che fognaàh- Ìjl eìpreflè. il languore ? foggiu ngendo i » . Lagrime
trijftete voi tutte le notti '•■••*' Maccompagnatetfu'iovorrei fiat foloi
" Voi fuggite cUnaniy alia miapace: vltiitìa- mente i fofpiri nel finire .
. . " . > ' * E voi fi pronti à darmi ango fiate duolo 1 Sofpiri,
all'hnr trahefè lenti, e rotti ; fé ben poi il Petrarca corrifpondendo adHora-
tio nel numero, e nella qualità delle cofe, che vii' am ante conuincono, par
che in ai- cuna parte a quello contradica> attefo che H orati o vuole >,che
il languore inferifea inamorato 5 oue il Petrarca fi lagna , che li fìano
mancate le lagrime, non meno, che le parole. ' Prè- %Ù Pn fentifi il t o Cupido alla donna, e le
mani piene di Pomi > imperoche fé t intrinfecamente amando , così chiuder;
l'ardore nella fornace interna, che no n'ch ioàesiotìti sfa> otti di
a2ffii*nger«;4 i beni del corpo, le otfdelhfgeg^, Vliile gj* che non era elio,
ma era facondo , e pure molle ca- ipfo,e Circe, la beltà del corpo e propria
ella donna 5 Thuomo bifogna e habbia ualche Cofa, oltraacorpo , che gu non
pprouoio,, che .llhuomofacca dell efe. Snato, per moftrarfi .amabile, diceua 1
fteflb poeta _..: ^ gli httomini cownform* negletta.? l ne reo inuaghì di fé
Ariana, & Hippolito Fé dra, nifiundilorolafciuamente increlpa do i
caPelli.;Dico 10 per quefto che 1 ma- morato debba darfi alla fprez7.atura >
Q certojanzifinoivn termine 10 lodo la no allettata puiirezza • A mmoniua
Marnale colui, che non fi fteffe ad acconciare trop pò i capelli ,5 ma: che non
fi fcapighaflc an- cora i ..nonoortafle la cotica fpiendida, ne «ìancofordida
-, . . £ £ „_ -Pamkoyiù mnmo trofpoy io no uuopoco.zp ,hrouovn decoro virile,
congiunto a puli- tezza 5 fouuenendomifpecialmente, ca- nne Virilio defctiiia
Enea, ali h ora , che idi luitfìnamoròOidone . ch'egli era chi* *p, e fplenàido
neirafpetto, hauea la boc ^,elefpaUefin^iàvnPio,la chioma au rèi* e bea cop
otta ^colorito in volto, ale? ^o ne gitocene eia carnagione ali ano- bio
fimìie* , , « . : ì J^eÙPtarmOiOargemoùrcondato dmxm Ceadakuao patèiTe > che
il Poeta lo to- ri i *atte *f* P A RTf } fratte con qua/che or naméto dipiu '
eh'* cedette il decoro virile , confi/eri ch'e* lo fa tornare per mano,4*vna
donna , | Venereiftefla Tua madre. Ouunquepc non ha dannato la Belti.ogni boti
prò pria a aafcuna- cofa e amabile inquelJa voglio perdo, che J'huoma fàccia
attron tirili, e.qneftoé.pireXentareul Pomo, eh per efler grato bifbgna, che,
fia aureola me quell'altro WAra^^Aftettionrf Ch e a dire precioftfimo, pehe
nulla deh*: be vn amate filmare di prfz*o,eguale al- la gratia dell'amata, ,*e
l'amata giudicare offerta pm pretiofa # creila dell'amate, che da m tributo
l'anima ifteffa ; dà d'ori i Pomi, perche Amore è dell'oro amato^ re.
cosileggefi. L W coHqiMle fi concili* Amor*, echi tratto copiofamete queft'arte
riebbe a diro di no venir maftro li ricchi ,i i quali pP^he aurea, pr*
ciofa,fingolare deu'cfler l' A ftèttione,e n5 ordinaria, ma tacche e Cupido no
fi te-' filtP IT"**' * hdoì>™ non ifchw 51 5g?yadlrÌa „ Cosi Scodelle
attioaì* che dal lato dell'amante tratta,!' Amabili- tà fora aureo,
operationiaur^e, auree ma.; n er. , efquifite quanto fi conuiene alla co •
ditione di colui, che. ama., che gii non ini tend io di fare ne così auaro
l'amore ùeL* U dona> Aè c™PtQài&*é%uorflo 5 ne . me- fÈRZA. 17» suòla
beiti della E nuli* grechi H fuor che carte inehioftrate , coftui n
prenda ad inamòrarfi. Dicefi ogni cofa in amore douer'effei àurea , fecondò
Jafighificatione gii efpli %\ duutte l'opere in Tuo géne?e ben fi te. chi e
ricco fi pfeuaglfà dellefue facol tadi in amando . chi è robufto della fua «
guardia , chi è mgegnofo delle Tue inueì non i,chi e parlatore delBrtua elòq
othitf etii e garbato fi ferua aiicòr di fé medeft ?*o in quella parte, per
farfi amabile , & in qualunque attione s'adopri quanto* puote il meglio.quefto
far* dare oro. feti fendo ricco ti dai allofp e ridere con certe tenacità,
mifurandóvìe fpefe fatte per 1>£ mata;conynadifdiceuoleparfimonià,eJÌ vuoi
con alcuni vàntaggi^ìfminuizare. non da i pomi d'óf o^jmiuef biò-aneifco?
leborfedc gli amanti eflèrfcéftetòn vn* foglia di poro . ne da ipomi aurei b
fe**U meggiando nò ti porti di manierai,- che n£ riporti pretto à poco il vanto
gW meno*" prendi a celebrar l'amata con modi triufcf li. In iomma in
quella cofa y oùe riontó^ naturai difpofitione, non ti aflStìcaré,còJ me
intorno a principali mpreft 5 perche? teateiom amorofe non hanno rirezo, off
comprano gratia , ò oVrifiòné^ quefto fo* Se gli antichi lignificarono ne'
dardi d'A- more aurei, epióbati, ò fono aurei, cioè pretiofi, e quelli
fdncrattìaJFina'aoraFe^ I-E R % A- 17?. u~~ Ai niombo, cioè ottufi,e vili, i
qua P-i^rio effetto . fi dunque ope. SuSg^/ftakquaUftudi,. X vnaxifia
&meno, che fhmar fi pof 'aurelyl'atóé poi Te o d'argento faran.
'^idnàlclieSeiipretiofometallo.no, SiefcwM«o goffe Vcoshftrut SSf
nejcofpettffdella do.n r'JS' endoneqiiel ameVféd?. , che fi debbea k! f£i e
ficosmeiié ai cuoimeriti .al- fe ?£ W^olitono alcuni, che fanno; 'Stilami
impertinenze , chefia, -ìSrStanrore. ihuttoè, fé né; Kfc'èroV
fin""1" > '^.^"A- SrS^a talmente perfettroiuto, *f ò'^ol
ppì^hjedere , che nu ria, % Eperao wnbjarrflo ne ance fino ad SLtt» term&e
^retmenxa della dora, ^Sncant^ch/è fe» prona e dell» «**.»' -r^A .r£';..Wmi 6lk
grataPro- fS^Ùel^dhempo.etroppa org^Hofa fup^vchehfteflbappelk, Sitala a Venere^mrotfnenao
Lice a de- ^|SE f Wj Golena a *7* PAUTI «oftro Petrarca. • Quando vnjòuerchto
orgoglio ■ Molte vjrtmdi in beli* donna afconie i ^nondimeno
altrouefauoriitaJrea f^omaamorofaancor ^aggrada y - Mmytf* vada altera, e
dìsSLu / m su'*!"" '"&&' fi» imparo, f 'n^fffbdt, o-
pida t,^n"tanti,6c,1,tianc0^ S fcuitif 1w" e '" 2 and(«I«lJa
feci? leuma Horatiana s che nega, e fi torce perchefiap1ad,]etteuo]ejUo,ar°chà
ij Amandare, fi ttoua vile donne vnan! Kruia pmamara, che la coIoqui„t?d£
«iueftad»fg„fta, «firiproUa. fene™row che quando foflero troppo dolci fatiarei^
k° , j 3,^° deJi^W>"}ecde com'a^ 1 *** fer- $ È R Z A. «TV rche l'amore
non fuffe fatieuole, maro ,foggiungeua,ò Galla. _ ■ vncerto termine s'aumenta
il deGdc- 3 del fere acquifto d'vna beltànpugna». pe l'amo», eheftle
portaandrsMn- inincia à ciò volere , come ^v™"]* Zìi eo*r;nM.hauer ■
contornato lema K&A«iW»*f "«^«a fi* fpetto . vltimamente fi naufea,
«»che la onna di fouerchioWtfrofa, quando fi ad- ucealvólergratificarl'amante,
egli non, «ilo riceueì grado, mafenefdegra, e U Sene ^quello , ch£»g»g te
l'huómoamampexxo, equandoegi» omincSi damare» aU;hor la donna co-
nrp3^i«o»arel'alberop^« tni rami polla n vaioi 010 u ^Fi' i neriali^heinamandce
più difficili tal £ e pm numerofi occorrono , che in «anpkandal- Acheronte :
euurdibifo- :gn0Pdfduecolóbe &*Icané, «le nel retto buone, e meriteuoli
farebbe no moJcevoltefu^dite'p^crenzaem, dt&o eflercicate , in vece di
render Pope- r^ue amabile , lo fanno d'odio , non die apprezzo meriteuole»
ot'altra colomba è la profumici, la qui I*fi nfguarda in tre cofe > nella
Proemi- tade la prefenza, che confitte nel fi-eque- tafeilluogo, doue
ramata,veder ii poiTa* n^JIa Profumici della codinone , che rl3 parda vna certa
vguaglianza fra eli amaJ tty eh e fondjfwnto ancora dell'amickia„ e nella
.Profumiti delkincliiwione , che- tmfcri&e m vnaconformiti d'auimf ver-
ioyna terza colà , onde veugouo ad efle-" re in qualche parte tefe
conformi. ^Qua*; toali-incliiiatione ; non egioco acTor-^ gimento l'auuederfi
di q^i £>rt4 celebra donna , che fé n* intenda . fu.
ifpofto^l'armeggiare ? fallo ingrana di ohna,chel'aggradifca. che febenequaJ
[voglia lodeuok , & honorata attionee: aiona *n & & a^; uva
éhaifetci^morb^piu-fecre«.«iualeiH-^ clini ai nobi^Mquàle. libello , &«ak
afro ■■ butto v àmivmmèma > #«*** aÈ?*te#; ti fi mofrra raga . Ma dimadéraT
quali pe l'ordinario fono i più fouorki delle etfér ben denarofo. poi- che la
regina Pecunia èatca adonarex>gni decoro, e chiunque ha prefèntiin quanti-
tà, coftui ha bellezza, hi fortezxa,,hi ek quenza, ha nobiltà, ha arte, hi
proflim& tà d^inehnatiòbè, ha moke cofe più de gli altri . fai come
s'elpong* la knola di Da* nae . e fi legge, che tìòn^rèV amore folo fé ce di fé
copia la Lun£àd Endimione 5 mi per hauer dà lui Vtf^réggè^i pecore biz4 che.
Quefto è il corano ouitia, che in Ègira, la Fortuna hatféuìi^ùvn lato, a
«fall'altro À morette* ejiefti aman do .fi ria cerca non folo buò8£ fortuna,
ma-ancora* di buone facoltà, chfc fonoéencfpeflo ql* le, cheti fanno hàutrk
buona fortuna.? ' Io non ihtehdatbpbìtrGorftpetézafci nobili, riccia eben
fòr*T«ati',,ftiaficiafche* duno nèMuò grado;. Ma4à bsneneflTendfo le lettere, e
l'acmi prò^lì«fli?«uaieahic atee àlfoi, per ^ì'imottìi^t^sÌÀk^^én breue
frafrorfà Spoetò § tenie tornei» y&*il fbldaso-; e^!^»attf?/«* eftercicano
-per amore innumerabili , fi té oare , chi ilcaualliero così tragga .«
fePauetóa la dama, e la dama J caualli* come il padre il figliuolo,.,
figliuolo^ a'dre , il padrone il feruo , **g"&& »one, equaliinoue
cofa fi riferite allaj, » , la viuaeità ctell'eloquenza non ntf m S-armi
afiarfi all'amare; chiaramente fi, omorende dalle piàingegnofe compofi-,
Staniti eleuaci ingegni foflero mai» eTq«li^uantepaefono,chenoa: tuonine Albore
? come che .1 ^o{°n' famentts e decoro, fia collocato in amo- «Cefi,che i
Komani pofero ne . ndu^ S'oM&rcitavémo i gmuam la .ftatua J doidioe inrae^o
di Mercurio , e d* Snuenirf. di pa«,fWell,cofo , &ggm tri aWun*noo,che
Venerea^ Mar e £rf , composte **f5gS8s8« m>« Iffi PARTE aite. Quinci
raccoglieremo noi>amm«:a ton.l'amore del Caualliero èfferepiù fcc petto, e
per auuentura alquanto più peri- colofo tquello del letterato più iruttuofoj e
più circofpetto , e celato* ©u* à gli ab- bracciamenti fi eonduca 5
maad-reftante molto più celebre y.e famofo: ne fi troua «fili , per attione
quanto fi voglia in arme valorofà , habbia auuantaggiaco la iua da na alla
pofìcriti a ma quante fi eommenJ «jano , mercé de glieloquéti, & ingegno* h
amantwefe nella perpetuità-del&f ama, come immortali > Ma,di queftecofeaflài
tìall'vn canto, e dall'altro dubitare j e dif# correre fé nepuote$ affermar
pbco^etod re a fomentare fenza parer proteruò jtan-, tò meno,poiche molte volte
amore è tale, «jualefelo fanno , fecondo il maggior co* piacimento de 1 lor
gu£i, Je donne amate» JNon e perfona tanto fuogliata, à cui no* «dettino il
palato , i Pomipropria , noi» Bietaforicamente d'oro ì quefii giudico i pai
ficuriycom^anco ipiu faporiti di tuttii fecondo, che fi è detto. *i Delia
Proflimiti della «rondinone pani tondo, mi vieneatagliodi cercare . quaì
conditione d'amore fia più deg«ibiJe:poi che 10 mi fento rifuonare ne gli
orecchi queleccellenti6imoinamQrato,chetan* *0 commenda l'altezza dell'amor
fuo, la #^*#fe4e& fua donna , e biafina per nk.Umoi d'Adua fiotti) ce* ama*
no ancelle- fino all'hauer per tragica npr ecatione quefla. % E di vii fermi*
l'anima ancella . a cui r ^ioftoadherifce. Tur ch'altamente habhia locato il
cuore Tiamermn dtifebenlanguifce, & muore* Ma in oppofto Temo Horatio
approua^ econ Peficmpio. de gli ifteffi vihpcfi dal etrarea, l'amore humile :
ammonendo iantia FocèD i nd fé lorecare à vergogna. cui fottofcriue il Taflò,
lo non d-fdcg.no ftgnoria Cancella . & non aftò ad Horatio di fauorire à
quefta forte l'Amore* cheancoral'antepofe alnobi-* e-, quando diflèv é « Cejfafigtm
matrow $ onde per trarne a Sei ?m fatica +&m*l, che frutto cornette ^
mimile ,xhe nonlè il nobile , co'ncniu- fendo la forte di-amore ch'egli approu
a ; laDofjtfatrattabik'chepofla facilmente hauereaìfuocohimando, che nonli
coiti molto ; che fia candida ,& diritta , che ha milita & nettai
purché non voglia parere ipiù .biuta»; àqàà toaga di quello che i\
habtùadfftQla3iiatU3ra>& fi pofla godere late» tanti} foépecà^quatói i
fi trouano h* quelli ihe^aaaiiodeMobiiìrinammamèKU te lefmwitaré^è paranco ^uefìo
"va d* quelii^uefoircdieipfaidóno più dal-va^o* gufto de eli
hu^n*eh&*lalk «a»***»** *T ,, * lacofa, xtó IURTE lauo;i© là,4onna j'n^
feriore per quefto srajtemmeitc^&godi.* mento > come di più fecilità.e
&>&thttic+) ne. ma perl'inamcrtanaento iqua^ :opretipitdfa >
LèDee da gliDei, kfw, midee daifttódèi , teDonne fiano dagl* bttoiuim di pari
cottditioTie amate . _ue-, dicarfi ancoÌDóà« notabilmente infc-r dorema •
matenej* mripotatione : Ama. % che-ricerca vfttertonfpeno & hono- : ratóav
téfechéTérfo-gh inferiori no teft SS&M ,v okraìhe P«.»'^»fj ptrfone humili
hanno^arimete cottami», kpenfiérivili,chefoghono apportar^ ^-T ■.» »-j --■
iu^naaoiori fono altere^ cariamo . il vero amore fari fra eli erti h, oue ne fi
moftrerd orgogli ofaiSentfr Jroflimita di conditane fi vede cofinr «tfefta i in
amando, che molte donne deì Plebe faranno più ftima dVn cotale baio «laccio,
che fé n 'inamori, che non farann d vn galant'huómo che impieghi la Aia a
fettionein efle chefenó fipuò cofiag* ghare a fiaterà la conditone de g Ji amln
ti>machepures>habbia Straboccare da v^ amino le donne fuperior, (conforme
an- Ìr£l ^reSoJa dd markarfi , prendi nobile, & di commode) ma perche ou a,
do fi richiedere parimente nelle Donne I amor Superiore , non fi condurebbe mai
a line inamoramentò>alcano: pofeiache le tu ami J« fuperiore.* re".
& ella vtfaS tro fupenore a fé ,non condefeenderi mai . tl aTr tuo
j.?>fi^me neòuel fuperio^ fifn,? • rodl lei «^«Vegl amare vna fupenore,
& qudJ, dinuouo vn'altro,& cofiin mfioito . è a«*flàrio che la donna
decim ali» amor dell'huomo inferiore e mXrÌaCn m0k° ?*«** gentilezza inoltra la
Donna nel conde£cendere all' amore di pérfona piùr humiJe di fé, pur che fia
per altro meriteuole: &ma«rior : fren1eZ2a,d,an,m° Coltra l'huomS^el
«kaone, gmdicandbfi-propria virtù così . *«£ Ila Donna , la gentilezza >
come deli* omo la magnanimità. LVltima , & forfè la principale Proni* * ti
è dellaPrefenza. quefta è quella che l neepifee. quella che partonfee rqueftat
e nutrifceÀnxorer.jdel mancamento di : eftafidoleakaura.- ; . ^ Dmlmi ancor
veramente ?h'h non nacqui » Mmen fià frfjfr A **» fiorit cH'attifsima fiaàqua :
nque amor oia.opwe>.atione, tanto>all'ae- t iiftare,y( quanto
alconuerfàre . onde fi - i^ibuifceìaacoraà gli- occhi il parlare, pi, dille
Ouidio * o 2^o» taequer f »&f ,■ i s & altr oue • Mirar con gli occhi
confejfimt U fuoco > Spejfìhàvoce , £ fari*?: tacendo il volto •_ r dito
tiene iìfecondo luogo nelPacqui- o.» & alcuni lenza la donna vedere fi fo-
ben di lei^ per la femplicè relatione ? :ome fece Per Ottino) inamorati j ma
chi :nza ve4ere>ò vdire^chi fia quellijch'ei trénda-ad amare,per.Ìo folo
toccamente^ uantunqué deUcatikimoj s'inamori , io on so chi eflcr fippfla
giamai , fé non vn ualche, Ùbidinojo.. ma il tatto è poi alla onferuatione dell'amore
, più fufiìcien- s , che non è Tvdito . rifguardando egli ropriamente
i\4ileK> co'l quale fi. fo- menta, ijé PARTÌ menta, e però ben dille Dante.
li foco dell* Amor te (io fefìingtèe: Se*lvedere, o*l toccar non to vaccene
ejafciouui l'vdire j non perche non fiaà to al cònferuare alquanto l'affètto co
ne puto nel petto dell'amata, quando ella & diaccarezza- iriiStf: birra 11
trarfi sa?ue . fenza afpet ceirimedLJ;diCrate della fame , del te- !
vkimamerite delIaccio,chefilafcia làh cui ri nerefee -di viuere per amar e.
?3& annouera&imedij dico ( & fé altri •«ntfonVì Jà l«armnza
tiene^il luogo A more col quale Ki niaggiorconformi- t ppcaaltSeione dimettere
conuertito -A : iS &£ ^«^ ficrmficare influito M fffi P A & T E «amento
(Ira ordinario col quale è rapi ranima,con efcjuilìta foauitàiper cofa e
•prefehte diletti, e'ifilofofo affermò $& re cofa à gli amanti
amabiiiiTima^il god «lell'afpetto dell'amata^ quefto fenfo . loro antep orti a
-tutti gli altri , quafi e dalmedefimo riafea, & confitta Amoi Per direi!
vero l'amore inGno che ne j . iflenti duraviuace,è più cócitato,& Crm
rùofojil tutto è poi che duri . Onde li il fo Ouìdioammonifce che breue fia la
1 tanaza per efière fìucra . Voi altri che v Ute renderui grati alle donne
ch'ama crocacciateuele cofi profumane che n intorno a ìquaHiion mi ditto: derò
, fi perche £ peggiorano le co fé w volta ben dette da alcuno, oue non lì pò
fono migliorare, trattandole, ftperctie sparlo in vna certa generalità ,
fecondo , proportione d'vH'amore che non ridnj mai allaprattica veruna di
quelle partii lari ofleruationi dell'arte . Tali fono le e lombe di Venere che
ci conducono al ©pacobofcofacroiProferpina, la qua, yiene efpofta per la
fecondità , fecodoch inuocaua/ìancora dalle X)pnnepartorie tifotto nome di
Giunone lucjna r il eh quanto hafebia pr^pjtKme.con Amor non è chi noi
veggia^riel qualbofco gei moglia il preciofo iieJojiekami , & nei I frenai
^aireé di maniera, | ChgfueUqne vno ytmm^nunente forge ^ >
Valtro^ftondegii***1 ftm^e ntetaUo.QU£) rami, benché fiano fteifibili >
nondime fono materia à gli aurei ftrali, con cui, cefi „ che Amore fiede i
petti di colorò, mali concita acì amare . perche in vere,, 6n è faetta la più
tenera , ne la pm tacile, rintuzzarli dell?amorofa , tanto poco di paro,
ch'ella troui dà principio ; e tutto danò Clelia fa, procede dal ^Iettarci oi
fìefsi d'egei- trafitta , e bene fpeiio dal-» 3 fucileria a viua forza di mano
d'Amo - t quando poi ella è penetrata, , perche^ orce lapivnta flefìibrle.quì è
difficoltà, uì è l'opera per traimela fuori. . ' ^DalksomiBdioueliiramijdebbem-
name cogliere due 'frutti , aurei anch'ef- i dà pr'èfehtàre-dr.nia
propria,oltra quel- uche da CùprcTihe, e dall' Amabilità fata- lo offèrti . V
vnò è il Beneficio , l'altro U Lode 5 Tetto nemesi Beneficio , intendo) oeni
artidne, che rìful.ta ad vtihtà j ri%U£s dio la vita, ò le facòltidi ,ò qual.fi
yqgh* altra cornili edira .rione il più tenace vin- tolo da còftringere gli
animi nobili, gel Beneficio ": e non èiaetta, che più al viuo trafila vn
cuor ge'ntiìcdella memoria di- Benerfcionceuuto :fottola lode cigni £o- fa
compteudoyche riguarda l'honore^ e la celebrationedi colei, che s'ama, di rais
ta poira'artc-h'étla.xftei canti ddX'è'Sirene» f I eoa if 4 PARTE' con li quali
prendeuanoi pafTa&ieri,n erano altro, che iodi loro, così dico
prefloHomero. Vieni*, o molto lodato rlffi , fermi . La nzuej grand* hottor'dd
Pam*? Greca Beneficio vuol'efe pronto . mòftra,Òi morato di no hauer/cofù
alcuna maggie mente a cuore, che di gratificarti con & nefacr, la donna : e
non folo , fé mille ve tem giorno tu la vedefsi-bifoonofa deìì\ pra tua, tu
mille volte il giorno la dei fi derein giouamento dilei . apparecchi; tó dei
continuo,e per neui, e per pio™, cper fiamme ardenti, fenzamQftrarÉim: ne
renitente, ne pigco . ma afteortfeinio te volte a i dar medicando «ccafloni di
k cofe aieidi giouameatoy erdrfo disfamo ne > indonnandotene bene fpedo
molte che poflano eflèrc da i«i più de/ìderatè che domandate fchemoiripef
no-hauét altruigratiadelbendicioridiieftoi-òpé non s»humiiiare idimàndarnelo,
òpur lai fi voglia ama te. e nò che ti vanti d'ha - ;r toccata colei co'l corpo
, la quale per mentura non hai toccata ancora > fé non • ' 1 no me j ' m in
lo da n dola-molti ancora ■> quei fauori^ ch'ellacVt'habbiafàrti , ò * ì per
farti>en Meritato, ti -/offe faura # chtéè Ttoercede- e dopo ancora t'hwrti
bé bi fupphcato , fotti per ottenere . du si ci -Cofafia eflere ma morato , i
ntendedòc io dico . feruendo . La tua Donna è ore f liofa ? eterribi le* -è
fuggitiua > odi il p Setter dell'arte che fammoiufce.foppor rn?afcro ,
^fiiàVanknm csn tanta ©bedienza -, che àòfìJeìq' coni i*fòftaWcofa cofì ^nde
chelo>&auent* fie eehiiumile chele ofefcegiij j^oai bu£ **fafc
■**&&& taiitàu totò,ay3,i^hn»che iw «ifcmaicarrioiandi a ^SSai^ffione/^Uae^
eSa'rà>óa«w^toltwrapremi_o-U^i **** PARTB-- ' W.oafofo fiaceoinmodi
alinea/Toni aesagsBsgss vsZt^T**"»**» «mugnai * ■ me ? * %**^ *{omw&
có Didone' vt ag^u»gc. ìm fttrgonfù le incorniate torri , fon l'arme f&U
gioitene maneggia , )l(ms*app*reccbianfict*rr,ip«rt celi adoftii modd«WÌla
d«bte*mf |°L. *^mea «ne tralafciafe apportino infem«,ifcraii te f okTc
4ererminarei .Et quando fi ripi gna ad amata Pier cagione d'imp^fehoa
^oliAannofida»uu«rcir dueiofe. M 4W -fa fflofia a lei di.pigljarlemal vpiótS
^ma^iaon.potercontraaeni^alJa ni 3KSJ: la^a che quanto di valore* ma mko. Ma
i^igfcadeil » peOònb^di -^ * f amc*e ^ma che noi er coS ffftf^"^* vernane
^me adafeherci 4a-^om ,akri n^gociL ft^"*! 9^* «* ■ * tiWreWtetofi Amore
«t^fl^t nià peltro ci vuole iolleati & ddigeti. Quantunque vagliano aliai m
amando ifcedietòa,* Ìa'follcreittt£rié, Vale non* ■menofópra qutffte -la
fermeiza,la quale ^ntóte defidero tale, chétenapofFi fc^ncm'Vé^giaitfluil'amàtà
giamar *?. ànimo cenno, da cui ella polla argome- fè-l'animó cli-qjtféU 6 impiegato
nella ier itfrd'alti^pe* quefta fola vma5per que- a*Mì4:$clfrn^gitidico io pnuo
di follia tsmnk drakum5iqualiPenfano difor im^mmm le amate loro,; fesfl*
*feftt^òutln6 d'aeéare^zarne altre, & EfllOCO lemure -nnj/nv» , . feriti*
di' Enipe^ènònon J'h^bepofle éutaf ma^iù mmfim quelle cofe che ai . .._.-» *
i-_«^ u^ià^Wp. ancora che tal «e al ttottJ»«»g; le fi mo(tó No trentino da
F*J*W ò «e 1 «r«gr*ffotóieétf* del? amo** traut*- r .' * ■ Viri VÌX* (Pimznti e
vn reintegrar (Catntrt . in quella guifa (dice Pluta^cho) che il So le,p,er le
nuuole,&.per la nebbia fiiol man 5%* l f^gg1 P1* MUL, cofi l'amor dopo 1*
**£$& pi" foauer& vigorofo . Erio qua,q tc\l^»,f?^(firrchielto
ddgwàicio,&, fe$!B9f °: dell'elettione. intorno all'amo, re, da principio
facile, & ri dente da vn cà* to ; &alj:u,rbuÌente3;&;
d^cile,dall'akroj megliqfenti^ri di queflq che ^li quello: non tan^o perche
fogliamo, noi naufeaa| IffrqCe taritp. facili divengano à fatietii m#per io
contrariale difficilici riefeoao, a^u.ifìate c^e ilanq^i^:ca^5& iiletteuo
li^!|gr^ooej-cheq^apfte^e^fo,^ ma». iede#o vilume ito quando
Paraq^^ijjcQmiiicia coi* quajGhfi^cplta,,a^9mfjr«)o.^ncejrkà^
perjla,pajrtft4ellf I^ri^y^^nanimirco 5 pouanvjc^n le par. pie 4iPtarcÌK*.Noiv
i di con|qfic^u?ndqa» aj^gra ferk#tf ■arti diuifo, la tua don ti firapprefentà
adeflo renitente , man •ne il Wtì decoro . ti è crudele , che lai^ ideila non
fòccìà^r prou3rti?eorgo. ^(a^tù/httoiie^m è feroce,^ forn- aio VtlU
^fi#nofeente e tu ofticiofo>. mbor^V^tìti^todonarf«al COm€' Eìlin^Sreci
Mre/& ^erràma ; £J èm*m > d*St*gin, ch'e fopporta «
^eèlro^^afe^tommoueri inter i^fcà* deUa'fiétà nel pecco ditóla Do là4a
toietóa-jehelà^ottura^ Et fi) pur U j tfro che non è créatura al modo>*e la
pur . 3JH 161 PAfc^I • Le mojìroi miei fiend*huniUta sì ver, " JCb\a
fortigni [mplegno indie tra tira, & pure noi; ti p otefti o e òftantiffi mo
marno- r#o, contenere fra ; 1 .termini delia fóiFer& agt:J ch'io t'odo
dire. ZJL tamii e ù dhkrfi ^ormemiimfofèrf; Che alfine vinta fè quell'infinita
' pila patien\a3ejnhiùoyfthhlla vita.Uqujfi #©ne ha'bifqgno , q &
rifehtìmento } o di rimedio : perche nalas'habbiaa conuerci- re in odio: che
troppo è, gran d'odio quel- Io-i nel quale fi Conuerte l'eccetfiuo àngoli re
^ecpndo chearrcò dir lì fuolerla corr*ot tione deUjottimo effer pefljoja . così
dVil padre, tanto amabile quanto e l'amore^ né •viene à nafeere vn
fièliuplò'tanf 6 òdiofo. co^ri^P0^^^2^ 'che vn,oi bramiàmojper ^ffoi^ioliarela
c6raa'hoij perciò incon* t£andtf inperfonà, chea i primi incon^ definii.: m^uandola
fcpfgiarad 'affatto; jibeHàte, econ;e iotó%ii"tàWéi| con naa
Ìe3Ìa>ibbua^p>oV^ ?K:$MW?ft£ $ eS f^o Bell'odio contri &p£rf^;f d?
!>& an;a la, di quellq,che ci fiamó portati b e «*p V"6f . ib -di
quejla* nell'ani oxe.^cV^iperch e fo-' |fc£apiù forte dell'amore ,*omé alcuno
pò. fcrèbbe giudicare indotto dal vedere , rio clcia^e che ?m ef^ace^ìì.
appariamo dì affaticarci in ributtar -f o- ato, che insultar limato, cosi gjflS
tànimali' ff aftengono ancora dalle cote; Stabili , per non hauerbattiture'f
rr» »rche l'odio è affetto più fendbile, che on è Pampre , conciona chdarnum^
ft che ih noi prodùccper eflfere cjuafi td -a natura, & in atto,'pm
fenfàtameUte^at, fere itUoi diquella dell'Amorccfre ^ ^!«a4ùrale,-6c'in habito
. ^^gl enfibile ancora è la fatica^ dell'atteri- lere per effer grani, che non
e la commo- ìita del decadere , eflèndo^uefto natu- .-tie, quello contra natura
. umilmente •il ^a-ldo della finnica , febenenon *n*l catopèr^f^ióìiuefato,
comfe;inl%i^. perite rielfdfienta: bMg Lignina dell'odiato ^aogtorment^
l^rbaycherion^ laconùenien^-, PamatoVintendendo in gradina le l£- loaffetto,
el'aìtro; Ma l'amore nel re fta ^erafnétéépiù dvte'natura vigor of^co^ m PARTB
! ne,che al male.ne feeue,ch„e fia ma»ai« facondo ft 1-amofè, lell-odlo ;.coX
i*i e»»- :.v SRmtt a coiluertfteih q&o ; perAe no Ianon approuo però l^more
c'habbL fejermitare in odio , ncfiuQrifco'iqS «moxiiBiante: Accame por
dou&JZ Aare, d quale tan^/piacque iScipioqS ch*egIiAegò trouarffvArp
&r£v£ JT.\ j : i • wuu ari «li :quiftaV] - ~p«»-ai a «unione , a non
apmgjWraà coJoroi qua], pelame per alcun ce mAo pai dbuei-'odiare ouero fecondo
il Filo- JWg ilquaie folten^o, ^^N^W" fM»fefe^ ^ucor^ttamen. «^lafenccz,
attribuivate, fchei; 2.aMaraale3 dicendo. :*{**? C/i f I R Z A. n» tell'akro .
Habbicpsi vnpet*mico,cbf penfu ch'ei porla cruentarti mmieQ:n#
ffe,chetuhabbi^ainimicartialufr>,r^ bene , ch'egli polla f^*Ì*W&&tjm
, ì te , voglio ch'ami con fermerà» ^j turione dì non odiar gìamaj 5 tyfMtfft
yl'auuertimérko;4i^artiale,npnti laici ■ maniera tópratò& che nóur#«^- r*
ppdeftiò^rlfentirti alle occaiioni dienti i o ili r&ièdSare a 1 tuoi danni-
li imedio^rincipale magnatoci M Petra? ttnonp acuitone in uifteflo >n«
nconefcdhfee'ilGiafigliacci, equel k ^e^irnòfliàPTando d' Afluercu. \fVo^&^M0miàifi
rimedio , ì'tyJtoètfajie'fi lr%e chiodo cmjjand* - .1*1. kiaFrimeéòfi e^etféaù
uertire, dà oon a* fefetò^tìlfSi^^vnpittix.f*^^ fiutare , cérchi meglio, il
chehafli da oli eruare sì p fé fteflo , come ancora per ma iìfare aMa donna per
prima amata., com* 'huomo no fi era poito à difdiceuole un* yrefc* eflendofi
impiegato nellaferuku di fefì e queftàjótfè érala cau&> perche il Poetai
cheftimatìatafua donna di m*nta . incopar'abile', p tutte le auuerfita, ch'ego.
fòfteife, non s^dnjlé'giarnai a dire, di va . ierla lafciarè 5 àiMperche n'era
irato ca- iunniato V^compble' Quella imprecatici*. Cosi notatile* oue
cpnchiufè, che no ha» .:.' reo- *n * A # Hbbe farrnto vìuere con alrra . Mi
nonàl- menoafsicuradola d'haùerla tempre amij tó,e d'dler* per amarla ferftpré
, quaiii «lice* . Tonon fUi d'amar boi lajpcto vnquanco , Madonna, ne farò
mentre ci? fa viua . nell fcje idei fónctta ff rifènt?,.il difereto modo del
ri/è;*irfi y*&\ fòitehtar la parte fitòfeò^digtiifdE, toccai « |ò Ja donna
Tifi tóudj cón\e quella, che^ dia 3d intendere d'hauerló a tiranneggia; re 3 in
maniera però, ch'ella -non fé ne pd ia.cKiaiTiarepffefa, mapnitoflo flaconi*
-Ouifa-ieruitiì nafeeil Merito, ÌVterRàn- «Ìo :nèriti;fono altri generali^
altri pàt? Ìic(il4nv g'èneraliTon qn el li, che Vàttemid sbjfi?iridu]tlr«Ì3
tófrà fono atti adacqui- Aarcrcredìto, e iauore appreiTo tutti corti munemente
. e quel valore , quella virtu^ $he ne ìà degni di lode appreffo de i buo3 ni ,
d'honore nella nefira citta , di fattore dai prencipi, quello iùefro è atto a
farne rnerkeuolrdella gratin di bdh dona, trop pò efficace , e penetrante
/setta è quella, della» virtà $ pertraffì-ggere, econquiftarS gli- animi, che
ferbino velUgiodi tiobiW ta., quanto maggiormente poi impennala» ie\Vaìì
d'Amore ? Vi folio òltradicSd* me * 1 & % z % ' **& tói parcicote
di^uardand^rett;a^ , Tamata, perche non baftaa fare opere m'elle fian fatte per
cagion dilej.il pnt o Merito nell'amante fefó«BWjSSSH! 3 bene vno.p.er altro
non meritane* affai » pretende^ demeritare, ^daard$ Ste.rteondòtoitoek^rtuf^
*valorofo , e in qualche virtù Molare miellemffim^te.chràllé^nne
p&noefle?grate,e;ipendih|ueran1e-; .tare , e ad ottenere in pro-retfo la
*rau* eli' amata per ritrófa the fia, impiegato Vegli haura tuttai'induftria, e
valoriuo llÌ\ronta , & affida {eruituj^^!% i.mi,& ffità0mh la P^nìétte
in m 1 tutta volta che nbyafappiarrK) prenda U% ehzai^al confidenza òche Arno.
§ non potrebbe M&&Ì ma follo cafeb. 3éfi nelventre della infeconda
mmSj\ perebbe merletto, & no* dubbile Spr;o5Òpure Oibbito nato in guiva di
mo leraza è KoSkice, è la nutrie £ Ama *Vov £ efJzWlytt&Sfère LuCltta,&
Olte- 8 dire la bellezza quadre di; Amore, }a Speranza oftetrice e nutrice
,dalla miai*. m% non ha (JP^HS *I4 PART E son ha fpcranza ò ama lepidamente v
tutto non ama . con* la Bellezza cagiona éefideno amorofo , Ja fperania Jo
forti! fica , & mantiene . diceua il noftro am«ftidat ppreterirlo . a
e.àncqra giunto il tempo , tu non Cei pet r*vUi$ aA^mine • camjnapiù oltre, fot
*f f1 ^i'più É$e non credi vicino: il Petrat ^•vn, tempo mi^e^. quella Jpietata
cheda.cJbje,s'accorfe che J amam , $ èmaggiórmenteiian*ata fem ore io orgoglio,
all'hora che muti fima 'tra ripugnante, forfè che più ti diuenv oiaceu ole ,
che fai tu^ fiaU^etemp, o ì; ■ P^H^le ^^Ppl^'è maggi orme^. « al Sole, oppofla
di.mpdo che pare;chrogreflo di tèmpo. Vangelkajtg^eldoLenfo, ti Paria del bel
vijo, E degli occhi leggiadri meno ojltsra. Mavì to anco di quelle che in
"progrèflb fan *gio . che dirò io? Te non che al tutto americano d'efìèr
amate. Maperche altro è l'acquiftarfi la grana damata, altro è l'ottener fiUOri
per i' . ^uiftata, al Merito fi aggiunge la Pre- i"era,che venga à traré à
luce óuélla °;ra j i che per auuentUra nel petto di bella ? . tana ftaffi come
tette* , ne Affijgg che fi tromS'qtìahdò^òtìne apjpilt ftgnale ♦ , gilè gratta
è queilache il Tòto mèrito Wa lapreghieratfiiteiente 9dScqlgJa y ma te
Ifagfi^fti'ò ctfè tal gràtia }rt?ga- ,& ìnf ralTata dalla rugiada d'Amore
ger ó-li fella reconditi fo&tffifhi: frutti fo°gna SùppHcare^ m?%%$MP&
' lo nohrè^éPt^nceu8?é moltetofe fuor , \ÌtemiilflRàt& piviere I $^f&%
fe zx a ili ili ausici**. ifUK«fi n^m tttite for— . ••- *ig P AKTI ! £a ,,fe
n'adira,& non ci dona, Te non e inuoliamp 5 ma ad ogni modo & di qu le
che di , & di quelle che nega, piace la Donna , & fé n'alegra d'eflerne
preg è necefiàrio dunque lanciare con Hip] . mene il terzo pomo , Supplicando .
m fuppliche amorofe confiderò tre cofe. j mifri, Importunità, Pianto ; le
preghi come fono fuperbe non fono preghie. ma minaccie, cerne fono troppo
nfpeti fé han poca efficacia ne i tribunali d'Ai re 5 come non fono Jamenteuoli
non fo eloquenti, nella .hurmltà includo la p. ceuolezza,ead ogr^modp la
difcretioi nella importunitela foJlkitftdine , $ flar fermo in pròpoììtor nel
pianto o^ atto fatto in prefenza dell'amata per ce mouerla i pietà, quanto era
humile, difcreto U noilro P^ta-'che dice. . rt £i mi ccnàujje xergognefù
e.tardo ^riveder gli cechi leggiadri yù/ìj io Ter non ejjer Uy grette. eJJÌÙ m\
gtardf elianto era importuno , e tenace di proi tea r : lo atnat femore , &
eme fme «necra , £ jonper aìmrfi^pcrm ingUtno . a . ciò chefegue . quanto
iagrimofo ì Tiot4Cìxmi atnarelagrime.dal info , Con invento ango/Sofo differì .
Hum* dcbbee/Tere chiunque ama, non pere: puiilianime >impoituno , non mdifcrei
querulo, con faiiidiqfo.. confile tai'hoi "TE VÌA. V17 pérfettìone
delPhumiltà , invn'oppor- no rifentimento : della importuniti, in ritirare 5 fé
bene Amore preflò i latini ifpoftain vltimo la prima lettera vierte :ar Mora ,
che lignifica dueccfc Indiì- o, & Importunità 5 nondimeno mol^e Jte
l'accelerare vai più che l'indù giare, l tralafciare > più che l'importunare
: fi me taluolta è di maggiore efficacia vna ocóda domeitichez2.a,vn
foghigno,cKe n farà i! pianto proprio. Ne fi penfi che imorofefupplicationi
nella fola voce co [bno, fon preghiere nella voce> fon nel* fcritture , fon
nei moui menti, fon nell* petto , fon ne gli fguardi , fon nel filen-» òifìeflo
: ogni parte del corpo,ogni mu- ti one,Ogni cènno prega* & fìipplica per
ttparte dvzif orgeudo (Ufficiente portiò- e ad impetrar mercede 5 fecondo
laqua- tà della perfòna con £ui fi tratta^ feeoft- o la vàrretà delléoccàfioni
cheli prefen- ino, & principaimente fecondo l'opera- ione c'haura fattoi!
maghile Cupida ella perfora di quella dona > ch'è amati. Quandoi primi due
Amóri próceden- i dall'amante cominciano ad hauer con- ratta domel^ictvézxà
tale con quegli altri lue dell'amata* chepofTano à vicédafcher ;are, &
folafciarfif all'hora vengono à lu- x quei fcttiori*& quelle ricambiate
fodif* àttioni7 chericompenfano i pàflàti danni k £itiehèàa|ttetsaìidè&
appagandoci d.e- K fiderio *l* PARTE fiderio de gli amatici, di cui diceua il
Pet • Fn poco dolce molta . amaro appaga : a Ijhora fi fa quella vinone almen
d'ai me , oue non.fia lecito dicorpr, nel quale confi/le la inefpUcabile quiete
e t «juilliti, ripiena di quei contenti, che n temente fi pollòno comprendere
da chìi que non li habbia fp eri mentati 5 ma efpr mere affatto non li vagliono
ne anco qu li ìièeffi, a quali Amore fauo?euoliflìra hi conceduti . Ma fé vuoi
pure ch'io eip chi alcune delle grati e da cui non fi hai bla a ritirare
donna.per inferuata che fii & zelante delrhonore. Io l'eftendoi qu( fte:al
dar la mano, penla vnione del cor» (-ejfendo collocata la perfezione -d'Aitu T£
nelkrvnione,) al gpardo , per radon di quelli fpiriti trasfufi per li occhi^Eca
co debb'io porlo ? .porrollo pure,a' crii 13 piace.non l'approui : per
ra^iondel fiate eidèlle parole interpreti dell'animo^ foi feaneora de]l:ariima-
itìéfia ,. tratta7per tt ftimonio di Socrateyalla fommiu dei la bri, aiBacio ,
al quale tantapnì ficura*r te trii elìendo, quanto che 10 lo Veggio a p.rouar
da [Piatone , e dalla eonfuetudin j*ncor verde nella Fràcia^oue li baciar de
gè, fi hi per creanzahonoaratt&rna.E oc to quella mia maifima nelle co fé
d'Arno te yche quello non fiadishonorato att,o d frrfi\il cui nome nò
e>ergpgaa£Qda d\?i però l'amare, il guardar^ jlttiecsr^.e ii - • " . ;
• , . -« mil . taf ImentéSi baciare, non portano fecoak nroffore, non effendi *nomi
d'atti ver-' ^nofiscome farebbo.no altroché più ol» /procedono, i quali i bócca
aperta, fe- ndo*! Tuo proprio nome pronunciati^ tì G pofloriotoferaie dalle
orecchie pu- elle, rapp'réferftando étti cofe^ergogho^ : lì come àncora
'liberamente honiinia* o occhi, orecchio , lingua, labbra, ma* : y ma andiamo
il lignificato d'altri me- ri ammantando1 con paroIe,.che :Itro "fi-,
rsificano da quel che Tuonano : comeche membra tali , '&a^ -intendere (pilo
èffère e ch'io m'inganni) che quantunque non' atto ciò eh' è lecito fra gli
amanti fia leci ò fra gli amici 5 nondimeno a denegar no 'riabbia a gli amanti
cofa iralcròi ch'àv 'li amici' fi conceda, eflèndo l'amorel'hi-; forbole
delì'amicitk. la onde non dicati unnica, ma fòprà modo cortefe, &argu- ià
fu «quella rifpofta d'vn Tiranno, il qu'a- fe {limolato perche taftigaflè vnf
giouahe, che ir».amrvràtxVdelia figliuola Tua , in^u- blica
ftradaàffròiitahdola , baciata ' Mi.àr- uea j diffe . Te nèi'\to£lìàmofar'maleà
chi n' amache forffmbìàèfti ne odia? Ma quàf bacio concediamo tfòi all'amante ?
ilpu- dico^uantò à mè'^ma quandi vifei con- K 1 dot- èottot fel tu ben godo 5
fé non te'l pigli tao modo, £ì tu, ch'io «oa ti metto brj glia à bocca. Ma fi
come non fu mai cosi grauetrau £|tip inumandocene non fofle alleggi erit col l'aggiuto
di Filomide, & H orario la chia- ma ridente^ approwandop^r cqsi grato ji
Amore il rifo dWB^^ki^ig^.2^^ K> 5 nondimeno Araope £ officio^ d«£
,I".L;^.H'iA#efaK)rvittortofo.Qaeli« fe della ifle/E. folhn?.a d- Amore, £
com W anche] ombra é corpo ; ma è cpme fi effetto, fenza ilqualeVardente ,e ve«
?moreflonpar,.ch'eairpolla. impererò Che quando vna y„ti pnfemcacememel
rifen/ce ,n,qual,chevcprap o:tenèfla, fcac uà allora .più Vjg«*Smgt«e V°nuiW2
gmnte Sedendo rjmorc vn m^n^ efhcaqffimp ve,-fo,la eptà amata, cerca na *Wfe o
al godimento , ó a?la cu 'e- », we/a dmenire; tanfo, masaiormeoa ^
ftmqueJlr,;dr£llJ,fftrpetttaqd-a,(fi tei* za- **r nt€Oua^quelbene r che
amiamone^ i fetale V thè per altnn pamciparfi* flim« tfoi -ocMfiòtic di
Geìofia, fuorché r ce' coféi *hé «Hiatfdo bene ad altri le«) ^>ellW
oocreredèlla fin|cfc«ta,n» Sffl£S»«fe»«f i effil cortame*. *Kw»«P^
ccfcttìncandpS •» m»|^ a**** à*2SÉ M W drf$i»M>i* tentennare àfeuM 4*
feoreèil^Merareai-goatrc. ».».".--- **4 HUE | trui, non ha per principale l'amore
, hi 1 inuidia per principimi chitolera ozi tofa, pur ch'effo goda , hi J'amore
iftS per principale , per cagion di cui fofferi ftequello, che J>a tro per
«J0fo non fol ferma Mi dimanderai fé fi lecito per G Jòfia ( formale al rimile,
detraherli, diinee Ciarlo» Io tengo di nò. conciona , che to
ito,chefeicofaperremedefima illecita, diueti cattmo,e vieni à detraherc alla
bo- la ricercata negli inam orati, okra di ciò, che fai tu di non t'irritare
contra la dona; facendo atcione,chel'habbiaàrPiacereÌ s ella poi-tana punto
d'affettione all'offe! £>? In amore ficonuien procedere coi deprezza,
e-galanceria . Vuoi ch'io t'i nf* gm di danneggiare iiriuale, e farli male*
jforrati di far meglio di lui . Molto più di fconueniente epoi lafciarfidi
manieVa tri /portare dalla Gelofia , che fi venga acf ok
^nderel'amata,comefeceHoralio, che intendo Lidia lodar TeJero, entrò in ca* ta
efcandefcentia,che le die infino dell V- briaca per Jatefta. À Vna forte di
Gelofia no» fi debbe ripm liarein We, la quale chiamaremo ( fé cosi ad akri
piace) oculata,* circofpetta, «iene , & a Te ;fteuo : perchTaitri non ne
auuantaggi nelle atcioni amorofe ; & aUa iZ^^ ìh Per note ^uragd! «■no»
fiatai € y*,^ ««*«],„£* e fecoav Tilt za: tt* condoquefta,* diremo piùtofto
2eJ^ , che Gelofi-vn-altra non deapprouarfi, m vn cedÌQàrr2#oneuole , nfulta in
ofj fa dell'amata., qu^ »rk>t; Vwcomt Domi mvnvtmrefchtmo^ Celi vn'bmmvim
>> fitto vn pmd^ veld. Seloiia nociutilo. foto perTe ftefla a quel , di
cui s'iropadroiiifce,ma ancora eraue Ilcperfone, di euHtfofpettaVe maPage-
^Imente tolerabile1?ercheil fofpettar ttor dirasi©»^** far* entrar ^pefièri
nel- IZSmH^^^ al fofpetto.e co JSStftóVo^ alle cofefuev tn* fe di femedefmó ^be
non tema tal . hor*> che lado»na.mtómaméte fegmta £ t do- merò , .nonpieghi
l'animo verfo altru . 6 Sben^r Wde i fuoì * lem c^u* w,enon fi mu^ adanuidiarh
ad altri , d IheegUefncairdménte non e inamotato,* Lrefeputa il fuo amore
giunto aterm* feche non fi p^a* altri pareggiar e,no Se a^Kianta^tale era quefk
^elPe* twcaSilaSISsTatóUua dtnoft effer log .'-(.-«-««or',»; 5WP«ff^|ft,?9^
au4àa/&ft toffiwr.o,, noq ^o quando poeti «a fmk > m*^tfzriQ3aL cor mi
nacquej mi «prouo jnfin.nelle midolle 3 e Io cófefe. -C/j
ocehheUfrometfonfembJante. humtm Bacìolie •■ sì , che raUegtò ciajbtnai ■ ro
che Quanta Amore, h-r*™^ j™' ~tlT ^ ad ombreggile ^i'^ppofto^nneh^ ^ non
parte^pi,^ luce. a/nplo&, eh* ȣ nlcaJd>^^i^we.reggfan>o iWaimtt
je^uenire-ìnei, corpi., j ouah vogliano* ben effere Sparenti, che riceuefein S
la *«^y w-parte ^all'altra come icuh" da9(idel r^eikluce^ nq^ffondano
I:oii |ra,,^p^qiiaJmeii^.f4cTó:dQ^p(ui2 ^menahaurano dell'opaco, e delt'erreT
cosi oiie^q'hanrino M*^}*^! £>s g^TOnq dopo qudt'om^^^^ fc, della fieloiia.
,Ma,aae^Jia^Wno^ itano , pm chiara neJla parte oppoftl la*, fcie^iina trafpam.
quella luce amorefa? fcic vi foOe Temprato d aaimo-c^i can^i da^;Jimp,d0 come
l'aer,, quando^ n>ai A ' to' . **f Xira^i d'amore trasfonderli mafr ££33U ne
******* fecrdo ,fommalua capaciti , « «-rUmu 5na fuìfeìimata, e per amor ^™^ •
ancora ?ìi amati da lei , be n deuna 1 a- ^XluUotale, fra i più efquifiti , e
ÌSSo gii alberi del giard^delna Hi, con cui vanno# amoretti Tenerla E 3 talìie
quadrella > che ^opranadopo «omii taU infomma i bofehet , per cui Sendo le
panie, e i ^cmoh fmorg per imiefca^glf incauti vgcelh,, nella
nuartaonftdeiAUOnepropoiti. «. e A. -, -■ .--..••- ; in j y**a « hp ■ ; i o
orni; »"' ': .'- ;** » ( I " / y o I . - V e 1 1 1 che di leggiero
vengo- no aauiluppati ne i lacci amo roiì fono vecelli : vccelii, aerei per
volare > femplkj , per effer prefi j piaeeuoJi, per efler nuditi : loqua- ci
, per apprendere à cantare . Prima fono vecelli. Amore e/perco Vce^acore quai
col kccio prende . qualcun J* panu, del vi- fco parla il Petrarca/., ono,? - ^t
mor ctoefoU t cmr leggiadri inuefia. deÙ farete, Tifteflb. **mor fra l ber
bevn* leggiadra *e$* D*oro9^diferle^fef^Vftr4mt3CQu4 fu 1 elea, o eentihffimo?
,fl 3 VefcafU tìfeme ch*egU fparge, & tniet* . Dolce & acerbo ch'h
paterno & bramo # « *ouefufti,ndI? £«o3;n.i j In co si tenebro fz e jhett*
gibbi4 \rc ^mhinftfrmipoyQ^Ufemenjfa^ «Tciamo à Diana h Bere , cioè gli anima*
feroci &fèluaegi, neaùtj d'amore 3 in- capaci r-T - ,Sorf* the jnco
canape faUotci* rrtanim* gentil davncapo,&va- *$• va n T E . fioni il
foggetto che fì per amore, è egli i Colerico, perche amore voglia i'huomc
loegliato&actiuo? parmi di nò: perche lo vuole itifieme .paticnte , &
perfeueran, tegola che ripugna alla codrione del co- lerico, troppo fubbito,
& impaniente, fari ferie il .flemmatico, perch'egire tardo &
^afpettareconpatienza> ne ancor qu e, ito : perche amore richiede i'huomo
cai-' 40 .& diligente >:maiapatienza delFlem* M*co.e fredda &
negligente, opure (ara- li Melanconico: per ttouarfi in queilo ta^" ie.piu
efficaci le impregni, che in tutti Zh altri >i ne- meno queiio è àtropo/Ita
( femphcpm^nte par Wo ) perche am ora y«o e>l:ruo£eguace- ttU;^ m^ k
irrmreffiqne nel ^elancowcol è Au! pietà & infenfata, itiredda > com'è
il foco nella callidità- ommamente caldo 5 il fimile aumene del E due paffute ,
delle quali l'humido e pnv tòtuere atto di quello che fiali fecco, tperciò le
cofe trafmutabili , s'inhumidi- cono anfci che fi lecchino : & ne 1
fossetti aldi & numidi, quale e lacompleiiione. kn^uiana^proportionata
all'aria, più agtf iolmente s'introducono le forme che noi «Wiiamt». equalcofa
è che richiami nelP tólerilhuratore Rannodai pigro fott w lauaturaiquafi
addormétata, pene ger (tioelies^ammàrttì delle vagkeifpoghe,fe tóifhumixloche
fidate auuianarelamr dò caldo ? .onde è detta ftagione che ìnul- U mrnmèicmì
itPetrarca. *lZ*firoh'ma^Lh*l tempo rimetta, rÌfio*i&£b*tke;Jha dolce
fatr.igh*.* e pò WitMU-fetto, ■■ ;■• -£l*riarfCo. me farà egli difpoito al ben
giudicare vnà «pofata harmonia?ma e lingua^ occhiò & orecchio e ciafcuno
altro fentimeto co itituito nel fuo mezó , meglio femprefa. ra difpofto
verfoqualfzquJW gli o«r* tu momentaneo^irar d'occhi T^> j -•■ -
-.,.:-.mc;iifli:-: ^i/!è . *3I UTe il noftro Poeta. '", . , £ dtbegl*
occhi moffeil freddo faccio Che mi pafsò nel cuore , Co» k w fenza temer de'
roftri , polliate k* fciarlor le piume» che di tali n'hauretc «klcominuo
maggior godimento ? e tut- )?4 « -TARTE ? ta via ne difporrete à voftro
beneplacito lwbbiàtse.1' occhio al forui benevolo tal amante che voi habbute
hauerpiù toit à voi fle gk.ocijlor.,iìu^iìi^dt,conG3 ritta* mente
pacere.;,per.c^ efqfcae ditfèj] i>*fc trarca^Aoi^re. . 3-j£n;nn?;^ iJK&i
vanarelli e fcioperatj s'è abbia i far Ja.bellaidondii foggetta
nòi^he^ne|fti(ro p*a i tardi i ngegm erintua^aii de i quali Afflor'iii nulla'
preualere lìpuote, bàègll inodioj-come quelli che fono infidèit.adu latori*,
npj? vendici Soggetti d i .eiib.lui,dè ì quali non fi può ne avelie bella Dorma
& darei& dire . Colmi rri!ama,)ma accioche fap piano le .perionexroppo
Tenere > & n« inegqcijgrauiiinmerre , che amore ,noa aon è p er loro, è
vdruulgatoqud dentro. •. . Vere lUrzo>A- 'Ajwrvfil qaa4 leAcprueè leggiadria
4 eliaci ouéaiocid* Wei) fa, QUARTA. I3r jxosl è follia dell^occùpata vecchiaia
. ' [idimaderai,fino a die tipo é lecito dar alle cofe amorOfe?Io ti rifpódo
che ìlg guir L'amore in gìouétuapprefo,è lecito :eme nò v'oixftjecofa I
cótrario)fino ali* Itima vécchiaìa>& vi fono di quei decre- itkhe qnato
a$ affetta dell'ani mo s^mi tftflta frife huorrìO e dóna.quato s'amai ;roda
gioitànettfij &Jlodeuolmente in ve 5,per che amorfe non hi terminojMa dar-
àiiumioanióre non è già cónueniente imito che fia^l'huomo a certa età* . finoà
piale eti^ è d&nma delìtef *enf?o nÒ5 & p er elfer nu b fente oflèfa
d3$e-brine5 però come noi 1 veggiamo l'argènto al mento , e le bri-
Jc&tfjjCjpo , cominciatici à ritirare che }&&.$& iìamo per
Amore . & per dirla piùr thiar% Amore e Morte anticamente fra le .
jartiyóno gli anni della vita hnmana,pat» " :tggia'ndo: ehetofto ch'vno
entrafìè nei' 3oi>fini dell'altro^ potere quell'altrésìri-' fn'r la -ad;
compagno,' però douelfe ciafeuno' ftarfi nella fua giurifdittione, coftituendo
illavita.deli'huomo, così à difcretioner un certotermine, fino all'anno
climaterio pò, fdeJLnoiteriiQltiplieato'p^rnoue, feco» do chea punto viffe Platone,
che mor l'anno ottantuno dell'età fna , econfentt rono che fopra i primi, fi ho
alla meti,ha. uefTe libera giurifditrione Amore 5 da in; di in poi, non fé
n'hauefle ad impacciare, che fonerò in podefti della Morte. Auuet ne poi in vn
viaggio che fecero di compii ghia , cheleuandofì la mattina pertempc e in
fretta, perche amfeidue ancfcmano prò ttifti di freccie , non fé n'accorgendo
It barattarono, così Amore faertaìia i gio- uani \ penfando di farli inamorare,
e in- cauto gli vccideua , & morte fcoccaua le faerte d'Amore contra i
vecchi , & gli iriamoraua. del che\muedutìfì , corref- fero, ben l'errore ,
ripigliando Ciafche- duno di loro l'armi prOprie-5 mtrpatri, «he per erróre
erano ftaH rotti j no^ fon* no pòi lafciati intieri , & inuiolàtrTcòrrie
prima : & cosi la Mòttéè ìffil dà ìndi ili poi , recidendo qualche
gionàne;-.&aIf incontro Amore impàdrortendofi di qua! che vectfriò$ma fi
comevna morte acerba, è lagrimeuole, &inMà; così èridicoloe
difconueméte,vn'ambr maturo, & fenile. Maperche fuol'efléreychfe quel
fogge* foche focalmente apprende^ è&fpoitopa rimente al lafciar di logorerò
l'àpf>refa quanti cornei ctòaf'òtfelraèréydie ò nul la" j'ò poco la
impreffionrcanfertia allon- tanano chelìa quell'agente-che la viprodu ceua
dentro . Amofcancbrdie^chieda fa? cinta QVARTA, *37 Ita neU'occupare vn animo
gentile tur- ila ricerca anco di tenacemente rimane impreflo , oue vna volta
s'apprefè, io tnbiante di foco nella pece accefoche tuampa incontinente, &
con difficolta eftingue. foggetto invero facile per ap éderuifi l'amore è
Ufanguigno, alla do£} zza. del quale ne anche ripugna , come racerbiti dèi
colerico , ilntenerlo , ma per auuenturafdegnofetto, e facile atra mtarfiper
rauuenimento di nuouo og- ;tto,che lo commoua . Onde fé non tati nigua^diamo la
facilità, quanto la te- icitain ara^rgo, giudico io più, taro i*. 1
rlanconrcp^tiLciuilefoura tutti e nelle Soni' S^e Mo. Pare tato aP rppriia)^
.airarnat e:i%empera|(ura mela» , mci[9i che^tf fofog1! ^ amanti , cagio- . a
radamente wi Melanconia ; ma ancora, uelli che fono di tal compierli one fono
tu inclinati all'amare de gli altri . Quan o io dico > ò donne,, che none
foggetto iù a proposito per Amore del meJancoiu o -, non vi penfate ch'io
quello lignifichi* [quale Viene communementecofi nonu- [ato,e intefo , ne i
coftumi noiof o , nelle prole taciturno , nelle attiom ipfenfato, 7 ìei vplto
confufoipellfintelletto balordo, lello fguardo {p£u$iteu©le , attonito
nfembiante di {tatua,, ftupefato ,' e tra- èco|ato, che queft? tale non merita
ne .nche diconuerfe'iti gerite akgra,_ & 7/i^w.»^"' w amo- *3* P'AWP
amorofa 5 ma trouafi vn'akco jmr di teli peratura melanconico , febennon è non
nato ne conofciuto per tale, tatto all'oa pofto formato del fopradetto , viuac*
fpintofo, ardete nelle attioni, chiaro d'i gegno , e foggetto à .quella
coftante vs neta, che ne gli acanti fi fcorge, hor rid te, horlagrimofo,
audace, iracondo^pia ceuole, mifencordiofo> inclmatiflimo a la beneuoléza,
& all'amore, e quello,ch nei propoftivccelli.fi richiede ,-Joquace e
cantore, che fé bene la melanconia è*quàndo vien beuuto da huomo fem- gemeste
afletato /di fr'eiMàj e tacjtur- ^ch'e^lt-eià/lò rifcalda, & incita alle pa
4eijra*c*6 gli a litichi fihferò, che Bacco ifle daiSatiri adcémffagnata, $cih
parti- lar dà Pahè»j aiìgiiiflcarè la iik»eldqùentef'car)tante/aJe-
rojecófifidehte/q^éftófòi'àggiurigerui i Baccàtii tia féiquallfi»diee Àgdue
hauè'r aerato Pfcareìo ? perche fouramfufo il vi to accende allii villania y
aliaritTa , infino Ha pazzia. vkiWfci'ntente'beuuto di foper hio, fa l'huomo
affatto impazzire, eli fi blue le forze, e però .non vi mancò alla
lompagniadi^Bacvsd vn caluo , per lo dah K>,.chenatifeeilceruello , à cui
confegui a la nfoiutione orò/e *ònuerrationi*fcii 1
cfQ-t?ollore,.ren4cilfoggettq •> incul^ troua , .d'animo trattabile,
compafsicne- ijole, che rodo s'adiri, torio fi plachi: nel- le corAieifauoni
alegro, anzi che ritirato, lièll e action^ iù cotto concitato , che già ne 5 la
quale» come incominci a ribaldar- li di fouerchio, partorire deljrio,però co
qualche lucidointe^uallo 5 pò/ come s'in,- cendain ìommoVréj-ide l'hucmo in
guifa Vbriaco affatto fuorfennato ., & à molte mortifere infirmit'adi
fottopolto, ma al- quanto più' rOTtfeorae il vino nel fecon- do beuitore,
fp/ffiicuro , audace giocon 'do, l'eccita alcantare, e moiira in lui altri
"effetti cTaleHr.iavC.he tutti fonopur di me- lanconia, più; e meno,
facondo che più,o meno fi troua nfcaldata .quando è poi tei perata, e come
tepida, fa l'hu cario più ac- J, corto» me^flconia non fono, pve W ò nel v* Mche,.P
nelle lettere, eqmndi è, chefi] -fi WBttft WS ual cheprof e/fi onerataci fono
rum.a'h^iip.iB'elanconico, e tafà ^emocnto ##ffiTW lini p n pe* vi* a dmecar
tali. dice/I ancoraché ma^ior! fflfitfflF&^ì che ^ ™^acuti * ^f.^afcgna fa
ragione: pofciachc ^quelh, ^e vi Icorgono in Corrile, e dilir genremente
confiderana,, ^pajoitórari jueivol^ncuinonfe^in^n;^^ $WM
be,VconofcaitQda"chj^ia vi- ^eboole^quefhr^^(p^4 %^ì?rt%. m poftb -£è
:amaFd3 lohtanp* che da pteffoj |fa chèe Fàlfaijè ffimo-fa ragione di qufc Itv&t.éi
eiièt5viiàr dèlie dtit. ò jjche chiet- ine màn«o Vi ;fc«jf gè V ^ rnàrtfò
difìratt© Llìa vàrìMj ^éj^a^refe^à^e'Jvetc^ fó> r^idé fotto la rete, che
fono "ffèggetti à propósto per amare 7 e per àp ferèddere leVocfinTegnate
loro, difp one- ^o fé fteffwri'éuete^guife, cHéfòtto là di « ebrar la beltà*
voftra, e'1 nome d'Amor^ & i loro imitàtione in/truire altri, non fé load
illustrar Je proprie amate j nia ad ap* premiere irtfiemeil nomeglonofodi vqj
•étetfè, cw.non viddero mai > dopo che an- fiora.ij tempo hauerauuj
confutate * non fanfcà-iflMi/d^,, ejft^rno 4i mp^ei>elkj >#
ooirhoiioceìnó £ 4^é4epià ojcr*jche ^ia- to la prefènza della ior 9 beiti ; «
gióuen> tu loi*ppt« fcnti 4-gft OÉ,c.m^ i#»fg«ér»Ó ti. E che péTate voi,
Q$^«ifefj&Aìtt àì-mé dodi moire, Cinthie,di moke Lesbie , di molte Laure,
olerà quelle de i Caccili, de i Propertij, dei Petrarchi > enoadimeutf
Sii.qUefte viue, e%viueri'tìeU^meaio«à, e nelle, bocche de gli huouii ni
-Laguri 3 p^r tempo: ineftinguibile -, che dV ml>|t£a]a>é giacefi infieme
con la. bejti {oro fpenta, p iepoka. perche * (brfeehe non f^on» balle altari
delle celebrare, òche la nacu> riforniate che l'hebbe> .ruppe Jafompa»
per più non ne dare ammòdo di fonili; clil (a, che nò fé ne fìano tronate delle
più bel Jeancora, dellepiù gfatioje, e per aauciv turapi.rmeriteuoli ? forfè,
che non furo* -no amate , come quelle • troppo lhm'io» che fuilero amate, fé mi
lì di , che fufler^ belle \& amabili, e nódinier.o p ruascamÉ to di
celebratcri , ò colpa di Amore, che no habbia dato loro in cuAodia vccelhca
nori> ò pur d'effe , che non fé li habbiano fapuconudrire, n* giacciono»
come del nu • À ^ mero rt£. **• minatore adeguar* in Wfwo N •>«* . iuot -u«
fé bene mi conofco deobou £»*& »rmi, Vangili. «Mft rinHo afi^ftid.t*»cho
fen» guUtcì* IL Bfe diletti il ^Iato,e 6t»lU il ventre» Vflendo fiato né net
volate , ne «* £»«* «savi Mela d\ftoto«ie]o, che & {etti* riafferri e*
tu& inulti ad afcoltare li fu o canto #oW -chie de.g]* nia.me73- «a
b^(ych^app3ghi , £birtcon»a«nia roponead\rcw m^t gopr^nderej^uf fio òfcàtf^tha
jaileiieho^rnai zoppicando verfeairipcM tgW&fgfl» ^^n^e JafttftimBaidi^ea©
am ^•ecK>CcJa«iéiKeco.^dtraad»9oanto a £j P^^^^a^n^^jecfiniii ^«effetti chi
AlSiOfp? ^o4^c%-y 4apoj^hftn'hà:iaibQÌia;ci lecondo feiMo, iao^a*y»;gsnekai*noi
effetti fmvJiaJla iUa d€&m«j0,* ; eifecori ^PW^ incanto /ìamo fo* to.la
difapjjna di queJ^ainmaeiirati. Di £euimo:g*4; nel pnmo^ imitane dt c]*e
Pfatoaev&tòrjdw^derNia* Mone dei «pme, figmficauaiqiiailjda, te
^wWttflofi** ò quandó/impàlli- diìfcec Ma perdl«»il>qu efito h£due
figriifi» catjy;o:fecondo4ihabito, 6 fetoridol'^re;. CLIC gì* uiuiu
w**u'>'f»1" " ~* - " ,.-» -_ - èèfoetsMisMptàeì' conftguirèJa
:dbnn da^o^^^Wt^cdotèiniierrib allh .Jnje fi dice, rubiconda : al contrario il
tri- (r$$Mo fq&alli'da .- ma qaelto nò ì!ch?&t '.chiamo noi, 5
tantomeno, che l'amie e, co .jutc.o^ che no fTa fuor difperauza*, può bé efler
pallido ,?e fra le contlenrezzeirìeìlè, ferbare iì pallore, noi cerchiamo di
due amanti, de i quali vno alla donna fi apprc fentifquallido, e l'altro
giornale, e col rìrrt . Ai /-in'-il»-. r\r\fFi *.M poiché chiama
il:rjallore infc nuo- QVA^RTA. m '.«nono colore, S i alo ere do,. di tinto ge-
lile Tè dolce natura fi moftrao tutto i.ma f efficace amor: > telo fece ben
mutafisdl colore, che dice. ~ ^i Volgendoci occhiai mio mimo colere , ■&
Che fa. di none •rimembrar fa gtnu. tifi pCf giudrriofiffima, come dice
c*tiatìer fàttb, ^ ccpari'rl.é auanti.riuerenté j è ^hiorto.cò- ipc appare, e
nel foretto pur moàìlpgatò» & inanello, che comincia, ,.- 1.4 OnnnAycheil
mio e or nel i)ìfo porta. fen> ra che j macilenti molto più fono lodane
ipenfìerl ,e veheméti ne gli affetti di quel loVclu fianoquefàrubicondi,
ohdefilc'g gè (fr Celare',; clVeflèndoJi riferito comi? ^jinto'niQ i" e
Dofèbella mar-hinaflero no- tÙta^coWa di lui r dille , io non nò paura di cm
éfe éf aiti ^ e coloriti ,ma fibene dì quei pallici» e macilenti, fignificado
Bru* %o J. e Caffi o . E tanto fia detto intorno al pallore per habitó . . * .
/ Occorre molte volte che,! pallidi in- contrando la domia amata arromTcono,é
parimente i coloriti impailìdifcono . & pei ciò fi cerca quale di
quell'aire atti ita più gagliardo arsomelo d'efficacia d'Amo re . rarroflìre
nàfce da due pripcrpij,e dal Ja riueren^a ò yogliam dir vergogna 3 -Se
dairalegrefcza '-..rrvha ma da fuori corrie à ricopricirci datf afpetto disolei
che nói liabbiamoin riiierenzai irràrrgiié daìriftr ■?V; L s me X :.me vene
'ycòsì ■ faceva "il Petrarca^ « 1* - Ei mi c>-ridt$l]è. vergogni* fa
v^tardo. l'altra *ft fluide il fangue.ifteffo,.che'.*ifiede intor no al cuore
all'è fìfinfecortfcfne ad incolf* -traM^oggettòjdiecon la- ftra pre(ètì7:a.ne-
-l^egt'a^rto ^griificiua^iiteflodkendo. *>tt v CturtUtite- tifa if&xdè
atjm&ps'tfjkrfe 'Chele fi fece incontro a tne^* il vifo,. lì paj Jore
procede dal (angue-che fèncendo il :"seuore graueniente òfrefo^^oorre a
luì ce» mei fortificarlo 5 e cosà kfèia'l'eftrinftéfr abbadonatoorideil noilro
Poeta, diceua. 5 ■ Ma U ferite Mpejje . Volg -. tip€vcfor%a il cuor 'piagato ahrotft
Ónd'io diu&nofmorttK^ « ó «juei che>fègl*s; Ijuindi raccolgo io.
ckèi&oi\r%bépiiPgen *il natura crrfiirrofrifre^ ma chiìmpallidi- •ice, mani
feflb eh' è toeco^iù alcvii*c^ pei* xh'egli ftfente ilcuoréoftefopertkycrerb
■& perciò-afriotììfcono anco queMicheffi©^ €onó inani orati s n^
Hofc'lmjteliidjfbonos fopra tutti poi quegli èàrdèàtiflìrna#tìenr «e ma-morato
,~ che in breue oempopfcouà ogni perturbatrone ancoro fa; (jmbmrtc* « Che in
vn-funtoardt, àggiàccià, atrrefj'a s e *tia perche-i deferito il notìro poeta
nell'ac «$j>iar di;qtfèfti due effètti J4i* C [ È^ip-^gtferUr^éàk il pnàutr.
mi viene occasione di dubitare ouarwilMjiè fti?i(J 4 JL •> . ante»
«fnteceda, & jgtf^ fibguiti aH'altmv Iono ,$iò.4tib.bpo che iJ
jyalloreffia.lVltirno i&tffL ^ercioche1 il &n gue d i ffufo alla fup
erftcic tJel ; torpòy tofto dhabbia fatto l'o&cio iU-Qjquàltfp'ltàih -, 6
ritira alc*i©re , dotti $rii ^acùr^biietìtfiTifiéd^Bntit^ij^nt tlo lo fe^f
af^leeaéà^ ^ii^i pà^JbaBgaitì en- te fóegiójcna. ? >*fc« che ritorni^ èl Aio
fito .tti prima?) &Tquin^i è che molto tempo
jjjkmìXn^^floi^ii^^Hidi.jfecoodp'la-ppc fe«te afte^atloné ài -colpetto 4ie]k
4onna amafcar 5 re. ^cj^ft©;fono &*esM> gioni i percja^U^oftl-ó amor^ofo
JPfafon« M^'^iift^U l3manci> J*vg&fo&s , cioè io t tf Cltra *f^ ,F
A~R TE *^ltra~di ciò effondo Amore faneiuHcv audoy cieeor produceinnoi parimene
ÙLtìdiuììcizz y nudità y cecità . fanciullo e ^nmante^ancor che d'anni maturo,
e qua* fopin et elee ne gli anni e* j'mam ora, tanta JPlinrtài&i u uVifee 5
fanciullo >che non ben ^•fermare il fkuro piede , ne rncaminarfi /uWche doùe
Tamara beltà lo feorge. Fan' ciuJloc'bi vaghezza di ttaftuHara* eo'i pa. fi
fuoi , che non è perfonaà cu* maggior* m©nte gh huomini della fua profeiàìóW
deletiinoydi^queilo che ad vn'amante gli inamoratijfanch'JIo che di leggiero
s'adi* sa, e di leggiero fi placa * pianger gi'oipiei
iòfpira>riae»,ctin^iand©jh^^uritttifeoij. voglia, colore ; fa qcìuIJ© in
fommabi n con- fante, vago.tamido, andito; poco conoide rato , mancoragioneuole
, che ogni cofa amati rapeBoriliuaria> *«& penirapcdfibil« che fia,
crede t^iiicofaLcfi0ldracétq«nu doPairaraceV^nudo pe*cì*e4laai|pre onde li
lìaciurijioleuajtoeli Dei fli Regi di j»ogere>e rai&gUÈar«raidi iti ho
nore, e h>dc]oro5 corno quelli o'iatb biana la p odéità.rnìii7iie«ta, e
d?animo £n*exi4ij£ fcjro figùiftcafij per Janudirà3(ieijfc«rp0jn6t amn.uatiiii
vk;o alcuno'., è; audo-l'amani tèiiò pojrero inàajouaSQ» d.come paueiae-*
cào4*ei tu >*)udo , fca^ciowlpèr-Ie piaggi e» per le nem^.pef l'ardo^
déi:SbieielU»Qi ., •; a r non '/ #oh trooi tetto , eoo meriggia doue ti ri-
coueri, & q ual'hora ti fi moftra jauara dei fuoi fauori Ja donna
tua,mifero te*ptà me dico tei d'Iroxe più. fciaurato di Telemco* jieru foiri
più ricco di Crefo* e diCraffo^ jè poflèdeièi^uate biade prtìd&ce il"
feccia do Egitto^fò ti fcorreflè.pj5ntìiteaoideÌ5bècii là il Portolo , & 1-
Hermo ; adjo^ni mod^d poueriflimo fei tu ò i namoraf p> ip o g Hata
della^etioÉa liberta, che noticene lì puq Cdh cotto l'oro del mondoeontrat^are,
lei (èruojfchiauo alla eatena.e pur vero quel* detto. > • • ».
"Hiffì*** liberta che voglia amare, & qua! rnewsgiore povertà imagi
nar puoffì giamai c'haueri'aninwad-yfura . la donna tua , è l'vfùraio
dell'anima tua poueroj.& m efebi no debitore.; . .E finalmente, cieco l'amarne
che Tene:- vi iittgiriJia-d'crbo fenz.alucc . . - •. h -y-h :
Lbertsnfaottefivsitia&fitr fi fatte . noa vede^nonconofceifroh diitingue^
efe>pu- re ombreggia al quanto _, fono, prà le appa. renze var3e>&
ìilu^onirché 1'eiÌiifcéz.a deh, ìecofeche vi fiapipaefentanoumacome dir fi può
cieco Amore ? non ìpétta egli alla Virtù cogóofctrua? ia volontà j & la e
Jet-, Ubne rrortiìrnKent!be,gii,re non nelle coft^' a^tfraifCgHòicmtei; lo ho
per cieco quella MftóU&ia;ixh?èt che ftor>J»»ò face'ierFueoperationi
-diiirnguejst Jt&l fciO- HA fc A *,,T .Come (T può merauiglii
«Tofihaueuajer vn gran portento "cfietàj cptal cieco folle ar detergente,
inamoraVo* Sapete voi ò donne come £pnx> glMuréti> dir ouel^io.lb no
c,ome ifeéSi che nouveg. gpno.fuor che da vn'o^cpio , & da quella ajicor,
poco:, voi ne bendaterl'occbio3elI*' intelletto, §t.xhe ne gioua pòi a
ved«jxpni Quelli delfenfo fé folgnào ".taci Lincei* tan ti occhiuti"
Arghi ? che fé beh bène u ve^. deflequaritp fi potrebbe^ cuante di tqiie ne
vano altere, che forfè più h>umiliiImo-. ftrarebbono.? qùlte lìtìaónó de gli
aman- ti loro che ToiJfe fi sforzai ebbono di pia-* ciarli? & quanti
lìratij rTjFanao deri^miferel Jì da voi dò'ijne pertìdè^jifyù&àv 6 proué
de. • perche; non lWede^co.n Ì*pcc)uo, dell'; intelletto ? ma quello ilei
ìenfoe abbaglia -' tv frl i^">7' * L'A-life ; vìVpLifiU. Co anch'erTo,
dWQfe ^|M|^ 50 apporu ,, 1, occK afe p er^re.xljfry^^i feerna in lottile^ come
chfyfa,PpJ«tta|» 5H&É&&18 fguardx^ ina non già altra che mordala
dMt*: l'amante che iipv «rt f-rriii .iva -r ri'* ia rola,^iétìuane è Òttimo
Amore : cdn ttittb che- tìa quella d oppia vrna , ond'elmeicoìaà i inòrtali ì
benrè f njàli,verfì^> : Verter n" feti" •h% maggior jiortìBUe dì
feléfthe di mele, * ^fanciulli CHi/cr^à dare ancora fenno é foio d e i beni di
fortuna. , fi chjè noninui- ; diamo l'ero eie* Itoìcbtiè £i Kegi 5 ma de i :
?eni rftó deismo ^eccipdóci 4 1 ^iiiclp^ydeì^V^M morali per" ìBeiòpri^
cì&fim^htè ARTÈ- ■ ■ • Mi'- ' -. - i. Donna arista ;
&dell'emularionc.qua1eiJ Ja'maggipre alle lodinoli imprefè.di quel ja;''che
ne ì,rJuaIi fi fcorge j> Te l'amore. ci jpuò affliggere , cipuo coniorcare
ancora^ & in yn'ajum^ricómj>e.nfarci quanti afljtt Jii hab^umo gi^roai,
[offerti con fodisfor-. ^i.Qp«XilÌiruraca.Xeci toglkil cèruello)& ci.fi
diuenrar come quelIov .,: % Cktferamor venne in fì*fore.x 5^*i$» '.'> ,ci
dona accorgimentOjpe.r farci fàuij e c6 •pici,come.qùeiraÌtro che dice. ."
'Per eh* io veggio & mi (pi a. e €he naturai mia dofeà mt non vale 2ìf mi
fa degno di fi caro /guardo % . Sfor^ntid'etftrtjU . J ; * jQ*#.t t'ali* alta
(perarrza .fi conface. E, q a e* Jito meritcuyple dafodiifarui . in quali et
•fetti qlirnortri maggiormete Amore Jafua efficacia, o ne i buoni/o nei
cat^iuuò doì Jiandoci ien.no, ò togliendocelo^ Rijpoè do con breuità,che Amore
fi fa piacènti?, renelle, cp^ auuerfè , G come tutte Jè co,, lecattiue pèrla
violenza che {annuali* matura f ma fecondo fé ftefto épin efficace
«uando'procfuce in noi buone c*péfp.chèj deliri j e le .pazzie hi egli communi
con jWvCpn li difpiaceri, cohPybriacKéjEzaj ^a, ilfermp , & l'accortezza
con lavi rtk, con la fapienza, della curale non eco/a che p^ti gagliardamente
operLae glìanrrru rar gioneuolufè bene con maggiore, dirrj^col- fàii'crc h
??i*perferri onare vna colaVfn che confonde itr>en fori dolci # efquiliti
ceuaHuftèrJo. ' ; f: «éf xtvi>i 9-
??$$ partir fi ddcemsnte **> Cu»? -mtor proprio ifitoi ftgu*è\ infìitU . di
taciturni ci fi dicitorijdi negligenti indù * ftriou , di trafeurau accorti ,
di pufillanu mi animo fi , di tenaci efordidi liberali &
mamèrofi,eintutteleatcioni efquifiti, à* eleggeremo àue principali pei-
l'intenti o~ xxq nom;ai.quali produce in noi , fecondò che lì^amd vccelli
inuiluppatine*larci anfra ro fi, quelli due Apunto che il noftroaraó; |ofo
jjo^ta ciprefle jnlìeme ,quadò e.i diife; In coli iene foe fi e ììren a è ab
bit " ■ ' ' È&fc V ■ v -tftiui per tempo &Umìe.frìm*l4bbì*. ci
cramttfcV Taltro^e che ne*, difoòne !©• ali **??£ ^Effiffi?? ìtì yerQ
'fàpóHh*m&ir& qtfal'efFef irebbe ^0 a wtg&wì&i gérier ofb ^rton
sa tacere y.Scghu€ appelli Horatio qUeil'àniore;ch^ nonJi; >fci*u*
glduareiicàntàrecome^nma; uè sà^od* rrfef rienefói terra viié.^jiièw> t
£&€$[ ^e^ene^inf^qau^^ ynaj^lu l ^U€i g^^Jimofpjrba^o.ac.uijunga Aa*
gjonéto^ef fatò haueWip^lepjÀ^iki q^àmeseeticciitato, ha&endplq eg^^rai^ té
dall'arte di veh&r #6&fe e.^enzpgrtejn haùendofó s'Jzato ì
que;Wa.famar^»e per, & ften^nttó farebbe irta) 4tùa, J^uèndo-*-, lo
ritrattò -li mille 3ttftn>Qne;ft,fcauedfenipt£ humifi'dicòndiciòpé-, fempre
ofturi diro: toinariiW&^traiiri dalla inco^-fauella ^Uol^rrtórmohicòre ,
forìd'M#, & fo- go Srtèéirà'^atia d^Àmore) fj^più foa- ói^fpiritofi cantori
annouérat) ? Nò èió vSÉt--ò ^1ón--é hàrmóhla la più dlletrèupk a
Atàd&ìto'fò iiit?èTe humàn^opèritioni . per5 tftitf meriti /tjuàli gratie
reiiaereiiia g noi 8&ffii eheiTójrt] douerell^o-nofdar-* re ^''rimeritarti
in qual fi vagUi.modo dp tanti beiieficij >^'r quali fapefsjino i^j ^fig,
i^cx^6ft^reV&y&e) come fono mot-i*;.
eif^^lan7:bn%o%ypiaci?iiole"t^ , déiì-i «n^H??* tW j^SluoIèTza Volpando,
ti nominiaDio^rudeJe, deteflandotiin've- cfcdi» jWèfrréfcia-rtf ^co Jpa
benetgenVnor^ -, già tii&3èldélitf^flinió^rafòneV mach " ^rt^ qpellc
rf«? ; a fM?j *; ^^ ' 2 ••.; v .0 cKielft-Hefperidi alla cui cuftodia e difci-"
piina q?e contegni- te quali foueftté&cen ilt?& ar$^e&a^ i&lla
rt^hida delle dòk^izetu^laeUérJi dici germoglianti in rami, & in pòrti i
d'o* ro$ fi cheJeoperationi de eli amainn ap- paiano non men 'preciofe che
-fecojfiley & fi ciie noèvccelii tuoi infondati iè" ?8c? felle tue
Iodi, & impef^athvariffF delle, tue piume ci ponriam!JÌòI1eu^e:'tkfl] hùr
mìì terra, catando fino alle ftelk in Kóno^ tuo . Graduine A^i *W, (S1^ N** ; -
QVE- • • •. - > j v a % a aVESI'TI CpNTENVTt NULA PREDENTI OPEKti-TA. tipi
.•* Pi .qual-firte T^whi ' s \'w* 'da >quaìè\. ^^==^=dj di fi dice Dio
fèmore, !- .fdegnXi.:, . fj ;, : ^( zg) ^ercjo^ fbqonfqtfm'a $e venite fin
àsjnna ,cbe Se: pfjtytxre fi^fer Disino , ò ^ ò la Uelleiga, cH Piacére. j £
Come l1 Amore}qiiando termina ne gli abWac- dme :o. ~--~— ^r ^Perche pu fogliano
dilettare gli amori diffì- cili, 0$ Se il Defìderio Jla genere fi 'efficiente }
-per di- finire Amere . 7 & Qual fià la compita difinitione dt Amore. 7 9
;*0 laonde $mt* germogli la Beiteli «-» f 4 Se labeh^mfke^aUm
i^ntm0pritftèM.Yt^Sk ^ Donna d'animo fo^ ^ffer'fm dì volto Smùnte foni di
belleT^aft trottino. 89 S^Jr»^£g^iiwgtiitc& m j•-*•amx il
Cnd'èthetyuontojàfenàmatta donna r*ffm ^ f biafir,H»cdeirt donna ,ò Peffer m
j.© ff p*rem& impudica , e in effijìen^ cafia 5 ■ paiamtrario . ita ytwtjkì^vt
*.:> •., jjjfc ^ 9 igeila . . ^iktott(K\ 33 y o
£s^f&k$to^}t!^marÌ£&iù& \ q :qóieiQr»ime.i\. sii jj^m^; j«ti^fcis
*i jj, ^ $ fcff*&*pW}£te a)na*e$mnvi*maXo \^ìf £oméJij>pj]à, difettitene
il wo dxb&it* «>fc -r»- te. ^'f«fó^f*&ricm& ***** étmtèiinìoi
\ék f+fùaito impotenti i v - i
'-'"'\\-x6f Qua" amor fia di più merito* il celato y¥ìfa-r Jefe.. .
-->:-■ :"^:;-,' ~-°:--' ':'^&& Qtialfia m$mti^initomlftùce
termine .. -^ 'f^V^y Quali per l'ordinario fiano ipiu fattimi "éelU
nsrflSliié* .. m$«wrtVj * 1 : - : *'* ?& s fi itì $l?\preuagUa in amando ,
// Catta Utero, o'I illetterato m*-,> '*' i8$ Qi\al*&mre epiif.
eleggibile 3 ii*l fùperìore > « 1 £ìnfmo**.\* ■"". sti-^-T
-•;" ; ; ; - 184 y« l'amore per lomanan%ajctmiì b'f.accrefca-, mfftfuxte»
gV,4E»>* * :-»« 18^ Qi^aifiano
irimed'ij d'amore principali i iÒ via* 04-.len^,& carnei. ^1^ ' ' v '''fv'^
rt9jT ^^m4e^^o.hÀ^}0arfHH^^'^fin^'Jà -: chtfitrminei, 1 w -;^ ' : - ^*^'ioi
^me.yiatore faccia^ alle volte negligente M- 5\ natrih'rai.o ypoi ctixgii
ricerca fsUtcitHdtne, ^yJ&Si •- 1
$** >^miìkìt^%immò- nu 1 - ' Due per douer9 odiare • ( ir» Secontiengafcioif
dà vn nodo,& legarjràvrt altro;& come . ni Se dimore fa fen%a Jperan%*
. 1 1 j Quai fiano i fattori the pcfj'a far maggior* ad in* amate ìdona
•gelante dell*horxrfìto.x 1 8 Seanurepoffaeffrefer.Tagelofa. ili Come la gelofà
fa effetto d'antere poiché mi* f e dì fee the il ber-e fctmmumchi . ili Chi ami
fiù-ò chi Ji contenta di godere godend* ' '■ firmale, è chi fi rch'ei nongiaaji
totttent* di non grder'tffo. '" ' 12$ Se fa lecito jer (j e lo fa far
male-ai ritiale y ò* » come. z 14 Fino à ejual'età fa lecito imfrìegarf nzfr'a-
. mvrei *3? Perche i melanconicì}lifìudiof,i debbolidì vi- • fa amino più
ejficai emente degli alivi. l# J jQual fa maggior fegne a amere il rojjire ?
ò*l ' fall or e. 14j Dcndenafca l'arrcffre, & l'impallidire neh l'amante.
2JO ■^jrU'alreratfone dell* ir. emorato ? che preceda^ il rrj]ìre,c'l pallore,
ifl fn quali effetti moflri maggiormente amore In fxta fffcacia> ò ne i
buoni } bne i cattiui.i $6 IN BOLOGNA, - . PER GIOVANNI ROSSI.. M D X C. I Con
licenza de Sup erbori* 1 }- fc»%. Nome compiuto: Melchiorre Zoppio. Melchiorre
Zoppi. Keywords: implicatura. Refs.: Luigi Speranza, pel Gruppo di Gioco di H.
P. Grice, “Grice e Zoppi,” The Swimming-Pool Library, Villa Speranza, Liguria,
Italia.
Luigi
Speranza – GRICE ITALO!; ossia, Grice e Zorzi: la ragione conversazionale e l’armonia
del mondo – la scuola di Venezia – filosofia veneziana – filosofia veneta -- filosofia
italiana – Luigi Speranza, pel Gruppo di Gioco di H. P. Grice, The
Swimming-Pool Library (Venezia). Filosofo Veneziano. Filosofo veneto. Filosofo italiano.
Venezia, Veneto. Essential Italian philosopher. Grice: “For some reason, in the
Veneto area they cannot pronounce the /dg/, which becomes /z/ as everyone who
is familiar with Giorgone – as in Quine’s infamous example -- knowa!”. Saggi:
L'armonia del mondo, Campanini, Pensiero occidentale, Bompiani, Milano; De
harmonia mundi, Firenze, Finestra; L'elegante, poema e commento, Maillard, Arché,
Milano Paris. Onda, Le vicende costruttive della chiesa e del convento, Il
progetto di Sansovino e il memoriale di Z.; La teoria ermetica di Z., La chiesa
di San Francesco della Vigna e il suo convento, Venezia, San Francesco della
Vigna; Campanini, Le fonti dell’armonia del mondo di Z., Ca' Foscari”; Campanini,
La struttura simbolica dell’armonia del mondo di Z., Materia Giudaica; Argento,
Il cardinale e l'architetto: Aleandro e il rinascimento adriatico, Apostrofo, Cremona.
Grice: “Zorzi is an interesting one, as a proof that, in
Italy, they take the Hebrew language seriously! They call it a classic, even! I
wish I had learned some all those years I boarded at Clifton – especially since
I will later make use of ‘Fiat lux’!” – Grice: “While the concept of ‘harmonia
mundi’ may claim a Judaeo-Christian heritage, as the Italians put it – a
heritage they lack! --, it is *so easy* to reconstruct the ‘harmonia mundi’ in
purely Aryan, that is, Pythagorean terms! The root of ‘mundo’ are complex
enough, and the English language lacks the concept, preferring vir-hood,
‘world,’ instead. ‘Harmonia’ is possibly so hellenic that CICERONE never cared
to find the proper Roman indigenous cognate! Oi> - nc(l ^nJl ~Ji>^'^^
fr/U> fx-thj^ Pofktrj- Hy>^ •'3->'^‘ ' A ' 1 f ■ — P' ' il S[! '
I •■-f4 , , !i1 •‘ t ' ! H i. 1« ■ •
PROOEMIVM ^ FR.ANCISCI GEORGII VENETI MINORITA/ , NiE FAMlLIiE IN OPVS DE
HARMONIA 'MYNDI TRIFARIAM DISTINCTVM i l I Procu* Pyrrho Pkuo ; -.'■-■i. AD
CLEMENTEM. VII.PONT.MAX, PRiEFATlO. ON EQVIDEM PATER BEA/ dflime Eidu ullo/nccp
fecundum carncm,6C fan/ guinrai/fed bono genio, immo OC meliori fpirim ducor/ut
pro minus collulh-atis hac quatccuni} accfdcrc coner ficula, no certe noui luminis,led
cam.quf a luce illa omnes illuminate fubrntiiat, Ecuedemeflie Domini
opulcnnflima in Domi/ nicuffihorrcu pro pauperculis cibandis aflitia, (alte ucl
paruulos mergues , ab aLis melioribus, orlican iubete Dominoi^deris
dcroiidh>s:ex quibus triticu exculTimus, non certe nouum/ed anoquum noua
quadam rorma condudlum,nouo(]p modo fubadh]m,aqua proculdubio non dlletnaru
diflipatatum, fed me/ horis, K. falutaris fapientiacrex qua bibenti lit fons
aqux fallentis lo uitam (ternamrQuam aqua haurientes ii/qui primi Euaogelicz
dotHrinx iccere fiindamentauere filii Ddelirifb',thildnam exiUimaruc fapienuam
huius mundi/qux uiribns propriis,K ab humana indufiria excogitatis initiiur,
nulli ueritati cedens.nifi quam fyllogiflicis rationibus (cfe ollcndcrc pofle
confidunt/quicamlrtltantur. Sedexdedudbones compofitx X impiis ieniibus
radiatus fiindatx folitariam illam / ate^ ioteUtdhialcm Opiheis natura^ ut
Proculus docet ^attingere nequeunttSed necp interioris na/ turx
elIedhis/propr>etatcs,aut palhones C ut aiunt ) docere poliunt: cum harum
cauf^/ex quibus ipfas coniiccre fuis argumentationibus opinatur, fint( omnium
eorum confenfii^ mortalibus penitas ignotx: Iniupa ex (infibus procedentes ,
qui Ellaces liiac C ficuu mulris rabonibus probae Pyrrho Heliates ^ nullam
nobis linccra prxbcrc pollunc ucritatem: Hinc cum de diuinis agitur, qux
oraculis C ut ait Plato ^ comparari debeor, teUnquendx liinc huiufnaodi
compolitx,C7 ex &llaabus fcofibus dedudl{ ^ rationes
his/quidrcafenfibiliauerlantur/K qui ca,qux in agendo fubii/ ciuntur momi/
extrema confinia fux dodbinxfiatueruot/OC qui omnia combinare,8C concludere
opinantur p>cr quaedam axiomata/ qux tcfellc/ re impollibile exilhmant:Sed
hi ab iplis occultata diuina irrident , qux tanto magis exaltantur / qto ad
altius cor homo afeendere prxfumir,cum duta luee ledo diuioo lumine
ofiendancur/ cotcDcioncn odaiac,filcntium •t ii PR.OOEMIVM de(i(lernit,fupbos,K
Tapieates mundi refpoac,parualos, K humiles corde ampinftcaur , CC pafcant,
fyllogiimos, O humanas dedutflioocs penitus irridcanccum nullu iit diuinitads
prindpium,nifail(peam antecedat, per 2nod aliud probari poflinHinc tantum ad
dtuma,t^c Areopagica,con/ Areop. icndcre Eis eft,^cum fripfum diuinorum
eloquiorum radius iniinuaucrir, qui expurgaris mwbus feTe perdpiendum
tantumodooHemldcoii ex/ tcrai,uc ucl minimam rdnrillam diuinarum rerum
pcrdpercc,omni cura, qux animam oE(urcant,ammoucTe(hidaenint,qto magis
ii,quibus diui/ na cbquia,K altilfima^t raum facramenta credita funt, animi
purifica/ donem omni (ludio pquircre debentrBrachmanac enim nullum od ipfb^t
Bradu admittebant fapientiam,ni(t abdincces a uino.SC camibus,fcd a uitiis (iip
omnia,ut Deum ipfum.quem intelligcre cupiebant, diuina cooucrljuioae
(fflularentur.Lcidc apud Indos inEriores docebat Pharaotes, (i Philodra/
Pharao. to aedimus>Ly(ides quo,aialibur9 (andbtacis,in oinm rc^
colbnitudcduceda cofeftu inruirus c(l,totu ncgociii cocludcndodudcibt aTpcifhis
eo^ uclud {Min TjVD IplOiI iiaophao betoc haophan.i.rota i medio rot;,ut pro
nuc (Ruamur tradudliooc nofira,qa mudanahfc domos fph^rica tft I medio rotx.K
fphcrz illius intelligibiiis.K (iiprrmxJ.in ucrbo.qd in illa Tupra/ mundana
rota mediu podider, dic&c lohine: Quod Euflu clf in iplo uica xrat/In ipfo
inqua uerbo,qoo Pater portat,SC (iilfcncat oia, SC qd Iohanrs tierus uates
uidit in bicipiti parnaro,Xpi vj pei5lore,in quo bina diuinf.fi Kbuanf naturf
Ealhgia cmioet,idipm Moles ho^ faaameto^ prim’’ rc/ ferator uidit in bidpiti
fioa,aq Arabia illa ucrcfxlicisoodicanomc/jtc flflcquuta c(l: Vn fiidd diuinf
/cora/q ffpiuj loqba£,8C poibrio^t etbstluu cft cacumina coccplatusiSrd hxc
occuldnimis fnigmatibus icIuTit lo fua mundanf fabncf grauida,OC taccudiliima
dcfcripdanc indignu reputans rude,8C impitu uulgus utrtur,ppon(:du tratlume
lut^Umitou hebeporibus oculis populi adeo ibe^s^ut no pofleoe init/ Orphe.
Pytha. Stoid Plato Porphy. lablicus Chald. Procu* Syria. Ilaiiu Ezcehf. Hcbrti
Iohanea ^pfes ^ PROOEMIVM dcre in hai Mo6 ex diuino cofortio tumioc illo
rudlanre,nri(! obdutflo urb/ mine fplendorc ipm Cput illi contuaec oculi
exibat) c5primem.T radidtc igi^ rudi populo fub iuoluais eaarratf hiftorig
facramcta alnlTima rciinqua in recefTu fapi^bus locu,ut ad tncimf
rapicaz/upnifc^ do dcbuntar:(icubi uero difl!baabuiu,ao alicer,q inutiles
chordas reouedos. Illos itar^ andquos pfes e ueft^io (equentes iuter alia re^
noia,(di podlTime ipiios opitids.latnis nfis pue ipii tradiderunc/reddae
conabimur,ueI (idte ^ad ficti poceric ppioqoratuc Si clarius expnmamus co^
pfiinda fcnla, SC Curamcca, qux laccae ia fuis illis charadteri^s
dcTaipds,adco,ut OrigoKS exilf imet ea Ortge* ia aliud idioma cradu(^ ppna oim
minime rcdnererlddrco no leuis,aut cu Dominatioaum decem proprietates» - Cap.
VL - concentu ealdem omnes lupiterkaitetur» Ca^ VU. - De tribus
cofquadonibosMaaottis ignis cuVirtntibus»Ca^ VUL Qgomodocoueqiat adhuc in aliis
fex oondiriaoibtis. Ca^ IX. - Magna melodia Sol in odo cu Poccfhtilw conueniens
qhafidiapafboreddk» Cape X» InquintpparddpantPrioapattiscumVenere» Ca^ XL . OHa
cantflma Mercurius cum Arcfaat^diaoBncinafa Cap» XU* INDEX Quomodo dcnt'9 luoa
coapcmir cum Augdii» Cap. Xm* Conucnit iterum terra cum luna. Cap. XIiU« Aqua
cum Mercurio/SC Saturno iuterfonat. Cap* XV* Aereum Ione,Vcocrccp reboat* Cap.
XVL Ignis eu SoIc,K Marte fitruet* Cap* XVIf. CapidrscumCodisfucccntaot. Cap.
XVIII. Metalla idem Eidunt,cnmMampoti(Iime^ Cap. XIX* Viuadorirooo
rcfpodeotherbzcacliSymaximelooi* Cap* XX. Occentant
zoophyta cum Saturno* Cap. XXI. Intercinunt animsdia eu (bellato codo/K primo
mobili* Cap* XXII. Suooentant eadem potidime cum rupeodeiH mundo. Cap* XXIII.
Qua; in particulari cum Saturno cooueniaiic. Cap. XXUII. Qgzharmonizctcumlour.
Cap. XXV. Qtjz robur a Marte furapiant. Cap. XXVI. Qgx cum Sole aut Pholw
codnant. Cap. XXVIL Q^ cum Venere dclitientur* Cap. XXVIII. Qgz cum Mercurio
interfonent. Cap. XXIX. Qualiter omnia ifta cum luna confummatam harmoniz -
confonantiam deducant. Cap* XXX. Qtjx in parricularicum quibuldam
particolaribus • deUisrefonenc* Cap* XXXI. •Qgam belle omnia hfcdepidtalinr in
arca/ quam ote/ ledi oraculo btbricauit Moles. Cap^ XXXH. Qtjatomydcrioocs enneades
in (bodecimoconenianh Cap.XXXUI. QVINTI TONI INDEX. •fi ,f Vr uicefimo fepdmo
numero a Platone Su Qla prima Scriptio. Qp. Primii Qyz interualia cinide numeri
npleri pof/ (tt,C7quxnon; Cap. II. Cur
ad maiores numeros redneatur haec otdinado. Cap. IU. Cor iterum ad maximos
numeros reducatur. Cap* IUI. Cur in huinlindi
deferipnone Piato nliis iit magis diato/ • nico genere.q ciiromarico,8C
enliarmooico. Cap. V. ^ Quo mirabili artificio in prima omnium cteaturaroio,
qua Hcbrd ^'cui/cotumeantuT illi recs no/
uenariisqai.xKvii/cabamV}6otBmcompIcnr. Cap* VI. Qgod idc numerus, K eode
ordine in fiipioribus uiltBte quadafapexcdknoconQttifi^. Cap* VII. ^
CANTICORVM. Quod ex unitate pnmlrefultctin omnibus cofoDatta* Cap« VIII* Qi;a
nota eptachordu exatatum animx conucniat. Cap* IX* Qi}omodo tres illi
nonenariirepcriantur in homine. Cap* X* Qyid (ibi uelint ill( tres pportioocs
mu(ica,grometrica, Karithmetica,quibusaia,C7totusmudusdirponi^. Cap* XI* Cur feptrm limitibus mundi K animx negotium
com/ pleantur Pythagorici/6C Academici. Cap. XIL Qi)5 in mundo omnia, more
Platonico loqnendo.Iimitu eorum imcrualla repleantur. Cap* XIII* Qyod ca,qux de
cxiftentibns in fph^ didb C\mt,(cti/ pnirxlaaxconacnircuidrantur. Cap. XIIU* Quid podit dici de coplemrns intemalla^ triu
rnneadu. Cap. XV. Qyooiaruoaumcro/pondcre/0Cmclurac6(Knita(int. Cap. XVL Quibus
cauiis iutcmcnicndbus hacc multiplicia genera conducantur. Cap. XVII* Qyomodo
omnes i(H tres noucnarii adhuc codncanf iu fiiprcmo nomine Dd,SC ab ipfo
emanent. Cap. XVIII* SEXTI TONI INDEX* E modo
,pccdendi,K concordia generali ho/ minis cu mudo maiori,K At^etypo* Cap* Primu
Quod Hoimi te { mudu in figura drculari* Cap. II* De proportione meofuramm in
homine. Cap. III. Confonancia mcmbrorom.K liniameto^ eius adinuice* Cap. IIII*
Qypd omnia includantur in homine fermo generalis. Cap. V. Qgantaekgantia
elementa in hoc homine reperianf'* Cap VI* Qgx in ipfo homine
clcrocodsrerpondeant. Cap* VII* Ex
compofids cum quibus lapides oonumiant. Cap. VIII* Quibus rerpondeant metalla.
Cap* IX* Qijibus concinant quaedam mixta mineralia mirando ardEcio. Cap. X. Cum
quibus planetxuirercantOurgettnt. Cap. XI. i^Animalescodidoesin hole uiuere
omnibus patet, Cap. XII. tQtjiddetranfmigratiooc animx huroaux in btfUaS
fenlcrint andqoi/8C qux fit rd ueritas. Cap. XIII* Q^id depardcularibustranfmutadonibus miraconfo/ nanda cum
nodrisdepofuerint externi. Cap. XIUI* Omnia cotineri
in homine facto ardfido defaibit Mo/ lainarcaNoe. -s Cap. XV* INDEX XVI- XVIL
Cur animalia immunda bina ex uaoc^rcxu/munda aut frptma in arcam dicantur
intrc^utfla» Capientia,8C uetbu omnia ratio> nc ideali c5tincns/ homo
exidens omnia infmora a^ complcrftens. Too. Primus Chridua ed uita,C7
fudentaculu omniu cun Aa uiuiticana.SC omnia ad fe trahens. Ton. Chridus ed
uerusfacerdos,ucrus pania,hodia,8( (a / crifidu omnia purgans,8C onmia
paddeans. Chridus ed fumma
ucricas,0 lux omnes doceas, C7 omnia colludrans. Ton. Chridus Pr omniu p ucra
regmeradonc ef&fhis, 8C ca^ put corporis mydid in omnia membra ioHuic. Ton.
n. Ton. ni. nn. V. V. CANTICOR.VM, ChriRus cft fioiSjK complaneatum omnium
opera omaibas(iaas,ut operentur. Toa homo/contina eadem
omnia ia cude cxcellendilima noa colkda. - .0 .i .. SECVNDI TONI INDEX •T
Vk^Iez,& unica eil ma omnium, Vnde omnia Ibrtiantur uiiam*
QgidiicaiborDitx. Vbi platuatafitbaxarbofw Qipilicer iic £>rmaca tpla arbory
Qgibus^^ quomodo communicata, Qsando^ cur ucdufitatbor. PrifflS II. III. IllL
V. VI. VII. VIIL IX. X. XI. xir. xiu^ Gap. Gap. Gap. XIIIT. XV. XVI* o XVIL Op.
K 5 Gap. PrimS Gap. IL Gap. m. Gap. Ullt -) Gap. V. Gap. VI. Cap, VUt 5 ..index
■■•o Qgo ola fa ca arbore,8t c8fqoewr io Chttfto ntoant. Cip* VIU
ChnflusetiruflcntaculiiroomDiun]» Cap* IX* Curnonomncafuftcntcnnirabeo. Cap« X»
Qgomodo atetra fuerit exaltanis. • Cap. XL Qgali ter exaltatus omoia traxerit
ad lapfiuni Cap. X1I« Quo oirtutc» Bi-numina in plura uidebantur dif&la.
Cap. XIII* Qirilhis liberans ab hac calamitate humanum genus deicrit tndpitem
illam beftiam. Cap. Xlllli Qijomodoaduocaucrit ad fe omnia aUa numina* Cap. XV*
Hoc dominium obccotum,8C attradlio omnium oumi/ num ad fe probantur euidend
&dlo. Cap* XVI* Eadem comprobantor uaricioiis. Cap. XVIfc Quomodo
dilUahentia omnia tandem ammouebit,ae ad fe unum omnia complete trahan Cap*
XVIIL Quod tande trahet omnes attrahendos. Cap. XD^ • ' ' . TERTII TONI INDEX.
Vid iit facetdos,K dos officiam. Cap. tum,cft tamc totam O pars. Cap. Ex factis
eloquiis habemnaChriftum efle onmia. Cap. Quod a«lb«»c cx feriptura facta
habeamus ipm Chriftu multd^ arrificialiu nomina fibi uendicalfe. Cap. Quod
etiam abf^ rapina Chriftus I E S V 3 ucndica/ netttfibComatadiuina nomina. Cap.
Qgomodo in nomine I E SV omnia tapcodtiifbt,q unaridminaandudanture Cap. Cur
folu lES V nome hodie iuocef a neris Dei cuItorib*.Cap. Qualr ex feriptura Cwrt
pfiguraoi beamnsQiriftu efle . fontem totius meriti,grarix,8C gloriae* Cap.
Idcmcmn^ohamcuariciniis. Cap. O^clareliaiasnaixoiaanfootclCTauericotacuIo. Ca^
Ex omnibis antediAis concluditur I E SVS fiullc co/ plemcotfi noq tm ope^t
Dei,fed Doftra^t quot| opa/ don^atc(matto^8(cofcqiitedaas,anopemur. Cap« V. Via
VII. VIU. IX. x. XI. XII. XIII. XIIIL XV. XVI. XVII. XVUT. XIX. XXt Primi n.
nit im, V. tVL Vir. viir, IX. 'X. XII' XII, CANTICORVM. SEPTIMI TONI INDEX.
Hriflam rile ucrun Dnm uaticiaiis Molaicis pr«nuiuiuum«ft, Cap. Primu Idem
comprobatur aliis uatidniis. Qp. II. Cur CSiriftus uo didf regnare in domo
Abrah*, cu ipfi fiieritdeeoprimofaiflarcpromillio. Cap. III. Gir nec in domo
Izahac rcgnar.cui fecudo rrpromiflio ^ Cap. IIII. Cdr angelico oraculo didhim
fir.Rcgnabit I E S VS in domo lahacob in anemum. Cap. V. De fru^bus huius domus.in qua Chrilltu regnat.
Cap. VI. QgxnchaecdomusTctfmallegonam. Cap. VII. Qgaca coibnanna tribus ill(
apricat diflributx fint iuxta parricionefiguraduf.KfignaftclIifericoEli. Cap.
VTII. didtibudoe.K quo mydeno pro cctlo^ aTpcdbbus
canralocauerintlingulf&milifKtribui. Cap. IX. In quot trigonos cccb
didindh' i!nt,cuif trigono.aut fi/ gnounaquacc^ regio fit (ubicida. Cap. X. In
quibus prouintiis.a quibus fignisliibicifUi praedica/ ucnrunulquircp Apodolus.
Cap. XI. DeconueniendaApoOoIojicufigniscodcftibus. Cap. XII. Conueniunt edam
tribus cu imaginibus, ad quo^t afpe/ duscadrametabantur. Cap. XIII, De cocordia
benediddonu.quas dedit lahacob ad fiLos (iios duodecim cu duodenis populis.qbus
prfdicarut duodcdmApodolifcdmordincfigno^t.qbusrnda. Cap. XIIII. Digrcflio/cur
ordo pdmadus non feruabimr. Cap. XV. Profecudo concordix bencdiAiotium Idacar.K
Zaba/ Ion cum populis eomm. Cap. XVI. De concordia
beocdiidioais datx Ickuda cu populo di/ reA> a figno ipfi correfpondcnte.
Cap. XVII» De aliati dua^c b^diidioaum tribuu huhis trigoni co/
cordia,cufigttb,8:f»pulisipfisconueniendbus. Cap. XVIII. De cocordia bddidhonu
triu Familia^,quz cadra loca/ rutcotraccrautngonu.cupopuLsabipfodircAis. Cap.
XIX. De cocordia bndidhonu reliqua^ tribuu.q cadrametatp
fiintcotraqrtutrigoou.cupopulisabipfodiretdis. Cap. XX. Digteflio quare Paulo
celdierrimo apodolo nulla hiciic afligaaapardcalaristribus,aut regio. Cap. XXI
Digi' - bv INDEX Quid fibi uclic in caihametadone circa cabrmaculu fit/ deris
illa inceric(fbi trinaria rurma. Capo(fit. •Mcditadooc prxiudit. Oratione
modulator. ; ':r. ' Ciil.rjiLboI ' GbntemplaDooeiatrodaa*tar. - Amore unirar.
Extafi^exoefiu tranfmutamr. Cap. Cap. Cap. Cap. Cap. ?P* Cap. DC^ X. Xfc— Xlfi-
Xttfs XftHr- XVr^ XVL- : .";n mSal nt* Gap. »i)Uij,trjfr’'; Qip, XVffr
.rradEHl^^Idi^Gap, XVIIf. DigitizR INDEX .• S£PTIMI TONI INDEX. N rcfarrctfbo
fic pofTibflis. Cap. Aa(iicric,OCfuturane(ic. Cap. An reTurmflio futura pofCc
j>bari ronibos. Cap. Q^isp dederit adicu rrfurrc(^',86 ^coumieter.Cap. Qux
de reliirre(fb'oae heamus a facris eloquiis referata. Cap. Si aliq coiechira
pofTit di^fd qn hacc refucredbo fiitora fit. Cap. Cuius uirtute refurre(flio
conducatur. Qjjid fit uox Angelica tC Dd tuba. Qt}x mutario corpo^ fit futura.
Qyi fint Imutandi,8Cqui non,8Ccur. Qqi
camr/fl£ quo c:;rpore fufdtandi fint dormieotts. Osis capillus non fit
periturus. Quibus membris gauifiiri fimus. Quo igne conflandi fint boni. Qyo
particulari igne cremaodi fint mali. f -, ’ ~ Quomodo mali cruciandi fint. j -
-u; ReToIutio difficultatis de boc igne. Prima II. III. IUI.
V. VI. VII. VUI IX. X. XI. XII. XIII Cap. Xllll. Cap. XV. Cap. XVI. Cap.XVn.
Cap. Cap. Cap. Cap. Cap. Cap. Cap. INDEX MODVLOR.VM ET CON/ ^ , CENTVVM OCTAVI
TONL :> . f Modulas Primus.Materia^ ■ .• Vr Vr dicatur duitas illa f dificata
ex auro. Coa. Prim* Cur parietes di iafpide. Con. II. Qijid fibi ueliot du^cdm
lapides I fudameto. Con. UI. Digreflio unde lapides habeaatuim. .. Con. IIH.
Qtjx fit uera materia fupcmxdnitaris. .. Modulus.lI.Dilpofitio. De generab'
partitione Ezechielis 6L lohanis. Cur in quadro pofita fit haec duitas. De
porris dufilcm duitatis. ^ Plateas ibefint. lO Modulus.ni.Menlurf.
Demcqrurapatricularifc^mEzechielem. . :bubuu. Coo. Prtm* Demenruraptfiniriarara,autdedmaram.
Cou. IL Dcmeolii^ duitatis rcdmlohinem. .jumlnc': Con. • y # •14 Coa. PrimT
Coo. Cotfe in. Cooi IUI. .1X1; " * CA.NTrCOR.VM, • ' Modulus. Iin.Stni^ra*
' Qgiseamrtramfr. Con. Prim* Qaomodo,^ quo glutino compaifbiKunirafir. Con» II»
Cur nomina Apo(loloK,K T ribuu in fiindancto, K in pof/ ds nomina Angcloi^
cxlata (int» Coo» III» Modulas.V.Omatus» Typicaomatusdefcriprio fcdmEzeehirlmi»
Con. Prim* Curlohaaesnooexptinnatoniatu.iicutEzeduel» Con» II» Modulus»VLLux»
(it lux in genere» - 0>n» Pfim* Qgx (ic lux genita» Con» 1 1»
QjjomodoaluoeomniaCTcataproneniant» Con» IIT» Quomodo illudra lux» » Con» Illi.
Qyomodo ipra lux acotndat,8C exatet» Con» V* Quomodo ida lux ampliiicct,K
dilatet» Con. VI* QgomodobxcluxIftiHect.K beattfiort» Coo* VII» Modulus»VILPattirio»
^ Qyod parata (It domus/8C familia idaccctcdis» Con» Pnm De panjcalaribus
man(tonibus,C7 fedilibus beato^ Coo» 1 1* De Mercaua,(!uc tribunali Da' fo^m
Hebreos» Con» III4 Modnlus.VIir»Ho(pites» Qgoc (tot hofpitcs illius duitatis
dinis, ac quomodo in alios fripfum per (acramcntales ueffes,aut canales - ' ^
diffundat, ante oes ^uc Cabaliflx aflouQ feriprerittud docuerit,qux alii
fcriprerut.Pro quo dtati Alexander,ac Eupolemon fiedeponue: Abraha
rancfa'tate,ac fapienria omniti pffibdimus Chaldeos primu,drindc Phoe/
ntces,dcmu Aegyptios (acerdotes a(frologia,ac diuina docuit.Sed lubos Firmicus
aflronomus ipfum ob mirabilem lapientia diuinum appellat: Qui unicu re^ opifice
non fine m'tx diferimine teffatus eff ,ac omnia qux ad (spieciam cultutp
diuinum fpedUnt,rcruauit,6C docuit pofferostQu^ liaadi quaf! haereditario iure
rcbquia ac hiclahacob : 8C ipfe himilix Ceae 'll CANTICI PRIML tradidir
moBOracnta^at ab esi fiiniiGa (apienoa omtiis cinana/ aerir.Qua fuper omnes
pcrfiifus fuit Mofcs,in que omoiu patrum cius dixfWnaconfluxifre
nondubiatur.EthaMrcftfapicnria Aegypdojj.qua (Lues teilimonio in aifhljus
Apoftolo9^)in^lru(j^uscrati^ac4l.Abraha Acgypdosdocuaat»]uapo(fca litteris
comcdsmcre poft fuam Io Inachi filia,quam uclud dea 'colunt Acgypdiseo ab eade
litteras habuidc opie nabancursSed falf6,quia Inachus Argiuis impare ccepit,quo
tepore iam Abrah; nepotes luce hanc cape((xbant.Scd Eupokmon Icribit Mofem
fiiifle Inachi K Ogigis teporibus,SC hunc (apientc,qui gt^atica fuos he breos
C^bus ab 'Ql^/quod c(l tranlirc nomen dcdiQ 8C om lapientia do/ cuitsQiji
poftea Phocnidbus ea ob uidnitate largiti funcsi ^bus K gjracci radonc
characflcru iufcepere. Vn Plinius dixit btteras primordiales fuillc
Ail^iasifiCex Phocnida Cadmon in graeda fexdedm tranftuliUesa qbus Aflyriis aia
Aegyptii didiceruntsquauis de antiquitate glorienturiNam MolcsCut
diximus>x>^ inftituris inidatus eos meliora docuinut a Stta/ bone
Sacerdos Aegyprius didhis iit. Fuerunt eria in coferibendis Athe/ nienfiu rdaus
clari Helanicus,Philochorus,Caftor,Thalcs,K Alexander Polyifter,8C omniu
hiftorico9t &dle princeps Diodorus,q Afia,6t Euro/ pam prope uniueiiam
diligder Tuis oculis perluibauit.Hi oes ucruilatu atnpliUima inlignia,dcc^ Mofe
pdadfliaio duce,8C re^j diuina^ Authore pr^icarunt» Ncc.n.ante cum
inuenitur^qui litteris aliqd comendaucrit: niii forte Abraham (_ ut terigimus )
8C ^oesquo^ dodbioi Mofcs,tanq legidmus hff es pleniflime in fuis uoluminibus
cogdlit addes,qua: ab ore sI* ‘ E)d uiuends quoddianis oraculis accepcrat,ucl in
iplis omnia coplcclcs» Hinc nugtla audacia Augudinus noder loquituriNulla
gens,inquic,dc xndquitate lapiendx fux fup patriachas,8C prophetas nodios ulla
fe ua/ nitate iniqua iaidaueritsquado nec Aegyptus inueniturCqua; folet
foiro,8C inaniter de fuarum do^lrifuru uctudate gloriari^ qualicucp dodlrina
lua pacriarchai^ nodro^c tempore pr^ucniflc lapienda.Nec eos aliquis philo/
Ibpho^t prpiuitscu philofophi nomen a Pythagora famio traxerit origines
quieotcpore,quoiudeo^ capduitas foluta dl^orere coepit.Nec addu/ caittur
Sapictes,qui loge pracced(a'ut philofopliossqui K ipli pod Abra/
haai,I(ahac,lahicob,8C Iofcph,imo p^ ipfum Molem focrucutoprime fuppueat
Augudinus.Thalesq (Ciccrocttde) primus de natura re^tdif/ pu^it , floruit eo
tcpore.quo Erechias Iudds,6C Numa Popilius Ro/ manis piidebat^Et pod eu fcquud
Solo Atheni^,Qiilo Laccdfmonius, Pittacus MidlenfUS,8C CfteriVates.ct
uctudiflimi Gratco^ijppheris He/ brds iuniores funt:Mofes.n.ance Troix exddiu
treceds annis fupra dece fcriplksut Augudinus,at Eufebius fupputant.Homcrus
aut,8C Heiiodus Cuc Cicero air>:^ qnquagiaa anoisTroia fcquuti funtsquibus
paulo Eupole* Pliniua -t Strabo Augo« Pythsu Augur Cicero Au.EuH Qoeto TONVS
PRIMVS. m Anaba. Placo Cccro Augu. ApuJc. Procul. Nurac. PUto Hcrmf. lambli.
Auga. Ambr. EufiP^ Cyrillus BalHius demes Atdcus Eu.Ari. Ouid. pnor OrpliM cu
fuis &crts,t«snpofe vj Cedeoais, Ced poft Mdfcn anof
araterttececos,p^iit.Mofcsigi£'pnmusaiit,quipubbasbttmsc u r
dauita,quxlummc8Co5forobdiu.nocollunratusdidiw buaucIproi^fuipgenitoresdoAf^ ' inerudicf
plebi.cu que agcbat.fe domdbcu prxbuicSapicrionbu» fccre oora doquta
crcdcs:Poftcris aute lapicbbus io receflu relinque» fub cor/ tiiu lumc
d.uioay,K natural.u re,: fpicndidiflimu introfpidendu/ucluri coluba illa,qua
Propheta comemorat &cie /implidflimam.fed pofteriora ous auri nitwc
fiilgcnua-Quo Ipicndore Sapientu ocub,ncc fenfibilibuy nec aliis qbufcutp
mquamend» liedari.cu ipfo introfpexerunt Dci.« na/ altiUima (ai^ca.Ho,: primus
magnus TriCncgiftus fiurig ioim Mofi fcquuw e difaplinaiut Mofeus a Prilcis
illis fapiebb» apptllarcf. TfriCnfgifto dicutur, hxc cade in Mofe
taiire^latoquc^phil.lophantiu magifter C utcu Qccrone, Augulbno Apulao Pro^o,K
mulus lapientibus couenia ( dicant alii gcgd utlint) !Tr“ ^ c5fentit:ut
Numenius Pythagorpi» dicat PlatonTnil al.uii «lc,nili attica lin^a
k>queatc.Pythagoras,a quo Academici di/ diOTc Ctdtc Heraippo Pj^hagorfo; de
Moli doianna mulca in fua' phi lolophia tra^htiut uc,: lit.quod lablicus magnus
Cwjcrdo» Aegyptio» in co,quod de eo,: my.leriis uoluminc copilauit:inqt:Pydiagoras,Dem»
cricus,Plato,Eudoxus,8i multi alii ad lacerdotes argyptiosacccITiriitiub»
cxcolunis Mercurii.qux omnigena docitrina inferipta: erat : fccretiorem
philofophia didicerunt: fed Mercurius Cuc diximus;) a Mofe haulit. Hic «go d^ a
quo ton fyra,*gyptia,grfca9 fapieria emanauit.Teftanf K de noltris ultra
Augulbnum Ambrollus, Euftbiu» Pamphilus K C^llus:quo^ i^mus ad ucrbu
air.Pythagoras K Plato cu i terra xgy / pdopm difriplinis daret,multo,t uiro,:
illuflriu, SC in primi» Mofi do/ ^na pro fuo (ludio no ignorarut:Erat.n.id
teporisapud fgyptios nome Mofi in n5 mediom admirationciuoderatiooc Dei,hoccft
priraxeauCe eosqdeaccepifienodubicamustquos fequutus Numenius Pythagorxua mulca
« Molaica docfbina in fiiis libris cofcripfit: ut magnus BafiLus te Itis^Ec ut
ab his meexpcdii.probat Qemes Alcx^nus, Atticus Pia/ tonicus,Eurcbius,K
Ari(iobolus:q> Gaile» f fi qua haburruc egregia dog mataSC mydaia^a ludds
ufurparuc:K bibularu inuolucris implicucret ut illud Deucafionis a diluuii
hilloria,8i Phaethontis figmnu a tetrogra/ danW folisajux fiiit tepore Ezcehif.
Vnde aia cofingerct de gigatibu»,' qui mote mM impooercc,8C in ccdu tendere
tentarct, a turri babykmica traxiflc.nulli dubiu c. Hinc Sulmonefis.uii origiae
SC &brica mudi dec5 wet,ufiirpauit.Homerus quotp.Hefiodus.K Linus.udc de
leptima luce btufhncada caaerenc,hinc pro^dubio acccpcruoctAit fiqdc Homerus* A
iii / ri C'ANTI Nec ucro uerbis &dle cnarraricr ullis, Exponicp queat
lUo.quo femita dudt, Q^am primi ante omnes ccqierunc cradere,palcfans Q^i nili
epotant lymphas,phocnidbus inde. Proximae^ Alliis ea cur3,fed indyta longe Gens
hebrea illam nouir,notami^ recepit. Et iterum alio oraculo. Oialdds,qux uera
etle rapienda,cantum Hcbrdlt^ tplis concelTum agnofccreipura Aeternum qui mente
colunt rrgemc^deumtp. Ab huiurmodi igif academia.qux diuino lumine c(l edodh, K
noalidir/ de de Deo,deqj rerum progenitore difccre pofIumus:!:>i tame a
philofo/ phis,ucl aliis excernis aliquid acceperimus,id iademus ea lege,qua
docet Auguftinus;V't aedpiamus taq ab iniuftis poflTeflbnb*, ficut olim hrbret
ab Aegyptiis uafa,8C idola qux in meliore ufum couerccrd.bcdicaruc. 02)od abfcp
huiurmodi lumine errarunt omnes dc Deo loqumtes per deuia q plurima. Cap. II. V
a nccefTiriu Iit hoc lumc iis,q de Deo log uolut.liuis ex pie da coprobabitili
repetere uolurrimus qualia hi,q libi (apie/ tu nome udlicarut,lioe hoc iplb
lumine dclirameu cotinxe/ rinnVtbn colligit Eufebius,Augulbnus, Laerdus,SC
noui> dores qplunmi/ed podUimu Cicero.! hales.o.mil> iius.q iter lapictes
pri ma tenuit excdra,aqua dixit efle re^ iniduiDeu at ea mde.qux cx aqua cu^fti
co ingeret. Anaximader naduos ede Deos aicbar,longis interuallis oricds,ocdd«if
AriQo. Cicero j Hycro. CHRI/ STVS, Diboy» Por.Ia. ProcuL ie Minmia K pirtu
louis^ortucpVirginis mu!ta (oniat.C/cfronis Cotta ocs de diis loqmnccs
rcdargom, 8i fugiliare utdcc':8C p tot fluiilus naui/ gat dus dmba,uc q iwfi
merrus ad arida omillo pclagu.defpcratoc^ por/
tu,pcncaaufragatusco{cdaccodudesdco9: nisoblcuras/diflialdtp ex*> pbcatus
hns.Omfcta/qux abfurdiora poetari uodbus (ufa.ipfa fuauiute Docueruttq OC ira
inHamatos^Sl libidine furcces induxerut dcos/frccrui(]p ut eoy prflia,8C
uulnera uidercmus:Odia pcerca,dil]idia,ortus,interitus, qrdas/lammcadonrs
cflFufas,in omni inteperada libidinrs,adulccria,uin/ cula,cu humano gfic
cocubiius,iurgia,odia,8C huiufmodi infanias mul/ tas. 5cd K ad tata
infaniadeucneruc multiuic Deos quos adoraret,maru/ busppriis c6fingcrct:Vr dc
Aegyptiis Hermes Trilinegiftus ait.Sic fe/ cere Aflyrii^qbiis (latua Beli a filio
Hino colf rucfla (uc quibufda placet^ pradjuit caufam idolatrandiiQncxmulaci
Moabitf.Palrftini, 8i popuh' muIti,K ipfi fuas pro libito cofingtbat
(lacuastflC Tibi aras erigebat: fui(]p idiomans uocabulo ^ominaban^ Ecfiqd iit
Deus intelligere no poflumus/tamc Deum efle 8t oraculis/ SC ratione,6C conldifu
omniu edocemur. Caput 111. E Deo itatj loquetes illud Dionyfii obferuandu
emfemu^, quo ait;T antu vj las efle ad cf Ifiora conrcenderc:qtu fdpm diuino^
eloquio^ radius iniinuare dignabic'’:C6paraodarGrfco^ pterca,BarbaroR:qt omniu
cofen fus hi id c6ucnit:Quod peurres Marcus Tul^it:Quid.n.poc ec ta aptu/ at(^
c6lpicuu/cu codu fulpexerimus/codcfiiac^ coteplati fimus^ eiTc ali/ qd nume
pilati acumine qieris,q regant fQ^.n.ges c,aut qd genus homkiu,qd no heat fine
doiflrina andripadonc quanda dei,qua appellat ^lepfimfbx illo.n.cocleili
Epicuri de regula,K iudiao,uoluminc accepi/ tnus e(lc ancepta al.c roui quadi
informadooc,qua hic intelb’gimus:in q omniu na cofende deu efle:8C ipm mudu
regere: Qyibus ancdbt pcla^’ b cinus Atfaeniefiu^q Pythagorf fophift* libru/in
cuius prinripio.an Deus (u dubinre uidetur,c^ullcrut/ipro de urbe attp agro
expulio.Srd Eufe/ faius ulterius progrcdies,diat:De Deo dubitare no po(Tumus,cu
na,iino diuinitus oibus infitu fit,Deu ede ue^ omniu re^ creatore. Quomo p
aeataitt re)t udbgiu/aut imaginc/SC eo^ cofonaodacu Ar/ cfaetypo deuenire
polfumus in cognidone rius fcccuditads. Cap.IlII. T illa diuiniirima
fcccudicatc.q umbradee in omni dus bbre fieio inueni^,ex his q p manibus hemus
domcilica,apprchc derc po(limus,lingula falteadubrada funtteu nihH in rc^ na
fit (tcfle Mercurio^ qd no aliqua p fe ferat diuinitads imagi nc. Omnia nicp
uiuetia penes feipla^lem fua gignuttSC cocine pducedo ln,ppatulo,qd i
penetralibus coccpcrur,(umi opificis laudes uoce qda fua depromut. Ad quos
hymnos, K pueri in fornace Babylom'ca expurgad, K Dauid cu hymnis fuis fine
imponeret,o2a inuitat. Arborcs.n.SC plantx r--. r 3 r. ~ c - ■ Dauid Arido»
Auicca Plato Gerro Epicu. Pytha/ Euftbiaa cu brocDS fuo5,aut gemas ^ucut,femc
quafi fiztu in co^ corpe giiant. TONVS PRIMVS. VI Aaga. Uan Mo(a J^auid Mcrc»
Poctx C(T«ut fhi(flus Kddur.quafj partu Deu fna uoca fecundaria et uniuerfalis
amo Procul* ueat a rc uim,qua praertitit/prima minime remquct:fi6 infra
didcKDmnia hercctlentia a p mtr,6d prima ca,8C uiuerc a prima uita:
immediacetjp a prima,8C fumma inrclligctia:Qux fit omniu foccuda eo^i.qux alii
pflir, oecelle e(f.Etbf in friplo fume fixlix,6C bcatusrSed Beadnido ([ut
diffi/ nitSpcufippus^df bonu ex bonis oibus accumulatu. Beatus autctft,q SpculL
nullo Indiget, & q het qcqd uultifi bn docet Auguftinus,Boerius,8i Pia/
Augu* to.Nihil ^ dectb illi qui oia codnet,tanq uera ommu fptueratut dixit Her
Boetius mes.Et cu nihil Iit extra fphxra mundniic nihil extra diuinu ambitu,qui
p|ato oia c6pledb’cur:cui etl illud inexplicabile nome, ubi Irx oes numeros dr/
Hcrmei Culares c6ciner,dece vj/qncp,8C lex,attellates lingulx uetiflima effe
fphf / ta,qcf nominant, oia ambitu tuo codnente. Qua^c eda Ifa^ (ignificata ide
• r lnuui:t Io(h.n.fdaia,uel prindpiu interpreta^:n He efleo Vau 8C ipm» In quo
oia v^quieTcuttut fit ipfe prindpium omniu rllcnda^ pflas oibus ut tlnt/etld}!
ipm etl prima reu creata»,ut Proculus docet. Ideo a prima caemanat,cui foli
dare ipm cfle attribuit. Ideo alibi cocludit aperto ore, eia ^cedere ab una
duQ^ omniu putgrauida(ir,nece(lee(l:ti uera etl Peripatetico^ fniatNemo dat qd
no hct.Ncc aliqd ni pdudf ,aut Eabri/ Peripa* catur artc,ni(i illud prius in
fabricate pexitlat. Generatur aial,aut homo ex teminaria uirtute,qua genitu
codneban SC ex femine generad' herba q paat in femine poteda Cut dicunt
Peripaterid^aut uirtutc oliq.Hinc («/ jitiz» TONVS PtUMVS VII i Moles Aogu.
lohu. Piocu* Hdjrei ^illo4 Piocu. Molb Daoid Apule. Ao4Gr» piennllimas
philolbphus Mofes cu de plantis produrfdis agerrtjnqaiti Cuius, vj plantx (anc
ITc in c»,i.uirtus rcminaria ad alia planta ^duccda. Extac K in ardlids mete
labnea idcalis,cx qua codudt cxtraria;ut longo fermone dilTcrk AugulHnus
interpretado illud Iohants, qd faifhim elt,io ipfo uita erat. Vita utitp
crcatrix,K idea omniu re9i &dcda9;. Qgia licut aitifidu uiuit in ardlids
mctc,anq coducad' ; ITc uiuebat mundus in mae illa diuina,anttq deduceret in
opus.Cotinet infup omne nume^ exidena » ipfc ucra unitasiqux prindpiu,K radix
omniu dl numero9j,dans oibus, / ^ ut numerend'. Omnis.n.mulcitudo(ut ide
Proculus ait in theorematibus thcologids^ dl ab uno.Nec aliqd efitt
unum,limulcu aliis multitudine Eidens Cut ibi profequitur^ nili p unius
partidpadone unitate libi copa/ ratet.Quod unu,8C antiqllimu nemo ambigit Deu
efle,qui af.q peculiari unitatem rebus inferioribus comunicarer,in primu numc^'
fe difludittE* hinc in denariu (fi hebreo^ theologia admittimus^ lanq in deam
ideas, fiC menfuras omniu numerou,8Crc9t omniu &dcnda^; hac de caufa ulte
rior numerus dan ncquit/quauis Arillotelcsaliasronrsmultigenas afiS/ gnare
coned’.Qui denanus coaccruatus in unu reddit, a quo exordiu ha/ buittut fit
denanus numero^ linis,Kcoplrmeniu,SC pnndpiu decadum. Qga numcro9£ ferie omnia
taq uc^t exemplar imitando,ad illud unu te/ dire c6tmdunt,undc proceflerun Vt
aliquarulu ^reflus noder Proculus rubinfert,dic«x]d omnis ordo ab unitate
indpiens procedit in mulutu/ dinc uniun coelementalctSC ipla ordinis mulatudo
tande ad unitate re/ a dudtur.Ei omnia qux fub globo lunari func,p homine tanq
p dedmum genus eo9t,quf funt corruptioni fiibirdlatEt coeli nouc per decimu
ccelu: quod empyreu dicunt: 8C nouc Angelo^ ordines p fua decade io prima/ riam
unitate rciliaiuntur;Q^fuo loco Latius dideremus. Q^od Deus fit unus. Caput VI»
Eum unu ede,habemus legiferu diurno oraculo intonante. Audi llrac],tu Vj qui Deu prindpem habes (fic.n.I(rael in
terpretatur^ Dns Deus tuus Deus unus cd. Et ite^ introda dt ipfum ad populum
protedante: Videte q> ego ^ folusi K no ed alius prxter me.Cu quo dus,imo
legis occentor c6ucnir,diccns: Non cd Deus prxter Dnm,K no ed Deus praner Deu
nodru.Cum qua oericate coueniut omnes (apictes-Abraham ob unius Dd
c6£cdionem,ia ur.i.fornacc a Chaldds proiedus ed,8C ill^s cuafittunde (ummo
hiuorc prolcquutus ed cum Deus, pro cuius folius gloria non recufauit mortem
fubire.Prohac uedtate aderenda Socrates & carccrcs,K morte fudinuii} ut
Apuldus,SC Aulus G. Ilius attcdanl’ tnulla tamen fibi grana coparaia, eo q>
fponte ucneno fufccpto fibi morte intulit contra editdum illius Dd, que unicu
profitebaturtqui occat omnino 6i fibi,K aliis qu^am infet»' OccentCT - SocTiUtf
brt utT4 8«» Digi izf - ay ' r ry CA.NTICt ttrtm/mw n at* c tctro
fooitc.ProbatPliua inTimxoTrifmegiftu xmutatus:^ Ocusmudiftce/ Pla.Tr£ clar fic
unus:co ^ mudus unus eft.Collantcr allracrac Auicena 1 mpofll/ Auic. ^ effe duo
a k neccfl^a. Nec aiiud het a fe,uc ncceirario (ic,nili Deus. Arifloteles
Homeri fcntenria celebranNoa eft bona mulcicudo numinut Ari Vnus I Princcps.fit
Dcus.lllcm. Vlixe fic codonance dccacat. O Adiiui no dl bonus plur iu
prindpaus:Vnus g R.ex. Hinc dc humano ad diui/ nu principatu confccndes,p
analogia quanda cScludic ncccflaria unitate priociptsdiuini ficut 86
tcrreni,qui diuini fimulachru gerit.Quomo,pce/ \ dic Hieronymus cu Raifiico fuo
dincrens.In apibus CinquiQ unus prin/ Hioa» ecps,Grues omnes Tequuncur una
ordine litterario: Impacor unus, Vnus cuindx iudex:In naui gubernator unus:86
in mudana fabrica unus Opi ^,unus moderator. Vn oes fapieces coieplances
pi(fhiras, 86 formas ua/ rias huius mudanac doraus,unam tm cou cam,86 prima
arbitrati funr:uc N>o°niachus,86 poft eu B artus aquantiD eft^dequibus
didmri^roduouu aqux ferpitura animx t TONVS PRIMVS. viri •4 , , k Ccero Pliaiiu
ZlhcoL . j1. 0> /s id boi Dioa.Pf. PbLAft. Io.Mcr« PLC)rph« ducntii Ctit
ottba hebcaica fe^mar_) ^feturarc9^ fecretam Jononem, Amore, Vmcfc,Lucicla
u)ta,Sole,aut Apolhnc, K extera id genusrqux uulgus opina badpiures rilc
^x>s:qct alienu biiUe ab omnibus iapicdbus Geero Ic»,que fdiditdenaDco^alTmt:PbniusMfoeordiaquadadid^^
Soeot/U^ih-bi.* , inumeros exidimate DeosifiC opinari mfimonia inter eos
e6aahi,tantom acuo ex his nemine na(ei*9C abos effe grandpios,ietnpas
(becudicattnit p I (aiam dc fncrrdulis quada impaiiAta coquenV diccs;Ego qui exteris
geuCTarione tribuo/flerilis €tof Eft § in fummo opifice germen,atcp feecudicas:
Quia 8i fi extat Cait Rj-« . - «-wT- cardus^ iucundiflimc felix, uoluittamc ex
infita bonitatc,mens lUa feli/ dllinia hanc fua proletn pala producere
coflruendo £ibrica dus imagin» pknatlaquaordinacagraduufiriefcdifluBdcs aliquos
fuf propagatio/ nis,8C (bdiciuris capaces ellcdn Quo^ alios mometanea tni
fubia^one^ alios autplixiori pugna (latuit fux feliritads partidpes
6eri,cuicuc^ dc/ bitas manliones a(lignas.Sed qa illi debebat paulo poli rc9!
creatote im/ pugaarc,n6 adignauic ds pegrinationis hofpitia,aut aliu
indantanca; pu gnx campu q triumphi palatiu. Mortalibus autCqbus longu cu
diuerfia hodibus indixerat bellum^ dedit lata certaminis fpatia,^ hofpida oppor
r^fna.Fr qa unid cu alterabili 8C defetdibili natura,de pabulis,K fomeds^
quibus uitx curfum ad debitum finem traheret,prouidcrc curaoit. (^x V - omnia
opportuno tpe prxparanda,clemms,8C coriis,taq obediendOimis
minidriscomifit.iubens Kadipfius hofpidsuoluptateextcndicampos^ fubfidere
ualles,&onde tegi fyluas,lapidofo8 furgere mootrstEt extera id genustqux
podus ad decorc,8C omatu,q ad neceliitate ordinata confpi/ dmus:Vcabhis
delc^tadonibus.quasinhuiulmodi feruituds hofpidis feidrct hofpcs,ad excogit^
fercula illa exquilidflima,qox in triuphali kuU funt prxparata,c5rcenderet.
Cognofcebatm.infelidcate huius cor/ pord carceristin quo bona illa abfoludfiima
ab omni degenerate materia non poiTuotnifi p fcnfibiliacxcogitari,nifi
pardculari lumine teuclentur. Ideo fummo ardfido dirpofuit re^ illa^ ccelcdiu
harmonicas imagines: ut per has fiidle abdutdo ignoradf ,auc peccad uclamine ad
coeledia ipb " craheremurtK ex pulchritudine ope^,X decore creatura^
Origenes in Periarchon fcribiQ parente uniuerfi intclligamus.Id maxime,cu pro/
prior imaginis rado in homine repia^ :qui diuinx mras folus inter mor/ talia^ut
dicunt Platom'a^hct fimuladiru.Hominis aut fimulachru ani/ mal tener Animalis
2oophytu: 2fe>phyd aute planca:Plantx uero me/ calla: Metallo^ lapides.Et qa
inferiora ab homine impfecda codnent Dei imagine,dicut CathoUd Sapientesilla
omnia tenere Dd uedigiu,pcrqd lm^e£bus dcifbrmem fpcdcrepraclentant:Vnuquodq)
magis 6C minus icdiii didribueS ipfis pfiedb'oo&>Sunt.n.elemencox,8C
mixto^ (brmx te/ nuifiima fummi boni fimuIachra.Viuenda ucro,codi,K fydrra
maxime Sol,ad fecredora cotemplanda deducur Radonales uero mdes tanq fu/ premus
imaginu gradus,indma penetralia introeutcs,ad eu coremplado nis gradn
deueniut,quo in tfaalamu praeparatu aliquando intrencimmo (dplos habitaculum.K
templum Dd condituanrubi uerum fympofium «mnibus muficalibui coaotndbus
celebracnr* Qtjod Di : Ilaias R.icar. I . ■ . i .,.:L Orige. Platon* Catho.
TONVS PRIMVS. IX Atitlo. Pb» Mae. Empe. Hoac. l^emo. Hcfio. Orphe. Thales Py^.
Hiero. Auicc. Algazel Ph.Alc. Plato Mo/ia Qgod Deus mundum Gtbricaucric. Op,
VlII* Ntcr ca,qux latent humana ingenia,^ naturales tr^ccduc difcurfus, cft
mundi gtnitura : an iit, fi de nouo faoir, K ii neocflario,an libera quada
mentis diuinx afflueoaddinc fa/ pientes funt in uariaspartes dilloib'.
Ariftotcles eu ea tutba,. qux non admittut nili quf propnis uiribus,(uo dii
eftis uos.Vnde86 fi Mofes docens, 86 eius alleclx prophetx omnes tot
particularia memphitico regi,tribubus illis, prindpibus,86 regibus
multis,deipfis,de duitanbus.dccp populis eorum uaricinati funt/quis dubitet eos
landlo numine afflatosJ' Quis de blfitatc eos criminabiturf' Qyis ambiget de
cojt dodbioafL.cgaf Mofi cote^us. j Ber.Mai. Hier.Da. |i PtoLMc. UiaMi.
E(fa'.The. Cho.E2Bt Dcm.Hci Iofe.Arilb Ter^ufei Ptol.Ua. MoCes TONVS PIUMVS X
omnia aanCTniis,8^ (imiris eucntibus pirna fune adco,ut nihil pr ftrnnife/
ritcjru,quxad facrameaca philorophicanim,8C diuinarum rcrum.luturi Meirix,K
omniu quxruccelliira cranc,ut facncibus lrgrm,K oculis coi/
Iullratiscftmanifi(lu:qua: fub uclaminc (ut lacramcnta illa txquirtbar^
rctexic-Quisenim (anus hfc poflbal-ens ad philofopho^mcnunieta,ncc
rarionibus,ncc oraculis coproban,nrcdiuino^ odore rcTpcrla rrcurral^' Ea tn qux
uni philofophi docct.S^ a Moiaia> innicuns no dilcrrpar.ad/ mitciin as.Q^ c
ai fola au horiucc.auc fob excogicacu.nullis ronibus,nul hT(p lods munica,c6tra
ea adducuc,q facris liis c6iincn^,oino rdpuinius* Arus uocas cos philofophos,8C
omiubus aliis uatibus Si faniflimonia pro/ Sit. Iu. fitennbus prxponcs.Urphcus
autem in libro que dc uerbo fano idipdt. Cor. ta. fic ^excluiis primo legum 8C
diuina^ rc^ conteptoribus^ decantat. De.ph. Vnus pcrkdius Deus db,qui cundla
cteauit Ec. Ab. Cun tla feuens,ate^ ipfc ferens fuptr omnia fc fe; Or.So. C^i
captur mente untumiqui menie uidenir: Porph. Qui nullumt^ malum mortalibus
inuehitunqt ' ' Orphe. Quem prxtct non db aliusuu cuniffa uidno Hic iphim in
terria mcbus quo ennne poliis. B ii CANTICI PRIMIi Hic etenim
aideorpfiusucftip'a:fortan ^ . . i> Hicqi manum uideoiuerum ipfum
cernere^uis fit, Nequaq ualco, nam nubibus mfidet altis. Nemo filum nifi CaUeo
de languine quidam Progenitus uiditiquem cadorum aurea ledci SublimiUp
tenateuius fe dextera tendit Oceani ad fincsiquem dc radidbus imis Concullicp
tremunt montesinec pondere quis Immmfo lint,fcrre queunt‘.qui culmina cti Alta
colcositerris nunq tamen ille fit abiens. Ipfe ed prindpium,medium quotp,K
exitus idem» Prifeorum nos hxc docuerunt omnia uoces: Qux binis tabulis deus
ob'm tradidit illis. Ecce q exerta uoce facenir Orpheus a tabulis Mol^'cis
dididfle,qo* de/, cantat de Deo cognito foli Mofi dc fanguine Qialdeo
progenitotquis ali.* qui opinent Orpheu dccatalTe dc No« AUi de Enoc,Platonid
de Zoro« ltre,qui fuit filius Cha 8C nepos Noe,ut Didimus aitiucru ipfe Qia
filius Noe fi Berofo credicur.Ncc enim illis datx fut tabulx,fcd Mofi,de qua
folo l*egitur,q> fade ad fade cu Deo locutus fir.Qijc multi ab eius dotftri/
na cdo^ xmulantcs,lan(ila: uitx fe addixeruaut propheta 8t qui fapien dam
oculis collullratis fuldpcre aflccflabant: dc quibus Solinusilnteno/ ta
luiejc.qui occidentem contuentur,Eire mei tenent : qui pratdid me/ motabili
dildplina a ritu gentium uniucrlarum diuilamaieftarisdiuinx (utreor^prouidentia
ad huc morem dcftinari.Nullxibi fccminfjVenc/ re penitus fc abdicaucrut,pccuniam
ncfdunt,palmis ui(£fa'tant. Nemo ibi nafeiturmo tamen defidt hominum
muUitudoiLocusipfc additfbispu/ didrix dl: Ad quem plurimi licet undicp gentium
properent ; nullus ad/ mittitur, nifi quem caldcads fides,K innocentia meritum
profequatur: Nam qui reus cft,ucl leuis culpf ,^uis fumma ope adipifd ingreflum
uc/ Iit,diuinitus fubmouetur.De Mofi enim difdpulis.fiC filiis prophetaram K
prophetis ipfis loquiturxic quibus 8C nofter Paulus cum ipfis Hefereis
dillcrens ait: Circuicrunt in melotis K in pellibus caprinis, c^tes, an/
gu(liati,a&li qu^ quis magis haK inuriligaucrit, canto minus inucniet^uia
operum Do nullam poedt homo inucnire rationem» Ideo philofophi in huiufmodi
conatu operas iimul fiC indu(lriam perdi/ Lac^ir» deruttq i ueritas SC arcanu
1'ummi Dd qui fecit omnia (fequitur Furnia/ nus^ ingenio SC uiribus comprehendi
non poteft : alioqui nihil inter Deu hominelcp dirtarct.fi condlia atque
difpodciones maiiilatis xtern^ cogita/ Arido* do alfcquerctur humana.Hinc SC
ipfe Aridoteles Simonidis fencennam Sdpocta celebrat in eo,q»ait:Solus Deus
haba huc honorem,ut fit meaphyficus: Nam ueritatis uia(ut alibi latetur) edam
fapicnnbus eft prxclufaiideoep a fonte ueritads expedlanda ell.Scd(heu dolendu
nimis)euenit multotits Ijblicos quod lamblicus ait: Vt nodrix rerum a Deo datx
longo tempore huma/ ois opinionibus confundanmr,cxiguum diuiniraiis SC
ueritatis retinentes: cum non aflendatur his,qux humanis illabutur fcnfibus»]ua
ucritate rc/ cedente fubaeucrut tcncbrxtquibus obuoluti.SC obcxcati fibi nimis
cte/ dentes cxcot)t duces fatdi funt:K in foueam cadentes multos fecu f»lfls
ar/ gumccationibus,8C apparendbus radonibus deduxcrunnDc quo^t multis . ud
pauca perdnhgamtqbusctctera qua uia proccdanr.dignofcanC. Mundi coodino non dat
philofo^is.ut coodudant contra cius geni/ , turam. Cip. VlIII,
Eripattdd,qulfrqumtesfunthistemporibus,a Tuis fcnfi/ bus non recedentes
opinantur nihil (larc.aut feiri pode nifi rxfcnliuis fyllogizando probent eadem
dcmodradone,qua pinxit AridoteIcs,(ed nulq in progredii naturali feruauiticu
omnes fux dcdutfboncs ex prxac^ris ab eo procedat. Sed aliis omiflis, oeniamus
ai ca , qux contra orbis genituram fordflima prxtcndunt to/ B ili CANTICI
PRlMt. bofa quadrifaria. Sed quid pofTunt Cut cum Origcnc loquar) aducrTu»
Orige. ucriuccm ipfam adducere,quod non inepnim,inulliduro,8i &llum coar/
eruatur ,cum deliramenta quardam propjuant , ncc ratione fubnixa , nec edenti
filtctn homine dignaf Qux uricp fumus CiuuanceDeo) tam die euerfuri.q Icuieor
illi obiecerunt.Et ut friuola magis omittamus Cquis omnia qux’ adducant lubrica
fint) adducemus primo rariones.qua!. cx mundi ipfius natura deducunt contra
mundi fabricam. Contemplaban/ tur ccclum a contrariis penitus femotum ; hinc
concludebant nullatenus Corrumpendum,ex confequenti ncc genitum. V idebant
infupcr,qux ge/ nerantur nouum fibi comparare locum : corium autem / quia
nequiuerit nouum locum fibi oendicare,ideo nec generari potuilTe. Intuebantur
ad/ huc omnia, qux moucntur tranfmigrarc ad nouum locum: aut mwcri drea aliqui
ftabile,ficut Iphaa-x omnes drea centrumtut omnis dilfor/ mitas reduceretur ad
aliquod uniforme. Pari modo putabat omne nouu redud ad antiquum:unde omnis
generatio K" corruptio fit drea materia smriquamtK omnis motos regulawr
cum flabili terra,aut immobile cen/ tro,cura quibus Bindamcnds non uidebant
pofle flare mundi nouitatem. Et quia generatio unius eft corruprio altcriustSC
nihil potuit prxcedire or bem.quod corrumpacturtVndc ingenitum afTcrebat.
Exillimabant-ul/ tra pr jgrc(5,omne produdlum prxfaifle potenda in matcriaadco
ut ne/ ceffe cxiflimarcnt materiam femper prffuifle. Adducunt aiam prxcipuu rob
ar,8C ab omnibus admifTum,ex nihilo nihil lieri:idco inferebant mu/ dum,^i
nihil prxfiut,fieri mimme potuiffe. Qux omnia utrum conclu/ dant nec ne,fadlc
demonllrabimus prxfupponcndo (ut ueritas efl ) tria operarionum genera, 8i ttes
operantes.Ell enim arrifextqui naturam prf / fopponit,materiam
uidclicct/tormam,8C totum compofitum.Efl natura/ Us agens,qoi Dd effaiflum
prxexigit,fubieaum uidelicet/uel materiam. Efl fummus opifex Deus nullo
exteriori indigcstcum fit perfeiflus omni/ genam continens uirtutem. Qgi
opifices analogia quadam conucniunr, ud fquiuoco difFeruntmeeex meta operandi
unius concluditur uirtusal/ ccrius:Error enim eflet procedendo ab arte ad naturatut
fi quis dicar. Ars prxexigit copofitu,arifex auru,faber aerarius
metallum.caiq^ntarius li/ gnum,8t archioiflus lapides,K cementu:crgo K naturale
ages compofi/ tum prxexquirit.Sic errant philofbphantes,duopnanturfummu fabtu ^
exquirae in opiiido fuo fubicdlu,ucl mattria,qua cxqrit naturale agens: Nec
quia hoc operatur de contrario in cotrariu:ut etiam eadem uia fum/ mus opifex
procedat. Vnde/quffo/didiccrut has illationes illi,qui doeuc/ rut artem
diflingui a natura,8C naturalia ad aliud genus docWnx peni/ oere,K ad aliud
axema flC (eiuifla a motu( Artifex enim indudt formam ardficiale,dC
prariuppoaic naturalem. Agens uero naturale inducit forma TONVS PHIMVS. xn
fiibftaoale,» prfrupponitniatcria,qux eft cflFcifhis Dri:Et fi Deus in ope .
^do aliquid prfcxigerct.prfcxquirera etia pnorem Deu/qui illud pro/ daxilt-nac
fic pruno eflet aliquod prius.Qu* funt cigo hxc argumc tuou
^rtcntai'Paralogiraotai'am,dufncx pofldliocnoui loci quam acquirit dc aouo
genitu,uolunt mundu a genitura excluderc,quia nullum acquifi/ nent locum.Scd
dando,^ fibi coparaucrit locum.oindcm dicam fibi ac/ qniliuic/in quo nunc enim
drea centrum aut terrx,aut mundi,auc Hermes Iphxrx
illiusintelle’“S;'f«J»nprimfuaprodu(5booe,Kabfoluta ab omnibus natutflc/
gibus/quibus princeps iurc non tcnetur/hoc no exquiritur. Cmne autem produdtia
prfcxidcre primo potenaa quada damusifcd naturalia in ma/ ^'atmundus aucem
ipfe,8C reru fpedes in idris.uci in exemplaribus illis, Platoof* ^bus Platonici
iimul cu Iohanne noOro^longr Tupra pcripartcicos tra/ lobaae fccndentcs
c5ucniunt/qui aitsQuod Eudu eft in ipfo uita crattubihabebat efle in
potcncia.Ncc monllra funt o Ariftoteles idex Platoois:fed uefper/ dlion is funt
oculi^ut ais^fi no uid^ea.qup funt manifeniiTima in naiura, aut in naturx
auihorc.bt ut dillbluamus naturaliu robudiUimu nodum: ^ ex nihilo nihil
iitirc^atos illos efle uelim,ut hanc (lia Icntentiam expo/ nant,cu ambigua
fit.Si enim dus (cofus fit,cx nihilo ptr arie, aut natura Oihil beri.qux
lubicifhi cxiguot,in quo operanturdiberas manus prxbe/ tnus.^ed quid ad
arnficem fupremu,quem longis pafifibus natura xmu/ ArSlo. latunlicut ars natura
ip(am,ucAriflotclescufuo Aueroi conlcntiuntf Et Aoerou Acut m e(re,fic 8i in
opere defide naturale agens dctcrminatum,ac motui, tcmpori,8t fucceflioni fubic(flu,ab
eo qui eft omnibus natur^ legibus ab/ (blutus.Si autc intelligatex nihilo,idcft
poft no efle nihil lieri,hoc relique I lut pofteris coprob^u:unde nobis latus
relinquit campus nt gadi,quod nec probatur,ncc ex fe ipfo euidens eft.Si autc
uclint.ut illud nihil exclu/ dat omne genus caufa^,ctia hoc damus:S'cd in mundi
genitura nos prx/ (iippoaimus opatrice caulam,8C fupremsuqux
matcria,fubiciflu,formas ^ d^as,inftrumeta,qualitates diTpoaeces^dC oia qux ad
opus aliquod con/ ducendu exquirunt ,fua interminata uirtutc continet. . Nei^
motus idem prxftat. Caput X. Erfiftmtes adhuc peripatedd in fuis
Ipcculatfonibus rerum naturaIium,SC in profpedhi habdrs,moium efle in co,quod
mouetur,aut gmeratur,aut in fubicifto tranfmutaiionis : 6C cum nullum
fubieiftum illius antiqux,fiC primxux produ/ B ■ Illi d; CANTICI PRIMI ^'onts
prxWit,coodudcbant/iplani mimmc fiiiflcncc m«am er/ ^ rabaat:cum noluerint
dilcedere a fenfatis: A quibus (inquit Auguftinus) Augo* non cft expcabet
aliquid antefeiSi pod fe.Scd Cutali^d de promptuuiis nacurx K L>ci
adducamus;) plusdidmustq, vj omne flues reuern/ad id a quo X pnncipiu habuit
fui fluxus. Aqua.n.ad muc,a quo traxit origi/ nem rcuertif ,ut Salomoa
lapicrilfimus docct*.K expienria coprobat.Cor pus ad tcrra,ex qua fumptu
cd.Spus.flC oia a Deo Ei«fta,in eunde a quo p^enita funyeuertun^. Gyru
Cinqt Proculus;) produdla cla effidunr a Deo inapicna,K in ipfum defineoria
Deu. Sic K tepus reddit in candd pemitatc.a qua fluxittqux remanebit cdlante
tepore,ficut X ante tepus ^idebat.Hinc ad Auiema interrogante,qu5 opifex
pceflerit mundi fii brica,dicemus cu Augudino philofopho uricp integenimotg,
pcedit du/ rarioe illa pema.PlorinusquotpCquis fupra homine multa docuerit put
luulit ex Ammonii fotibus,&: ille ab his q fuerut edodb diuinis oraculis;)
in hac mudi durarioc paralopzat.du aitiQuod refoluiftn aliud dilTecat^ fed cu
uIm mundu nihil fit.in quo poflit diflbiui.durabit ppetuo. Cui di omusiMudu
refolui fcdm partcs.ur pfeucret meliori notatfed no de refo luti&difputamus
ad pns.cu de dus genitura fit fermo:nec diferepat a re/ ligioenfa^utppccuo
duret Dd&brica,ut coueoiamuscu Platone QC Plod Do:q nephas exidimat
interirc.qux imediate a Deo bndido fune. Hinc X anima immortale alTcnmus.qa a
Deo ^utda,8C infpiraa.Cor/ cofcquef.fi animp natura indueririut alibi
difldemus. Minus itidem tribuunt gubernatores eius. Caput XI. — — Pinabatur
etiam mundi £iutores,intclligentias fphxras mo/ i>*ntts fodicitatem adipiid'
in perpetua cedo^ reuolurione: ut uidetur innuere Aridotcles in fupiori
philofophia,ubi al/ 1 ' riora repetens,acrius pro ida mundi xtrmitate
decrrtat.Cui plus coccdit lohanes Sco.melius forfitan eius interptado uerba,q
ipfe co/ ^LTit:qm b^tur no folu mouendo orbes.fed du (illa reuolunone mc/
aunce^ ningetcs Dd ofi^do^perfcdbone rebus inferioribus cets umeant- l ''
CANTICI PRIMI. Addipularfqux Plorious de codo,K de mundi anima
^aacQcero^uttccul(^uar^quiinrcipfo6Gdidilimus erat, nec pro ie,q(ii nulla re
exteriori indiga,hanc mundana domu tanto omatu Eabdcauinfcd pro Anddite homine
no dulto, aut fceledo, fcd iu/ do anj (apictetuel Gtlie,ut in eadem domo
(apienda/SC bonitate indrue/ •' '
teturtutdignuseiretduisGipramundanipaladi.Huncludumcumorbe cerraru/8C cu filiis
hominum habuinQue Cicero, aut Addotrles non co/ TriCne. guouinQsia
otTrirmegidus aiuDeus (que naturam nominiu hommi die immifems miraculum
aaulit,quod omnium miraculo^ fuperat ra/ ' donem. In quo cHigiem propriam
intuens, illi amore ingenti rubrilit: 8C iibi tanq filio cogratulatus opera dus
omnia ufui fuo conceflictut omnia in fe reduceret per cum,cui immixtus crat,fcd
ipfum in primis: dumodo cxpurgatus,8C genus fuum diuinum recognofccns dignus
Deo efiiccred'} . S^ huic maximum afiert impedimentum corporeo^ delcdbuio, 8^
er/ 1. * roneus amor in(niorum:Quibos prxpeditx mentes nec fe,nec et Deum,
cuius imaginem prx(cferut,agnorcut.Nec indrummris indiguit.Cice/ ro,qui ibio
iutlii omnia peragit. Nec adminiculo egebat ad fermas pro/ ducendas Archetypus
iUc,8C omnium formarum »tor exidens Cut do/ tJttKa, «eillc termaximus^ omniumq:
fbteunditatum pIcniflimus.Nec mirum ' fi cktarata d parucriot,qusc fob ipfius
imperio iada funt. Nec io CANTICI PRIML CTodio habitabat,fcd in ampliflima aJc
illius immcnCc fphau^f.cuiuscm au cll ubicn;IIIic rcfcdic per illa xterna
fxcula.qux nec ra nec mens ali/ qua citra ipfum apprehendere poteft.Ideo nec
miru fi m 8C caxeri mor/ tales deficitis in excogitando ea.qux in archiuo fummi
architedh recon/ dita iacent,paucifnmis referata.Et ut ad Aldnoum me uerta.non
eft ab/ quid extra mundu.in quod refoluatur.ncc ipfum refoluendum dicimus: dto
q, habuerit fux durarionis prindpiu.Et fi refoluetur,niha praxxigft, in qiwd
diflbluatur.ficut nec aliquid prxcxquifiuit.undc febricareturicu eius
Eabrica,aut dilfolurio a legibus generationis K diflolurionis natura/ bs
abfoluta fit . Nec coadiutores expctflauit o Auiccna.qui propna uir/ pite SC
bencpladto omnia peragitiut ftadm dedarabirous. Et no natura aut nccciritate.ut
opinantur illi, quibus fempitema Dd uirtus, K amor, quo mundu&ibricauit
occultus eft. ’ Cur abetrauerintPhilofophi a catholica ueritatc. Caput Aec,8C
fimiliarobora.atq; michinas direxerunt philofophi frulba cotra muros fupernj
ueritatis/Cuius difdplina no eft humano ufurpata fafhi„fed fantfti numinis
claritate petfii/ fatqux eos/qui fibiipfis fcpientes funt, K alios contemnunt/
y «gg H faiqux eos/qui fibiiplis lapientes lunt, ot anos contcmnuui/
imd«e^'‘> tenebris fux offufcatx arroganrix relinqucs/quos uero coi/ luftrat
adpcncaaliaDei,8Cnaturxdara luce fpcculanda indudt. Et ut eorum’ qui fibi
fapientix nomen arrogant.uccordiam uel in parte in pro patulo’cxponam,hoc unum
cos interrogare uelim ; ut referent quomodo Deum beneditaum
agnofcannRcfpondebut utiepEx motu.&fenfibili/ bus iftisMuibus manududmur ad
ca,qux cognofa a nobis poliunttquia omnis noftra nonna haba ortum a fcnfu.K
experimentu fermonu uero/ rum eft (inquit Auerois^ ut concordent fenfatis.Et
illud nonus eft in q« plures fenfijs conueniut,Hax funt uulgariflima co9t
dogmata;fed dicant quxfo. Habent ne ifta fenfibiba cu Deo fummo propomonc
uniuocam, an fquiuocamfNon quidc uniuocamiut fcquamur eo^i inftitutatquibus
doiOTt Deu/8C creata non conuenire in aliqua ratione uniuoca fubftan/
rix,autcnris. HinePorphyrius eorum dogma profcquens,ait; ^quis omnia entia
uocet,xquiuocc(inquit.f.Ariftotelcs:) nuncupabit. Quem
muldnouidorcsfequunturxiuauis aliqui tenentes conceptum uniuocum Dd K
acaturx,fubftiix,8t aedderis conentur mente Anftotelis ad luu pro’pofitu
intcrpretaritdmcntcs forfitan tam magnifadto uiro abfi^ ne/ Altate conaadiccrc.
Si aute xquiuoca funnnon ideo miru, fi ^ inte/ riora hxe ocedendo obcaant in
Dri cognidonc. Quid enim poliunt per fuu motu aut fenfibiba ifta imaginari de
Dco,a fcnfibus,8C moto p^tus alicnofRemotuscft.n.Cait Ariftotdcscu fuo Aucroi
in fermoe decodo) penitus a modis creatnrajuHinc qd fit primu moues,quod no
moucaf , Auicena Aucr. Porphy. Arifto. Arido» Aucroii TONVS PRiMVS. XVI tmtno
cognorcuc/>mni alta cogntct one dc ipro p creaturas fechilatcu eu runoucant
a modis creatura^Tdeo nec mulca ta^ fibi ocdu(a,ab V opidee fummo auferre
coaentur«Qi}od vj mundu crcaucrit^qd libera ge ncroiicacc eu £tbrc&ccrit,€C
quando uoimt eunde crexeric. fecundu natura,Quid uc pro libi innata benignitate
producacK^o omnia etiam minima prolpidac/Q^id exqrat a Eibrcfadbs fuis/Cur
machina ifta con/ duxerit/Quo fe habuerit in rius &brica.Et miru quippc,cu
ex una pane remoueanc Deu penitus a modis creatura^, ex akera per ca,qux in
ifUs inferioribus profpidunc^acliot Dd omnipotentia, at^ uircutc coariflare.
Qjgny, Audiat qfo qd magnus Dionyi!us,primo eo^ imbutus difriplina^puOea radiis
(andb numinis collulfratus de ipfo dicat«Dcus 0'nquiQ cil omnia eminenter.
Q^icqd.n.boni in domedicis idis profpicimus/ Deo fubbmi, excellmuori modo quo
podumus,dcdicemus : qa omnia qux in artifici» pulcfarcrcuc,in Ardfice pulchrius
uigere debibe quicqd in mediocribus c6menda^,flC infimis in opnmo repniri
codecet.Bonu.n.in meliori lemp mdius ed.Bona dl lapientia in Ciue,melior in
Prpx>rc,opnma in Prtnci/ pe.bona ed poteria io Militc,melior in Duce/oprima
in R.ege.Simile ha beatur de demcria/liberaUcatc/cxterifc^ uirturibus/fi6
ornameris. Cu aut Eoecunditas/potenria/uigor/pktas/pulchritudo/munificentia/fit
extaa id genus/in inferioribus lucewin diuina ilia mente fumo fplendore
uibrare. debent. Na in plebe ida mundana hxc omnia taq aduenridi colores/ani/
mu pingunmri Principe autfupramudano/riuliis fux inttrminatx edieo/ tix f qux
omnia fibi tributa actp dicata unit^ cotrufcat.Facenc' idi Deum primum/8C
optimu omniu/extera aut ipfi inkriora,atq; minidratia. Et (i inhuiufmodi
fixcuditatem/libertate/giiacionc/Stfimilia comendanctcur a Deo oprimo negant,qui
fuis domcdicis ait: Ego fi caxeris generarione tCuuM tribuo^lierilis erof
Dicent fbrfitan:R.emouemus a Deo/no modo qd imp Eeidionc (apitded omne qd a
pfe^one defidbHinc foecuoditate ad ex.*, aa ab eo toliimusuiec ali^ noui,aut
mutatio aliqua afiaiba^ illi attemo, K immobili.Libertatequocp coringendx ab eo
auferimusine tanq imper fic^s fperctributioisagereuideatunnec libertatem
negamus/qua agit/ fcdm quod ri conueniens ed. Arguta quippe fiint hpc/nec tamc
angudu» Non ne o Capientes gymnaCa omnia docent:^ infiriora hxc fimi^chru
Platon. Dd peo uirili fua tenere conanturfHoc Placomd paflim / hoc Catholici
Catfaol. nimia coofonanda refonant.Sed X ipfi peripatetici in idem cooucniuna
Atidot. ficue eorum tnagider infennoae fecudo de Anima ad uerbum ait : Na>t
tutalidimum operum uiuenribus ed : quxeunt^ pcr&dla,K non orbata^ ant
genaadonem (pontaneam habent, &cere alterum, quale ipfum ed. Animal quidem
, animal : Planta uero , plantam: quatenus ipio fempes cliuino, X immottab' ede
pamapent, quoad podunc: Omnia enim illuti cantici pr.imi« «««ntlt Killiuscaufa
agunt omnia.qufcucp agunt f«rmnatora:K non eolTunt ipm imitari c5rinuo,roo«p
ppctua pro eo,qd nihil coiingit corra ^bilium ide,K unu numtro pmanere, fcdm
qucd pot partiapare imu/ Euodcp fic comuniac:hoc qde magis,illud utro minus ;
huculcp Anto/ Slcs:quo« ucrbo?! fuma dbq, unuqdtp huius mudan. ar^ns mebru, 5to
ptcAius.tanto magis cdteodit xmulari opificc^uis inhdus Arabs e Lio
intcrprttrf. Quomo.n.cctlu o phde eft illud Icmpittrnu/qd omnia emulant hoc fempitcmu
fit,cuius gra tlemeta^ cocluipm,» omnia Lufltr No nc ubiffi rcfonat ArilWis
dogmata/Dcum tQc omniu fine/ cft cuius utamati,8tdcfidcrari mouauromniai'StdhaK
minima fune Inter multa, qux phdus canis cotra utntatc lairaosmaginti fcnfa
extor/ auet K dertruit;inqbuspotius delbudoris q comc^ris nome a afen/ bi
poflct.Nec miretur quifpia,fi cotrahunc malcdicu exc^efoo-^a zelus D^iucntis
urit mcique tflc mifer blallcmarc audet : 8i alios qplurimos (heu dolcndu^
bbffemare ferit. Audiicquffo,qd itte canis de Deo opti/ (no ibide
latrcT.Soliritudo/iogt/diuina,cu no potuent hoc fecere perma^ (iere fcdm
indiuiduu miferta dl dando uirtutc/ut poflint pmint re in Ipe de.6bmutcfce
perfide canis/ncc de Deo loqui pfumas lucifuga.Qua te/ (neritate metiri audes
potentia omnipotriisf Cur no potuit dare homim, extet ifq? rebus inferioribus
pmanctiaiqua dedit Satumo/omnibufqi f U neas
KlYdcrftjus/utaflCTisfQsoEi^ftuscaimpotro^ i^crioribus;q ta pote^ fiiit in
fupremisrQuf dignitas fumi Dd.quicu unu bnfiau o6 poflTct fuis infcrioribus,dc
alio poidete curauit.Si ucro hac tohatudt/
netrLeloattribuis:mirorquippc,duprouidcnda,«opusfummiPri^ pis miniftris
afaibis.Et fi coeli hoc fecere nequerutteur fun^s Pnnec^ fecere no potuitfScd
redeundo, unde digrtffi fumus,fetenf ifti omnia dt ninu effe,atq) pfccflionc
5mulari,elcmcta in effc,plaiU5 in uita 8t foecudi/ iatc,animalia in meliori
uita/« fua qualicuep coditionc. Nomo ucr^ut. peculiari dono libettaris
gaudet/in eade Deu xmulati^.Hinc a libcnas In Deo coproba^ :qa omnia
cocinet/qux cfteris pftat.Ncc deficit fumma pfaiho in
deprefiisgeadibnstnecdeftrui^ in multis cius fimphatas i qua Lnia infinia
uirtuK codnen Nec.n.aniina intellcdtualis degnat; fi fcna ticndiVuepetadi/K
fcdm locu mouendi/iuxtaeoydogmata/uirtutccx».» eet. Senn t.n.Deus (ut ad
alriora cofeendamus) fiiis fenfibus: quosa Iv crx Ifx tribuut. Mouec extera
omnia ftabilis man&/uegctat/8C pafci^ foo ribo fepicrix.Sed hxc omnia mo/ K
pfaa»ne,qui latet humana in/ geniamificius lumine colluftren^.Ea nxp libertas
non uncp fcdm na^ LaioCut aliq opinantur) nec ad bonu/aut malu indifeedcd
adbonu pro arbitrio fuo.In pfaaiflimo autem animariu homine hxclibiius
fubicdhim ab ipib Deo fabricatum exqui/ mnrdifpofidonc pr^amtflC applicadonem
prfcxiguntitcroporis fucceC- donem cxpcidanc: K fauiadnodi adminicdis
indigcnc,qux exquirund’ in agente pro determinata uirtutc. Ideo radorinaners ab
huiufmodi opilid/ bus condidonads ad eu,qui ab omnibus idis abfolutidimus
i'd,in errores uarios inddunt- Si aumm ex his,qux in fidirica ida profpidut,in
cogni/ donc Archetypi deuenire conrcndut, d hxc omnia attribuant fua conue/
m'cnd,8{ perfi»5h'dima nou.Qgx autem in operante debilitate denotant/
ammoueantnunccp pro({Mdent diprema archetypi cu infcrioribus,8C me/ diis
fuauidima fonoricace,8C harmonia/qua propofuimus/ correljxjndere. Ncc^ enim
eade clauc intrant in concentu cantores/fucccncorrs/K occen/ torrs quauis in
eandem cofonanriam conucniant.Sic Si tres mundi,quos concordare
prattendimus/diuerfanotaprocedentrs eundem concentum effiduttSunt enim omnia in
opidcc/uclud in dmulacbro quodamtqux in idis inferioribus taq in imagine,uel
uedigio c6templatur:5cd driiat ima go,8C multomagis ucdigiu ab co/quod
reprxfcntat.Ex his nihilominus p anaIogiam,SC fymbolum quodda deuenimus in
cognitione opiddsiQux nec dirierra rone ueluti ax]uiuoca,ncc eade ad ungue deut
uniuoca,c6uc niunfed dmilitudine quada reprf fentado p& hocfolo pri/ uacur
Deus/gmica ingenita faccre.St igitur praxcllit hxccotingcntia,ca erat in
producentc,non quidc fecundarioajui ncccdario ordine primi pro fequitur,fed in
ipfo primo.Nec c(l indiuiduum condngcns, tantummodo qnia potcil ddliui:tpcs
autem acccmx/ qua; non pofiiint difibiui: quia fi potdi ddltui pod fadlu,
potuit tamen non fieri/anteq fadhim eilct:quod 86 ipfi concedunt de
indiuiduis,quauis dicant fpes ncce{larias:Nam pto/ duitio ad
iadiuiduu,udruppoiicum/ex quibus refultac (jxdes/tctmina/ tur,ncucipfi
ummc^docent:idco ipfi foluant.Qi)a infuper menfura uolut tnudi Eiutoresfua hanc
machinam mefuranYSi tcmpore,noeritattema: Si axemitatc/recordcntur q> ipfa
dl tota poiFefGo fimul ^uc integerrimus philofophus Boetius fcribiQ SC ea
femota a tcmpore,86 mocu Deus TuppTuit igne puru fub orbe Lunx.Quo/ modo
difpofoit,6:ordinauit,quod nec fecit.ncccogoofcitT Importunum > I quippe
foret omma adducere.qux concradicUone manifella ex feiplis de i ftrudla
corruut.Sed de mulas h*c pauca adduxerimtut intelligit Peripa tcdd,X Aueroillf
non omnia inooncufl'a,dC folida eoru dogmata.Sed ut
propolituprofcquamur,prxpondcranducxilbmo Augullini,Macrobii, Aogu» 6i multo^ fapientum
iudiciu,qui non exiftimant mudi xtemicatem llarc Macro* polPc cum ta parua
rerum gcfta^i memoria.ac cum arrium,8C re^ multa/ rum adinuentionc celebrata ab
Eufebio Piphilo, Qcmente alexandrino, Eufe.Pi Berofo
chaldeo.Att(lotcle,Aueroi,Thcophrallo,Epigcnc,critodcmo,Phi Qe-alead
lolephano^Suphano, Egelu,Archimacho,Damallhcnc,Aulo Gellio,K Bcro.diil aliis
^plurimis diucrforum idiomatum, fed diflblillime a Plirao in Tuo de Ari.
Aue> |L naturali hilloria,ubi multa cx Tupradi(5iis authoribus fc collegille
fatetur. Theo.Epii Qjjibusfauetanthoritas (aerarum literarumjqux diucrfaiji
rerum inuen/ Crito.PH|j tores dcdarat:Quauis difaepet de inuentoribus,(icut K
prxfoti auihorcs Suph.F« inter fe:Quod conngitaut uarietate idiomatu , aut quia
hilloria/maxime Ardii.tSl Grxd/libi uoluerunt no Tua uendicare. Si igitur ab
inirio, imo ante iniriu Aulus 01 fuit mudus (ut Philofophi alTcrut_) cur p
inumerabiliu ffculo^: ferie non Plinius fiierac cultus,quo nuc uamur,muetusTNon
litera^ ufus,quo Tolo memo Philofopli ria effirif' axcma:Non multa^ rc^
experienda. Viris cultum Noe tradi/ Diucrfaf dic.ut Mofes narrat : qui lanus
fuit,fi Berofo credimus^Tcd Bacchus,fi a rejj inue/ figmentis poericis aliquid
mutuari placenper que fobrem uirtutem,qua tores. , uinum refertum ell.ucri poeta:
intellcxcrunt.S^ Roma iam adolefcente Moles Galli uim' cultum didicere : Frugum
ucro cultura, SC uTum Ceres docuit. Berofiil GratciliterasaCadmo
pauloantcTroixcxddiu fufccpcre.Aegyptii(qui Mizraimi Hebraice dicunf_) a Mizrai
filioCam nepotemagni NoeCCle Qe.alex. mete Alexadrino tdlc^ medidna cofecuri
funttqua Apollo K Efculapius j ampliaruttOrdinauic Hippocrates
cooitcs:Diftcndit Galenus pergamc/ j nus: Auxit Auicena arabs,uel Perfa,ut alii
dicut. Hebaria medicamenta , Chir5 Satumi,dC Philerx iilius.Mufices Pythagora
authorc aliq tradut: Alii Amphionem.SedTubal inuentotJC pater canendum dthara
fuit,ut Gn. in facris literis habemus. Pythagoras aut malleo^t
podcre,diorda9t,K fi/ (lula^ longitudine coTonadd fub numerose proporrionc
collocauit. Mar/ (iasgemus dbiastobliqua dbia Mydas in phrygiatPan
li(lula:Monaulu TONVS PRIMVS* XIX hi Hnxo. Arido. Tbtop. gtt »04 ■04 v' . i.A,
Aifcgel. cs. ■ w*o» olh Dama. Tbocy. Ariflo. Mcrcorius trpertc. Qialdd SC
Aegypni' adrologtam adinucncir^ac dicue nonulIi.Scd ante lUuuionc aqua^t Hnoc m
ea pcririaimos fuit:poft qumi Noetquapod illuuionc Italos docuic:q a chitin
abnrpote Noe traxere ori ginetSed aThubal filio Iaphet(ut aliis placer^
Hieronymo refrrctc.Tur/ res adinuenereCyclopes,ut
Ariftoteles:Phocoices,utTheophraflus:ftd flC Namjout faerx litcrj ^hibet,
Aegyptii ite lucernas,» texiilia.-Inficere la na.Lydii:futim in lanifido Qoaer
filius arachnfjLinum » R etia arach/ ncFullonia arte Nidas Megarcfis: Aes
coflare, » tepare Arillotch s:L y du Scythx.Theophraftus Dela Phryge putat.
Aerana &bnea alii Cbaly bas,^ii OclopastFerru ia aeta,eos qui uocad funt
Dacrras,» crifi as Carcsurcum » lagitca Scyihc louis filiu,alii fagittas Perfen
Perfe i filiu inumifTe autu/ mat.Laceas attolosilaculu cu amento ferunt
inuenifle arolu Martis filiu. Hailas uelicares T yrrhenu,»Pilu;Pentefilca
amazonc Sccurim:Pifeum Veoabula:E( in tormcnrisfoorpioDC Creten. Catapulta
Syros phoenicas: Balilfa,» fiijda, AeneatTuba Pifeu TyrThenu:TcfludiDcs,^icmonc
cla soasenu:Equu,q nue aries appellat, in muralibus machinis Epeu adTro iatEquo
uehi BcIlorophocctF rena,» (Irata equo^ PlctroniudPugnare ex equo
Thc(lalos,qccatauri appellati fut.Bigas prima iuxit phrygu natio: C^dngas
ErichihoniustOrdincexerdtus, Signi dadoac,Tdiaras,Vi/ Elias Palamedes i bello
troiano:Specularc fignificationc eode bello Sino: dudas
LycaotFtrderaThefeustV^entojt ratione xolus hcKni f.liustBi/ reme Dam^enes
Erythrpos fcdllc tcfta^ iTriremesThucydides Amo/ dem corinthumtQuadriremc
Arifloteles Canhaginefrs,quos alii Char/ diedonios dicunt,cuius architctflus V
ofporiu fiiit. Quinqueremes Hcfi/ giton lalaminius extruxittSex ordinu
Zenagoras fyracufiustSrd Alexi der ad duodccim/Pcolemxus (bter ad
qndedm/Ptolemxusphiladelphus •d crigita/Ptolemxus philopator,q Tripho
cognominatus c(I,ad quadra ginta/Onerariam Hippius tyrius inuenit/Lembum
Cyrencfcs/Cymbam Phccoicts/Qlocem Rhodii,Sydc^ obfbuadooc in nauigado
Phoenices, X fe CANTICI PRIMI Rc^tram Copf ,Vda Icarus,Malutn 8C antennam
DxdalustHJppagium Salaminii, Amdiora T yrrheoi. Adminicula gubernandi.T
yphis.Omitco inaumcraWlium aliay inuctorcs:quos fupraaddudti auchoresdeferi/
buat:bt ad uos:qui mundu xcernum aflentis/loquar:Quid ante hfc bre/ uifliina
[cmpora,quibus re^cinuentores aifignan^ faciebant illi mundi ia colx line
Cerere/ 8C Baccho/ line terr* cultu/quos non mercatura/noa li/ tcra^ lludia,non
difciplinf/non militia/no nauigatio/noo fabricandi ara/ non eexendi/non
fuendi/non tela/non lanitidu exercebatf'Qsibus uefce/ banturS' Vbi
habkabantJ'Qgibus uefticbanturr Quid agebant arciu peni tus ignari£'Ridiculu
qppe df/utifti qui mudu ftrrnu alferut,artiu,8C ui/ £bis humani inuctores
del'cnbac:cu eade limul (lare non poBint. Cor an,uelport,qMofes narrat Deus
mudu no fecerit. Cap. XV. Icortcnditqplurimosncdu uulgares,fcd
fapietes,afenfibus, 3C domellicis dedudla imaginatio.Quid ^ciebat^inquiunQ
Deusanteq mudum ^ricara.''Quid illucutp cxpedfauit£' Cur 86 aliqoandiper non
difhilit:' Hxc,86 iimiiia inuoluunc non ligrcgaiues Dei conditionem a noifra.
Sa^enti ioco relpondet Au/ Augu. guft inus uulgaribusaium intcrrogant,quid
faciebat Deus ante mudi fa/ bricam:ln laltu CinquiQ erat ligna inddes,ut
temerarios,86 curiofos c5/ burerettq uel qu^ heri fecerint,n6 recordatur: 86
quod Deus fecerit ante mundi genitura inquirere ptffumunt.SedCut cu fapientibns
loquar^di/^ eant qu«o;Quid intelligunt per illud ante.de quo intcrrogar.Si
fluxum temporis imaginantur, errant : cum tempus fimul cum mundo prinapiu
fampfcri^Sl uero per illud ante.aliquid in xternitate opinant , cum xter/ nitas
Iit tota polleflio fimul fucceflionem non habens.in illa non eft ante, ocl
poft:undequf(yo nulla conuinck';Fuit tamen ante fuu opus iroparri bilis,at(|
tota limul xtemitas: in qua 86 coxternu fibi opus feroper exer/ cirit.fuam
uidclicet continue producendo intelligenria fit prolem.fuurot^ amorem: Sicut
lemperproduxiflet Sol Cut inquit Auguftinus) lucem 86 (plcdorem igniuomutfi
femper fiiiflct.Nec terminat fuu opus illa infinita nirtustQuf habens obieiffu
infinitum.infinita produdt germina mefura/ ta xternitate ab omni (iicccfliua durationc
feiuntfa. Ideo qux fuccefliua iunt.xtema efle no poflunt!ut fbmniat philofophi
: Nuc enim flans axer/ nitate fignat:86 nuc fluens tepus conflituittut docet
Boetius philofophus^ 86 ipfe pr{flantiflimus.N6 ergo tempus couenit cu
ftemitatetnec atemu cfle potefttNec xtcmu fucceflionem habere : Vnde fama efl
quxflio.cur ante tepus temporaneu mundu Deus no fecerit.quafi fit aliqua
fuccefliua duratio.anteq fucceflio coEperitmo enim tepus fait ante mudu.Ncc
aliud probat Ariftocclestquado mundi xternitate demoftrare nitif C^t decuit _
uir grauiflimi iudicii loanes Scotus^nifi J nuq fiiic tempus abfij mudo,
lo.Sco* Idem Boettos Arifto* J TONVS PRIMVS XX Titnjus Dcmoc. 5alomo ncc mundas
abfqj tempore: Quod cum loco, pan' ambulare pafTu d/cunt fapic.Kcs: Ideo ficut
extra locu nihil dl ad locum pxTanes,fic extra tepus nihil eft ad tepus
fpctJbns.Hinc ad cos,qui lcifdtant',cur poderius oprfex fuu mundum non
fccetit,loquar: Aflignent mihi quo;ro fuu antr,& poft, (cdufa mundi machina
: 6L ego aflignabo caufam, cur Deus in illo ante, ucl poft mundum non
&ccrit. Pudeat igi^ qu.xrcre cur ante,6C poft Deus non (abricauerit,quali
abfque mundi ruccciTu hierit ante,SC poihnili forte (ut aliqui dicuQ fticrit
ante imaginatu. Nec profnflo neceflanu erat,aut conueniens Deu &bticaflc
mundu in illo ante^^uod tu nunc imaginaris. Quaopeime igirurT imfus locrus
huiufmodi ucrba,tuit,crit,antc,8C poft/ qux funt temporis conditiones/ iudicat
imprudenter tranfFcrri ad diuina fubftantiam. Audiant quadbilVcurioli non
ineptum Democriti iocum: Quod eft ante pedes nemo fpctftat: Si codi fautant
arcana, Dciqj fccreta rimanf.Hinc ctSapies:DiffidleCinquit) cxilhmamus,qux in
terra lunt cognofcere:K quf in profpetflu funt inuenimus cum labore:Qux utro in
cedis fut/qs inueftigabitf'!:! fenlum Dei quis fdre potuic,ni(i ipfe dederit
fapienda,K mirerit fpiritum fuum dc altidimisr Miitt quippe aliquando,
malti£uiam,multi(ep modis loqurns patribus in prophen's,nouiftime aut loquutus
eft nobis in filio.qui ea omnia,qux audiuit a pairc.nota fcdt ds qs elegerat
difcipulis:Qgi limul cu q>phctis multo plura de Dei,naturxep iacramdis
cognoueruc:q per fcrtpturas rcferauc rint/ memores illius pro/ phend
fcmionistAbfcondi in corde meo eloquia tua, ut non pccam tibi. Sapidiiun.Dd
loqucban( inter pfeftostQua fi literis c6mcdauerint,ea ta men lege
fcnpfcrunt,ut introclula myfteria nemo intelligat/ nifi qui code numine quo
ipfi perfuTi erant,ducantur. Defidut p^ilorophi,dum probare nituntur Deum
necrftario agere ad extra. Caput XVI. Xpeditisamundi fabricaaliud bellucum philofophisnobis
dirimendu rcftar,antrq intremus in Dei,K naturx pcncua/ lia:An Deus vj
neccilitate quada,an libera. Si cotingdi ele/ (ftioncduca^ad
opus.Opinaban(philofophi meliore necefS tatis codinonc qua cotingendf ,6C hac
de ca illa Deo attribucbat:Qi :ibus uiden^ adftipulari radoncs,ea
podflimc,quiap propria fubftanda agk fiC no p mendicata uirtutdQuia dcftetftus
muld uidcniT nrccftarii,q nuliai tenus a ca coatingde puenire uident :Ordo «ia
re^ inuariabilis appares OC nece(Ianus,nc uniucrfum cofundi,aut difturbari
poflit. Ncc exiftimare poterat c6fditaneu,utdiuinusirclleifhisneccflano,8C
uolutas Ubere age/ ret.cu no minus pfcifla fit q itellc(ftus,8C mes illa
diuinai^ofltmus Si nos aliqs (aginas ex pharetra rdalis difeurfus in phos
dirigere,lrd cu hutufix/ modi oegodu ad Deu ptineat,id no ronibus
inucftigandu/cd difcedu ab 1 CANTICI PRIMI. oraculis cu Platone ccfcmus.Intonat
magnus legifcrjDixitDcus,K cft,cum quo 8C cius fuccctor Dauidcipfe dixit,K
funt. Quod autem uidef (apientes illos pturbare nihil penitus eft. Pracfupponut
dif^fitiMC oeceilaria pfchilofophates fimul negent uerbis.quod mulri tcftes,8C
ipfi fapienriflimi, fadlo afierunt comproba(Te''Atteftanf hoc fecrx
literx,quibus magis credimus.q Ari/ ftotdi.Attcftaf K ille eximius philofophus
Dionyfius,cui nome Ariopa/ Moles Dauid 1 I Pla.Por. lab.PrOk Pyt.So. 1 Ariilo.
Dauid Plato i l Aueroii Dio.M> Andro. Philoc. ;o« id AcCu. Phicgro Plato
Pcrff Chaidci Diony. Strabo Pcrff loliph. Ardte. Ttrcul. Eufcb. Arido. Auice.
Arido. TONVS PR.IMVS. XXI AriopagotQgod conaliu prius rrat nouctn uiro^i^qui cx
noucm’ primis magi(tratibusdigebanturf*oftea ad gnquaginta ufq; crcucrut cx
praecipuis tu do teret uanarionc folis in Medix morte cxhibita,hisuerbis
redarguit: Ne/ frio quo Ipiritu afflatus,ad diuinarioncprorupfli
Apolophancs,quando uni mecu afpiciens edypfim cotra naturx ordinem,tpe Qirifti
paricotis ad me conucrfusdixifti:Hx prxclare Dionyii funt uiriditudines rey di/
uioa^tEa fi potn argue:Ncmpc recum una prflcns (iii^unaq; a(pcxi,iu/ dicaui
omnia/dignatp fum admiratiocprofcquutus.Cui eria integerrimo philofopho fi no
crcdis,audi quid Aftronomi dicac. Aelculus in eo genere pitidimus.tunc tpis
Sole in Aricte,8i Luna in Libra uolui Aftronomico calculo
decemit.qndefcidumpaduseft Sol dante plenilunio: quo iudd de more pafcha fuu
cdebrabant.Phlegro infup olympiadu egregius fup/ putator lib.xiii.in anno
quarto ducctidimxlecudxolympiadisdefeiftio/ nem folis magna fuilLe phibet fup
oes.qux ante fiieranquo rpe Chridus padiis ed.ILecrogradationc
(blisfimulSCaqua^illuuionc tanq tori orbi notidimam Plato minime tacuir.
Legatur Perfarum K Chaldco^i monu/ menta,ubihxc&mofidimamiraculareeoadica
funt.HincK facerdotes PerGc memoria tripbris michri.t.folis celebrant : ut
Dionyfius,8i Strabo tedanf : Michros.n.uel mithras Iole PerGc appellantiQui tpc
Ezechi^ ui/ fus cd triplice peragere curfum,uel tres figere dationes, 8£
confucto pro/ gredii ad occafum,8C nouo rccedu p dece horas ad oriente, SL
rurfiis de/ nuo ad occafum tendes. Omitto alios tedcs,Philofophos,Gcnrilcs,ChaI/
deos,Argyptios,PhoEnices,Grfcos,Sibyllas,hinoriographos a lolepho,
Aridobolo,Tcrtulliano,Eufebio ad hax citatos qplurimos-Et fi ualrt ar/ guendi
locus ab authoritate,ualeatK hic depofitio tot&pientu infado, quod
Aridotcles negat in acrbis.Prudenridimc Auicena motu illum netp necedariu,ne(^
uiolentu exidimat, fcd mediu inter utrucp.ut fit ad arbi/ triu prtneipis-Sunt
rn adeo figatx caufx fecudarix cu prima, ut tifi ope/ rcntur,qtu ipla
iubeat.Scd cade (ut inquit Augudinus^ res quas condi/ dit,ita adminidrat,ut ipfas
proprios motus agere finat:Quod quia raro c6anmt,K ordo a primama indirurioe
decretus,ur in pluribus 8C freque/ ter pfcucrat,ideo Aridotcles iudicat
naturale/atc^ nccedarium. Naturale (ut ipfc docet in dc p>hyfico auditu )
ed,qd’ aeddit ut in pIuribus,K fre/ quenter. Nec poterat ultra ex fcnfibilibus
inucdigarc. Operationrs uero Dci,flC conexione re^ inferio^ cu prima caufa,no
ronis difcurfu inuedi/ -gandx,fcd oraculis (ut diximus,) edifccndx fune. Hinc
progrefliis cx a CANTICI PRIMI. Ariflo. Plato Bcccflicacc.qux uidctur in
cfFcdbl^us ad neceflicatc cauff ,coufndtur nui/ lus,cu cfFc dicif ,alia ^
exquireda ncc^caris ca, qux eft (ni fallor) correfpodcntia ad illa
cxcploria/uel ideas xternas ab Arillotele fuis fcniibus imerfo deri / fas,a
Platone K noft ris lapictibus celcbratas,a Syriauo uiriliter dcfrnfa/ tas. Qm
corrcfpondenaa meliori necelTitate fuffultam exid imo: q ii illud Syria.
uniuerCile cx multis (ut opinan()paracularibus pullularet: Quod (iudi cio meo)
(lare nequit, cu illud uniuerfalc iit ciTc quoddam iimplex,quod nec
inteiligcntia,ncc natura (teftc Proculo 8C multis fapientibus) produ/ Proca,
cete pot:qa ct uniuerfalc/aut iimplex/eil pnma omniu rejt aeata^ anteq Sapie,
intelligcnda/aut coclum/aut aliud particulare/quodcucp iit/producerctur. Et
quiuiis modus procedendi Proculi ab aliqbus carpatur ,in concluiionc came
conutniut:C^a admiiia modii arguendi ipii cnodenc*Subrcquitur igitur effeiflus
(ut ad id rcdeamusiundc digreili fumus) imutabilem de/ ' terminatione SC
ordinem fupremx caufx,niii eade ipfa aliter decreucrit. Quod uero addunt Dd
uoluntaie coxqua perfeclione habere cu intt Ile/ tflu.qui nccellario
agic,admittimus, du in penetralibus operatur cfi ipfo q iotellecflu
conformis,fed cffetfhis extrarios/ quos intcliedhis ab xtt rno in uerbo
depinxit/ pro libito explicat. Miror quippe cos PhiIofophates,qui Deu &ten(
iimplidllimu.SC pfc^m omni exteriori feclufo,& ilatim fui dogmaris
obliti,Dcu ncccflaria conexione cu inferioribus habere exifti/ mat,ac fi
nequiret fine ipfis aut (lare,aut beatu efTe.Qu6 fimplicillimus, fi necellaria
het cu aliis conexionef C)uo princeps omniu (ut aiunt) ne/ cefiiuio m^*patus
feruido inferio^ Quxdignitas/quxue codido fummi prindpis^Nec timeanc,ut
definiatur ordo ctrieftiu, K uniucrfi, fi pro li/ bito difponic, & uariat
ardfex, cu fdat ad ordine reducere, qux fabrefe/ dt,SC ordinauit-Nec quippe
dmeda eft artifidi deftrudho,quado artifex apponit manu,cuius contadhi podus
pficitur,q defiruatur. Progrefllis pro contingenda in diuinoopifido. Cap. XVII.
Vcufcp fcutu pro ueritatis K diuinx exifitudinis dcfdifione fumpfimus: nunc
aiit ultra ca, qux diuina docucrut oracu/ la,aliqua in hofies ueritatis
dirigemus tela : qui Deu exifti/ ' , mant necefiario agere. Et fi potius
contemnendi, q confii/ candi,funt.ii,quos Proculus de mente Platonis in tertio
genere iropnatis Procn. collocac,nec cum ipfis agendum,cu dediuims
loquimur,deccmitxamen ut ipfi propriis fpiculis confodiantur aliqua
pcrcurrcmu$.Et hos rogatos rONVS PRIMVS. XXII oelim.ut expoaant:undc monftra in
natura fumiant.Dicct quippc:Qui a dtfuit,aut lupcrfiiic materia;ucl qualitates
debira propombne no rcfpon/ dcnt:fiue propter conanentis mabria;^
huiufmodi.qua: in dinerfa memx bra lubdiuiduniftScd fi caufic h* neccilario
agunncur non omnia debite prxparaat,cu natura (ut aiut^ no defiaat in
ncceflariisrQuomodo igi^ nccdltrio agunt,fi defiduntl^Infiare uis /inquient/
caulas naturales ope/* rari contingenter.Htfidicerc:Qgid fcqucreturrTamen ut
tollatur fuper/ flua altercatio,rccord«ur efle tritu in fcholis,neceflariu duplici
modo fe haberetalccRi quippe abfolutum.alte^ uero tonditionatu. Alteru (nifi
fa/ Iittera9t utritas me folbQ foli C)co benediiflo tribuendum ell. Alte/ rum
uero infcrioribus,ut necellaria fint ex ordine ab opifice dato.Sed qa fiarfican
negaret phibrophi^ueniamus ad opus ifta9t caufa9t.Nam fi pec/ cant,K m^lra
producut.id cft,quia defiat ordo,fibi a naturaCut dicuQ uel ab opifice fummo
decretustut ueritas eft.Et fi defidunt ab ordinc,ille nM erat fimplidter
ncccfliuius,red datus a prima caufa: cui alix fubor/ dinatx in eius uirtutc ^nw
quibus fi prima fc fubtrahit/no folum defi/ dunt/ed nihil operan^I^ fi aliqua
uidentur de neceditate conducere id Daoid ^>uenit ex lege ipfis data.ut
canit ille Deo plcnusiT erminu pofuifli,que non tranfgredientur.Nec came legi
tenctur,qui aliis legem imponit» Sed dicctiSdentia igitur erit de pofiibilibus
aliter fe haberocuius oppofitum grillo, docet Ariftotclesf'Quibus dicemustSi
Aridotelcs uellcr intcliigit ea,qu* (auntur necellana ede ex ordine uniucrfi
> fic ent de impodibilibus aliter fc habere. Si aut intcliigit
necedariaabfolute/recordctur/qd in calce libri de phyfico auditu docuerir.q; ad
fapientem no fudidt diccretnifi dkfb’ ra/ . donem adignct.Nec adduci
cxpencnriaiquia inde fiidle cocludetur ne/ cedariu illud ex ordine
puenire:quodefirieotc,illa defidutiErgono funt iimpUdter accedarta.Si
dic&tergo podunt aliter Ic habcre:Quid ad mef Ipfi foluattPotedai, ignis
non comburere.ut de fiuflo fuit:Potcft 8C amo/ . ueri quicuc^edciffais ab ea
cau(a,qux cos prcxluxit,rrmanente tamen in/ haumda (ut diximus^ praedicari ad
fubic(du,de quibus eft eopt fa'cntia. . Sed ultra procedi a peripatetids ucliem
pcrdifccrctVnde illa necedario inhxrcant. DicenttHabent a natura,ut experienda
comprobamus.Sed . quid tft haec eojt naturafNihil certe/nifi author
uniuerfi,qui eft utra in/ figentia non crrans/podq(ut docent^ opus naturx eft
opus intelligen/ _ dx,non crrantis:Cuius ordine omnia fiiccrdunttquia ei
leruiunt omnia^ *uid inquit Prophcta.Nec dicant,C^id ad nos de Propheris/cu
fdre non exi/ ftimemus,nifi ca,qux drmoftrarione probanturrSed ubi/qupfo/het
ori/ ginem demonftratiofNonne cx prindpiis,quibus notis tcrminisadcnri/ mus^ucl
experientia coprobamusfSed fi dcmoftratis aedimus per prin dpia cxpcrimcntata :
ergo alia magis Iciuntur q drmonftrata.Ocxc/ k 0 ia. u ib CANTICI ^UIML Cfabik
uiriu.quod inolcuft apud noftros,qui chriftiano Guigun^nominr, Ut oon admittant
pro certo.nifi probetur detnoftrationc: qua pinxit Ari/ Arido. ftotclestVtitur
ucro minime in luo progredii naturali:ubi femp ex ptx/ fuppolitis ab eo fadbs
proccdicut qua credunt dcmonftracionc,(it dedu/ «aio p locu ab authoritate,uel
ex paccepris ab ipfo. Si catholici funt.ma/ gis faax paginx.q Aridoteli aedanSi
Acadcmia,fdat per illuftrariuos radios multa.maximc diuina cognofd.aut p
coucnientia ditao9i cu intcl/ |«au ueritati affdao.Si Peripaterici funt,audiat
fuu Aridotclc/alia q de/ mondrata polle cu certimdine cognofdtVnde hnt, q, fdre
fit per demon Rracione itelligcref None ab Ariltotele fic dicetetEt nos hdnus
dogmata ooftra a Prophetis diuino oraculo edo fdre eft cognido certa de quacucj
re^peoaremus ne in fpm lan9 (numeros criminaf Ariftotclcs,quo9t didla/ fi ru/ '
tniocotur/n5 forte di^a caftigadonc iudicabuntur: Ab his.n.ipfe dididt oia,qux
fcripfit.Nec fibi uendicat/coadlusueritatc/nifi clcnchos.Cattcra ucro ab
anriqotibus aedpim fuis fyllogiftids ,pceflibus inedticut ponus
irdfidopiarcCfKd^iliimntodu^oededi traxerit, qfdedvut ipfetnec ^ Dr • rONV5
PRIMVS. XXIII uate £itetur^ubi deponcrioribus analycids tradbt docms,^ fcioida
iTt per demoallratioiie^SC hxc per quiddirates ([uraiunt^ X proprias rmiin
difimntias nobis occulcas: Vnde pnndpia demunllrationis couincuntur ! .
ignota,8C nulla inde/uel paudflima demoilranone haberi polle. Damnat inlbp
demondradone drcularc.K rame doca demodradone tieri ex his^ i . qux funr de
omni p fe,8C fcdm qd iprum,ut dus more loquarQvx enu/ dationes funr
couerdbilrs,8C ad inuicc fe in&rentes-Non datur 0'nquict^
drculadoindemo.lradoaeexcaulis. Sed aducrtant,q> parum fupradi/ xerac demondratione
dreubre aliquado rcpperiri.His autem omidis,c(i nihil doceat in dotdrinis,qux
ab andquis non acccpcnt:cur ei magis cre/ dendum ed q andquis,qui ante eu
cradidercrDicenc: Suidpimus librata Aridotclica trudna: Ec udnam non dcprauaca
in damnu religionis chn/ dianx,8C wricads: Tamc petulantes aliqui, 8C in
dexffa-ina nouicii impu/ dcndiiimis bucds dicere audenc:Non allego tibi
GcndTn,lercmiam,aut Uaiamiled Aridotelem adducou^uad Moles, fiC prophnx nen
fuerint fa • pcntcs,8£ gnari litterarum: cum tamen ille fuerit omni fapientia
Aegy/ . pdorum indrudlus:podea Dd oraculo Tubueifhis ad iplius Dri,S6 natu/ rat
penetralia contemplanda:quxnecp Addoielts,ncc^ dusdudiolidimi P|oph« adcclx
aliquado cogitarunt.Ht Prophetx diuino aidati lumine/quod Iu/ dfiigx,86
obtenebrad uiderc nequeut/nedu uaddnati funn fed multa ea
indmisprompcuariisDd,9C re^ inferio^ Cfub fuistamc xnigniadbus^
tradidcruc.Dicuntaliqui modclfiores:Honoramus prophccas/fi( fantdos uiros io
diuinistfed in naturalibus hic eft regula.qua fequi debemus. Sed miror
quippe,quomododiuina,8( fupremacognourrintxK infitnora,per qux ad fuprema
deucnitur,ipfis fiiennc ocdufa.Ec cu Deus fit fpeculum, in quo omnia
luccot,quomodo ipfum cognouerut,non cognids imagini/ bus.qux Iplendcnt in
co;'Hinc no opinarentur illos archetypum rogno/ uide,non cognids qux in eo
coodocntur,(i conexione archetypi cu mun/ dana hac machina,8C humano mundo
percepidcnttQuorum quilibet al/ tenus (tmulachru,8£ imagine tenec:8^ ex unius
cogninone alius Eidle di/ Mere* gnofid^* Hinc X a diuino oraculo,K a fapiecibus
mulds,Mercuno,Pla/ Plato tone,Socratc,Zoroadre, X ab ipfo Ariftotele,
miruimmodu rommdalf Socnu cognido:qa ex ea in Dd,8C machinx huius pcr&dborc
cognido/ *Zjxo, nem,qua tradat ipfeAddotcleSjEidliuspcrucnitur.NecefTatium
quippe erat uodbus illis diuina,K humana,8C eo^ corrcfpondencia incucri:qui de
diuinis ia loquebantur per xnigmaa,S^ uclamina rcru infeno^, ut Dd facrameu
uulgaribus.si noiduinis oculis occulcarencur.Sed fi qs fublaco uclamincpphctas
icgait,pfpidct cos melius naturx.K Dd arcana nma tos,q Addocclrs.NecSol
culpaduscd,fi oculus no uidct.QuadoCinquit Hiao> Hieronymus^ Cicaoni addii^
era:fi ^pbeta aliqs^fumcbac' in manibus CANTICI PIUML fcrmo horrebat incultustK
putabam dcfeilum efle non luminis,(al foli» Caibgatus autc,8i fublato uelatninc
uidit in prophcris,qux in gentilibus ante non legerat.Scd ut ad rejt
contingentia redeamus. Acrius b'c arguit Algazel.ex eo,quod partes huius
machinx lint eo modo diTpoiltxiut iine Algazd aliqua cotradidlione potuerint
aliter iituariiunde coungemes funttSC non neceirttate.fed pro libito
difpolita:.R.efp6det ArabsiNos dirimus,q> mu Aucroii di partes non potucriit
aliter difponi:eo q, mundus fft animal.Vnde per/ fide didicidi a tuo Ariftotele
huiurcemodi arguendi modur Vis-n.ut tua authoritas iit pro principio
demonftrationis . Vnde infuper hax illanoj' Somnias nc,an frenelim patCTisj'Si
mudus eft animahdl ne reniibilc an infeofibilc^Si fcnlu priuatus.ergo non
animal: Si fcniiriuustuider nc,au/ dit/odorat/guftat/comedit.''Si
comcditujuis/quxfo/ri prxparat abumf Vnde illu fibi eoparatfln mudo ipl'o,an
extra^Si in mundo:comedit fe/ ipfumtSi extra mudutdl igitur alius mudus.Et
dubiu eft,ne comedendo fe,inuice fe deibuanc.Sed dimiflb ioco in re tam
graui,li detur q> iit ani/ mal Cut Plato, Ariftoteles,8C multi fapientes
inuere uidenrur ) uricp no tfl: Plato animal cotentu fub genere aniinaliu:qa
ea,qux funt in machina iibi.diui Auer. i dunrur priori diuiiionc,antrq deueniac
ad animaLSed ello q> dicaf ani/ i mal foiin analogia,8C iimilitudine quada:Cur
difpolitiones cius non po/ tucrut aliter ordinarii" Vnde repugnat
homini,ut oculum unu tmmo heat in fronte,ficut de qbufda diciturr Cur no potuit
in aliis animaabus ma/ dibula fupior mobilis tieri,in&rior(p tirma, iicut
in cocodrito cemimusT Cur no pollent alia animalia duplicia habere genua,(icut
Camelusf Qux repugnanda cHet,fi homo heret quatuor brachia.K una tmmo
auriculai" Hxc funt a fumo moderatore iic coordinaca,ut fine aliqua
cotradi Deus omnia inttlligat.Ncc uilefeie (boni uiri^ intellttflus lapiennsifi
hcrbatu,fucco/ ru,8£ lapidum gradus,qualitaccs,Si uires etiam minutiflimas
cegnofeir. Nec fi ccdcftiuin gradus,tninuca, fecundas, tertus, 6£ ctnufiinas
partes CANTICI PR.IML » * / minuto^ cognofcat.Omtiiu uoce comendatur Salomon,
cui cogoomcto bpi6s:qa difputauk a cedro libani ufcp ad hyfopu,qui exit de
pariete:8C q dideruic de iumcnds/uolucribus/ reptilibus/ 8C pifcibus-.Viluit ne
pp hoc inteIlc(flus,K fapientia ipiinsJ" V iluerunt ne AriftoteIes,K
Theophr^us, qui eu imitad,alter de animaliu,altcr de plancae natura
difputauitrfc t fi andquiores repetere uoluerimusino ne Hermes in fapieda
maximus, fy/ de.5:Voruda,lapidum,8i herba9i fingulare fcripfit concordiir Auus
dus Efculapius Cuc qbufda placet) pro Deo habitus eft fimul cu Apolline:qa
primi cogmos herba9t,« radicu ,pprictadbus ad fanada humana corpo/ ra ipfa?£
fuccos/folia/SC pulueres applicauaut.Quis qu^o fapictiores,an re^iila^ ignari
,an illi,qui tanto honore ob ipfau cognidonc lapientum
nomclibiuendicarutrfeddic«:FucrutIapietes,n6quiafingularia,fedqa re^; fpes,8C
natura uniuerfale fpeculad funt.Et quo rc^; fj)cs indagarunt, niit phabitaCut
docet) a particularibus expicnriar'Ncc cognofeere potuc runt fpes abfcp
(TngularibusJcu uniuer&lc nihil aliud fit Cut afferunt) nifi unii de
mulds.QHo iftud unu intelligi p6t,nifi K multa intelliganf ;a qui bus illud unu
p eos extrahfftuel p rationes idealcs,quas ipfi no fuftinemi' Et fi fpes
intelligere non repugnat fapientiuiec fi oes fpes intelb’gat,rrpu/ gnabit.
Cognolcere poterit igi^* animaba/pifdculos/uermes/fbrmicas/K planta&Sed cur
quxfo homine antiftite mundi ignorabitfQuo cum t^ pnneeps reget,puidcbit
dencceffariis,iudicabit,nifi indigentias eius oes, bime malccp aifta
cognofcatfintonat Dei rapientia, cui latius eft credCTC 3 Arilloteli,aut
AuaoiiSdt Pater ueftcr quibus indigctis.Intonat K dus cphctica tuba:Non eft
occultatu os mcu a te, ({i frdfti in occultotimprc/ dhim meu uiderut oculi
tui,8C in libro tuo oes feribent^tut aedpiant pro bonis,uel pro male
gcttiscodigna pmiaAbudj^u^Rqdforriflimuro bur exiftimanttnon pofle vj mente
illa fuprema in&riora hsx intelligere: ne ab as mota,aut pBxfla a fua
fimplidtate cadat.Miror quippe,quo Dei fummi cognitionem cu nfa fquiperet,cu
dicat Ariftotelesiqm intellec^ Dri eft fimplex,K pfedhis,8i afe.Et ftc,afe intelligit
oU qux funt in fe/ culo:Cuius uerba inter^do Aucrois,ponitdiffcrentia,intcr Dd
facoa Knoftra:qa nfa caufafab cntenlla aut eft ends.Nec uult apenc dicere.^q»
fit caufa mtisMt cathobd libere, pfitcnf’;ueritate tn coaftus tacere no pot.
Nam fupius p obfcura uerba dixcrat,qux ncfdo an Barbarus barbarire otulerit,an
ftudiofe inuolucrittqd inuitus feteri cogebarur. Auditcquxfo portenta uerbo^i:
Veritas inquit eft:primu q> frit omnia:fccudu,q> fdt fe tm fdenda in
dle,qd eft caufa 009: cile. Et ut barba^; batbarico lermonc ofequamunSi in effe
fdentia in rebus,eft caula eo^t qux funnergo ••“tUi gendo caulat ea qux funr.Et
fi ea intelligicnon ne eoru intelligentia eft in tnTril>/>n ipfiusfCor
ergo tu,8C prxeeptor tuus deridetis ideastqux nM abud fiint. 'Digi Salonioa
Arifto. Theoph, Hermes Aefculj, Apollo CHRl/ STV& Dauid Arifto» Aucroti
TONVS PRIMVSc, XXV aliud (unt,oifi cogninones rtru,8£ exemplaria fiiaoicloji in
illo int£llc«fhi ^ primoujui omnia cognofcedo,86 iubendo produdtf Nec ab
obiecflo pro du(ilo cognidonc furoit.aut mouemr,ud paScMf, mendicatq!,ut
intclii/ gac,aut «dtcf:ut nofter inttllepriis motibas.No ergo tibumodo
hominibus, («1 ctii rcbnt oomibuserk hic unicus intell«fhis:air ergo no omnia
itclIigcrrHil ne hfc bcncdi(Jlanatara,quxcorios,mebracorpo5J,8t organa omnia
difpofuiu de qua didds:q> non dchdt in necenariis,nec aliqd fruAra agit^'
Quia ncc ■nebru.ncc ccelu,ncc uililbmu paluifculu.nec motu aliquc admicdt fup/
iluu,cu omnia qopcime dirporueric.Sed quis e(l ordinans hfc omnia,oifi ille que
Dm proiitcmuri'Cur ergo de natura loquentes innuitis aliqd ab ipfoDeo
fepatui'For(iia ne fateamini Deu mundum fccifletqood impie oegaftistCocefliftis
tame,q; Deus cu natura fimul fecerit, quali no pome/ rk rVtif aliquid line
natura cfbcere.Q^ eil enim codido naturx huius^ ut rupplcat in qbus Deus
pfedliflimus dcfidtl'EA ne rurfus hxc natura a fe an a Deo produ(fta;'Si a
fcuTut igi^ duo habenda efle a fcipris,8C dux primx caulx, duo dcnkp Dii.Si a
Deo pdutfbi dberit ighf Deus opifex oacurx huius uniucrialis: cur non 66
pardeubris ( lomnia funt iffa^' Dicennin pardcularibusconcurnccaufapatdcalaris
Itmul cum uniuer/ bli.St cocurriteauia prima/66 coagic,int^'gitnc qu; fecitfAn
deterions conditioniscfecaulisinferioribusi' Siintelligitea pardcularia, in
quibus nuniri- roagit, inepte didds ipfum parriculaA non intcUigere. Quod non
minus diAmdant in feribendo cum finem , quem omnia ap/ petunt. Cap* V. Vnde
nofhrt conronada,86 illi didbnada traxerint. Cap. VI. Qgi dotflores in diuini
66 mundani inAnunend penetralibus perfonaue/ rinc concordes. Cap. VII» Cur
andqui fhiduerint abreondere dogmata.qup tradebat fub metapho/ Cur numeras
fenarius febdcx.66 fepdmus dies requid addi/ TONVS SECVNDVS. XXVI QVANTA
DISSONANTIA ABSONI REPERJ/ ANTVR. MVNDI SAPIENTES IN SVIS DOGMATIBVS, CAPVT PfUMVM.
ANT A ditlboida 8C prra ceptorc cdotfb.pcnitus diifonibSocrarid difdpuli
Ari(fippus,8C Arllon Anifon adeodiddiauc
inlincuicakerinuo|uptace,altcrueroinuimicibastinem Alexa. noilrum collocaucric.
Aridoct iis ^'pui allecix Alcxadcr,K Aucrois eius Aucro. dogma feindetes biuiu
£aaut,maxime in negorio animx:cu ille mortale, hic aut unicu iotclkt^ in
omnibus aflcrat»]ui no modo inter fe,rcd a uc / Arido, ritate
diflidcnt.Aridoccles aut auditor Platonis uno anno fupra uiginn a do^'na,SC
moribus prfccptoris adeo didditittut eum criminet , SL fallis Algazcl caluniis
;pkqa3£ .Saracenus Algazcl contra oes phdofophos infurgir.be Aucro. in cu Arabs
Aucrois inuehi nitic :fed uclut colubn in iplo conatu ftagif . Luae. Lucretius
Epicurus 8C a condifdpubs.fiC a fripfo dilkntir,nunc Deu cum mortalibus
coforrium hdc drcatas,nuc habere denegas,iic in multis aliis Pytha. didbnada
manifella ^fequi^.Pythagord ucro circa animant tranfmigra/ Hiarcas rionem in
plures partes penitusdiilonates fecanf^.Hiarcas brachmana,8( Apo.th. Apollonius
thicncus tralinutarioes Seti et bdtias afleuerabiu. Vnde funt illy
metamorphofes celcbratxtqbusaliu in iupu. Illa in Philomela,aliam lablicus in
Lauru ,8C huiulinodi mutatos dedit». 1 iS>licus,S6 Porphyrius trakni /
Porph. . grationes huiufmodi in bdbias penitus reprobarut/ no admictdes anima
Procu. a centro fuo/in q femcl dcExa cd/ euelli pode.Scd Si rroculus,Hamias,
ITcmias attp Syrianus borredu exidimabat fiidnus/ccdtde aiam io bedias pdpi/
Syrian’ cari.T imyus locrus pyihagoryus nobiiiflimus ad tarores hoium has ti
af/ T imyus mutationes indudlas adcuerat.T hales milefius aqua opinatus ed ede
reyt Thales omniu'prindpiu:Sed dusauditor AnaximiUa rerum prindpiaardidit
Anaxi. iniuiarSubdifcipuIus at Anaximenes infinito acri omniu caufas tribuit:
Anaxi. Cuiusdifcipuli Anaxagoras,8^ Diogenes diddiricdo/1 Ile infinita mataia
Anaxa. ex didimilibus priculis contexta genc^SC (peru omniu/pro fui eoditione
J^ibge. peindpiu fuifie iibi pfuadebacHic uero aac (diuinx tamen rationis c6/
potc^ rau mim opinatus cd.Supiluu,iaepiu(jt0ct oia retexae,quibus CANTICI PRIML
&f>icKS mudi difcordate* horredu ftrepitu iandico^ aures icutific-.Quod
f ds eucnittqa ab uno i que oes coucnirc debcbat.dilccflerut/finguli in uia, l
K figmM fpccularionu fua9iabcutes.Hincco9idogma«Cqaabf9ullo, i q ApdloUco cmu
limu 1 inter Cc* cu fupermcitibus intelligendis in Dd condonabulo fuauiilima
cffidu t barmoniauJiacrfisquidc uodbus/code tamen fonotNam diifimiles uoces no
diflonaatia/idi cocentum effiduc,dumodo in unu conucniac Qux«a« coafonandadi
oes deharz ncrui graue/auc acutu redderent fonumf Vd ti Cot muflea: prindpia
tangamusj^ypace,perhypate,Iichanos/mcfe/para/ mefc,8C rubfeqoctcs oes
inftrumentorum fidcs/iic a muiids denominata:/ hypadstonu graui(Gmu/quo Saturnu
rcpntet,efIicerent:'Quxue plane/ ta^t cofonada:!! oes (uumi grauitate
incederct,ant Lunz uclodtatc cur/ rercd'Q^ eda corporis pulchritudotii oia
mebra oculi eflent^aut aures!* Sicunn.pulchritndo Cut Peripatedd doccQ ex
uariis mebris ad le inuice cofonadbus refultattSic ex uariis uodbus
diapcdca,diaparonica, diatef/ (aronica.ud diatonica cofuigit harmoniatQgz n5 in
uariis uodbus fun/ ditat, tai in concordi ibnotqni ex illis diueriis uodbus
refultat.Non ergo in diuina dthara didbnandam generant perfonantestSi Iohannes
SC Au/ guflinusdeuen^ ad fcnudos,K acutos feraphinostSi Ambronus,6! Mat tha»s inter thronos graues fentenda^t proferant
uoccs:Si Lucas,8! Gre/ .
gotiusdde^nturfuaaitatechcrubicatSiHicronymuscuMarcoroba/ Ifaori potc(latu,8C
uirtutnm noce diUonos h^redeo^ flatus eoprimat.an^ . fufFacenSi Salomon,K
Bemardus epithalamia fponn Si Tponix coddliu nupda^t cum Gabricle dccantennEt
ad Grzcos deuenicndo/Baiilius cum t Ezcdiide diuina femp cu fupioribus mendbus
depromit.Grrgonus Na/ zianzenus cu leremia tragica uoce padend fpofOyK fpolz
copades^ra/ ge quotp ad eo^nupdasiouicato^dcpiorac.Ifaias,&! lohanes.cui
cogno/ meto Chryfoflomus cu archagdis mirabili fecudia refonat.Danicl,U lo/
hannes ille Damafecnus Dd laaamenta clariori noce ptrat^lactfed hic in/
feriores 6L domcfticos iniluxus,ille ucro Gipcodefle fbnte,unde hxc infe/ .1 f
riora fluuc,dcrcribit>Subfequud (ut 8C alii liiccoores cofoni i hoc diuino
1.. inflrumentormas,K figuras La^
Leiinp. Dcmoc. Diodo. Thalea Anaxi. Dioge. Hippa. Herae* Etnped* Poctx Emped.
TONVS SECVNDVS xxviir (9i Anaxx Pyiba. «ip ct®* iolft uld Alcyn» Anaxi/ Epicu.
Socta. PUto Atilio. Zeno DiojRa )i«5‘ ■lin» Pfltf Arido. Luere. Anaxi. Ttudes
tau tmerotquod aqua,acr,ignis &cercncqucur. Anaxagoias clazomc/ nius oia
corpa homogenca,8i pces homoemorias codnuac diuilioni fubie/ dias exillimabat:K
limul collcdlas & i gur5rotuda,fiuc fpm ex infinitis atomis tata
faalitatemotUjUt corpus oe Dcmoc, i ilL fit puiu* Circias fufum cordis
fiuiguinct que Maro aemulatus decatat. Lcudp. i Multo uita cu (iguine fiidit.Hippocratcs
eous Ipm tenue p corpus difiii Cirdas (iim: Afdepiadcs came cu qnep fcnfiiu
exrcitio (ibi cofonoiZino (loico^ Maro Priceps ex adminiculo
diuiniignis.i.puideriagenita:Galcnuspgamenus Hippoo i coptionc
oM^pisiHipparchus uigorc ignis,a q Poetailgncus e olli uigor , Afdcpii. j
86codeibsoriTO.Hcracb'tusEphefiusfdntill5ftellarisefleno’pHcraclitus Zeno ^
podeuj luceiCritolaaspipatericusexqntaeentiagcitaiPoflidoniusidea; Galenus '
Chry(ippusaiameefptti,qauna/cadeflfc(flu podus/^ eflenda/aut origine aii de Critolaus
darar-uclud (iqs decernere udlet,qd Pot. Max.aut Impator fiKdicerctcp, Poflido.
IUeeqmouetcxerdtu,regitequufuu,autpdpit iregno.Circaucronam Chryfip^ ,
dus,86durarioncadeofefecoodnuit/8Cinuoluitihlas:utnullusadhuc,qd Aegyp* ^
fciidat,clare difliniatrmisqdcplenu,feddcmerfum/ 86 ppeditu corporea fyluaiut
Aucrois . Lethacufluuiu.i,obliuioncimbibifleuideaf:(3ucTimfuslocrus,66Plato
Pyth^oi cu ceteris Academicis imitant .Huiufce at aix eflendS,86 nSm taq diuina
TimfJo> (aera de more occulcare fluduerumut no expflde^qux nec forfita
intclle/ Plato xeraKUtin.x.deleg.Platotefta^:Quah'sCwqt!)*fi‘^t*®^fl“®^“^“‘™°“
Idem frrmc ignorafle uiden^tSiqd tn de ipfa traaiderut,p nueros taq fibi ma/
gis cognitos, pceflcrciQijo^t nam ^ri£arta,86 quo cx uocali ad formalc,8C C. vj
TONVS SECVNDVS; XXIX a. 31, n. op. nc. xs u. Lxia xdt ■dii Lxa> .thc. DOC
o> da5 iro 7pa Hippo. AnaxS. Artflo. Setur. Plutar. Atncus Plodn. Afine.
Thcod. Pocph. Proca. Plato. Empcd. lep* no leiu Ejpa Stoici gi1« raci OiryiL
iciii MoCa Aaga. M.Va. 2c.d. Qeaces Poiiid. Hecato Dio.ba. Stoici Epicuri
Ea.gni. Circna. Plocku mde ad roale ex ^ad iiuinu aue^t cofccdaf no
pdpictes,aat dcUnmaa ^^uc^pgrrilu p aue^ adindicarfinaat logioribus paflibus.K
dcu/is ' p,K Periis ab Oromafi: ^arodas carthaginenfibus a SaturnotSolon
athcnienfibus a M inerua: Zautraftes apud harimafpos a bono numine:Zamolyfis
Scythis a Vc/ OatMinos cretenfibus a loue:Lygurgus laccdfmoniis ab Apollinr.Nu/
ma popilius Romanis a nympha HgeriatMahumetes Arabis ab Angelo Cabriclctln gbus
nil cofonu inueniestnifi qd lex nalis a Deo infua menti-' bus humanis
luadettAurqd a coi dotJtore Mofe fuerim acccperuot.Sed ultimus prim a Mofe.prim
a chriftianis decerpes utrucp co&indit. In his iei^clcmeds fapicnrif mudi
fapiaes taro certamine pugnattut cui ex illis palma deferre
debcas,ignores:quoufcp C Firmianus ait_) aliqs dc ccclo delccdat*aqui fentcnria
dc fingulo9t opinionibus ferat.Sed interim,cu cos dilTjnantcs fuftinere
ncqucamus.illis omiflis ad nfos reuertamur. Vnde noftri c6fonanria,K illi
diffonaria traxerint. ^ Capj VI. JVot^ muiicf inilituta tradidere, docet
fudamciu cofonatif tcunuiinqdmuItaiifiaKdiflilia coueniat.Etharroonicu Ib
nu,quemulri codnctrs&dut,Polyroniapoctf/6£ gramatid uocat,quait multo^
cantuu in unu coucnrione.V n cocentu huc ex inllris,fidibus,fiftulis,aut uodbus
couenientibus pccde re neceda riu eftill in unu debeat couenire (bni,ucl uoces
harmonicx.Necji.rugitu LeonuiBoum mugitudiinitu hqui,auc ruditu Afini quis
c5uen ire fedn. Nec ex Lupi,K Agni neniis fadbc fides (ut excientia dididmus^
in co' fonaria aliqua dedud pnnqa coyt diflbna funt fiidamda. Coucniut nihi/
|jminusdiucr(b^idiomatu,0C narionu hominu uoces fadliconucntu.qa unicu fcdm
fpem eft ei fiindamctu. Coucniut 8C multx Aues muficx di/ uerfj^ Iperie^tquia
unicu eft cis ^pinquu genus,K a fupernis fymbolu» Cdueniunt di arrifidaba ioda
fitnul,8C cu uqcibus ollibustquia uttobiqj Pyr.ellic. Eurycho. Xenopht Periader
Lycoph. Herillus Orpheus Epichar. Milo Athicte Bioo Borillhc. Bias Thales
Pittacus Lcgifl.un hauferitq tradide. TONVS SECVNDVS. XXX fimilimdo.aut uera,K
expna,autp analogia quSJlCSueniutadcx^ora Augo. %’6SC terminat’ canon 0'ngt
Auguftinus^ ut nulla ronc diircnriaKQgia un/co.K uero authore torius faptmrix
icccrc funda/ mcu.fup quf inumerabiles doprio illa ueridica cofirmarct.Mundi at
no dica cocctores fed diUbnatores Cqa diflidebat in Buidamcto;) faiOi fiJt
penitus abfoni.Hi igiif fibiipfis fapioites effefti rcligione.aut parrim.aut
praitusfuiblm5r^aculac5tepfae:^priisuiribus,« adinueriooibus ini »,unufqfqjfua
uoccreboas,adro diflbnarut,utaliiunu,aliimumcrabilrt mundos ^«A.Et ro^t q
colitenf ipm onu,^ii ortu,alii iniriu no hfe,alii •ntroituru,aL'i femp
fiituru,alii mente diuina.alii fortuito, 8i calibus agi, alu imortalcs
afos,alii mortalcs,alii reuolui in brftias,alii nequaq: Quiue ro mortale,alii
mox interire roqjus.alii et uiucre poftca,uel paululu, nd diutius no tn
fcmp:Alii coftitucrut in corpore fine boni,alii in animo* alii in urroc^.Has,SC
alias pene inumerabiles diddiiiones pho^ inueniest « eos n5 harmonica c5fonatia,fed
Babylonica cofiifione ftruxiire intuea nsK:uius ards aedificator Nebrot4ub ^
prima lingua^; cofiifio &dla tft/ priora fupa uires anetare uolens iplam
turrim uftj ad xthera coftnicre lutuittut ab alterarioc Idnonis cada,X
fupramudana drcuamiiflus ad/ huc uelaminc alterarioni obnoxio.propriis uiribus
fpcculatwur. Quefc/ curi iiH mundi lapictcs,aut dues Babylonis,6C cofufionis
cfFctfh' funttaut f r • ^ debebat uolatcs cu Icaro in aquis funt obruri,fic
ptrilatc opifice luiM fumo Biuf ,P auli,K Abdif oracuIo,q ainPcrda fapiaiS
(apictu,K prude **'*pmdau reprobabo«5i qua tn uera/inter multa bilia qu^ opnati
fiint/ Abdias tradideruKca fine ullo lapictu dubio a diuinis uodbus didicerctqa
fummi lato Dri arcana nris uiribus apphedi nrqucut«Idroffpius monrt Platome io/
oenes,Ct non adhuc initiari temere de diuinis fententia ^firattrrd credant
legibustdooec matorefeete «ate.p debitos difdplina^t gradus,8C p quan p. . ^
animi fepationc reuelen^ oculi:^ hnt oes.utunf uero ppaud: Aut (ut ^hmu
Plodous^SC Proculus dfcut^ fubmolct a Deo lucne magis fibi unitu,^ nS Pnau
kxjao ipm Deu 8C patre omoiu cognofdmussK cius pdm(uam ftunura. CANTICI PHIMI
tC operatione irtimcdiats^K occulca: Qgod lumen Plato SoIem,naturalc Plato aero
Luna uocabat : Quo folari lumine pfufa magna noftro^; concentoj: copia, aliqui
prfludio quodaprxccircrut,ut Mofes/Iob/Salomon/Ifaias/ cxccricp prophetxtQgi
fuauiflimi peennone fub figura mundani indru/ menti diuine perfonarut tanta
fuauicace,uc expurgatx aures nunq offen/ dancur,K nunq faOidicnt.Scd
expreffiorc fonu fccerc Apoftoli,8t Euan/ geliftxiQgos fecuci inumerabilcs
Hebrei,Chaldaa,Graxi,atut denarb I hc faurusuica^^.Secrctu tidd,Lumc
ocuIofii.Corona nominis boni Sephtr Temunot,Mercaua Ezediiclis.De fecret/s
oraiionum,Imre fcphrr.ifdo/ quia puIchr/tudini&Etcoplures aW fcnpferc.quo?;
uolumina nen adhuc ad manus nfas delata funt.Fucrut quoep gplurimiiqui K fi no
feripldinr/ tn in ea doifbrina pialTimx cu multo tpe pleuerauerinr/collegiu
illud cele/ bmmu feptuaginta (apictu Cqd Sinedrim uocabat_) ,pmeructe:in q
("ut nonulli afferunt,) fiiit nf Paulus eruditus p ad pedes Garoaliclisiln
hoc.n. no admittebanf ,nifi qui in linguis,K re^: fecretajt notitia
pollebantrintcr qnos Cpoft feptuaginta illos.qbus Mofes Dei iuffu de fpiritu
fuo imparti tus eft,ut in libro numcro9: legimus;)fccrut f>phaf multi.K uiri
infignes» Sed ut ^phetas,8C toti orbi nodlfimos omittamus/E rra primus f ut
ferd',) hxctnooutncta lacratiffima comifit feptuaginta uoluminibusiqu* prhis
ore tmmodo doceban^'.Sed eoy/qux feripiit/intclligentia Simeoni iufto faeerdoti
magno fynagogx pra:fe « quibus
ApolioniusThiencus,&quatquotPythagoricamfemiliam fecuti fune: aut immediate
a Pro^ds, aut ab eorum anditonbus fuiceperunt. / CANTICI PR.IML 5cd ii ocs eo^
dogmata tradideruBt fub aelaminibus.K cortinis rcclufo, adeo ut nemo ntfi que
ipfimet uiua uocc doccrct,ftclligere pffettut 8C my fteria.qox tradbibat,K eo^:
inftituta exqrcbat.Hinc polleri,fcn& illa findiflima ad diuinitate
fapexcjllam prineda no incdligctcs,ad alia gria interptandi defcedetut,Gracci
attj Iatini,8C hebreo9: qplurimi. Cur anriqui ftuduerint abfeondere dogmata,qux
tradeb^ fiib meta/ pboris K piigmatibus. Caput VIII. tmp anriquo^t ftudiu fiiit
lacramcta Dn,8C naturx Inuolue re,8t obtegere,» Dei eloqa libi credita in corde
fuo abfeon/ deretne peccaret. Qya lege obferuarut cx Indis Brachmanx
Acthiopes,Pcrff,8iAcgypdi.Hinc dicebat ho9:fplcdorMer uriusiTraflatu tota
numinis maidtate plenilTimu / irreligiolx metis eft tnulto^ cofeif
publicare.Hoc Orpheus^» uatcsocsantiq,hocPythago/ ras Socrates, Piato,
Ariftoxenus.Ammoniusinuiolabilihde feruauetc. Hinc Hcrcni’us,Pk)tinus,»
Origenes Cur fcribit Porphyrius in de educa done 6C dilciplina
Plotini3iurarut,ne Ammonii dogmata aJereuEt quia Plorinus uiolato iureiurado ab
Ammonio pftito facrameta publicauit,in iHagrelliois poena (ut nSnulli
aflerut^horredo pediculo^ edulio cofum/ ptuseft.Gru(f 8i pipatetico?: dux,fe
AlexadroCThemiftio referete) ea le « fua naiia inftituta tradidifle,ut nemo
intelligerct,nifi ipfo q tradidit in/ wptate.Sed externis omillis,fumus omniu
dotftor,» rtdcpior lefus Fi/ liusDei difdpulos docet,nc det faniftu canibusmec
m^atitas exponat porcis c5culcadas,Qux magiftri monumeta,ut feruaret
difcipuli,aut no fcripreruc,aut,q folu ad miracula,mores coponedos,» legis
inftituta pd nct,ab oibus obferuada tradidcrut.Sic fcccre ApB,» wageliftf
ocs,Pau lo,K Iohane cxccptotNa hic tribus euageliis ia uulgads,multi(c^ cMdUs
suis,ad extirpada haxefim Ebionita^t ,q Chnftu hoicm,fcd no Deu afle/
ocrabat,de ftema filii Dei gnarioc dcij p ipm hois unione cu Dco,mord
ficamp’aiaUnroaliqpaacis,Kobfcurc^nuciauit.Apcalypfisucromy/ tleria tot
inuoluit piigmtobusait nec Oedipus q folus Sphingis,ncc Sa lomo q Sabf Reginx
piigmata foIuebat,ncc quilpia alius cnodaret,nifi eo fpu pfufus.q plenas erat ille,qui
fcriplinSed Paulus cu ia pteriifle fen/ ferit fi^ huius mundi,aliquos uel
paucos elegit difcipulostde qbus aiK Nos aut reu elata fade gloria Dni
fpcculantcs,dolens fc nohere bene ini/ datos qplurimostqbus hfc lacramcta
aedere pollet,» de hebreis pecuLa riter sdhuc iudibus,»agreftibus coquerif
dioestEft nobis gradis lermo, » interpretabilis ad diccduujuia imbecilles
fiufti eftis ad audiendu ,» deberetis efle magiftri pp tepus,indigetis/ut
doceamini,qux fint elemeta exordii fcrmoou Dei£t £i(fti eftis,quibus latfle
opus eft,non folido cibo. Perfixfto jt aut eft Iblidos dbus,eo9t q pr o
cofiietu^ne exadtatos hot fen Macor Ariftm Theml. lESVS ; Pauloa TONVS SECVNDVS
XXXII fusad difcrttioncbcMii K mali.Scd atrfdrqdfcgf. Quapp intfrmmetf» in^^ois
xpi ffrmone.ad pfeOiora fmmur,no rurfum ladctf s fiinda/ metu pccaitcrix ab
opibus morruis,& fida ad Deu,aiarifmatu,dcres nfi, quis diucriis
indrumeds,. SC uariis caciienis,th c6ronad(Iime pronarut.Et ut a pdpuis
exordiamur/ Ccdnerut in Dd codonabulo quatuor grfd,BC quatuor ladni taq bafes,
SC fundamcca nodrx cheologix cti quatuor iilis,qui euagelica elcmeta tra
dtdcrut quatuor didin(5h's,th cofonatibus candlenis.Enodat.n.Hicrony/
mus,6C(ihryro(lomusIfalctcda.Prorequif utcrcpGregorius Romanus, SC Naziarenus
negodu animz fub cornee reclurum. Figit Damafccnus cu AmbroEo graucs
fcatendas,8C allcgonca fcnia.Euoiat Augudinus cu Bafilio Naz& La(da. CHRI/l
STVS. Lucas Hiero. Chryfo. Grego. Nazid. TONVS SECVNDVS. XXXIII BaHIius BafiUa
in anagogico cantu ac fuprcma pfonand.uEos aur,qui pcfccderfic Hiero» uf qui
manet in atanum creauit omnia Idem fimul: Cui oonfende
Auguflinus/Albcrtus/Magifter fentenda^t cum do/ Albcr. iribus hd}rds,K omnibus
qui rede fenduntiNa linita/K determinata ^frn» uirtus in agendo tempus
exquinc,infinita uero nequaq.qualis eft opifids fufnmi no qdc bcoc mcfrifata a
malcdido Arabe/SC a cjtens qui dixetui CANTICI PRIMI 1* Deu non operari
infinita uirtatetquia non cfl infinicu opus produdlnm; Vliis naqi cft fua
interminata uirtute in fabricado^quauis eadem infinita Bon explicaucrit in
opus:fed illud dauiit eis,quibusuoluit tcrminis»]uod 86 iubendo produxit» Cum
igif omnia ioflii/ 86 uerbo produxcritidicente Prophcta.Ipfc dixit/86 facla
funt:madauit,86 creata funtiDiiflo enim uer Dau^ bo/fiat lux/uei fit firmamentu/aut
globus coelorum in medio aqua^,fiue producat terra herbam uircntemicur tana
mora eil lux/donec diei fpacium praeteriret, 86 ucfpera fieret^Et cur ufq; ad
terdu diem dilata cil terrx germinatio,86 ulcp ^ quanum folis,luna;,66 (lella^
produdh'or'Iit cur in quinto tantumodo data efl aqux fectura.'' Et cur in Texto
celebra/ ta eft hominis plafmarioTEt feptimus cur ad quietem deputatus cftf Di/
eant fi quid habct.Ridet hos Auguftinus merito ridendos:qui exifHmanc Augu
fpera 86 mane diifla funt fieri fine fole/luna/86 ftellis/86 prima die fine Coe
Io fuide exidimant.Magna quippe fi5mo SCxtemo opifici,cui prfdo fijc
omnia,iniuria inferundu ipm operari per tcpus,86 fuccediooc opinandi cuius
menfura eft amm'tas: 86 tota pofledio fimul. Nec debebant huius mundani
animalis membra (inquit Hiarchas Brachmana^ princeps) Hiare» feorfiim
produa,fed fimul: Animal.n.mundu ede oes fere antiqui cofen Antig tiunt:86 etia
P eriparcrico^onulli: nec Auguftinus n^t.De huius itacp Peripo. &brica tota
fimul cofetfta ipfe Moles eam,qua per dies diftinxidc uide/ Augu prius
intbrmis.poftca propriis figuris depidta fit,intclligad’ hoc/ordinem naturz,86
non temporis (igna/ ectut ooo modo Augulhnus.36 antiqui Theologi confentiut/lcd
Philofo/ Augo. phiinfigncs^SC Poetf pitiorcscoacniut:TrifmcgiUus.D.AlcioousPlatoni
Anoqik cus/86 alii Ctpicccs dicut:Hefiodjs quoprio,qua ucfp/ dna uocattex
quibus eoiundbs conticiebatur plena cognitio: licut ex ue/ rp«c,86 mane pfcdhis
fit dies.Sub quo^: typo locutus ell Mofes ages cu 1 inaudita plebe,cu
rulUcis,opariis,coquis,lar(ftoribus,mactllariis,opilio ! | nibus,lutcaris,86 id
genus/mues fapictibus myderia maxima lub cortice tcclula.R.clcllut ume illi
boni uiri Augudinu: qa no uidet couenire cum , ipib^ fenfu litreralit^ed minus
conucniut eojt dcliraincta/figmctaij me/ tacil&ma: qux cum fialfa lint,86
textui repugnacia,86 ab'ttera,86 ab omni ueritate dil«cpaot:Noa enim potell
lemp,86 ubi^ litt«a laluari:ut illud . Si oculus tuus fcjndalizat te,«uc cu:86
proiice a te. Et illud:5unt cunu/ chi,qui fe cadrauaunt propt« regnum coriorum.
Et in pfalmotAfccndit Dauid fuper Chcrubin,86 uolauit lupa penas ucmorum.ldcm
quoep Propheta: Foderunt manus mcas,66 pedes meos. Nec.n. Deus,qui ubitp
ed,afcen/ dir,86 ddccdicmec Chwbinis,aut ucncoru penis indig«,ut portendu(ffciillaanimatiaabaqsdicanir,pofteaaDeof;irc6dla,proutaqux
fapcranc a£produxeranc,ei quid fit auis uolans fupcr tcrra,K fup &atm i'.
ocdo^ Scdnodatur hicacc^usad taincimapcnctraliaicu propoficum noftru fit
percurrere cur,SC quomodo opera illa per dies quinqi dicanfdi/ a ftio(£la/at in
fexto numero quippe pfisfto/SC nitali/cx littera 1 fex K uitam
fignificace/fte^: beitix introducantur produifb: in genere fuo: 8i homo in
forma pfiaflilCma,cu imagineA'} K fimibcudic Dd.Scpdmus quoep cur requiei
dicatur aferiptustut cdueniant vj rcquies/flC dies labbadificut eoy nomina in
myfleriofa lingua hebraica confennunt* Concordiaannquoruinrerumum'tatc. Caput
XII. Ates ^ conouerfia Peripatetico^ cum antiqs / Parmenide. Mdillb St
fequeeibus drea re^ unitatcQuf altercatio qppe ucrbalis eft:ut reifbc fenrit
Simplidus/ St alii (apietesiln qua cocertanone intrarut illi.q aut no
intelligut,aut fe intclligere di(1imulant/ut difccptadi anfam nadfcanc : Quo^
litigia ladlc explicant Plato fi admittatCut dtba) Deu re^ authore,rufidaculum/8C
uniculuiDe quo Piato ad Hcrmia/Eraftu SC Cotifeu loqurs ait: Vos q tres
e([is/hic epifio iam legere oportet,uel (alte bini,8C qto &equcnus fieri
pottut cognofeatis Deu oium re^j quf fuerut,q funt^K quf fiitura fuc,Prindpe:8C
prmdpis, ;; v opifidfcp caufx Prem St DominumiQuo mo philofophando apte
foelicis hois nim atttingere potcrimus:cognolcdlo vj re^ caula fine,8C
fufictacu Maon. lu.autcotinuedirtufuinosDcuuuxtaqdfcribitfapies illeAfironomus:
' ... Naep cana tadtx nax mete potente InMumcp Deu codo,tcrrfcp fretoep. :]l
lercm. Sicud p lercmia air.Coe1u,K terra ego ipIco.Quod nifi laciar.uiuificct
St fuildrt oia &diein nihilu rcfoluenCSic itacp oibus rebus efi unu efle
dif' fulutin q funt:8C coferuanf.Cuius rd excplu pbcre pollumus et in feofibi labficus
libus:Narol,quifcc(h;IabIico_)e{lprpicuaimagodiuinxintelligcti£ctaut Diooy.
pfpicua (latua in hoc mudano t^lo ^ut Dionyfius fimul cu Academids Acade.
docet^ unicus eft in cfldina,SC lucc,mulnplex rn in radiis: ficuti ipm pri/ tnu
efle unicu cfi in fc:S6 illud diuinu,.'ctcmu,8C Imutabile,mulnplcx tn in
creaturis difiuTu.Et ficud folc cotrahete radios oia tenebrf Iut,Pari mo
■uertente fiide tui diuino (bicoia turbanif:8i in puluerc fuu,aut nihilu re
Thalea ducun^.Thalcs igid’ hoc efle contcplas.in fua origine infinitu illud
aflerit. Panne. Parmenides aut illud in radiis cogit^ finitu elTe dictbat.Ncc
diti uin ne Arifio. garant radio^ diuafitataut ipfis impigebat ArifiotdcsiNa
ficut ipfcmct tated’.Parmcnides pofuit prindpia rc^ c6traria,e^o multa c6cellit:cu
in : eode ootranctas dic nequean Et fi prindpia coce(Iir,cfIedh3s udep no ne/
Idem gauit aprindpiisdifiidtosulioq nihil ab illisdifiarent Prindpii&Ncc
opi MtUCRi natus eft AriftoteksCuc cxiftiuio^ Parmcnide,atq^ Mdidum uoluillc
ge/ E ii ii Hcfips* Panne. Simpl. . ./. CANTICI PRIMI fiefattonc, cuius
atlignabac prindpia fim fccudu apparentiani tmmodot ik Jt delirando dicit
Aucrois,8C nouiriores nonulli luu uolcoccs defendere Ariif occlcm:qui inuehicur
contra andquonun ucrba,8C non fcn(a:uc inde nancilcatur occafione difputadi,uc
latis urbane dictt Thomas:Rcprobai Aridoteies uerba Platonis/ SC altore
andquo^c non quide ut re&Uat/ qux Plato fcriplinlcd quod uerba prxtcnduncne
qui ex uerbis metaphoricis Platonis/quibas occulcabat pro^ndumfenfum^ errorem
labcrraturcuc puta cum audiunt animam dici circulum ,auc numerum,credant hxc di
(fta fuilfe fecundum materialem mathemadcamdimiliter quando omnia unum
dicuntur,opinentur illud unum eile aliquod compolimm,aut rem pardcularem:Omnia
fiquidem unu die intclligancurtquia omnia ab uno habcnc,ut fuit : ficuci omnes
numeri habent iuum ede ab unitate in ipiis diffu(a.Nec multu ab idis didat
Haaclicus : qui omnia propter fui mo/ biUtatcm,8i indabilitatem conuenire
dicebat in quodam uno permane/ te,K incranfmucabili:quod ede nequit, nili illud
diuinum ede» quo om/ nia fdntillant:Sed obfcurius loquens (ut Hieronymus ait^ a
(udantibus Philofjphis uix incelligicur.Cum illis quo Idem era Anaxa* nop ocaa
Peripa. Pyifaa* KJO :vs Idem 7i? Plato. Idem
Ariilo. lod Abndia ^ Demo. Demo. lix TONVS SECVNDVS XXXVU fuuaiibus latam
dilatandi maceriam ,omncs lapientes &cile cooueaicc drea illud unum in
^plurima diiRifum. De prima rerum producrioncconfrofus. Cap. XIII* Vantuin aut
ad fabricz ordinem Ipedtac omnes unanimes conloiciut:^ erat/auc pra:incelligi
deba Tubicdlum quodda ^»||9 J inlbrmeomniuforma^reeepticiuiqdPhilofophi
uocarunc materia/aut hyle/ SL aliq chaosifcd Moles Tohu
6tbohu.i.ialormequodda:8C ia quo omnefbrmandu crat,potenria v3 Deus de
materia/aut malla illa omnia deduxitiln quacdudhonc,cu prxfupponacur materia,
in qua induci^,aut ex qua dedudtur (ut Peripaccrids placet,) SC forma qux in/
dudtur,8C potdia.uci apticudo,aut dilpoiitio macrrix.Hinc rerulcac tria
prindpia pcripacctica,maceria,h>rma,66 priuario.Nec diUdidc Pythago ras^qui
adruit in hac fabrica intercedere par,8C iropariPar enim fccundu philofophanccs
per numeros materia lignilicat/maxime binarius: impar autem ferma.Gradus quotp
farma^78C rey compolita^ per parcm/8t im parem numc^ cofonantinime
diltribuucur.Et quod Pythagoras per nu/ meros/Plato per magnu/SC paruu
dcraibit:cu omncquexldl/maiorem, ucl minore gradum cdoicix.SC
pcr6cidionis,foraatur,didin(fh]m per pa/ res,8C impares numeros. Vel ii de
corporibus fit fcrmo:quodlibct ad litte ram habet magna,uel paruam,liue mediocrem
quantitatem: qux etiam per numeros pares,8C impares ccrmioatur,SC fccemif .Non
igitur per ma 'gnum,8C paruum maceria tmmodo intclligit Plaio:ut uidaur ipli
impin/ gere Aridoccles:Qui dus alliduus auditor bene nofetre pocuillcc Platone
uocafle materia (Inu inlorme.potcnria matre mudi,nucrice forma^,fubie
ifhim,recrptaculu:flt huiuGn^i nulla quaritate, nullo^ gradu didindtu. Qua
roacctia.quia mada quxda ed,ut docet Abraha in libro dc Forma/ donc/Hinc
Demoaitus dixit cogregatam ex atomis aliquando dendus, SC aLquado rarius.lddrco
Empedocles inter prindpia,dcnfum,8C rarum co1locauic.Ec qa c6dnua,8C fobda
condenlari nequcut,ipros atomos indi/ uiTibiles dixit Dernoaitus ede male
prindpiu :Qijx ma inanis dl,nill co/ dypata,auc dilatata difponatur in fubiriflu
capax formx pducend^ideo indiguit agcnte,8t difpollcore aliquo.Scd cu nullus
re^' difpollcor intclli/ ^ podic ante mundi labrica nifi Dcus,8C auihot
um'utrfi,igi^ Dcmocriiu CANTICI PRIMI. habemus confaittentcm aliis
rapknbbas:qai dicunt fumnu opificem ex materia omnia compolita produxiflie : a
quo ctia formas omnes emanare Bcccflc efbfiue educantur de gremio materix : ut
uolunt Peripatetid,fiue ab ipfo datore formarum immediate emanenciut aliis
fapiendbus placet: quia gcncrans,8C producens didtur, qui formam deducit in
ac5h]m,quo/ modocuc]^ id fjat.Scd cum Dcmocrid oculus non uidcreccur magis hxc
pars,q alia terdx cohxreaRauc cur podus forma illa in hoc, q aliud fub/ iedlum
induccretur,id caTu fieri opinatus dl : Quo4 tamen non e(l abftj caufa : fed
quia nobis incognita,A effc(5his expedatur, didtur a fortuna: (i ucro praxer
fpem, aut nobis non opinandbus euenic, fortuitus nuncu/ patnr.Empcdocles uero a
fcnfibilibus clementis exorfus eorum progeni/ torem tacuit;ucl quia das
perferutadonem cum phyfica,de qua int^e/ bat,minimc conucoircprofpiceTenucI
quia noluit proponcre,quod deter/ minare nequiret:Nam ^ut aUbi diximus^ nS efle
de diuinis ulterius aHir/ mandu docet Plato,niR quantu diuinum pandit
oraculum.Vnde qui 6/ let,non ex hoc difcedit a uentate, neqt a Moiaids
inlbtudstqui Coracub docente^ de clcmento^,6C omniu rerum progem'torc prxdpuo
difleniic. Aildit quocp per litem,8C amidda omnia difponi, generari vj per
coucn/ rionem pardum in compofitu,8C diflblui per diilidium pardum a toto,in
quo conueniebat. Et quia amore coneduntur omnia,ideo Moles inducit fpirituro/
qui amor c(l,8C nexus rc^ Cuc fuo loco Deo foueate cxplicabi/ mus^ incubantem,^
cofouente aquas,illas vj ex quibus omnia uiucnda generatur Animalia4i.ex aquis
ab Ardfice produd iubenturmee plance (inc aqua producuntur,quauis
didum]lTt:Producat terra herba uirentenu Nam terra Hne humore aqueo minime
produdr. De concordia Peripatedeorum in generali, aliorum quoc^ omnium ia
elTendalibus. Caput. XIII. TatuimusutPcripatcdd,8C aliiqpiurimiimucunda lapien/
tum harmoniam coueniant : Qsc^ pro&do tanto uid^itur diffidlius, quanto
magis illo^: pdnccps,ut fingularis,8C ex/ cellendor habcretur,ab aliis eda no
diilmdens diilduire uo/ luit,a Platone maxime,profo]uetis procefliim
oppofitu.Duplex e(l enim f c^stiicut K duplex naturamt ipfe Plato memink.
Altera fenfibilisde qua eil opinabilis rado:qua friendam uocanr Altera ucro
incorrupta na/ tura melio;: rubflanda9e,immutabilis,conilans,c6dnua,fempcr
eadem, qux non penetrabili cogitadonc perdpiturucrum mends ade uidetur. Hxc
uocatur diuina fdenda : quia de diuinis traAans,8( diuinitus edo/ Aa
cH.Prxcedens autem dxmoniaca nuncupaturquia de terrenis cfbK quia fuggdla ab
iis inferioribus intelligcndisxjuas MarcusT ullius lares, Apuleius modo lares,
modo genios, AUi ucro damiones appellant : qui Peripate. Empedo; Pb» ' Mofi» tT
• 1 Plan' TuLCie. Apuldol TONVS SECVNDVS xxxviir continentur infra lunarem
orbcm,drca rc^t terrena;^ intrlligenriam ucr/ liuitcs.HincGraxi tam
Peripatetici,^ Platonid ipfam Platone diuinu, Arifrottle uero dzmonc
uocauere:qa ilii femp cura iuir,8C dc diuinis tra/ dbo.f«in.i6.Sc.]r> ^.uero
io.i8>3C>j6>q(f apud mulicos comunc hetur.Diuidi^ iu^ numerus
nalis,qui dt re^ propordo,quauis uocalis non diuida^,niii in lupiore nu/ nte^
rcdudhis.T antu.n.diHert homo ab homine/K equus ab equotCanis quoi^ a caneutt
necedani fint gradus in ipla^ fpede^t ladtudine. V igihd igi^SC fepte funt
prima re^ pdudla^ genera in tres nouenados dilbndla, fupccdellem v}/ccelicu,S(
elementarctQuo^ concordia harmonica a Deo fummo infulam OpI° faucnte^ declarare
ptendimustEx Archaypo.nud Angdicu orbe,hinc ad fpha:ras,8^ inde ad terrelfrc
uolume unitas illa oia reddens coTonandlHma deTccdittut qcqd in unoquocp
cll/iddc in reliquis ruauidima,pponione rcfpodeat^uocibus utic^ 'uitx energia
canons:Qj)as ^ uitx uoces Ipus uitx a primxua inlbtudone rubminidrauit. Hinc
Mofes Mold ' aittEt fpiritusElohim uoliubat fup aquas,primordiaiia vjre^
fcmina,ea cofouendo/uitacp unica pradfado luauidim£Dcus enim (^inquit ApC>
ex Paulm Arad (nia^ dl in quo uiuimus/mouemur/ 8C rumus/mcdiance illo fpiritu,
qui intus alittfiC mente,qux agitat tota molem re^ fabricau^ut andqui dixerut
uaces.Scd 8C ipfe Deus p Icremia inqt:Gxlu,8C terra ego impleo. Maro Quem
fpum,8C que Deum infofum coelo/tcrrat^frctoq; Platcnid anima lerctn* mudi
dixerctuc nonulii eo^ clare, pfiten^ :Qi}i mundi mebra uiuificando/ Placoo*
colligandotp harmonica cocordia/cocentus mudani inftrumcnd redderet
coTonancidimos. Hoc uidit Pychagorastcuius (fudiu in numens,8i^ his c5 Pydu»
fonanbus incranHoc inuit Anaxagorastqh unuquodtp in alio/aut quod/ Anaxa. liba
in quoliba Cuc irridendo dicunt peripatedd,^ contemplabatur.Non quidem Alinum
in mufca^auc Elephantem in carduelc,ucl coelum in pu/ licc addenstfed fpedes
uniurcuiufcp in alio mirabib' aifiniutc reprefenta/ ^ ^ cas,K eadem uniuafali
uita uiuentes,8C amica fodetate unitasmt unius ad ^ alteru per coaupdonc,K
gcncradonc propria^ forma^ fodiis relinque/ '■ retur tranlTtus,8C
fymbolu,exidentc eade matrria,K uita omniutunde ad inuicc refulcapportionatus
coemtustSed noexplicauittqd nec clare for/ fitanpcepic.P^agordaut,K Academid
lumine diuino^Kpphedeo coi Pytiuu I lullrati/qa ab ds fuaat cdo^us. Capat ir.
Hilofopho^ Patrr,nararalifcp ordinis,K cocenms folerrilfi/ mus indagator
Pythagoras, qui priore in naturalibus no ha buit.fecundu no uidit, difdplina
fua non tm ex ChaIdcts,8C Adyriis haufic,red cx Hebreo^ fapictia occultiori
imbunis. iM VA i idpiccia uccuinon iniDUCUS^ y tm ternario numero attribuit
(ficut ab rius fedtatoribus hemus;) ut oen» /4* Deitatis rarione,K colequocr
uniuerfum ternario pfid adcratiCrefdnn. numerus omnis trino augmento/in longu
vj/Iatu/atcp profiinduyulcra qd no datur ,pgredus.Dimcofio infup pcrbtfla in
corpore,eode triplid aug/ mmto cofummaf,tripliri:T ribus aiam C ut fapicos aic
^ Deas mandu diTpofuir, nutnero,poa/ Sapi6 dere,8C mcofura: Quibus omnia
fupexcxUx trinitatis gcrancuedigiumt Numerii enim ab illa fumma unitate, 8C
&ate omniu numerorum haben Pondus ab illa fapicnda.qux omnia librattMenfura
ab illo Artifids fpi/ ritu,qui unicuic^ conueniente porrionem eribuk.Hinc Magi
tres priori/ Magi pes fuper mundu opinabatur,Oromalim,Mitrim, 8C
Araminim.i.Deu, Mente,8C Anima.Dei enim excxifi propriu cft unitas:Mentis uel
fapic/ Piae» rix ordo,uel pondus: Animx autc,ucl rpiritus menfura,8C motus.
Q^od Plato per fnigmauad Dtonylium Rege percurrit,dum ainCirca omniu Rege
cuifba funt,ipltus gratia omnia,ipTc pulchro^ omniu caula.Omaia nac^ funt rirca
Rege eius unitate conncxa:K ipiius gratia omnia ponde/ rata funttSC ad ipm
ciuufla ordioatatK ipfe omnia numerado,SC propor/ tionando puldiro^ omniu e(l
caufa ta cffiricns,q finalis.K rcgcns,SC fu/ flencas.pnncipiu vi,ntcdiu,SC
finis omniu:ut Orpheus antea decantaue rat:3C Plato ite^ repetit in
epiil:jlis:Omnia,inquics,ab ipfo profiaTcun/ tur: 8C illum repetunt: atq; io eo
quiefeunt: K fuflentantunA Patre enim omnia tanq a primo fonte
profirifcuntur:SC in filio tanu in domo p ideas rcfidcnt:Cuius tilii,8C
fapicnrix diuinx figilium ([ut ha^ur in theologia hcbrcorum^cf '3 'bet,aut
bait,quod domu fignificanOmniat^ per fpiri/ tum fa'i^um in formas proprias
explicata (unt : unde totum opifirium ab eUhim cofet^um defcribitur:(^od nomen
non eft plurale ^uc aliqui cxiltimanQ (icut ipfius pundatura indicat/fcd
lingularis exifiens in bina.i.intclligcntia,qux fpiritui fando attribuif.Hinc
in Eccldiallico dirit :Et fpiritu incelligctif replebit illum.Qua trinitate eda
Hermes fub piigmate fphatrx docct,dum aitiDeus cft fphacraicuius cctru.iPatcr
cft ubitp p fua pjcentia:circufcreda ucro.i.fapienda,8C Filius Dd nu(qx]tt{a
capi no p3t,SC omnia rircupledif* :ut in e^e Ecclefiaftico legimus:Gy^ corii
circuiui fola,8C in profundum abyfli penetraui. Rclado uero mutua utriufcp
centri vj/SC rircunftrcndx fpiritu 6L amore reciprocum refignat. Hinc a crino
/^chetypo emanare no debuit fitbrica,nili crina,8C trique/ tro ordine, 8C
numero foaoro:uc Pythagorei, Platonici, 8C Boedus diflic/ runc.Non.n.ois
numerus harmonix c5uenit,fed fuis cofonandbus,ppor/ donibus
coaptacus.Teriuriusicaq) fimplex Deo ITmplirillimo attribuif: qui fuma unicas
exiftes in tres cn diftundif hypoftafes,mo qdc inexplica bili,qais muld
explicare concncur.T emario ucro quadraco,aut fuphriali diftribuutur tres
enneades:ut fine nouc intclligenda^ ordincs,noue corii, nouetp genera
carrupdbiliu,K gcncrabiliu:Qux oia derimo no fine mi/ rabili facramento^uc fuo
loco declarabimus^ pfidun^.Tcrnario auccu/ bo,uel folido complentur oes fimul
enneades:ln quo oes mufic^ propor/ Placo dones cocluduntur.nu innuit Piaco:SC
Proculus longa feric difil-rit. Procu* Qso Angdi Orphe, l lato Tbcdie. Ecefia*
Hermes Idem Pytha. Platon. Boedoa TONVS TERTIVS. XLI Diboy. lablicus Tbcok).
Qgomocfo An^Ii per noumariam noOrum /fmpKd remano cortrfpoiTy dentem
ditlnbuancur. Caput III* Oucm cfle Angclo^i ordmrs/fiue gradus apud Dionyfium^
Iamblicum,« nouitioresTheoIogoscxadiflimu cft:htno/ uenario numeroCnon quidem
fimplid.fed aliquo modo c5>/ _____ polito;) coIumantur:C^ia,« ipfi ab
iotcliedu limpliciflim* fciuntfli Cunde feparari intclietfhis ta a philofophivq
a fapictibus hcbreis dicuntur3aliqua complicionem admirruntjquia in eis ell
eUcntia/& uir/ tus ipfos pfidenstuel materiaCut inquiut;) metaphylica 6L
forma.Nec.o, recedentes ab atfbi puro funt penitua/a/macen a expoliacitcu in
latitudine rerum pacear.t^ quicquid ab adhi puro recedit.ad materia necellario
de/ Dkny. clinat. Vnde Dionyfius de Angelis dotflor prf dpuus aflerit ipfos
imixtos efle.materix uidelicet.V^ quia in iplis gradus lunt perfafhonis/Deo f/
ximiores p ternario di(lribuun ([ut in hoc Augullinus,X tota Theologo^i rcholacoueniunc^rcmpcr
trinus/X indiuifus operatur ad ex> ^ tra;ut nunq aliqua pcrfooa^ line
exteris opercC :Quod X exemplis com/ proba^dubemus ([inquit Origenes^ a
patrc,ut ITmustA filio, uel uerbo, tadonis uel ordinis comanionem: Vitam uero a
fpiricu uitx,qui rods in/ cubitmudanis/X fupercoeicflibus.Quia igitur dat Deus
Pater omnibus, utfiat/Opmiousonuiium mento dicuunde quo in lacto eloquio
legiturt I Hicrom CANTICI PRIML Domtaus umuerfojt tu es.Hi'ac ei domiaarionis
ordo refpondet.Et quia prxdbdebito ordine/poteftatc,qua tribuit fiIio:qui air.
Data eft mihi ois Manh. ^cftasin ccdo,K in terra. Potdlatcs nominanf,qui
excquucur ca.qui/ ^ prf fidere filio datu eft.Et quia dat uita/coftantiam/8C
fandbmooiam omnibus rite difpofitis per fpiritum Ian(fbtatis,8t uita: alius
ordo exqui/ rebac uirtutum VJipff quasconduccrcni’ omnia ad ueraro uiiam/K lan/
aimooiam.Et hoccft,quodPialmograpliuscanit:Spirituai oris cius ois uirtus
eorum.Et quia trinus trina fe coicat rarione,trinario(5 otdineadco «urauit
produtfU omniaCmaxime homine,cuius caufa 6ida funt omnia/ 8C in quo omnia
cotinentur^ tri&rio gradu regcrc.Diftinxit nanqj homi/ oum genus per gradus
fupcriorcs,8i inferioresqwrituCj eft,8t diftribuit «gna% prouindas:qbus iuflit
prarferri aliquos in fpirtuab.abos ucro in auili regimine. Quibus prouindis,8i
regnis prindpatuu ordinem pra:^ fiiicArchangelos autem priodpibus,8i
praclatisiAngclum ucro unicui^ homini unu rdignauit;ut r«5le fentit Hieronymus
fuper illud fumi Prio cipisiAngcli eos^ femper uident fadem Patris md.qui in
codis eft. Sicut Deus defccndit in nos per tripartitum Angelorum ordincm,ita
nos per cos in Deum confccndere polTumus. Caput llll. Otidimum eft apud
Dionyfium non modo iatdligenrias in Diooyt i faiores, fcd eda nos
illuminari,purgari,K perfid a fupcrio/ ribustQuibus fi aflendmas,£adlc ad
Angelo^ gradu^SC or/ 1^— — ^ dinem nobis proximiore confccndimustEx quo rcdbe
agen/ do,K expurgati aliis merito prxfoimur,K de nobis Archangeli.i.prina/ pes
Angclid curam habcnt:Intcr quos praclatos,8C fubic£lx>s pnndpatus
intcrfunt.ut hos fubiidant,illos autem euchant ui quada occultaiC^m K fi neuter
eo^i perdpit.fenrit tamen fubditus iugum quodda pradlden/ tisa quo fadle fe
abfolucre nequitammo timet,0C rcueretittuim tUarqui praJatis prindpatus
influunt: prout ipfi hauriunt a terrifica fede diuinx maicftatistqugin aquilone
fita,terrifids legibus,8C igneis omnes tam an/ •^gclicas.q humanas mentes fub
iugo feruitutis l^;ar.Quaruro tranfgrcflko malum' culppK puniuo malu eft
pocoxait Icremias fpiritu diuino fubue iftus ;Ab aquilooe panditur omne malum.
V nde ille homidda, qui ab initio in ucritate non ftetit,peruicad arrogantia
prorupit dicens: Ponam fcdem mea ad aquilonemtSC ero fimilis altiflimo,princcps
yj ma lx,K cofufxfyluxdicut ille prindpat in regno pads,8^ quicris:lnde mu
di,idcft reru fdundlaru a Deo princeps (xpins a ucro principe nominat: ut in
Eu^elio,cuius dtulus eft (ecundu IohanemsVemt,inquit, princeps mundi huius;8C
in me non habet quicq.Et ite^t ait,cum de triumpho que de iplb erat
reportaturus diflwcrcnNunc Princeps mundi huius didetur foras.Et ad cande
aquilonarc partem mortales,dum legem trafg^cdiuo^. Icrento ' l lohaoK TONVS
TERTlVSi XLII k fc confmintnit indc rcprtcot fuf tranfgrcflJotus perna: ubi
paue&de/ tes filii dohim.i.iu(li iudids Dd fcuere diiud/cant : SC ludidum
acerrime exequunc:ucd((iiotiibus/SC hominibus timorem illu Dei incutiantii^ucni
laiiaeob pahad hebrei dicuntiDc quo lahacob horu &cramcnto9: magifter
ioquens cum foccro Laba Aramco dixicNiii Deus patris md Abraham, CC timor patris
md Ifahac afliiiflet mihi.forfitan nudum mc dimifiircs.E t Htm iteruriurauit
lahacob per timorem patris fui Ifahac: Cui uim Deus prf ftaucrat ab illo
tribunali roboris.flCiuftiaiificutpatri Abrahxabauftro
mifcricordiatSCpietaristQuo^tfymbolodccoratusIahacobfedct in me/ dio folio
gloriae Ab aquilone ^itur omne malu, K tranfgreflionis, K iu/ ftitix punietis
pcedit feueritate,fid terrore quoda,quo interiores in praJi/ dentiu timore
inducant .None princeps eft homo coxeris hominibus fimi lisf Quo eu rimcrcnt,SC
rcuercrcnd’ caxeri:nifi terror Diuinus eu cueherct: (SC Cfteris timore
incudescos deprimera:ut ipm taq prindpc reuerereni’ r' totu per prindpatus
illos fumus princeps excquiC.Prffidentia aut omnis deformis nimium habctur:nifi
isaffilbt ornatus,8C decor in prxfi/ dentc;quo merito alio9: princeps habeat:
Jdeo SC fuperioR: minifterium prxfideci ncceflariu e(l,quo excuciani'
impcdimcta.uitia uidelicer.SC cor/ porri mundi uoluptatestEt hoc uirtutu oido
effidaQuoj; tauorc copa/ rata c6(lacia,8C robore fortes cotra uitia,8C
eficcminantes uoluptatcs efli/ dmur.5cd ut SC cotra has aereas ptates
inuidig,8C malidx plenas prgua/ 3ifcus lcamus,etiaptatu prxfidiu nobis
neceflkiu efl:ut cu Elifco dicae poffi/ tnus:Plurcs liint nobifcu,q contra
nos.Ne etia mundanis affcifbbus prx/ pcdiamur,(ed dominemur omnibus
ipfis,allinut fua uirtute intclligetiau quxdominanoncs dicuntur:Qgo^ fauore
corpus in (cruitutem redigae ualeamustSC terra fubminere,iuxta imperatoriu
decmu,quo dide': Re/ plete terratSC fubmittite eam.Omniu itaq; intaio9: obtento
dominio^rc/ ftat,ut ad Deum conuerfi ipfi foli uacemusiQuod fieri potcft.fi
memoria fupacoelcfhu pa throno^ fubfidiu raincamus,contemplcmurcp eadem
illuflrariooechCTubica,8C cognato, parentiq; fummo per ardore faaphi/ cu
conflari uniamurtVndc ficut per Angelicos gradus fummusopifex in nos defeendit
fua uirtute/SC illapfu:fic etiam per cofdem ad ipfum,a quo
ptoceirimus,redcamus. Nec prxtermirta ea/qux Auguflinus dc hoc re/ greflii in
Deu cifde gradibus pertradlac.Et primo quamor aflc(flus,cimo re v},dolorc,gaudiu,6C
fpem connumaatiQqos ab irafcibiliSC concupi/ fdbiU procedere cxiflimauic:quibus
addic fenfum/imaginatione/rarione/ incellcShim/SC intelligenciam/ quem
nouenariu nouem Angelo^: ordim/ bus coaptans corii hominem in Deu deducae
conaif :quauis hoc prudeti kdtori relinquat pafidendutut tamen ex eodem colbgac
poflumus,fcn/ los Angelis/qui nuntii dicunf /refignanficut SC ipfi (cnfus
corporei nuntii CANTICI PR.IMI fuiuairtutu
intcrio94,intellcdlusuideIictt,raaonis,fltl5Enfuu animaE iai4/ ginarioacm,qux
plu(q fenfus perdpt/Archangclis coaptat:V inuabus ri
morcin:Potcltadbusdolorc:Qui enim meta uitio^/ confortatur intcnori
uittutcdolcdo dc pcccatis/potcft cu potcilatibus dxmonescffijgatctCi cq
uirtutibus miracula &cere;Prindpatibus radonrm rtfpondere ladnQuia 6cut
illi prf funt fpiritibus:fic ratio fenlibua/ attp aHedbbuKDominationi bus
amorem, fiue gaudium:R.efhis,mundas vj unicus, 86 unicum efle omnium reru: quia
prima refu pduAaftcd efic/inquit Proculusait reffe Idifit Parmenides, 86
MdilTus,86 cum ds Plato in Parmcnide,86 T imxo:quis Ariftoteles co tra illojt
fapientum uerba,86 non fen(a,&u(lra laborcbHoc igitur uniua fum tanq animal
quodda unicum quidem in fe,in membris utro diuer/ fum ab unico parente
progenitu eft,unicacp uita uniualali uiuit.Sapien/ tes uero catholid noftri
aliis telis contra huiufmodi congrediutunr/ afle/ Thcolo. rentes Ardficcm
fummum in opus exire nulla naturali lege ligatum , fcd liberum in quodcuncf
opus uoluait omnigena uirtutc,omnimodaq; foe/ condicaccp]enifIimus:Ncc is aliqua
impulfus neceditate , fcd infita bcni/ uolenria exiuit io opus extemumujuauis
edam hi pene blalfemi reifbe opi nentur prima caufam ncceflario agerc,86 eandem
femper eodem modo fe haberetNoo inde tamc (ri]uicar:q>n5 polTu producere
nifi unicu cfiinflu: I i Proca. Parme. ^ MclilitI Plato Arifto. r TnCne* Mcrcn«
Augu,nuUacp materia , cm/ oia,SC etiam materiam iplam fua plenifiuna
fcEcunditate produxit. Cau/ (a uero fnb(ecundaria,aut naturalis (ut aiunQ
fiibiedlum,6C macaiam a Deo produdtam cxquirunc,in quam aganttEt in his locum
habet , quod peripatedeorum Princeps deponit: comuni vj acceptione animi
conlcn/ taneum efle,ex nihilo nihil fieri.Hinc Auguftinus ladnorum thcologoru
mento pater di tota huiulinodi fiunilia aperta uocc aildit Angelos nui/ lam omnino
polle creare naturamtHt q> non magis Angeli lint re^t crea/
tores,quaagncola: &ugum:Quam fententiam munire iTuduerunt recen/ tiores
thcol^',Aemdius R.omaaus,HenricusGandcucnfis,RJcardus,6C acerrime lobancs
ocotus,quac oia in fuis libris luenda relinquo. Hic lu ma admiradone
oblhipco,quooiam tand uiri negent Deum omniu opi/ ficem:8C q> nihilominus
Iccundarix caulx ex nihilo producat contra eam philorophiam,qua profitentur:io
qua celcbnorcs alltTunnec ab ipfo fum mo opifice raundum,aut aliquidexnihiloprodudhim
fuifibQui autem ueritatis lumen fuldqicre, folum Deu omniu authorem
profitcntur.Mu/ di todus Onqt Aldnous Platonicus^ deojt 8C damionu author
efttattp id uniuerfum uoluntads diuinx munere nuqua in pode^ difiblue^.Plato at
ipliim bonu lumu cam ellc fiibdada^t fepata^,K eai|t duradois pfuppo/ nes fic
ipm introdudt ad eas exotfu:Vos qdc n5 imortales,nec oino diilo lubiles ^’s:no
tn aliqn diflbluemim':Na fi oia q codituta (uc,ddtrui piit, atep di(Ioluiu]ux
redle cSdituta lut, 8C bn fc hnt didblucre,at(p dedruere praui animi dl,SC fibi
rcpugnacis.Mercurins quot^ cu de plancta^ pfide nbusagera,inqt:Dcin fepte
&bricauit gubernatores: Bi fic oia enumerat a Deo ,pdu(da.Ncc opinldu ed in
tanta uniucrfi oonfonada plurcs fiiide pgeoitores.plurercp eile rcgetes,plura^cx
linpfis c6dare:Quia inde con/ niiw,diironatia,QC ex colcqucd ^lis difibludo
e0dia uniuetfo. F i i i CANTICI PRIMI Quo fccudo quadrato ternario cxdos
Eabricauerit opfex. Cap.VI. Odetn numero/dfdcq? gradibus fummus moderator ccdos
diilribuit,fccundov3 nouenariotut aariquo^j^fit communis opinio
cenfa:quauisnouiaorcs nonulli dcrimum aiiirac no Ptolti AriAoi Moftf _|
pcrdpioitcs quomodo falaet in otflaua Tph^ra motus,quem trepidationis dicut
fmcdcdmo drculo:Ncccis uidc^* cofcntancu/Vc ip(a odlaua fphxra,qux tribus
monbus uolutcur, annexa fit primo mobiliiq(f uno tm gyro condudturrHabet enim
ipfii motu diumu ab oriente in oc/ ctdcncc lupea polos muditHabet K ab
occidente in orientem fupra polos zodiaci/aut figno^/quibullibct cctu imis
gtadu uno/ut Ptolemxo piacen Sed io fcxaginta,ut alii aflcruntiHabet K illu
aiTeitu motu trepidarionis: nnde opinant elle nonum ccclum^d mouea^ tantum
duplid motu inter ipram,K primu mobileiquod unico tantu motu reuoluitunut
ordine de/ bito reducant omnia in primu mouentemK^ui unico motu gyrando cx/
tera omnia rapiat fecum regulari,® ordinato drcuituiEt fcniet,quod do cet
Arilloteles in ruperioriphilofop!ua,neceflcuideh'cct die omnia debi/ to ordine
in illud rcduci,quod ipfo^ caufa efl. Ve^ cum odfo coafpicianf orbes:®
armilla,® aliis inllrumenris coprobenf dillinifti:® ultra bos no/ num efle^quod
primu mobile A[lronomi,fcd alii,ncfdo qua ratione,cry Aftni^ II faias multas
coUcgcritrQoid Impator nifi aggrc/ gaueric pccunias,capias^idrias, K utmucs,
qbus merito pfid debeat^ Quid San(ftus,nifi mcritis.ec gratiis
mukipbcibusconftipcturrPcrlouc debito temperametocodudlilcgc
c6dimus/8Cferuamns:fubmmiftramns qd xquu dl:fubic(aos padfico ordine 8t
traquilla quiete debita prplatuia gubemamus:nc deteriores (tinus
apibus,gruib’,camclis,capris,8C exteris huiufmodi,qux fuu duce cognofcunt.A
Marte uim hernusA impetu ad opus pfidedu:ut fortunati Iimus in opibusiNa
fortunx ca eft natorf im/ -r. pws,(i reiOe fendt Ariftotelcs.ubi de bona mala
fortuna fcrip(it.ye/ AriW» aus leporc,K fieftiuitate pftat ,8C amorc:quo agitad
quaedtq) ardiu cu de ledbuionepfidamusiqa deledlado opu^fidt;Nec.n.bborc in
plcrutadis rebus nSibus^atq} diutnis fullinae po(Imus,nili adeflet amor ; Quo
re/ cread fopprimimus afHidboocm,qua affert cogitado a(1iduapda repctcns,uniq;
ca illis, qui illic funt,Patre laudattQgod fit Salomon innuit diceostSpus redit
ad eu»]ui dedit illu.Reliqua omma uanitadbusfobiedbi relinquun/ nir,ex quibus
ladsfcfaaaim habenws/fphacta^i tD@uxiis male diTpolidf X rONVS TERTIVS. XLV ^
fkm Ptolom Alcabt4 Mbut aooemA qaibos diamu.qaod ipfts ineracabfccflit.Sed illo
flante influe dx otnncs cedunt in bonutqux ^huc clarius explicabimus»
Vodeproueniaiic mala,an influenriu malitia,an ex mala difpoCtiooc redpientis.
Caput VIII. Vm fnmmus opifex omnia,qux fecerat uiderit ualde bona: no fine
admiraa6e,K^flemarione animi audimus tot mala, qux de fidcribns Dei oprimi
miniflris aliqui ailerunt dccer/ nentes planetas^quos maliuolos dicuQpotius
fceleflos q ctr kftes:^ Saturnus V} omnes deuorctfilios,quatuor exceptis: q>
aliquo in/ fenunio moleftatus fit
uorax,tenax,diffialis,exiliu,difcrimina,dolu,ne/ qaidam,proditiones
induc&,oiolenria infiiper, capduitate,damnacionc,
poriidiam,pertinacia,iram,omnir(^ boni odium,metu,ang^iam, dolo/
rem,fiincra,ludfaim,orb{tatem:Itemmalefiaa,furta,u^plloncs,polin(flo teff,K
magos &dat.Et de Marris fignificarione Firmicus iile Maternus fiia prompta
eloqueda hxc phibenq» eft proditio,pugna,cidcs,audacia,
temcricas,elario,redtrio,c6troucrfia,prxdx,infidix,latrodnia,uulncra,ca priattates,fligae,difficulcatcs,perfidix,obrccenitas,incaucus
amor,&dlis oflenfio,uariacogitario,nullum confiliu,uiolenti
prindpcs,fcroccs inhu/ mani,alicnx rem{m Cfto
appetentcs,pcriuri,dolofi,inc6flates,ma’lcdid, inoompofiri,omnia
cotamtnantes/omnia polluentcstSignificat etiam de/ fbrme,inuerecudum,partubus
pemitiofum,aborfum puero^: Et in qua/ eu etia abftp mala irratione opprefliones
mab'uolas,eflufionc fan gmnis, SC multa &dnora pcrpetranAlm autem iis
inlcquitur calumniis: quas paucis nerbis expUeare neqmriOmitta/quf de
Mercurio,Iooc, Ve/ nere,8C Luna aflount Mathanarid,8C poetx:Quod lupiter vj,ec
Mars Venereo turpi:^ congrediantur accubitutOC mulca ne&nda perpetrcnnln
copeflii maxime M^*s cu Sammo,Phaethootc,Srilbone,Phorphoro, oclLunatcu
quo^tquobbet aliquid mab' femper cominatur/percuibones ttidebeet fem cu
primo,a:ris cu (raindo,numo^ aurco^ cu tcrtio:Et fic dea^ profcquift Q bone
Deus quul fecilbYOnomodo fuot cucu^ bo/ ■ 1 CANTICI PRIMI/* na
qaxEabricaftiYCur tam malos pra:fi^cs nobis prxfedibYQuis ttmri erit a tot fccleribusf
Qgis 'raniunis a miniaris coddhbus.lmo potius Icc/
lcais.''Necmiru,fiquiho9tcognirioncm proliremur,totmaU mmundo quotridie
fcquutura pradicunr.cu ad ta perpotanda codi,fidera,ucl ptf / fidentes Angeli
nos conduexre uidcantur.C^ aut non fcioli,fed uerx fa/ pienDf dilcfLrcs
cxiauntjalitcr penitus fendunuAb auribus omiiiu (in/ quit Auguainus) rrpellendx
funt huiulinodi (hildckmon folum eorum qui uer^ teligioocm tenentded etiam
eo9t,qui Deorum quorucutj uo/ luDt e(Tc cultorestHxc enim opinio quid agit
aliud.nifi ut nullus colatur, aut adoretur DeusTMagnam quipp^ cocio iniuriam
£aciunt;cutu ibi/ue/ lut in clariflimo frnatu, K fplendidiiiima cuna opinentur
l'cel« taciida decerni. Ciurc quoep pflem Origcne,Htcronymu/trobroliu, K qpkr/
rimos ex noftristqui cu Auguftino confenriunr.Sed eu apud luperluuo/ fos minus
Eiriat chriftiani autoritas,ucniamus ad extemosamnio ad eos, qui prxeepta ho^:
prognofticationu praecipui tradidiTunt* coprobabi/ mus ipfos dogmata fua aliter
tradidifle,quulgus8t turba Icioloy exilii/ met.Legatur ^tolcmxi eourextus in
principio Apoccleimatutqui merito in huiufmodi,K aliis pr.efaturrfii uidebitur
qd allris,qmd geniturf .quid parctu fpcrmati,quid cibariis,quid loco, fli quid
monbus tribuan Valde (inquit)imitatur genitus parentu remen,8L fanguinemt
unuiaie dl«Looo etiamultutribuitjquitllprincipiu generationis,ait
Porphyrius,qucad/ modum 8C pater. Hinc loue,aut Venere ITgoificante(proUquitur
Pto/ lemxus;) non erit natus albus, qui oaldtur in Aethiopia,regiooe,loco nihil
ccni,ldi opinio e> mulds dilD mibbus in hac arte colligi pc.lu cu aliquid
ccnafdcda aflime uqlucrinr. Aog* Origa Hierotu Ajnbtoi Augo» ii Pcoia ii
Porphjlj Ptole» Hali Virgili Ptola Dic: TONV5 TERTIVS XLVI
aIx>minabi1(m&duteaiT)dc>dntia:quz bona;sc uul/scft,Ha:crpar(iiu
Adronomo^ Dux. Sed plus dicam:q, fi omnia cado regem difponerenf’: Mercu. dTenc
unV^ ualde bona a bonis caufis mod a Deo opdmo mala proueniat:8d a fummo
moderatore trafgrcflio Icgisxu uellc dus fit ipfius Icx.Nccdicacur:Con/ come
Deus femper ad motutcoTequeater adeflrdum iadcprouenicncc. m. y Jigitized |y
LiOOg! CANTICI PRIML ScJ multotifs «ft malus.fiue influects fiue reapicds
cau(a,cande eocurrit Deus ad malutSed efto g, tag prima,K uniu«61is caufe
influe do ad ma!u coueniat.oon coopaf ad d(rortnitate,rcd ad fubftratu adhis:
ut aiiiKin quod fecudaria caula dcfbrmiate induces culpada eft;C6ma/ IK enim
habc^rq, pluribus caufis ad eunde effriaum cocurrcntibus.dfe/ dius ipfe femp
debiliore 8i deteriore profequiif caufam:qux fi cu fuprema eoueniret,bonus femp
fcquered effedtusrVnde no prima,fcd fecud^ a culpada tJtSunt eria qui
intelligcnna pfidentc criminari prxfumar.S^ dicat iftiufmodit&cit ne hoc
ipfa intelligeda ex mandaro fumi prindp», que unicum moderatore uniuctfi ocs
fitiratur,an contra mtnte,K impe/ rium eiusrSi iuflu ipfius aliqd expleant, non
quidc malu efttquia non cft malii.nifi qd cotra fummi moderatoris ordine
perpetra^tSi uero princt/ pi aducrfantes id fadutnnagna quippe eft ia (umo
regete cofiifio:fi mini ftros tanta tebcllioneptcruos impunes abire finat.Necad
pr^os mdos rcrpiciant:qui uiatores funr.SC fuo donati arbitrio,ut mereant'
obfequctea fmperiu prindpis:8C derocreand’trafgreflbres in breui reddituri
uillicado/ nis fu£c radone.Quod 8d in Angelis tadhim £uit,anteq ftabilitati
darend’. Vn puniti plures a minifterio Dd expulfi funtnit no modoTheoIogia no
ftra dioinillima docet/fed eria AlTyrio^t, Arabum,Aegyprio9:,at9 Grx/ co^t
dogmata cofirmant.Phcrccydes Syrus cafum dzmonu dcfcribicK Pheit(|)
Ophin.i.ferpentc dxmoniacum caput tofle exerdtus rebellantis. Aegy/ prio^t
fplcndorT rifmegiftus eunde cafum terigit docens lapfum Angdu, Trilni6 K
homineCut patet bene intuenri^ a diapafon diuinz colbnantix in har/ fnonia
inferiorcm,aut diflonanria,8C miforimus feruus imo exodos clfe/ dius
cft.Homerus grxcojt pdpuus uates,8d myfteriojt pidfav cafum pri Hoo>rdinate
p cedi agunt aut a na/ tura.aot cx arbitriotSi a naturaxu ordo ipfius natutf
fit a Dco,ldco me rito celebrat illa Peripatedea fent&iadn his qux fimt a
natura,ncc lauda S mar,nec uitupamunCu laus fit ordinandsmcc uituperiu adefle
poteft in ordine fummi boni.Si autc libere agunedd &ciut duifh' irafdbili
aut co/ tt . cupifdbilitSi irafdbiliicu aliquis plancta femp deeema t fut aiuQ
impe/ tuofos influxus,cur non eofumitur ira femptcmaYCur itcji magis dicat
accendi in una domo,q in aliafQyid nancifdtur in propna, aut in pere/ B grina
domo: quod ipfum ad malu decemendu accdlatrQgomodo iteru acOTdjtur,quod
inalterabile alferutl'Si aute cocupifccnria ducunt'' ccrli; quid c6modi,aut
urilitaris ex inferioribus fibi coparantfNam ad huiuf/ modi tmmodo
concupifccnda extenditunEt qui male rocupfdtiid fadt fuboerfus cx inebriante
materiaiSed cu materia codo^ fit ab alteradone femota,no inebriat,nc(]p
fabuertit» Ex quo igitur loco codos criminaturf Sunt Cinquietj natura malitVnde
quxfo malu in naturaf Colligunt fa/ pientes has radoncs,8C ongines mali in
naturaiAut quia caula no potell modaari fupfluu materix,aut CwfFacere fi
dcfidt,aut debite difponere, . 8C id genujtQiut omnia ex debiliori uirtute
caufx proccdut.Sedcuecc/ loru raber fit infinitx uirtutisujuomodo defedt in
opifido fuoj^Nec alia defidens caula cocurrcbancu ipfe fine aliquo adminiculo
codos &brica/ Mobf aerittSi Mofi,immo ueritari crcditur.Quid ite^t
refiflere poterat opilid: • deducebatJ^Quis infinito refiflebataut refiflere
potcftj* Uuai Hinc facundus uates Iliuas aicDns exerdtuu decrcuitiquis potelt
iniir / Barcf'Ec manus dus cxcenta:quis auenct camT CANTICI PR-IMI. Qgad ncc
Satumas.nccp Mars,act| aliud quodcu9 fidus fit malumt uc pnferebatur. Cap« X*
Vdiant criminatores fideram quid primo de Saturno depo/ nae Aftronomid dogmatis
princeps in tertio ApotclcCnatu» Si Saturnus.inquit.fiicritfolusinllani animx
fignificator; 8C Dns loci Mercurii, 8C Lunx, 8C ad muodi angulos bona
irradiatione refertus,ait amator bonojt^magni.S: firmi confilu.fccretaru 8i
diuina^; rc^ perquifitor.Sed 8C Firmicus cu multis profequendo laudi bus
didttq, dus ducatus in rebus deliberadis cft.acerrimu ingeniutlermo
certus,ftabibs amidna,longa,puidentH,reg^c(p cofiliutAltu quexj figm ficat
intellc cu uita comunis a loue decernaf ,fepata atcf diuina Saturnus libi
uendicat» His aut,qui hac uitam fimuli,pcawris eft infcnfiortQuos ab ds fpretus
lupitcr dercliqttnec Saturnus ut fuos cognofdcqui ucros iblicarios,SC di/ uinos
diligit.Hinc tinxere antiquitq» lupiter fibi regnu ufurpauit,lngato Saturno cis
vjq bono Saturno ioimicant»Isaut in Italia latuittqn Italo^ ingenia fublcuare
coepinE Grxeia tu ucnifle didt sqa fublimcs K-^fundf fpcculatioes a Gixds ad
Italos puenere.Scd olim ab alrioribus/loogiori/ bufip plagis oricris,ubi (cdm
Arabcs,8C PerIas,fubriLflimi habitat datmo nes,I6gxu;,Saturaif9 uitx in
rcgionibus,illis vj Saturno fubirtfbstScd (ut ucrius dicamus^ a diuinis
oraculis fublimcs fpeculariocs edocl; funt. Albumalar arabes forfitan
xmulatus,in regionibus Indix Saturno lup/ pofids longxuos didt efle hwcs:ac
extremo lenio ut plurimu,dcccdac:co Saturnus domcflicos minime Ifdat» Antiq aut
Philolophi,8i uates Sa curnu oprimu dccantarut:8C aurea aetate fub eodem
pcurnflc.Sulmonea fis aut Pythagoreos K Platonicos imitatus hacc carminibus
cecinit* Aurea prima fata eft actas,qu; uindicc nullo Sponte fua fine lege
fidem,re(ftomcp colebat* Multacp plcquitur bona fiib Saturno cucurriHetSC ab
eius patrocinio folud monales dedinafldun de fuccedente curriculo
proldjuifdices: Poftq/Satumo tenebrofa in tartara mifib/ Sub loue mundus
eraefubiitep argentea proles Auro daerior,fuluo pretiofor xrc. Cui adftipulatur
alius uates decantans: > Ante louera nulli fubigebant arua coloni* Et
Polioni t^ quid magni aufpicando ait* lam redit BC uirgo/edeunt Saturnia regna*
Ncc ridendi funt uatesiqui p poefim fua ad intima meds, K naturx (Pia tone
tefte^ pcnetrarunNec puras decantabat &bcllas,ut aliqui opinan(t quas ncc
anus pueris,at(^ puellis narraret.Theologi tn didi funt^Buula^ Ptolem* IuLFir*
Alboa Ouid& Viiga* Plato* TONVS TERTIVS. XLVIir ArKlo» Arche. Aoaxa.
Bafilius Dantes Luere. Orphe. Ouidi. Plato h j CHRI/ ^ STVS. Idan Ghryfc io. K
arcana inuolucris ^bula^i occludentes. Hinc celebranf a fapientibus: qui ad
illa myftcria penetrat. Ariftotdcs Simonidis, 8i Homeri telhmo/ nio grauiilima
loca philofophix corroborat: Acheiillas nou* academix inuentor tih Homero
tribuittut nunq in ledhim fe redperer.-qn prius a Ii/ qd cx eo Icgcren Sed K in
luc£ad amaiiu ire dicebatrquo fibi magis Ic/ gendi daref copia. Anaxagoras, 8i
Balibus nofler egregia uirtutis laude in Homeri poefi admirand*. Thufcus ille
uir omni fdentia pditus,aceiri/ rniep ingenii Marone Homeri imitatore in omni
nlli/atq; morali philo/ fophia dodtorem prcponit.Sunt K qui tota dus EdUoncad
allegoria de/ ducat.Lucretius oia philofophix pr^cepta carminibus
ptraiftat.Orpheus ultra q facultas extenda^,humana cx lacns Ws (ut ipfcma fata'
^Theolo gia:,S6 facro^ decatat myneria.Ouidius et Pythagorf arcana in fua me/
tamorphoH recluGnSed nimis lafduien ^grelTu deprauas.a dignitate illa
aliquantulu cccidit.Declioaucruc 8C alii,adeo ut magis Icnonu.q uatum, CC
fapientu officio funganf/cotenn tmmodo uenena texere uerbo^ lepod bustQuos
merito Plato a rcp.extcrminari iubet,eda q, herou &cad',8C coprimicur
cocupiiccnsuirtus, iulis amoncuius fedes eft humidu,8C calidutldco ipm
frgregant ab hu mana foaetatetut fit non ipfe plancta,fcd natus / que illc
dilfxaluit cople/ xione ipla pardm ab iofluxu,partim a geniiura,SC
cibariis,pardm a mo/ ribus coparata/ab humana fodetate fduiufhistid maximc,fi
fuerit Mar/ as ficdtatc,aut Lunx bigiditacc fuffiiltusilal hic
contemplanooi,fiudio, diuinifep iacubat,ei,qui ibiitada uita dudt,amids:8C
fenda Saturnu no malu,(cd bono influxu fibi Euiere. Si aut qsex Saturnia
coplexionc trifle fe fendac,audiac illum,qui dixir.Bcad q luget.Si ucro
cogitabundu fc na dus fiierit,audiat adhuc diceme:Maria opdma parte elegit. Si
autc cu/ mulandi cupdicatc laborauent,c6grrget fibi thefauros in codo:Eirdc le/
gibus fe modcrc^,fi Mards inflamadone quis agitatus fuent.Si.n.colcra mardalis
te impetuofum,8C iracundu fadtmon ipfa in paupcs,8C pufiUos ataretfed ad uida
c6pcfceda:qa ^ut Chryfoflomus ille aureus aitj Vbi irf no eftyGdenda no
profiettuudida no conflaottcrimina o6 comp^cuntur. V CANTICI PRIMI, Pugn.t
crgo,ct(Ies,audada,eIado,pclx,capduitatcs,(ugJt,DfoIcntf*,K (i qux huiufmodi
fut,cxcrceaf in hortes Dhi:S6 no erit malus hic Mauorsi cu Phine Ecleascri
filio de zclo comedato, 86 cu Dauidc bellate btlla Diii inter fandtos 86 amicos
Dei annumerabit .Si aut dolus,piuria,frau/ des,tcmeriiates,furif ,mala
homiddia,furu,86 huiurmodi fubrequun^ :ea omnia inde umiuttqa curuaifroais
moderame:qua porta data.ruut nenti pallionu,86 pfiant omnia lurbine. Si nero fub
impio Acoli.i.ronisdcbite regetis.aci Cut in facris litteris habc^_) fi bertix
introdu^ in arca,rtarec fub impio Noetimpetus oes qui cx marria excandefcctia
|)ucniunt,mo/ deraa,86 boni uticp crthit.Non fecus dc Venere iudicandu erttqnx
ad tur pem cocubitu inducere dftNa fi debite moderaremur edeupifeetia a Ve/
nere confbta,eria Sole,Martcq! firruorc miniftradbus erit amor bonus,8C
fcruidus in Deu ipm,86 pximu.Et ficcoprobabunt oestq^Ealfo de natura fui,aur
rtellaei influxu (ut ait Auguftmus])c5querutur mortales:86 q>pec catu adeo
uoluntariu cftajd fi no uoluntariu,no eft pcan.Vode aut obii/ quitas uoluntads
male cligcnasproueniat:86 qd fideribus,quid materix, quid cocupifcenri.x.quid
malis moribus,aut malx cofuetudini aferiben/ dum fit/ahbi Deo iraucnte/deciarandum
duximus. An rtellx agant in nos necnc,86 fi agunt utrum cognofccndo,ao di/
f{>onendo. Caput. XI. Ontendut aliq,86 afloieratnos nihil a fiderds
afflatibus co/ pararetVnde hoe dogma de influxu fide^,taq abfiirdu 86 a
philofophia penitus aIicnu,explodut.Subne(rtut q> grauifli mi
phiiorophi,quo^ cura 86 diligetia fuit in pfenitandis rc^t caufis,mutuando
ueritatem ^ fi qua fit^ a m^icina,a Mathematias,ab omniq; arte,86 fdctia,86 tii
nunq utunt artrologids caufis.Et ad hoc oo/ probandu mittunt nos ad Fauorinu
Academicu,Pan;durtoicu,Camea
dcm,Po(lidoniu.Timfu,Pythagora,Ariftotele,Platonc,Plotinu,Auice/
na,Aucroim.Mittant qfo 86 ad Galenu,Hippocratc,EfcuIapiu,86 Apol lincrqa fiidle
ds rndebi^.Recordcnc.n.qm in Eauoredogmatu ab eis in/ uentoQt meminerint de agrario
pceptoxjuo in Deuteronomio iubc^tne qs totu demeteret agrutfed intaerta
porrione paupibus rclinquercttqui mer/ gites,86 manipulos ad &mc tollenda
fibi acdperet.Vn fi qsin nos inuehe rctur dicens,
Augurtinus,Ambrofius,Hieronymus,Origenes,Damafcc/ nus,Rabi Salomon,86 utert^
rabi Mofis,cxtrri:Di(lanriac.n.8C motui attribuere uo/ luit,quod naturali
uirtuti afcnbidcbet.N6nc,quzfo,aliusdebuit melius XiJcm pfautari caufam,cur
ahiatus/aut radius folaris calore inferat,8d (i Ariflo tdesfolertiinmuscaufaiv
naturaliii inquifttor no indagauitf C^od forfita neglexit: quia noluit
tralcendcre metas (ibimet adignatas in inferiori fua phik>fophia:qua
naturalem uocanrtSed in his,qua: feribit ad Alexadru/ aliquatulii
conlccndcnsdocct:q>in Tumendis medidnis diligenter obler/ uecurcodouarpe
codi no agatmfed quia diifidllimu (it albro^ femper afpc(fh]S,K fi/ HfCTi guf3S
infpicerc.Nonc idc Hippocrates morbos, eualiooem,K interitum prognoffica^ ex
Luiucdomidlio:8( afpeAbas cu aliis pUnctisf In cuius Hali libelli prindpio diat
bdali de mete authoris,q> medicus allronomif impi Pbdn. tus efb tanq cxcus
baculo oia examinans.Nonne Plotinus docet reditum fieri in Deu per Mcrcuriu/
Vcncre/dC Solemf Sed quomodo nos in Deu eonducunt,fi nihil operand* in
nobisfLongu c(1« retcxere,qua; Plato Tuo occultopgrcITu/SC qux multi Acadcmid.K
fecreriores philofophi doctat a coelis hauriri,8d quomodo,8C quado.Quid enim
fedunt codi fuo motu oonrinuo,(i in nos non agutf lnHuuntCdicent)in plantas,8C
eIcmcta:Sed dicant quxfo:Nonnc corpora nofha calefiunt a foletK alterantur a
luna Cnifi Birig ltmus)ao pfuadcbit nobis aftutus Mercurius/^ no alteremur
CANTICI PRIMI « luminaribustquod cda uutgares ruIUci pdpiunc.Opaan^ OC atia
(idcra cifcdlus non minus cognitos lapictibus,^ cffetftus iuminariu uulganbus:
ut lapientcr dixit Adrooomo^t Princeps in prindpio Apotcldmatuficua,qux noxia
fut:Cui iic opprdlb mulca occuriitant deliramda,mortuo^ y}
rpecics,lemures,laruf, manes, repulcho^t terriculamcca,buflo^
cxpaucToeotiatOccurriccp inccriori ocu/ Io ira Dd,dxmonu irricameca,blatfemix,derpara
8C inuiia lsdus.Cogno/ ui aliquando uiru ab hutufmodi agicatum,cui orand
occurittacula erant capiu mortuo9t,nigrx SC prolixf barbx,ocuU horrdJi afpeifhi
terribiles: Ad qux conduxerat mileru non Saturnus/cu cflct na lepidus 8C fidbuus/
fdi bilis acra,qux ex mala cordentia c6primcte,8( male aifbi: uitx recor/
datione infurgebat. Idem de martiali dicendu efl: qui fi maniam uim,8C impetum
non in zelu iulfadx ^ut debet^ fcd in uolupeates inferiores ex/ plendas
excitauerit:tucprxdx,tunc rapinx,tuc multa mala.Poflint eria in malum deduci
influxus eorum plaocta^ujui beniuob' dicuntur: Nam PtoIcM Ideas AkxS. Laae.
Aagu. Plioius Ezechi. Tbe.hc. TONVS terti VS.%4^^ L lods decretu ex calido K
humido^aut benigna natura^ ctemenria de/ duceos/ponTei cantum augeri,uc animus
flexus ad pleniflima diflblutionc deducem. Sic Veneris mollis influxus benignu
rcddens,non moderatus cfltnniaatu flunctK libidini mandpacumnde frquun^
mulcotirs/ adulte/ cia/incrilui/(lupra,(aailcgia,infuper mortes/incendia,pr;dx,eueriiones
inbiu/K odia perpetua.Sol cc pacer uicae/K luminis daior,.qui 8C Apollo did£,
ad neram CapimdacoadacitfiCr^am dignitaccm.Si quis aut hoc animi fplcndore a
Solctimo a Deo per folem coparaco abutif,in Tupcrbia
maUuelacioaein,arrogantiam,8C alio^ contemptum dccurrrniodc multa mala ex
bonoproueniut/iTcutcx uino ingurgitato orie^ cordis opprcflio/ deiedfao
uirtutis,8C mulca id genus/qnod tamen moderate fumptu ccr If / tifacat,6C uires
corroborat. Aqua bonum eft elementum ad multa peruci/ tc.futFocat tamen
incaucostSC xdifiria non bene firmata dciirit.Boni fune itaqi influxus
omnestdummodo fubiedta fint bene dilpofitauit infla par/ dcularius diflriemus.
Qualica cercio ternario quadrato elementaria omnia produxerit om/ niumArriflx.
Caput XII. Lexader Ccefle Laenio^ refert in fuccefSonibus philofopho/ rum/SC in
comencariis Pythagoreis adnocafle monadem elTe prinripiu omnium:Ec ex monade
indefinitS duab'taccm/ue/ luci materia audlori.monadi fubicdllctK ex monade.ac
dua litate numeros gigni,ex numeris punegetabilrm, fcalIciuam,8C
racionalcm:Qgam fubrequunc quacuor corporex qualita/
tes,calidum,lirigidu,humidum,atcp liccum:lcem quadruplex quantitas,
pundtu,Iongicudo,Iantudo,pfunditas:Quadruplex etiam mocus,afccn/
(iis,defccnrus,proge(Ius,K circulus. Animus quoc^ noder quadraria uim a fupemis
furapit , illud.f.rationalc, quod Augudinus portionem fupe/ riorem,8C Plotinus
incellctfhim uocat,quod code Ploctno authorc fumus nos:3£ uim animalem,qua
hebrei nephcsdicunt:quarto fpritum illa om/ nia conc(dentcm:Sufccpit' 4tad
aumeri,mcdius eft feoarius : a quo ficuc ad/4/cft proportio refqual/ G iii
CANTICI PR.IML teratPart modo a/^^ad/^/Sic conummnt/9/cu/i^aIio
qnadrato/ciaotairi medius dl/u/A quo (icat ad/9/cft proportio frfquitmia/ K
cade c(l a/i^ ad /it/ Bodem ordine progrediuntur omnes quadrari numeri: Quos
imi/ tancur elementa proporrionata cum Tuis combinatis qualitatibus : qua^
akeram (ibi propriam unuquodi^ retinettin altera tanqua medio cum (e/ quenri
conucnic ckmento* ^qua eft humida,acq; frigida : humidum red/ Dtt taq
proprium.in frigido ucro cum terra parridpatari mo/ do in (icdtatc cum ignetSC
hic in caliditate cum aererqui in hunudo aqup coaptatur* Aliam infuper
conucnienriam adinucnere Academia in nu/ mero quatemario^ufci ad quadruplam
proportionem deuenictes,ad qua dutaxac mu(tcx rationes proccdutniltcrius enim
progrediendo aures ui/ dentur ofrendi: Nam ignis aere duplo fubtilior
c(i,triplo mobiUor aqua,' duplo acuriof :Ite aer aqua duplo acurior.tnpio
fubtilior ,quadruplo mo Duplo Gibl rilioi; bilior;R.urfas aqua duplo terra
acutior ,triplo fubcilior.quadru/ pio mobih'or,ut i obie propter AIb.ni. eodnuu
quorudam mondu calorem aqua: groilides in tantu decoquitur: 6C. infpifracur/ut
per tempus fiat argentum uiuum.Et ex pinguedine terr; eadem dccocytnmqi;,qai
cfamorofbi ligniticac ululatus, terr* propter uar/os concauitatum
anfradlustAche/ ronta ucro fluentem fluidx aquxtStygem autem acri elimcntorum
uin/ culo:tt de omnibus his fenhit Proculus: Qux in cedo funt elemna,rum/
micates, K exccllcndx elementorum, funcea,qux fub orbe Lunx ex fe/ eundo
ordine:Ilia uero,qua; infra terram funr.inflmum quoddam ac ue/ luri fiex
clementorumtubi mali crudantur. Sed ad noflros ucniamus. Eft ignis,de quo
fummus dotffor comminatur impiis fc di(fhirum:Ire male/ di(fU in ignem atternum.Efl
aer de quo I faias:Percutict te Dominus acre corrupto: quod communiter de
damnans exponitur. Eft aqua (tcftc lob qot ait} ad nimium calorem tranfibunt ab
aquis niuium. Lfl deniep in/ fodialfima terra in cctro terrx huius:de qua
iterum Iob:Dimitte me er / go:ut plangam paululum anteq uadam ,8C non
rcucrtar,ad tcrTam te/ nebrofam, K opertam mortis caligine , terram milerix, K
tentbrarum. Sunt igitur elementa in Deo feminaria reruro,8C producendorum idex,
Ct origines:In Angelis diflributx poteflates:In cedo uirtutes quadam:ln natura
rerum femina:ln mundo hoc inferiori aalTiores formxtNiii tnim efldit dementares
uirtutes in codo,quomodo ab eius influxu generaren/ tur,flC tranrmutarctur
elementa hxc:ut quod nunc eft aer in pluuia con/ nertatur/ Aqua in aerem
exhalet/T erra in lignum uertatur/Ex quo ignis/ K ex illo aer,K dnis qux terra
efl^Hinc aflronomi iigna,8C plancias ab clementis denominant tria iigna
cuilibet elemento attriburntes:Jn Opi/ fice ucro necede dl,ut iint omnia,qux
diflribuit:ut celebrata tft illa Pe/ ripatetica fencentiarNullus tribuit ca;qux
non habeuSunt igitur funda/ menta hxc omniu rerum quadri&ria a Dcp,cui t(l
nomen quatuor litte/ raramK^uarum quxlibetdrcularcm numerum condna:8C hinc
omnes numeros/ qui drculares dicuntur/ illx linerx complciffuncur :Vndc ma/ gno
myflerio nobis innui/:q, omnis reuoludo gencradonis,K corrupdo/ nii,8C
uidflicudinis rerum reuerd tandem debet in illud,a quo procede/ runt : Qgx
(aaamcuca fewiitan Domino fuccurrcatc clanus alibi cxpli/ cabimos. De figura
elementorum fecundum Pythagorros,fiC Pia/ conicos. Caput XVII. imeeus Locrus ex
officina Pythagorea , K pofl cum Placo iftiufmodi figuras demends
afcripfenincsTerrx primu cu/ bum o aqua fua flexibili natura mobilis fit, attj
diuifioni pcrfiicilisjQua omnes figurx ex quaternario tra^ funt: Nam terra ex
duobus primis quadratis: Ignis ex quanior bafibus.K totidem angulis: Aer ex bis
quatuor bafibus;Duplicanturenim,ut ex utratj parte pene/ trariuus fit ,
facilioris motus . Anguli ucro plani ex fex quatemariist Aqua autem ex uiginti
bafibus,K duodecim angulis, qua-ji.conducut: Qyi numerus efl ex duobus quadrans
, quorum radix cfl quaternarius. Sunt itaum bafes ex quincp quaternariis,
anguli nero ex tribus: Et haec omnia collocant in uniuerfi figura dodecaedra,ideft
in feflili per duode/ nos fitustqux e ex duodedm bafibus p^gonis, 8C uiginti
folidis, planis autem lcxaginu:Qux omnia a quaternario oriuturduededm ex tribus
quatcrnartis:uiginti ex quincp:icxaginta ex quindedm. Eorum aute ele/ mentnru
omnium confonanda ex illis balibos, 8C angulis colligitur ple/ niflima* Aeris
ad ignem eft propordo dupla in bafibus,in angulis foUdis fefqualtcra, in planis
ucro dupla;unde rcfultat harmonia duplids diapa/ fon,8C diapente . Ignis uero
ad terram in bafibus ferqualtera proportio: in angulis uero dupla:ex quibus
diapafon itc^t.SC diapcntc.Tcrrf autem ad aquam in bafibus cfl proportio tripla
fe(quitcnia:in angulis idqual/ tera:undc diapafoa, diapente, 8C diatei&oo
in bafibus : in angulis ucro diapente tefultat. Aqux uero ad aere in bafibns
dupla fefqualtman an/ gulis UCTO dupla: unde diapafon. Si diapente in
bafibus:in angtdis uero, itej: diapafon confurgit-Dcfidt tame aliquantulum
confonantia,8t mo/ pordo ignis ad aquam: 8C atris ad tcrram,quibus ineff plena
in qualita/ dbus cotrarietas,ab ea propordone,qua habent elemenw fiio ordine
coi/ locata:K ubi duo femper conueniut per intcrmediuajuod de uttof par^
ddpattut fiipputarc pofldnt txperd. ■'!il - :3ji. , . . ' -i,- .Lib/iijoh.
•"‘nr’’"; „ ,Ci .1* .. » ' 'I - ..jn . ; ' ni,i:i;niHl : W -i-fi--
■-; ofiornur ,1 . ,4'i .la^oamL' '.ju ■ ,1 1 v .Kit?; d ! ,
ttrslxraCT-qr!n>3;!;; in?d^ 13,1. 'ilnj; .! ■ Sil .Xii ‘ . -u -oiuiLii •Y'-
iim T0NV5 QVARTVS LV Vibus moturs concentibus pnma re^ genefd coucnianc ad
inuiccm^cum Archct)po. Tonus Qyartus. Qtjomodo Angeli primi ordinis cSueoianc
eu primo codo: J quod primum mobile dicmir» Cap. 1« Qga concordia cherubini
ftellato codo rndcanc. Cap> I !• Confirmat haec mirandum Esecfakiis
oraculum» Cap» Id» Throno^e quinep proprietates» Cap» Hll. Qua coTonltia eifdc
^^prictatibus Saturnus cofqucf . Cap» V» Dominattonu decem proptimtes» Cap» VI.
Q^o concentu eafdem omnes lupiter imitetur» Cap» VIL De
tribus co^qtioibus Mauortis ignis cu uirruribus. Cap»
VI II, Duo conueniant adhuc in aliis fex conditionibus. Cao» IX» Ue tribus
co^qtioibus Ivlauoms ignis cu uirruribus. Cap» v i ii Quo conueniant adhuc in
aliis fex condinonibus» Cap» IX» Magnam melodia Sol in odio cu pottftadbus
cuuc/ niensquafidiapafon reddit» Cap» X. Inqnifparncipantpnncipatuscu Venere»
Cap» XI» ocs mittunf ,6C Dio/ oyfius dices, q> fupiores no deff inantur ab
aliis, vj intelligcriistfed a Deo ufimotut in caleiK Ilaix oraculo bemustquo
didcurtVnus de Scraphi/ Diony. Hictob Bit-t.rupremis uolauic ad tnc,iuflus vj a
Deo ad cuius throai,0C maiefta/ lis comicu fubueifhis cratainde ille Scraphinus
erat de(lioarus.Scd quia Dionyfius docet feraph efle nome offidi,no pfonxttuc
aliqui dccepd di/ xcruc dium no fiiiflc dc (uprcmis,fed fiuidhun fupioris
offido: Quod Cni &lIor>io efl ad mente Dioay(u,cu omnes feraphini
denominctar a V ideft (araph hcbraicc,q(f ladne accendete did^tEt eo^t offidu
fit fuccen/ derc no modo fc,lcd infierioresud quos mittun^tNec infirior
fiingid' co^ miniilcriomecfupio^ fibi nome uendicat.Cu igiquis (it tu medio plamu^,
uimite th dl maximus,K rex erradeo^t fyde9t:unde taq rex mediu tenet. Pata eda
ille ordo in ciuili R.epubbca,SC fupcr(xrldli:ln riuili.n.minillri agitatur,86
turbatur drcamulu:ut expleant iufla impcriuistArchimcli/ ni uao iufli iubent,6C
ad pauca moucnf ;Dhi autc grauitacc quada pene imobiles imperat no recedentes a
loco.nec a opofito. In Rcpublica et lup ocddli intelligcciae inStriores
hebraicc 0’38 oes fune adminiftratorii fpus miffi in (alute eo^,qui capaces
funt aatr ax, hxreditads. Intermedii aut frequentius fupionbus,8C rarius
interiori/ bus mittunt tSic SC ! codefti Rxpublica fupiores circuli tardius
moucnc , infimi ucloa'us.Luna omniucirculo^t infima in od multos
drcuicus,proiei5hs fecibus omnia purgada reddat opifici ex/ purgatatadeo ut in
eunde dedioatu reditum taciant. Qija cocordia Cberubini dcllato cedo
rcTpondeanc. Cap. II» Vccedit ordo Chrrubicus,qui qiu coucniat cu delli^o CCE/
lo,uideamus.l (f cherub (^(i uere lunt interptanones chaldal/ cx ia triuiaUs_)
imaculota pichira:uh cherub opus 1 hrygiii, autficlu dici^:ucl (ut Abrahx a
btnazra placet_)cft pidfu/ ra,ucl imago cuiufcuc^ fi>rmz (iparatx: Sed q
pulchrior pidhira io tota mudi machina otdauo codoC' ubi ibnr imagines
complures no a Phrygiis lndis,ucl ab Arachne Lydiatfcd ab ipla Pallade,d(
diuina iapkndaujuz : I TONVS Q^VARTVS. LVII cafomilliid figuris femper
urumtibosCutqoibufilani plam^ K picniS nittuce pinxiaficut fiC in cherubids
mcctbas (pedes pmxrrac idca^.Ideo ■lia inccrprcuriooc did^cherub (dccia
multiplicata .(iuc Tdemix picnitu/ do,aut plurrslcirax,8C ordiocs,ucl mulcus
ordota*^^? cara, quod tfi or/ dinauic.SC 31 rab, quod eft multumtln ipfis enim
cft mulciplicau Tdaia, K rpcdesrerumubplices,K in codo imagines multx«Vtrobi Et
hf c cft illa prima operatrix uiitus^ut Dionyfii ua bis utar^ua repleti
cfaerubini fune ad inferiora coaptanda diTpodritut V'go,K Albtrtus in cx
podtione (entiun&Etquod &dr per cherubinos, ranej p tr.iniftros 6C cau/
(as (ecudarias/ummus opi(ex,idcm condudr per fttllifc^' orbem,tanqua per
iaftrummtuuit cu ac^cmids cathoLd multi conueniunt-Eft iofuper Dionyiius^
cherubicus ordo repletus diuina pulchntudinc,K fapie tificaaaditioiie,K
coicarinusad fecuda generatStcSC oclaua fphpra pic/ na cft pulcherrimis ftcliis
8C uirtunbuscoicandisfecundo gmeri,erracicis Mt0O4 ^ fideribus.Comune cft apud
A ftronomos,quanram uiro (igna prjftcnc plaactis,quando cos in domidliis fuis
rrdpiur.Manifr(ba ift etiam difpo iido,qoam inducunt in nafeentis alicuius
horcfcopo/Ncep minus in aliis mundi inderioris rebus difponcdistut moderari uideantur
machina hanc dibglobo lunari.diuore tamen haufto a (lipremo parente,K fantfto
ipftus Md Dominetut in Dauideo hymno canif* :Dnc Dominus nofter q admirabile
cft nomen mum in uniucrfa tcrraujux per (idereas illas (iguras,0C uircu/ tes
imbibitas a fantfto nomine uitam,pulehritudincm,8C uirtucem haurit. Quibus
intercedunt feptem erratica ddenitqux K ipfa a feptem mcndiris Jlifchb
urlcircalisfiibricf ^uthcbrco^Theologiadoorc^ perfrptem ruasintclii/ gendas
regulantes fufdpiut.unde infiuann Diuidttur ille ftcUidx circulus in duodedm
imagines prxcipuasx}ua^ quxLbct,K pane terrx (ibi fub/ ieifbun,K membru aliquod
minoris mundi difjxininVnde utertp mudus Aigyp, ab ipfo coelo rcgulatur/cuius
drculus medius mioerux.aut iufUdx dreus Aiabi. a Mauphucudidc^SC ab Arabibus
dwftoria regisJUo enim ta^ uirga W DauJd ^ Dioay. Pf* Vgo Albcr. piody. Pb
6ANTtGi PiUMi ■ ijUadi fiiprcmus rex infmora moderat per chcrubmos,ta| per
min^ron in gbus unica illa regis cognido tnultfplicad':uc itrracis uiabus
innlligac ra,qux fupreinus unico adhi copledlic.SicfiC ccduin
iccransreuolutiooi bus explicat.qux opifex unico influxu tribuic4bt iicuc
flellifc^ coe'u gy/ ratur a primo mobili liicchcrubini exdean^ a primo ordine
Angelo^,le/ raphico v}:uc lacu etiam in ipiis habeat illud Acadnnico^,immo
dmino rum hominum dugma,quo docet iq» qui cupiutdodli eflia,a6 lapientes, pimo
amatorii ethcian^^ut per amore pulchritudini re^i attedb/ad iplas fpecuUn las
maueand’:dc quo ampliflime Piato in fympo(io,8C 1 loiinus in dc triplici reditu
animx ad Deum cofaibut.Hioc ea quae in Dionyiio uideban^ contraria facile
conucniuctDocet enim inferiores Angebs a l'u/ perioribus
doceri:illuminari:purgari: K iceru dicit: Cherubinos rufeipere immediate a
Deo,qux fecundis coomnicwNam diuina dleniia oes tine medio fpcculaad':ut in
folo fbelicitaris fonte beentur: A quocucp enim ca/ naii citra inflaitum
haurircnt,poflait &cile fentire influetis detrdtu iimul (C infl jxus,qui
quide dctedlus cu beatitudinc (fare nequit.bt illa diuinae cllenti.c uifio ab
Auguitino meridionalis, reru autc in uabo matutina,ia genere proprio ucfpcrtioa
dide. in cognidonc igic illam dexterx exca.hi, ubi funt omnes delirix,qux ad
dextera dicantur eiic Archctypi.frruntur mentes omnes Angelicx,8d bcato9t,Dco
dirigmre : luxu illud Dionyfiit G ludcnt omnes moucntc Patre. Ad inferiora aate
peragenda diiponuof interiores fuperio^ imprrioaquibus illi parn oculu tamen
frmpr in Dcia dirigendo:ut canit R.egius PropheratPonite corda ucltra in
uirtuic tiust a. dit tribuite domos dus.E(Ln.fcrmo Principis Angclids minii
Iris iir.pe/ rantisiq? corda,3i- atfafhis fempr in Deum dirigant pr incendium
lera/ phicumtquo cxcirari dillribuant domos dus/cotUlUm mundiale:.n
quominillerio inflamanrurab ignercraphico,immoalpu Dei igneo pr lerapliinos: A
qbus cria iliultracionis ad in&riora pitradhinda iiictemm fuidpiunuc aut
Deo ptruanif,lamiac ipfius Dd ptiiii collullraniT. Gantirmac hax mirandum
Hzcchiclis oraculum. Caput III. Ventis qpfimis^qup edeberrimo uari EzeduVIi
rclcrata funt etiam negotiu mundanx bibricf incofuittCuiusdcfaiptio/ nem
hebraira ucritate frquaes propnemus, quantu maxi/ me ad chrrubicu myfleriu
atrinet.bxccndit/inqt/chttub ma aum de medio cherubino^t ad igne, qui erat
inter chcrubinosiS^ Icuauic, fle dedic in manu dus,qui erat ueflitus Iinds,uel
talaribus tunicistSe accey ptr.Se rgrcflus cft.Bt apparuit ad cherubinos
iiUcudo manus hominis fub alis co^. bt nidi.Se ecce quatuor Ophanini apud
chcrubinos:d6 Ophani/ nus unus apd cherubinu unu,8C Ophaninus alter apd
chtrubinum al/ cc;^Ec uuto Ophonino^ fleut afpiflm lapidis thatlis.Ec uilio
co|t Gmili/ Acadq Plato Ploriik Dioojt AogBJ Dioojii Plaloi A EzedA TONVS ignis erat inter cherubinos,colligatos yj
gludno feraphid,imo diuini omoristquo exdtan^ ad minidcriu.oumpfit ergo igncmtK
dedit illi,qui erat ueditus lincis,aut dola landa,uel podere ^ut feptuaginta
interpretan^,8C colendt Hiaonymus^ .i.Chrido,de quo in Apocalypfi didtur:Et
uidi in medio feptem candelabro^ aureo^-,idcd (eptem plancta^; SC Angelo^;
ipfis pfidendum,fimilem fflio hominis uedi tum podere,aut dola fantda ulq; ad
talos,qa totus fantdus nazarxus no/ der a uerdee ufqi ad uolas prduKTui data cd
ois potedas in calo,8C in ter ra,8C per que pduida funt omnia.Nec cu iniutia
dici^iq^ ignis acceptus a H ii igi CANTICI PRlML (mphtni^ pitr chmibicas tnanns
datuit/ infett uatcs/g> ad opus egrefii» efbquia ficut opifex amore
liicdnifhis (ut Dio/ nyfius,Boerius, K alii (apientes tcftanO •« £»brica
coducendam egreflus eft:fic miniftri amore fuccefi cxcquund’,qux opifex
iubet.Nec tamc mini ftri ipfi ,co q> coeperetur Artifid,dicuntur rerum
acatorcs.fed exeeutores i1lius,a quo oia fiunttVnde fcqtunEt apparuit inter
cfacrubinos fimilitu/ do manus hominis, illius vj qui dixin Pater meus ufej
modo opcratuijSC ego operor. Et nc quis rufpice^ ex hac interpretatione Cherubinos
aliquo modo efle rejt aeatorcs.poflumus etia cauillofos cofolari locu aliter
inter pretantesiut cherubinus iit feieria idcalis,ucl cognitio re^i
faciedaru,qux occeperit igne amoris de medio cherubino yiiddl ideai^,8C
pidhira^’»]u{ fn illo urrbo diuinillimo funt,quibus aBidebatur anteq in formas
,pprias rxpIicaret,Idco didf q» poft acceptu igne in opus egrdius fuit.Nec abu/
de quippe procdStiut in &brica cxiret,nifi ab amore. Subfequic partitio
fabricx cu ipfis Cherubinis. Et uidi 0'nquic J SC ecce quatuor Ophanini apud
cfacrubinosiQgi Ophanini f fi litcram fequi uebmus^ fut cund,uel circuli ferrei
^ut bene fenrit Hieronymus^ quibus bjgno^ radii artantur, K (Iringun^ K non
rotf/ut tradudho noffra habet.Sed fi abdus re pferu/ tari iuuat/Ophanini^authore
Abraha in libro de formatione) pnnent ad mercaaa.i.tribunal fumi Dd firoul cum
lcraphinis,6C Angebs minifterii, K animalibus fan(fb*tatis.Na ficut codis K
planeds agentibus refpondeoc fux intelligcntixtfic materix,K demetis difponedis
prxfunt intelleifhia/ Ics uirtutestquf Ophanim' dicunt :qui iuxta cherubino^
plenam fdentia, aut fccundu ideales pttfhiras/difponut materiamtK unicuicjp rd
difpooc/ df adeft Ophaninus unusiiuxta cherubinu unum.i.fecundu pardeubuem idea
rd £idmdx.Ec cum omnia re^t exemplaria abfeondita fint.taq tbc/ (auri fapientix
in uerbo humanatotut didt magnus ille Paulusildeo indu d( hominis fimihtudo in
fabrica c6duceda.Mirabib arufido uates coele/ (lis nuc fummu SI mercatum
cherubinu,ide(l plcniflima pitfluram idea/ rum meminit, nuc miniftrantes.flC
plures comemorat innuens cherubinu Deificum perpdutflos chcrubinos,8C Ophaninos
in harmonica fabricam difponendam exire.Etquia opus hoc haba non folum
confonantiam ab Arehimufxo,fed pulchritudine a pulchro,Sequif,Afpedlusautc
Opha/ nino^ erat quafiuifio lapidis charfistQuod Aquila,SC interpretauo noflra
het chryfolitu/Symma Aus hyadnthum/Septuaginta uero carbuculum craduxcrut.Scd
Tharfis multoties mare fignificat,iuxta illud plalmitCd/ terens naurs
charfis,idc(l maris«Scd ad interptetadones lapidu redeuntes Diony. Booiai
Hiooii AbnM Panlai Aquila Symniti Pfa4 t I I Plionis CaliHr. Aaroa Ardicl. Alured. Araol, !• Idem Thcthd ba PUnius
Amol. Bochas Badu. Ezcdii. itb i fkj TONVS 9,VARTV5 LIX /acntx funt,8! a
diucrfu tam hebrcfs.g grxds,K ladnts oarix habentur^ Mufquif^ tamen lua ratione
moue^:R|ibi Bachaiequotttharlim chry' foLmiaierpreraturuiue Hebraice det/
p’?’»’!? /cariolic/EthuncciTeco/ loris ccidcfbs.aac maris clati.Si eius uirtuic
&urre ad dtgr»cndu,fii Impin guandu. Vnde dc Afler^cui addidhis erat hic
!apis_) in laiiacob prxiagio diae > AtTcr pinguis panis riustK pradsebir
dclitiss rrgibus>Et fi nolumus omnes interpretationes accomodareq>oirumas
quidc ex fymbolo ommu qux uno nomine myfieriofo iancflx Imgux
codncmur/Si-n.fignificatum cius eft marctcu aqua fit rerum feminariu fimul cum
trrra,quid materix difponcndx aptius c5urnit,quam uirtus aquea per Ophaninos
fubmini/ ftratai'Si ucro per tharfim ,ppheta carbuculii incellfgit^qui aihrax
grxee dirirar,86 alio nomine rubic,rcd ille in notfle lucet: rubic ucro
nequaq:qui K ommbus lapidibus figura imprimir,ncc fufdpittfiC omniu didiur pre/
tiofiirimos a Plinio,Califtrato, Aaron.Archelao, Aluredo.S; Ainoldo;) K hoc
quidem accomodanflimu cil:Nam opiianini materia obtenebratam dilponendo
illunrant,8C ad forma,figuramq; fufripienda difponuonunde prenofa cft eo^t
operatio.Si aute per tharfim hyandnthus intdligi debet: SC ipfe aqueus eft (ut
Araoldo placet) SCcumariSCaqua conuriiims fua frigiditate ardore
extinguit.Coparat etiam grariam,6C gloriam, ait The/ thel,unde 8C ipfe
conumicnsril Ophaninis difponciitibus m.ueiia uirtu/ tc
aquea,undegraria,fbrma,8C gloria in fubiedhi deducat . Si utro chry/ folitu
bene intcrpretancur:ut in comuni ufu habe(/eft SC ipfe auro fimilis, cum
aliquali colore marino.ut Plinius, Amoldus,8C Bochus feriburunde ad difponendu
illa uircus accomodadflima efe ex aquea natura molliae, K aureo colore
pi(flurx,maxime llella^ apdflimo. Si uero Bachaie fcqui nolacrimus:^ fit lapis
&uens d^c(lioni,pingucndiniep:K hoc accomoda tillimu cfe:cum offidum
ophanino^ fitdigerere,8C pinguefiicere matcria> Addic facro^c interpres:
q> ophanini quatuor erant ad difponcndam ma/ ceriam fufccptura quatuor
elemento^ formas, anteq compoficum coduce retur>Sed quia in copofids una tra
cernitur fiidcstidco [tqai€,^ afpctfhis co^t erat fimilitudo nna: quafi diet
Ophaninus in medio Ophanini;quia in compofitis onumquodep dementum ril in
alio:Et fi coinntfhim rribi/ uicur,inquatuor ilia dementa reuerdtur. Ideo
fequitunOut^ ambularror, ex amtdda vj compofid ad feipfa in quatuor partes
gradicbantur:K non reucrtcban^,cu ambularennquia ad reioludonem deucniences
elementa non rcuertunt in copoficumtnifi a fuperiori caula deducant' tunde
fubin/ fert: Ad locu,ad quem tendebat caput, fiue dux co^tyfequcbatur 8C ipfa
cie meta fiipiori cauf; obedicda.Quodauc caro,dorfu,manus,86 al; o^ni/ no^
dicat' picnxoculis.pulcherrimu ciEcu in,dcmedsdirponcdistotocu Ii requirant in
diipopcdbus^quot luiit formf in fubicda illa imroduccdaD H iii CANTICI PR.IMI.
S Na formi oculi funt,K fpledores rcy co^fita^j-Et 5* ophaaini di fublari funt
ad fupramudanu,K fubli ntilTnaum collocari totis uiribus in ucre
exc;lfo.Q3arco^ut inde hauriant Dioovt Ptole. i I i . \ ,, i.»A M 1* - l •11
Vgo ; Alber,- Ecdcfi» Panloi Dauid Haas TONVS
(lantc ia cis omnimoda difpofidonc/SC propinquitace/cofuctudi n«p/ Si
imrdiao mJlcrio Dei Deiferi efSdufKDprima quippe defariptio qua fedilia Dei
primo declarent ab omni ind^nitate rcmoa/8C fublimif/ fimanuxta illud
EcclefiaftidiEgo in alrilTimis habito:Poftca g, ucritatc,8C amore fint
copaginatz fedestubi federe debet fquiflimus iud«:K g, femp in ipfum
tendant,cui ferujunt:« a quo hauriuRut digna fint fediliIiQu* adeo numen illud
imbibuttut expurgatos io ipfum Deu dcducanttlnqui lohanca natos autem
terreaat/8C offendant. Hinc dchuiufmodi diuinus lohannrs in patmodea uifione
aittA throno eius procedut Fulgura/SC uocrs4f comi/ aantcs,8( tonitrua
ptnrenria.Et de fauore ab illis nobis pra:ftito facramc »92 infpe^lor P au Ius
drpomnAdeamus inquiens cu fiducia ad thronum Dei.confrcuturi inde q lex illa
diuiniflima Saturnia fir/aut a Saturno edo lanu docuerit &picnda,flC partem
regni cicelle rit,in hoc inuens Capiendx effluxu a Saturno proucnitc:qua
retertus roa/ ximam partem habet ad regnum obrinedumtdilfudiuj Deiformes habi/
tudines in temporibus ipfi dicatis/ldeo fixbcinima pra:dicatur:£C luc au/ ream
fuiHeaaatcm,quanccfurtum,nccquicq perpera toraitt^aturiNo galea,o6 enfis
erat,n6 miliris uCustncc erat lub eo ias partiri limite cam/ pu:ncc alique
Ctruido premi:ncc tuc belli,aut famis iniuria quis moldfus erat:ldeo ipli
dicata erant Cur rctm Macrobius) folennia, flC lacrifida, quz Catumalia
dicebanfiquz iepte diebus celebrabaturdn cuius rd fide Nouius,SC Mumiusdtantur:
quis MaCurius,8C Malliu^aliter CenCerint: Qyoi^ prior unum tantum dicm/alter
tres ipli conlecrat: Fuit.n.diumuin dus iblenniumtScd a Cxfare primo, poftea
dkfante Augufto propagatu fiiit ulcf ad trium dieru ferias: Sigillarioj: autem
adiedta celebritas lu fe/ ptem dies difeurCum publicu,8d Ifutiam religionis
extendit. Accomodate quidem Cepecnarius dicat latumo:qui Icptimus eft
planeta:qui requic in/ Duitteui fepdmus dies aCcribitur : qui millenarium
leprimum indicata^uo (lohane telte) niilo^ Cuggeftore uinculis detento quicCcct
mortales, tf a/ quillam uitam degcnrcs:(^od per Ceptenarium annum quietis/perep
an/ ou magnu lubilci/pofl quadratos feptcaarios io Leuideo lada prffiguta/
IuLFir. I Alchabii Ptok. Demot Piato Arilbh Aui(% lanol uerCu^ Macfoi Nouioi
Mumi» MaCurii Malbid Cxfar Augu, Lcuicii I E" a- 5 b i rONVS qWKKTWS 1X1 A
Duucl M«{Ta. Alcab. Diooy» UctB' P^y* nun eft.Ec cum Saturaus ranirnios Tuos
Dcifermcs &ccre fhidcattcos qui praufs moribus,bufbs magis,q ucrbis
influxum «us bonum calumnian/ utfyindigoabundus merito deprimit, BC calbgaruc
in hebreis pluries eo/ probatum cernimus: Qgi affluentias diuiniilimas ueri
Saturni, prx ex/ teris incomparabiliter fufccpcrunt.Vnde exuluns Propheta ait:
Non fe/ dt taliter omni nanoni'^ iudicia fua non manifertauit ds.Hinc K tanto
grauius feruitute,capciuitate,K plagis multis prcfli funt/ quanto Princi/
pis,8C ueri Saturni dona maiora conten>pferunt. Alia (acuitur coaptatio
Saturni cum fepdmo in afccafu Angelorum ordine.Scribut Mcflahab, 86 Alcabitius
omnes planetas iungi eu eo:lllum autem quia fupremus ile omniu,nulli coniungi:fic
86 Satumix religioni Cqu-c tamen fupramun/ dani Saturni omnes adhaa-cnt/uel
fccundu uerum adimplementum myiberio^in lege illa diuinacontento^c^uel imitando
tanq (Imix Molem illius Icgiilatorcm: 86 iadtitado fe ab
Apollinc,Ioue,Mercurio,Mincrua, Nympha Hgeria,Vefta,86 bono Numine
accepillc,qu; a Mofe fuifura/ d funt» lp(a uero Lex nec alicui adhxrctincc ab
aliquo quicq acccpit,oiii a Deo ip(b:bt hxc grauida diuino partu
euagclii,cflaxa uidetur expulfa: cu tamc in fummo honore habeamr ab his,qui
redle fcntiuntiquia euan/ gclium legem iplam non rolait:fcd implet ufep ad
minimu iotam,86 api/ cem. Sic omnes Angelo^t
ordines cu Thronis iunguntur ad iudida Dei complcnda:ipfe aute nulli. Concurrit
enim Scraphicus amor,ueritaris 86 iuibtix zelus: Interuenit eda chcnibica
feienti j;qux in diflributiua iufli/ ria gradus dirponac86 in iudicaciua
retributiones,86 flagella, pro meritis eeflagitiis decernat. Adfunt
Dominationes idefl mentis bbertasCflc enim a Dionyflo declaratur dominario^t
liberum ab afleiftu,86 paflionc pro/ feratur ludidum. Virtutes aflillunc
iudicibus: ut iint uiriles,atcp conlban/ tes in iudidis proferendis. Prxllo
funt Poteflates : ut iudicium prolatum exequantur coercentes ^ut ucrbis Dionydi
utar^ omne tyranide,86 abu/ tentes uiribus fax poceibads* Conueniut Prindpatus,
Angeli 86 Archan/ geli prxlidentes Prindpibus,hominibus prticularibus, 86
prouindisaic approbent ,66 faueant iudido,86 diflribudoni dclatx a iudice. Nec
alii ad fua offida explenda Thronos afdfcunNon Seraphini ut ament:no Che/ fubini,ut
incciligant:no Angeli,uc nundcntuiec alii,ut exequantur ea,ad qux deputari funt
oflida. Dominationum proprietates decem. Caput VI. Vm Satumu (que maliuolum
fcioli appellar^ cu (andbfli/ mis Dd fedibus couenirc fecerimustubi nulla
apparebat co cordia:Eadle louc Dominadonibus coaptabimus,potiflime coucnicdbus
his.quf de utrifq; afuis audioribus depoaunf. !>eDemuuuoaibu« bxe magnus
Pionylius(cribic,Saudla^ Dcmina/ 1 CANTICI PR.IML nonam manifeftariai
nominatione exiftimo dcdarare/Abfolutaq^dJ, K omni pcdtftri^ minorarione libera
ana^gennn nullamcp tyranicaium i dilIimilitudinc,ullo modo eam uniucrfaliter
tncIinata'Libcralitcr fcucri Dominadoncomoiminuiduxlcruitutifaperpofitafupiore
omni fubie/ (fhoni 8C remoam ab omni dilIimilitudine,8C diiationis inccflancer
appe cente:Kad ipfiufma naturaliter fub(l(lendsuirtuteiimilitudiac,quaani
pollibilc cft,8t fdpfam,K qux poft iplam funt opdme.K fpedofe cofbr/ manteud
nullu uane uidedu, icd ad proprie On uniucrfale coucifam:8C «
DominicxfcmpDeiformitadsinparddpadonc,fcfmqucdpoflibilecft, J ipfi
6i(fla.Hucufcp Diooyfius. Cuius mens eft Cutipfc pmitrir^ declarare nomina
autdenoiadones fan(aa9:DnadonummyHerio9:plenas.l:tho9: primu e(l,q» habent
abfolutaquandaclcuarione,bbera ab omni concuU cante dcprellutqui diminuit dnands
dignitatem. Et fecudo libera eft eojj mens ab omni tyranica dillimilitudincadeo
ut nullam in ea fendat indi natione.Ncc profedlo,qd proprius aferibi potuit
tyranidi/q diflimilitudo a uero prindpatu,eu hic iure,& tyranus contra ius
domini tAher Eaucre , K fublcoare ihidet fubie-- Augui funt ab omni peddlri
uilitate b’bcrx:SC de loue/q. difponit ad formx no/
bilitate.Qnis,qu^,rublimiorecoolccndit locu,homo an belluar Vir/an
muIier:'AngcIus an homot'Ilie nempe qui forma elcgadorcfl/cxterisdi/
gncprxponit. Inter ota.n.animada folibomini.qui forma efloibuslpedo Geotfis
fior.diiitu fuirtDnare pifdbus maris,ooIucrib* c^i,8C befliis tcrrx.I£t de PlaL
Prindpe omniu dftSpeaoIiu (orma p filiis hominu.Nec fi)rma,q tmmo corporeos
oculos demulcet.in ^nantibus exqrii’ :Scd illa,qua popubat P auluf in
ThdTaloniccfibuSjUt merito alio^t duces K prindpes elienr.di/ c^Imitatores nn
fiifli,ita ut firis fiwma oibus aedcdbus.De qua forma gloriabatur lex ^ut
exponut hebrd^ aut Beata uirgo dicevue ori allciuts Psulus CANTICI PRIML
NignfumAiuantuv}ad63rinfccaapparmria:f«iformo&iDt^ Canaoi chricudmc;Si tamc
utracp pulchricudo c6uaiut:magis digna impio fpe/ cies rcfiilcabit. Didf fecudo
loco dc illis.g, nulli fubiidanf tyranidi,ioiu/ ftitix,acl rapinx.Et dc iftis
fubinferfj Nobibus animi fola cft atep unica uirtus.ut ait Satyricus.Non ergo
qui fanguine/diuitiis/aut poteftatc iplc luucaa. dcnfed qui uirtutc fulget
nobilis merito didf':de qua nobilitare l in horofeopo fiidt genitos magnos,86
ppofitos duiuds.Ec fi magm funes mente 86 corde ut fint libc»i,accc(fc cfttQua
libertate non folum in prin/ cipibus,fed in militibus omnibus fumus Princeps
exquirit.HincPadui Paulu* j cu Galatis gloriafsNon fumus lilii andllx.fcd
libcrxiqua libertate Om (Ius nos donauit eripiens a feruitute pcccari,86
diabolicx tyramdis. iungicqnco,uc nihil admittat pfides ipfi.quf cos degeneres
ab Hierarcha ^ fumroo,diffimilcf9 reddat. Et dc benigno nofiro fidere didt
Firmicus,8C lul.Fir. ^ Alcabitiustq, ad U-ges/iura/ftaturacp dccemtnda/attp
obleruada dedudt. Alcabi» Sed 86 hebrei Ione/ plV/Zedcc dicut,qd iuftu
fignilicacluftus nacp efb qui leges ucriuris,86 regulas illas xtemastqbus
Ctefte Augufbno>>mnia Aago,- modcrantur.rite obferuanSubnecibtur fexto.q,
ex quada animi genero/ ^ fiutc nulli.nifi fummo Prindpi feruiant.Et lupiter
fuos phaethonteos lu ^ (fida, 86 bonirate femper profequens ad fublimia connnuo
eos prouchit. Hinc fcquitur feprimo,q,ficutilli femper ad Ddfica pro uiriU fua
p^n/ gere laborant,fic phacrfion iufbd* influxu fuos in Deu continue induat. 1^
• di Pytba. Pioay. fixr* rONVS QVARTV5 LXIIII Snwcdit odtauo amor,8C
cturauJaalioKunlloscoaducant quo tlipU «dunt. Iride &dt louialis pictaj,K
,uft,ria. Penultimo .oferiur:g, pkni ftde dnantcs illi.fcmp mcnris aciem in Deu
dirigam.Et de hoc plancta di «nnq, fide prxlVat in Deu,a quo diuinis
cbarilmatibus repleaoif.CocIu ditur ulnmo loco,g, ili; mentes cu Hierarcha
unit* idc lior, omni boni/ uk.K pKdbooe rctert*;Et de plaona dicit :q>
coducit ad oia.qu* bene ic^nui uiri potdb animus coapere.Hinc Pythagoras loue
aflercbat efle uirwtem/ac harmooia/« animi tcpcrameotu/ianitateai/omnctp
bonuini 81 ideo eius ouorc OC iuuamento liare omnia» Dcm^ cofquatioibus
Mauorris ignis cu Virturibus. Cap. VIII. T qiwri ordinis ipla^ enneadu cocordia
ptradlcmus.bbeat infpicere.qd nr Diony (ius Deo plenus dc iandfas uircutibus
doceat, i piam (inqOf3n^la9t uirtutu forte quanda.ec ineo/ — mutabile
uirilitatem. io ocsicifm earu Deiformitatem ope/ rariones ad nulla fulcepcionc
inditaru.ei diuina^t illuminationum imbe/ eillitcr infirmaca/potcnccr i
imitatione Dei rcdudlam/no relinquente fui/ met irobedllitare Daforme motu/ltd
firmiter &retem in fupellenrialem. K pt^dfica uirtutc.ac iplius imagine
uirturis limilcm Ciuxta qd licet^ £idta:8C ad ipfam qdc.ut principale uirtute
potenter coucriamtad Iccu/ da uero umutc dans Deifomiiter prouenientc.Hxc
DionyliusiHt anttq *iuintus hic ordo peculiari nomine uirtutu nucupciur.
declarare conabimur/Licet oes Angeli ab eode Diooylio uirtutes dican/ turifiC
mrrito.cu omnis opatio uirtute operatrice pexigat.ldco cu nullus Angelo^
ocdo.aut particularis mttlligeria oao iDrpcatifed oes mandata Phadpis
exequanturiin quolibet eoi iwy omnipotes eft:dd d pugna:cu folo nutu oia
cotcrerc poffitTApiamus ^ thqd de fccrctii cceleftibus.Eft Deas lumus fuprOTa
uirtus^lcncia pte/ £l j,nullius indigcs,omnipotes,omnia fd«,cx fdplo iume
fodix,nihil pa dens nulla fufdptcscontagionc,nullaaim,nullaaioIeftia,nulI^
exter/ , na uoluptatcjqa bono?: nroy non iadigcnnec cotrario aliquo oftendi W
Eft « ipfe Deus in oibus omnia operas,8Comnia implenstut Iftari poHit, pati K
pugnare in mebris fuisnit ipfemet tcfta^dicens:Efuriui,fiuui Btc. qux
fequunir.Fcriidnimuscft ergo in fdpfo,8C in corregnitibus m&nsi proqbus no
ultra fumit fcutu,gladiu,nccbellu:cu pace pf^ gaudeant in ilh tTiuphanti
curia-Eft et pugnas 8£ pad« io mebris huius miuta ds eccfKttPugnauit nacp i
bonis Angebs cotra malosd^u^uit in Mofe, Iofuc,Dauid,aliir(^ militibusiq
bcllarut bella ipfiusanaximc cotra Icccontra que mdidtucn eft bcUu popctuunit
in Dcuccroa- tnio iubccur^ OC fortius in Exodouibi dicif :Quia manus fup fede
Da ad pugnadd pro Dno cotra Amalec in gnirioe,Kgfiarion&Hac pugna extreuit
(Mdiiune Chriftus Icfus, qnonfq; pminis eu foras de ccrit. De qua pugna
loquitur Mofes in libro Numero?: dices: Icdrco dice^ in libro billo?: Dm.Quod
Biulp no aduettetes laborat in dcciarido/quis fuerit ille bber,in quo bella C^i
Icripta lint,8C midtacotnemorit.quxno funt:cu de hituro loquatur Mofes.aC dc
libro cuageliiait interptan^ Cwie intcl!igacs:ln ipfo.n.ptra/, flantur bella
Pnndpis glorix cotra prindpc tcnebia?:.Quod darius cx/ preftit Paulus feribes
Coloftenfibus in hxc uerba-.Qiriftus tollens qd erat ad uerfus nos chirographu
deereri:8t fpolias prindpatns,8C potcftara,pa lam triumphas in ^eripfo.tradaxic
cofidenter oto fj^a, 8C exuuias ab Inimico tyranice detentas.Pugnat 8t quoridic
in mcbns militaabus,quo/ ufep coducan^ ad uera quictcidequa did^in
UataiRxqcfcet populus tneuS In palchritudinc padsiiu tabernaculis hdudxtin
requie o^lenta. Quic/ fcut uiflores ia pulchritudine pads debellatis hoftibusiK
ipfis fugaris ha bitant in tabernaculis fidudxtlcd ia requie opul^ porietes
rxuuiis.Q^ pugna cu Deus exerceat in mebris fuis,iubct eria fuis pecuUaribus
anlid/ bus.quiuirtutcscocleftcadicun^tatpronobis pugnetme opprimamur a ■alidj
imWa>y|iot^ria.Etdccxtreiiapugaa^qa«caiawcritaccrrii^ k Da»! % t IESV5
DeutO|. Exp^\ 1. Niu^f Paolali a 16^ ( TONVS (^VARTYS. LXV Matth» Daoid lE Molb
Pcolc. i^Hcrm. lul.Fir. Akha» Diony. Palus loLFtr. didtor in
cuagclio.cuirituluscft fecunda MatthxumtVirtutcs ccdoram i^ebunf ,in fubfidium
vj tuncpugnaniium.Iftf iginir.quibus peculia/ riter comilTum eft bcllu,uiitutcs
dicuntur : atep uirili/ & inconcufla fora/ tudinedocatx fune» Et quod
&cit (umus lnip>crator per uimices,tanq per miniftros;iddem fedt per Martcm.tanq
per inftrumentum:Qucm taucre bcllMbus omnibus triuialc eft,ex natura cfnsCut
phyfice loquamur>m/ per igneo fouore fuccmfa/uc
colericos,iracundos,impctuoros,fert«s,uiri/ incocuilos fociat (lios
mamalcs*Sequitur fecundo dc iatufHs Virtu/ dbus:^ aggrcdiantur,K perficiant
omnes operauones fuas/tanq Deificx K Dciformcs,ficut 8t omnes alix
intclligentixtqux Deiformes tflttJfx ni hil ab ipfa uniformi,SC Deifica
puIchritudinedegencrant.Quod K Mars Iupitcr,8C Satumus,8CquodcuncpcotIrnc
infirumentu cfiiarAn boclau/ dans fumu Opificc,qui oia ualde bona
fabricauic.Hinccanic Ddformis ciiharocdustLaudate cu fol 8C lunas Laudate eu
fieli^S^ lumc/Strllz uucp ta fixx,q erracicx/ 8C lumen omniu in
circuofonatillimo hoc theatro budant OpificCtExquiric tertiosutnullatcnus fint
imbecilles ad haurien/ dum illapfum uirrutis diuinxsne fuccumbant drficine
propria uisqux in nihilum tendir, nili fiiuor a fonte illo fupremo connnue
fubminifiret' pro fe,8C proeis/quibus 6»uct.Hinc Mofes pugnanti populo cu
Amaicchitis fuccurrebar uirtute,qua cotinue orans brachiis in cruce protenfis
haurie/ barsQyodaC Marspftat ui fua ignea; urPtolcmxus,Hcrmcs,Firmicus,
Alchibitius 86 oes Allronomi conucniut,undc Empyrois dia^:Ignca.n. uis
indefidens ell:86 fine intercapedine operan&Eil etia femper augens,8t
inaementum fofdpirns pro augmm materixsEt ut ex fe defccfliuu fem/ per
operetur, ut femper hauriatjneccfle cfisIdeoMarsfimul cum prxfi/
dcndbusVinuribus,ut femper luccurrant fuis/quibus pr;funt pugnand/ bus,ut
femper imbibant a fupenori uirtute opus ell. Quo adhuc conueniant in aliis fex
proprietadbus. ' Cap. 1X« Ltra j)grcflus Dionyfiusde Virtutibus deifids
didt:q>uali/ dis uiribus Deu imitant :86 ad eunde conducunt ueros mili/
tes,qui pro regno Dd certana ut in ipfo coronam aedpiant: quia non coronabit
O'ntonat ccdcilis ruba^ nifi qui legidirc oertaucrit.Et quod per uirtures
bdiatrices pfid^,per M artem bdli figni/ ficatorem difponi^sQgod bellum fi
recHa intedone fufdpimus,bonu udtp cft/8C lan fi folus anim; diljxifitioi
pradir, oams rric ford(Iinms,6C potenstSi utro male erit dirpofitus,hoc no indu
/ xui fidcrco,led qualiunbus repugnadbus ex qnada anciparidili induxuu afcnbac.
Sed^uc melius dicamus^ id prouenit rx (uhkxdo male dirpofico: ficut
medicamina/optima uina,8C delicatiores cibi male fe habecibus no/ cent.Etdc
huiufnaodi iablicus ex columais,aut pmptuariis magni Trif/ megidi hax depromit:
Omnes codedes infiuxus boni,bcnciia'^ funt fu/ fdpicnccscantumodoiprum bonuiEt
hoc agentes intuitu xtemo immu/ tabiles funt: quis in ipfa alterabili natura
opnates degenerme, ppcnio tn ordine fanp beocfid futd^roinde a fluxu cali in
materia difeordtis plaia ffcfulcat aliquado diilbnu/uiribus tamc
ccekdibus.lrinp bonis permane/ dbas.ldco qualitas noces in tcrris,alia cd a
cedrdi influxu.qui dum in fe exXb't,9c a datote booorum itiflui^,quoor(p ad ima
puentrit, bonus ed. CANTICI PRIML tanq tn primo gtadu.Secundo du in fubiedlo
uilion' fafdpii?:8J fpfc uik/ fdt/ fercto, pp:cr diucr&m rcdpicns
natura,diuerfimode rufqp^.Quarto qtulicacibus inter fe dittdentibuB in eode
fubiedto,SC ipfe uaruf.Q^to paiicatc fubicAo.patitur.Sexto cx omnibus in
liibiedio coprebeiis aliud quodda pollremo rcfulcac.InBuxus igif code(les,8(
immateriales , qui fe in Saturni uim coccntiua,86 Marris motrice
cxtcndunt/frequctcr obfanc per acddcsiUla.quado in materia frigidiori
fuldpitunhpcaute.quadoin feruenriori.QBod oio fit pro difpofirione matcrip:SoI
enim,quis calore 8C luce nonulios offendere uidea^,neceilarius tamen eft ad
uiriufimiliccr oei cocleftes influxus ucniuc&lutarcs,quisuel fubiecfb'
puerfitas peruerlcfuy fdpiat,uel debilitas facile tolerare non poflit efficadam
fuperio^.Omnes iBocus cofauc uniuerfis,etia minimis partibus eiustquis icerim
parricube minimx hoc.ucl illo motu leuenf ,aut non faale illum fufdpiant/ficut
in criorca,dum iinguli harmonice falcanc,cogruuc(p geftibus inter le,8C tori
choro: digitus iamcn,8C pes offenditur premi^tbc fi quid debile incriic
rit,peffundacur. Hax ille. Magna mei .>dia Sol in oiffo cum poteffatibus
conucniens qoafi diay paTon reddit. Caput X. T lancfUffimaspoteftatcscu
plancta^ rege conucnirc facta/ mus/quid de illis doceat Dionyfius uidniu
dblpla^ C'oqr) fandlaru poteffatu axjuipocentem diuina^ dominationum, 8i
uircutu bene oraaca,8Cinc6(ufam circa diuinas fufccpoo/ nes ordinatione/ Et orcUnacum
fupamudana:,fiC intellecflualis potelfaast Nec tyranicc in ca,qux inferiora
funt poteffatiuis uirraribus prpdpttatp Sed poteter in diuina/poff bene
ordinata rcdudlx/K poft ea Dcifomiicct rcduccntes/SC ad potcnrificfi caulalcm
potcnriafquantu fas eft^ aflimila/ tx/3C ea f ut poflibilc eft Angdis^ reudates
in bene ordinatis p ipfam or / dinibus potellariua uirtutc.Hxc Dionyfius.lnter
cuius Termonis princi/ pia dignillimu lancla^c poteftatu indudic priuilegium/ut
fint illf ,qux oia mala/fimul 8C malignantes coerceant.Qgx Grcgorius,86
Bnnardus apte refixanctOgo^ prior aicPoccftates uocancur hi Angcli,qui hoc
potentius exteris in fuo ordine perceperutait C09: dirioni uirtutes aduerfx
fubiedbx finttquo^ potcftatc teErenant /ne corda hominu copimcrc,autobubrare
ualeat. Alter ucro ait:llli rpiricus,qui poteftates nominand[,dum crucifixi
noftri diuina potentia ubiq; attingeres ea magnificare deledlan^thinc ad
difturbandas daanonu/hominumtp uires pro his,qui haxeditate capiunt
falutis.potdlacc aedpiut. Qux omnia Dionyfius tangit in co,q> diuina^t
dominarionu,8C uirtutu donis fiilgcrcdicit:quibus poffint rcbdles uirtu/ tes,K
poteftates coercere. Nec eft ordinu cccleftium confufio:co q» unius dona alteri
coicetuurtSicutcnim omnes amanc,8C incelligunr.doo tamca Grmii' BoSm ':.I I -f
i CHR.T/ STVS. 4li •.! Tob D^uii Plut ^ Drany. I&licos TONVS q^VARTVS. LXV
(iipremt ordines hoc particulari priuiirgio liint dccorati,ut onus amaiir^ 8C
alter incditgcntiu orda dica£’.Noo Iccusomnrs Angi Ii inimicar.lf ma/ l(s,K
contra cos pugnantes ipfts refidunt; nihilominus pugna VirtutiLus peculiaritrr
aflignac / 8i rciiilwa malis authoritate quadam Potcliatibus attribuit :Qg e
omnia in Rcpublica inlff iori typu gerente illus luprccc Icfbs coarpicimuSila
hac quippe Rex impcrat/miliccs pugnae/ Potcltatea uero,ii ae Praetores crimina
c5pcfcunt:rcbelles cot rcenr,& iuihiix mode/ ramine malis refidunt. In
fuprriori quoqi repaubet Impcrator/domcllid/ te Eamiliares funt
Seraphini,lapetes miseratores chcrubini,8i afleiTores Throni/pugnates fub
Prindpc Michacle funt uirtutes copcfccntcs mala, K bigantcs tenebras
fceleilo^Sunt pocedates Rilgcntcs eu fole,8C &uen/ tes uero Soli,qui
ainData cd mihi omnis potrdas in codo,0( I terra:Qi'a ab omni inuidia liber
fuisfecrcdoribusamicis coicauic dircns:Eccc dedi nobis potedatem calcandi fupra
fcrpcntes,66 icorpioncs,K fupra omnem oirtutem inimici.Oat ctta potedatc,uc
lilii Dei fieri poflint;Et hoc per Iu/ oem,qua: illuminat omnem hoiem,qui uult
illuminari:8C tenebras pecca/ toru,auc tencbrola^ potedatu caliginem non
opponit.Hinc potrdatum ordo fuauiter conuenit cum nero Sole omnia
illuminantetdc quo diidum cdd''ccic Deus folem,ut pocedate haberet in diem. Sed
ad folcm fidaeu reucneio,uigct hic Martis Ecruorc,8C louis bcnignitatcific
potrdaics uir tutum robore, fle dominationu reflfaiudine referta: lunr.Fugantc^
pocdla tes dpnones tenebrofosinc molediam cicflhs indranrificut tol lugat tene/
bras nafltiS,SC cenebrofos quortellatum coelum exepl^i4,aut
ideasmuitipliasiPrimu tnobik MoH)remptimum:StraphiniainQri»ioc£dium:QKmbioi
Icuo/ tificam uimiEt dc 4c,fiogulis.V ndc cu Sacutnus prae & I^rat
grauttattm fcdioii/int>ites;^iwAmam prxfideodam/ Mars ioconcanam uirtutem^
Sol dariitaiu/mpietium reftrtrVcous aure poculiariusscpra:rentac p^ dvitudiocm
illius/a quo omnia pulchrcliaioc^Dcqiutqufrcbat Socrates opndPiaiofKm aBHyppia
/ detetmioAtinphaedro ai^in Sympofioy Si
'daiU^^I™D»siorHodepuktifo«.yndrpod]eftaliqiiod pulchrum (itt iAtadcmid,fiC
Soiid dooraQnifi quaiuu paradpt de iUa Dd&a puL «chntudMiesquauifl Pdipatedd
dicant pulchtrtudiucfn efte cx cofonanda omqium partiumin toto.Qya
conii>nantwm,aut pulchritudinem a.fum/ «w puldiro accepfamyfi l£ruar«,titk]p
ip& pulcherttiBa cftdu: Sed quia «aniz lixuodis pra fi» fonts codinooe a
prima dciiciuot,uc fint in ds dir ilindi gradua, ex dcbibofiuiitutc.eonun non
ualenocs moderari fubie/ rftnm ptbdunim «onnnqua efteiftum defeamem. Animis
autrm/qui fune iiio arbitrio donad . i
qoxadbeadbidiaein/ruminac^pulchritaciincm tntrodudt/non ad cup{/ dinem
infcrioron fub typo pueri cxci, alan, nudi, pharetram K arcum gcrcnds a poetis
drpi(5himuit iapicntcr dicat AfhaniustAmabic fapirns, cupiunt cxccri.Hinc
Apuidus duasVencrrs dcTcribit/alteram ctrIcOtm/ qux (olis hominibus, 8C eorum
pauds prarfic, nullis ad turpitudinem fli mulis.nel illecebris amatores fuos
pcrcclIcntcm:Altcram ucro uulgarrmt quz lic perdta populari amorc,nd modo
humanis animisAicrum 6L iam pectiinis,8C ferinis/d libidinem imperitare: K
immodico,crudnfeederad fune ordine {iui(5t),8Cconucnicnti(nmo cum prindpa/
libus uirtunbus / a quibus uhh fufdpiunt: ur opus Tuum cdicadus con/ ducant.Et
quia non exigitur nitpis exigua ad rcdintrgranda,quz detur/ paca (untttdconon
folum a EindfasVirtndbus, fcxl a fummo Prindpc iibi fciuorem eomparattucterdo
loco fcquitur: Ad fummu principatum fune cora intendohe coauedLHcqaahtu:cos in
omnibus prolcquanir Venus, io propatnb efkii qua dc ipfa mathemarid ucra
deponnuDoccnc enim, q> bona funt Vencrisdccrcu: K ii bona hicrttradiadonc
illuilrata, me/ liora funoHinc loue,aut Sole ipiiEiuont^ad iudum/clarumq?
amorem £icilc condude conucnies cum Prindpadbns:qvi,tic uirtutem hauriant, ad
ucrum Solem femper afpidut:A quo habent edam uenim Prindpa/ lomainde polfint
alus domiaari.Hinc (equitur quarto,uc (int abo^.prp/ dpua dignitate duces,ad
illud prindticans prindpium, quantum poili/ bile ril,conuet^ informantur. Duces
quippe funt Dominatioaes, Ducta Pote(latES,Duces K PriitdpatustScd primi ex
magnitudine quadam ab omnipedrihri
fummidioaeelongati.Poccdatesautcmclaritatcqaadam pracodkmes,flC quaii ex prfmio
rerum dariliime geiiarum faabcc,ut ca/ priuia
domiaentur,Khibunt.Prindpatusucro,taiiquaarciutriclini in palario Rxgis,aut in
prouindis fibi eruitis prffidcnces,cuiantv'at omnia bene compolita
(plendrix.Hiac dicitur,q> praedpua dignitate fiiqt ducta jiif*nd‘y,q‘w^
furT‘eiut (ummo^K pulebetrimo Principe digni X V ! CANTICI*' PRiMt r Gat4 Ad
ados quoc^ defcendcndo/Iapitrr ex tofina ^ K tempetimtatd quodam compuftdi
iimus prxitdet nm dominadonibus: Sol cx cUrita/
conantur manifrilarein Duojit nobis illud (umu prindpiu dans oibus
prindpatu. Pate&ciut iniup deii^ cu illu ordine,8C decore in
incrinlecisd^horphorus at corporca,8( exainfis ca puIcbra»uenuila,8C corporas
luminibus grata reddere latagitoblrdaj .'jIatT i 1 luphcie/iicuc Saturnus iiia
obledlamda ad cetru,8( intrinllca colligir* C^a candlcoa Mercurius cu
Archangelis cocinat. Caput ' XLIt O Archangclos deueniens noder Dionyiius ak: i
pia autem Ucaa familorum Archangelo^; uirrus atquipotens quidan rft coe/ .vnojG
IcOibus Prindpadl^: hll enim eo«.£C Angtlo^ CutdixiJi Hierarchia,K diTpoiido
una: Siquidem non dl Hitrarchik oiii Si primas,8t mcdias,8( uidmas uirtutes
habens. Archagclorum fan/ Aus ordo in comunicaduo medio conlltcutus
c5muniquodam,focialicp iurc extrema compledbtur: Altioribus n^ Pribcipacibus,6(
fandis An/ ' gdis communicat:lllisqttidem,quontaai ad ruprtinum iplura
Principal tum prxdpue intcntuScil^ SC ad cius ^quantum £>s ell^ formatur
imai/ ginem : Si Angelos ordinadilimis. Si inoiiibilibui dudhbua unir^S iun/ .
, gkilplis ueto Archangelis fcieil Prophttiaim oHicium:ut diuiofUrillumi/ ^
nadones hierardiice per primas uirtutts infdpiant:£C Aogelil oasX)d&e micer
aonuncicntiK per Angelos nobis maniteilent iecundii Ihcra uniufif ^ cuturep
illuminato^ analogiam. Hatcndilcf.Diortyliusd^canucelritw dmu dcpromicq. non
fit hicra*chia,hifi in ipia fulgeant uirtuKS^lii chtU nknaca luprema,mcdia,€C
iniimaiur quaelibet hierarchiaa ttiko Opifick procedes tribus fit conexa
ordmibustdc totz mubendo in tres hictarcbiu diihibuatur: Quaru prima ad tpfum
Deum femper afpidens ifli imme/ diate feruiat^Seraphini v;X2herubiai,K
ThronitS.equcs ucro Sfd Ddiw me uirtutem nobis cdhfaendam:quod in
Domitiadonibas, Vutudbds^ U Potdlanbus declaratum rihScd ultima ad difpoitdonem
humanam» Hc Detformis efficiatur homo, addidbi eibNec tantu ad prouindas.pisu/
cipes.SC pardcularcs homines coducedos, ut omoibus tnuiale rft,^ cna ad quxdaoi
iecrcdoca iii nos deducenda: Pro cuius explicant accedemus ad triplice reditu
auimB in Deumide quo Academici ^Plonnus maxime Acad^ aHcoquarpiriniaccraelusJ)redalodil1crut.Q9reditusfirCu
dis pulcherrimis atfidainur;fer philolophiaiii urro raik>ois,6C difcutlus
bcnctiao adiud abtlrahamus uniucrfalcs rarionesauc ^ur habriu in uiu
fcholaUid^quiddicatcs rcrumrQijo^t primus Iit ptr rcoilbiicm quandani raaoaan,quaperdpimusrcrumconronanciam:,biccundusptc
raiioncm coacupiidbilem.qua ahictmur illi pcrctptacnumcrofa:c6lonanu'.c;Ter/-
dus uero per ractoae iacciledtualem ablhahde ab omnibus finfibilibus/ per quos
gradus euedd ad aldora confccndcntcs animum iududmus ad ideas totius
pulchricudinis,K c6roaaatii':Dcmu ad ip&m boou,d: pul/ cfaru,ad quod omnes
minii tri,8C inlbumenta dus inuitant,&C attralunt» Ad numeru enim
Mercurius.ad amore Vcnus.ad abldachim utro coo/ templadonem Fhxbus impellit :
Et aliquando Luna iSoli Similiaris eius Eingitur olfido,8C nomen libi ucndicac
a Phatbo didla phxbe: Qux Cut Firmicus.K alii Matbematid ailerunQ fadt bonarum
artium cultores, ac omniu rerum Tublimium exploratores dilig«i(Cmos ii ti
extrema loca tenent, ArchangeH auce mediutltem qa Archangcli eu utrif^ illote
coueniunnred ilio^ qui/ libet eu iplis tmmodo:» quia habent fe odine quoda
fofro fub,8C fupiat Vnde Prindpatus Archagelos'^ ifti Angelos, tanq eoji
prophetx collu/ HranttEt pollq terdua hic odo in alcedcndo.l.Principatuu cR
tanq pro/ phcticus,non dl miru fi Paulus euofhis fuit ufij ad hunc tertiu
codumuic inde hauriret ea, qux gentes,» prindpes,» filos lirati doccrettAd quod
terriu fupcmu coelum confccndcrut » prophetx omnes laiflentes ab lUis (acris
ubcribus,dc quibus in Cannas did^lntcr ubera mcacomorabic' diledbis.Ec
itcjr.Quapulchrx lunt mamx tux:quado vj ladb: plcnf lutu: qd pa Prindpatus,»
Archagclos,» Angelos exprimid ;ut pi r iplos nos pafcat Deus:ficut pauit eledla
familia illa ilfaclirica in terra ladfe » mtllc ■lanantetBc hoc propriu eft
paibris offidu pafccre fibi creditu gregem; 6C cura fiidbusuwaji dodfrina»
illuminare,» accedere. Hinc ApoUolis quos prxtulit duodenis tribubus,» uniucrix
cccldix milican(i,dixic ue/ rus Sol: Vos eftis lux mudi-.» de lohswc/qui
docebat dirigere uias Dni, » redbs facere femitas dus/ dixit. Ille erat lucerna
ardens,» lucens:» ii/ cuc mulicus omnes fibras, » uoces diflimiles conatur ad
unicum fbnum dduccrc/fic Archangcli cu imaginclummiPrindpisomniacobrmarc, »
coponcre (hidcntait fibi perfeda unione copulcntur.Sic K Macurius numeros
uocalts,» formalcs,aut rationales conduarcin eandem confo/ naniiam iaborat.Hinc
docet Alchabitiu^q» fi Mercurius cum Saturno conkingitur/deccrnit ad numerum
quo tcrrx,uclatdifida menfurantun Si cu loue,ad numerum pTallenduSi cu Mane,ad
numeru bclUcum:Si cu Venere ad numeru fidium,fono9:,at. Diooy* i' . . ♦ •
Deata» CHRI/ STVS, i ■ ■■ ^ - bffido quoda prophetica fufripmtcs iHuminationrs
prr pntnds oirtures, d eas interioribus Angelis, BC hoibus maniteilant magis,6C
minus.fritni analogiam redpcntiu:Non enim au]ualinr Angeli omnes docet:fed pro
captu uniulcuiulq; uc in libro triginta duaK Icmita^' apud rremiores ihto logos
hebreo^ celeberrimo fcribitur. Eft ena hoc celebratu apud Peripa/ tencos in
co,qui de anima lcrtbitunq> agunt ageres in fubiedla fcdm eo^
difpof)tionein:Qws Archagdostanqurrospradides,K duces imitantur boni pradari
docentes gregem ,8C dirigentes io Deu pro uinli iua,d unu/ quee^ pro quanto
dirpoliti funt. C^o droi(f Luna coaptet cu Angelis» Caput XllL D Angdostade
ueni« nfDionyl!usaic:rp(i.o.Angdi(ricur ^iximus^ coplcriuc coTummat oes
codeiliu anime dilpo/ nes.fcdm qd cofummandu eiLIn coddhbus quippe dlentiK
hntes Angelica proprietate, Oi magis nobis f pinqui Angeli aptius nominan^,q
priores/quato drea cuidetiora uerfane :d fjiniliarhtt nobis diuina nuntiantes
nfa oia ornare lhidet uerc annumerant inter Angelost T ertio,q> magis
dicutur Aogdi.i.nutii:co qd frequeeius mittant.d fami liarius agant
nobilcutVIdmo cocludir,q> ha*c mudana negotia ab eis ler me oia
difponunt.Hincpaulo inferius lubne uirrs amit tat,debilifiimu fit augmeatu,8t
decremento aqua?^SicfiC angelo^ efli/ dius magis findunturu^ui aliquado bene
expurgans animis fefe eria uifi/ bries prxbcnttuc uirgini Ccdlix,8C marito T
iburdo/ 8t V alcriano leuiro ' ' purificans/ bapnfrnatc fuferpto abVrbano
epircopo.Viderut eos 8C Gui/ dlx mulitTcstqux ad (epulehru chrifh' follidcx
couencrant. Petru de cu/ cerc libcrauit Angdus,qui adeo illi £xmiliaris erat:ut
puHiuitc ipro ad bo/ ftiu Marix Iohanismfis poft liberadonc,idcp ingenri gaudio
Rode an/ dlla nunriarer allcib us.nonulli dixerut: An^os illius eibVndc
colligid Angeli cofuetudocu Petro.LoquebadflC Angelos cu loh&CiLadtabai^ cu
lahacob.Tresiimol cu Abr^a£imiIiariuscgcrutcomcdentc8,utui/ debacur,8C
denudantes fodicifllmu uxonspartu,SC horribile pcntapolis ftragem.Egit 96
Angelus Abrah^ domefticos oimis EuaSarita cu Agar Agar X Gedean Manue Elias Pi
ladtcu Tresp. Daniel yi 'Za.daiu M*uir. Diooy. ' Ailroa» Mi Ptokt Prf *■ Salono
^ ■■ rONVS Q^VARTVS. LXXII expotfa a 5ara.Grdconi qaocp akicS expurganrt pflo
fiiit Angflus Dni tnbucs n robur cocra Madianica5.Manuch ctia BC uxore dus dr
cuncc/ pni,8C partu &rti(Timi Saronis,dc(^ uita,6C fancflimonia rius,S( dc
facriV lido Dno libado lamiliariflimc docuictlnfup uidnibus ipfis cii flama ho
locauDi in cccio cofccdit* Angelus bLa in Bcrfabec bis cxcul!ii:bis pabu/ Ium
rubminiftrauic:86 in Horcb docct,quc fup i rracl,8C que fup Ailyrios ungat in
rrgcs.K que ilbi fucceilbre ppheta coilituat.Fletr^ populos An gelus in libro
ludicu apta uocercdarguicujuo^ pres tanta etiebtitate pcc densde Aegypto
ltbcrauit,p marc^K defertu coduxit.Trerpus itacp cxtra,fi6 in penetralibus totu
difponit. Pa/ tenda.n.mebra pateladut Lunx difpones ferro taeffatqn Luna dl vj
in il gnis mcbns illis plidcntibusdn inteftinis aut eius funtdeaeta manilidla:
ut uideantur ad eius imperium pharmaca operari:8C nequicq aliqh fumi:
utPtolemxusfcribittSC clara expienda comprobatu tfl,utputa,qn Luna cu loue
cogreditur,qua(i ipit crdcns,uix quicq operatur. Coprobatu cfl: eda ide
cibcereVencri coiunifUi:bt qd operatur Luna in exteriori ttfimo, idem in utroq;
homine fodunt Angeli. Conucnic ite^ terra cu Luna. Gip. XIIII. Bfoluta cocordia
primx,K fecudx Enneadis fledlendus Qi/ Ius cft ad couenienda clem^^: cu ccclis,
8C fiipracoeldlibus mcdbus. Et p di terra Lunx refpodes muhiplid cofonatia,
Pnmo qa terra aqua attrahic,8C imbibictadeo uc lapies inter tnlaturabiba terra
annumerctxjux nunq fadatur aqua:(ic Luna perpetuo aaratfhi aqua dedudt,aliqn
aTcenderc fodens,quado vj ipfa ab orizonte orientali ad mediu ccrii c6rcendit,K
ab iplo medio cedo defcedes ad ori / 200 ce ocddcntalc ipfam aqua fecu dedudt
tanta ui,ut uideatur fogrrc a nobis.Gim ite^inde ad oppolitu medii cedi
pergit,aqua fecum dedudt: Rurfus rediens ad ipm orizonte orientis aquas ranq
fibi pedifequas con/ dudt:Humores eda in arboribus,corponbufcp humatus
exaefeendo fur fum trahit,dccrefceado ad ima depcllit.Conucaic fecundo in
qualitadbus prinus^tgido at' terpolita eft coanens illa ctdc(lis:in qua tanq in
tribunali quoda diiudica tur/qtum ex ipla aqua cuiq; tribui debeaoSed huiulmodi
arcana Moles fub telU reclufit pfibus/populifc^ illis / quibus in figura omnia
continge/ banoHx qbus muld^is,^ occulrillimis lacramcus anriqui philofophi, -
CC uates abquos coraces extrahentes fibi multa uendicarunoade o/ut cre/ datur
Pythagora:,Socraris,Platonia/Anftocclis/K alioj; fapiemia/qmt a (umo fonte Deo
per Molem ad mortales emanauit,ut ipfe Mofcs,& non Gorro Soaates (ficut
fcribitG‘cero^ Capienda uocaucrit de calo/6t primus lite .. ris publicis
comendauerit. Sed clanushacc explicata habent aChrillo/SC aus allixlis/ quibus
eade credidit. Bt fi>rfita hxc aqua lapicndx lalucads diHufius adhuc
propinabit mortalibus/ quado fupenores Dei minifiri in .r aqueu codi atriu
conucnienc omnes/quibus a Cupremo fonte dabit focuL tas aperiendi excxICos
illos canaks/nucob infodicia tempora concluCost immo ob mala merita dlo^qui his
deterioribus oftufcad,infadiccfer minillros in cubiculum aqueu
colligcndos/ficurobm tanta copia propinauit dilcipulis,ut Uumina de uentre eo^
fcaturirct aqux uiuentis: •jC
uadcficrctfonsfaliensinuitaaetctnam.SedadnollruMacuriurcdeun/ do,natura Capit
aque^Nam ficut hate lauado aufert obtegente macula: ot appareat nuda rd
formadic ille Hermes uerus interpres amouet tellS r extranei
idiomads/obCcuritaccm ^igmatu/6C parabola9;,aut cuiuCcun^ .r ; dccrufi Idmonis
dilficulcatcEt apies ea,qux in penetralibus arcanis Dd: K natorx recondita
luoc^nudam ofiK:rc unitatem coatucndam.Ec ut cui» K CANTICI PRIMI Mercurio
aliquid prodamus de intcmis^diuinKcp proptnaniVcft fn ta^f
dinadonibusfupcrioribus fuprcma aqua:Quf fapicria,8C Dei filiusdici^: Eft meJia
pietas,miCTicordia,SC px:Et iferior,uber laiileu/ quod omnes prophctx.K Paulas
fimul cu iiis,quibus datu eft cofccndere ad terdum coelu,uc iliis inuolucris
propinarcnr. quibus praiiTum eft cognofccre my/ ftcriu regni Dei tantumodo in
parabolis*Habet ergo Hermes, ut fapiat/ Inccrprete^/reuelet a fuprema aqua,qux
aittNemo nouit PMem.nifi fi/ lius,8& cui uoluerit filius reudarctEt
ite^iiOmnia/qux audiui a Patre/no/ u feci uobis.Ncc didmus/q, hoc fiidat ftella
Mercurii/ nifi quatum ipla operari pottft aut difpooendo/aut ueluti inftrumctu
inrelligdix pfidetis» Didtur infuper Mercurius a merdbus/quibus praxftiqux
comutantur pretio metallorutn/qux aquea fuuuut uirtute aquea elcmctari , 6i
codefti currant ipCc merces. Aer cum loue/Veoerec^ reboat. Caput. XVU ErVeneri
refpondet ipfius natura ^ut phyfice in aftns loqua inur) humida,8C calidaiHinc
animalia aerea ipfi dedicarur* Et ficut acr,K. fpirinis difgregata copulat/K
coniugit,fic uir tns illa uenerea.Sed duas V eneres efle apto dogmate docent
AcadcmidiAlteram quippe xtherea Altera uero arreamifupoicr muda/
cafta/ordinata.cu Iouccoaueaiens,fupcriora,diuiaa,8C fpiritualia cone/
dlensslnferior deordinata,lubrica,uaria, 86 lafdua,animalia,66 illis infe/
riora coiungit.Detp iftaVenere tot obreoena a poetis dccatao^iqa omniu malo^
eft caul^ficut illa omniu bono^Hinc ait AuguftiaustDuo Amo res fecerut duas
duitates; amor Dd regulatus 86 bonus/amor^ proximo rum ufep ad cotemptu fui
fedt duitatem Dd:Sed inuerfus amor fui ufq^ ad conteptu Dd fedt duitate
diaboli. Vnde uis huius fideris a gramaticts Venus didt xjuia ad omnia
ueniat,malu.f.86 bonu:Qijod Orpheos cank in hymnisiGenerasOnqO omnia/quxcucp in
coelo funr/86 in terra/urges inortalcs,86 immenfum genus fera9t amoris
farenubus philtrisiOmniaep amore replcnf:66 nihil eo uacuu eft, ficut omnia
acre complet, qui naturx oacuu abhorretis appetitu replet.
Amofe.n.O’nqtBocrius;)cocli iungunf: 86 elementa cooeniut in copofitis, Amore
animalia cohabitant: Ciuitas co ferua^tSCincremetu fufdpitomnis Rerp. Amore
Deus orbem febricanit/ 86 gubematt36 fuma omniu,qux a nobis exquirit,eft ipfe
amor. Dimriui amorCinquit Dionyfius) non permifit tege omniu fine germine in
fcipfo maoere'.& ficut amore fcdiftiidit in omnia extra fe,fic amore omnia
ad fe trahere deleila^/hominc podfiimerin quo coclufa funt oia:ldco iplb unito
oia unica erut.Et cuifta hxc codudic Dionyfius de mete Hieroihd dicens: Amore
fiuediuinu, fiue angdicu, fiue fprinialc,fiue aialem .fine naturale
dutrimos^infita quadam iDtclligamus,cmifceotc({ oirtutesqux fupiora j CHRI>
STVS, ideoa Acadef I Augoi Grdma» Oipbe^ BoctM . Dioa^p Idemi HictOi LXXIIII
TONVS myrtu podflimeiicer gemas
margantasicer aues coluba:Qua/ rum couenieda fuo beo referuabimus declaradamuc
de ea/qua habet cu aereffequamurs Videmus enim omma/qux de duplid Venere ditfU
funt io duplid aere repeddihoc turbulento vj,8i puro zthtre. Hinc enim ad
feetu,c6oubiacp oondudt per uim fpiritus ipll incubandstqui eif uera uis
aereaiunde utercp,SC fpiritus,CC aer, aut uctus eode nomine nuncupat ab his qui
res uocant fecudu earum proprietates/T urbulentus autem aer in lunonc defcnbid’
infefius fuprem; ueneri, 6£ his q fuo hiuore gauda.Sed lande Venus fui louis
pGdio pualet deteriori,8C infefix fbrtunx. Ignis cum Sole,8C Marte feruet.
Caput XVII. nLementaris hic ignis Soh’ refpodettqui cft uerus,K cocleftis
ignisCut ex ofiidna Platonica Speufippus dcpr5pfiQ deco/ qu& oia/qux ad cibu
magni animalis pertinet: ficut hic tlc/ mentaris humani aialis dbu coquedo
perfidt.Didlus eif qtp ApolloCutdde Speufippo placct^eo q> uis cius cx
multis ignibuscoffm omniu vj fideru uim BC lucem ibius cocinens. Nec (fclla^
concurfus fuos coducut elfetflus/quoufc^ phfbeo femine grauidco^.Cui SC gallus
Cq dat ut oua gaUina^fercunda finc]) dedicatus dbHinc opinabat Chryfippus
Apollinem did ab a/qd c(l fine/SC poly/muidtudine/quafi folusfit coelo/ ru K
fideru uim continens. Vnde 8C latini Solem dicunt/quafi blum Iu/ ccatontEt
Afl]^i Adad, quod lingua co^ folum fignificat. Hebrd uero K ii CANTICI PRIMI.
tpa» Semcs, qaod proprium interpccrari poteft,eo g, lux/ 8C rius hme/ firium
fibiipfi proprium fir.Alia autem fidera ab co umint^ impanmim habent: Lucettp
canto excellcndus/quanto fublimior eft ignis ille codcdis hoc
elemcntari:Calc&cit utai^.fed hic iatropellcndo,lllc extrahtndohu/
midicatcstHic tanmmodo propinquis benefidum pratftanllle remodfli/ . mis/ut
edam in uifcera terrae penetret rius radiorum uirtus; qua metalla coquit, K
pflciKqux hic elementaris poftea expurgat. Vulcanus quo^ h didhis eft a maiori
ui.acuiolentia ignca,autqacanus.i.candidus in fl^a uolattlUe uero cocleftis
did^ Phxbus a fpede 8t nitore,unde puldierrimu fingebant antiq. Medidnf infup
inuctorem dicebat.cx calore utui^co,8C benefica uircute,aut forfita
feaeriorespbilofophosimitantes*.q dicutRa^ phaele Cq medidna,aut medicus Dd
interpretat^ ddc pedribius fimula chru hic inferior ignistenet:q obfrigefcetia
animatia calcfado uita quo/ dammodo (ibi rdhtuit. Fuwit codeftis ignis
tenebrofos prindpes, 8C co^e turmastuc canit J pfalmissOmis eft Sol,8i cogregaa
funt,8C in cubiculis fuis coIlocabunt.Hr in lob didttCu uidcrinc aurora,
arbitrant umbram mords.Fugat K hic inferior eofdcjut ualeat fodo.Vnde no ab re
primi pullulantis eccldix fapientilTimi inlhtutores iuflixut lumina ad cadaucra
mortuo;: accoli» qbus no amoueant,quoufq) pfrtbs facris faerx terr* codant
tPublicaTcp orationes,K pfalmodias,accefo lumine fieri docucrutt Q nihil ab co
gignat .Eft came bonus C? naturalis ignis calor uita cribues,8C
foccuditatcm.Ncc.n.oua in pullos mutant/ncc eruca ucl bombix in nccydalu,nec
plantf crcfcutinec alunt,K fouentanimalia, nifi calore,aut fupcriori,aut
aianci,aut elcmcncari,qux fymbolo quodam cogenca ffit analogia quada. Et adeo
ignis feeeudus eA>t fdpfum gignat: CC caxcris,uc gencrent,]^c no calore foio
/ fed luds ui,qua haurit ab illo ; qui dixit: Ego fum lux mundi. Et ut
declararet Mofes oia luds beneficio j>du(fta/poft fabricata materia (qua
terra uocaQ operta trnebris/dixit Io g-pyj cem ftatim fabricatatqua oibos daret
uiia,8C forma:K qua (ut ait Plato) Mola cu(5la uideri poffcnt.Qgi uitf uigor
eft in igne illo diuino:qui fpiritus uitf ditius incubas fup fade aqua;:
omnibus uita pftabat,8£ feirmas , p quas unaqua»^ res ab alia feiutbi a
coTpidecibus dilccmact .Nccm.a matena TONVS
a matetia,forma,86 fpiricu pnenittquod p littrras.pudatu/ ns,8C accctus
iacri idiomacis innuitur/ ut habetur in recodinfllmis arca/ Uen nis hcbraicx
theologiz.Q^os Plato inairari uola in Cratylo/taiu defecit/ quantum gr^ idioma
hebrese lingux fcetusCut ita dicaj fpurius dchdi ab ipfo Gicro.SC myderiofo
eloquiotin quo fccudum rerum proprietates nomina ab Adam/iubente Deo/impolita
fiiert. Lapides cum ctxiis fuccentant. Caput. XVIII» Vm mixta multigena habeat
natura/ no &ale cu uno cedo coueniutad maxime/quia in unoquocp pnmo^
gcnc^mul ta interucniut genera fubalterna/K fpecicstqux diuerfo^ d/ deru natura
(apiut.In lapidu.n aquea natura fapiat metalla oiatSZ unuqucdcp liio planetx
na/ tura rcfpodeattin ditione ramen Martis efle uident' Ait ex fupremi Arche
typi arcanis docemurtin cuius pte aqlonari, qux ab hebrds gtbu/ ra didc'/K
Marti pfidet,colloca^:K hunctaq inflrumeniu habet fui op«/ fidi.aur
interpmc,aut exceutore fuf focrurf .Hinc didf in lob: Ab aqui/ Ione auru
uenit.Eo^: autem incrlligentia in aaterc fupiori cft ^^amacl,ut aderunt
hebrdaicl typhoAit ait Orpheus.In cratere aut infiriori.llle qui dixit poni
fedem mea ad aquilonctQyi a Saluatorc princeps huius mun di Mamona,K diuitiaru
dominus ditfhis eibut in cus^elio,cui titulusell fecudu MatthfU.dixicFadte
uobis amicos de Mamona iniqtads-Qqod oes exponuc dc diuinis,K pccunia,fic
argnca,aurea,ucl acrea.In cuagelio quexp l.ucx aitiNcmo p5c duobus dnis
feruire. Hic Mamona i lercmia dicit' p3SC ,i. Amon mino:Qgod nos interptatu
hemus tumultu Ale/ xadnxd^rxcTat.n.srgyptiis,q opulenti erat argeto.K auro:
ideo rius uim Peus p Mofem auferes tudic hcbrcis,ut fibi tollan au9t,argcntu,8C
ualii ; Hertfe i lob Hebrei Orphei CHRJ/ STV& LXXVI TONVS qyAKTvS. (ftxcf
pretiofa ab ipfts Aegypdfs»]U( tadc in iacra fnmmi Prindpis oibua rite donunibs
offenea Cuius imperio expoliatus (uic Mamona a populo l(nelidco,C7 a
Mofcdebilicatus uirtucetut fuos Aegyptios defendere ne / quireuVndc fublato
fauore dominatis ruerut Aegypdi letali, fubitocp p/, Roma» dpido.R.omani autc
OC lacrameta,8C fubordinata ptatem iplius Mamo/ nat non aduertentes,ut libi
acenlircnt auri dominatore, templu in monte aduendno loui Ammonio
dedicarut,idell Deo Ammonio ab Ammo,qui Mamona didtur:C7no ab arena,aec ab
Ammooc pa(lore,ut aliqui opi/ nane .Et huc in fpede Arieds Cq df iplius Manis
domus,aut robods ex/ i Ktbra cfUiinllrumecu3unicrabanf.(^i Aries
xgyptodnat'aithcbreo^rapic/ dllimi aUdut^quis alii ipfam Virgini fubiidat.Ideo
(ut ipli hebrd profe/ quutur^ in exitu patru eo^ de Aegypto primogenid mephitid
interfedi funnut demollraretur elifa uirtus,quam dsprjllabat princeps,K primo/
genitus ligni&ri coeli.Qij( li fccudii anagogia iotelligerc uoluerimus,rub/
bmiora hic includunf mylleria Gio loco fbrlica declaranda. Cur eda a re/ deptis
ab illa feruitute pnmogcnita a liberatore exquirebanf :Qui X im/ Piole. molari
iulTtt pro peccato Aricte,caput vj triplidtatis aqlonarisiut Ptole/ nixus in
primo fui Tetrabibli docet:A qua parte ^leremia tdle^ Paditur ocmalu.lnde
ereptus ille hebreus populus ue^ tralitu h;dt in Dei uiui oe leberrimu
cuku:Qtjibus pluries mdidhun fiiit,ne dmerent ultra calo^t li gna,licut cxierx
gentes'.quia ab ipfo^t uinbus ex^d,taq peculiaris fami lia foli Deo fubiei^,fuo
Uberatori foluerd; debitas gradas» quo tyranno acgypdaco,8Caquilonari,licut
Mofes eripuit populu il^Iidcu,lic Mef/ (^HR.1/ oc hominu genusuu diceret/ Nuc
priceps huius mudi didc^ foras. STVS. Io quo lingulari certamine I{tus de
uidtoria dtra pctum,ite^ didttVcoit Idea coim princeps mudi huius,8C in meno hn
qcq nec in p,nec in fecudo bcl lo.Primu4i.gc{lit pro fe in monte defcrdtfctfm
pro nobis in aucetia qua (poliadoprmdpatus,0'ptatcsaqioaarcs,6tteaebra92 ha^
traduxit fpo/ lia,cofiddia magna doces nos,ut hos inferiores thcTauros cogr^arc
non ^ curaremustquo^ princeps cft Mamonatfed .peuraremus thc&uros in coc
llaaluS lo:qao^ princeps ell ille,in quo, ([ut inqt Paulus^ funt oes chelauri
abfco/ diri.ln quos thelauros has inferiores diuidas pmutare debemus.HucufJco
Cancri/ ufcp ad tropicfl Capricorrunilcra quoslimtcej multat fignr^ animaliu
obferuacat fune ab AlIronomis.Et primo Draco ingens/ fle/ xuofo corpore inter
ambas ar(ftos.Ophiuchus,qui 8C ferpetarios didtur^ fupra fcorpioncm.Boote.qui
SC arcflophylax uocatur,pIauflri cuflos depi Ais.Herichthonius eu fua
capra,cuius genua apponunt Geminis,K pe des iuxta Tauri cornua. Cepheus, quem
feptetrionalis dreuius occupat» Cafliopea iuxta latus finuofi Anguis.Et nonpcul
eft Andromeda;86 l'ub jpfa dimidiatus cquus:propctp Cafliopea Perfeus.Sunt C7
Pleiades pene omnibus not3e:Cygnufcp iuxta Cepheum. Eft 6C Aquila ad oriente
fem» fpc(ftaas: Delphinufcp cu ftcliis nouem mularum numero gaudenstunde muficu
lignum didtur.Orion infuper anteT auri ucftigia fulget.Canis tn coeli cdro,poft
cuius cauda Nauis;C7 fub pedibus Orionis Lepus: ad huius pedem ITniftru
Eridanus:SC fub Ariete SCPifdbus cetus.Propeaut Aquariu pifds magnus: pofttp
Scorpionis caudam (acrariumaiite que Centaurus. In parte Auftrali ad Cacru eft
hydra cu fuo coruo in cauda, 6i mulca huiufmodi non line caufa finxit
anciquitas.Qgx animaUa,cum mulca lint,8C natura uaria,in oiftaua fphfra merito
funt colIocata:S( ucra animalia fubiidutur eitqux uaga eft in motu triplid,8C
ftella^ figuris di/ uerfiflima: Quaru numerus licuc foli Deo cognitus dltlic
earum effedhiS drea aucs/animalia/reptilia/pifccs/ exherbas: Quas O fi cum loue
eoo/ uenire feccrimus:no tamen lunt ftelliferi coeli benefido pnuatx. Planetz
enim excquucur ea/qux fuperiores ftellae influunt.Vnde magna concor/ dia
uniufcuiufc^ cu fuo figno/domo/aut triplidtate,8C particularibus ftel lis:A
quibus no minus.q ab errarids procedunt effc Elohim illa omnia fcceriDNcc
prxeereundum eft/ q> ab aquis introducatur produdla auis fupra &dem
coelo^, K non fub ci^o,uc ha/ bet tradudlio noftra:Id enim taxftum eft,ut
inuatur nobis 8C auiu,8C ani/ maliu imagines prius fupra coelos produiftas/q in
terra pullularcnc.uc o5 a terra,fcd a codo,8C a fupramundanis fbndbus fit eorum
origo.Cum fu/ periori coelo igitur non ab re conuenire firdmus am'malia, qux
& fi cum omnibus aliis ab omm'u Auchore proocdunt.per coelum ftelliferu
tamen, tanq per prxdpuum inftrumentum &bricancur.Afldunc edam Mathe/
Matfae» matid/ln primo mobili efle rerum fignorum imagines potioris uinu/
tu/fccundu quas in genituris prognofticancur» , V TONVS Q_VARTVS. LXXVIII
Saccrntant cade poaflime cu Cupadefli mSdo. Caput XXII f. — ■ Vm oiaa p,K unof
ceflcrinnut ab codc dcpedcat/iprTa cor rcf^rait/nccefle dl.DcOpificr.n.lapia
faiptu tft/g, ipfi in telligTOf bp ocm uirtute c^lcdbf ,oia^fpidr,o« imdligcn
dx rpuscodnn: K in fe pmann unica uirtus omnia ihouact Qyo cca (pirita rrpla
orbe terra^ uniuerrum,uiuificans,anics,CC dreu/ Sxiare £»dcns,omnia atringens a
fine ufep ad fine,« difponcs omnia fua / aicer.Qga; fuo loco ladus diilmada
dif^mus. QuxinpardcularicuSacomoconucniant. Cap. XXIIII. Bfolua coucniaia refe
in giie.quo et ip&9t fpes cu fupiorf/ bus c^eniac,pcurramus:ut undiqj aedpe
pofljmus.in qbus opifice laudare aaIeamus.Et ut ab inferioribus copofitis ind
piamus,Ex elcmctis het terra:Ex lapidib* coucniur Saturno qui nigri
Iut:Onichinos,ziazaa,ut color indicat,» effciftus formiculofus ia
gcrtantc.poriflimc cu in fomnis meliores fpus fopiunf.Er ipfi (imul cu
Mercono,» cauda Scorpiois couenit calcedonius.ficut color rubfappby
rinus,fiifcus,K pallidus Jouitihaba^ uero niger,plubcns, 8( liuidus ipm
co(cquun^«Sapores et acetofi,acriorrs,» graucs dus gra/ uc natura
imitanif.Simirr C ea,qux grauiter olenr. In tpibus aut autu/ no,» hyoni
pfida,uendf natus eius,C7 tota polkritas figere debebat tabernacula fua iuxta
fratres nus,86 manus fuas cocra omnea/manufcp ornoni cotra eutQuod totu hucufq;
ad ungue com pletur .Sed ad loue reuatedo/dus eil fpus uitxtqui 8C in oibus
uiuctibus rcperitur,0^ in toto mudano hoc aiali / fi mundu animal uocarc licet.
Ad quefpum coducendu interuenit quom Sol/atc]p Vmus/Oritur.n.a Sole, ic in
aiali acorde,quod Solare e(l.Inh]ndi^qn lupiter ingrate Solis in fe temperat
potcdateiExundacautc/profiuit/tranff^r/prolcm propagat/ K ad uoluptate cuiul^
frafus (efe dibcat/lauentc Venere. Quxr^uraManefufdpiant. Caput XX VL Am
codufimus igne Marti dicatutpan modo d conueniut aduUa S£ acuta omniaifaporcs
acres,66 aman lingua perute tesait cafiodi/eufi>rbii/rafiani,8C fimiliu.
Colores uao fiam md/uiolacd SC purpurd.Ex lapidibus amctfaifi os Maru cu loue
CHcrmctc authorcj) dicatus efiiHabetcp ex Marce unde faueac ca^ pturx fera^iK
uiiflotc reddat in pugna cu cis:8C uigilem fadat:8^ exprr> cu:A loue aut ut
bonu mccUcdtom augeat,fiC pjua menteificut ex Aaron OC Artepbo difeere
pofiumus.Eirde fubiid^ lafpis mubgenustQui hcc a Marte,ut potente reddac.Ted a
Ioue,ut (cbres,K difieperamera expellat: Oad aqua compofidone inducariK in
fopionbus conucnit cu AIramcc. Rnda et Mard capid OlgohEc utnfcp (^docente
Hermete^ xquatur hcllebo^. Marti iteru
euforbiu/armoniacu/laureola/napclus/lcamonra,
86coiceruenenoracalida,excalonsrupabudada.ItcaIliu faduu,uel fyl/ ueftre Cqd
Diofeondes ophiofcoroduyOel claphofcorodum uocaO afcalonia,8C oia huiufmoduquo^
fapor lachrymofos dr. Ex aialibus aut. Equi in pnmis ad bellu
apdllimi/muli/hyrd/hxdi/lupi([ut tdam Auguv ftinus tdhmir^ pardi/ onagri/ 8C
comunitcraialia rapada:8C eda homini io6cfia:ut mufcx/pulices/ 8C
huiufmodi:Scrpentes quotp 6C dracones ue. neno infultaces.Ex mineris
uero/uitru/xs derinu/SC (crro/fiirni/fotnads/ pillnnitj
magifiri/ficbocomaces/chirurgid/conlbres/ macellarii/ milicclt^ o&/qui
pafiim mauordi a Marte dicunt .Ex regionibus ipfi cu Scorpio/ PDit. ne
Pcolemfus fubiidc SyriaKIappadoda/Mctagonite/Comagena/ Mau ritania/86 Getulia/Cu
Ariete autc Bdtania/Gabtia/Germania/ Barfania/ concaua Syrta/Idumfa/lud;a:In
pardculari terras,K gentes armigeras: • Ventos quo^ impetuoros,maxime ex plaga
aquilonah tendentes ad oc/ cafum,C7 oia impctuoia,8( uiolenda.Non quide h^ ex
malitia fiellx fic dceetaendSyfcd ex impau male modcratoiOrigo cni lA a M arte
coclcfii. CA.NTICI PRIMI, tC ec fupccdc(li:clcordiaado ucro a nobis male
rrgulacibus: hinc ipii attri bunn^ Ipolia.rapinf
,pdf,depopularioncs,decfpdocs,8C nefanda omnia, qux uiolentia,8C impetu
pcrpecranf. Sed fi rationis,8C legu freno mode/ ' raretur uis,8t impulfus
illcwmnia hax iuftc coduccrentur. Quxeu Solc/autPhxbococinant. Caput XXVII. 01
media fedem inter planrtas/t»j rex omniu pofiSdet, luce, magnicudinc,uircuce,K
pulchritudine oes excedes oes collu/ firat:8C corequeter ad infrriora oia
dilponcda intetueait.Sed qux pdpuc eius motu fequun^ /inter elementa cft
ignis,intcr metalla Auru/86 aurata oia:Ex cofequenti ca,qux eode colore
hilgent,ta in (loribus.q bpillis/Carbuculus no^ rutil^/Lapis,qui Sobs oculus di
dtur,ligura hab& pupillftexqua lume cmicat.Cbryrolithus/copacius ad ' aurcu
cius colore declinas/hyacinchus/rubnus/balagius/SC buiufinodi au rco/uei rubeo
colore refrrti. Panthaura.uel Patheus lic di(fhis:qa Patherf aiali maculofo
a(Iimilac':Habet.n.qualda nigras,rubeas,palletcs,uirides, ro(cas,purpureas,8C
uarias notulas:hinc counrc C^it Albatus^ tot uircu/ Albo, tcs.quot colores:K
podlhme uidore reddit gdbnteuiut qui eum rcfpicit (utait^ridefolc.Ethuc
AarooeuanthuappcllattAliiaucPanihoaeos; 'i qa oes colotes cotincre uideturdix
herbis multa; reducunt ad SoletSC per ipm ad ilclla;qux Canicularis a
ladnisdnuudicscanicularcs,86fcrucuo/ i A i res pp coniuncfaonc folis cu ca,Qya
Grxei Sirion «aa tw tasxint^ qd dl - lA J arcucio:qa tuc maxima fiedtas clf
:ucl tla» tou mucaca/«/ia/i/ quod t hiare fignificat»}uia tuc bcit hiare
homines. Si canes poadimethe collo/ rara dl io mcdio coe1i:uc Aratus/lgioius/8C
alii mathematici fcnbut. In/ Antf ter folares aut plantas periti conumerat
Ballamu,Palma,Cedru,Lauru, Igmid qux ucnenofa,8C hilgur repellit: SL ex calore
fuo folari algores hyemales no rimecqua 86 uates l’hxbei coronant. Hinc oes
Poetx ipfi eam foli di/ catam pr^icat.Fraxinu quoe^,qux cade uirtutc Phxbea
ucnenoia Ion/ g'usarcct.P(oaia,utnofolu uircus,fed nomeindicat,noquideillam,qua
iofeorides Chelidonia, ucl Cratea, Romani Fabiu,Galli Tona, Acgy/ [)tblcft ptii
Mothon uocan Sed illam,qua Graeci Glycilide,86 Theodorus apud nos Dulcifida, 86
Andqui Ephi^tion dixercmtpoce contra fupprdliones f^|L' Dolitis interioribus
infundat. Ab ea eria in ccdcllibas inripit rc^ fe/ riesiquam Plato cathetum
uocattqua unaquatep rcs,aut caufa alteri con/ nexa, ab ipfadependet, quoulc^
deucnia^ ad fupremam omniu caufam, a qua omnia.Ec hanc feriem ^iam inferiora
fequutur. Conucniunt enim Lapides cum hcrbis,86 ilLe cum animalibus : hacc urro
cum coelis: O illi cum intcliigenciis feparatistSC ifff cum diuinis illis
proprietatibus,aut at/ tribucistde quibus fuo loco difIricmus.Sed in pradend
deucniamus ad ea (]li qua funcjqux a Luna particulariter reguntur.Et primo aqua
tam ma ris qiluuiorum,utmani(dhimcil,eiusrcqui^ motum.SicfiComnia hu/
mida,0'humoresarboru,C7 aoimab'um,maximealbinit albumina ouo/
rum.piaguediaes.fudorcs.luperfluicatts corporum:Et ea, quorum fapot cif parumper
(alfus,y iniipidus:Florefcpalbi,quorum complexio dl &i/ gida,C7 humida.Ex
gmis,li aliquf attribuuntur ri.poallime funt unio/ Dcstqui ex aqua in conchis
(Varrone K experientia teflibus^ genaatur/ Peculiarius in mare occano : Aliqui
tamen drea Boljjhorum Thradum, tC in Archania,86 Britaaia.In regionibus enim
omnibus.quiuis rxequa/ tur ca,qux fuperiora decemunc,peculiarius tamen eidem cu
cancro Pto/ lemaou fubiicic Bithyniam,Phrygiam Cblchim,Numidia,Carchedonia,
Aphryca,Carchagincc^.Ex animalibus quis (ut diximus^ omnia fcquan tur odlauu
coelum, rame (Mcrcurio,T imeeo Locro,alii(q; fapietibus at/ tclfannbus^uxdam
funt Satumia,aliqua Iouialia,alia urro Manialia, Solaria, Vencrea,uel
MercurialiaiLuoaria uero aliqua.C? ab ahquo illo rum fyderum (ut ipH autumant^
fluunt eorum animxtSunt (ut redlius dicamus^ tauorc,auc medio alicuius illorum
materia difpoacnDs, infiin/ dicur anima a formarum datore. Inter qux animalia
Lunaria (ut uider^ uideor^ funt poci(Iime,Canes fidclrs,8C prx caeteris
animatibus domtfti/ dffleue Luna prx exteris planetis, quis inter Mercurulia
animantia co$ 'ii Pia» Vano Ptole. Merah Tinxs. .i J TONVS q.VARTVS. LXXXU
Thcbk Vngx,Croco,bonocok>ri, . M aui.nolxio,rapienrix,8C dxmonum fligae.In
Capricorni fepdmo, uultnr cadens ex natura Venerts/K Mercurii teperata
nimisu]ux pollida Chry folithum,Saturcgiam,Fumum terrae In Aquarii fexto dedmo
cft cauda Capricorni Satumia,8C Mercurialis: Cuius cft Calccdomus.Maiorana,
Ncpita,quf Calamintha didtur Pulegio llmilistlccm grada in caulis,di^ uidarum
augmcntum,atcpmcolumicads dooum.H^c pauca ex Herme/ Idea te,qux ucl nulla fune
rtfpeifta eorum/qux in hac materia poftm adduci: Virtus enim eft in unaquacp
herba/SC lapide: fed maior in ftclla a natura infitauilcraq etiam a fuperiori
fuo unumquodq; inlbius muka libi com^ parac,maximc ucro ab intdiigcndis
pr$(idcndix)s:fcd podflimc a fupee/ macauCitcui omnia
utuca,d:cofttmmacarefpoiMldccofonantia,qtiafem/ ' ^fuum opificem laudant fiiis
hymnis/uo^ conccgtu,prout’inBitanB,auc umbraculo, imbribus.niui,roli,calori,frigoric]p
fubdebatur :qux ifta fignificat fabrica omni trafmutadoni fubietftiuQija no
modo hoies mudi,fcd mudi,C7 pro phani,8C omnifiuia aialia inhabitat:Erat pia
tauic Pt cededis a nullo amplius eradicandastCui pridet no (ine mytU-rto
dicrubica uircus/iicuci BC Dei peepeo plidebac arex/qux tx JIocaca erae ia |jco
illo/q fetus feto^t nucupa^fifed in hoc l^uratiuo heban^ rcmiilio/ nes,C7
domcdica cu Deo colloquiatibi aut in ucro habitaculo ia expiatis itroeu cibus
hetur cu ipo Deo pfcdla unio,8C plena ex omni pec oblettatio. lulTf fune cc
heri fepee lucemz aureaetquz fepte lidera lucetia in fuis orbi bus
repfentarenc-Scd X canddabru Icorfum nominat cu calamis tribus cx ncroif
latere, cugnificans,ad qtf terminan^oes noucnarii: ut fbtim dicemus-Denario
itatp numero,qui oes inkriores numeros c6/ pleditur^diflribuucur cortinac»]ux
oia uelabat drcumarca, O uigcflma odlaua mefura pficieban^tut oia illa ab
Academicis diflnbuta fuo uige/ fimo fepdmo numao codncrent.Tabukc aut clemcta
fignabanttex qbus omnia collantnit numcrus,K propordo utro^q; indicar.
Viccnf.n.cranr, odonarix,8C fenauEt ex clemctis,aqua deferibi^ aT imero locro
in figura icofaedra.i.cx uigid bafibustSC acr odacdrus.i.odono^ feiruuttrrra
uao ex fcx:C7 igms cxquatuor.Q^ denotabat tabuix uicenx,odonx,fenx, collocacx ^
quatuor mudi plagastin qbus efl proportio fcrqualtcra,da> pia
rcrquiterda,quincupla,tripla, Idquitcrda dupla refqualtcra,quah's rfl ;ppordo
elemdo^tut antea tedgimus. Illud quotp aduertedu efl: qux/ li^ tabula habebat
duas incafnaturas : qbus cu binis tabulis libi adia/ oendbus coniungere^dic
quodiibet demendi duas habet qualitates: qbus cu duobus uidnis demeds
conedlatur. Terra-n.bigiditatc cu aquatficd/ tate ucro cu igne colligatur.Eadc
fene extera elementa coucniuc. Et Hcnt Jnxlibatabuia^t ducibus bafibus
firmabatuniic quodliba elementuin uplici mudor^a,corrupdbiIi,vjK
incorrupdbili^C^coelefli.Vtrin^ ante tabuix con edebantur qn dedmus femp upit
duplice namra:S6 numcri,cuius ell finis:8C illius,cuius ell: pdndpiu:
D^ccm.n.hnisdf numcro9:,8C prindpu denano^: Nam cu puenerisad dcce,dicis,unus
dcnarius.duo denarii, fic ddnceps:ut indicat caraiffc/ ves hebrei in fuis
ligaificacioibus numeralibus. Sic dedmus in unoquot^ primario^tgencru fapit
utriuiq; natura.Pnmus.n.nouenarius.freru cor/ Tuptibiliu terminatur in
homineiqoi ex incomipcibili,8£ corruptibili c6/ paginarur.Nouenariusautccelo^
terminatur in ccdu empyreuiqd quia ■materiale, cu cedis couenit : fcd in
dignitate materix cu fupioribus habet 'fymbolu. Ideo in arca,qux cedo^ fabricam
rdignabac,dedma porao.fi coopertoriu erat ex auro»ltcra quippe materia ^ illa
torius arcetqux ia vouc partes ^ut pauloanrc diximus^ paitiebatur.Noue etia
Angclid or/ dines terminant in Chriilu eo^ regetqui C7' Angclo^,SC Dei natura
am/ pledtitur:in que ctterminanfomnia:ut ait AprustQuonia placuit.f.Deo/ ocm
plenitudine habitare facere in eo : 8C in ipfo recodliari,aut recapitu/ lari
oia:ut h« textus graccus.Elxc in fecudo uolumine (opitulate diuina gfa^
explicare conabimur.Et oia tande terminant in illu uei^ dccimu,0' primumtdequo
ite^ Apfus:Eccu ipfo Plato in epiis:aquo oia,in quo oia, & per que oiatSed
inferiores nouenarii per medios, O medii p fupremos : (fb^m Dionyfiu^ uniuntur
cu {pfotcui ois laus,8l cocentus debe^. Hiet» Augn. Paulul Idem Plato Diony. TONVS
Q_VINTVS LXXXIIII Vacoafonantiaiiucniallaprimortun generum repleantur* Tonus
Quintus* Cur uigefimo feptimo numero a Platone liat illa prima de/ feriprio.
Cap. Primu* Qux interualla eiufdc nueri repleri podint.Se qux no. Cap. II. Cur ad maiores numeros reducar hxc ordinatio.
Cap. III. Cur ite^ ad maximos numeros reducatur. Cap.
IIII. Quare in huiuimodi deferiptione Plato uius ilc magis diatonico genere,^
chromadco,8( enharmonico. Cap. V. Qgo mirabili arrificio in prima omnium
creaturaru , qua hebrd mitaaon dicont,contincantar ilii tres nouenarii:qui
uiginrifcptem,cu/ ' bumv} eorum compleant. Cap. VI. Qi}od idc numerus,8C eode
ordine i fuperioribus ntrtnte quadam fuper/ excellenti condneatur. Op. VII.
Quod ex unitate primi refulnt in omnibus cofonantia. Cap. VIII. Qga nota
cptachordum exaratu animat coueniat. Cap. IX* Quomodo tres illi noucnarii
reperiantur in homine. Cap. X* Qtjid iibi ueUnt illx tres pportioncs/mulica/
geometrica/ 8C arithmetica/ quibus 8C anima,8C totus mundus difponitur. Cap. XI. Cur Teptem limitibus/mudi/6C animat negotium
copledlanmr Pythago/ nci,& Academici. Cap.
XII. Quomodo in mundi anima Cmore PIatom*co loquendo^ limitum cotum interualla
repleantur. Cap. XIII* Qjjod ea,qux de cxiftenribus io Tphaeris didta
func.rcriptnrx faerx eoti/ uenircuideantur. Cap. XIIII*.-
QgidpoflitdiddeoomplemcrisiDtcruallo^ trium en/ ncadum. Cap. XV* Quomodo omnia
fuo numero/p6dere/C7 menfura con/ (lirata fint. Cap* XVL Quibus caufis
inteiuenioibus hfc mulriplicia genera co/ ducantur. Cap. XVII. Qgomodo oes i(U
tres noucnarii adhuc codneantur in fuprrmo nomine Dd,dC ab ipfo emanent. Cap.
XVIIL •v. .0' ■; ^ •u» beabph.* o- t. Digiti.- .. «is TONVS Q^VINTVS. LXXXir '
Car ad maiores numeros reducatur hxc 00/ ordinario. Caput IIL T it m*i 7 ^
figura omnia interualla fuis generibus rcpleotur:Nam media interie^ inter.
funt.8 C7'°^l^^^ nobisdeferipas ctrminis,rcf^ccrna5pportioncsin feiqo,
SClonaiadi/ uidcre,oihil amplius negotii hcKtnus:5ed ^a id nullo modo lieri
poceihalia rurfum regula hoc a nobis inutHigandu ell* Cu igitur propofitu fit a
prindpb,dupla proporrione ^«Sis medietati/ bus,V fefqoiotilauis
coardhuT/replereep opus cft,ut iulxluplus terminus, fimul cu duobus
fefquiodlauis.aia fciqaiteitiu beat. Acdpiaf igif tertios numerus ab
unitate,fofm otftuplam proTOrtione &ctt.i.j34:I/Oco uero ii una cd prima
omniu creacuraat/ipfa^t omniu pfinftioncm codnes/qua uocant HW pTOPP/ided
miutron prind/ pem £ade^: quia femp dat ante Eidc Impatoris,iurcp haba
introduc&li benemeritos ad plriida ip(His.Et hunc dicut ipit hebrei loca/
cum hude cu Mofe,8£ i^ eo fubuexide: ut cu opdce loqueref &de ad
fedciQijo^t uerbo^ litterx fuppucatx teddunt Cut patet fdetibus^ 999» Nouc VJ
ccntcnaria.noue denaria,nouc(^ numerostut omniu acatura^t liirouc c5ncidac:Qsa^
itmpUdora explicant p numeros, media p dena/ tios,0C V sT »1W 1 Sene» ■ (
Proeo, Placo Aridoi Adra. Plato .. f Si Cadco. h li;. .. . h k k R rPaulai
TONVS Q^VJNTVS. LXXXIX nos,Cr
extrema, C/ cralSora p centenariosrqui m oa tres nooenarn fanr. Qyx omnia cu in
uerum dedmu termincntur,qui complementu ril om/ nium,m|llcn^u ptrfiduntiqui eft
aleph,de qnodidtur in fine Canrieojj, nOltf ‘pxn . wdcph Cq Tl tcn Tl* .Qua^
littera^ fapputanoCucmani&ilamcft ex/ i Tpy. fTlT 0’0 ipcrds^ reddit
praecifc eandem numerum, qui dl 999sVnde clidunf omnia,qux ex elemcdi uirtute
magni nominis &bri VIIIIi Piito ftr:— >nwl T quia Plato per hoc fuu
cptachordum uidetur tam animae humanx,q mudanf opifidum ddaiberc,ctia quomodo
ipG humana: animxcoaptcd’ perferutandum rft, ubi hoc primo prf rupponit :q> non
c(l numerus,qtus ipfa anima femota ab omnibus corpords lcgibus:unde nec diuidif
, nec prr parces multiplicat. Sed eil numerus fubllantialis,unifbrmis,ad (cipm
c6uerliuus,0‘radona/ lis corporea omnia,C? materialia longo fuperans
interuallo: Cuius pard/ do no efl fecundu materiacnec ab inferionbus, SC
cralIioribus:fcd ab effi/ Procn. dente ea ^inquit Proculus]) proueniens. Ab his
inq per&tfbs re^ omnium menruris,ad quas opifex refpidcs operat,animam
panicur, queadmodu €7 unioerfum hoc ad intelligibilia diuilTc exemplaria. EA
igitur in anima iAe diuiAonis modus
immaterialis,intellc(fh]aLs,impermixtus,aialis fub/ Aandf
perfctfduus/generaduus mukicudinis,quf in iplam ,SC fub ipfa eA, eiufdccp ad
unum ordinem per harmonia collcdbuus : qui diuerfas parces colligittdC impcrmixtxpuricads
caulaexiAcns,c6&renlq;ipA am'mx mul dtudinis confluentem rationu
comunione/ut (it ipla anima f licut docent Timce. Timccus,8C Plato^ardbilis,8C
impardbilis.Na iiCut AriAoteIrs retAe fro Plato ^0 pardbilibus impardbile
quodda,quod eo^ contenduu eAt multo magis in his,qux non foludiuidua, Ad
indiuidua naturam haber^ ~ aliquid impardbile neccile cA eAd^quod femper
mancat:Nam opiAx ipfe fempicemusCut aiunQ fabneator totu quidda unu ante
diuiitonem con> Aicuit anima,8C alia. Nec fempitemus produ(Aor,cu unu
produdt^aliud deAruit in totoajuia n5 perit totalitas dcArutAione.autf dutAione
partiu; fed manet,pardbufc^ ipiis prxeA.No enim panes ance totu produxir.fetl
ipium cotum ance parcca/ndquidcintegrale/rcd efldidalc.inlimul igitur ^ animx
fubAacta totu liabcns partes/ unu,8C muldcudo harmonia mi/ rabili colleiAa: Qga
qui perdpere uoluent, no Aatuat meta fux induArix ad Maihemadeas
fpeculadonesded feipfum ad coucnkntc animalis fub/ Aadx bcum qmaxime exdtatus
eriganS^ rttAa trudna pmiitet cnpbccm elle tocalitacctHanc quide ante ipfas
partes,illam aute ex ipAs pardbus, aliam uero in unaquatp parduro.Sed de
illa.quxeA ante partes tradidit Plato Platoxjux eda in produ^oe pardu minime
abfumit/ed manet: Na qui partes tradit/bonus cAmec copa (Au foluinqtf mali. 6C
no boni cA oAiciu. Permanet igit ipm totu.qd’ ptes pcedic:8C diAbluit id.qif ex
panibus eAe didt conflatu ex noua^ pardu harmonica tone foluds pardbus peritt
Diifoluit .n.q(t in panibus eA Agnatum a Platone p drculos illos.in quos ipiam
alam diuidit. EA igi^ aia unica.tSC muldpicx/unicatc habes io ipib
inKlle(Aua]aalicate aut.se muldtudinc ad infenora tcdes:Et qux in A exi Aes
unica ^.adioA^defccdens diuidit sRutfus ad fereueria coponi^, M ii Digifec
CANTICI PRIMI. 0C reiuifcur pgcis uia DiotiylIaca,8C Apollineatut tagic
Proculus ex ano/ qua theologia Orphd,Hefiodi,Eurij)/dis,0' Aclichylirg in
Eibulis inuol/ ner Jt/qua: a uiris diuinis didiccrant.Eftai. (ut illi docent)
in Archetypo diuinus fol: a quo ois numerofa pulchrttudoyoninirtp decor/ K
couniens harmonia/uitaq) cmananln cuius dextera cft pictas/8C bencficcntiaiSC
in iinidra fcuera punitio.Sed uates iih' genriles aut non perdpientes Dci la/
cramenta/aut occultare ea Ihidcnces, omnia qu* in Tupremo folc uigent/
decantarunt de hoc,qucm oculis corporeis uidemus , fole.Et hunc appcl/ larunt
Phxbum, Apollinem ,Solem,ut fupra tengimus: Quem dicebant gratias gedare in
dextera manutarcum uero, K fa^'ttas in lTninra.lprum quocp uocarunt Bacchum,SC
libeat patrem. Sed iftis omiflis quantum ad pr jffens negotium fpetfbu.uocarunt
ipfum in notfle Dionylium difeerpe/ ccm,8C dilaniantem,C7 ipfummet in reptem
partes difeerptum: Apollinem uero in die componentem/qux difccrpta erant : K
ipfum quotp in feptem partes concifumrSt hocper feptenarium couniente/adeo ut
femper fept^ nario procedat.Qyaproptcr uocabant ipfum feptenarium ducem. Et hic
ex unitate/binario/ac quatemarto refultuxx quibus confurgit bildiapa/
fon/harmonia vj perfedb‘flima: Vnde merito lyram geftare dicitur: C7 har monios
dux. Et bme uitx,di(lbluuonifcp authori feptenarius attribuitur: qui ex primo
impari.f.ternario/C7 ex primo pari,quatcmario vj compo/ nitur.Binarius enim a
Pythagoreis numerus non didi :fed confuHo qux/ dam unitamm.Ex pari igimr,C7
impari tanq ex adb’uo,SC pafliuo gene/ rantur omniatS: eadem uia
didoluunturtfed gno,K uia eft a liipcma ki/ ce,C7 ui uniente: dilToIutio uero
ab infcmis^C^ooide dilaniante . Ideo in ncKde Dionydus difeerpens didtur : In
die autem unietis ApoUo,(ic di/ ^s quafi mala pe]lens:Ide> ueteres ApcUinem
pro Apolline dicebat. Et Athcnienles Alexiacon,{dc(l malorum expullbrcm. Ab
Homero autem VIion/ided (alubritads author ditflus efh In quo etiam rciidet
unitas illa omnia cofonantidima reddens:Qw (i infenoribus indulgens diuiiionem
pari uideatur/a datu amen fuo non diuellitur:fcd difperu colligit, re/ unibQyo
forfitan tendit illud prophericu: Aultres fpiritum eorum(fpiri/ tum inq
uniaris,8C unientem) O deridet ribiipris dimifla omnia. Si aut remittitur
fpiritus ille nitat , 8C unitatis , renouantur/6C recreantur eadetn omnia: cum
a Deo bcncdidlo effidantur : ideo fcquitur : Sit gloria Domini in fmilu:Lmbitur
Dominus in operibus fuisiquado vj ea con/ duxent ad debitum temperamenmm , O
unionem cum fuo prindpio/a quo procederac/uila quippe ab eo ex fcdbli natura
difoederetAb ipib a/ men non dedituuntur: ut diflblua perpetuo maneant: cum
femper adiit unitas illa/qux partes 8C antecedit, 8C fubfequitur ui fua tadem
dilctrpta omnia ad le trahens. Proco. Orphea Helio. Euripu Aefdiy. Pytfaa.
Veteres Athen. Home. PCiL Plato CHRJy STVS. Phto nfl Pytha. Poipa. TONVS
qyiNTWS. xa Quomodo tres illi nouenarii reperiaotur in homine. Caput X. Omo
perfefbflimu (imulach^ mundiexifles illa omnia ,qu^ in magno mudo
glomerantur,cadcm proponioae continet: Et pmmo noucnarium cnenario^in deterion parte,
qua: e(l bi£arium corpustut Plato ancrit:Quo^ utrumq; ex quatuor
elementistCorrupnbile.n.ex quatuor altcrabilibus/ 8C inoM-tuptibile falte pod
refurre(ffa'ont: erit ex elemends nobib'oribus,nequaq corruptioni ob/
noxiis»]ui duo quaterni dant mihi odlotQgibus Cuc copaginatum fit cor pus,C7
uiuaQ ined uiu qoxdam unica:Sit modo illa ainma, qua hebret ided nc^es
uocatuuit fit uitalis fpus/uel ronalis aia fupplens omniu
aitarumuiccstutnouitioresdicut.Exeacu illis o ftuales.utTucp conieikiitts.Et
fiC«ltra q ptnitdc Plato^ ad pardculaHa de Pla» fccnckrc licetdimiccs illos oes
ip(i homini applicabimus.Na ia eo cft uni/ tas:portio vjquacda diuiaicatis:qua
Deu inidligic:SC drcaipni opaair.Ec hxc duplat in daplid incdledhi,agenci,8(
palliuo:quadrupiac io quadra plici ui clcmctara;odhipbt in clinaris (ut
aiuOquadruplidbus deme/ ds.i£x alia parce in crinu uenit per triplice animx
potccia,In noucnariu p noue fcnfui,qnq? corporeos/8Ccxrrifecos/8Cqtuor
inccriorcs:la uigefimu (eptimu auc pgit amplcdlcndo tres ipl^ enn^es cotentas
in homine: in quo ipfe intellenuuu iliace potcncia^/K partium-.red ad mund^u
cptachordum rcucrcamur. Quid libi uelint ille tres proporriones Mutica ,
Gcometrica,K Arith/ mctica/quibus anima 8C totus mudusdiTponi^. Caput VI ipm
hemus a na:8C futhoemus ipm qti lege. A naqppc e(l ^ greflus muldnidinis ab
uno/86 ad cude rcgreirus/qui p tcmariu ipm fiROpi&xakrdpfocatemuSySC
claulus fuma unitas ctl:in mulca auc ab eo^uda/qux altera dicun^/bi/ nanus
difliindi^ :fcd cade oia ad fe reuocado tcmariu copia. Vnitafcp illa
pfdfli(Iima,86 &u(h'flima ctbbioarius uero in&u(his:fcd ternarius coucr
tens mulrirudinc.C^ iple fodix cft aumerus:quo Deus gauda/dedu^ vj ope in
debitu fine cu pft^ fui imaginctln ipro.o.cft unitas illa pfccttifli/ ma
gcncrib/undc pris nome forti^ • Secudus qui binariu £adc in diuinis/ cft filius
genitus/non cn infiuiftustqa non extra illam omnimoda p&dbo/ nem diuinx
elidioaiv^rcd intra dus ambitum cootineif : V ndc nec omnino cft alter ,auc
fccuduVnifi in patboauum in eflcnria cft penitus idcm.Tcr/ dus cft amor
conctftcns parentem cum prole/C? econucrfo.Hinc Cur Py/ Pythfc chagord dicunQ
ubicuq: unum rcpcricur:illud feeeundu eft,S6 genaans: generatu ucro binarius
^,auc (o:udus:led illud qd ucramt^ conctfbcter/ nariu bdt.Nec.n.quiefdtbinarius,86
alter ,doncc per tanartu.i.fi)rmam H reuertanir in primu.Idenritas igi^ omniu
rau exillrotiu in Opifice mu/ fica proportioc (inquit Proculus^ dcclaraif
.Alteritas aut re^ produtfiay Proca*- Arithmcrica:(cd altcricacu unio
Geometrica.Eadc tcrie animx ncgodiun (ut idem Proculus aiQ procedic.eadc
exiftens in fe,multiplcx in poteriis, Idcna 86 renfTbus,fibiipti ite^
collcmetrica qdc fubftariaram comphendte tnulricudinc.fubfiarialclcp unit
proccflus:R.ario.n.unionis fimilitudo cft lurmonicaiqux idratates o^iUatu^
cflmti» in cooneat uaioaem. k TONVS Q_VINTV5. XQI I i I» 0 AtMimedcs aut/qux
alRricates/prifflas«r.me(lias/8£ ultimas in anu copli Plan ttcSC
coiungat.C^ibus rda medietatibus duitates gubernan docet Plato in El^.Na
harmonica medietas iuiKdx itmilitudocil/ maioribus quidc terminis maiore
tribuens ratione/ minoribus aut minorem/ Arithmcdca dans unicui(^/quod feeandu
menfura ax]uale eft^pacc in populis condu/ dt/Geometrica ucro xquado,8C
colligado unionem pftabEt has propor/ Procn« tiones finxere andqui nates
C^acco^tCut He(iodus,6C alii (icut ipfc Procu yjtSot meminit^ fiudeXhemidis
fflias^ux omniu potedas/uirefep condnen & c(l numen eo^,qux Eu funttNam Eu
grxee «lutr^eiafif Elix Eunomia Dice,Irene:Eunomix Emulachru cft Geometrica
medietas: qux e(l quafi bona unione conducens.Irenes Arithmedca,quxCut
diximus^d pacem Mardt dedudt:Na pax Graece f’/^«,ide(l irene did^.Hinc Mardanus
iurecoo/ fultus^eos/qui difdplinx public^,8C corrigedis moribus prfEdebaotunr/
Irenarchas appdIabat«Dice aut in muEca reprxfcntaf :qua declarat idey dtas,8C
iudida aequale fecudu digm‘tatem con(d]uens.Et unaquxq: ligar, . K uindt/Mulica
in idedtate prindpii/Arithmedea in xquali didribudo/ ne/Geometrica in unione cu
prindpio,a qno proceflcrunt.Hinc T imoeus has propordones uincula nominauitt Hx
igit medietates per tota mudi, 66 animx penetrat Tubdandatunacp ipEun ex multis
effidont uaria^ for/ dtx fpecic^ colligaduas/uniduafcp uires. Cu aut tres Ent
hxiGeomctrica quide omne/quod ad fubdanda in ipiis animis, O* rebus
atdnet,collgatt Na fubdanda una eft rado.qux per omnia comeat
condnn/copledtefc^ omma/prima,media,6C uldmatqueadmodum ipfa Geometrica
medietas uoa/C7 eade eft rado per tres penitus comeans terminostHarmonica aut
omnem idendtatem anima^ diuiEim extremis ipEs radonu comunitate,
cognatacpcopuladonc tribuit. Qux inqidedtas in uniucrfalibusqdecoio ribus longe
euidendus cemif :ln pardeu laribus ucro minus,8C obfcurins. Arithmcdca aut
alteritate colliganuariuc^ aix 86 rei jpccflu’.86 hf c maio/ ribusqde fecudu
ordine minus incft:minoribus ucro magis:Dnatur.n.in pardcularib*alteritas:iicut
idetiras in uniucrralibos,mtEoribur Tioice. Uon M iiii tha^na 86 Academia*.
Cap. Xll» irumcftlimaeo,86 Platoni ipfum xmulad anima Teptem E/ mitibns
c6ploffa':In primo prxponcndo unitate ,tanq ipEus aatmx Eiprcmuiquo io opiEcc
fumma unitatem condaena l DigitizeclL ~^Ok k- CANTICI PRIMI. idem fit cu
eo:quia omnia in uerbo j^xiftentia/idcm erat cu ipfo ucrbtr.nt dicutTheologi
noilri.Sed Orpheu imicantcs,dia'mus,q> aia in inttlle(ila Orph&’ primo
fuu coUocac caput.5ecudus limcs,qui dupla proportionem ad prt ma
contina„pgrcllutn innuit ipfius animx a Deo.Tatius uiro rgrcfium ad eunde.
Q^tus autc egrefium a TapTa/ut drea alia peragenda uerfe^. Quintus
retroceflione ad fele/ita,q> proceilus a Tapia anecA^r progrcl/
(iii,qucfadtabco,qcandcpcedic:cj'rcgrelIusadl'eip(kn a regreilu fui/ ipfius ad
peedenic ipfam opificem dependeat. Vltimi uero limucs,qui ex folidis conlhtuunc
,coaucriioaem docent corpo^,quibos annedbtur ip(a anima/Corpoi;: dixi/quia
mundus ex bifiuio corpore coafht,incorrupti/
bili,8Ccoelclii:8Ccorruptibib,8C&culento:Pari(^ modo/ut pafidta mudi
imaginem codneat/homo ex bifiuio corpore pcrfidf/fccundum Platoni/ Pjatom.’
COS/cicmeotari,8C cotlelIi:Elemeatarcauc,pcr cubum,aut foiidum binarii qui
maceria fignac/Codcdc uero per cubu ternarii denotatur. Ita^ mun/ di
harmoniam^illa qux ell in mencc,8C anima, 8C coco homine conlequi^ : ut
plfrifcp lods ab Academids habef,maxime Proculo:fcd hic dicit mu / Acade. dum
decem modis harmonix parddpemunimam uero quadrifiiriam.Ec Procn. queadmodum
ipla unicas quaternarii dl cau(a:hic aut denarii: fic incellc dlualis harmonu
animalem cffidcthfc aut (difibile.Hinc dicunt Hebrci, ex rccondiiillimis iplbfc
arcanis,animam ex magno Dd nomine quacuor litterarum proccdere,muadum autem
totum ex decem auumcrationibus proucnirc,8C rcgi:Sed a tribus fupremis iu(lu,a
feptem uero reliquis exe/ cuiionediinc uocanc has lcptem,annumcrationes
&bricx.Sccuodu Uacf nnicacem (ut Syriauo placet_) perfoflus,8C totus mundus
reprxfcntatur. gyriji. Secundu binarium autem multitudo in iplb innuitur, at
harmonica medietas oem animx colligit idcriutem:coe/ leftibufqp infeparabilem
tribuit comunione, maioribus quide drculis ma iores mocus,minofibus autem
minores mocusdinribuens:Celcrius.n.mo ucncjr,qux codnent,q qux cocinmcur.Sic 8C
clementis fubtilioribus,te/ ■uioribulcp maiores.dC uclodores motus.craflioribus
aut minores,8( tar iio€ts,0 cofequenter infmoresgradus.in quibus refulcam
confonanciae ilLe uarix,di(lribuic. Etqueadmodum dux mrdietates.harmonica yj.C
Arithmerica,uniuerfum io duo diui(erunt:(ic fefquiterdx,C7 felqualterai radones
coafhcucrunc parricularc mundi omatu:Et in exemplum addu/ , cut diuina genera
anima9t,d(mones,K parriculares aiasrona)cs,qbusre/ . plentur fphxrx.Ec dicunt
(maxime Proculus^iuina genera tota fc totis prio^t gcii partidparctD^ones uero
(non illos quos diabolos uocamus: . fed imclligctias.qida cedeftes 8( lapietts^
(ic toco^ panidpare aiuc,n6 tu.^ CANTICI PRIMI flia tota fupiara/ei ali^ j
fufcipe nequeunt proprietates dioinoji geac9t.i.fupna^ inteiligcntia^t^aut
annumeradonua^oz funt in Arcbety/ pa.Pardcularia aut gaiera,animx y j nodrx
ronales fupio^t panidpanc, non tn remptfcd pardbiliter,0' pro tpc. ideo no
aiiidue/ed tnulta inta/ capedine homo rpeculatur multiplr a crafliori materia /
cui alligatus Af prxpeditus. Anima aut illa uniualalis haba ho^e omniu rones:
qa in oa diHiifa omnia repla, C? uiuiheat: Idc de anima noflra Taprema did pou
qua Aridotelcs inteUedlu agentc,Plodnus intelleiflu abfolute, lohanes Iu cem,
Augultinos poixione bpiore uocanfcd Mofes pto quo nos habemus fpiraculu uiixtin
textu autc habrf uita^tqa illud fupremu Cquocucp nok uocaur^ uiuit fupiori
uita,& inferioribus cade coicattCu quo 1? unif aia nra rSnalis Cqua
Academid pardcularc dicuQ tunc fexfm TnTmrgidu mente adipifdt tC? fendt uirtute
ammx illius fupioristut cu T ado hUo diddrens ait:Quicunlauic,du mataia
informari iuditad qua Icmads ppordone habebat* Qradruplauit aut.du in elemaa
diilindbi effodittqux o 7t U li RCHRJ' STVS. Pytha. AAion* Qsod ca,qu* dc
cxiftctibus in fptmis didb funt,fcriptur« lacrf ccn umirc uidcantur. XIllI. Hc
miretur quifpia fi P^agorri.CT Academici fph*ras te/ plaas dicant intelliged/s,
8C animabus in dfdcm locaDs,cu O in facroeloquio a MofcditfHJ
fir.C6plitifuntcceli,cr’oif exerdtus eorumtpro quo nos habemus.omatus eo^^
Exerd tus.n.a mi itix codeftes intelLgetif funt.fiC fbrmx intcUciftuales:qujc
(ue ipfo^t codo^t ornatus pulcherrimus; Nam per has formas.quas Tlato cu Mofc
exercitus cado?; uocat , fphxrx codeftes Cait Proculus^ ornantur. Ideo has
Euripides.se poft eu multi dixerut domidlia.se atria efie Deo9t ideft mentiu
codeftiu. Qgjc autem.Si quot fint in cedis fbrmx 8C intellc/ (flus ab ipfo Deo
fiimmo dilhntfb, folus ille nouit, qui numcra't muldcu/ dinem (Iclla^t Cut
canit P&lmographus) V omnibus ds nomina uocat. Nomina quippe uocat non
corporalium ftella^-.fcd intelligentuR: prffi/ dendum:ut nonulli fapientes
expoour.Vnicui^ enim orbi, unam (altem intelligcnda tota fchola (apeutu.cdam
Peripatedeo^t afiignar.Sed 6L eu unaquxcp Itella fuam habeat uim,6C influxu in
inferioramccciTe cftait SC ipbi fua habeat pr atfidemc inteiligeadatqux uim
co&rac,ut agancu opey rado a puro corpore prouenirc minime poffit. De
animabus autc noflris rcftat difficolcas:C7 apud mulcosridiculu
exi(fa'marctur:q> ipfx animx in fphacris collocent .Nec tameextraneu uidci’
(aneintelligoibus. Decanta runt.n.cda catholid aliq non mediocris ingenii aias
humanas ad fphxrai narias fubueiaasiQuod no de corporeis fphxris tifimo
intelligendum cft; (d de illis (iipramudaois rotis,ad quas reuertun^ animxtput
ab ds pro / cdTeruKut in (ecreriori Theok^ia hebreojt plenillime tradif.Et iftx
funt/ nulli dobium/manfiones uartx.SC multx in domo Patristut fummaVeri/ tas
intooa^Trafitu aut eas fiteere Pythagord autumandu defcendut per eas
intelligenrias.s: fphacrasad quas rcucrnintur pfe iUueufcp pgit:ut a rubigi/ h
ne, C7 ab extrands affedtibus nodatus animus purus pollit cognato, ^ 0 pared p
adhfrere/ipmcj cotcplari.Qgod exerta uocc admoiia ffimaVe/ ritas diccstBead
mudo cordetqm ipfi Deu uidcbut.In quo ct,tanq in ar/ cfaiuo,K idea^t fonte oes
rey gradus di(tindte,ec clare pdperc’ poflint co/ ft Y VS. gnidoe illa,qua
Augulfanus matudna uocan C podea defccdere ad ea co gnidonc re^ in (d'piisu]ux
ab eode uefpdna nominatur.Qua nedu Bto^t t amtnx,fed 6C no plene a corporibus
abfolutx potiuntur inextali,8C mnis quoda exce(lu,ultraqpada£ hac caligine
obtenebra» humana codido: _ Aut edtxfti funt diuinis oraculis:(icut dc Abraha
magno Pauiarcha coie tdare podumos ex libro de formadone,ab co (ut afferif^
copilatotubi ex conoads p litteras nominu rc^ ia idiomate hebraico,C/ p
reuoludones, K pmutatoes ea9t,pc^ numeros ab ds c6iignatos:8C pudbturas.at^
acce IUS tauit rc^ quidaicatcs,0,coucotu ca^t mirando quoda ardfido,podus n6ccplando,5
exprimedo.ldeo bc rem nodra^fequatnur. C^o oia mo
numero/podere/flC mefura codituta fidt. Cap. XVL Od^ igitur pknam rerum
conuenimdaro defcTibere nequi/ mus,mcthapboricos fertnonts.C a rebus
inhtioribus mu/ matos proG^uemurtQui quaois uarii Depius uideatur,mul/
tot&a lami cbucniut in fontcndauiui ia uerbis difaepantci^ CANTICI PRIMI
aot extranei judicantur. Qs«I enim fapiens innuit per nomeru, pondus, O m en
furam f Plato deferibie per numeros ,figuras,aK5 folida : Numeris narp
ligniticare uoluit formas rcru rpcdiicas: quas etiam Ariftottlcs nu/ itieris
comparauit; Per menfuras uao uires unicuieprei pradfitas indicat: de quibus eda
fummaVeritas in euangelio loquitur dicens: Vnicuiqt de/ dic Iccundum propriam
mcnfuram.ideft fcdm id quod unicui^ menfura tu cft ab illis Archetypi
mcnfuris.qux omnia iurtillimo examine metiun turtPcr folida aatem.re^t pondera
deprehendi/atep grauia elemenca,quac nos femper ad ima dcducunttauc reru
inclinationes , qu* quafi pondera, fiuc in bonum ,fiuc in malu trahut.K impellunt.
Hinc Auguftinus amo/ rem pondus nuncupat dicens: Pondus meum amor meus,illuc
feror ,ubi amo. iterum per numeros mediu arithmcticu defignatur. Per dimenfio/
ncs,arc| mcnluras medium geometricu. Per pondera autem mediu mo ti STVS. i
Auga. I V - i ■a : i i ;*»' I I I I I I i I XCVI TONVS q^VINTVS harmonica
/nflrumeca hurufinodi condnn/s caufis coaptare (luducrint» ^Tcrc.
Prifci.n.clcm«o9t numero cotenri, M creurio inudore, quatuor habuere Wico.
noruoKuc Nicomachus tft auchor,quo^ Hypate terra^Parhypate aqua. Nete
igne.Paranctc aere reffgnare uoluerut. Qui numerus ipfis (aris fiiit nf^ ad
Orphei tcpora.Ec qa tnum &dle exitu pbet addere uolcndbus Oiore. polteri
bdle ultra pgrefli lunr.Na qnta chorda Chorebus re» lydojt adi Hyag.
iunxitiSexta HyagoisPhryx:SeprimaTcrpaderLefbiusinuenicsfcptc T crpa. plancta^i
numero pquauir.Et huius fepcenarii hbra^ grauiorc,6C tardio/ rem gt^ Satumo/8C
tardiflfimo in motu attribucruc.Sicrcliqua^i una/ quacp luo ordine planctis
coax]uaruc.Po(leriores aut adhuc ulterius funt Lycaoa pgrdli:Lycaou.n.ortaua
addidit. Prophralbus uero Periotes nonaiuc co Prophf. cetu noae rphxra9t
rdiraaret/aut primp,«ieadis qua dcfcripiimuE.ERM Efbiac* cus autc
G>lophonius/dcdma appofuit:T imotheus Milciius undedmi. Ttmoc. E qux
dtlignac caulas cogredientes ad copolitu illud conductndu.Et qa in unoquoq;
&/ briticio fupemina aliqd clemctu .aliquis planeta.K alk^d (ignu.opinanf
unuquodtp ntc denominatu :qn eSponie nomen ex tribus Itis denotand/ bus illas
tres fupeminetes caulast^icty allerut aliqui Ada cognouilk.qd nome unioiiqi rei
accomodatu imponera. ^ed qa corpora ablip uita.K anima mortua funr.CT^
impfolbaihiiic Ins illis.certa.fiC accocnodata addi/ . derut puni5ta.(;iux
ficut lateris lUis pllant.quo proteranturtK quodamo , uiaanr.iic p ipla ddignare
uolunt uita tc^ copolita^e. Ht qa omnia cma/ nant.SC iiicrcmcta fufdpiut a
fupramudanis fontibus.ab iplilcp lonp de/ pendet.uolucrut et p accentus
luprapolitos Iris illis ddignare fontes, ca/ nales.ac influxus illos a denis
numinibus.uel fonbbus pxdctes. Qui de/ narius numerus,(i iungatur cu illis
uigihnduobus.trigintaduo conflituic. Hinc Abraha doces de mudi gcnitura,ac(^ de
codnna formanone.SC c6/ poddonc ipltus inquinln trigintaduabus Icmiris liqMCtix
Deus Bddidhis fuu mundu creauittQuauis hoc ditium interpretan poibmus de
triginta duobus gradibus intcllcdtualibus.Scd qilequtmes negodu noflru cxpli/
cabimus.qd (ibi uclitillequarcrnarius:quo/ji/exceditnup numeratu nu/
me^i/iStquo monochordu mundi dcclarauimus complci(j,8C repletu fua unica oita
nofh-a diminata traductio habet: In die qua erauit Deua terram,8C c^um.ld
n>obfcruandum dbquoniam cum unuquodcp in fa/ brica hac mundana produdhim
enarretur fub nomine Elohim,(blumcdo introducit opifex.Scd dum repetit
coplemcnta.K confummaiioncs reru dercribit,(7mul cu tlohim introdudeur
tetragramos* Quando eoa dtfeti/ bit hominis fjbricamtqui e(I todusmudi
perfictfhim uinculu,K pulcher/ rlmum Dei opus,prf exteris diuinitaie repletum/
quadrilirrn^ iimul cum Elohim introducitur pUrmatoitclum dicit:Et formauic 0*117^
rnn’Ado/ nai Elohim hominem puluerem de terra. Hic nicf quaternarius cil, tanq
(bns,a quo nrdu quatuor elemttaria flumina C fleut alibi explicabimus ')
emanant, fed cria quxcucp ex ris,in quacucp nota reperiantur, compoiita
funttiicuri ex quaternario numerali.tanq ex radice,8C hindamento omnis otimaus
pullulare comprobatun ut patet per arithmeticas drducfboncst Qui tamen
quaternarius in diuinisquatemitate non conflituiocu nunq ab unitate
diuinicatisdilccdar.Etcu fit fons, 9C origo totius harmonix,8C cuiufuis
pulchritudinis/ ideo in Archetypo peipua fede,(ecudu Hebreoji Thcologia.obtinet
in T ipherenQue^ pulchritudine,gloria,maie/ flacc,omnimoda pfeiftioae.K
c^mariflima cofonatia importat, a nobis miuime expircflibile.Benc igif imrodudt
in mudano monochordo, tan^ ttiuilicins,K omans,ille a quo omnis uita,C7’
pulchritudo. Quomodo omnes ifli tres nouenarii adhuc conrineantur in fopreuio
nomine Dd,C7 ab iplb emanent* XVI II. Ed ut uf(p ad primum,K fupremum
confemdamus prind/ pium, ultra quod non datur accellus.adumbrabimus quan/ to
myflerio , quabue racramento,illi tres nouenarii, fluccu/ bus trraarii
ruperccdeflis, a quo totus cubus rerum aeau^i I cfcendit.continea^ in fupremo
Dd nominetfiC in ruperexcatlfa Dd men/ fura:cui illud nomen attribmc :fiC inde emanant
omnia,qux in illo lineari quadrato,(iuc (upfidali,8C cubo coiinenf:Ab
illa.n.fuprema mcnhira.K Mte ommu cmanationuCque Ht brd CoronS fuprriore.O’
nos/Chrifto docente/Patrem uocamus) primo emanat filiustqui ab Htbrds,8t a no/
bis rapientia uocatunEt ab utroc^ rpiritus produd^:qui primum,8C ueru ternarium
perfidt.Nec,quia ad ternarium pcruoiit, eflma tft prima illa unitas,K
infeecundadmmo fixeundiflitna tota crinitas fuit; 6C, ternarium Tuum quadrans
nouem choros Angclo^tproduxinaccp iterum quadrans nouem oceIos Etbricauit.Et
per iteratam quadraturam, nouenarium rctfi inlviorum cduxinEx quibus noumariis
cubus rcrulrat zr-ultra quem no extenditur tcrnarius.Iddrcoad illum cubum
dcacnims,ultranon rfl pro grefliistcum numerus fuapte natura.cum in logum/lacum/profundumqc
(teacrit, ulcrrins extendi nequeat. Sed/quta omnis grneraos prius dl iHa I .
Digiti---: * .1' CANTICI PR.IML genitura fcccundus/ut innueretur feeeuditas hxc
in Pacre,0' in rupremo lontc pra:tuifle,nomm iibi ucndicauic.quod utruc^ cubum
ternarii ron rerpondet iIK',a quo Ale productus eft:Qyi io fonte illo Tupremo
exiAms,tanq idea, te prindpium pullulatiuu.nunq ab uniratcrec^ic.Quod nemen
labraiy eo Urmonc hoc ipCiiin eft il VW «hieh aller ehich/Quod nos tra duiffu
habemus/bgo fum/q fum« Q^a^ littera^t numerus, (i fuppute^ in prima diiftione
eu lecuda:0( ite^ in fecuda eu tertiatutrobiq) (ixudum c5 putatione numeri
maioris in diifrionc mcdia,a7iTeddittSiquidem utruqt n*nK '11/pHat aut/6/Na K
dat unu/gf/j *) uero,t/q (imul iudfa’ coili^ tuuc/6.bc is numerus cu/ti/rcddic
i7i Ecceigi^ quo/rr/in illo nomine bi^ &rix reperiund' :uc denoteif O ille
numerus diuinus,q nuq ab unitate di/ fcedens eft idea,6C tbns nutnero^:K ille
creatura^t.q io generibus reat di/ ftinguid',8C numeraf .Et no line myfterio
gtminus/z7/conncdti^ p illa di/ dhonc afttftqux apud nos rcladuu importat/quod
eft/q. Per qua relario/ DC,aut in qua coiugund' lUi duo oumeri:S6 exprimit C09:
c6iu(^b:itcuri p rel^ones indicant oa opationes , quas Deus habet ad intra/SC
ad extnu Na fummus dotftor Qinftus Iefus,du rxpUeare uoluit illas (iuftiflimas
p / fonas ;pdaftac.5iii>iliter,du regit,atcp ordinat ipm mundu,didtur
reiftor, te gubernatoruic p regime,SC gube^tionc coiugi^ nobifeu: licut 8C per
creatioae,qn creauic.aut j)duxic.5icdmitpfcmp repies Deu agrre,6C co ii^
nobileu p relarioncs quafdatqux an Itnt realcs,uel rones.ut difputa^ a
Theologis.no (it cotdio ad pfens.Et du eria re ipia fefe in nobis no mo/ do per
gratia.fed meliori modo diftundit.ex ifta diftu(!onerefultae relatio replentis
ad repletu. No mi^t igi^ ft eria ille bifiirius numerus,Z7,reIatiuo
coplc(ftic':quod tn in Deo abfolutiflimu quodda eft,multo plura,multoQgod
prindpiu, K finis rc^c cii ipTe Deustficuc p litteras ipfius fuprenii nominis
indicac'.Na ibi ^ prindpiu littcraqt:86 unitate i^nificatxjuz prindpiu
numrroijt cft.Et */iod,qux deoariu.O' coplementu aamero^importat.Et fic ifbc
dux Iit/ tene denot» ipfum nominatu cfle prindpiu,C7 fine rcru omniu. Interce/,
duc quocpduo/nn'he:qua9t prima mediat ker unitatc,K dcnariu>indicas prima
rc^ creauw (ixtura,qux in mete Dd fit.emanatcm a primo pnnd pio (ignificato
p,K, Alcph,Kccdde m ultimu fine indicatu p,»,iod.Aliud aero,n,qux e(l ultima
Lra,tam ilHus fupremi nominis.q trtragrami.cxpli cacionc re^ innuit in genere
^prio.ldeo dicut Hebrei Deu Eibricaflc mu du/|,he.In primo qdc ^uxit in mdxtin
fecudo uero cxplicauit in pro/ pnas formatae tamc lege/ut res in fccuda ,pdu
numerari uiden^,oa illi numeriT ctragrainf,^Iut/z^'reducun^ in/K^ux Lttera unu
importat:9C figurat cx/1/uautqux Jitiera/^Alat in numero: 8C. ex
duobus/'Viod:quo^ quodlibet dat deoetOgi denarii funui iundti red/: dut,to:Qgi
numerus fimul cu illis/tf/c6(rituut/i£/ A qua lia/ /indpiuoc £eri oia diuina
nomina oelebrioraK]ux funt n|(.Et fimiliatO' potillime illud fupremii nome.cuius
pmdprfieft ftipraro/Kdlcphxjuod cria fignificat mille,finc/V},8C terminu omniu
numcro9e,decadu,St cete/ nario^dnues illud qd cft prindpiu,8C finis omniu,e(lc
penitus unu:Deus igi^ unicosinrdproexifttc,K ctiadiifiilusfnffialtigenas
crcaturas,ficut nnu diffimdif m oes numcros,nuq difcedit ob unitate ipfi
ppria,8C pecu/ liaritinnno cxhac unitate oaeboraasmudani Enharmonii in unu
coUi/ gcs,cqMTatas,K codnnasreddir.Naficutiti ma(ieauocali([uc Boetius do
cet^harmonia,6C cofonatiacftparia,dirpari&^ uocn,in unu redadk eoo
cordia/pari modo in Enbarmonio machinx hnius,harmonia K epiboada. cft
pariu,diipariu(^ gene^,rpecic^,06 indmidiso^t in unu rrdada eotuie/ niettatln
illo qppe uno,aqnooismuldtudocmanattruftecaf /regi^/K pcr> fijndiif :fictit
ab unico foleeolluftranc ofa dotnidlix', K Tpatia no impedi/ taiUins
hemi(phfrii,in quo cft.Et ficut unu colligic omnes numeros/ po(b quadratu primi
numeri in dcnaiiu,8C poft tot dnarios,quot numeri limi: N ti Oigitizcd CANTICI
PRIMI. r Io quadrato Rmarii,colligit ipibs dmarios i uou cncnanu:^^ dmic^ rna/
maatis tot ccntenariis.quoc numeri, OC dcnarii,colligic oia in millinariut quod
(tgnificaf pa (( alephiQux littera in lincis,qbus forma ^caraifter, copreh^it
Cut diximus^ oes oumeros littrra^t mragrami:Qva9! qliba non fioe magoo
(acrameto importat numeru drculareuidco ut oc nume ri illi iioc citcularcs:^ o^
numeri drcularcs in eifdc liuetis coprchdlaoft Qyi (untquinarius.feaarius.K
denariustEt quinarius denoue p litteram n.hctScnarius p/1/uau:Deaarius uero
p/*/iod:Qyi Itnguli numtri,CC oH iimul,ucram illa fphacra incdligibilc,Deu f
prie iignidcattq H. omnibus rebus ab eo produiflis iiiu iplius iimulachru dedit
in drculoiut redite co nen^ coplcto mudi curTu,ad id,a quo procclicrur. Aliud
quotf lacramc/ tu,quod in dfdc litttns codnc{ ,ch(mida e(l ' ToousjScxtus. De
modo ptootdendi , & concordia generali hominis cum __ mudo maiori, 86
Arehetyl». : a Op. Primuf Qnod Homo imitet mudu in tigura drculati. Cap. 11. De
Propordonemenfurarum in homine. Cap. IIL DeCofonadamdiro^c/SCluieamdo^dusadinuioe.
Cap. IIIL QgodobuKludancurinhomkxrcrmogencralis. Op. V. Q^ntaelcgwaclcoieta in
hoc homine reptant* Op. 'VI. Qdd in ipfo homine clemcrisrefpondcat. Op. VII. Ex
copofios cu quibus lapides conucniant. . .. Op. . VllI. et^meS. TONVS SEXTVS. xox Qgibns rerpoodcanc
metalla. Qgibus condnant quadam mixta miaeralia miraa/ doardiicjo. Cum quibas
plantx uircfcant,8C uegonie. Animales codidones in homine oiuere oibus patet.
Qgid de tranlmigranone animae humanae in bcihas fenferint annqui:& qux fit rei
uctitas. Qjnd de pardcularibus trafmutarionibus mna caat fonanda cum noilris
depofuerint externi. Omnia condneri in homine (aero atdficio deferibit Moles in
arca Noe. Cur animalia immunda bina ex utroc^ fexu^munda autem fepeena in orcam
dicannir introduidoncm podra in animanda qufcut^ tribuitiarooenita/ ds locu
omnibus ddinis coalitum ad eius uolupeate plantauit: foriam iu/ cundilSma
dcdiriAtc^ omnia,taq Icgidmo haeredi, eius donauit arbitrio: unica tantum
arbore cxccpu: ut indie fuperiore Dominu recognofetret: in hoc enim tanq in
propria forma(]inqait Mercurius, fiC Salomon^deli/ MertO^ riabat . Sed 6C ipQtm
Eabricans,rolenilfimo acocrlito collegio,aut Gui(difli mxTrinitads.utcatholiri
dicuntuutliuKdo^ Angelo^,ut nonnulli he/ breorum autumanc (Tue rupramundano^i
numinu,aut meoTurarum re^t. ftrienda^t ^quas ideas dicere pofTumus (imul cum
attribuds,SC perfonis^ ut fecredores Theologi allriuttcxordio quodam
prxmilIb,non folo iudii/ fcd propriis manibus, C7 uirtute eum plafmauir. Qyod
obferuans fapim/ dlfimus Mofes Iongiori,8C celebriori fermonc hominis opihrium
narrati Mofia Bis cm'm rius formadonem repedt/nue aeatum,nunc faidum/nuc fpira/
tu in nares dus fpiraculu uita^.no (toe myderio exarans dilfancde omnia, qux ab
ArdfTce circa eu geda func,depromit:Cxcera quotp ad cude perd ueda folcnitiima
cnarradoe dilIait.Mcrito itacp opifcx,8t (aiptor hokm ota diligeda
j>fequua^/cum ia eo tou naturx uis,8C oumc fublimiflimd; s TONVS SEXTVS.
A^azcl & ooDocatu/ ut dicat fapiens ille faracenus AFgazel: Ad copofidonc
hcb I oeniens natura odlauir/ca^ nihil honoradus coponcndu pf manibus ha/
bcns.In ipfo enim codufa eft(Galeno reilc^mnis fapi«iaAiltra qua non
rcpcnZ/fraCut rcdtius dicamus])no excogitat a nobis>Coenofccbac infu/ per in
terris folu homine uirnitc,8( fupema e(Ie culniru/ioro ipfum ea di Ugenda
Gd>ricauitfempcr finis in redteagetibus ini/ L dis cofimilis eft.Stabat
igiif circulus rerum acata^t apcrtus/quoufif hoie cum uerbo um'to,illa duo
daudactur extrema: Quod podflimc fedt lUe, I qui dixit: Ego fum « CT* •• Et
ficutT rinitas illa diuina una includit efien/ Plao da/fic tres iid mundi unico
concludunt drcoIo:De quo ampliilime Plato Proco» Phjdro/ Et pod eu Proculus in
de uods 86 pedbus fumadm tradiuls enim ainCrcuIi gyru queda creata effidut a
Deo indpicnda,86 in ipfum delinenda Deu:Omm'a.n.in ipfo manct/C^ ad eudem
c6aatunt»]ua co/ Iniwii. aerfione fecundu pcrfedlncem trinitate habcnt.Hos
tnnos mudos Ioha/ ncscSmcmoratdicatIn mudoerat,86 mudus per ipfum fiufhised,8C
mu dus eu non cognouin Vocat omnes mundosAit idc omnium efie declaret:
Omnia»ni(uat,8C efie habet coicatu ab illo/qui dixinQui cfi/mifit me ad aos:Eos
tn difiinguitnit 8C difi&rcnda inter cos efie demofirettAlter m eft
alterius fimulachrii: Mudus.n.que habitamus/fimulachru Dd condnett 8C homo
mudi,8C Archetypi habet imaginc:Hic(p efi hoi cu utnxp cocor dia»Scd indpiamns
a coucnicda,qua haba p corpus cu fabrica ifta mu/ dana^ut a uifibiUbus ad
inuifibilia debito ordine cofccndamus» Qi]od Homo imitetur mundum in figura
drculari» Cap» II* Ik ■iiiiHl lapientu/q> inferiora femper fuperiora xmu/ '
lanturadeo/ut fi fieri polld,eda fupemi confequerent per/ fetlioacm:(di cu id
fieri nequeat/altcru alterius typum pro/ fequitur.Hinc metalla plama^t/K
planta/Zoophyd, 8t htK Phron* aaimaUs/animal aute hominis/C7 homo Dei
fimulachrom habettot docet Cooau PlatonicuEodem curlii Cioquit Boedus;) tqms
aniictnio^ menfura,8( illa N iiif DiqlBzedb'. CANTICI PRIMI. Dei (tcrnitamn, K
totam (imul plcoicudincm tmicaninQuam cu fquare non poiliac/;x tota limul
plenitudine in fuccellioocm, C7 illud cx immo/ bilitate dcdinat ad motum.
Imitatur enim ignis hic elemaitaris pboe/ bcam luccm,C7 illam diuina S(
ioaccellibilemt^cd quanto Sol a luce fu/ prema deiidc , canto hax dementaris a
folariiii comparatio cum infinitis perminitur. C3mnia igitur inferiora fuprema
imitantur, etiam fumnuun opificem: qui merito /Vrchetypus dicitur, quali primus
omnium typus, prindpatumif in omnibus tenens,immo omnium imaginum, qme in in/
ferioribus conlpiduntur idea exiRens,ea quat magis ipli acccdunt,pcrfit/ «ftiusadimilat.
Cum igitur Deus fit intelligibibs fphxra,C7 mundus hic cocum fe prxbcat in
fphacrica figura cofpiacdum.homo etiam, qui inter Deum , mundumcp hunc medium
tcncc,cadem figura terminati nccelie eil : SC imitari intdleiflualcm illam
fphacram m atuma/iimfibilem utro ia corpore: ut hax prxfcns pi/ (^hira docere
pocdl : A cuius umbilico fecundu aliquos, frd a pedine^Cut ucnus c(l^ fi dr/
dnusducatur,drculus ille per firde condudt : Vnde tota cor poris menfura a
rotunditate pcoucnire , O ad ipfiun ten/ dere dignofdtur . Caput enim rotundum
eft , globo, O* orbi limilc/inquic LadannusiCor/ pus quotp omne tornatile mc/
fura pporrionandima: Ndab extremitate lacera uerfus ma/ aum,ubi pulfus
agitatur, ad pollicem in drculari menfura reperitur pro/ portio dupla
fefqualtcra: A collo ucro ad tibias eadem proportio: Polii/ ds ad braduii prope
fpatulam tripla: Brachii pari modo ad pulpam eo/ XX tripla. Alia qucx|) multa
dc numcris,cy proporrionibus humani cor/ poris profequi polIcmus,cam
patencibus,qocculris:rcd rimeo/ne dum de numeris dilidimus / numerum.O'
menfuram excedamus:^ tenues uires tanto oneri fuccumbant : cum ea lateant C
harmonice tamen conduda) in nenis/ncruis/C7 interioribus uifceribus:qux nullas
aliquando reperic,' inquit AugulUnus/ncc edam crudelis diligenriaanatomicorum:qai
cor/ pora mortuorum dilaniantAit abdita cnnifta rimentur: C? inde, quomo/ do,K
quibus lods curandum fit,addi(dmt: Completos tamen numeros,' quibus coaptatio
hax harmonica.tanq cuiufdam organi incrinrecus,actp cxtrinfccus todus corporis
condat , nullus ualuit inucnire: quos Eorfican TONVS SEXTVS. CI Idctn Hippo.
Pytha. DaoiaE u Hrppo. Boraus Mofcs kaffu nullus e(l aufus quxrerc.Extanc carnm
^ut profequi/ Auguninas,0: do/ cct Hippocratcs/SC Pythagorei^ Vnde nos ucl
quxda ((\ oon otnnia^ in hoc harmonico opere laltem adumbrare poilimus. De
propordonc menfurarum in homine. Cap. IU. Vm nihil temere , nihilq; diiTonum
&dhim in homine, fed omnia his numeris condutfla . ut feruent C inquit Da/
mafeenus^ illius membra proportionem quandam ad inui cem/C ad mudi partes/
ficut chordx in cithara: Ideo niam de cura Itimmi Opificis circa
oonfonanrilTimam difpoiitionem, O men/ furas membrorum,ex multis pauca
pcrcurremus:ln quibus omnis con/ ccntus,omnifc^ harmonia confummata
uidebitur,czteris omiflis,quibus intermedia,tanquam intcrualla repleta
pafidunnir: Totius enim corpo/ ris ad truncum dl proportio fefquio^ua: A trunco
ucl thorace ad crura tota ufep ad plantas,fefquitcrtia:Pc(floris uero a collo
ufep ad umbilicum, O ad lumbos,ucl aluum ufcpad fine trund dupla:Lacitudo uero
iliorum ad coxx laticudincs fefqualtcra t In quibus totius, diateOaron,
diapente, O diapafon refulcannEll etiam capias ad collum tnpia/ubi cft diapafon
fimul diapentc:Et iterum capitis ad genu tripla: Eademcjp ad pernam, ud pctaroncm:Et
fic omnia membra humani corporis mmfuris exadbO fimis condudta comprobantur
/ficurHippocratesTbcnalum filium fa/ pienter docet: Et Boedus id longiori
fermone diderit t Hoc quidem pia/ cuic Opifid per Mofem fub ty^ arcae a Noc
fiibricatx explicare : Ait etenim Trecentorum cubitorum erit longitudo
arcae/Quinquaginta cu/ bitorum ladtudo / 8C triginta aldtudotut fit
longitudinis ad laritudincm leTcupla proportio/ad
alticadinedecupla:Qv)ibusmenruris corporis no/ (Iri firutfiura doceoinut non
modo mea fentcnda cfi / ftd diui Augufii/ iiitQucm legens poii mea inoenca
gauifiis fum tc(limonio,K fiuipre tan/ ciuirit(rilCntueram&cear^dolui,q7
ante me inuenta mea aliquisdi/ xerit. Extat itacp eadem propordo in arca illa /
qux O in humano cor/ pote: Sed fi edam numerum coaptare defideramus ,
attendendum eft ad mcnliiras : quibus nonnulli microcofinographi meduntur ipfum
ha/ manum corpus : Diuidunt enim id per fex pedes / qui aliquantulum mi/
norantur a communibus i BC menfiiram unius ex iis pedibus hexipedam uocant:
& hanc parduntur in gradus decem:unde ex fex hexipedis fexa/ ginta gradus
tefubanttGradum uero quemlibet in dccem.rccundum aK/ quos : Gxl melius , ut
alii dicunt , in quincp minuta : ut omnes gradus fi/ mul trecenta minuta
reddant t quae Mofes cubitos uocat : Qui fi com/ munes incclb'gercntur,ncc ad
arcam,ncc ad humanum opifirium conue/ ■itepollau t Nam fiad arodnrcfixanoir,
patin^fiiiC^a comuoibHf Digui/ed - CANTICI PRIMI. enbitfs:qui fune dao^t
ducaxat rpichama9:,pcdrm habcntei 8C dimidium, ooc Cac paImos.Idco prudencrr
Auguilinus , KJ Origraes Cut capax eiict arca, ad omnium animalium genera
capcTccnda^ opinad fune illos fuillc GcomctricosiGeometricus enim fex comunes
capit: Et hoc no ignorabat flle,qui indrudhis erat in omni lapientia
Aegyprio^i.apud quos hcc do/ (3rina uigebat qmaximc.Si edam ad opiHcium humani
corporis hoc re/ fierre uoluerimus,huiu(modi menfura coucnire minime
potdEConuroiuc itatp minuta, propordo ex numero ipfo^ reliiltans, qux in
huiufmodi a (apendoribus pendimr. Eft igitur corpus humanu in longitudine trree
torum minutorum, in ladtudine quinquaginta,8C triginta in altitudincmt cii arca
c6ucniat:Cuius corpons ardfidum Eimmus curauit Ardfrx po/ dns,q arcx,quae ab
arte natura imitante conftituenda erat. Duas inlupcr fendlras comemorat,alteram
deTuper tanq fpraculum ad aere, cxuxacp ncccflitfia capefeenda: Alteram uero
deorfum ad euacuanda Tuperflua^Et quid apdus corpori hnmano did pottft, cui c(I
&ndlra fuprrior, muld/ jpex tamc.qua BC ncceflwa pro fullentando corpore,K
luce pro co eoa/ duoedo rufdpmusf Sed hxc cubico didtur coTummata, modica
quidem menrura,cu paruu iit os in coparadone cattero^ animandfi. HoiUi auce
infinoris nec menfura,nec offidum ob honeftatem defcnbinfcd ex toe/ Rra
dimifliim cornum immundu,an^ columbam mundiflima comemo/ rat:86 q> coruus
feoenda pcdcrit,coluba uero cu oliua ligno pacis reueria iic.CIanim dl harum
auium my(lcriu:Nam ex fuperiori fmdlra noilra, ore vj,exeunt muda,8C immunda
qpIurima.De immudis codelKs doiftor Operto fermone loquif dicenstQ^x de ore
excuc,a corde proccdut.K co/ inquinant homHic,oogicadones malf
v},homiddia,adultctia,(Drnicatio/ Des,Birta,6iira telfa'monia,blaiFemix,SC
huiufinodi rite p coruu ligniiica/ ca,qui femp immudis del«fbi^,uocr,8C
prognonicadoneinhuiHns.Exc& qnot^ ex cadefmeitra
laudcs,hymm',oradoaes,c6&niones,innrudioaes, uerba bona mnldgcna per coluba
(tmplidlfima qopdme de(dipta£c baec pads fignu reportat ad arcaiqa bona uerba
^inquit Sapies^ amicoo BBuldplicat.diuinos vj. Angelicos, C7 humanos. Et q fibi
grata (it Ians,ia pialox) Deus declarat diccstSacrifidum laudis honorificabit
met & i^ itcr,quo oflcndam illi (alutarc Dd,K pacc,unionccp cu ipfo.
CoronanMmebro9{,8Clincamcio^dusadinuic£. Cap. IIII* T ni(i,url nimia
curiolitate acculari dubiiatcmus Cq^ tamc IN HBM folumo a uulgaribuscodngerct^
accederemus 8C ad ipla U/ |N ncarnm &dei,Kmanuu:Qu omnia
lagadflimusArtifinc ly non cafu ia ta elegand corpore euenire pmicdt,red
accurato Bgilh,(iajt aaimS,SC corpus fbrmattpancp modo SI omnia,qux adiacenc
ootpon' ool^gim/C impciniieut co awdo^uop corporis 8( animat por TONVS SEXTVS.
CII f I Zopy* Socra* CHRIy STVS. ^ Arifb. Codae. Rafts Galen« ^ Auior. Alb.m.
Mkfuu Scoois Cocdi. Pyifaa* PLku LaSy Cxfi» tes of duiadflimas tnaebina hanc eu
Archetypo reprefentaRarte aia/ma/ giIlenum,8C fecrerinima
compagine,diTpo(itione(^ animalis humani refiy gnara tanto Ceamori
indicio,quato SC ipfa, qus indicat, funt obreuriori udo rcclufa. Hinc muld in
metopofeopoK prognodicanonibus errores, O plores in chiromanda: quia fune in
manibus inferiora, debiliora ii/ gna.Ncc exidimet quifpia hxc ad
uida.uirtutcfc^ conducere: qa talia ni/ hil penitus opaan^,fed
uim.dirpoltdoDcfcp naturx indicant,bonas udip oes,dumodo dux tonus corporis
animus eas in bonu hia prudentia diti/ gat.Ec eu fuo homo ducatur arbitrio,hiac
fecudo errant prognodicaces, fi uolunt ultra naturae diTpofidonc mores quocp
ipfos , 8C edcidus auipi/ cari.Qgod in Zopyri iudirio cSprobaru mi(le,in
rcholis,fiC in triuiis iam inoleuit:Qui eu ex forma Socrate non ad uida Cut
uulgo didtur^ fed ad Venacu opus propagadoni necedvium, O hinc illis uidis,qux
inde ex malo regimineoriri folent.inquinatu iudicara, O’ ideo irrideretur a So/
eradas difapulis,qa huiufmodi uida in prxctptore n6 cognofcacntjCo/ prcdic cos
Socrates dicesiNe irrideads homine:T alis quippe edem,quale me Zopyrus
adiudicauit/niii rone,8C philofophif pcepds naturam fupe/ rademifcd melius
dixidd,in bonu direxidem.Quo ibriitan fcnhi cd illud SaluatorisiNoItte iudicare
(cdm 6ide.Nec omnino arpemeda ed huiuf/ modi dodlrina,qux non ex hipdidone,red
ex partium omniu harmonica correfpodenda pecdit. Hinc quotp accuratiflima
Ardfids diligentia ad/ mirari,K laudare cogimunqui et corporis huius
oorrupdbilis lineamaa, K colores tanto ardiMo,rancoc]^ faaameto o5duxit.Hinc
grauidimi iudi cii uiri, le duhnodi do^nx dedidaunt. Aridocelcs Peripatedco^i
dux, Knaturx folerddimus indagator id tradtacu pardculari,SC ad Alexadru, K in
p de pdbus aiaL’u,multa de huiuhnodi coferipiit. Aedidit quor)'rent,qbus
moribus imbud,quo pudore,8C aiFcif^ re(ad,examinari fuadebat.Idco cu Apollonio
loquens fubintulit: Ocuh' nac^ mores hominum plxrohp indicant • Mulu quotj in
rupaoliis/genis/totocp uultu poiita funcex quibus (apicntes,8C natura perid
homines imagincs,canq in fpeculo arpidcnces , qux mens illis fit. quod9 ingenium
coaccmplantur. Luctus enim Sylla, 8C Cxhtt didlator 1 CANTICI PR.IMI. (ac
Horatius canit,K Liuius narrat^ hoc iudicio mores adueriario^ fub uulpc lateres
(xpius coicdlabat.Ncc ab re Plautus in Comccdiis lenones, CC£icinoroibs:9C
Martialis S^lu pellimu ex mcdola pi^ognomia de/ foribuCtEc Sacyricus ille
Aquinas de Plebcia muliere aic:Fr6tc(p,manucp Prxbcbac uad.5ed nc credat hoc
alienu a debita pietate,adducamus lob Dei ceftimooio c5probani,q aictln mambus
hominu Agnac,ut noucrint finguli opa fua:Qsauis dores nfi magis ad aios moribus
inilruendos, 5 ad nacurf ,SC opiticis facrameta attendentes in alio fcnfii
incerptad lincalc:q(f fpiritui K diuino tlli fubikiaf :ut ipfo
iacubante,cocipiat,66 pa> riat canta coTonanda,^ no folucn homo opus Dd, fed
BC opus ipfius ho/ minis reddatur harmonicu O coToaandllimuiOsa
utriufcpconloaaodi fuo loco refcruaces„pfcquemur ca,qua ex pardbus omnibus
maiotismu/ di,quibushomo oopom'cur,rerulcarc non ambigimus. Quanta elegima
clemcca in hoc homine reprnan( . Cap. VI. fc C5mo per&^'(limu,abfoludnimu
ille ,pducic ex aere adiacoi refolutoded hxc no funt pexlenos fpcculadonis»
AdTuoc edam olla melioris hominis, de quibus Regius prophcta:Exulcabuc omnia
olla mea.Ec ite^iKIoncur/ baca fune omnia olla mea. Rurfumc^Arucrunc olla mea,qa
oblitas Tum comedere pane mcutPane uckp codelle,fiC Angelis comunc,quo pafdtur
melior homo in fupna curia»le quo fummaVericas aiceVe ed»is,K biba ds fuper
menlam mea in regno meo. (^ibusrefpondcanc metalla. Cap ucrfi eflis omnes in
fco/ ria/ideo colliga uos in medio lerufalc/ficuccoadunat!’ argetu/xs/ftanum,
ftrft,K plumbu ,in colatorio uafe, ut coflato igne liquefw,iIlo vj tgne,de quo
idc Faber ainigne ueni mittere in terraiQgo miflb dicato fibi quin/ Sfimo die
fedbu cftf ait Lucas^illis coflads omnibus cor unum, K aia uc illud Ifaix
uaddniu impletu efl,quo didtur:Auferaomne,flan/ amuu;KtccJeb(^uaiba:^PIp^
adducam auxu,pro feno argenta CANTICI PRIMI. 'V_ tS pro lignis acs,K pro
lapidibus &rru.Scd hac nodra tcpedatc(hai do/ kndum^Icremix uaddniu tragica
uoce proclamadu efl«,quo did(i\es K ferru uniuerii,comipd (uat,0 dcfcdc
fufflatoriuda igne coTumptu cil plubu:&udra cooHauic coilaconniaLdx enim
ho^t non dcficiun A^ouu abominabile uocace bos.r.proceruos:Nam Dominus
abominatus dl eos: Qyi nili cito fuccurrat.brcui oea abominadone ppetua digni
reddent, fi/ cut de Babyloniis fcriplic iohanes in Qu Apocalypfu Bt de aliis
lfiuas,8C EzcchicI: Vn collator exoradus e(l,ut c6ilet,0C expurget,K rcititnat
cora/ minatos ad puntare prilco^tq hicrut tepore magni expurgamed. Quibus
codnat qda mixta mineralia miriUo ardfido. Cap Andochus vj afportauita tem/ pio
magno Dd no folum auru/argcntum/8C omnes lapides predolbv fixi eda altare
aureum/candelabrum luminis/SC uniuafa ual^Et quid pa al/ tareaureu aTportatum
ab Andochodiabolu,8£peccatum liguranccintel ligi^^ifi uoluntas,in qua aurea
charitas refided' Et quid per candelabrfi |uminis,nifi intclle^s defignatur.in
quo fplendet omne lumen interioris hominis tam naturale, q diuinu;"Scd per
extera ua(a exterx intelligutur potcnd(rufdpicntc3,0' operantes j C^yas
pardcularius exprimendo fub/ in&rt:q> abdulit edam mortan’ola,SC uala
concupifdbiliatQuo^ hxc,d/ tra omne uelamen,ooncupirdbilem uirtutem
indicaneVern mortariola, quibus coteruntur dura,uim irafdbilem innuunt: qua
contra uida,C7 fe/ ipfiim peccantem iratus homo duros aflcdus,dura^opcra,C7
obliqua in pulucre redigittCJuod alume.K huiufmodi edidunt mordcntia,9C corro/
draa came lupcrflua,K cotaminatatqux mala operadonc.Si malos,cor/ ruptofep
fruif^ lignifidu. AuferunC aut huiufinodi uaIa,£C potcndx,auc MVOtqu^o cxcrcqif
in alios uius,q in eos,quibus funt dcputatx:ficut iq Icrcini. Iohaa. - iCuas
EzccfaL Alber. t - i TONVS SEXTV& CVI Dnid Gak. Aoice» Albcr* Ari(b* Dioid
CHRJy srvs. Mofcs Cmtic. PUou CHR.I/ srvs. ■Ito typo hcmos de uaGs afponads ab
lerulidc in Babyloo^bns Baby/ iontus rex abuta ia lafduib fcnlit manu Dni cotra
ipfum faio«e fetue/ da in parieteau in Dankle luimus cnarrace,K intcrproantr.
Gim quibiu plancx uirdcant,!]^ uegetencurt Cap« XI>mf capids mi/ficut pur
pura regis iun^ ca^ibustillis v} fnpemis, pa quos fluunt omnia cha/ nTmata a
fonte omnium bonorum. Et huiulmodi arbores plantatx fecns decorfus
aquaruifa/boCtum dant io tempore fuo:K fbbum earu noo de/ fluetsK omma/qaxcnivf
fidunt/prolperabuotunNa tunc arbor cfl bo/ oa: Si autem friunCta a canalibus
illis fiipcmis/tn tcrrenis/flC inferioribus radices figit, tunc cft arbor
malade qua fumma Veritas ait : Non poteft ■rbor 0^ booM firoCbu SKOc&Qt Qcc
atbor boaamalos fruCfais red/ - ' O il CANTICI PRIMI.' dcre«Et illa/qux bonos
frudus produat, firmatts radidbos in plantacotr unde mrdiandbus frudibus/C7
mrauc plantatoris ipfiua/ cu c^cm ani/ tatcm conlcquctur/iaxu mediatoris
interccflioncm/ qua dixir.Rogo Pa/ tcr/ut iicutego C7 tu unum fumus,itadC i(ti
unu lint in tc,radicaii vj/c6/ cluii/C7 c6glarinad,reuer(icp ad cundcm,a quo
procdlmint» Animales condidones in boicuiuere omnibus patrt4 Cap. XIL iVfcucp
ad aoimaha pmincot/n in homine condncan^,quia mani£^ runc,brcuiusq materia
exquireret^/ percunemus: Sentit enim bomo/moudf /imaginatur, dmet/dolct,
cocupi/. rcit/odit/comedit,digerit/expurgat,mingit,dormit, iufpirac. Idem
damat,ulalat,cantat,garrit,ambulat,faltat,natat,fcnoorra,crahit,diua/. (iUmirqi
cibis pal'ci^,herbis,&udibus,camibus,pifcibus,radictbus,paac uino.SC aquatlnfupCT
omnigenos mores,8C efFedus uarios £adc diueriifli/ moru animalium.Hinc naturas
eorum potcftatci^ut dicunt Paipatedd^ aut uirtute ^ut oouidores aderunQ
condnere uidecur: Ideo Ariltotelcs in (iiode phyiiognomia mores hominu
diiudicat ex bgura9e,8i pardum co/ uenienda cum animalibus.Et aliquando adeo
bdbas imitaturnit Nume/ oius Pythagoreus, Harpocradus, Bocrius,Piodaus,
Hmpcdocics,8C ante eos Pythagoras dixerir, q> ad expiadonem anima depoiita
uede humana bcih'; indumencu aflumit, cuius fe moribus iimillimam prxbuenctuei
Hc comes &ia^,uc urbanius dicunt Hermias, Syrianus, OC Proculus:Cuius
tranfmutadonis,aut denominarionis authorcm,quis aliqui Pythagoram, aliqui uero
adhuc andquiores hiiUe autument / Mofes ^ni Eallor^ tamen noder, (acri eloquii
feriptores fuere: quo^t monumenta omnium and/ quidima habent :1 Ile nantp
uxorem Lot in damam falis coucriam feribin Enoch non ia belbam,lcd in melius
immutatum.fdn Angelum, aut in ipfum Deum. Daniel aut Nabuedonofor uerfum in
bcdia,foenum9 in/ dar bouiscomedide de(cribic.Ieremias ob crudelitatem populu
fuu dru/ dbonibus fquipcrat:£C multa btuulinodi io prophftis,8C Salomone repe/
riuamnScd Chridus omnium chxdor pcfcipuus uoraces/O^ cruentos h/ pos appellat
dicens:! ntrinfccus aut funt lupi rapaces.Ec ludam in ntqui/ ria fua
proceruieatem diabolu nominat/dum aicNonnc uos elegi duode/ dm,X unus ex nobis
diabolus cd ^ Ec a Mofe Pythagoras ^ut diximus^ accepitt^auis Apulcius
Madaurciisadirac ipfum Pythagoram imbutu edam a Zoroadre Oromali filio
Badbiano^t rcgeajai in fuis oraculis aic: xfc»'i>s««iffowrrduuu uas
bcdia:terrxiohabii»,iD tuo vj corpore uires bediaj: funriK no uermes comedet mu
uas, ut Gemidus ex ponit.Et fi Pythagoras,taq omniu dodtrina^ accuratus
pquificor aliqua in parte a Zoroadre edo(dus fiicric/camca,omni errore
{^pofiro,mulco plura ab ris,qui diuuu ubaa fiixcruc,didicu:Et ab eopodea
Archyta a/ Peripa. Arido. Numc. Harpo. Boedutf Plodo, k Empe.s Pytba. Hamb
Syrian. Procu. Mofes - ii » a i a a i K, n, ' g * \ a k CHRI/ STVS. Apuk.
'Zotoal Gemid. Archyta c n tt ‘ k I» a 0l k T.ONVS 5EXTV& CVII Eotitns
Pbilob* Ib Hioo* Pyduu Phw iji. rottiiius,EiirMns,& PhilobuKq illa
paulufcula caraima, C? fymbola Py rfiagorf afcriptaCut nonullis placw) litrcris
c6mcdauit:(^f carmina ex/ poocs Hiero^ irridet illos,q aiam heris in bcftias
trafinigrarc exinimact Idco/^d renferinc illi annqui ^ims inhuiulinodi
re/pcrctirremui. Q^d de tranfmigranone animx bumanx in bcftbs renferint
antiqui, aquxfitreiueritas. Caput. XIll! Etamorphofeshuiurmodideineme
Pyihagorx,8CPlatonu dreantatas/etia pueris in fchoUsnodflimu dhHanc enim iir
lau^.illum in lupuRi,aliani in philooiela^aliam in hyrundi/ nem,8l huiuTmodi
tranfmutationes quaplurimi cecinerunt: Sed utru Pythagoras,Placo,0C bcri
authores/a quibus illi didiccrut,opi/ nari fuerint illas tralmutationes re ipfa
Eeri,aut afFedhi tantumodo,difpu tatur ab eo^ (eiAatoribus: Aliqui enim
contendunt Pythagora (ic opina/ tum fuiilriAlii uero feripta illa poetico more
a Platone tradita exiftima/ rdt/utde atrias Zcnocrates, ArdieiilastK Cameades/De
Argypdis uero Ammonius/y requentes.Sed Carneades ipiius Platonis uedigia
obferua/ dolceprico^etnore/poriusq determinado/c6 raipfifle orbi arbitrabatun
ArcheRlas ueritate potius a Platone deraiptam opinatus rif :Zmocrates ucro,0
Ammonius,aUqua,uel pauca taq utra ipfum dixille aediderunt/ tam de aia,q de
puidcnria/flC aliis huiufmodi occuIriiTimis negotiis:catte/ ta uero fub
auiigmaribus uariis occultare IfuduiHe: Inter quz,drcuitum
anima^e(fa'turionero(^ rerum in tri^inca ioc millibus anno^/iuxta coplc tam oeAauae
fphaerx reuolurioncmtSed animaru traoGnigratiours in ^/ (Uas no riiq a
feexcogiuta/fed ab Aegyptiis lacerdoribus accepit/ ad aia/ ramCut aiunQ
expiationem c5fi(ffcun:Deinde ab Orpheo,Empedocle,K Heraclito carminibus
decantata. Qgi aut n£te fenretnnt,y uera Platonis faitcntia profecuri
(untytranfinigrarionc animx humanx in bcftias peni/ tusrcptobarut.ld effecit
Iambliais,idPorphyrius,qui anima a centro.in quofemd cfl: dcfixa,diueUi no
permitrit.S^ Proculus,Hermias,at(^ Sy/ rianus horrendu exifbmarunt fiianos,codeflc
anima in bcilias pr; ripita/ ri:quia humanti corpus non alia capit animam,q
humanammec humana anima io aliud q humanti corpus incbria^.Neqi bs
ril(inqoiunc^'o cor/ pus animantis ratione carentis anima rationalem
corrucre,prohibcte diui na lege ta nefaria generatione: Vnde Porphyrius,C7
lS>Iicus,c6fiitato ho ru errorc,c6cludut hofem moribus deprauatu nequaq
aitnu, (cd afininu, net^ leone ede/ed leoninu diri debere.Et ante hos quid T
immis Locrus Py^gorcus iniignis, SC eria Plato in Tuo de legibus (oiferint,
audiamus: Quciomodu^inqunO corpora qhtp uirulriis,ac letalibus ianitari reditui
tnus,cu lalubcrtimis o6 pojTimus,ita aias cohibemus (ermonibus figura/ tiais,8C
met^oricis,cu regi utris no poflmt.Ncal& igi^ multdxpnhi/ O lii Di- ‘itizecl
t CANTICI PE.IMU benf infligi,^ Vj aninif improbf mcdoiloro^ muoria (iibcic
mulkbcw fj donii contumelut dacas unaianiu,ac (ugaine humano oocma fixa|t
corpora ruboindo afilidlan:LardiiiaKiuni animas.porco^/aproruue (n/ birc
fonna«:Lcuia,0 fublimia captanciu^^ura uoIuau,C7 aerea pemi/ dum:Scgnidm aucc,K
tncniam^uaiiliu klcam:Cua(fbi auc hxc &nim
(ecuadoorniidepiualIe/Hucu[(||Timoeus.Hinc drea tranlmigradooca
iftas^eintdligcodoyicde (i^>taca ^ ioad funt/immo fiddbtcr red/ tarunt/qux a
diuino,0' prophedeo dogmate accepaaoRobi docenf id3/ mucadoaes hmurmo^ citra
omnia udanuoatln imagtneCinquit Dauid^ pertranfit homo>De tranittu quotp
corporis ia mclios/didt Apoilolus eu
FhibppdibusagenstSalaatoremexpcdlamusdomiaumaoi^m Iduid Chrillum/qui re^armab•t
corpus humiiitads noilrx configuratu corpori daritatis fuf.De tranfinigradooc
uero animf Corinthus feribens ainln ea dem imaginem traniFormamur/Qtjf v}
Filius Dd efUNam potdlas da/ tacft nobis / quz fiamus fiUi Dd. Et de tranfitu
in peiorem coodidooem itcTu decantat RjcgiusPropheta:Homo,cu in honore efret^oo
inteUexit/ comparatus eil iumends iafipicodbusiC7 fimilis Eadus c(l illismon
quidc natura,frd moribus,6C confuetudinct Cum quibus Pythagoras,Plato,0 omnes
conim alTedaE^qui relus:Vdud aialia muta,put ducebamini,euntes.Et obtenebratu
popuiu,at(p ingratu per llaia exeerando DnsaittCbguouit bos pollcflorc fun,8C
alinus p(^ Dni fuiillracl aut me nocognouit,pctor v} bcftiis cfFedus.Et in
puerbiis Salomo hoiem nuc leone, tigridc,urrum,uel apru appellat: nuc leporem,
cane leporariu.autcuniculumuc h>rmica,heridu,fnpdc,uel aranea:nuc
aqlam,(ldL'ooc,galIu,ucl auc alia nominande multa huiufmodi in meta/ phoris
difldens mores holum p befUas,qbus a(Iimiland',defcribit.Scd oc nimiu excedamus
oia extemo^,8e feripturf facrf loca huiufccmodi expli cando,addaoefflus,qux
MoTes rummadm,8C p^ifle condulit fub typo VC(,qua Noe lumo myfterio iuflu C)d
didtur EibricalTc. Omnia coadneri id homine (aero
ardfido dddibit Moin in arca Noe. Caput XV. Oc,aut Noach (ut dicuot hebrd atep
Cbaldd ) omniu hu/ manorum Deorum maionun,K minorum Pater,renouator humani
generts,(ementp mudi a Scythis dcnominatus,la/ ous quotji dK3us( fi defioradoni
Berofi creditur^ is fiiit,cut ArilUh Plocm. Pytha. . Acade. Sa.rcrt. Pettui
ICuas Salomo ■ J 1 A Scythf ■ Berofus TONVS SEXTVS. CIX nagao typo K myfltrio
dixit Deus:Fini's uniuerlz urnis ucniccora mc, rcpieu «ft terra iniquicatc/eu
rapinis; ut habet ueritas Hebraica ; Ra/ puerae enim homo inferioru rortes,unde
a ftaiu fuo deciderat. Pro ipfius igitur reparatione dixit fummus Pontifex ad
cum,qui Colus reperiebatur luftus in geoeratioibus fuis:Fac tibi arcam de
l/gnis leuigatis: pro quo in hebreo habetur de lignis TW iJtft gopher, quod
cupreflum (igniiicac, ut quibufdam placet,8C fccudu alios, pinum picem
(lillantem:Hinc Hiero/ nymiis in traditioe fuper Genciim ait; Pro quadratis/aut
lcuigatis,in he/ breo legimus bituminatis. Io qua arca Auguftinus, hebrd
lapientes, O* omnes, qui reifle fcnriut.hominem quo ad omnes partes putant
deferibi: Cuius atcx,0 hominis partinones cum paulo Cuperius faris expliuucri/
mus,ueniamus ad ea,qua: in ipla, C7 confequenter in homine corinentur: Gii
didturiingredere tu in arca,SC omnis domus tuatintrarc enim debet homo intra
feipCum , II Caluri fux conCulere uclit , (icut ad Abraham di/ dhim feiittVadc
ad te,pro quo nos habemus,exi de terra tua.Et in euan/ gebd Iohaonisdidtur:
Abierunt difdpuli iterum ad CemetipCos, cogni/ to uidelicet IcCu fufdtato : Nam
receflerant a femeriplis per increduli/ ratem contraiflam ex morte , pallione
iphus . Sic quocp de lafduo illo adoleCccnculo / qui abierat in regionem
looginquam/inquit Ambroliusr Quid eft longius ire , ni(i extra fe irci' Intrat
ergo homo ad fe , quando ad cor redit / in quo cubiculo colledhis, C/ claufo
holUo Q'uxta Salua/ lons ediifhim ) expeditus , C difpolitus ad Patrem orat •
lubetur quocp intrare cum libens, C7 omni Gimilia Cua/quam explicans aittVxor
tua,8C filii Dii,C/ uxores filiorum tuorum tccum.Cciebratur nimis in (acris
Utte ris uxoranum lacramcntum/ipllip regnum ccdorum coparatur.Nec uo/ luit
Chrilhis mulieri Camantat pandere (aeramentum aliquod,ni(i accer/ fito
uirotVadc/inquit/ Qf uoca uirum tuu:Et ad uirum ait SapienstPer/ frucre uita
eum uxore,qua dibgistQux non (It (lcn1is,fed taq uirisabun/ dans,8C producens
conuenientes feudhistde quibus didturtFaette dignos frudhis pcEnitcriauC^
appropinquabit uobis regnum codorum.Quo for/ Geao (aifu docebat Mercurius
praxauendum a uiro , cui nec uxor , nec fibus cflct. Hinc C7 Chriftus omnium
dux,C7 dtxftor non minus fedris,^ ucibis uxorem fumpllt, qua omnes nos
generauir.K de qua in Apocaiy/ pfl didtunEt uxor eius prarparauit fe. Sed quae
fit uxor, quam introdu/ oere debemus in arcam, faris in nomine uxoris Noe
exprimitur / fi uera fimr,quae in monumentis Scytharum,C7 Qialdcorum
repetiuntur/ diceretur Tychea magna,8C Areria.i.cerra/qua hebrd creztO Chal/
dei arha dicunnCum qua terra,rik]uam cu omnium matre unitus (fMiitus nofter,8£
mens feeeundos nos reddit.Hinc homini (fatim prodn/ cum fua Uxore iubet
oraculum dicens ] Fru^ficate , O mulriphcatr. 1 CANTICI PRIMI. CC replete
terram,C7 fubmitrite cam,animal vj DoftromtQuo in (biiitut£ tedactejdigni
efficiamur adhfrere illi uxori,quac de coelo drfcedit a Deo parata/ licui
fponla ornata uiro luo. Et hoc ht repudiata priore , (icut Imperator nofter Qiriftus
failbs edocuicqui cam uxorem, in qua conti/ nebantur ca,qux landlificabant
hominem animalem .fynagpgam vj,aut dimifit,aut in mdiorern.a fpiritualem
uxorcm,in qua lanOtilicarctur ho mo fpiritualis,fua cxcellenu
uirtuteconuetat.Profcquiturfcriptutaenu/ tnerans filios, quos homo ad
penetralia mentis deducere debcr.Qgocum nomina funt,Scm, Chara, C7 laphet, Sem
nomen lignificat,quo res ex/ primitur,0' nominatur ,dcnotans/g> fiuiihis
debent ^e expreili , C no/ minad,cognitiqi Deotqui omnibus nomina uocat,8C
capillos capitis ena merat.’Scqucns eft Qiara,quod hebrei DO feribut, odorem
fignificae quo feruere debent opera.ne tepida l?ot,aut frigida/fed calida, O
feruen/ tia« Et quia fummo pulchro non debent prxfentari opera / nili puldva.
Ideo nomen tertii filii dicitur laphet , quod dilatatum, aut pulchram in/
ttrprctatur.Vxorata quoq; dicuntur opera, quia commixaefle oportet cumuirtute
diuinaxjuam grariam,lIuecfaaritatemulitatouocabuioap/ pellant : fine qua opus
noffrum inualidum eff, O inudlc, ut ait ccdelhs rponfustSinc me nihil poteffis
laceroSic etiam nec opera nolhra fine dus gratia perfid poffunt. Hinc llaias
ait : A &de tua Domine concepimus. Poffea fubinfertur de animalibus
immudis,q> bina ingoducantur,8t bi/ oa,ideff duo mares,C/ totidem fieminaexSC
de mundis feptena,8C feptenat f^Arm rcne,pari(| modo 8C uolueres. Animalia
ita^/idell omnes anima/ lium uires in arcam
introduddicuatarrabImpenoNoe,hominis yjf padfice dominands,C7 quiefcends in
arca mentis fiiae: fit, quando fubiugads pafiionilMS fdt homo premere,8C laxare
habenas fecudu exi/ gentiam,ut de Aeolo Poeu Mofem aemulatus dccatat. Eft autem
rado; aut pordo illa fuperior,ud intellcrde,ac epate,C7 aliii uaiis uirtutum
ani maUu. Supra collum ucro cll caput,tcrdum, K (iipremnm ho^idum^in quo refida
radodnadua umin,0 intcUedhis cu fenfibus interioribus,^ cxtaioribus,tanq fuis
cubiculariis; Sed hoc holpidum adhuc in tria coey bocnla partitu dlwt
inhabitare poflinc tres bofpites illi,quo^ medius ain Intrabo,K coeaabo
fccunuEc ite^c de reliqottdicictAd eum ueniemus,0 manlTooe apud eum
&danus,^o.CPata/'& Spitkiis lan(£his.Et pro toc hoTpidbus comoradbus in
hoc humano mudo iubetur introdua' cx omni bus dbis.qui madi poflum tam a
drtutibos animalibus, 6C radonalibus, § a diuinisu]uia nuUus aiEctflus in
homine rdinqui deba a bonis,K iki/ tis dbariis ieiunusudioquin eos dbos
appetuot/juos non Ika, aut fetplbt cx &tnc deuorates,inquietudinc, &
lidgiisarcam,K omnia in ea exiften/ da turbarentdmpoilibik eft enim (inquit
Hkronymua^ humanam ani/ mam aliquid non amare : idchroo prapatari iobentur
cfcac , 8C opera pro omnibus uiribus noftiisiin quibus dbiui,86 dditiari
poflimus.Et qued p ■tborcspIantatSsin paradifo uoluptatis,8lborauii in dbu
dicatas antrq cxpuUioocm,0’ diluuium pateretur, ditftum eft/ nunc pa dbaria omni/
gena innuicunQgibus dbis cdaccdcftis hofpcs lefc dbandum proauedt, dum aperta
noce nobifeomeoenaturus intrare tcftatur. Nec praxacun/ dumctnfcoid.quod
didtur, arcam, fcilica bitumine linitam intrinfe/ cus,€/ extrinlectis/ae
yidclica cx rimis aL’quibus,uel modids exeat nen/ torum ftatusrpaifionum
viddtca/S( ai&dhiam nude frenatorum nuu ftn/ Ais tentadonum introeant» Sunt
tamen tn arca homanafr)ramina,atqi |>otto6tates,quaslagaciftimtis Anifrx ad
Daiur(cxpurgamcta,KBd al^ Dcoeftiuia difporuic, Gir aninudia immunda bina cx
utro^ frxu,mnada autem frptena ia arcam dicantur introduAk Cap* XVI* Vareimnnda
animalia binario numero dedud inbcatnr ad arcam,quauia (nt Origenes ak^ diflidk
fit exarare, tamea (Si quid in his diffidllimts auGm dicere^ hoc efie exiftimot
quis ex congppifeqity^y fr|| nmnw iiT>"»1dA»« afiAis tra> 0 ^ - vo
CANT.ICI PRIML hkorigtiKtntldco infdbtlcm partanCiaqok/JdiiOM^onWcuout Dd
tnintiln in corde,cocupiCnljilra in loco, qui cft inter umbilicum, OC dit/
oes/eum illic uincienccs tanquu Tyludlran bdlusun uio^tam csihtnu Uf geuteauic
illa liberum arbitrium.quod O ipCim ia corde c(l,modcreturt O ad bbitum
dir^acdiaoct^ uindfcun K incarcerata habeaout nihil pqf'' fir fiifi quantum
uerus Noe pcrmi(nit«Ec niii hii frenis moderaremur ini p>ni€ umuf9 bcUuf
,rapide feoun frrrent omnia in prxceps.Ee bene im/ mundi at£cdhis per binariam,
defignatun qui numerus (ut Hieronymus contra Louinianum dilfcreni ait^
in&ulfais A,0 malus, tC ad materiam nfn«‘n«"s , qux eft omniu malorum
fr>ns,0 origmideo fecunda die/oon abfe^caula/nientio pcxtergreilum cft illud
dckiflabiie uabumiEtuidic Deus ^ bonum. Hinequotp mafenlus O frnnina dicuntur
introdudU, quia in utroca bomiuc uigent immnndx uires, qnibus prop^anwr otn/
niaifed in infoiori homine illx ex materiali natura mfcdlx dicuntor, in Aldno»
HJm (iipcriori uero per comixdoaem eum illo. Benigne autensoimis egi no/ biloun
Artifex infetendo in nobis affiKftasimmudos,8t mundandos bi/ nosunundos autem
feptenosmun quia ptures, tum quia conanenoir nu/ mero cefeberrimoapn iocuni,0C
unioerlum innoi ( inqni Auguftious 3 quia ex toto impari feilicettenurio,8C ex
toto, flt primo pM,quateraarfO V] componieuruuc ex pribw numero mafeulino,&
ex primo fizmiunot qui compbcaaduodeaatiureddunt,huroerum quippe diuinuni,at9
ece/ leftem/ai Prooulnst quo oedo^t figna,intdligeatix prxiidentc/cuolutio
magni nominis,muit^aliaCatltatimdictmus^parDaotur.Pattrsautc illf ficat
coplicatx reddunt duodectm,iic oombinatx conftiraut feptsm, oumeru quide quo
expurgationca dlhribuucun ut non itie myflerto^/ fd illi patits in peccato^
expnrgatioac multa per hunc feptcnanumfta/ ruerint, rqxcnem v; paenitentiapro
quolibet peccato,iuxta lapiends fen/ tendam,quadidcurtEt fuper peccatorem
fepcuplum.Leprofus quoep mu dandus paderis Inguine afpcrgebaturfepriesUuxta qd
Naaman Syrus fepdes lauari in Ioraane,qni fluuiua iudidi iaterprcta(,iullus
frut ab Eli/ feo*Scpdmo quo(^ anno ddrant remillioacs/K fcpnmo menfe caiuflibet
anui/ac Hebreorum theologia docet£t poft quadratum feptenanum da
baturplcnarcmiflio,at in Lenitico legimus. Septem quocp pendonibus coaTummauit
cedefb Dodbor oradonem ordinatam in expianonem no/ ftramd^^ feptenario
purgantur edam doquia Domini (inquit Prophe/ ta^ uelud argentum a terra . Et ii
aldus ct^emdere noluerimus , fbo/ ceme^,C7 originem remillianisperquircrc,ia
fcpdmo loco,autin manlio/ ne tummi Archetypi eam reppcriemusmbi edam per
feptenarium ipfum expurgad uerum iabbatum , quod in hoc feptenario datur , laxo
animo celdirarc poi&mus. Vade & ^item , €7 iab^ oomioa apud Hebreos Tr
Aogaft. Salona LcuttL DaaU / TONVS SEXTVS. cxr adinodu coucniunc,imtno pmicus
idc lunc . Mrrito iginir munda in nos incrcduccda diflnbuucur (rpccnano numero/
(juo typum gerimus ft pie/ Or^. narii cxcxKT.Vlrcrius progreditur Origenes
aliigniJo fepte uires mudx portionis in homine,qux luo loco legenda
relinquimus. Quod oes quocp coeli in homine cotinentur. Cap. XVII. Oftq prima
enneade conclufam in homine demodrauimus, fecunda quoc^ in eode contineri nobis
declarandu dl,ccelc a yj.qui adeo cu homine c6ucniunr,uc aliquado homines coeli
Dauid nomiocn^/dicence Dauide: Codi enarrant gloria Dei:Qucd Prole. quide oes
de Apoftohs/8C prpdicacoribus incerpretandu autumant:Na Ii aera dl Pcolemad
dotfhina.q) a^tedus huius rardlris mundi coelellibut uuiribus fubiidanf,uc iit
Scorpio terrellns fub fcorpione coeleOitKTau/ nu.aur Aries hic degens fub
o^eibbus imaginibustmultomagis homo, qui eft totus mudus,coouenit cu omnibus
cmo^ afpedibus»idco,ut oes ipfo^t ccAo^V intelligenda^ eis pradidcottu uires
fufdpiat,C7 cotincac. Tiilinc. Vnde Trifmegiftus aittCucp homo in fe omniu
potcftatc condnerct.opi/ fidi fepeem gubcmaco^ aotmaduertit : Ii aure humanx
mentis medica/ doncg3udearcs,linguli cok propni ordinis pardeipe homine
reddidere: Sed alnus loqm/,q ia cordee littcrf uidcacur.Quomodo aut ab ipfis
pia/ Plato haudac homo,doccc Plato,Plorinus,csted(^ Acadcmici.RedpitCin Plodn.
quiunt^ anima in defccnfu a Saturno radodaadone/incelligenda/SC fpc/ Acade.
culatiua uim: A loue uires agendi, 8C pradicamtA Marte irafdbikm.CT animolicads
ardore: A Sole imaginadonc fdendi,C7 opinandi naturam: A Venere
ooncupifdbiiem/SCdcfidedtmotutAMcrcuno interpretandi,
pronundandi,pcnetrandiq(u^rem: A Luna unde plantare,gencrare,8C augere
po(lic.Corpus autem ipfum cradabile ex ciemeds.SC interiori caJ neade cofednm/Q'
ddc iimile declarauimus. Et ut ab uniuerfo aedpiar^ Mereo. ^ quoddam
conficiatur, eda a fupremo fepenario (ut Mercurioli innuit^ immo a toto
Archetypo haurit ca,qux (altem pro parce fuo loco /X CDeo &uente^
declarabimus. Nunc autem profequamur ca,in quibus cu (ignis duodenis
coacnjctfiC omillis mulds,qbus qplurimi uolumina com/ Maml.
piaKre,adducamtantuinodo,qux Manilius Matheinaricusinl^nu de/ cantat dicens.
Aedpe dturrlas hominis per fydera partesi Singulacp in propriis patentia figna
figuris: . . 'f In quis praedpuas toto de corpore uires ExercennAries carat dl
ante omnia princeps: : Sortiair ceofufep uu pulcherrima colla , , Taurus:Et in
G^inis aequali brachia forte - . i ^ i .1^- A t.- . t Scribuntur
cboexahuiiKrisipcdofipl^^ • r*i t:z- t: jt 1 CANTICI PR.IML Sub Cancro
cfhlatoiim regnuin,fcapulx ad nollram nodda huculcp nec dcucnete,ncc illa eadem
imagi/ nari pofiiimus t hixe enim ab eis fufccperant,qui diuinis oraculis ede^
fiicrc:Qyibus etiam inilrudhis iohanes/in calce fux Pathmodex uifioois ab arbore
uitx per fingulos menln duodecim frudhis produci enarrat: Quitatem quocjp illam
fupema ooolbruda dcfcnbit duodedm fundamen ds cx lapidibus predofis cum
duodecim nominibus Apoflolo^e / duode/ P PtUD bba. CANTICI PRIMI. dmcp
dtftin(flam ponis / quibus toodetn Angeli prxlMAanRK in ipfii inferipta meminit
duodecim tribuu nomina.lnfupcr ex omni lante cius/ mcnlura duodecim millibus
ftadio^t confummat/uc uatts Fzcchicl antra feccrat.Hos icacp fecutus flato/ut
Rcpu.fua codefti cofbrmarcuduitate, K agros in fuo de legibus hoc numero
difponit/fiC in libro de Repu.duo/ denartu folidatyin corpufqi rcdudt.vj 1718,
ad que cum deuenerit Refp, But dominium.difdplina fi uigcat.fuuCut allcrit^
finem confequitunflC fi ulterius p^ogr^^’, fcofim in pdui fatali lege decurrit,
id maxime dcgeiK rante ditaplina:Et idem huius numeri folidu Reipaermioum fore
exi(h/ mauit,cum fit aefeens primus,C7 ultra folidum non dc^ progrcnusmim quia
haurit totu cadeftem iufluxum-Per milleaarium-a.qui elt folidus de
narii,(lelli6eri coeli denotat inHuxus multiplex millenarius f numw ftcl larum
ibidem refideotium.Infeptingcntisautc feptem planeta^t uires.CC P uiginti odto
lunz fiuor defignafiius enim motus diilans a curfu alio/ rum fiderum
erraticoji.quafi fclitarius habetur ,reuolutiooem copkns ui/ gefimo
odauodie.quo redit ad idem puotffum Zodiadsfed uigefimo no no ad Iblem.quo
tempore ipfe procdTit gradu fere uno. Plato igitur hunc numeru celebrat
Mercurium aanulatus,8i ambo Mofero,8C Deificos ua tcs,immo ipfum Deu t qui
elegit duodenam fiuniliam illam liraelidcam, quam femper fic patritam ftare
iu(Iit,8C eidem pfid duodedm prindpes: 81 totidem lapides locari in fiindo
lordanis,dum per ipfum ad terra pro/ milGonis tranfmearcnnK in p«flore fumi
ficerdoris c^cm numero lapi/ des figi przccpit. Duodedm infuper panes fade^/pro
quo nos habemus panes propoficionis,io arca collocant i8C totide lapidibus
altare coflrui^a Q1J0 etia numero mare acneu a Salomone &bricatum pro
oficrendo^ la/ uacro/boues fuftinebant. Mari quoq; rubro tranfa« Proco. Porce
Mani. Pyiba. Principes per duodmanu coplicaram ex eius medietare/irnario
vjdtflri^ baun^ in ieptuaginta duos:C^o numero SC Imiores in figuratiuo popa/
k/8£ difdpuli in ucro,iuxta idiomacum numerum piicrun^ :Qwbas idio/ matibasCuc
ab anriq|s fapiccibus difeere poiTumus^ roride Angelici prin/ dpes prffmiof
:Qa; ab Hieronymo fuper illud pialmi/Circuamidla ua/ rietare,aliqaalicer
pertradlanif.Scd aflignando cuilibet fuu fcnaiium.noa fine myftcrio daodedm
prindpes potiores reilanrtideo Procalus huc nu/ merum Diis,gencribar^his,quf
aibeisprocedur,ooarccratu aflcric.Htno coelum diuiniraris (edes in duodedm
figna parritur, quibas piident duo/ dedm Angeli pdpui (iiHuIti duodenis
irrigarioibus magni nominis Deu Qyod poeta; uduc fimix imitares duodedm
adinucnere numina, quz fi/ glis illis pfcrrentd^allade Aricti,0 corequenter
humano capiri: Venerem Tauro,ccruid,C/ coUod^hzbu particularem Geminis,0’
brachiis: Mcr/ curium Cancro,C7 peifloririoue panicularem Leocu,humeris,auc
Scapo lis:Grerem Virgini,8( i1iis:Vulcanu Librf,K natibustMane Scorpioni, K
pudcndisiDianam Sagittario,C7 (emori: Vcilam Capricorno,C/ geni/ bus:Iunoncm
Aquario,(imul 6C cruribus:Neptunum uao Pi(dbus,at9 pedibas:Vude Manilius
decantat. Lanigerum Pallas,T aurum cytherca tuetur, Fomoibs Phoebas
Gcmiaos,Cyllmius Cancrum, lupirer O cum matre Deum regit ipfc Leonem. i
SpidFerx eft Virgo Ccreri5,&im'cata replaismt alios proftcmerccdeqbus
didiTin caridsiComx capitis tui licut purpura regia iiidla canalibus,illis
v}rupnis,per quosfluuc od efSiltones graria9i,qbus exdlts debilis ho a
hBnina4.panc Tmlidua uindf ,ut dc Safone legimuss Qgi capilli iofluxu,C7 uim
difdpiut a fupno fente,licut 8C flcllx.Scd ad intcllcclu rcdeamus.Coponit
SCui.conceptus,8t imaginrs,quas centinet, 8Coradoncs,8C
loicttias,qbusioflruimur!C7' generat fdeda tota,licutqn flcUayt influxus
oopoounf cu uurtupbus plancajtjOC elementisiquo^ uis P iit Digiiizedl;v if'
CANTICI PRIMIj in calii codnetur,intenKnieni« podiSme magni nominis,aut ipluis
opi/ fidsuinute,producun^ diuaff fpeda,8: ^ticdares ra.qua^ nomina (uc aiunQ
rdulunc fecundu proprioaccm influxuum.K innuenrituQux cognofcms Protoplades
nomina rebus fccudu ea^ quidditates impoliua Qa j ^brfIcan tendit illud
(umxVeritarisiNomia ue^ fcnpca funt in coe li&TriCariaeniin pardun^ hebrd
uigind duas linerasTui alphabca:qua)t tres tria elementa,fepccm toddcm
planetas/ 8C duodedm duodena ligna, tanq charatfbres co^ iigntficare ailarucEt
illas fepte Utteras duplices uo/ cant,tum quia bifaria pronuncian^,bbcfe,C7
acutcitum quia planetas re prffcncanc/qui pro diutrluate (igno^,in quibus
reperiunmr,rcniittunt,K acuunt uim:Duodedm ucro limplices uocant,quia unico
modo proferd/ cur fcmper,K quia ligna repradencatX]uo^ uirtus femper eodem modo
Ce habettTres aucem tribus eletnendsafcribut,lgoi v}, Aqu«,8C terrxiAete uero
no tanq elcmentu,fed uclud gludnu demeto^ ha^t«Sicut igi^ ex planeca^,8C iTgno^
afpcifdbus Iknul cu clemm confidunf oia corpora, ita ex littcris,K
charaiflenbus illas partes lignificandbus colbtuunC no/ mina rcru ex iplis
compolita^ut in libro de lormadone,q Abrahx inioi bitur,my(feno n5 medioen
innui/ iQuo^i compoCto^i corpori Ipiricum, SC animam per pun(fta,K accentus
lignifican nonnulli aflerunt» Rapit primum mobile cum cofdc,aut libertate animi
ibi re/ lidends. Caput XXIL St nonus drculus,qd primum mobile didtur,ccelo^
dux,ui Tua omnes ccdos rapiens fecum c6dudt:C7 iplea nullo infe/ riori drculo
dud^, fcd a fola intelligdia ipCim mouentc,ucl a Deo iubcoteiln quc,taq in
primu motore,ne tota coeli har monia c6fundat'',dud/ ots motus, ut in calce organi
fui ^ bac Ariftoccles* Sic in nib hoc paruo mudo dl uoluntas dna omniu^lia^
uirium,8C ea^c dudlrix ad libituiCui merito rcgnu,8C pridpatus debe/, qa femp
ad bo/ nu,taq in obicclu fibi ad^quatu tedittquis aliqn errore,aut ui ai^ im
pcl lm,malu eligat crcd&,aut plinges illud c(Ic bonuiEt tuc no domina,^
ferua miferrima effidf ,ut fumma Veritas aitiQgi fiidt peccatu, femus cft
peccad.R.edle igic 6C in bonu tendens iure p&r/,l!cut in PoIidis,q in me/
L'u5,8C magis bmu rcfpick merito pponi/*Hatc aut uolutas^t fyndat/ fis cu
poitionc fupiori iun(fla,uclud mobile primu,o« inferiores uiresle/ cu dudt ad
uotuifed ipla redla a nullo dedudtur,nili a fummo mouente, ael ab eo
influxu,que grada,charitatc,uel amore ifiifum dicut theologi» De qua ite^
fummaVeritassNemo ucnit ad me,nifi Pacer meus traxerit eu:Ec Regius^pheta,tuc
currere didt p uia madato^ Dd,quado p amo re dilatacu,8C motu fuerat eius cor.
Ad dus quo^ uolucatis ordinatu mo ^ reliqui inferio^ uiriu progrefliis
fequunc',licuc orbiu motus ots ipfius CHRI/' STVS. Arilb. CHRI/ STVS Tbeolo.
CHRI/ i STVS ' Dauid r I Auga. Ariflo. Uaa Pole. Poiph. Arib. Dauul. TONVS
SEXTVS. CXVI primi mobilis gyro rcguIanf.Ncc gfpfa diat uolutatc,ta| cica ab
intel kiftu dcdudt^a nihil amare poHumus,nili pcognicu:in qd Iblu 6a( ipa uo
lutas.ut AuguItinus/fiC Arillotcles cofennuttNa (icuc lux oculo uia ode/
dit/iplu th mihimc dudc/iic iaccllcblus demodrac uolucaci rcmitas,noa tn p cas
ipfum codudt/fcd rdbac fux opatiois dha.Sic q cccliL illud corpus rcplditat
elemetare:86 eicqa integrat cx quadruplia genere ligno^e^aro na quatuor
clcmdo^ficut 6C corpus ex drdem coponiC. Nec carpac me qfpia/qd paulo fupius
couenire fecerimus (Icllacu coelu cu in/ telleifhi/nuc auc aequemus cu
corporeeNa ferpes nuc diaboli/nuc OirifU typu tenctefiC hoc,du ipremet aiaSicuc
Mofes fcrp«e exaltauic in eremo, fic oportet exaltari Filium hois. Et planeca
qlibet ouc aUcui elcmeco/nuc alicui Angelo^ ordini xqpcra^.Huiufmodi ^multa
rrpiun^ cu diucriii coparata ex fymboldcate,qua diuerla nota res hab« ad
inuicciRcfpcdlu enim fupio^: mttiu ccdu illud fe habet,ut corpus:8C refpcdu rc^
inurio^ produc^^ (ImiUtudinem habet incellcifhis pducetis ideas.5ic quotp in
coordinadoe rc^ a PorphyTio,8C Anllotclc allignata ide ad fupius copa / racu
habet radonefpcdd.adinfniusucroradonc giiis.Ell itaq; in j>po/ fico nfo
motus primi mobilis,uelud motus animi,K motus fielliferi ctzli, corpora motus
fimulachru habenstfed plancta^ rcuoludoes motus uiriu iter corpus, animucp
exifledu rrptffcntat.Scd (i illa haec cu infimis,8C fu premis aequare
uoluaimus, e(l in coelis feruidius onim mobile primu.In panio mudo cor,K
uolucas,In Angelico (craphinus ardes. Eli iterum tua ignea in
rcraphinisinflibias.ia pdmo mobili rapia,in uolutate C corde tito Eierues
uircustideo h{c habitat in corde calidillimo oium mebrc^,ca/ lore qppe flC nali
K meliorude quo Plalmographus aiuCocaluic cor mcii CANTICI PRIMI. intra oietHt
ice^erln/llmatum c(l cor meu.Ed quocp ais trtrca in Chcm/ binis pulcherrima
idea^: figura,in bellifero cocio fplcdida fidc^ piVfhira, in iniimo ucro
elemento ex uariis herbis,& floribtu ornatus.
Q3Xcon(h'pcntur,86rolidcnturcumSatumo. Cap. XXIII. bntetia Ptolcmxi e(l
explica» ab AlTccIis fuis/ planetas oes ad hoiem huc feuendu dr(b’natos/quo^
quatuor ad coTcrua/ dum indiuiduu.ircs urtoadopus coducendurQuatuor (unt
Luna/Sol/lupitcr/8C SatumusiSol afit,ut idedidt ad uer/ bu,e(l origo uirtutis
uicalis,quac cil in cordctlupicer rcfpicit uirtute nSIe in epaenSatumus uim
rcccpriua:6C Lana crefccntc,8C decrcfcctc uigorct Sed tres alii ad mores C7
opationes cxqrun^: Phacalh'ca.n.ais,6C penetra dua in rebus Eidedis a Mercurio
expeteda cft: Appcttcus,cocupTceda,U deiedtado,qua; opus ptidc a Venere:
Impulfus eu irafdbili.K impetu.uc (ominatu (u opus, a Martc.Saturnus igi^
uirtute rrcepciua rcgit,8C inter iaidlcdlualcs uires podlUme memoria receptiua
c,adeo,ut a Iria coIlocauit.Et ficutdomachus colHpatua ril ui Saturnia ad
coduedu cibu^i» matrix ad coodaendu fotrii.SC utcrfanguis Haiiab. extra uenas
coagulatus ipf! aifimilet :unde a Galeno uocat primu (angui Cocilu* nis oiganu.
Aequat (ibi CX (lomachu (tmul cu Satumoded hic parti ner / uoTf ,^idf ,at(f
(Iccf ^ominas.ille ucro pard came;,calidf humidf. Et cu uenter (it eda humido
calore fudulcns, ipfum quoqt loui fubiidun Occurreret hic multa de mnfculis uctris,K
aliis parncularibus dilTercdat Sed cu fotdtao hxc nimis longa/K fupuacanea cura
foret/abduceltp nt» ■ ptopo(uo/noa btoii tcmiciyUco illis omi|0Gs,de (olis
mebris prindpaU/ Mo(es PottX Gdcn. Dir- ifpQsLe CANTICI PRIML bus.pfcquamur.
Supponunt quo Galew. ' TONVS SEXTVS. cxvru mDS.Na ker cpar louiu/SC cor folarc
fitu hnt/ ficut Mars itrt utruc^. Vc/ nac ctcni ocs liue epads porta,(iue
maferaic^.in qs ipla diuidi/A>rtu hnt a Gakn* cocauo cpans,ia cuius
pudto,uelud cordr cctorii i ^uo^Galeo authore^ /Vriilo» colligae , cui Tapictes
muln cSrentiuc.Sirr tC uena/qu; maior ab Ariftotcle Galcn. nucupaf/aGaleno/86
ab Haliabate cocaua/ab Auicena ucter/ab aliis p/ HaLab. gibba:qa
iuxtagibbu,8Cc5uexu cpanse(VomnfQq)^i(flo9(opioneCAui Aoioe. cetu cxccpto^
collocat in epacc/SC ab eode ori^/quis phyfici no cofentiae: Idem -Sed ab
AuicenaAaq neutro ker cofdc fccr epar/O’ cor collocat :K ocs aUi Doiaci,ip(i
epad eas codnuari aflendunttiicur Mars loui.Et (icuc ker epar K cor fanguis
fluit p ucnas uica baiulas.iic iter louc K Sole efl Mars,qIn coplexioc uero
effidt calidu/C7 inde impetu/86 uim maxima coD£icrt:66 f mptu reddit ad oiathme
O ad mala ^ualidu.Et nifi impetus ille tonis frimo moderc^/&dk dudt in
pceps noucl/ Aniec, lis adhuc aialibus medulla auenca admodu dluccacc auc^uedhj,0C
pia/ Aefflo, giucfcctibus ad adipe trahit. Subiiciuc quo erat rulFus.cu
pulchritudine oculo^t, R!eg$ & bano afpcd^,pro q nos hcmus,pulchcr
aTpe(fhi,dccora9 fode. Et his poollime uuet cu in ortu lucrittflC altius
cofccdere uoIucrimus,id (adt SoI,qh fufdpit influxu a fupno odetc,de quo
df'apo(leniata,potaes opprcflioes,uel laguinis fla xus ex djullidoe illa/qua
nimiu audhi,lctalia eade fiut pingue / do,C7 oicu funt de natura acris
tepcraci.K utrut^ cx natura humida coi/ latur,cx calida autardenSed lohiues
Serapion pinguedine collocat in/ cer elmcta grauiora:8C leuia/calida/&
frigidaiHabn enim (inquiO pra fe ignc,8C aere.unde tempatiflimx eft
coplexiois/ficutSC Venus.qux cis p&rtur. Eadc rone fubiidtur ei caro
calida,C7 humida cu debito tem/ perametotut ab Auicena/C Galeno difeere
pofliimus : Rheoes etia,C7 (i rarionc fux calidx,C7 (iccx coplcxionis
fubiickban^ Marti, tn qa uiget in ds humida radicalc.Veneri quocp mancipant.
Addif ueoter.qui loui, Vencritf ex fymbolica eo^t natura rfidctiun Venus louis
dict^ hlia: O in eadc (ede ambo regnare dtcun^.Cur aut uulua,8C matrix Veneri
(iibiida cur/magis (9codo ptc(cundu,q ferpaone dcclatiidu duxiteu ol illa mebra
Digi ^ed CANTICI PRIMI. 1 eo pudore aifeccrit.ut cu uiro^e cadancra a flutfbbus
uchanf fupina^u/ lie^ prona ducun^,uc occultet occaltada,(lcut Plinius 6C
Solinus rcfmk. Pci^tini «,8C umbilico tiigppriu inllfis pfer^ :Vimis.n.omrrca
(authorc Iob,8CGrcgorio cius inrcrpce^ fceminis cft in umbilico.fcd uiris in
lubis: Si aute humores in efTdc peibus cxillcnces diAcpcran£,cunc xgritudines
uarixVcneris motu cofequcccs inducunt'':C7 &ciLus,li fupfluuc humores
ipfitNi ex fupfluo dbo,K potu,9C nimio luxu tfliufmodi generant infir/
mkaccs,qux inualcfccces mone inducucfcbrcs vj^SC morbi flrgmaiid,K prouenietes
ex humoribus fupabudamibus in mebris pdi(fbs,m qbusdl uirtus concupircibilis,8C
qbus CPiolcma» authorr^Venus pfidn:Qux ii dna bicric in horofcopo.h^ fuidominii
iigiUaimpnmit,colorcm aibu cu fuTcedine quada,auc rubedinc,capillos
pulchros,multos,K lpilios,6icicin rotudi,ucnuHa,C7 uaga,oculos nigros,fupdlia
gradlia,dulda colloquia, decente inocdum.motus Eialcs,8C lepidos. 6icd li
mala.K inferior Venus |irxualucrit,drlitiis deditos cifedc,mulicft
amatorcs,labilrsad omnia ui/ da molliatSi aut bona.cui animus legum freno
coerdtus rerp5da,rc(fta, C/ lan(fh> amore omnia peragit. Qgx acuantur/K
penetrent cu Mercurio. Cap. XXVllI. Ercurius in capite iibi uendicat
lingua,cuius fermo penetrat uftj ad iceriora mctisdiinc eloqudix Eiutor.86
Hcrmcs.f.na curx incerpstQuf lingua occulridima omniu mebro^t effica dlllmc
opaf ct in magni difburtia.ficat Macurius adeo oc/ cu!tus,ut cu di’Hicultace,8C
raro uideatur,tn acudflime penctrado magna cu efficacia pagiciicut fiC ei
pfides icciligeda Midiael Angdo^t Princeps, IU nonulli allmi c.Qgia ct
Mercurius (iia fubrilitate elficad.SC a(hi (Pto/ lemxo teffe^ reddit hoiem ad
opa difpofitu.SC pmptu.idco manibus ta^ omniu ope^j inffro neccllario pfer^:
Adduc neruos.quo^ aliqui,pailiui vj funt frigidx C7 iicex nacurx/modui uero
calidiores tu ex motu,tu ex iun plidori fpu in eis exidaaSic Mercurius(authore
Ptolcmp,8C fuo inter/ prete Hab'^ bibaria het uirtutctaliqn dciiccat,id maxime
cu foli applicat, a quo abudadorc uirtutc fufripituiliquado humedhu,8( hoc qh
cu Luna aonetfbtur uirtute,(icut contigui cojj funt orbcsJEx fuapte autem
natura conferingit Mcrcurius,undc reddit fuos mcrcuriala graales,K ncruofots
Neniis etenim peff,qui funt generale ope^ inllrumetu.ncut manus par/ dcularc.Ec
fi ulterius procedere iuuat.cria ex ortu ipfo^ ncruo^t coucnieo dam eorude cu
Mercurio coieiflare poflumus, et uarias autho^ frquedo opiniones.
Ari(loce]cs.n.ipros a corde originem trahere autumaoGalenus a cerebro: Auicena
uero, Auerois,Albertus,K Codiiator Ariflotcli feuere ntden^tSed qui redle
(apiut.eos cocordaners dicut nemos ipfos hfe ortu fcnediatu a oorde.a quo X
oetcbru:fettnari aut.K dinidi ab iplb cerebro. Ili Plinius Solinui lob Ptok. 1
I Iden Idem Hali AriRn Galcn. Auioo Auera Albcr. CoeSu »c •it n I Digitited by
' ■9: s:-g tsa a TONVS SEXTVS. cxx A corde tce^Cut in« Albertus^ hnc
duricic/mollicic ucro a cerebro/a quo diuidun^«Sic C7 Mercurius, cuius uircus
in ncruis uigcr,a 5oIc,q cft cor mundani corporis,h« uimtfiC taq eius filius
femp requid* patre eide obie/ ques/ adeo ucab eo uel nullis/ uel paucis
gradibus di(la:Et cil luna:,qux coucnicnaahct cucercbro,codguus:un uim fufcipic
ab utroc^.ln cenbro'. quocj uim hcc cu ucncriculis cius/ucnis/8t arteriis.
Vltimo plct^crurtbus/ K p^ibus mamiu coadiutoribus,ta et fidclibus,ut alteris
deficiecibus al/ taa fuppleiktVili nacp fuere n6nulli,qbus manus
defidcbat/pedib^lurre, fcribere.K mulca huiufmodi officia manuu pagere.Si aut
pualct cius uir tus in hoie /reddit ipm [latura medioae/a gracile/colore
fubalbij/capil/ los/barba/CT oculos nigros O pulchros/ fronte clcuata/ &cie
longa,nares pjualesAunifla fupdlia deces minutos/digicos fubtiIes/8C
Icgos/figura fa/ ds ffirmofu/id maxime Solis ortu fuffiilcustrcd ocddcce folc
effiat colore fiibnigru croceo pmtxtu,corpns extcnuatu/coplexioe ficcu. Male
aut di fpofito fubiedfr) indudt ameria,memorix dcfecflu, morbos inquiaates.ua
rios abfcp ca rimores,ignauiain mebris,K neruis,balbuticc^.ite freneiim^
apoplexia,epilep(ia,colicu C/ morbos cofequetes materias furctis,(an^ nisfputu,
cuius caufa no uidrftK occultas xgritudines.Si aut infirmica/ tespueniant a ca
cxtrinfcca,ea cft,ledlio,faiptura,rodnatio,mcnfiira,ni/ mia excogitatio drea
poefim,K huiufinodi.Ht qa efficax cft nimis in ope rando,8C uelox.breui fpacio
(bu mcrcurialc codude ad uit; cerminurut in iplb locu hearillud faai
eloquiiiCofumacus in breui expleuic tpa mulca* Qux agitentur a Luna* Cap. XXIX*
mT fi luna totu corpDS/& fingula mebra pro uariccate figno^t/ C afpeduu cu
SoIe/aUifi^ planctis dirponit/maxima tn uim hte didf in agicadis qbuidi mebris
peculiari coueninia ipfi rndetibus: Prxtft.n.finiftro oculo,ficuc Sol dextronit
duo in utrocp mundo luminaria mutuo coanatCrebro tjcj pd na^/8^ hnmoribuf
omnibus,q in utroc^ mudo,8C et in arboribus animatibus afcednt,K de/ Icedut
luna ipCampfequetesiQuod in mulie^jpfluxibus fiuis euidettr co proba^rq ideo
mdlrnales dicun^,qa Iunx pfcquucur curriculu:qd mtfe fere pfidf.In aliis quocj
humoribus itide A bmeintuetibus manifcfiu, cu pdiuiores fint,cu Luna cft in
aqueo fi^o,qua cu in igneo,ucl terrra* Et ideo obferuari hfc in Pharmads dadis
iubn t huiuimodi negotio piti* Pulmoni quocppfeiri adiudica^,q taq flabcllu
cor,K ea quf infiaman^ab ipCo corde,refrigerat,atcbcc/fiC uulgo lana
beniuolu:Varias infup difponcs pro uarietate iigni,in quo rcripif afpe dhiu
c5currendu,86 luminis,quo nuc femiplena habef .Male aure difpo/ tico fubieifto
infirmiaces inducit ex illis rnpfluitadbus puenictes.Omnia infup mebra ferro
,uel alio quouis modo agitata/pro iigni coucnientiacu mebris illis/lfdinSed
podilime cercbru/cui cfficadus ^omina^:unde ia co Ipfi (eda in feripeura faaa^
lunadd dicun^/K pad^ morbos dgmo/ niacos:Nam in huiulinodi lunaribus,K feeminis
larga uide^ dxmonibus eos agitadi cocrila £icultas.Quod ii ue^c iit/CT’ un
eucniat/ K quo cuiliba mefaro aliquis planeta/SC iignom/aut fupior uirtus fut
tedgimus]) domi/ netur,aldor hic exquireret indago farlitan litteris no
comiitcnda/diceote Apfo: Sapienda loqmur intrr pfetlostqui vj poiTint efle
capaces diuinx. Paulos CC fummz puidendxtQgz K ii omnia
regic,atcpdifponir,curam tn exe/ quedi uariis miniibris diihibuit bencfids,C7’
maleiicisqtrout magna hxc mundi exquirit Refpublica Angelos mcminit,0
nocctes.Ex aliis quotp feripturz iaerx pix/ . V.r:Z riftj lodsde utrifep
poitimus edoceri.Ecquod fedtiiimmusProuiforpa Angelos/raq per minilbos/idcm &dt
(ut alias diximus^ p ccdos,taq per soferumetatut omnia cooperentin miniileriu
Dd:Qgodandquitas/uel ia parte ol&aa uaria finxic numina mdiris humanis
prffetbu Aure aliqu i memorix,fed Phxbo dedicatam Vii^ilius meminit
diccstCynthius aur6 VirgiL Vellit, fiC admouitiDcxtera at ferdnidinis fede/C7 p
qua fit iurametu Nu NuJ^o. ma Prilius fiddcofccrauit,atLiuius narrat. Digitos
ilib Minerux tute TiJia. ' Ia collocarucGcnua mifericordif dcdicauerediinc ea
fictluc uenia,K mi/ I fericordia flagitates. V mbilicu uero,quc V eneri taq
luxurif fede fubicd/ ' mus/Ioui cofecratu phibettunde umbilid effigies
celebrabat in tcplo Io/ ' uisAmmoniixoq>olamcbraadipmumbilicu,t^adoentiu
referri exi ^ fUmabariiicut mebra oia mudana ad cdru fphxrx illius deducut
/cuiuf * dreufereda e(l nufq/fed cdru ipm ubiDc manibus quocp aitj Bndittw I
TONVS SEXTVS, CXXI Pfa!. Dauid» CHR.I/ STVS. Ptole. ai •j a Aade* Bndiifliu
Dominus Dnis meus,qui docet manus meas ad ptf Ku,K dim/ to$ meos ad bdIum.Ec de
orc inquit:Immi(?t in os meum cadeu nouunt carmen Deo nodTo:Cum quo iliud
Saluatoris,Ego dabo uobis os & (a/ picntia:iicd flC capillos capids adeo
curat.ut dicat; Capillus de capite ue/ ftro no pen'bic.Sic igitur omnia membra
utriuf^ mundi regi a fupcriorj/ bus coprobahjr: De quo (alte pro partc(Deo
&uete;)fuo loco differemus. Quod ex propotdonc motuu plaoeta^ adiuuicem ,
8t cu odlauo calo ionuatur propordo uiriu noffrarum. Cap. XXX* Eriicic Saturnus
motu fuu in trigina anus:Iupiter ia duo/ dcctfflox quo rcfultat proportio
uclociuds motuum duplex refqualccra: louis autem ad Martc,qui duobus annis
perficit cur fum (iiu/eleupIatScd Mards ad Sole, Venae, K Ma/ curium duplatcum
iftifere anno uno compleant Spb^rx uolume aliqua/ tulum.propw epidclos muatis
uicibus:unde nunc uelodor.ouc tardior uideatur uniuTcuiurcp illo;; mocus,amen
parita pafidut iter,quod ca/ paant,mufica hanc calotum fuauiflnna effidentes
debitis modulamini/ bus,nunc alta altau prxcedens,nunc fubfequens.Satumi itey
ad fteliir fcrum codum millccupla,C7 ducentupla proportione eft motus uclodor^
fi ueru tff,q, oiflaua Sphaaa moneatur cotra primu mobile, fiC quibufli/ ba
centum anms gradu uno,ut Ptolcn^xo placa:Nam utrutp apud no/ nullos
dubiucff,uel falfumiSed illud prxfupponimus, quod comunita tenaur.Marris eda
motus,qui miliccupla proporuone uclocior eft motu «xftaux SphxrxtC fic de
reliqs planca;; moribus ad reuoludonc ftcliati coeli,K iplb;; adinuicc Bidlis
eft fupputatio fdedbus ipftru rcuolurionu taminu.Hinc igitur in paruo mundo
propordo uirium,fic opaationum t&cftari potefttNam motus cogiaduf ad
pradhea alis effe deba, qua/ bs Satumi,qui ilU dominatur,ad louem huic
&ucntc:Et hotu ad impetu a agitatutVia aut,8C concupifdbilis
uirtus,aKpingenium,quoru primu regit Sol,(ecunduVenus,tcrdum Mercurius fimul
cande Male/ tum eftidunt,cum unu nequeat ftarc fine conrodo:Vica.n.podftfmc ra/
nonalem confequimr concupifdbilis,» amor,fpirinif(p paagendi.Hinc Academid
docent pa hxc tria fimul homini dari reditu in Deum: Sed hfc cu ruperioribus
Giis numeris propordonatur. Etqoptime fempa c6/ cupifdbilis nirtus,0' fokrda
cocomiatur animu,C7 uita; ut & delcdhi/ do Edlidia,qux la^em, » opus
coofcquuomr, nonnuq ammouat: & rolerda,aftu9 omnia debite paagantur.Poft
hos omneseft Luna omnia c;^b'cans,C7haxconucniccumiiicelle(ftupaiftico,qui omne
opus diri/ git,uelut gubernator in naui,dum mare aanGncanIpfius aute,» plane/
taru ad fignifir;; calum fc haba propordo , pro uclodtate motus corut
Quapropordonem fcquiturilla,qux eftintcllcdhispradbd ad omnes 9. CANTICI PRIMI
aire- ta intcHedluales, ^ animalestS: a qux cft ad inaicrm.&om/ Diam
iplbrum ad corpus.quod no mouetar,m(i quatenus a rupoioribos u hoc &dat
quibuflibet trecentis annis; Nos aute Ptole. comprobamm habemus ab anno
natiuicads Chrini.quo Sol uigeiimo/ quinto decebrisdie intrabat in Capdcornumhucurq;,quo
intrat dicun/ dedmo,uel circa , Sole in. 1 5 1 o. annis prxuenifle fuum
introimm qua/ ♦ | tuordedm dicbus,uel drcaninde clara luce coprobarar.q»
qbuflibet cen/ 4 tum anis prxueniat p die,in quo fola moueri gradu uno: Sed hoc
exifti/ mamr C ut nonulli airerunO ex motu oifbiux fphxrx in cotrarium orbe, »
quod eft exifta Solis uariationc.Hac aute omifla limul cum proportio/
nibus,quibus uirmccs,C7 opera noftra proportionantur adinuicc,8C cum rplixra V
motibus,unde harmonia refultat ruauinima,quod ponus ad ter rium uolumen
pertinet.ad particulare cffirifhis ipfa^- fphau'a^ drea diui/ , nas, humanafe^
uirmtes defccndamus. Septem igimr uirrates prxdpup paflim connumerantur, qu?
per feptem planetas.tanq per inftrumenta a fummo bono^: fonte in homines diflfiinduntunPer
Saturnum fpes,K co/ teraplariua uita: per loue iuflitia,K acquitasrp Marte
fottitudo:p« SoK ^ omnium rege charicas omnium utrtutum regina; per Venerem
petas, C? temperanda ; per Mercurium prudenda in agendis; per Luna, qux nunc
occulcat, nunc apparet,fides:qux in ^ris.ocoiltifcp uerfans ducatu prf/ bet
pgenribus p huius noifhs caliginolas tenebras, quoufe^ illucefcat Soi fllc
fopemus matudna,uefperrina,0' meridiana luce,qux eda pegrnat« in hac uallc
tenebrant illuminat,quatu pegrinadois ihttus exqrit;K quatu ^ mortales
diljxmunir ad ipfam liifdpimda per fide, SC expurgatoria opa» De concordia
admirabili rerum inordinatarum , O fecum utriull^ mundi» Cap» XXXI» • T anteq
ad concordiam hominis cum fupereoelcfH mundo cofeendamus', percurremus eoa coueniendam.quam
habent j ucriufQ mundi huius corporei, O infinioris expurgamenta. TONVS SEXTVS.
cxxir nfcrn^ partesi Eft aiim in tnudo hoc (rnfibile terrenum habitaculum eft
domus coddhs,cft dcniij cxcfUa,0' fupcrcodcftis , ubi fummus jcfi/ det
Moderaton Sed ultra Ivec omnia fum expurgatoria loca , quo feces tam huius
domcft|d,q occldHs mundi conEuunt.tanq quid fuperfluum, 8C expurgamentum dbi
fupremx uicx.quf paTdeur mentibus angelicis' 8t humanis animisuit ipfe cedatur
in cuagclio,cui dtulus c(l fcd m lobi/ ST VS. nem dicms:Mcus dbus cft,ut
&dam uoluntate Patris md.qui in cedis eft.Quf autem fithxc uoluntas,alibi
declarans ait: Dcfcmdi de calo nS IDEM. ut &ciam uoluntatcm mca,fed dus,qui
mifit mc:Hfc eft enim uoluntas eius,qui militmc,ut omne,quod deit mihi,non
perda ex co,ied refufei/ tem illud in nouiiSmo dic. Anima igitur,8i mes
Angelica eft dbus Dei, fO Chnfti,qui comcdir,K rufdpc rasomncs:ut fua caIefe De
quo^t edam confiifionc,K inordinatione c5ronand,hfc pauca taigimus, ne pars
abqua huhis mudanx,&C humanx domus relinquat intadla. Quod Homo codnat cu
Angelis eos condnens. Cap. XXXII* Omo eft Cinquir Sapiens^ cui data cft
uirtuscodncndioia: ■ Ideo ultra iferiora,6C media,altcrabilia uidelicet K
cotleftia, I HBBfrl apprehediteda Angrlos,8(iprumDcum:utfitquodamodq |jQ3L!
uinculu omniu,omnibufc^ proximus,ac uerus mundus oia oocinens,cum omnibuftp
conuerlansscum fuperis quidem per fidc,C7 fa/ pienda,cum mediis per radonc,C7
difcurduntcum infimis per fmfum.SC dominiutSittpcu omnibus fymbolu habens,cu
materia in proprio fab/ ietfto ,cum elemends in corpore quadri&rio,cu
plantis in uegeeadua uir/ tutc,cu codis in inHuxu partium fuperio^: ad
inferiores, K i motu arcu/ lati ad idem tendens a quo ucniucu Angebs in mente ,
O fapiendateum Deo in omniu c6dnenda,qua habet homo copofidone,Deus autem fim/
pbcicacc quadxHinc ait Mercuriusftdomo ud c^licolis cft pracftandor, uel falte
pari forte potitur:Et.n.quicuEt nifi (ym / bolum,8C coicationc cu Angelis habem
ho,no pofict in Angelu tralmu/ tari.ficuc iam efiedhim fiiiflc fupra
dedarauimus. Modulat ho cu Deo
ipflus t^lu,8C imago exifics. Cap.XXXIII* Aos.fupeitp homini datu (uit, ut ip(c
alter mundus cfFedhia mundi ipflus partes omnes in (c cople^cremr, id tame mu/
nificentiflimo Datori pa^ uidebatur,nifl8^ feiprum homini, taq dile(fh>
filio prxberettQuod aflcrere minime audere, nifi rapientes,^ ipremet omniu
l^no^t largitor idem teflaretur. Adiudicauic Xifhu Pythagoricus hominis anima
eflc tcmplu Dri,C7 inde immortale inflar hofpicis , ut locus fit proporrionatus
locato : 5ed exerta uocc hoc Pauhis intonat diecns:Templu Dei, quod efiis uos :
Quod pluribus Ioda feripturx faerx comprobari poflettSed prxmirtamus, qualiter
homo fic Dd fimulachru ad imagine Dd,C7 cu fimilitudine ipfius fatfhis, ut
ipfe/ met opifex,anteq eu ,pduoera,refcrauit:E(l.n rtia in opationibus ( ^ adus
fecundos dicunt repr^foitarur diuinx illx proprietaccs,aut adlio/ nestfiuc d ut
dicunt^ norionalia,& fendalia.uel quodic^ alio nomine di/ uina nuncupari
po(Iimt:Nerdmus.n.oec rdendbus loqui licet arcana illa Dd femod ab omnibus
creatura^ modis: flC qui efl f inquit Dionyfius^ omnia eminenterudeo ut hxc,
quibus udmur,uocabula ea , qux in ipfo lunt,cxprimcre nequeant.nilt per
fimilitudinem,8C analogiam quandam: fecundu qua ulterius progredictes dicemus,
q> etia in paflionibus noflris aliqua in Deo rcpracrentamus,qux quis in Dro
paiTiones no fint, analo/ gice tame pafTionu nomine ipfas nucupamustut efl
ira,fiuor,atc^ cocupi rcenda.Et hinc de primis ait Propheta: Dne ne in fiirore
tuo arguas me, nec]5 in ira tua corripias mc:Ec iterutCum exarferit in breui
ira dus:Et qs nouitpoteflatc irx tufflnfimn pene funt loca fcriptunc faa^
attcflanda inmJouoKjH. cxcanddcenria Dd. De coplacenda quo inde refulcet
imago,immo foedatur rado imaginis, 8C ttto ma/ gis,qoanto homo turpioribus
occupatur.Ratioaale igitur aeaturam ad imagine Dd fodiam
c6templantes,diligcntes,earacp rememorates rado/ nem imaginis exdtamus in
nobis’4^ auce ipfum excogitates, St amore profoquentes in cande imagfoc, qux
eft ipfe filius Dd , tranflbrmamun Nd amor C authore Dionyte ^ eft
airtiiscrafFormans amante in^atui iZ V) CANTICr PRIMI Qgc
amorcm,C7concapifcibilc uirtntc fi moderemur, irip.K fcetia ranoflc frenata
exaceamus in hoftes Principis.adhuc ima^oc por/ tamus iUius.de quo excandrfeoe
in prophanatores templi dicit Prophea ( ut Iohanes interpretatur ) Zdus domus
tux comedit me:De quo iteru amore fuccefo in Apocaly^ didtur: Dilexit nos.K
lauit nos in frn^c (bo.Nec tantu Filio coafbrmamur,fed etia Patris, C7 todus
trinitatis ge/ rentes imagine ipfi cofbrmari pofiumustDixerat nantp Deus C ut
Mofes nanat ) Fadamus homine ad imagine, a fimilitudin»OT noftram; Cuius
doiflrina redolens T rifmegiftus trinitate, cuius imagine gerimus, non fiA
perfona^ nominibus,fed ^iis uocabailis cxpnmit dicens: At P ater omniu intcUc«flus,uita,K
fulgor exiftens homine ipfi fimilem procrcauir. cui taq filio congratulatus
eftiPulchcr.n.eracattfp^ fui ferebat imamnem: Qgi Pater eft
intelleifbis,habcnsC utdicuntTheol^ ;)eflmtiap obieilo: Filius eft uita ipfomct
docetc,dum ait:Eco fum uitatSpiritus faniftiu eft fulgor ,immo CC ipfe
ignis,fulgcns,K inftimansjQsibus omnibus c6^/ mamur.rofta intclligentia,rc(fta
uia,recftoq) amoretCooformamurtj ipfi in particularibus quibufdam,qu* per
analogiam feriptura membrorum nominibus nuncupare folet,de quibus
particulariter uideamus. Deconfo nantia membro^sDdjK Hominis. Cap. XXXIIII. 7TI
Vf autem fint mebra in Oeo,quibus homo conformari pofr lit, adumbrando porius q
pingendo pfrcutrcmus,adducctes l MuS J de pluribus aliqua,qua: feriptura facra
de re huiufmodi attey llarunOt in typo arboris fuperexcadfx dcfcripferunt
antiqui: Omnes.n.tam creaturx ratione utcntes,q rcdcptor,CT ipfe Deus arares
dicun^.ut innuit Mofes in fuo horto uoluptatis,que deferibit platatu,C7;
eonfitu'diuerfisarboribus.i.mutagenisgradibos,C conditionibus aea>. curant
rarionabiKutScd in medio Arbor uita^ didtur collocata.a qua Mofesv i .■:A^ Theok TONVS SEPTIMV5. CXXV
no*,a maloiSed illud minime prxtn-eudu cefro,g, f .f.ha/n hebra/ce fonte figoificat.Cr
oculutadco ^ oculus.Cr fons diuinx pi«atis idrm lir, ■ ficut 8C idc cft
oculus,K fons ptoans in nobis;Qui ii aperiatur ad lachry/ 1 T
““^‘*«>‘*“P^oDciamore,K prxdolorc Chrin/ parimns, eiaffli(M " S*Vo
fo«>sad companendii lachrymantiape/ ^ STVS. ritur:Id«o faluamr no line cauia
dixinEeati qui lugent, quonia iplT cofoy J labunc ,exuberada uidelicet diuinx
pictaris fufccpta ab illo fonte, de quo Plal. dicitur: Ogonia apud tc eft fons
aitac. Sunt ibidem a aures , de’ quibus ■ quo udatu cftl'aut per que reuelatu
eft,ut habet ueriras hebraicatVtiep p illu,* aut (bpra illu,qui aibendit tanq
uirgultu de terra firimti,iudaica uidelicec Ji gente fuis fcckribus tunc arida
effe€bu Venit ita9 fine afp«ftu,K pompa Regii
apparatus,plenustamcnThcfauris(apentix,K mi(h'icordix,quac; collocantur ad dexteratideo
diftiidit lapientia, clemcntia.K miTericordia tn diTcipuIos.populuep ipfi
creditu oia Tua diftribuens,corpus,ranguine,SC am'ma,bcatiusexiftimansdare,q
acopcrc,ofourcpprotcftaus,8: clamans: CHRI/ Date,SC dabif uobistMouetc manu
ueftra in pximu.K fentictis dextera STVSt Dd in uos largiflimc aperriu In
mcdimllio autc tanq cor, 8C totus urnter Danid. ^ uc^ pulchro tbaaticu^o
diuinu,a quo da pulchra,dc ^ plalmogra/ CANTICI PRIMI phas are:Vimis,K
pulchritudo l (aniburio ous: pro quo noi habcmust C6&(fio & pulchritudo
in landhlkarioacciustlllud.n. Tiphcm, quod interpretatum cft
magnificcatia.porius illud ue^t pulchrum fignlfi/ cat.quo omnia pulchrefeunt
uita,8C («Ichricudine diuina. Huic refpon/ da pulchcrrimu,C7 excellentius omniu
membro^j cor fummopae a Deo iplb concupitu:Quo moto io Dd amorc,mouenir K eoe
diuinu in amore diKgeris,ui in Canticis didcunDilctfhis meus mihi,K ego
illi.inrer ubera mea c6morabitur:Vbera.nJiacc fub brachiis collocata fuot ,
qua: lad intra nos efl. Sed hoc qui uult, fibiipii niolcnria inFcrat,cum foli
uiolcoti rapiant iI1ud,maxime a diebus IohinisBaptifl(,qui &iit terminus
legis Mo(aic5,Chrflh) euangelica kgc ordiente,in qua no animalium, fcd
fuiipiius mordficario omnimoda cx^ quiri^,C^ perfiedla in homine animali
fubingando uiolcneia. eujJC9d,initni. oiiiiii»* smsmoiiDoI-Aajdrn W*b JS.ais U
tumv .I'-'' paft: amawliaViKam ol Jimq- »'>u r-= n'! jh,r.i do exidetia cu
Archetypo coueniact Tonus .Seprimm, R.attonibus 8£ auchoritattbus ^batur omnia
habere in Ary tlllVllll/4 #4«a T chetypo aliquid,cui rcipondeanc. Cap.
Cui maidtari materia prima fucetntet. Cap. Cum quo ilabiliatur terra. Cap. Cum
qbuscattera elementa in eodereibnent. Cap. Quid imhi notent lapides. Cap.
Quiredem illic habeant metalla. Cap. Quem locu ibide contineant plantf. Cap.
Cum quibus noiba hacc xqut£ planicies. Cap. Qgibus eleuentur montes. Cap. Qtjid dcrertu,e7 arida. Cap.
Qyidfrugifintcrra. . Cap. Qtjid mare.K aquae. Ca^ Qgid fontes. Cap. Qtjid
flumina O canales. « Cap. Qgid pifcinx,lacus,C7 flag;nju Cap. Qtjid mare rubrum.
Cap. Qsid nubes.Cr pluuia. Cap. Quid ros,ec pruina. • Cap. Quid gr^o,nix,e7
pruina. Cap. Quidglaacs.aCcryftallus. Cap. Qtjid paradiius uoluptatis. Cap.
Quid gidn,phyfon,tigris,K euphrates ex ipfo para/ difo fluentes. Quid
Iordanis,8£ leor fluuius Aegypti. Qgid ui'num,lac,butyrum,ac meL Quid terra
fluens latSte 6C meile. Quid oleum. Qgid palma, cedrus, lignus fetim , C7
hyfopos, atepfalix. Qgiduitis.C^uinea. Qgid animalia fantltitatis. Qgod
caprcf,cerui,8C hinnuli. Qgod oues.ac paftorcs ouium. Qgid ^lia,pifces,aacs,K
plantf mudx.K Imudf. Cap. Q^ia Icru&lcni,Syon,C7 ccmplum* Cap* Qgid
AfgyptusjBabylon.K Damafeus. Cap. Qgid Aribia,mons 5yna,ac Mefopotamia Syrix,
Cap. Cap. C^. Cap. Cap. Cap. Cap. Cap. Cap. Cap. Cap. I. II. III. IlII. V. VI.
vir. viir. IX. X. XI. XII. XUI. XIIU. XV. XVI. xvn. xviu. XIX. XX. XXL XXII.
XXIII. XXIIII. XXV. XXVL XXVIL XXVIII. XXIX. XXX. XXXI. XXXII. XXXIII. xxxim
XXXV. CANTICI PRIMI RATIONIBVS ET AVTHORJTATIBVS PRO/ BANTVR omnia habere in
ARCHE . . TYPO ALIQVID, CVI RESPON/ ’ *• DEANT. CAP. PRIMVM. APIENTVM dogma
probariflimameft,ncc mimis tririflimum .omnia &bricaa praKxiftefc in
araficc prudenter ,8C no fortuito cafii fabricantetPari modo domus in
arch]tedlo:iicquo(^fermopracexi/ dic in oratore :ne9 aliter fotura in generante,
C7 prxgnantcdic malina hacc uniucriitadsin fummo progenitore Deo.tanq utta
creatrix praorat.ad cuius meta omnia mem/ bra formaret. Numerus 8Cem‘m, pondus
, menfura.quibus annume/ rantur , firmantur , metiuntur omnia C ut Auguftinus
(apientiffime docet ^ non fune in rebus produdis,ficuc nec metuura, qua
mmruratnr pannus , aut pondus, quo grauiora ponderantur, ucl numerus , quo nu/
merantur omnia, in rebus menfuratis,firmatis, aut numerans reperitnr, fed
proculdubio extra eas. Numerus icac^, pondus,C7 menfura, quibus metka, O
librata funt omnia , extra illa omnia necefl^o funt. Et cum oihil Iit extra
omnia produda,nifi ipfe Deus, redac,q> i ipfo Iit numerus, pondus, atep
menfura . Qsamopdme igitur O eleganter Prifei Theologi celebrarunt dogma illud
andquiflimu,primoCut&nur}ab Abraham patriarcha propalatum, quo docemur
menfuras , 8C annumerationes cile in Arcfactypo.quibus omnia dirponuncnr,6C
numerantur. Et de bis AU/ gufbnusopdmeprofejuicnr dicenstin Deo funt numeri
line numero, cu omnia,quf in eo ruot,(tnt iple Deus uffl'cns.Eft cct K
minori.Maior monubus coparatur , dum dicicunluihcia tua iicoc montes Dd:Qux ab
hebrris diritur Din,Quod iudidu durum, 8( forte i!gnificat,ut nullus ad ipfum
poflit iulfaficari, (icut dicit Prophaa : Non intres in iudicium cum feruo tuo
Domine,quia no iudiHcabitur in con^ (pcifhi tuo omnis uiuens.Ec in llaia
dicitnnr aAi fumus immudi omnes, Cfquaiipannusmeftruatxuniaerixiuftitix nodrac.
Cum quibus Grc/ gorius/Omnis C inquit ) humana iuifacia iniuditia ede couindtur
, ii di/ dridte iudicetur.Deioditia autem minori didt Micheas propheta: Ad huc
ignis in domo impiijthefauriiniquitaris, menfura minor irx plena* Mcnfa quotp
dicunmr chariCnata n^is tributa,C7 donata fides,ut cum Romanis Apodolus
aittSicuc Deus diuiCt mefuram &ld. Et iterum di
EphefiistVnicukpnodrumdataedgratiafecundu menfuram donario/ nisChridi.
Pcr&dam quoe;p mcnliiiram , C determinatam corporis re/ fumendi in fedid ac
beato flatu nos habituros ibidem protedatur, dum ■inOccorremus omnes in
unitatem fidei , O agnirionis filii Dd in ui / mm perfedlum,io menfuram anatis
plenitudinis Chridi. Menfura/ tur quoqne fpiricuale corpus , etufquc membra ,
ut paulopod fubintulie diceu*Vctbatcm fiicietues iri (baricacc crclbunus in
illo per omnia. CANTICI PRIMI nui cft caput Chri(his,oc quo totum corpui
c6pa^m, K conootum pcf oinac iuo(ftura fubminiftrarionis fc(fm operationem in
mfluram uniuf/ cuiul9mcmbri.Exiftis,Kplxrif(paliislods feriptur? Gi« coproban^
mmlurx.K libramina cfle ia Archetypo, quibus omnia mfoiora, €7 qn creabantur menfurata
funt,ut unu quodtj fuis ^dibus ftaret codnum, K nunc quotp libratur ,8C
penlitantur,adeo ut nihil fit in creatis,aut agaf , quod no rcfpoodeat,
examinetur menfuris illis xtemis, K tantu una/» quf cere.omniu carunde
formator.prima cauia ages in omnibus,mudi pater, fons in omnibus flua.Et rurfum
dixerunt, materia furceptricc,S£ expul/ tricem omniu fpcderum,ficut ipCu opfox
iuxta diuina,caulariuacp exe/ plaria diftinguit.Hxcnonens,C?prindpiu paffiuu
endom.ficut Deui aiftiuu prindpium omniu,cxiftcns in omnibus, K extra omnia. Ex
quo habet imagines, K obfcuras oftcnfiones.exaiftioaefcp primi enristVnde omnis
eflcnria eft ad adhonem per ptenria dedudla, idcp iure: Nam ex diametro ad fe
inuicem pofita fimuUchra quxdam proiidunt fimilitudi/ nis.Incomprehcnfibilequoej!inrclle(ftui
primum ens conftituit incom/ prehefibile intdledfaii eriam extremumtEt fiquid
eorum apprehendi por, negariuo deprehenderar rariodnio: Nam primu ex negarioa
dtffira'tur , nt Dionyfius docet, q» nihil exiftat entium, fed effedbix caufa,C7
me/ lioripfis. Ex negatione eriam diffinitur aliud extremum,^ enriumni/ hil
exiftat,fed ipfis deterius. Simplidflimu primu, fimplidflimu
quoIepatcrnamentcmcritointelligipot:quffft ^erra. ,
fil>iinprimis,Ko5fcqucnta-oiumalia9trc9:primapullulatrix.Nadefi/ t Daaid. “crbu
St ucritas Dd dioT.canit Propheta:Veriras dc terra orta c, I Qui ctia did€ aqua
falutaris cx cade terra reaturiens. Eft itaqj terra hxc rcccpriua omniu
(becuoditatu, K cofequenter ucluri prima parens etiam Plortr. omniu
pullulatiuaadcoCutPlutarchoauthorc)phyfid opiner Deum Phifici. »»ff»catu mundi
creatione a terra taq a centro, C7 matre oium. Quod «C Mofc5. f^ofes innuit
enarrans ,pdu D;g by 1 CANTICI PRIMI Eft itcy tftra ccntru uniucrfi:cft SC
Pater ccntram fphaci» intelleAialis, ubiq; p fua cflentia O potcoria
exineas:red in ccddli palario aperta prx/ Icntia apparcns/taq terra/ O
habitatio 1II09; duiu.Ad qui fufpitado Pro pheta diccbaf.Crcdo uidcre bona Dni
in terra uiuentium* Cum quibus extera elementa in eodem rcfoncntr Cap* IIU» ^
Qua in qua eft feminaria utrtus animaliu C cum cojt fem£ aqueu fit ) cu filio
conucnita]ui ucra aqua exiftens continet Ifeminaria uirtutc omniu rcrum,dicentc
IohaneKDmnia pa ucrbu £ufta (ut«Et hoc eft,quod dixit Mofes ex parte iube/
Dauid b. f osopificisrf^roducat aqux fcrptura,aut ficturi animx uiuentis, OC
uo/ Jatilisuolitantisfijptrtcrra,Kfupcr fiicicm globi codo^t. Vnde forfitan
Thales Milefius,a quo Ionica feifta, exiftimauit aqua prfeipiu effc rc^K K
omnia i ipfam aqua rcfolui.K eade omnia ab ipfa nutriri,K ipfa pri/ uata
arrfcerc.Et quis frudluum OC herbari femina terrea fint.tabcfieri tn
neceflarium adiudicauit Trilmcgiftus,fi ficeunda efle dcbucrintiTabc/ fccfta
n.fuerc a principio in fonte diuina^: idcarum.Tabcfiuntquocp auc humore
tcrrco,aut rore.uel pluuia.uel dc induftria adiofta aqua: fi ger/ minare
debent. Vnde non ab redidtur in mundanx fabricas deferiprio/
ne,q>uirgulca,0’plantxn6gcrminaueratajuia Deus no pluerat fup« tariNcc eria
fpiritualis genitura fit fine aqua,qux Dei filius c:ut iplc/ met Nicodemo
dixicNifi quis renatus fuerit ex aqua,K Spiritu famfto no poc introire in regnu
Dei.Ex aquxn.illadiuinafiifdpit uim diuinx geniturx:fcd ex fpiritu illo igneo
fomentu uitx,K nutrimenti.Nec opi/ nandu eft hominem renafei debere ex hac aqua
elemehtari, ut aptus fit regno DriHed exaqua illa diuiiia,cuiushxc dementaris
eft fignum.Cf (actamcntu.Eft itey aqua neceffarius potus pro uita plantay
animaliuep omniu fuftcntanda:quis homini tanq regio animanti dcganrior prxpa/
ratus fit potus,aquxuiddicet, qua coemuo ftiliat uitis illa,qux ait:Ego fum
uitis uera,C7 Parer meus agricola eft. A qua uite uirtutc quandam folare,a
beneficam imbibens aqua,magiS proficuu 8t edebrius poculu efficitur pro homine
ommu re^t creata^ antiftitetO’ ipfius opifias legi/ timohxredc.Eft a fapienria
illa filii Dei pcws expurgatx menris,ut in Ecdefiaftico didturjEt aqua
(apientix (alutaris potauit illum. Qux etia clamat dicenstSi quis firit.ucniat
ad mc.C/bibat.Etitey.cum Samarite illa loqns aitsSiquis biberit ex aqua,qua ego
dcdcro,fiet in eo fiinf aqux falientis in uita pcmam.Sed hax quoqt aliquando
diftillata per uite illa fupramundanaconuertitorinuinulalubcrrimum ipfius
deiftx fMmlix propinidu J^d quod inuitabat Sapies in Cadas dicenssVenite, O
ine/ briaminichariflimi.Dequouinoinultimo (ympofio celebrato ab ip(a iiaauice
dixit: Bibite ex hocomnesi Ex hoc yjuino tcrrcftri in codefte comutato^
Iohines. t Mofis. ^ ThaleSt
TriCnCt^l Genefis. CHRJ/ STVS. 'V, IDEM. , 'V. i Ecde. CHRI/ ' STVS ' 1DEM.'i
Salom» CHRI/j STVS.' TONVS SEPTIMVS. CXXIX comutatD,fubihngcns:Scd ego ultra
non bibam de hoc genimine uitis, donec bibam illud nouu uobifcu in domo Patris
mcitubi adminiftratur Ql Hinid uinum.dc quo propheta ages de couiuio coelefti
in Pialmo ccanit: Calix meus inebrians q prfclarus etia aqua ha:c
lauaqs,abIucns,8C puriy Apoea. &3ns.Et de Filio Dei inquit IohanestQui
dilexit nos,K lauit nosa pecca Zadt3, cis nollris,aqua Vi illius ^tis,de quo
Zachanasuaridnando: In illa die erit fons patens domui Dauid in ablutionem
peccatoris,8C mciIruata; non poflic cohabitare grada cu pec/ I
I>uI°banes}fbrasexpcllicdmorc.Con r fiauic uirtus illius facri Eaminis
tempore Apoftolo^ corda popuh' audie/ ds uaba illa inEamata,ut omnibus breui
eirct cor unu,C7 anima una.Ec ' Panlin adeo conEat,ut Teparari nequeat, dicente
Paulo: Qms nos feparabir a cha ritate ChrilbTPurgat quo duo aflcranfbndt
^nrituSjdiccmuSj^conucnuaimuirtute fpiricus couniente omnia, quas Digitized
CANTICI PRIMI. diflidicnda uidmf / tC rrboanti in olbus fithilis mudani
inftramcti. Et hoc cft, quod per Ezechiele didtur:Et fpirttus ukf erat in
rods.Et quod hic de mudano,i^aulusdc humano indrumdo
docet/duait:ldeautfpiricusdi/ uidic lingulis/ prout uult4Et plxnTcp in locis
habef /Spiritus (aodhis hoics implet/qui ignis dicitur/quia purgat/8C conflan
Aer autem quia ncdk/b/ gotyConglunnat.SC impia omnia ab eo complenda. mihi
notent lapides. Cap. V. D demeuria uenidcsindpiamusa lapidibua/qui terrei lut/
SC ad fundameta ardifidatp accomodati Patri/Filiotp rndet. Hinc aliquando pro
uno,aliqusuio pro aIcero,aliquddo pro utrocp petra/uei lapis
acdpitur.FiUusai.pctram fe cfle ondit/ quado dixit Pctro:Et fup hac petra
zditicabo cccleiiam mea.i.rupra me/ ^fum/ut oes exponunt. Ipfc liquide ell
lapis hindamdalis/ ut Apoftolus aittNcmo potdl ponae aliud fundamctura/nili
quod politu cil Ghriflus lefus: 9C lapis angularis did^ /reprobatus q Je ab
.^iticandbus fccu/ du camcin/3t fanguineifed ab opifice (umo politus in caput
anguli (Iru/ Aarx.dC xdifidi illius (aerx Iaofolimx/qu.e xdifica^ex uiuis
bpidibus. Qgi ctia fiiit ilia petra a Mofe pculTa/a q aa fiaxerut aqux q>
poculo ilne liricf gcntis.li bene intapretat Paulus cu Corinthiis di(I petrd
nunc pro Patre,nuc pro Filio acdpiamusx]uia in facru lintris aliqii proutrtx]p
limul poni^.Na eum {3*5 hebraicc lapide lignifi/ cat,cuius di(5h'onis fi dux
primx litterx aedpianf ,3N ab fitdut,qd Patre ii^ificanSi aut media cu ultima
coiugit ben colhtuur.quod Filius in terpreta^ {M igi^ quod nos didmus petram/K
Patrem K filium refignat, qui ide fiinr, reprobati qdc ab illis acdificaribus
,K coftructibos,do(flrinas Ceflatuta hebrcts.fiuc gmdlibustqui non cofitmiT
Deum Patre, C7 FiUum dus lefum ChriftutQui nunc aqua fluens dc petra.nuc ipfa
eadem petra did^^utaaPacreproccdic,idrm tamen cu Patre femp extflms.Sed quo/
inodo,8C cur Mofes hac petra pcufldic.K cur cx illa pcrcuffione indica tus Deus
cotra ipm Mofem.St Aaron dixerinQuia non credidiftis mihi, nt lantfhficareds mc
cora filius ifracl, propterea no introducetis pcpulu bfie ad terram^qua dedi
ris.alriorrm exquireret indagine hoc nrgotiunu Ezrdib Paulus CHW/, STV&
Paulus • u * i Idem TONVS SEPTIMVS. CXXX k i. Dami EnchL Olet lod Dmid Pcrcodic
bfs,daplid errore vj:Mtero,quia minus credidit g dcbcbattAl-» tero uero,quia
praxeptu tranfgreflus dltDemandaucratn. Dominus.uc loquerend' ad pctraid^
Mofcs.cofcoticce Aaron.ipfam pcrcuflitddco^co qjeilus dl Deus,q> no
credideriar,folu vj fermone Tuiiircrr, O q> tranf/ gretTi funt limites
mandad pcadenttspctra,ad quam impcraucrac Domi Dus,ut cantumodo loqucren^«Et
hoc fuit eo^ peccatu.non aute, quia uc/ dicaucrinc iibi,quod Deo tribuere
debuidrat, deuri mulri exponunt-Nec pania (iiic tranrgrcflio coducere Dd opus
per fcueritatcmOdm.percuflio innuit^ qd Deus p pietatc,ut magis lancfbficare^in
populo,ppcirare fla/ ruerat iub«,ut pio 6C duid fermone abftp percufliooc aqua
de petra edu cereneu no edent extrahendae aquae mifaicordia; per afptra
iuditia; Hda lam.Poflq igi^ uolueri t in uirga ferreaCut aiut^gere cu
populo,meruc/ runt loitirediuina,&rreamcp ^teotia,quadi dus milites illud
dedicauerint Bahal polluentes dona/ K charifmata diuina/deut in locle apertiori
querela profequif dices: Ar/ gentu meu/K an^t meu tulidis: C7 dedderabiVa mea,K
pulcherrima mea induxidis in delubra uedra.Sicut K de Balthadiue legimus in
Danicle,q uafa aurea,8C argoea, K prcriola quxcp .pEinauit abutendo cis cu
epulo/ nibas,mcrctricibus,8C ganeooibus:QucmCproh dolor^ imitantes g^ori/ mi
donariuo grarix,K donis Spiritus fanA' abutantur in rebus pcilimis conflantes
idolu,C/ uitulum proditurionis fux,dcut olim prxuaticatorea 01i,quos deduxit
Deus ex xgypto in argento,8C auro multo.quo neceda/ ra compararcnt.SC offerrent
pro tabernaculo Domini condmendo.illud coflaucrunt in idoUim fcandali,8C
pcrdirionis.Gratia igitur,K charifinata diurna nobis per filium Deum imparata
llinr,ucyauram,€/ argentumy R. ii . vooiii CANTICI PRIMI. A cutus pro|>r{us
poflcflbr Deus efl, qui prt Aggcu protcAaf dicSs: Meutii c(I aurum,S( meu
argcntu*lllud tamen nobis libenter comunicac gratam habens permutadone
quanda.dc qua in Apocalypli diciturtSuadeo tibi emere a me aurei ignitii,ut
locuplex tias. Nrc habemus,quod permuure pollimus.nid ilagitia,pcccaca,SC
libeat arbicriumed BC de ferro pro re bellica in Apocalypd didcur,q> gladius
ex ore dus procedebat ex utra^ pMte acutus.ad debellandos vi.fiC compdmendosrebellcs.Ht
fi non adeft uindi(dx,aut iuffadx tempus, adhuc tamen ferrum exquiritur , quo
feri/ ban^ peccata punicnda.ficut in Icrcmia legimustPeccatu lehuda fcnptu ed
io libro fiarrco.Sic BC lob aic/Vc exaretur in libro ferrco.Ed quo, Dihil
foculentum,nihilimpctfcdlum adede potcll. Hincaliquadoimper/ ' ^ a diuinis
recedentcs,tanq argenti fcoria illis comparatur firdbus^ ili Eaecbi. ut in
Ezcchklcdidcur: Omnes ilfa' a», lcrrum,dannum,8C plumbum in y, llaiji medio
fomads fcoria argenti Etdli fiint . Er per Ifaiam promicat Domi/ nus auferre
llannu,8crcoriam argenti a populo fuo,reduccndo eos ad ar «, S*™* ^ ueram
fpcdam.ldeo exprel&as & excellentius habet in Ar/ gj chetypo aurum BC
argentum,cai hoc mfinrins aliquid pretioiitaris tocina ^ corrdpondettlncrr qux
homo tenes locum medin alteri eorum adhxrcat (1 CHRI/ ncceffeeft.Sed audiamus
Redeptoris motu*ta dicentiscThdiuiriratc uo/ li) SIV5us,C7 ex utracp parte
fluminis Ugnuuitxafacii5firndhisduoderim,ptncnfafingalos reddens Eu^fais R iii
I Di. -!db> CANTICI PRIMI. fues:C7 &Iia ligni ad ianicatan gnirium.
Verum ut (ru^fcra fit arbor co tinuo irrigatur a fonte illo fapremo.qui ainMr
denliquaunt fbote aqua rum uiuendum dominum.Idco dicitur, q> lignum 6L arbor
illa uitx erat ct utracp pane fiumiois . Nec ab re dicitur producere (rudus
duodedm per duodecim meniesajuia irr^ata cft a quadruplici fiuuio magni nomi/
uisquadrilitteri ab aeterno dio fonte emanann: Q^' quadruplex (luuiuV qnt nomen
ter reuolutum duodenarium fiicinO pro qualibet rcuolucionc alicui figno praefert
/ut docetur io Theologia H^corum«Et inde omnhi fignorum 66 ineelligenttamm
prxfidentium foecuditaa/ 66 primarii influ/ xas/66 fruifb» duodenarii per rodus
anni O temporis rpariunuSed nedu Budus rarionales.idcft bem inidari/86 pnfufi
illo influxu fuot ialubres 6C proficui,(ol etiam fibiipfis infruduofi/ 66 non
plena gratia Cquam gratia focientem uocanc) donari.funt utiles aliis
iraparrientesdodrinam/66 co/ ferentes iiuiitatem per facramenta O
facrificia,lio.t nihd eis profit.Et iiU funt folia/de quibus didcur : Et folia
ligni ad Canitatem gentium • Et haec eadem arbor liquido didtur fdenda boni 66
mali/dum uidelioet exina/ nica.O* mortali unita cami experitur etiam malum
paflionum humanare fienui cum bono,quo pleniflime diuioa flia portioe
per&uitur.Quae arbor dl in medio paradifi , ut omnibus pro redpimtiam
cxigenda,aut dantis libcralicatc hrudus fuos aequa pordooe communicet • Et hinc
aliquando fefe uttem nominat diceoseEgo fum uitis,66 uos palmitesau in flatu
my/ flico,autiaucratranrmutadoae,quam£admus aliquando ioDeum,ea/ dem planca
fimus cum ruprema iimmo rami 66 furculi ipfius«Cuius atbo/ ris,auc uius,86
tonus hortuli cu exteris arboribus agricola efl iUr,de quo didtureEt Pater meus
agricola efl. Nam in illo Tupremo horto non tantu diuina illa,excacl(a, 66
fupramundana arbor plantaa efl, fed multx aliae: quibus totus (lortulos efl
complous, de quilws didtur in GenefieProdu/ xit dominus Deus de terra,illa
uiddicet uiuendum omne lignam,ucl ar/ borem pulchram uiru,66 ad uefccdum
fuauem.Et iterum: Ex omni ligno paradifi comcde.Nrc enim in illoparadifo fune
ligna haec argetadaxjax folent a nobis pro tempore plantari, 66 in ufum
aedifidorum conocrri,uel arefodioni exponi,ut combueancurded qux ab xtemo
plantatae funt ab illo agricola.de quo didtur ibidem: Plantauerat Dominus Deus
paradi/ fiim uoluptads a prindpto « Ipfrinrt quocp tn Ifaia didt : Ego
plaiitaui te nineam eledam.Et io pfalmo didcunPetficceam.quaplancauitdcxtcra
tna.Scd in alio pfalino nihil cxpreflius eo,quod dkitun Saturabuntur li gna
Adonaitpro quo nos habemus ligna campi 66 ccdn libaoi,quas pia/ taui.Ligna
haec.aut arbores uocantur Adonai, 66 tetragrammi, aut qua/ drilitccri:ut
iotelligatur de quibas arboribus loquitur. Et cedros adiungic guas plancauit
flle,qui oifi plaattt,omacs eradiobutiir.5i autem a fc^u Ictonii TheJib I :..a
■ : ■ i STV&' CHRIv ■ vo. Ibidea Ibidem Ifaias Pfidm. Idem .6 TONVS
SEPTIMVS, CXXXII • Orte iH Paalus Idem I CHRI/ 1 STVS. i.Ongc. Ifftmi. Ezcchi.
i Hiero. : Ezechi. mi/ JTVS. aiugogfco ad fenrum moralem Origehem requetes
traa(cenderc uolaeri> tnus/ Arbores funt uirtuces plancatx/fiC infiiEc nobis
a cccldti agncola/a quo omne datum opeimu/ C? omne donum per&(fh]m:ln
paradilo enim, C7 in llatu hominis deliciantis in illis ucris / ic xtemis
deliciis eft plan cata arbor iuftitix/ac arbor prudcncix, fijrtitudinis,K
temperantix: ucl arbor pietatis, demenda;, O lapientix,aut difdplinxt Qux bonx
arbores non polFunc malos fruifhis 6icere:qa pudidcia bona eft,ncc poced atkrre
&u/ ctum impudidcia:: nec iuilitia iniulbdf frndlus produdc:nec ea
llulticia, qug plantata cR in corde tuo , poterit afterre baidhim lapientif :
nec^ ulla inmltidp arbor dabit fruc5him,auc florem iu(lidx.Sed adurrtedum
efl,q> arbores bonf liinc Spiritus Dd OC diuinf , quarum fruifhis
connumeran/ tur a Paulo,dum inquit : Frudhis autem Spiritus eft pax, charitas,
gau/ dium,padenda,longanimita8,benignicas,bonicas,C7 qux fequuntur. Ar/ botes
autem malx funt carais,cuius opera,8C fruifhis dcfcribuncur ab eo/ dem
diccntctManilelta funt opera carnis, immondicia,impudidda,luxu ria,c7 id genus:
Qux arbores infrutfhioff.auc mali bui^s fucdlx arciicc igne comburendx
incxdnguibili , ut fumma Veritas ait : In ignem mic/ ccnc,8C ardcnc. Ad
fuperiorem autem fenfum redeundo, in quem alibi ide Origenes con(ienuc,omnis
arbor eft omne genus pefonarum, fiuc rex fit, / ^ aut lvuus,duis,aut
ruflicus,artifex,auccc mulier:Vcer(^ enim fexus tam ^ in arbonbus,q in
animandbus repetitur:! lias aut aliquido plantat Deus pulcherrimas etiam in
codefli oaradifo: CT aliouando euellir ur ner Iere/ ^ • pulcherrimas etiam in
ctdefli paradifo: C aliquando cuellic, ut per Iere/ miam ainQuos plancaui,ego
euello.Scd per Ezechielem tota feries atbo/ tis plancacx in horto deliciarum,
irrigatx,coofecx, atep euullx deferi/ bitur lub nomine Aflur per quandam
hyperbolen,uc fendt Hieronymus; Aiccni Hzechiel:Eccc Aliur,quafi cedrus in
bbano pulcher ramis,06 firon dibus nemorofus,in exc^lfum elcnacus:Aqu;
nutrieruc illu,abyfluscxal/ cauic eum, flumina dus ibant in drcuicu plancadonis
fux, C7 riuos illius mific ad omnia ligna campitideo exalcatus,8C cletucus cfl
fuper omnia U gna agri£c adeo dcfcdbic iplam arbore exc$llam,q> in
paradifo,ubi erat placaca,neccedrus,necabies,auccuprcflus,uel aliaquxpiam arbor
para/ difi Dei ipfi poterat allimilad . Sed ne de tanta aldcudine nimium coofi/
dat,fubiungic:Iuxta impietate dus ded cu,8^ liicddenc eu alieni:Lt mul/
taprofequens de ipfiusruinatandcmfubinhn-tt Eccedefcendcre ce fed cum lignis
uolupcads ad infima terr;: Vnde docemur , etiam plancad quacunc^fublimicatcin paradifo
delidarum dcddunt,ficutprocoplaIles, intelligend; iilf,qu( cedderuncteum nullus
cx ie flarc,auc erigi poflu, ut fummaVaitas aiciSi quis f inquies^ in me non
manferit,mictaur fo/ ras ficut palmes,8C arefeet , 6t in ignem mittcnt,8C
ardet. Sunt igitur ar/ bora ucgecabilesduc arbores humanr>fuac atborcs
angdic('.ac elf arboc R iiii Oigitized bj CANTICI PRIMI. fupr«tna,at(^
diaioa.Nec iftx uegcabilcs atKfcuBt,ncc Iru^m prodo/ cunt,niii donatx uica/SC
foecuditace a fuprema per mrdiafcNechuinanf/ aut angdicf arbores uiuuat/auc
(labiles funt ni(i conferuentur ab ea,qux Ibla in le (labilis c(l:C7 ab eadem
uitam (lauriant.K imgencur a fefuc illo liipcmo,a quo omne bonunrt de angelis
lob perhibet diccs:Ecce qui uiunc ei,non fune (labiles , aut non
credenc.f.firmiter : O in Angelis fuis fKrlii pofuic mutahonem, qua aliqui
prauitatcm,alii autem fplendorcm inter/ I , /pretanTunt.Etdc arboribus humanis
dixit fummaVericastQui manet in Xrifftf me,C7 ego in co,hic ftrt frudlum
multum: quia (ine me nihil pote(lis bt/ cete. Habent igitur arbores omnes
in&riorcs illam fuperna arborcm.cui corrrfpondeant: K3 a qua uica,
inacmenta , (irucflus fufdpiantale qua mulroties in facris eloquiis innuitur
fub typo harum inftriorum. De illa igitur dc srvs. 1^ CHRI/ 5TVS. monniofa.Ec
tnonnum aliqui,tnaxinie collrs, fcccundi fune O pingues: K altqm de(mi,K
ariduSed pro nunc de planitie profequamur.quain in regione illa fupema reperiri
cdlacur Pfalmographus diccns:Qiu afcedir, uel equitat fuper planine.Ons nome
illitpro quo mendofa tradudbo het occafumtNa idcil harauot iucundu, aut
planitie iigniiicat:qd rra/ dutflor noiler nerrit occarum,exi(limas forte
uerbum illud prouenire ab S^^/quod oefpe^ denotat, K hora illam,qua Sol ad
occafum urrgit:Scd hoc per duo fcgoI,illud autem per para het camez puniflatur,
(C differut penitus in iignifiato.Bene igitur didt Propheta,q> Deus equitat
fup ia/ cunditatem.K planinemtcu iit foelicilbmusex fe,nihil arpcri,nihil
hifpidi continens.Vcrum alii ^ 86 ferfitan melius^ illud harauot interpretantur
coelum empyrcum fumme planu,86 Icnetin quo ncc tume&dtio llellaru, nec
gibborum,ucl afperu aliquod reperiturtred totum cil planum,totum incudum/attp
amccnum. Si autem adhuc altius confccndcre uoluerimus ad fupramundam>r (icut
funt aqua: fupercoe/ le(les,qux Dominum continue iaudant,C7 aqux,&
ignisdiuinus.ut (a/ pra tetigimus, pari modo funt in Archetypo illo planities,
a qbus omnia ineunda, lenia, dulcia, amoena, C7 ddetflabilia procedunt. Et hxc
apud antiquos Theologos dicitur regio meridionalis fupramundana,de qua in Cantids
condnitunindica mihi,ubi pafcas, ubi cubes in meridie. Et ite/ rum:Veni auiler
, perfla hortum meum, O fluent aromata,0' omnia deleiftabilia: A qua plaga
uenit ille, in cuius aduentu Cut Ifaias iimul cu BaptiHa tcftatur^ fuerut praua
in diretfla.SC afpera in uias planas. A me/ ridie enim uenit R.edeptor,fi uera
pracTcnlTt Abacuc,|qui ait Deus P?’PO ided de teman ueniet fdlicct ab Auftro,
ut bene interpretatus eft Theo/ dodo,C7 confentit Hieronymus in commentariis,8C
rei ueritas eft : Nam uentre ab auftro,'e(l ucnirc cum lumine ueritatis , cum
gratia , O mi/ lmcordia:Qnod totum tangit Iohannes dtcens,q> ipfc eft lux,6C
ueritas, C7 9? gratia per eundem &i^,86 diftufa eft.Et (icut a fulgenti
meridic,C/ leni planitie uenit, ita ab dusaflrclis hoc planum iter afldjuendum
eft, pads quippe,marurtudinis,patiditfx,quietis,xquitaris,pietaris 86 xqua/
aimitatfs ut Cd deri podo: ) nihil afpcri,nihil horridi in eis perfentiatur*
Hinc iudit remittendas iniurias/pacc omnibus denuntiari,^ ai&rri,pa/ tienter
omnia (uffbri dicens: Beati mifericordes. Beati paddd, C7 bmti qni
perfecutionem pabuntur propter iuftidam : Immo 86 omnia inftm/ menta
bcllica,C7'occafioncs pugnidi deponi iu(Tit,iuxta lOdx uabdniu, quo ait : Er
conflabunt gladios fuos in uomeres, 86 lanceas fuas in falces. Non leuabit gens
contra gentem gladiu.nec exercebuntur ultra ad proe/ lium.Quod tmferuauit
Chriftus iubens Petro,ut poneret gladium in ua/ gioam QnuK uiodicandi animum
iocetdicens.Sic 86 quando laoobus,8C 1 1 CANTICI PRIMI. lohfafs Cut narrat Lucas)
uolucrut aduocarc igne de cotJo,ut cofumera 5aitiariccs,qui neglexerant
fufcipcre Qiriftu horpitio, inaepauit cos di/ censtNefdtis cuius fpiritus filii
dVisTpocis vi/O charitaris. Et fubinfm: Filius hominisno uenit animas jJcrdcre,
fed laluarc.Vndc O ipfe melius &dbs q uctbis doccns,tanq mutus ftetit coram
tondente ipfum,non ape/ riens os fuu,K tanq agnus.qui dudtur ad uidhmam. Q^od
obfcruauere tet ueri chriftiani,qui per trecctos,K lis plurcs annos,
inumerabiles omne genus mart^Tii animo impturbato fiidinuerut: Apud quos nec
murmur, nec querimonia refonabat, imitatores enim eflccfli erant illius ucri
agni in dextera dei collocati,qui ad uidima lilcns duiflus cft,os fuu non
aperiens in blalFemia/cotumclias/aut querimonias abquas: Sed heu infizbcia ten»
pora,cu in Chriftianis folum nomen reliiflum fit,fijgata omni ifraelidca, immo
Chriibana manructudine,8C icnitate,fala's ti uomcres,in quos co/ Bad erant
gladii, iterum conflauerut in lanccas,0' rompheas acudilimas 8t noxias effeifli
Efauani,8i idumaa,hifpidi,horridi O contendofi fuper omnes nadones O populos,
adeo ut nctp in teporalibus, nctf in fpirituay libus aliquando a lingiis
uaccnt,fcmpitemis cotendonibus ubitp addidh', ut Ohrillus eos iam fuos cilc
minime cognofcat,rcd cis dicatjNeldo uost O excludat a regno
pacatiflimo/lcni/6C ajnccno eos,qui femper afpcra id nera,C7 uitani lepidam
profcquud funt . Pofledimus (inquit Moles fuo typico Itrmonc j omnes
ciuitates,qux Iit* funt in planide.laiftufcpeft ea riim bonus pollcflbr ipfe,
de quo in Numeris dicitur , q> aat uir middi/ mus fuper omncs,qai morabantur
in terra: Per qua uiam inccilit O ille, qui dixicMcmcnto dne Dauid,C7 ois
mafuetudinis eius. Quillus quoq^ fitis chrilKoolis dixiciBead mites,qifi ipfi
poflidebut terra,illam vj plana, iC pacadUimam.Scd quia montes,86 eo^
habitatores comendantur in 1^ eris eloquiis,idco,8C quid ilti montes
fignificent,prorcqucndu cB. Quibus elcuanmr montes. Cap. XIX. Ntrantes clcdi
filii ifrael promidionis terra non modo pia/ nidcs,fcd montes polledcrunt
dcbcUatis,SC expulfis eo^ ha/ bitatoribus, ut in lofuc legimus, ubi dicitur:
Coepite^ loliie omne terra montana,86 mcridiani,terracp Ieire,& planid^
Lucas CHRI/ STVS f J t IDEM) Nhm‘ Dauid Iolae 8C ocadentalem plaga/ monteq;
llrael/C7 capcBria dus/K pane moads|, qux afeendit Sehir ufep Baalgat p planide
libani fubter monte herraon, (uigala quacq; didribues tribubus 6C fiuniliis
illis,ut longo fermone prole quitur:Q^ uia in figura cotingebanc patribus
illis,qui typu tenebit in/ trocuntiu uera promiifionis terra duce lefu,cuius
lofuah figura pr^cellic. HI nanep liiperna terra (ut diximus^ uera planidc3,ubi
funt eda montes irrigai,K aridi,C7 utrit^ ncceifarii. De primis canitur in
pralmistRigans pioaccs de fuperiof ibus,aut cxcaclfis fuis^ficuc idi macai^es
irdgantur a \ TONVS SEPTIMVS. . cxxxiin 81, " Canti. 'C Mlod V ”■ Cano. t
t, i K D Daniil ' SalomS n X \) . sUiias 0 U • ■’> r ■ a Daaid V t, IJtm
Iddcm BJif r \t f .1 f * t il . . I p».- nubibus rupcnoribustfccl iili non
producunt aromata (icut illi,dc quibus didcur in Candds:Fuge diloftc mi,C7
adimilore caprex / hionuloc^ ccr/ uorum fuprr montes aromatum.Ncc ibilant
dulccdiocm (icut illi,de qui bus ait loci : Et erit Icrufalcm ianomim,quia
ucnin Et nirfus: Montes cxulcaaerunt/auc faltarunc (]iuxca hcbraicam uericatem^
ut arictcs/C7 collei/ficut agni ouium: Qgx omnia ad Tuperiores montes/
colles/arictes/86 agnos/quo^ iimulachrum habent, 86 quibus correlpi^
dent/referuntur/fi redlc intclhgi debent. Sunt eoa montes mali magm' to bore/C7
maHtiaAit in leremia loquitur Dns dicens : Ecce ego ad te mons
pdlifer/aucdefohte/uel corruptorsaic Dominus/ qui corru(« uniucrfam
ccrramxxtcndam manum mea ad te/ 86 euoluam te de pctns,quibus fci/ Ifoet
confeiffus tsJU dabo te in monte combuftionis/ubi/ iuxta lapienda
(anencia/pocences potenter tormeca ruftincbannEi ad lathan/qui aduer/ fabatur
^robob^ xditicanti cemplu / dide Dominus per Zachariamt Qgis tu mons magne
c5cra Zorobobelr Sed hos hidle Dominus demo/ litur,C7 diflipt per fe/aut per
eleiflos fibi montes/ ficut ad I&iam inquit: Triturabis mooces/ O
cominues:86 colla quaii pulucrem poncs.Ec io for tem 1II09: montiu poltcus eft
ideft fehir datus in pofleflioacm Elau, 86 ducti, qui egredi fune de lumbis
eius/ided hominis animalis 86 omniu, qu.x ad iplum pertinent, ut in Gendi fnb
figuracina tefta longo fermonc deferibitur. Hoc enim indicat nomen l^ir/quod
non oh montem illum, fed cttrbincm,turpHudincm, mala cogitationem, malam mente,
crinem, pilum,capillum,hircum,C7 diabolum no fme myderio iignificat: Ad que
monte confccnderac ille,qui fuit caput totius rebellionis,turpitudinis,(u/
perbtx,86 malz cogitacioms dicensdn ccelum conrcenda.fupcr adra Des exalcalx)
folium meti, fedebo in monte tedamenti in lateribus aquilonis. Et ilti funt
montes merito explanandi, ut infert llaias de ido arrogamiaE principe dicens:
Vcriicamen ad infernum detraheris in profundum lacu Et tn porriculari de monte
Sehir per Ezechielem ait Dhs:Dabo montem Sehir dc(blatnm,C7' auferam ex eo
euntem redcunce. Et de omnigena hac turba Thquic AbacuctContriri
runtmonta(xculi,& incuruati fune colles mundi ab mneribus xtemitaris eius :
Per quos monta iieculi dx/ Itiones intcHiguntue ^uc putat Hieronymus^ qui
deuant fe cocra frienda Det,86 pa colla airic dxmonu fortitudina,qux fedut
homina corpore ^ll^ritudme/dignicata,diaiaas(xculi,nobilicate generis, cxtera
Tfafai g I Gendb ^ 4 . • \ i Ifiw > Eaxtfal» Abacoe Hfero» I 'J leraafe V
HTh TONVS SEPTIMVS. cxxxv ^ Regum J Hiero, Apoca, Dauici Si , Pfalm, ii ^ Dauid
Hiero. Orige. Cantfe. { * Ezechi* Daoid ii P&Ln. Plalm. Pialm. Haas Iodis
l^Abdias lofaaiv xfma Dd mdignaiioac.oc muldplid qaerimoaia in libris Rrgimi
Limea tatur Dominus, C7 dc populo adhuc immolante in cxcacllis, O de R« gi/
bus,qui ipfa exexifa non abihilcrant.lAi funt qnoep montes SC cxcxUa in quibus
5aul Cut ait Hieronymus^ lacerdores Dei incer&dt tumcLaiflus, et elcuacus
appetitu regnandi cotra Deu,6C contra Dauid, cui ipfc Deus iam tradiderat
regnumiEtat enim in Gabaa quod excxlfum,aut elcuatu intapretatur: A quibus
montibus nobis dcchnadu cfl.caq a dtidimerui/ turis, C7 in nihilum deducendis,
unde in Apocalypii legimus, q, quando eiSindeoir calix indignanonis Dei montes
no funt inuenti,ut Bt Pfalmo/ graphus fub typo arboris loquitur dicensiVidi
impium fupcrexaltatum, CT elcuatu ficut cedros Dei,e7 traniiui, C? ecce non crac,quxnui,et
n5 eft inuentus locus dus. 5unt quippe 6C alii montes nobis cofccndendi.culmi
na uirtucuro,ut coueniamus cu uirtute diuina, de quo diuus Cidiarce/
dusaittluftina tua ficut montes Dd:In iulbtia enim,qux comunis c(l uir tus,ois
caterua uirtutu deptebeditur. Et dc uirtutibus nollns inquit idem Regius
Propheu:Montrs excelli ccruis,idcftculmina uirtutum funt pro illis robuftis
ccruis.qui noucrunt oeddere fcrpentc,ut fentit Hieronymus in comctariis,C7
Origenes in CantidstSed hic addit, q> montes etiam fi/ gnificant eminentes
cognitioes, dicens: Venit quis laliens fup montes airi fcnfus,St fubbmis
intclligennf,de quibus didtur:Eccc hic uenit laliens in
montibas,tranfilienscollcs.Etrurfus:Fugedilc(flemi ad montes aroma/ tum:In quos
confccndcntes udna mereamur cu Elia,C7 Mofe audire uo/ .^xm Domini
blandieads/doccntis/Bt pafcendseo latfle/et mclle/quo pa/ uit Mofera/at per
ipfum totu populu ex monte 5inai,ut fimus illx oues, de quibus ait Diis per
Ezcchielemtln pafcuis uberrimis pafca oues meas in monribus excadfis.Sic
Chrifius ex monteThabor tanta dulcedine tres pauit Apoftolos/ut Petrus omniu
aliaram rerum oblitus exclamando di/ oerenDominc bonum eft nos hic eflc.Pauit
quom ex monte Sion omues Apoftolos, ©■ eos,qui cu ipfis erant fupremo pabulo
Spiritus fui, ;quo adeo eos rtfedt fuggerens eis oia,ut bona crapula 6C
ebdetate made/ btfti crucflarent uariis linguis in populos magnalia Dd. Et ob
hanc cau/ lam,6t alias pro nunc fubcicendas Regius Propheta hunc montem Sion
celebrat dicensiMons Sion,que dilcxi.Et iterum:Diligit Dominus por/ tas Sion.
Et rurfus:Videbi^ Deus Deorum in Sion.Et alibit Elegit Do/ minus Sion,clcgit
cum in habitadone fibLSic in pixrifcp abis lods. Sed K3 per ICuam iple Diis
aitiDabo in Sion lalutem. Et in loeleiEgo Dns Deus ueftcr,qui habito in Sion.Et
ex Abdiatin monte Sion erit (aluado, lohanes quoep in fua celcberdma uifione:
Vidi fupra monte Sion agnu ftantem,K cu eo magnum fignatorum numerum, quibus
omnibus im/ pardeba^ de plenitudine Gia,qua omnes acdpimu&Scd fut opinorjde
Olgilized b> CANTICI PR.IML illo fupremo Sion loquitur, cui hic ia&rior
ia meditullio mundi cxidens perp^icuUriter rubucitur,ut ex umxp uerus
mediator,8C fons fupetnus omnibus diftribuat mana/mel/lac/aqua bpiedx,0C omnia
bonaait pofli>« d camus uoo Iblum planiciem, fed montana irngaam eorum pars
fuit ufep ad Bahalgad,quod pacroaus,acl Do/ minus fortunx interpreucur.Sunt
edam montes aridi, C7 dclnti , qui in fortem ueniuc cu arida,de qua lladm
dicemusddeo per huiuCnodi mon/ res (iccos (icco pede craniibtmus ufij ad inculcam,8l
ia&racem eremam, obi de ucnxp tractabimus. Qyiddefertum,C7arida4 Cap. X* Vm
nihil iit in mundo hoc in&nori abfi^ fua pnciidente in/ tclligenda ^uc
(apientes muld confendunQ X abfcp idca,uel mcnfiira in Archetypo,cui rcfpodeac,
K unde rcgatur,con/ ueniens dt, ut etiam defertum, X loca arida ctia ipfa mana
Damini Eabricau habeant fuas intelligcndas, X aliquid in fupramudana curia
quocutp nomine ccnTeacurtunde ariditatem fuTapiant.auc fecludaa tur ab irriguo
fupremi fbotis,undc omnis ncra irrigatio. Eft itacp defertS (ut ab etymologia
uocabuli inripiamus^ ddtitutus Of dcreKChis locus M &uore ccridU,iicuc edam
fonat uocabulum hebreu,quod cft iddt midbar,K id fine aliqua re fcdm eius
lingux etymologia didt : Vocatur quoq; arida ucificcum, ut bene fonat uo^ulum
heDKum congregatis aquis in locum unum. Cum igitur cogregantur aqux
fupramundanx ia locum unum,remancnt alia loca cu arido influxu no irrigantia
/nec ma/ defadentia ea,quz curantrideo torrida,8C ficca remanent illa omnia
pri/ oata cceldli bcncfido,ut in Plalmo canitur: Aucrtente ce fadem turbabii
turraufires fpirimm co9t,qui datur per fupemum irriguum, X defident, 6( ia
puluaem fitu reucncntur.Et in Leuideo ait DominusiSi no audie/ Genn' i DaoiL' I
i. * I p&yl Lcuadi'; TONVS SEPTIMVS. cxxxvr ritu me,(Iabo nobis ccriutn
defupcr &rrcum,8C terram amca^^fumetur lacaiTum labor ucfter,no proioet
terra germcn,ncc arbores poma prarbe/ bant^Econerfo aut,^d bene operantibus
fummus moderator in Deutcro/ oomio promittat,audiamus:Apiet 0'n^t ipfc Dns_)
Theiau^ fuu optimu exriu/ut tribuat pluuia terrx tux in tpe fuo:Bndicet(p
cunifbs opibus ma nuum ma^Sed adumendu loca deiuta.K arida funt in multipUef
diiferetia:Qua»la.n.runt tmmo priuata irrigatione Tupema non quidc in coco,quia
in nihilum tcndercttfed illa plus/illat^ minus pro fufdpiendum coadecenda,aut
pro imperio irriganris«Quteda eda funt arcEuf^ non tm pduadone fummi irrigui/cd
incendio chaldaico fornacis illius,cuius fla/ ma afccdebat cubids quadraginta
nouc,quadrato vj numeri remifltonis, O punidonis:C7 adeo torrentur hninlmodi,ut
flant habitacula tartarco^t ciuiu,flcuc de Babylone a fupno fonore dcfh'tuta,8C
fuo igne contofta in/, qnit Iohanes in Apocalypfl:q> eft habitado
daunonio^,C7 cuftodia omnis fpus immundi. Non fccus de alia Babylone, O mifera R.oma
c6/ minatur Deus per Ilaiam fub nomine Bofla.i.uindemiaaicis.ut rxponic
HieronymustHxc enim uindemiauit uniuerfum orbe,primo qde gladio tcporali,deinde
gladio fpualit Ait igitunEt conuertentur torrentes dus in piccm/C7 humus dus in
fulfur, K erit terra eius in picem ardentem nodle ac dic/0^ no exdnguctur in
fempiteraum. Afccndet fornus dus a genera/ done in generadon& O defolabitur
in Qecula f^culo^t.Non erit tranflens per eam fed
apupa,ulula,ibis,heridu8,oaoctotalu5,lamia,oaocentauru8 hirfutus,SC quioqd e(l
terrifid generis habitabit in ea.Pa qux omn ia di / ucria fpirimu immundo^
genera intelliguntanQtjo^t princeps efl idefl hazazd/proquo nos habemus/nefdo
quo fenfu/interptmtu emiila rium in libro Leuidd. Huk igitur habitand in
deferto/O' prwdpi defer/ to^ (puum mittebat haedus fords/8( peccadtK iubebatur
illic dimitd no fine magno myflcrio/ut v] diabolo habitad in inculta eremo/C7
fqualicd deidto dimittatur peocatu/8C quicqd ad ipm pertinet aridu/K hifpidum.
Altent autem haedu,qui eft caro 8C cocupifeenda rius/ofFeramus Dno cni
ciflgentes illam/iuxta apoflolicu monumetutQui autOirifli funt came Cum
crudflxerunt cum uidis,8C cocuptfcendistuttandem aiaat,t3 ipCi cu fpiri tu
coram Domino,ut denotabat caper coflinims uiuus cora Do/ mino.Ex euangelio
quoej habemus defertu cfle fedem malo^t fpirituam^ narrate Loca/ q> uir ille
nequa fpintu uexatus fradbs cathenis agebatur a dxmonio in d^erto.Dicunfquoep
habitare in defcrto,qui pduod (unt irri guo oadc(H,aat peccatis 1^'entes, aut
ea per poenitendam expurgantes non adhuc digni Cipemo rore.Ideo notanter didtur
in Geneii, q. llmad expulfus a domo Abrahx,arcuicp ac fagitds inferuiens
morabatur io foh' cudine ia deferto phacam« Et pro non adhuc
bcaciaidans,C7dilpol7da CANTICI PRIML td ccdcftes imbres dide/} Iohdncs Bapdda
^'cabat bapdiinu poenrtS/ dx ia dcTerco,ubi no du bene pbifus morabat* pucr.Et
Nlofes ccddtiu la iad jxuu pardeeps paTcebat grege noa intra in
pcnetralibus,ied ultra de/ fertu* 5cd U p derertu traduxit totu populu
llracliticu typu gerente to^c omniu,qui p pcenitenda ad fupcoEldte patria
cofccdere latagunChrinus quo(^ omniu excplar,C7 dux poenitentia C7 iniuu
euangelicx uitx uoimt agere in defcrco,quo dudlus luit a 5pu iandlotut
ieiunarct/C7 bcUu inirn cu.pridpc mundi huius de(dd,66 dcrcliiffa' a fupcceldb
irriguo.5ic 8C Da uid dgura pccdcs ipm Qiridu,8C hitura eccldia anq dcucniret
ad regnu, q(t tigurabat regnu illud,qd’ intra nos cil.moraba^ in deferto
ipfc,dt uiri, qui cu eo erat.in deferto dl et ois anima de nouo intrans in
ergalfuiu cor pons huiu>,ubi deferi^ a fapientia,uirtutc,cognitionc,C7
opationc bono^ ope9t,iuxta illud 5ophoni$:Ec ponet fpcdolam in folitudine,8C
cremu,uc lun in deferto. Sed qco magis anima a defeno huius corpons (equdlra^,
tanto magis difponi^ad ccddlem induxu,9C c&tipafahiuetia omniu bo bo^ red
jknciu,uclut aromata:ut in candds dr: c(l ilba,qux afccdit de defcrto,(Tcut
uirgula tiimi ex aromadbus myrrhf,8( thuris,8C uniuerii pulueris pigmetarii.Scd
O uidens ea huore dilcifbi^i hbi Dei munita, de cuius plenitudine oes accepimus.ice^
ait:Q^ dl illa,qux afcendit de deferto delinis afilues,iaixa fupra dilcdhun
iiliuf Et aliqh tands charifma tib js phindi^,ut redundet eda in corpus, qd
defertu erat,ut f lalmogra/ phus ainPingucfcet fpccioia deferd.Et ite^:Pofui(Ii
defertu i (lagna aqua rum.Et p llaia ad egcnos,8£ paupes quaerentes aqua dide
DhstPona de/ fertu in (tagna aqua^,K terra inuia in eadtus aqua^t. Sed multodes
con/ trariu euenit,q> 6ragi6era anima adhxres arido corpon deferic SC
ip(a,di/ crate 2^achana:Pofuerut terra deiidcrabilem in defcrtu,terra udq; bona
BC apta ad fufdpicndu ccelefte femen,ut redderet fuiflum ccntuplu.Quos rebelles
odit Dhs,C7 deferit,ut ip(c ait per Malachia de Eiau,qui aial no/ ftru ab ipfo
odio habitu,8^ a nobis odio hndum flgniiicat.Elau/inqt/odio habui,86 pofui
monte dus fehir in foLcudine,8C (medicate dus in draco/ nes dderd.Nec.n.Deus
Elau,Ifmacl,peccatores omnes,corpus nolbru,SC Ipus malos relegaret in
de(erco,niii 8C iplius edd defcrtum,8C aliqd in Ar/ dKcypoxui talia rndeant,86
plbo iinnEd ergo ^ni &llor^ tribunal iulb'd{ jpfius feuerac,qua hebrd ideil
din uocant.aut eft menfura illa feueri/ tads,a qua oia dura,ofpa,8C aduda
ignetVn funt et Angeb' ignd, K mini Rri iuftidx dus feuen(bmp,qui in fcdptura
andqua dicucur tilii Elolumr fed a lohane in fua Apocalypli Angeli nocumcd/
quibus datu eft nocere terrx/O' man/arboribus,hoibus/C7' cuneffasdiuino iudido
fubk(ffa's.lnde fiint et Angeli aduerfantes/C^ probates eos/qui funt in
fiiforio huius cor/ 'porc{ molisditac Satfaameutcronomio Mofes:Si audieris uoce
Domi/ ni/abundarcte foder in omnibus operibus tuis/friidhi uteri tui/fru(fhi
iu/ mento^ cuorum,fruHaec deoit^ c(f terra illa, de qua in (jcneil le/
gimus/q> anteq plueret Dominus/S}ns,uel uaper het uaitas textus^ r mae Codis
TONVS SEPTIMVS* CXXXVIII P&I Illuc enim proficifd uoluit, ut inde
mifcricordiam , SC ueniam pro niniuids rcpoitara:Quod SC fedt,furccpta tamc in
fc pocna,ut ferua/, rctur dei iuftida.qux nullum delitfbum impune permitanHinc
ad fedan/ dos tepdluofos impetus a mtniflris feuerx iuflitix Dd exdtatos
ait:Ecce ego,mitdtc me in mare hoc agitatu ,8C ccflabut fludhis, fufeepta
uidelicce poma, quam debebant niniuitc.Gratu quippe habuit Deus hoc chadtads
opus.uoluit tamen.ut niniuitx ipii cooperaretur ad placandu diuinu ai/ bunal
propria poenitenda/ quam fecerunt ad praxlicadoaem,Ionx SC fal/ uad fut. Ad hoc
quocp mare Fugit Icfus redemptor noflcr,ut pro nobis in/ dc reportaret uenia,CT
gratiam tanta quidem copa / ut pro toto mundo, {/mille mundis fulficcret,Hinc8C
iSamancx illi/SC in t^lo omni populo Saloo^ g t DamaL I Plalon , L Gabrid t
looaa Hicioir. . Plialmns ' t j
lESVS». TONVS SEPTIMVS. CXXXIX Pbiau ^ Bapri. CHR.I/ „STVS. Dk Uaias P&Im.
1 / CHR.I/ r. ; STVS. [• Ii. Hiero. i / : F Paalus /P I f Iohaa. 0 Apock ■quam
graris ofTercbaRSed ac faoerre fatis tribunali iunitif diuiox fce/ nam pro
ddiebs exigenti / fponce mari agitaro fefe obtulit fufeipiens io fe omnrs
tempelbucs/C7 fluiftus / iuxea illud pfalmi: Omnrs Eudus tuos induxidi fuper me
. Voluit tamen Deus, ut ipii cooperaremur per opera poenicencix reuenences ad
ipfum Deum , ut clamabat ipfc Redemptor, C7 prxeurfor eius uccrcp dicens :
Agite poenittntiam,0' appropinquabit regnum codorum/impetraca iam urnia. Ideo
magno lacramenco didum eft: Non dabitur uobis iignum/niii Cgnum lonz prophetx,qui
iicut ue/ niam pro populo unius duitatis impctrauic fufeepta in fe poenitentia
tri/ duani fepulchri in uentre pifeis/ Sic tiniucrialis Redemptor pro toto hu/.
mano generere remilSonem obtinuit fufeepta in fc poena, iuxta illud lia/
ixtAtcritusdl propter fcelcra noiira, contritione quidem qmaxima per/ lata in
paflione, O deiignata per triduanum (cpulchrum , de quo alibi. Hoc eli quippe
exexifum illudi mare/86 regio meridionalis/ ad qua am/ bulabac Deus commida
tranlgrcflione a protoplaile, O per quod mare deledlatur dirigere greiTus^uc in
Pfalmo canicurtln mari uia cua,86 femi/ exeuxin aquis multistMagis enim
frequentat iter mifcricordix O cie/ mendx fignatx p mare,q iuilicix 86
punitionis. Frequentat 86 aquas ia/ pienrix, in qua omnia freie, omniacp moderatur
greilibus quidem a no/ bis non perceptis: ideo iequitur: Ec ueftigia tua non
ct^nofeentur / quia nullus in illam fapienciafuprcmain
intrauit/necipfcMofes,dicenteVe/ ricatein&llib:li:Nrmonouitfrlium,fuprema
uidelicet ipiam fapidiam, aut aquam,nili pacer:nct^ ptrem quis aouit,nili
iilius/86 cui uolucrit ii/ Uus reuelate. Habet quoc^ Deus iter in mari hoc
amaro / 86 frculentotuc iuxta Hieronymi fenccndam,tanq &ns uirx uiuifreet
omnia/ qux in hoc mari falfo,86 ucneiico mandpata fune morti abfcp illius uicx adminiculo.
Per hoc nihilominus mare nobis cranfeundum eil , ut deuenire podimua ad
portum/86 tetram uiuendum:(Tcuc Apofrolusmyibco fermone diUcric
dicens:Omnrsmarctraoiierunt:86 omnes fub Mofe baptiuti funt in nu be,86
mariiCuius aqup cum rcprxfentenc aquas illas (uperexcxifas gra/ tix,86
fapientix,ad quas pergimus / ideo a dudore noftro nobis indidhis eil traniltus
per has aquas infriio^es/taq per facramentu illarum/ in qui/ bus mund araur,86
beamuniteud habemus in euangelio,cui dtulus cil Ic/ eundum Iohanem:Ni(i quis
renatus frieritcx aqua,86 Spirim (ando/nS intrabit in regnum ccdo^:His enim
aquis fenfibilibus renafeimur in con fpedu hominum/auc in fadem ccde(ix:fed in
confpedu Dei renafdmur illis aquis.de quibushabetur in Apocalyplt:In confpedu
cius canq mare nitreum itmile cryftalio.Vnde (briitan aliqui fumpferc.uc
dicerent aquas qux fune fupracodum . eflcccdum cryllalliRum . quod primum
mobile didtur:EUdicaIa quidem res, cum ctrium illum &igacum,86 noo aqueu, 5
i‘i y-- CANTICI PRIMIi lohan. .. .( s aut cr^aIlinumtOaquxillxfopercodtftes,dc
quibas in plxrilij Io/ cis (bripnir* legimus, fint Angeli Deum
laudantes,autipfumtnbunal mifcncordix/ud domus lapicndx: A quibus aquis
irri^tur K codi/ qia aqua' lunt/8t purificantur animx luis fordibos
coinquiaacx/8C hxcundi/ tacem SC uitam fufdpiunt omnes aqux iftf
in£enofes>Lt cum Deusadiu/ dicaucrit nolfris exigentibus B^itiis fubtrahere
irroraaonc^SC inHuxutn aquarum fuperexcxllarum/ deiiccantur iftx inBziores/C?
in mala occur/ fitacula aliquando conuertuntunutattcftatur diuinus noBer
lohannes io /i^pocalypli diccas£c lextus Angelus effudit phialam fiiam in
magnum Bumen tuphratem/C7 exiccauit aquam eius.Sccundus autem/K tertius/ qui
effuderant phialas fuas/alttr in mare/ C7 alter in flumina/in mortife/ rum
Dnguinem ea reddiderunt. Bt udnam Bumina,qux debebant fcatu/ rirc de uentribus
noftrij/8C mare.in quo bapdzan fumusCfic noftris expo Icentibus merids^ non
fiiiffenc nunc conueda in fanguinem, qui regnum Dd poflidere non poteft : Aut
non (iiiflcnt exiccata obftru^hs canalibus excxllistadeo ut aridi flC tx>ff
i/qui canq flumina imgarc deberent uniucr/ fam terram , nec pro aliis , nec pro
Ic habent uel unde uiuanc maxima ftd xffuantcs.Eit utinam no dcucniant tanq
Babylonii,ad quos leremias aitt Jcronii b Ecce ego didt Dominus iudicabo caufam
tuam: Ddiertum Eidam mare, SC liccabo ucna dus.Quod cucnit omnibus illis,qui
nolunt audire dicen/ tcm;Si quis fitit,ucniatad me,66 bibauSed ad alia
tranfeamus» . fontes» Caput XIII» On multum nobis laboradum cft,ut dcelaremus Deum
dic Eontcm,ipromctacclamantc,C7' in huiulmodi uerbis conque rente ; Me
dereliquerunt Fontem aquarum uiucnaum E)o/ ininumthoc edam R.egiusProphcta,8C
qui a diuinis fccretis CHRI/ STV& erat,atteifati funnAltcr tnim ait:Apud
tecft fons uitxJ Alter aute ipfum intr^udt dicentemtSinenti dabo de fonte aquf
uiuf graris»Qui fonsCut paulo infere aiO mittebat fluuiu procedentem de fede
Dd, 8i Agni.Sed Ifaias plures teffatur efle diuinos fontes dices: Haurietis
aquas in gaudio de fontibus (aluatoris • Qui fontes funt ipfc Pater pnma origo
omnium/ ipfe DdFilius,fan(5his quoqi fpiritusdit hic quis fit ignis/tamen
aliquan/ do (brtitnr nomen fontis/uei ffuuii» Vnde lohibes expones illud uctbum
fummxVeritatis:Fiet in eo fons aqux faliends in uitam xternam/inquit/ hoc autem
dixit de fpintu/quem accepturi erat credentes. Vd fontes lunt (ficut exponit
Hitronymus^ocumenta euangdica/K uctba diuina,quf lauant/K purgant animas melius
qaquf fontis abluat corpus,iuxta illud Saluatons: Vos mudi effis propter
lermonem,quem ego locutus Ium uo/ bis. De quibus fontibus ait Prophetatin
ecclellis bcncdidtc Deo Domino de fgadbus lfracl,illius yj llraclts
uniucrlabs,dc quo dicitur: No umi nili lercint» Dauii] * Iohao» Ifaias lohan»
Hiero. STVS DauxI I TONVS SEPTIMVS. CLXXX CHRI/ STVS. Tacha. Salomo CandFons
quo^ eft Filius , de quo Zachariastln illa dic erit fons patens domui Dauid,8£
habicandbus lerulalcm ia ablutione peccatoris,K meoftruatx:quod omncs,dtra eon/
croucriiam,expoaancdeChrtftoe7filio Dd.Et q> Spiritus landhis iit fonSyiam
diximu&Eftcdam fons iapicnda,8( lex a primo fonte emanans £adla 6C ipia
fons,ut in prooetbiis ait Salomon:Lcx iapiends fons uitftEc in Candds:Hortus
cooctufus^fons iignatus*Eft quippe lex diuina hortus coniitus ex omni genere
arborum:quia omnis doiftrina, omniii^ difdpliy na in diuina lege lub mirabili
conice condnetur:8C ideo didtur,q>eft hor/ tus claufustEft quocp fons
itgnatus figillo Dd uiui eam doccds,ut non ii/ ne myftcrio dicatur ,q> fumma
legis comprehenfa decem praxepds defcii pta focritdigito Dd.Nec enim tor,0C
tanta iacramenta in ca kgc reduia fub tefta hiftotix poiliint a mortalibus
profpid^aut cxcogitari,niii diui/ no lumine colluftrenf ,iuxta illud
ProphetaetReuela oculos mcos,C7 con/ iiderabo mirabilia de lege tua.Eft infup
fons altquido humana aeatura, ut dc Hcfter dixit Maidocheus: Paruus fons, qui
creuit in iIuuium,6C in aquas plurimas redudauit.Hcfter eft,Fuit quo9,8C/eft,R
uindemiad mi(5 funt in lacum irx Dd magnum. Et in Tre/ 1 f kttmi. nisaic
ictemias deplorans pracnaricatricem leroiblymam : Pofiierunt in i, : lacum
uitam mcam.Scd hic lacus locum infitmi fighificct,qui ^(3 bor 1/ Ifiias
hcbraicc.puteus autem latinc didtur,aperto (dmone habemus in Kaia di ^ cente t
Ad infernum detraheris in btcra putd , pro quo nos habemus in a Pblm«
profiindam UcJ.Itcm inP(almo:Pofuerut mein lacuinferiori.Etficpaf/ n fim.ubi de
lacu fit moio,bor/ide(l puteus inferni in hebreo habeturK^u/ j ius in Tuperais
, cum ndiil infiiufium ibi fit, non habetur exemplar. Efi ta/ 1 men illic
tribunal.a quo diiudicantur.qui illuc mittendi funtiCui re(jx>n/ j det 6C
fubiidtur locus ifte, 8C confimiles fimul & omnes, qui inibi detru/ j dendi
(iinc fimul Cf miniftri illic cos uindentes, torquentes/aut perpe/ , Zadta.
luo/aut pro tempore.ut pofica liberentur, ficut Zacharias ad eorum fal/ ^
uatorem,8C liberatorem loquitur dicens:T u quocp in fangnine tefiamend } tui
eduxifii uindos de lacu,ubi non funt aqu^.ideft de puteo inferiorum: ^ Ibi enim
non repaiuntur aqux linientes / C7 refe^crantes , quauis pet j aquas mifmcordix
inde tempore fuo eripiantur expurgari. Stagnorum ^ autem aliqua fiunt ex pura
colletflione aquarum extrinfecus aducnien/ I p rium , & hxc Eicile
corrumpuntur.putrcliunr, C7 arefeunt. ALqua uero I ooUi^ntur ex fcaturientibus
aquis , hxc non putreTcunt , cum uelud , ^ pifdnx fufdpiant / O difiundant .
Altera itaque (lagna nocua (iinr , j iobufiatquia cito arefiunt , O
exiccantur.iuxta illud Kaix culoginau i i CANTICI PRIML Arefaciam tbgna, K
deduca m cocros ia aiam,qoa nefeiunt: Aut quit ta fulfurcm C7 ignrm conuertuntur
, fient legimus in Apocalypfi : T imidis er incredulis pars eorum erit in
fiaguo ignis , C7 fulfuns,qud etiam ma/ lorum prinerps
pauloanteraiiliiidcclaranir. Scdftagna/qux cxfcatu/ rientibus aquis , C7
fontibus fiunt , tanquam pifdnx/benefica/ C7 profi/ cua funt : Vnde inter
podora beneficia collata populo illi peculiari in tot prodigiis egredienti de
A^pto a Pfalmograpto coanumeramur , dum Dauid aicPoluit dcTcrta in Ibgna
aquanim,8C terram fine aqua in exitu aqua^tt Idem Et iterum :Qui conuertit
petram in (lagna aquarum, tS rupem in fontes aquarum. A quibus llagnis ad
Huuios/ac fontes terrx uiuemium condu/ cac nos fummus dutftor, & tandem ad
mare illud Imcnfum^ia quoabloi, mei^',inuolui,8C pleno haulbi compleri
ualeamus. 'i' 'i Quid mare Rubrum. Caput XVI. Are Rubtum non fine caufa adeo in
factis celebratur do/ • quiis , quod Ot iam fupb, ideft mare finknmyaut mare
paluftreuera interprctadone^nificat: Solus enim Deus \ mare infinitum eft.
Cetera autem maria,lacns,8C ftagna fi/ nita.determinata.perturbataqi funt/aut
fairedinc,aut tcrrajutoqi perfiila paludofa,K ctenofa reddunnir.Er hxc funt
maria a nobis tranfeunda fi/ mul cum adiacenti defirto.ut tandem penetraris
coILbus K monribus ad illud mare clarum , O duladimum deucnire po(fimus,a quo
utrum lac, K md Conrinuc fluit, relidfo Pharaone,ide(l dillipatore K ooncuflbre
cum fuis Aegypriistqui anguilix, aut anguiliances interpretantur t O funt ia
fpfa palude,qux fit cx commixtione aqux cum terra: Vnde paludofiiffl eifideur ,
C7 ut io pluribus chare^him t ut bene interpretatum habemul J textum illum,
quando mater Mofi pofuit filium in charcd» ripx flumi/ nis, ubi in hebreo
habetur quod alibi rubrum habemus interpres tatum: O fimul cum OJ quod mare
figoificar,intcrpretatum eft mare ru/ brum.Nec tamceharciftum hoc eft illius
maris rubri, aut paIuftr/s,quod finus Arabicus didtur a populo Ilraelirico
pertranfitum,cum diftet a d/ uitarc regia mulco itinere. Ideo per Zuph bene
interpretatum eft chate/ V ifhim,auc paluftrc,ubi (heu nos mifcros^ omnes fimul
cum Mofe poni/ mur, quando a mari illo lympidiflimo, fit imroenfo emanantes
intramus in hoc corporeum crgaftulum ad idem fupremum pelagus iterum reucr/
furi. Nobis igimr faciendus eft tranfiras per hoc anguftum , O" pahido/
liim mate.fed hoc quidem fd(Tum:uc libenim nandicamur cranfimm di/ miliis
illius accolis cceno illo obuolucndis,8t cum duce fuo pcrcinadflhno a fua
palude obruendis,in cuius uolutabro obuotuci erant. Qgo mari tra/ ieito maxima
foldiitatc ueram phafee/ ideft uerus tranfiras dudtore Deo ■ nobis celebrandos
eft.cu Pfalmographocp dicendumd^cccauimiu cu pa^ Dmw j Dr“ ■’,Ic TONVS
SEPTIMVS. cxLiir tribus nonris,iniqae cgimui.impietatc fedmus, dum in Aegypto,
palu/- ftri mari,arida,d^crto9 habicauimus . Patres noftri in Aegypto non in/
tf Uexerunt mirabilia tua , nec fiierunt memores mulriradinis mifcricor/ dix
nix : Nec nos intelligimus opus , quod continue peragis nobifeum deducens nos
ex hoc cocnofo pclago.Illi irritauerunt,uel (ut melius dica/ mus ad ucritatem
litterx;) tebcll^unt fupra mare rubrum, ucl paluflre: oos rebellamus in
corporea hac palude, qux eft caufa, C exdtamen/ tum totius rcbcllionis.llli
merito laudarunt nomen magnum quadrilitte/ rum,in quo laluad fune : 8C nos
laudare debemus nomen Icfu/ in quo fo/ lummodo (inquit Petrus^ oportet nos faluos
fieri :C7 in quo uirtus il/ lius magni nominis quadrilittcri continetur. In hac
igitur altercatione eu mari , O Aegyptiis cu arida, KJ hoftibus multigenis
collocauit nos opi/ ferx nofter , ut notam &ccret in populis potentiam fuam
a multiplicibus laqueis nos liberans . Et hoc Eidt increpando hoc paludofum
mare cor/ poris noftri, docendoe^ oos illud mortificare, ut exiccetur ab omni
mol/ Benti humore, C fodanti coeno,deducendo nos per aridam ipiius,©' per
defatum poenitentix fodidus / q per molles luxus : Quos qui fugiunt,©' aufteri
uiuunt in folitudinc , © in ipfo deferto poenitcnrix , faluantunut Propheta
fubinfert : Et &luauit cos de manu 'odientium / © redimit eos de manu
inimicorum ! qui cum aufteris fadle in pugna fuccumbunt, cu mollibus autem uincunt
. Qqi autem temerarte illud tranfmeare prxfu/ munt propria uirtutc confiii.in
ea palude fefe inuolurntes fuftbcancur,ut de Ai^ypriis feriptum eft : Equum ©
afcenforem inuoluit in mari, ideft inuolui permidt/ pro quo nos habemus
proiedt. Vnde fequitur:© ope/ ruit aquas tribulantes cos:unus ex ds non
remanfit. Hoc eft igitur mare, quod omnes patres illi ( iuxta Apoftoli
fentcniiam^ traniirrunt in nube, SC mari.fuprcmo uidelicet bapdzadiQuod X omnes
tranfirc debemus,!! nolumus portum faluds atriogere. ejuid nubes,K pluuia.
Caput XVII, Vo ex nubibus con&runtur nobis benefida: Alte^> eft obte/
(ftus: Alterum uero pluuia:© ambo folis uigorem mitigant: Lux enim dus nimis
excellens percellit oculos minus difpo/ litos,auc tantf lud no a(Tuctos:K calor
exiccans,6C exxftuas perurit aliquando: utruep tamen neceflariu eft: Ad quo^
rrmperamencu fiimmus moderator nubes pro tepore interiid iuber,qux luce
ccprimat, K arcfaifla madefadant, X irrorent.Non lecus nubes illf meliorcs.quo^
iftf fTmulachrii teacnt.ioterponuntur tanq uclamina.quado non poftunt debiles
mortaliu oculi in gloria, © fplendorem opihds ueri quidem felis intcndcre:In
quod fpeiftaculum luddilTimum (inquit Plorinus^ii oculus fotdibus in&Aus
,nec dum purgatus, aut ignauia debilis inteudat, cali/ CA-NTICI PRIMI. gabit
protinus/oihilcp diTccrnct. Ideo/ne offendi ocali fic
infedH,opfx> nitur nub«s:(icuri populo murmuraod gloria Dni apparuit in
nube,ut in Exodo legimus. Et iterutVenia ad te in caligine nubis,ut audiat me
po/ pulus loquente ad te. Sic K afccndcncc Mofe ad Dnm in montis ucrticc nubes
operuit monte,neoH«idCTcturuulgarcs oculi intendentes in glo/ riam Dni.qux erat
tanq ignis ardens fup uerdee montis.Et Ezechicb Io/ quens atrium O'domu,ubi
erant.nube copleuit.Sicquocp in ttrdo uolu/ mine R egum legimus, q. Deus loqun
Salomoni in teplo.oe gloria eius ibi appares offenderet coniuentes
oculos.nebula impleuit templo,C7 do/ mi5- In huc itatp modum Deus fefe
in&rioribus prxbet,ut in Pfalmo ca/ nitur:Nubis,ac caligo in confpedtu
eius.Quod 8i cu Apoftolis obferua/ uit.quado enim eis gloriofus apparuit, nube
prxmiilt,qux cos obubra/ ret,nc co^t adhuc debiles oculi a fplendorc glotix fux
inlf ar Iblis refplcn/ dentis offenderetur. Alteru beneficiu licut inualcfccntc
fole refrige/ ramur io corpore obtrtflu n ubiu, fic 8C finruet cete calore
diuinx irf in are/ Eidtos animos abfc^ coclefti rore nube elemetix eos
pietiflimus iudex pte git,ficut p Ifaia ad gente diffipata/C? arefeente
loquifdic&sEro ficut nu/ bes rons in die mellis. Qgo rare madcfa(fb',C?
nube protetfta tales euadi/ mus,ut in nobis illud eiufdc Ifaix locu
hab«t;Rorate cocli defup,C7 nu/ bes pluant iuflum,ucl iuflida/ut habet ucritas
bebraica.i.iuff us cfbciatur iHud fapemu irriguii,8C pluuia fufcipicns/dc qua
dici£ in Pialmo: Pluuia noluntaria fegregabis Deus h^reditad tuf,qux infirmata
erat p peccatu: T u ucTO perfccilf i eam pluuia mllericordix,gradx,8i omniu
biono^ajux diffipantur p peccatu / SC iuflitia punirua procedente ab aquilonc,a
quo panditur,ud aperitur omne malu fup habitatores terrf . Et hoc tft qd ide
Propheta antea dixerat : Pofuifti terra in fbmicadonibus tuis, O nialidk
taistideo prohibitp funt Rillf pluuia^.Et fi nubes f ut in pluribus,) buficf
funt,tamc aliqn tenues leuiter refoluutur in auta:6C aliqn nocuf funt. De
primis inqt lob: Abflulit quafi uentus defideriu mcu,C7 uelut nubes ptra fiit
(alus mea.Et de his, qui beftias uiuut,8C fruftra fufceperut diuina irri/
gadonc aitThadeustHi in epulis couiuantes fine dmorc fdpfbs pafctntes aiubes
funt fine aqua,quf a uento circufcrunf’. Et in Ofcc huiufmodi di/ Cuntar nubes
matutinf ptrafeuntes abiq? aliquo frudtu fup terratCT' utina ab.cp maximo in
fnpibs detrimcto.poftq in uanu acceperunt anima fua. Nocuf igitur fiunt aliqn
fibiipfis/ SC aliis/quado ex co/qd accrpcrut,noti modo no lucrantnr/cd abutuntur
io pemide: ut nebula, qua accepcrunc in pfe^m,uergat ds in dctrimentu.ficut
didtur in lodc: Coturbabunf habiutores terrf ,qa prope eft dies obfcuritads/ K
tenebraij:,dics nrbulf, O caliginis adeo colenfatf ,ut no leuc obtedu pbcat,fcd
obfcuru,8C tene/ bras t^(^ilcs.Ec adeo cofUpatw aliqn,uc tanq murus opponaf^ne
ali/ '0 « Exodos Erechi. Regu Pfidnb Idem PfjJub Propbb lob Thade, Otx -m u
TTIff f I TONVS SEPTIMVS. xLiiir lerctni. Hiero. Mare. ^ Locas Iohan. ^ Dauid
.fc. • Simeo Icmni. jCngo. (juis inter Deu & nos fiat acceflus.uc inTrenis
in ucnit uox de nube. Et Qinftu alcen dente nubes fufccpit ab oculis
difdpulo^c/ ficut Lucas tdla^. Necno rda fimilcm filio hominis uiditlohsbcs in
fua celeberrima uifione Tedente fup nubc.Quod cognofecs Dauid aioQiji ponis
nube aldnlum tuu/aut tri/ bunal tuura:C7 mciius/ut habet ueritas litter^. Hxc
aut omnia pro nobis dicta lint/qui no podiimus intucri,0' cofccndere luce illam
inacccfiibde, qua ipfc Deus inhabitac.Vndc glona dus/aut iprc fedens in gloria
fua dl taq nubes no ualentibus ipfiun prx uifiis debilitate oontucn,quour9 da/
bitur uidere eum fiide ad (adcm,licuti eft. Ogid ros/at pruina. Caput XVIII.
Luuntfereno tpe ros U pruina/ ecdo/red maxima diilmn/
na:Ille.n.purus,&ecudas,falix,at9 iemp bnficus:Hac aut in&uAa,^ nocua
deTccdcns cu maximo algore, qn exic/ cantur,8i defidut flumina.Et miru qde
tft/q> humor ille ro/ ris f jueat, hic auc brumalis cxiccet,urat(^
plantas,8£ ipfam terra quoda/ mo coHagra. Sic.n.ab eodeccclo egrediif bnfidu,0t
malefidu:A folc.n. induraif’ iutu,8t cera liqucfdt pro uaria dilpone rcapirnds.
A Cbrifio be/ neficennllimo fuferpe aUq bnfidu,abqui dsunnu/ iuxta Simronis
uatid/ niu:Ecce hic politus dl in ruina,8C rdurredbdnemnlto^ in IfiaeL A Deo
tande optimo egreditur C7 bonu,& matu,diccnte l(aia:£go fiim 6adcns bonu,8(
creans malu,(^cs iucc,^ aeans tenebras.Cu h^ tn (lat ilhid, qdieremias inTrenis
de ipfo Deo optio ainEx ore aldflimi no egredim^ bona,nr9 mala-Er ne iint hi
fermones in c6trouerfia,dicemus,q> oa qux a Dco,8C a codope^ut/unt bona in
(e,fed nobis nec bona,nec mala,nifi pro nofira booa,C7 mala dirpofidoemut in
qtu ds bene utimur,aut abu/ Dmur.Prima igitur,Kfi inter nocua coputatur ,
fiuiet tamen bra(ficx,ant cauli, qux ipla matara aqua tepore $ftiuo cogelctur
in grandine, O h maiori ^ fiat maior congdado, X grandioris aqux,unde didtur
grando quali grandis aqux gutta:Ideo no ^e caula inter thdauros Da, aut
nanirx,quf eft opus X peculiu dus,coputatur nix,C7 grando,dicetc q>lb Deo in
Iob:Naoqd ingrdTus es thdauros niuis,aut thdauros gradi/ nis afpexi(fa',qox
prgparaui in tempus hofti in dic pugnx,C7 bellif Hinc habemus, q> no tm
produtfta funt huiulmodi a caulis interioribus, K na/ turalibus,uc Phant^ce X
fiudra declarare nituntur illi,quos naturales, aut phylicoB uocant,cum ignorent
ea,qux in thdanris opificis recondita Di_.: VXD 'CANHCI .PRJT^I T RifinPi^cf
da5Sed ad meliora traofeamus. Qgid paradifusuoluptatis. Cap. XXI. Atus quippe
nobis oblatus eddicedi campustSed quia ea, qux ad iUu dclitia^ hortu.K
fodidtatis Iodi pertinent,lat« penitus fcnlus humaoos.ideo Sapies illius
deferiptor Mofes Mofrs ud pauca (ub metaphoris tetigit,innues femper adanago/ 5
gicum Ctnfum.cu non terreftrisf ut uulgo didtur^ led ccrlcftis, diuinu% fe
hortus ille plantatus a codefti agricola,8C opifice fummo in terra qui/ dem non
hac frculenta,fcd in terra 'uiqcntiam figurata per terrS illa pro/ mifiam.de
qua didturtVincam tranftulifti de Aegypto.eiecifti gentea,8C PfiJ, plantadi
eatSC radices dus plantadi,8C impleuit terram. Et ne decipiatnr quis credens , q.
de terra hac crafla loqueretur, paulo infrrius fubinfdts quis creaens , q. oe
nrra nac craua uAjutTrtur, pauiu lu» • Vifita uineam idam,8C perfice cam,qua
platauit dextera tua/ 8C fup fiHu, ■ , quem coofirmafti/ucl coRoboralb'
dbi.Eccc q clare iunuit uioeam illam ^ f 1 TONVS SEPTIMVS, CXLVn Si mcfiorem^K
confi:qucnt«r oa arbores (acri horti plantatas efle in filio 86 CHR-I/ in uerbo
diuino,quo CANTICI PRIMI j5gi'(J Gio,Phy(5,Tigris,K Euphratcsex paradifo
fluctts. C.XXHl B illo feoK paradtH emanare aqua dicif ,ucl fluuius,q ftadta
IHK^M parn^ in quatuor capita: Qgx li fecudu ue^ Irarum incellu gere
ooliienmus,recordabimur,q> a diuino illo fenee uitf da carric aqua.elirada
V{ K effe omniu re9t,quod prima diuiiio nediuidif in quatuor clemcca taq in
pcipua,C7 primaria prindpia mate> rialia re^jQui fluuius eiTmdf egrediebatur
de uohiptatc.i.de datate fix/ licilTima ad irrigada/flt pfunddia uniucrfam
terra.i.matcria: qux primo ;pduifla terra appellata eibEt bene primo decurfu
diuidi cLd^ io quamor eapitaAn quatuor vj elemcta/cu qbus O nomina iluuio^
coueniut: No/ |ncn.n.unius eft Phyfon/qd oris rcuolutioac aliq interpretan^Sed
melius os,CC detatio a fen.qd e dcsdiccref aic a fana.i.pmutauit, tradbi
puttmus.Hinc et terra indicat,de qua didf.qj circuit ocm terram hauilat.quod
parturies intcrptanf.qa terra hauilat.i.foecuda K frugifera circudaf a littore
arido,unde illis uerbis utrac^ terra exprimit, ari^,& frugifera.Et bene
terra primo p arida exprimtV,cu in Graefi diiflu finEc uocauit Deus arida
terra: iic arida pmaoerct^ii irrigaret a fruuio illo egredim de paradifo
uoluptaos ad irrigiUa ^ut in textu habe^^ uni/ ualam terra. Accepta igi^ a Deo
feeeuditate pro captu fuo ^'dudt no tin berbas,8C plaiasCut oibus patetX«l«
®“*lfrAlap'd«s ptiofos.ldeo fe/ qui^ lEt ibi au9£,8t au^t terrf illius bonu ,8i
ibi nafdt Oi^H nbvtjfj Bedolach aliq Bdeliu^lii cryfrallu,uel talcu ioterptan^
tHt Aura afoham bpidem onychinum.Nec line caula hzc tria nafd dicuntur in
terra,ut v| pauds uerbis indice^,qd boni 8C mali habeamus ab ipGi terra.Kabemuf
enim auru.CT’ extera metalla,qux oia thefauros dcfr^bilcs,86 cotemnen dos
i^ihcac.conceiros th ad ntbs ufus,du in hac frculcnta terra peregri/ oamur:8(
ut p ipfos acqramus codeftes. Bdelius uerai.cry(lalius,ucl tal/ cus nullo fune
calore rclolubilcs,ut clara expictia c6probauimus.Ec ony/ chinus lapis
pibgiofus didf .intus circa cetru coloris terrd.in dreu frren/ ria uero
cod^stQux duo biuiu denotat mortaliu pgctiu.aut habicatiii lup ttrra«Sut.n.q
adeo terrena iapiutjut induret mens,8C aia co^ aquea, neluti ayftallus,uel
talcus.in qux nullus ignis pualere poceil. Aquea dixi oiam.cu no ab re!
feriptura dica^:Producataqux ocm aiam uiucte. Sed podffrmc rationalis eft
aquea, ut ITtcapax aqux lapiratix (alutaris . Sed aliquado adeo indurat malida.
O peccato,ut nullo calore naturali Iit te/ (blubilistSed ne mortales Iic
indurati derperct p propheta driMitritcry/ ftallu fui ficut bucellas ante fade
frigoris dus.qs ru(Uncbit.''Emittct ucr/ bu fuu,C7 liquefridet ea,flabit fpus
rius.dC fluent aqux. Alii utro lapides onychini eflidun^,q O li cerrd funt in
cmali na.mete tn K afledtu codu pootcmplantur^K ia coelum tendunt» Q^tum autem
^ ctymologiaia 1 Daosl TONVS SEPTIMVS CXLIX flaali attinct.dixicnus,^ os dmnim
(igoificat: quia dom in tma fumoB dendbus ideft certis uiribus animx
prctncndus,contcrcndus,C7 nimin£/ iku cil omnis cibustquem ore pro anima
capimustQuod niH quis frccrit hnundus habetur in IcgaSccundus fluuius pnu Gion
didtur.SC pccfhu^ lignifrcac,quod pedum offidu prxilare ferpend iufium
hiittCuius fimu/ ' tachru tena aqua flues fine pedibus, KJ manibus fuper alucum
terreum, quafi pciftorc fuper tcrramiK aqua maris fuper littora quafi eodem mo/
do reptae. Hic autem fluuius drcuic omne terra QhJ cus,quod zchiopii j
hterpraacur,8C eria coopertumtNam BMD cus a HW caflah uenit.qif cft
ooopcruitK^ircuit nancp aqua omnem terram coopenens & inuoluens ei ia
drcuitu.dempca hac parua pordone.qnam habitamus.Et nomen tertii fluuii
hidechel,qd a acMs interpretatu cft dgris:Sed uenit ab "m hadad,qd
fignificac acuic,8C v{? chal,qd leuc interpretatur, ut fignificatu dus fit
acatum, O IcueiEt denotat acrem, uel Ipiritum aereum , qui leuis cft,6C
penctratiuus magisq ignis»]uia Eicilius poteft excludi ignis ne ali/ cubi
intret q acr.Ethic pratuenit Aflur,idcft diuitem,qui ucto 6C aere in/ flatur
.Vel uadit cotra Afllir, ideft Contra fpeculantcm per fe: AfTur cnith utruq;
fignificac 6C diuitem BC fpcculametC^.n.uuIt per fdpfum diuina
ipeculari.remanet uento plenus.Ec cande fpus ille aereus adeo acuet cor/ pus
per dote ia effeClum lcue,ut penetrare pedit coelos, C7 quodcuc}; ipis
obiidetur melius q aer hic cradus. Ad quartu fluuiu ueniens Mofes aies Qgartus
fluuius hu,ideft ipfe f>erat,pro quo nos h«nus,ipfe eft cuphracestEuphrates
enim mulciplicans,uel h-uifUficaos,auc frugife^ in/ tcrprctacur,ficut SC perae
fruCfaficare fignificattVndc calore SC uim ignea deuorat,qi^ omnibus
fcecunditatem pr(ftac,ficud experienda compro/
bamusiNamaduenientecaloreindpiunc germinare omnia,C7 ipfo &r/ uefccntc
maturare:C7 eodem recedente fpoliatur cerra,0 arbores dimit/ tunc Eruiftus SC
fi>lia:Sol enim,qui pater uitx didtur,mcdiante calore re/ bus in&noribus
uitam prxftac,K conuenit cu Oeo,qui ignis exiftens dac omnibus ficcunditatem,C7
firu(5hjm:Qui Deus non blum uim ignea, fed omnium elementorum condnens,tanq
uerus (ons cxiftit.a quo omnis ait tus elemcntaris cmanac.Ec hoc innuitur f ut
feaedores Theologi aderuO per quatuor litteras fui magni nominisiPer primam
enim multis de cau/ lts,quas fubdeeo, ignis indicacurtPer fecundam, qux cft
nota afpirado/ tus,aenPer ternam aqua,K per quartam cerra,8( cerredria omnia,cu
qui bus unitur airtiis illa diuina ignea. Et hocinnuitur in figura ilUus
litterae fai qua * quod eft prima littera igneam uirtutem diuina f ut diximus^
in/ dii^s focamr in uentre illius litterx,qux 1 res didtur,& ducenta impor
tat,binarium vj per cctcnarium dedu^m,qui numerus reni macerialni cfttSed b{c
canq extranea ladoii ooftris^ oontnidads id butoimodi dM dXNTICl PRIMI.
mittemu&Pons igitur 8£ mare fupexcxlfum/a quo ifta quaraor fluminB
fluut/e{I magnu nome Dei quadrilitte^: (ut hebrei dicut^ uel uirtus im^ portata
p illud nomen/quod Pythagorei tetra(fb'm dntsCtindieat illud di uinu effe
ftrcudu omniu reru,K a quo oiatC^od OrphcuijC Homerus! ooeanu uocat
diuina^,8Chumanaft re^i origine primo femp ewftcnrf.feA cudo in Deo^t
gcncrarione emanante/terdo irrigante tcrrena,quartoftil/ lanrc in oem fluida
mam:Cuius ite^^ emanatio p« forma qdc in angelis,, per partidpatioaeucra,C7
imagine in aiabus rationabilibos,p imagina/i ria in rationis exptibus,per
umbrii in corpo^: figuris repperit : Qux ema ■ado quadriuia innui^eda per
aialia quadrigena uifa ab Ezechielc,quo^ t-eo igneus cfttAqla acreaiHomo in aia
poti(Iime/8i in (emine aqueus/ut alibi declarauimustVitulus uero terreus/K
terrae cultui fp addidhistQu*- elemeta eSpofita limal unica odeddt &ae,8t
uirtutc.ideo didf :Quatuor (ades uni/8C quatuor pdix uni:De quo faris fupius
diximus» Et qa aliqd • neritads in littera cotine^ drea defcripdonc illo^t
fiuuio^ , edam de ipfis unde orianf /CTqua fluat dicedu cft/,put a
diligcriflSmis Geographis ac/ •epimus.Phyfon(ut nonulli aflerut/qbus aflendt
Hieronymus) Ganges eft Indix fluuius/inter fluuios aflcraesau^
pdpuus.Hi.n.aurifen conu/ meranf/Taousin Hifpania/Eridanus in ItaUa/Hebrus
inThrada/Padlo Ius in AfiaXjages in India : cuius ortus eft ex modis moribus/
Artemido/ fo autfaore.Et de hoc didt textus:Et au^t terrx illius eft oprimu.Qoo
aut l)ut Nilus exiftima( /trafies per oem terra icthiopix K ab ukimis finibus
terrx anftralis fluit ad reptOTioncmirabili,K uario curfu:Hic.n.quist6/> go
tepore incerds ortus fit fondbus.tamc tepore Neronis dus origo inuc» catraidid’
in mote inferioris Maurftanix.no longe ab oceano.ftagnate ibi. beu,quc Hflide
uocat: Dcide codit fe idnerc aliquot die9£,rurfu(q? erupit: nlio lacu maiori in
Mauritania C^ricnfitlteruqi harenis receptus p de/ Idta uiginti die^ for/ ad
pximos Aethiopas:Ddndepro(ilit in fontc,qui niger did/ :Inde Aphrica ab
Aethiopia difterminas medios fecat Aethio. pas cognomine Aftaplus,quod getiu
illa^ lingua (ignificat aqua ctene/, bris flu«&Et hic plurimas infulas
(adt,qua9t clariflima eft Meroe,a dui tate Meroea Ofoife codita,8C a matris
nomine uodtatatEttade ad mare cgypdu deuenies per multa hoftia iplam xgyptu
infula in forma ^ delta grecx litterx fadt.Hic igi/ in Aphrica oriifp mare
arabicu difterminata ab Afia, in qua alii fluuii trahut originetTigrisui ue
hiri (agitta uolare nidcanir:Medi»n.ddrim fagitra appcIlanr.Et mfluit in tacu
Arethiflamnndetp trafuetftus occurrctc tauro mote in fpccu mergi/^ fiibterij
lapfus ab altero latere dus erupit»pie locu Zeroaoda nominau Heberi ! Pytfaa. I
Orphe. Home. Ezecfai. Geogia. Arttmi. Ner» i TONVS SEPTIMVS CL Aliefe dande
tranfft lacu.qThcfbirisdr.Rurfufcpin cuniculos mrrgff, tJ poftuiginriquin^
millia pafluu drca Nymphcu redditur tam uianu* Arianix.ut eonfluaor.non tn
mifccaturiLcuior.n. Arlanias innacatiQua/ tuor fcrcmilliu fpatio mox diuifusin
Euphrate mergif! Et tandem uafto aluco pfiifuslmare perficu dece
hoftiisinfrrtur.Euphratcs uero in mote Pariedro maioris Armenix oriri dr.cade
pbga pcurrc:, Armenia maiore a Cappadocia djftinguit.a in linu arabicu ucl
perficu C quod mare ru/ bru df ^ ilumHinc nulla coiedhira rcftar,quo ifta
quatuor flumina cade habeant originc,cu cxdillantiflimis lods oriri
uideantur.Ncc tn drfunr qui airerant cojt omniu unicu efle ortu primariu, fed p
meatus fubterra/ ncos illa currere ad diuerfa loca , a quibus uidetur curfum
fuu exordiri» Scdprudcnrioribusno uidenturco^tanca.curafintintn-pofita trrra^t
K mariii ipaaa,ut ortus illo^; fluuio^ coucnire no poflint.nifi dicfrc^,q,
marc,a quo omnia flumma oriun^.fit fens ctia illoti quatuor nominato^t
fliuninurSed tunc no erjt locus aliquis particularis,qui hortus, aut para/
diTus deliria^ dicatur a nobis inacceflibilts. Vnde typica uf omnino illa ddCTipdofluuio^',p
quos intelliguntur quatuor ekmea,0 prindpta ro/ rius ellc peoduiffa':fi£
indicatur illa quadruplex uirtus nominis quadrilit/ teri, aut quadruplex i
filuxus prpdpuus archetypi: Qe? omnia dcfcribu / tur per illa quatuor
flumina:co quod ipib^ habeant fimularhru , ficuti p arborcs,fontes,hortu,0
huiufmodi alciora deferibuntur facramtnta. Quid lordaniSjK Icor fluuius
argypti. Cap. XXI II. Oft illa quatuor elementaria flumina,ex quibus eia
cofiar, duo alii fluuii in feriptura ceKbrantur,alter in terra pniiflio nis
(andta,qui Iordanis df,C7 alter in reproba tara agypti nominatus Icor : Qui
magno myftaio &uflos, « infaufloa ^uxus a iupramundano tribunali
figniflcanr.Cuius rei fignu cft.qa oia in Iordane ppeaata bona fuerunr,atq!
benefica : K qux in Icor pparata fiinr, ecoutTlo inlaufla 8£ malefica fiierc.In
lordanc Sap!£ fonacflcdcbent.Scribitur.n.Iordanisfuoproprioidiomate hdjrco fTJ!
icrden quod ucrfum facit nedcri.i.uotu meu.fpontanca vj oblario. qoa unufquif^
&dc dc fdpfo uolcos pcrfedtc fcruire Deo: QHaoblariooe &dla oia
foufte.a fodidtcr fucccdut.Alter aucc fluuius qui prius in feri/ prara
dicebatur iorah poftea didlus fiut haior ppofterata Ira, n magno myfterio nunc
fubticcodo. Sed in prffenrinc omnimodo file/ rioptcreamusfignificationcdicnionispmutata:
tantumodo adducemus ■W’ lor.n.luce fignificat cui di(flioni prfpofita H faf m
proprietate gra/ madex hcbrcf habet uim interrogadi,ut fi^ificatu haior
incerpre/ tctur,nunquid eft luxf Qsf interrogariua lentenda negariua infcrt, ut
fit fenfus:No eft lux,K cofequenter nec bonu.nec diuinu aliquod ibi
eft,imittentefefe dature qcfcucp pcterenAit.n.Daferuo tuo cor dodle,utpopulu
tuu iudicare podit, K dirccmere inter bonu K malum: Q3is*n.iudicare poterit
populu tuu huc mulriifCui DnrQuia poftula^ fti fapienria ad difeemendu
iudidu,ecce frd tibi fecundu fermonestuos, K dedi tibi oor fapiens,C7
intelligms iatantum,ut nullus ante te fimilis tui 6uerit,nec poft te
furreifturus fit.Nihilominus cu ect plenus illa fapieria, adhuc alia quzrerc
uidetur dolens,ep no podex ea adipifri, ut in coaona/ torio fuo.qi graecc
Ecdcfiaftes,hebraiccuero coclcrdf,inquiaEtappofui cor meu,ut inucnire
fapienrixEticc^tCogicaui in corde meoabftraherc Ecdft a uino camc mea.ut animu
meu tralTerrcm ad fapienria. A quo.n*uino abftrahit carnem fua,nifi a fapentia
terreno^: ,qux no bene coueniunt cum fupemis, ficut nec utroruc^ {apientiaf
Hacc.n.rc^ inferiorum pet uinu fignatur,de uiceterrcna.i.de humanis ingeniis
nafcens,quis aliqn aDeoelargiaf,ficucnup deSalomonc diximustllla autdiuino^ppnu
ab illis ubmbus cxc^fis,deqbus in Caricis df: Meliora funt uboa tua oiao.Ec hxc
docet ueri ^creriooe boni OC mali,oc in dc Cbrifto dri w roNVS SEPTIMVS. CLI Si
Ibias BotyruCritKlomiedtt, ut fd« «probare malu«el/gcrcboou.Nec.ii. ia but^o
uaedno fdet quifpiS diferenone &cc« inter bonu & malu, fcd in fapiotia
illa meliori, qof de forliim eft figurata per meliore parte la As, cx qua baty^
cofidtur dii cftis uos; Sacerdotes,quia funguntur Dd officio
diiudicandoanimas,86 remittendo peccata,86qa metatores exi/ ftunt inter Deu 66
hominestMediu autem C ut triuiale eft in fcholis ^ de utfotp extremo partidparc
debet.Et quia lES VS fbit Rex regu,fumus propheta,S pondfex maximus, ideo
refirtus efle debuit diuinitate fuper oes, ut Pfahnographus canit; V nxit te
Deus, Deos tuus oleo Icdtip prx paradpibus tuis. Bene quippe didiT oleu
leridp,qa nullu eft uc^; gaudiu, nifi ubi Deus rdidet:Cui fcruies (emp Iptus
efle debet.Hinc Chriftus ait: Cum idonatis,ideft Deo per idunium uacads, nolite
fieri licut hypocritp triftes ; Sed potius id temporis unge caput tuum , ut
Iztus lis uidelicet, iuxta illud prophedcumtVt exhilaret fadem in oleo. Et hic
eft hilaris dator,quem dibgic Deus. Nec adducatur illud cuangcKcumtBead, qui
logent , quia ludhis ille ad animalem hominem fpereo92,qui ufep in hodiernum
dic folenitatem illam celebrant fruAu dus, quem dtrinu Galenus uocat cu
frondibus fupra adduAis: Qtushebrcos^nlad Lacedfmonii Deos fuos coronare
folebant illis frudhbus.quosoxtmala perfica nuncupant,ut Aridophanes author
efENec uacat a my(lcrio,q> foldiitas illa celebratur hoc fiu Au,qui cotra
uenenu ualet pofitu in uino,quod bibi^, ut Diofeo/ rides fcribit*Ne^ ctia (inc
myftcrio fune alix arbores , qux in eade folc/ nitate Ixtu diem
reddebant«Palma>n.C ut diximus^ (aris exprdliim ani/ malis (imulachrum tenet
in coitu, C7 cerebro,K eda in eo, q> coma in ca/ cuminc habeat circii
extcnfam,C7 ramos in digito^: modii protmros,C7 fruAus quafi in digito^ figura
formatos, unde daAyli.i.digiti uocantur. Pulpa quoc^ ipfo^ fruAuu caro nuncupatur,
ualde quida medidnalis SC fummf nutridonis,aut ex ui quada quafi animali,aut ex
natura phodxat Et tand nutrimenti cd,ut Anachoritx quida illo tatumodo dbo
contenti fuerint, ficut ufep in hodiernum dic mulo in Aphrica alios dbos no
habet in uTurEdq; multigenus frru Aridtx DioTox Arido Plutab vr F TONVS
SEPTIMVS. CLUI ’Theop« ^Diolco* ^Piimus Hcbrd Plinius Dauid Utm tiad fune . Cedrus autc Cuc latis conucniunt ii/qui de
planaspertradlant/ Q/nef. Thcophra(lus/Diofcorides/8C Plinius^ ca ell/qux tya
uoca^ relina pbens clc^fliaiam/qux cedria dia/ /SC cedrium/dentium doloribus
unllima ia cauemas addita cos E^gic/K dolores rcdac:Expirantibus quo iAibus
cerallx impolica cu Dile remedio dhElcphandas curat,SC ad pulmonis ulcera
prodeft cyathu eius forberetAduerfus uermes, SC dneas in clyfteriu inicdb
pra:ndiu ell, tC contra quadnipcdu fcabiem,canum,K boum:C7 ardet uelut
&cula« Oleu quoc^,quod ex ca lir,multu celebrat indicans lorlican ueri olei
Ibn/ lcm,mifaicordix yj SC pictads diuinx locu, cui illa arbor rerpondct:Scd an
hxc Iit arbor,ex qua Arca &ed^'s &bricata(uit,an fuerit larix.ut he/
brei muld alTenint, fiue cedrus ex alio genere , ex qua (ut Plinius,C7 alii
narrar]) fiebant menf; nobiliu pndoff,iacmu hab^u&Scd in hoccon/ ucniut
omnes hcbreojt lapictes,q> lignu fedm,6C cedrus qua ipli fuo idio/ ■ ■ • • ^
mate DT!^ aez arezim uocat,^e penitus finc,arbor qppe a diuo cy tharceio
alcberrime decantata, q> vj fit arbor Adoaai,ab eo placata in Ii bano.idcft
in uera fyJua fupramudana,K horto dclida^ , aut in candida . ^ . illa mente
diuina cminenriHima;Vtrutp.n.libanus fignificat,faltum vj K x candidu uel
albu.Saaameotaria igitur dl hxc arbor fimul C7 palma,& Riyrtus,qbus iuflu
Dei dies fefti feprimi mefis celebrabant :Cedri.n.cmi/ oedores ladlos,8C Dd
primarios duces ab ipfo placatos fignificartPalmx aero ui(ftorias,quas in Dei
mifida reportatiMyrtusautimulriplia' infir ditate cofcTcns/muldgcna gratia
fanitatu,qua Deusuinccndbuscofitrt, Et ii Icgidme Dd fella celebrac.qui plancad
fune a Patrc:aincut.n.d^ triii phum reponant cu fiIio,atcp bcMfid fune
indigendis alio^ fuccarrentes cu fcptiiormi fpiritotuel Chebrcojt theologia
fcquendo^ ii uera Dei fefta cclebrant,qui polchrx arbores fune a dpherct SC
gloria Dd decoratf ,ro/ 3 ucTO roborecodelU,quod gebura dicut,8C Lnitx oleo pictads,
K diuinx benignitatis in propria,K alio^: lanitatc,at(^ faluce-Hisaut ad duncur
laliccs torrcods, non quia (ut reor^ ad hos perdneat infiruttuofis arbores,in
qbus fuQ>enla dicuntorgana a prophca,ne audiant Dei can/ dca,K ctxiccotua
fuper indigna Sumina Babylonis: Air.n.ln falicibus in medio dus fufpcndimus
organa noSra . Sed quancu ad aliud fignificatii eonucnirc poffunt cu arboribus
illis lacrammtalibus.O feftis: ubi.n.noa habemus SC laliccs eorreds, in hebreo
dicit uchii bc nachaliq^ fignificare poceft/8C iucudiiatcs hxrcdicads:Na harab
lalix,dC incun dum uel amtmu intcrpretatur.*JO? nachal aut torrcntem,K
hfreditatem itgni&ac, utntieit{liep^eirepolSt,lidic^ O iucunditata K
CANTICI PRIMI, •i;. 1S?/' ’md.nn' V baercdicatis Cipemx.f K cockftis , quarti delibado
fit a rite celebrantil^s ucrasfolcnnicatcsridco pro fic celebrantibus
drcancarProphctaiExuItatc Deo adiutori no(lro,iubilacc Deo lahacob t fumitc
plalniu,K date tyni/ panu/pfalterium iu eundum cum achara:Buectnate in neomenia
tuba tn inligoi dic folcnicacis ueib-f.Si aut in alio rcnlu intelliganf labees
correa/ as iigniScati per illud hirbe nachal.per hos indicant corpora
ao(lra,qu( io6ru(5hiola funt^imo 8C nofmecipli infixeudi fumus^niii irrigari ab
aquis fuperioribus,C7 plantati (imus fccus decurfus aqua^,ut pommus fruclu
dtirc in temp jrc fuoildco no ab re (alices iftf dicutur torrentis.quf feccry
nunc ad celebrandas fcitiuitatrs Dci.Ncc abfcp myfierio i(h' celebrantes, nunc
per faliccs.nunc per arbores frugifiras deferibun/ xjuia unurquifcp infixeundus
c(l fibiipli diminus,fcecnndusauc irrigatus ab illa lupramia dana aqua,qux
ainSine me nihil potdlis &ccre.Cclcbratur quocp nimis planta illa, qux in
hebreo didif* SKK ezob,q(f ex uirinicace uocabuli tra> duxerut hyropu,(«i
pro ucritate libanoris e(l,qua Romani prius,led bo/ dic Italia omnes Rofmarinu
dicunttqux inter plantas quide nobibflima eftjK magis q cxiflima^
cxcellens,quismulritudine,C7 uequeria uilefcata Eft enim (em per
uirens,nullinocens,8C multis infirmitaribus mimica, ma xiinc morbo comiriali.qui
daemoniacus cft. Radix quo cuscontoucturildeonon fine caufa ad afperfiones
faa'cdas cum fanguiae animaliu in lege iubebatur airumi.iuxta quod decantat
Propheta: Alpcf/ ges mc domine hyfopOjC/ mundaborGradum mim illum aj^d fecreoo/
resThcologos diuinitatis indicat, aut meiura illam ,qua nos 0eo,0 Deua nobircum
coniungitur:Cuius perfiifione a peccatis mundamur, expia/ mur,K perfidmuTtHinc
in huius m facramentu iuflx luerunt fieri alpcf fiones planca illa
(acramencaria. Quiduitis,Kuinea. Cap. XXVIU. St quo^ inter arbores celeberrima
uitis a Noe Cprout aperte in facris eloquiis concinetur^ primo plantata in
terra, a qua fublaca fuit malediua Excunditatem pradlans/ut iplamct uitis
perhibet dicens:Qui manferit in me/O ego in co/hic Cert fruifhim multu. •Et
quia Ohriflushuicuid iullitix connexuit pietatem / O mifericordiam, ideo
lahacob cum de Iehuda,immo de iplb Qiriflo,qni ex illa tribu defee dit , ageret
in oraculo cdlamcntario aicLigans ad uineam pullum fuum, uVad uitem fili mi
afina luaauAfina enim, O pullus pietas cft,^ gratia, V ii Viftf . I CANTICI
PRIMI. ut alibi declararam c(l,quac ia Chrifto obutanint cum ucritate tT
iuftitfa, K iaiLnuI cuiligaca pararunt a' fede ia domo lahacob io zternu.Et
quod hic per uitem & aiiaum^alibi per uinum V panem ianuiturtQyf duo or
dinauic pro Toaiticto ia ea domo, eccicila uidelicet,n6 fine magno myile rio
indicans aiinum ad uitem Iigatum,8i pirtatcm,at^ mirericordiam fi/ mul cum
iuilina K ucricace per eu ofculata.OC connexa liiiflc. Voluit itaEt quia magis
p^fumprerat q debuerat, fperaas obtinne , quod nec particularia fcelaa ultra
puniret;, inebriatus didtur C7 illufus a Cham, qui calotem fignificat,diuinx vj
excandefcendx, ne generaret cos filios , quos ipfc odere dccreuerat , ncc^
prxferret genitos ultra id.quod di bcbat:Statucrat cnimCut dicut do Pdneeps
illius tnbunalis, indudtur mundi febdeator 86 difpoiitor. Sequiturdl-e/ ^exidi
ante ipfamyOmaia V3 prxparado.ut omnibus prius rite diTpoiids V iit I Digilized
' TONVS SEPTIMVS. CLVII CiCHRJy rSTV5. Eztcfa/. niaodi C7
omnes.qui in ipfa operantor. Hanc igitur u«l pater,url ipiemee filius locauic
agricolis , ideft Dobifipfis , ut operaremur , O cuftodiremus eant reddentes
debitos fiudhis tempore fuo. Vitis igitur arbor cft, qui fu/ mus nos:8C uinea
locus, in quo fime uites.i.mundus hic, aur locu5,in quo plantati fumus
di(lributionediuinxiunitix,quaec(l uitis fupramudana, qua cxcoUcur,K
confituetur hxc uitis infcrior,cuius truncus Otrifius i (l, nos autem rami,oel
palmites tm frudhis afiaentes, quantum in ipfa uite manentes fufeipimusab
ea,unde fruifhis producamus,diccnte ipfa Viret Sicut palmes oonpotcft
Fcrrefru^hunafemrtipib^niiimanfiritinuue, Gc nec uos,niG manfentis in me. Qgid
animalia fiuiiflitatis. Caput XXIX. T quis alibi tetigerimus illa,qux EzcehieI
uiderai animalia, non modo quatuor cuangeliGas in fenfu allcgorico iigoifica
reCuc e(l comunis (mtenda noGrorum lapicntum^ fed aliqd in archctypo,ad cuius
uiGonem fubue^s erat prophcta,ut ads clare innuit,dum aittbt fuper
firmamcntum.quod erat imminens ca pdeoru.quaGafpc^s lapidis rapphyriifiiper
firmamentum enim thro/ 5 DEVS
nuseftillius,quiait:CodummihifedcsefttCuiusafperea,comedcs BC ccruum.Et iterum:
Vcfcentur cis, quali caprea ccnio,qaoram vj omma inteffana comcduntur.cxcepto
lluigui ^ fj m !»«/*'/• neajuia ia eo eft anima,qux no debet comedi limul cum
came.eo 5. aia/ /i) nt ^ nS in nutrimentum hominis/ed io deprauationem,
coinquina/ ; ' metu5CpcrnidemiplIusCutaiunQdnieoit.IndtuloueroPrabniuigcli/ mi
ptimi,ubi nos habemus.In fine pro fufeeptione matudna, habetur in ueritate
litterx,Vinccd pro ctrua auroraE.Ec aliis plxtiC opera mfrudhiofa.qux nec femen
habenc,undc poflimc feminari,8C colli/ gi’ &udhis, taq immuda befliis
relinquutur:Qsx uero hudhim.K femen ffudlus bmefiidendi habent, taq munda
homini aflignantur. De anima/ libus uero,pifcibus,K uolucribus apertam
diferetione inter muda tC im/ munda tribuens hxc uetauit,& illa
conceflit,uc in Leuitico,C7 in Deute/ ronomio legimustSccemic enim pnmo
animalia munda ab immudis du plid fignotQgo^ alterum c(l rumtnare,uel ^uc in
hebreo habetur^ leuarc granu: Alce^ efl ungula^ fctflio: Qux omnia de
animalibus didla Orige nes munitus authoritadbus apoflolo^.K Chrifli,diiudicat
ad homines p nnere:Paulus.n4Cu de patribus illis ageret,quibus hfc lex data
e(l,inquit: Omnes cande efeam (pinealem manducauerut, SC eundem potum fpiri/
talem biberunt: Bibel^t aut de fpiritali confequend cos petra.petra aut erat
Qinflus.Ec ite^:Ncc quis uos iudicet in abo uel potu,qu^ funt um bra
fiicuro^,hominu vj/ad quos illa omnia rcfmintor£t Petro/qui fur/ fum oraturus
afeenderae, quaxens cum Quiflo, qux furfiim funt,oflen/ fum efl uas,in quo
erant omnia quadrupedia/erpffi'a,8C uoladlia,8C ad/ iuiKfbi efl uox
diccs:Surge/occide/& maducatEt dmend Petro id Eucre, necScaminaretur,icc^
diiflum hiinQuod Deus mundauit,tu comunc ne dixeris.Ec hoc repetitu fuit
ccr,quia mudata crancCinquic ipfe Origenes^ ia uirtute
fandli0iiiixtriaicads,qaa Qiriflus ea^: rty mudator dooicraR ioogie CANTICI
PiUML Qui etiam dixfcQuod intrat in os no coinquinat homine.Lcuarc igitur, tue
reducere granu.uel ruminare cft meditari cibum (aaj fcriptura:,que fumimus.C?
oraaones.quas Deo luadimustQgnri incadiim K2 in uanu profoutur fine mentis
attcntionc:fic St fruftra lerontur Iaera eloquia,nili qui ipfa
legit,meditctur.Idcirco canit PtophetatBcati qui ferutantur tefti monia eius.Et
iteru;Beatus uir,qui in lege Domini meditatur dic ac no/ dbs Vbi no laaura.fcd
meditatio comendatur, 8C in ea homo praedicatur beatus. Ruminat igitur,8i
redudt granu,qui attenu mete rcuoluic,qu(c Iegit,ut opere coplcat,qux
intelligit,8C meditatur: Lcuat autem granum/ quando l^na opera efficit
prxpondcrantia dcbitis,qux conuahuntur ex defe(flibusc6millis;ScifTamucro
ungulam haba,qui ex lege praanedi/ tata nouitdifcrerionc ponere inter bonum K
maIu,hocrefpucns,C7 illud amplc a bono progenitore Deo proucniat aliquod malu /
aut a (umme lympido aliquid deddat im/ mundu,tu potiflimcdiiftumfittVidit Deus
cundla,qux fecerat, C7 erant ualde bona-'- ized by .tioogie CANTICI PfUMI*
(\jcl ^■ j^dS cf- Utm ■ Rifi^ AUlfftijfk yt c. tC ipfi inuifos (ut prouerbio
diuulgatu cfisGxcus K claudus no intrabuc in templu^ fed habitauitCdicit nofter
textus^ arcem SjsouicLmuniiioDe eius,ut habaVeritas littcrz.i.in ioHuxu
prxdpuo, quo fefe corroborauit K muniuit,ne pcccaretrVocauitcp eam duitate
Dauid,6C acdificauit eam per gyrum a melo, O" iotrinfecus,ut habet
traduifbo nofira: Vcl fecundu uentatem hebraica WTOn [Q min amilo,ideft ex
plenitudine chariGnatu muniuit eam.Ec dc munidone meliori q muro^ loquatur
ccxtus,appa/> rct ia eo,quod requiturtEc mgrediebatur profides atep
fucacTccs, 8C Dns Deus exerdtuum erat cu eo^uia vj donis SC effluxibus diuinis
fe munie/ rat.Templu autem illud y>ricatu erat ad indar arcz,uel tabernaculi
foe deris mundum utruif reprxfcntans,maiore vj 8C minore,ad quo^c exem plar Cut
diximus^ arca 86 templu Gabricatx erant : In quibus figuraduis fiebant faaa
figuradua quoufcp uera (aera ruccedcret,qux n5 in templo inanulatdo
pixliccrcntur, fed in meliori C perfe(ffaori,dc quo inqt Apo/ flolustTcmplu
Dd,quod dtis uos. In hoc fi bene pagerimus (aera iplum purificaodo,conrcendcmus
ad aliud templu, de quo itetu Apodolus aict T abernaculu non manu&dtum,
quod e(l ipfe Qiridustin que datur no; ^ bis ingrefliis per hodiu,quod cd
ipfcmea In que ingrei1i,0' cu ipfo unid coafeendimus ad fupramundanu templu,dc
quo didtur in Apocalypfi: Dns Deus omnipotes templu illius ed,duitads v}
fupcrnx.Sic itaq; ope rantes,uc mereamur u(tp ad fuprcmu templu puenirc, tunc
Ixti C^abft^ mdiado dicere MterimustTcmpIu Dni,Templu Dni,TempIu Dnicfh In qux
templa Deus fua demenda &dice concedat ingre(Tum. Quid Aegyptus/Babylon/86
Damafeus. Cap. XXXIIU. Vm bipardtu femp fiierithumanu genus/in Dei yj^iliai C7
diaboli,ut Augudinus pratraitdt in prooemio uoluminis de duitate Dei,8C in toto
cotextu ,pfequitur,conurnics erar, ut io regione illa m>deriola,86 typica
facra eloquia celebra/ tent loca,qux utnufcp famflif edent hofpida.be ficut
letofolyma cu omni bus drcuiacedbus lods pro Dei Eimilia/dcra omne
dubiu/ordinata erar, de qbus longu edtt enarrare p fii^la,fic
Aegyptus/Babyloii/86 Dama/ fens femp illi aduerliun fufccpere himilia/a qua
(xpius populus Dei uexa msed. Aegyptus amplu ab Ifraelidca gente fufccpaat
benc(idum,undc Pharao uocauit loii^ Zaphnat pahaaeah/qd cd uoc^ulu Digjtized t
CANTICI PRIMI. Acgyptiu nullibi ali^ i fcriptura repertu, ut ait Rabi
Saloraontpro qoo iradacUo noitra haba/aluatorc mundi, fed uc alii uolunt
iignilicat rrfe/ ratorc rcCTao9t:zaphan.n.rd’erare hebraicc imporcat, pahaneah
autc cft penitus xgyptiu/K occultu uel fiiniru incognitu fignincac.Vcru quicqd
& de uCTDis.loleph Ifraeliticus laluauit a^yptu rclicrans lecretu uilionis,
qua demoilrata tooant Pharaoni ea mala,qux fup populum ipfiui ueo/ tura erant
ab ds praxaucnstNihilonunus ipta xgypeus ducentis O dece anis oppreflit populum.qui
Ioiiq>h aulpido illuc dtlcenderatjVnde bcoe xgyptu,qui hebraiet O^TTO
mizraim didf ,angulbai intcrpretan^,qua/ uis aliqui/ nefeio qua
ratione/addat,quod etia tenebras figniliceu Ang^ ftix.n^ agulbatorcs bonoj:
femp fuerut Acgyptii.Babylonii quotp ta| Dd minilb I captiuos duxerunt opdmos
quoltj de lerufalcrtranilato edi rege ioadura in Babylonc.Po(lca itau iicdechia
rege obieflum runt cu toto exadra/oediis filiis,8C luccenfo tcplouenucrutep
populu ca pduu iepeuaginta annis. Damalcus et mukotics Dei populu amixit, fed
in capbuitatc n5 deduxit. Aduertatur hic quxlb diflcmtia inter hos op/
preflores. Aegyptus gratiofe fulcepit populum/poftea afilixit.tandc ui (U
miiit.Babyion ui capduu duxic/8C Idnper mitius agens dcnicjp fponte di^
mifit-Damalcus autc dtra captiuicaic multodes molcftauit. A^ypoisui»
angulhatrix diabobsciVqui lepide fufdpit hominc/at fufccpcu lubiugac nec
ditnittu,airi uirtucc diuina abftrahaf.^bylon confiiito dl caro,quas anima
furdpies captiuadatim tenet,atq; confulam p feptua^dta annos, cumculu vj comune
humanf uitf iVeru femper remillms agic,cu in diea anima/qux primo adeo
opprimciiaf , ut nihil inteUigere pollet, ablbluai ab opprimente 86
offiifcantecarne,utluccefliuc expediriusagat;tandem . poli cumculu uitx ponitus
liberafabfoluta a uinculis cofporeis.Dama/ fcusaucc,qux 1'anguinc bibens
interpretatur/mundus dkqui no pardtm oifi his/qux funt Iccundu carne C/
(iiguine/ nunc molcllat hominc/nuc abfc| molclba ipTum dimitdt: Didturtj
Damafeus caput Aflyrix/ udue Affur/qd diuinx interpretantur.quajt/non quide
rupema^ fed inferio^, mundus hic caput 86 rcceptaculu cft.Ho9taut I0C091
onera,ucl fcntcntix, aut iandboncs diuiog ab Kaia dcfaibuturiQjj* fumadm hfc
funtd!)nus Aegypd.i.diaboli dVq> (imulachra dus comoucbunf ,C7 tabclcet,in
ad/ aentu vj illius,qui dixicrNunc princeps huius mudi eiicktur {bras.Oaua
Babytonis,carnis.r.qux mente conbindit,dl,q> ois tnanus,C7 cor ,86 cor/ pus
corruptibile diflbluc^,86 erit homo in melius cranfmutatus prttiolior auro
obrizo.Onus Damafd,mundi huius vj eil,qa delinet efle duitas,C/ erit licut
acemus lapidu:Na fublads hofpicibus ddlroenc oia axlifida htt ius mudanx
duicads. Multa alia,quz ibide dicun^,po(Tcnt in hanc fen/ tenda adduci,qux
onucdmas,ac ulterius ptog^edifu^/q dcco 4: I£uaa ' CHRD ' STVS.' I TONV5
5EPTIMVS, CLXI Pulas Diaid Pnloi Uas. Qwd ArabiaAnons Sioa,K Mcfbpotamia Synx*
Cap.XXXV* Ec ab re in Arabia/qux (!na monte gaudet ferlix tfaure, aap oariis
gumis/data cft lex.Ncc^ (ine myfterio Abraha Spiri/ tu landlo plenus loramento
pftito exegit a fcroo (eniori do/ mus fux/ut nullatenus aedperet uxorem, nilT
dc cognatione iia/qux erat in Mefopotamia ryrixiQyem fcquutus Izahac,8C ipfe
Deo plenus praecepit lahacob/du ^fum benediceret dices: Noli aedpere coiu gem
dc genere canahan/ldl uade/ SC profidRrere ad Melbpotamia fyrix, ad domu Batuel
6ris m A's tux,8C aedpe tibi inde uxore de liliabus Labao aoonculi coi.De
Arabix mylWio inquit Apb(lolus:Abraham duos filios habuit, unu de andlIa,8C unu
de liberatQui dc andila/ firdm came natus eihQui aut de libera/per
repromiflione:Qux funt p allegoria diifbuHxc enim funt duo tcdametatVnu qdc in
mote lina in leruitute generas/qux cft Agar.Sina mos cft in Arabia/q coiuniftus
cft d/qux nuc eft lerufale,
8Cfcruitcufibisruis.IUaaucqu(rurfumcftlcruialc,libcracn/qu(cftma ^ ter
noftra.Vbi aduertedu eft.quornodo Apoftolus dicat lina monte coti/ »/ir^
"hifU^^JfrfiJoLy/rM. guu efle lerofolimx.cu diftet ab ca p quindedm
dictas, interpolita uafta ^ . eremo.Noigi^de coiutfhonc localifqa magno fpatio
diliuDcf^ lunt^loq/ tor,fcd de coiudtioneinBuxus.licut metaphorice
didtPfalmographusdc ^ rore hcrmon/q> dcfcdlic in monte Sion/cu tn diftent
montes illi prr otfto/ j-jormop H fUft ■ ginta millia pafliiu.Coaiundla igic
intcliigunc p influxu,qui ide cft in mo te Sina,ubi lex faipta data cft,8C in
laoiblymis.ubi feruata eft magno fa uore Regis Dauid,qui cultu Dd fcdm lege
iptam ampliauit,C7 5^omo ius,g xdificauic tcplu,8C multo^ f pheta^,q ftorncrut
in Icrufale.SC lods circa adiacedbus.Hatc lex feruitutis figurata e p filiii
andllx,qux dctfta fiutab Abraha,iubctc Dco,adfolicudine Bcr(abee,qux coiugif cu
defer to Arabipnecpcul inde Sina cft,nbi Moles pafctbat grege poft defertu, ut
pauloan explicauimus.ln hoc igifmonte data eft kx feruituds illis,qui exkrut de
Aegypto,figurads p illos q egrefli funt dc Agar skilla ^yptia, ut biuitApfs in
ucrbisnupaddu(ftis4Ecqa cade lex fmiitatis feruata Eiit ^ in lerulale
in{eriori,idcirco coniundta dc cu Sinatqa code iugo feruitutis nc utenf locus
pmeba^,qooufc^ ddccderet illa noua lerufale ddurfum libe/ ra,qux eft mater
noftra,de qua lohanes in ApocalypfitVidi duitate lan/ Aa lerulale noua
defoendente dc ccdo,a Deo parata licut fponfam ornata
uirofuo.i.PfinibChrifto,cuierac fpon(a,aobisaiitmfu]uxaorx lapidi bus ferro
quadratis aut lateritiis coktfta eft,fed ex uiuis lapidibus fufeita/ lis in
filios Abrahx,qui nuc filii,nuc aut iniimul collc(fti,cx quibus pater myfterio no paruo/prfino did^in plurali.K
caftrametad funt in deferto, C7 poftea in fingulari did(, O caftrametatus eft
Ifrael co/ cra Sina.Hoc ideo didlu cft/ut doceamur,q> no pot mubtudo aliqua
in/ fluxui ocelefti appropinquare,nifi i charitate unita.Quod cognofccs diuus
p^a Cithariftadecatat:Ecccqbonu,Kqiucudu habitare Eres i unu:qain illos ' '
eexieftis influxus defc^it/ficut ungum ex capite ad barba ufe^ ad oram ucftimra
fiimilia illa.ut polfiderct rcgSoncm fpedofam,e a Deo dilcdam,cgredi primo
debebat de confrifionc peccati, O incendio cocu/ pifcctix,SC profidfdin
Hara,quod excandcfeenriam,iram,utl zelum fi/ gnificat,quo armari quis debet
contra pcccatum,e malum.Sed caucn/ dum eft,ne cxcandefcenda fit nimia,e
effrcnata,ut non moriatur ibi cu TarahtSed mafuctudinc corrigat, 8C frenet iram
cum Abraham,& cum ipfo exeat de terra confrifionis,e de progenie
impctuoia,e de domo pa/ trisconfradti impetu fuo.8tueniat miris ad poflidendam
terram bene/ iRI/ diifbim, ut in euangelio diritur,cui ritulus eft freundu
MatthaaimiBead r VS« tnkes , quoniam ipfi poflidcbunt terram* X ii Oigiiized by
t' . CANTICI PRIMI. Qgid Amalech,Moab,Afnon,KPhfliftiiin. Cap. XXXVI. Ed cu
aliqualiter de regionibus tranligtrimus, per curramus etiam de populis ultra
ea,qux dc gente Acgypd,Babyloais/ SI Damald didlu dhFucrunt enim populo Da
infdti nimis Amalcch,Moab, Amon,0C Phililbim. Amalcch.n.adeo info/ lens
(iiit.uc PiedlTimus Deus dixerit in DaiterotiomiotMcmeto qux tibi fexrit
Amalecfa in uia,qn egrediebaris de Aegypto:quomodo occurrerit tibi,C7 extremos
agmims tui,qui lalli rdidebat,ccddcrit,qn tu cras Eime, K labore conFcdbis, O
non timuerunt Deum Cum ergo dominus Deus tuus dederit dbi requicm,5C fubiecerit
cundlaspcr aroutum nationes,in tcrra,qua dbi pollidtus ell^clcbis nomen dus dc
fub oodo: Caue ne obii luTcaris . Magna quidem uidetur Dd rcueritas in illuni
Amaicch, quod non abfcp myilerio Eidhim cITe aedimus t Erat enim Amalech gens
ma/ gna,ueneno annqui ferpends infitdla,unde Eimilix Dd inimica: Iddrco huic
contra illam femper pugnandum erat,licut & fuperni redlorM bonf familix
decebant, ut in Exodo legimus: DTT inp p'??]?3:Qgod ad uerbum interpretatum
didt: Quia manus fup fedem iah.iddl Dd, pugnans pro Domino contra Amalech a
generatione in gencradonem.ldco grani indignadone dcifhis fiut Saul de
regno:quia noluit fc conEirmare cum bellacricc manu Domini, O pugnare cotra eu,
in quem lata erat diuinalditenda.SC indidhim bellum ,llcud per Samucle Bient
ipH indicatu.ne vj percutcrct,K ddlrucret ipfum Amalech, 8C oia qn^illi
erant.intcrlidens a uiro uf^ ad mulierem,ab in&nte u% ad ladbc cem,ab agno
ufro Numero9t IcgimustPrindpium gendu Amalcch,cuiusex/ trema perdentur. Et hoc.quia
Mdlixfa referuatum erat,ut penitus eum delcret.ficut CJ Eufhim dhnec per alium
id fieri potuit, immo alii uirtutc Qirilli uenturi contra iprum prxualcbant ,
ficud de Mofe legimus , qui miliis milidbus ad concertandum contra Amalech
pugnabat SC iplc pre/ dbus.dcuads manibus in DeumtSed graues erant manus dus,
quia non erat d plena uirtus expugnandi Amalech.T ulcrunc igitur allantes
petra, in qua fedit , qux, ApUlolo interpretante, erat Chrilhis, cui
inm*ccbacurt Et quoulcp aduenirct Chrilhis , qui eum pem'cus dcleuic,fullentabatur
ab Aaron,fitVr,ideft a lacerdodo f^urante Chri(lam,K incendio ignis,que iplc
ueoit mittere m terramiVr enim incfndium,aut foroax ioccrpretacur. Deutm r, i Exodus Saul SamucI 1 Numoi Mola Pauloi TONVS
SEPTIMVS. CLXIII Dcote. DEVS Et ut innuat haec (aimlia Amalcchita^> penitus
diaboIica,(inc genealogia introdudif,(!cuc ccoocrlb ad denotanda diuinitatc
Mclchizedech,d£ ipfc abfcp cognatione defcnbi^.Moab quoep,8C Hainon,quis dc
genere Setn &iennr,tanicn fempcrin&nii Dei £uniiiic,neccum ca aliquando
comixd biles,quis admilTa fuerit Roath cnoabitis no twi in Eunilia iplam Dei,
fed ctia in genealogiam (aluatorisdioc ideo.quia fixminis non fuerit fatfbi
illa pFohibitio,qua in Deuteronomio iubetur,utmanreres,8t diminud aliquo membro
non ingredianf templum Domini, nili ufep ad dedmam genera
doncm,8CPhili(lciur9adtertiam:fed Moabicis,8C Hamonins pr^ibe^ accelTus ille in
perpetuum. Interdidtur quoc^ pax, K commixtio cum cis taq penitus in^dluola,
iTcud in planta patere poteft,cuius Airculus,R in eodem trunco a quo diuelli^,
inferatur, nullum fruAu penitus produdt. Sienec femen filii cu matre, aut
patris cu filia poteft producere fiu(%is bonos:8C dignos &miliac Dd:ut in
Moabids 6C Hamonids fuflii e:q nad funt dc obGsocna eSmixdone filiarum cum paac.
PhililUim aut dc genere Cham fimul cu Aegypdis proceflmittFuitm.Philifiiim
filius Chafluhim 8C hic filius Mizraim,qui e Acgyptus,8C ifie filius ChamtQui
Philifiiim quis exiguus populus,tamc diu Ifiaelkicffiimifaf fiiitinfifius,K nuq
dc/ lctus,adro,uc adhuc aliqui ccnfeantur Phililfei, qui no quidem cadentes,
fed obuolud dicunf,ant inuoluentes a palas, qd clf iouoluit: Multa enim
reuoludone,8C uaria fortuna pugnarde contra Ifnel,8C drcaqpluti/ ma obuolud
fiint.Hos autem popnlosSC ad renium myfiicum redneen/ do,Amalech diabolum
fignificar, contra quem nobis bellum continuum indidhim cff,diocncc Deo: Ponam
inimiddas inter te K mulierem, K in/ ter femen tuum,8C femen ilb'us.Moab 8C
Hamob genid de patre Loc,qui induGis interpretatur,carae fignificanc,qux generatur
dc Ipindbus am> malibus,K uirtute feminali induia in uifeeribus
panrnis.Philifbim uero mundam fignificanc , cum quo ludimus condnuis
reuoludonibus , nunc ab ipfocxpcdid, nunc in eo iterum obuolud. Hiiic contra
Amaiccb, U contra Moab,8( HamonCquorum pnmus diabolum,lequmtes uero car nem
effigiat^ condoaa pugna fumenda dl,0 nnlla habmda pax, nnUa conoordia,onILim
commerdum/ut lege iubctur.Cum mundo uero nunc pugnandum eft,auncuero
d>nuer(andum:uc fuos dilcdoresab iplbnu/ he^s deducamus in feruitutem Dd,
licud ChriHus nos docuksqui cum pubL'canis,K peccatoribus manducabat, O
coaerfabatur, nt coi ad pce/ niernda rcuocarct. Mulca alia adducere pofinnus de
rebus naturalibus, plantis, ]^idibus,moodbus;, C7naUib^4°us,pcr quos tanq per
amigmaca quardam facra eloquia indicant melio/ ra,0' ca quat ad rptricum
perdnent. Sed ne longius progrcdiamur,q de/ ceat,de mulds baec pauca
fiiifidant* X i i i Digitized b/ : ' ) CANTICI PRlMLj^ V^d ITt iliad ultiinu/ia
quod omnia diapalboica oonfonanaa coo^ ducuntur. Tonus Odlauus. Eus omnia copia
flam/8Cuiafuaui(lima. Cap» Qgis fit iftc/qui omnia compkt/K quid dc ip(b
cognofcae podimus» Cap. Omnia utre tmdunc in Deum» Cap» Quo appcncu in eundem
pergant» Cap» Qw cumculo udiantur» Cap» A quibus nahaniride currus. Cap. Quid
opcrauur Angelid Dei miniftri in ifto atiradbi, comprobatur a fcripturaiacra»
Cap» Quomodo omnia pa renarium a Deo egrediantur» Cap» Qgalita per renarium in
eundem redeam/in Chriftum maxime/qui cft ucra quies/C7 fabamm» Cap» Quomodo pa
fenarium aetatum reducatur genus hu/ manum in ipfum Deum» Cap» Qgomodo homo
paracularis regulate uiuens drucniar in Chril tum (abacum pa fex axates
dgnificatas pa fociUosdks» ^ . Cap. Chri(bucilueraqaies/9((abatum» Cap» Cur
oompleds operibus qukp dierum diifbim Gei uidit Deus quod b^u/fcd coplao opere
Cexd didtum (it/ SC erant ualde bona» c .. Cap»
Confummaturpa&((himdiapafbninomi4
poruit,Kicc9rdidbnac6cepcradoronad'HincPlalaiographuscaaidMi/ ^ fit uabu fuu,K
fanauit eos.Et fi coneniut af&dhis aialiu radonc carentifi ad inuiccm,8C ad
fibi aectfbtii padura,nonne hoc indidit naturf opifex, ut coddedlend fimilia cu
fimilibus habitare,fiC rdcdbs noxiis dbis llimat Iob« fibi couenientes pparatos
ab cofDt his prorequitur lob diccstQuis prae/> parat coruo efca fiia/jn
pulli dus damae ad Deu uagicntes,eoqi{ no ha/ Dkiid beant aljosdCum quo
regiusProphetadecaiitactQgi dat efcamoicam^ ei V) coueniente.Si quoQuis autem
(tt hic przcentor , aut quam noriuam de eo habere poflimus.per/ currendum eft.
Qgis (it ifte.qui omnia complo,C7 quid de iplb cognoTcere poflimus. Caput II.
Num efte.a quo omnia procefldinc,qui omnia copIear.K in que, tanq in finem
amatu.C? pradileilum eade oia tendant, nulli dubiu eftiEt illud idem Deu uocari
ab omnibus.diurr/ lis tamen nominibus pro diucriitate idiomanim.Hic aut ille eft.qui
p lliua didnEgo Tum ipic.ego primus, C7 ego nouiflimus:Manus mea fudanie terra,
C7 dextera mea mefa eft.aut palmo coclufit ooelos.Ter no fine myfterio (ut
habet textus hebreus ) repetitur ego.ut denotet ali/ qua trinitas in fumma illa
unitate conttneri.Ego igi( (inqQ fiim ipic,^ V] dl a fetaut ego fum iilud,qia
cmananr.altera ' uero rapicria,primogenitu,C7 aliis multis appropriatis
nominibus uocat/ no efte cognitas mortalibus.nec a ipfi Mofitq(ut dicuQ
necquinquage/ fima porta menfurf poeddis intrauit.Nullus igi^potuit intclligcrc
Prem^ ' MK fflium,qaour(} uenit ille, qui dixicNemo nouit filium, m'fi
pater,acq; TONVS OCTAVVS. CLXVI Iohan. lob boobas Iohao* n 3> k/ t: i ii is
j> V Paulos ■ V lita 'd 'Ii a id a fi 4 - • f / 5 ( ; I ICitt I EacMi I
Dante! I Isbsot Patre Douit,nifI Filios, 6C cui uolocric
Filius reudare. Itidc O Ioh&ics didciOeu nemo uidic un^/fcd unigcnicus/qui
cft in (Inu Pfis/ipfc annua/ ttauic nobis.Qgod SC lob fub nomine lodstcdgic
dic&Indica mihi,(i no fti,in qua uia lox inhabicaf Lux udep illa, qux a
lacobo dideur pf lunu/ num,K illa qux dixiciEgo fum lux mundi.Dc qua iterum
IohanestVita erae lux hominum,8t lux in tenebris lucet, 6C tenebrx eam non
compre/ b^erut.Qsod 8C lob profequens aiRAulierctur ab impiis lux TuatQuai omnibus
c5municatur,ut ocm hominem illuminct,dumodo fuis tenebris non oifiiToctur.SC
taix lucis indignu fc rcddatiHac quidc fola luce Deas/ O diuina percipi
poiliinc.Si igi£'aliqua de hoc pcentorc,K delciflabili c6 cctu,8C b^heate
fine,SC paula habca^cognitio/cx hac luce ut procedat/ nccciTe eftaiec eam a
fapiendbus mundi.qui in tentbns fua^ adinuennd nu inuoluutur.cxpedlare
poilumus, Paulo attcllante, qui airiLoquimnx Dei lapiendam in mini(leno,qux
abfeoodiu cll,qua prfdtdinauit Deus ante Gccula in gloriam noilramiK qua nemo
principum huius ixculi eo/ gnouittNam nc^ dnem,nc(p media, quibus in eundem
fincm,aut in c6/ centum faauiflimu inter Deum 86 hominem, quo ipfe beatur homo,
de/ ucnitur, ullus aliquado philofopho^, aut mundi (apientum docuit: quia
animaUs homo,aut lapienda mundi , qux carnalis dl, non percipit quae (unt (pus
Dei,ut fequitur Apo(lolus:Et rdnem fubncdlcs ait: Quis.mfdti hominura,qux fum
hominis, nid rpidtus hominis, qui in ipfo dif Ita O qux Dd funt,ncmo
cognouit,ni(? (piritus Dd.Nos itacp no fpum huiua mundi acccpimus,fed
lpintum,qui ex Deo dbut (damus,qux a Deo do nata (unt,qui & loquimur non in
do^s humanx lapienti; uerbis,fed ia doAnna fpiritus fpirinialibus fpiritualia
comparantes. T nplcx enim ell apud pblolbphos Peripatedeos maxime celebratus f
greilus in fdenda, rcdiluduus aut dilfinicns,diuideiis,66 componesd^o^ nullus
ad Deum attmet,qui necditfinid,ncc diuidi,ncc componi potcft.Hinc diminuta ni
mis ell thedogia Peripatedca,6: doiffaina illa minus fuffidens ad diuina, qiuc
paro intdleiflu,aat expurgato Ipintu perdpiuntur>Alius igitur mo/ dus nobis
querendus c(l,quo diuina furdpiamus.Ell na^ unus auf CibU nus,qui intuiduus
didtur,du homo mundo corde 86,oculo afpicit in Tpe/ eula,& fpetffatcula
illa dara 86 anenuuad qux qiphetx omnes deuenedh^ hinc merito uidentes
dicebantur.Sic Uiuas uolens expbcare, quod fcnlcu rat,dixit:Vi6o IfaiactEt
iterumtVidiDominu fedentem InpcT lobum ex/ cxlCum,& deuatum.5ic Ezechicl
indicans unde haberct,qux annuntia/ bat,dix^Fadlac(l llip me manus Dni,86 uidi.Similr
86 Daniel ait: Vide bi in uifione mea. Ad que gradu dcuencrih Prophet; oc$,
quis diucrla ul dcrinnQyos fequud funt lohanes, Pau]us,Stephanus,66 aU apodoUd
ui 1^ quoyt primus aitiVjiJfmtts gloriam ciustEt uldmua de fdplb protulia
CANTICI PRIMI* Ecce uidco codos aptos/K IcTum dante a dextris oirtuds
Dri.Mcdiat at tedad’ fe uididc,8C audiuifle arcana Dei ,qax no licet homini
loquitqa nec uocabula fuppctut.ncc mortales uolud in cceni uolutabro digni
habetur (uTdperc prctiolos margaritos,S6 fplcdorc/a quo coinquinad oculi porius
o£fcndua^ / q iUudrtntur. Eft ita Pcus latens iimul ac patens fit/ait:lta Deu
cxillerc fcmpcr.oilT femper agat omnia, impoflibile eft:la ctxlo vj/in
acte,terra,mari,in mundo toco,in qualiba pardcula mudi to/ ta.tum in co quod
cft,tum in eo quod no cxtat.NihiI c(l in omni natura, quod ille ipfe no fittEft
ille itquide,qux funneil ea ctia,quac minime funt: Qgx quidc funt deducit io
lucem quae non runc.occulic in feipib. Hic Deus nomine melior, hic occultus,
hic rurfus omnium pactndllimus,hic menti c6fpicuus,hic prxfens ocuh’s,hic
incorporeus,hic ^ut ita dixerim^ muln corporeustNam nihil in corporibus
e(l,quod no (it ipfcd^mnia-n. ipfe folus exiiht,uc etiam docebat Parmenides/
que Arilloteles iniuile re/ darguere conatur. Et idc Mercurius de Comuni: Nec
quicq eft in omni, quod non itt ipTc Deusnuxea illud Orphei redtatum ab
Eufebio: lupttr eft fummus ucrtcx,atcp intima planta: Ipte eft aeternus femper
lTmul,ac totus ubicp Terrai fundus. Et iterum. lupiter eft quodeuep
uides,quocucp mouerts.Ec extera mulca,qux pluri/ bus carminibus pfequid’.
Omicto,qux Anaxagoras,Democritus,Zeno, Theophraftus,Hiarchas cu fuis Brachmanis
authorc Philoftrato,Plato/ nid qplurimi,Origencs,8C multi alii de huiulmodi
fcripferunnEt coclu/ dam cu Diony(io,qui omnia pene,qux illi cradidcmnt/C7
probaruc mul cis rationibus,unica conclufione edilferit:Deum in mentibus ede
dicunt, K io animantibus, 8C in corporibus, K in codo.K in tcrra,8C iimul in
co/ dem,cundcmundanu,drcamundanum,rupramuodanu,fuperccricftem,
ruperfubftantialcm , folcm ,aftrum ,ignem ,aqua,fpritum, rorem ,nubem, ipfum
lapidem,8C pctra,omnia cxiftenna,8C mhil exifteoriu.Et iic omnia implens omnia
drcufooare fade. Omnia ucre tendunt in Deum. Cap. IIL Abrica haec uniuerla,
fphaera^ motus, fucccftiua generatio, 8C corruptio re^e^qux omnia drcularia
funt, Opinds gout ucftigium: quo docemur,(icut Deus i3}iipit eft prindpium, C7
finis/complctac^ fphaera/iic omnia , qux dns iimuUchru tenent in eundem
tendere,a quo proceflerunt:Nam hoc eft uoicuicp pro/ priumnic de fluminibus ait
Ecdeliaftes: Ad locum,unde exeunt,flumina reuertuntur, ut iterum fluant. Sic 8C
de terreo corpore dixit Opi&x ho/ mini deIinquenci:Puluiscs,C7in puluerem
rcucrteris:Q^ omnia £t cere docet ipfe Salomon inquiensK]>mm'3 pergunt ad
unum locum.qux de terra £idla funt , in terram pariter reuertuntur . Et hxc de terrenis didfa iint « De duabus ucro hominis
partibus profequitur in calce uolu/ Tridne, .!• ■ ■’ 1 Parme. ' ■ Ardlo.’
Mercu. Orphe. hit in (c oia Onqu>c
Arflloteles cu fuis Peripataids^ tanq concupitus, C/ pracdikdhis ab omnibus
dilc(5bbne,C7 cocupifccntia a natura in^taiC^i K uia mathemadea procedes antea
dixerat oia ad unu redud,(icut K ab uno proce(rcrac.Qgod AcademidCmaximc
Proculus m fiiisThcoremati busTheologids^ apcrdflime docent.Sic fiC non modico
my(hrio chara/ dfares hebraid numeros (ignificates eode ordine,pccdant:Nat( eft
cfaara Aer fignificans unu/ed completo difeurfu per omnes charaAeres, quo^t
aliqui (igniiicanc9umeros,aliqui dcnarios,aliqui ccntenados.deucnitur tandem ad
idem K quod pronuntiatu dicendo Aleph, (igniheat millena/ rium complemcntu
omniu numero^,K cubum denarii hipremi numen: ut (icut ipfo charaAere (ignificat
unu.ita ptonuctatum (igmiicet miileifiC eda idem (tgnilicat charaAer addito
punAo K:5ed O hoc A leph ducem (ignificat,6C cft (igillu fummx coronf.aut Panis
fummi conrinens in fim figura duo/V8l unum /Vquxlitterx innumeris reddunt,
uidecocc nc mc quaii mortuu lugeadstNam ad illam opdma/bcatacp duitate
regredior, ad quauniuerii dues mortis con donc uenturi functlbi nacp folus Deus
eil iumus pnnccps,qui dues fnos r^la fuauitate miritica,quo hzc/qua multi uitam
exi(limant,mors po/ dus dl diccda,q uica*ln hic fenteotia ueniunt
Didymus,Hiardias,Por/ phynus,ProcuIus,in dc oradonibus, C7 predbusmbi docet de
mete Pia/ tonis,lambUd,C7 Porphyrii oradones eflit nccellitfias,ut per eas
rcduca/ mur ad patria, aqua quadiu hic fumus pcgdnamur.inqt PaulustQgi cu
bebrds dillerens exerta uocc aic Non habmus hic manente duitatc,fed futura
inquidmus.Ec ut breuicer concludamas,in hanc (dueoda ueniunt omnes,quo^ lumina
collullraca funt« Qt)o appedeu in eundem pcrgant Quid. «i
Didim* I Hiarcfa. Piato lambli. Porpbyi Paulus 1 i Plodaa ( I I i I Paulul ! 7 . 1 i Boedni ! TONVS OCTAWS4 CLXIX i EK Paulos K
'Piato is: ■ liCHRI-- mSTVS. in k/.Wus ifl.*- j. st. Luas
E: li {1 :ii Ango. 0 b’ n Pinont i,Pftfaa. 0 D Ii . K •r » if md difarcriooe
boni 8t mali:£i qui non guftat utrum meI,lac,K buty^,ot fciat reprobare malu,8C
eligere bonumiQui no aud/r.quid loqua^in ipfo Dominus Deus,nec guftat.nec
uidet,ncc rentit,nee pdpit Cut Apoftolus ait) ipfe animalis homo,qux Dei
funRfed a!!iaquia fit in pluribus 8c6-equenter:Sic.n.natoralia difbnierunttSed,
utrd ueritu ed,fic ab Opifice fummo donati funt: Qui utro rationis,6(
libertatis Dd munere funt partidpes,hi afeendunt curriculu fuz uoluntatis, aut
ano^ ris,iuxta illud Augudini: Amor meus pondus mcum.ud curriculu meu, illuc
ferror,ubi amo.Ad hoc tamen muboties magna uim confirentena/ cura,8C attrahente
diuinitate Eidlius currunt: Ad pro&du enim fapiencif , 8C do(firinz
promptius ueniunt bene chordari uiri in corpore, K fortiti bo nam anima, 8C ad
doidrinam difpoiidi,&uente d Phoebo, Venere,86 Mer curio,fi Platoracos
fequi uolumus.Et hoc aut difponcdo corpus,aut quia intelligcntix illis dellis
pr {fidentes fuo influxu &ucnt,aut (ut P^agotd dicuQquia in defeendendo
anima induitnaturam illa^intelligeot{a9:,fi/ cut lux uidc( fulopcre colorem
uitri,per quod tranfit rubeum.codedem, airidem,oel o-oceu.Cumintalii fadlius ad
dominium,fi gem'tura,K nir/ tus id pratdaRSC fi Sol,8( Mars 8( huiufmodi d
fituerintdi uera funr,quf tradut AdronomiiCurrut alii ad diuerias uirtutes
naturali curriculo pro oaria difpofidone corporis,© animi,© codi fiiumtis; ueru
nihil boni at/ dngant,nifi faueatfupema uvnis.a qua omnebonutNon enim fapkoda r
Digitizsd by CANTICI PRIMI iuxjoiritur uiribus propriis, ut trilatur ifle , qui
iure cognomtoto lapiens dicitur:Ec appofui cor mcu,ut forem rapiennam:86
intellexi, q> omnium operum Domini nullam poieft homo inuenirc
rationem,eorum,qux fiut fub fokrEt quanto plus laboraucric ad inquirendu, tanto
minus inucnicet Et hoc quia (apienda datur a Deo,iuxta lacobi fentcnciatQsi
indiga (a/ pentia, polhila a Domrno,qui dat omnibus afilucntrr.K folus dat.Nec
ad dominium uenire quispoterit/nifi donante Deo,ut ait Paulus,8C cfi co Dyon
Platonicus in fuo uoluminc de regno: Non ell poteftas m*n a Deo. Sed K ipfa
fumma Veritas ad Romanum pracfulc inquit: Non haberes in me potclbucm,ni(i tibi
damm fiiifla dcfiipcr.Ncep ad aliquod bonum opus ualct homo fine diuino &uorc,ut
iplanapalfim protellatur dicenst Sine me nihil poteftis £*ccre.Et illc.in cuius
pc^rc ipfe ChriHus refona/ bat/ait: Non fumus fufficientes cogitare aliquid ex
nobii/quafi ex nobis: fcd omnis nollra fuHirienda ex Deo cft.Hinc loram fut in
quarto uolu/ mine Regu legimus^ propria uirtutc cofilus/cootcmpto diuino
oraculo, tC fauore/bellicum currum afeendit congrefliirus cum Adyriis/ a quibua
nulneratus fagitta in incenu iaifbi ita domachum dC pulmonem, ud in/ ter
thoracem K loricam.nt haba ucrius litterx , mifaabili cafu de iplb curra
corruit: Quae non uacant myfterioKIadit enim curru propriz uirtu tis,qua
confidebanuulncratur inter duo (abrefida humano ingenio con/ texta,ut denotetur
textura/SC omne opus excogitatum humano adu,aut laboratum ingenio,ac uiribus
propriis hudrari: attp in peraitiem elabo/ rands ab(rritudine Pharaonisaqui
nudans,uel didipans interpretatur illumcp aduddimum 6C nudum ferpentem
lignidcatx^ui fua aduda dilfi/ pauit genus humanum,K nudauit protopIadem,adco
ut aubefena a Ei cie Domini.5cqui^:Ec erit uobis fortitudo Pharaocus in
confiidoae/K d/ duria umbrx Argypd io igoominia.In uanu igitur laborat,qui
naturali curfu,aut inferiori Eiuorc diuina pertingtre opinatur : Quod
confirmate polFumus exemplo eunuchi Candaris reginf ,quJ in curru legebat
llaiam cado labore/quoufcp iubente Spiritu fandlo Philippus iunxit fe curiui
illi docens,qux ille intdligcrc neqbat:C7 lumen pr(b(E$,fidd9 infigne: ut in/
de opaari poda,qux antea no ualebanEt tunc pracfcntia,C7 Eiuorc Phi/ lippi,immo
Spiritus (snudi mittetis,C7 adidriiscIFe^s ed ille currus ad indar illius,de
quo dicitur io Plalmo:Currus Dri decem millibus multi/ plex miUia l{tandiLAdcd
fiquidero diuino currui ad Euiorc illuc confcc/ Sal» c lacoboii Paulas Dyon
CHRI/ STVS.k IDEM Paulus lotam . Hlc inu^q» diuinus cocionator magis attrahere
debet animos liniendo qcerreDdo,86 podus niaculischaritaas,q cerroris.uc ipii Y
ii CANTICI PRIMI. fcciccu adultera,pcccattice,pub!icano, telonario,
&huiurmodi benignis nte deduca,K no terrendo minis.H t quauis aliquado
debeat orator diui/ nas alta uoce annuntiare populo (celera C09:, nihilominus
id facere debet non improp«ras,fcd cu charitate admonedo proponere ea,qu; a
rcdbtu/ dine iuftid; pro fccleribus parata funt.In hac igiCpartc mitteees illi
Apo/ (loli retia fua no ualcbat ea trahere prz multitudine pifriu,ut doceamur,
prouetus fiat in amore,C7 charitate. Nec abfcg caufa fubinfertuKEc cu tanti
elTent.non eft rdfilim rete; quia uirtus,8( praedicandi offiaum in duritate
cxhibitu/coadiuuate Deo,firmatur, C? corroboratur,at frangi, aut fcindi nequeat
: fcd oia perficere,iuxta illud ApoftolitOmnia polium io co/qui me
confortat.Trahut etiam Angeb',86 adminiftratorii fpiritus/ nt exequanmr ea.qua;
iubet (umus moderator, ut de cis dicif in Plalmo: Benedidte Dominu omnes Angeli
eius/minidri cius/qui (acids uoluntatc eins/no cantu in hominibus/ fcd omnia
moucndo,8t in omnibus influen/ do/qcucunt^ minimis. Hinc mulca uidemus
agitari/K operari prascr id/ q(f eo^i natura prfftat:Kncfdetes mortales,unde
hfc eucniac/admiran^: ^od tamc contingit mulri&ria: Aliquado enim
praaieniuc prffcnlione, SC modonc quada ea,qug homini uenmra funcuit ex
authoribus grauifit/ inis extcmis.8& catholicis/O' clarifiima experientia
coprobare polfumus. Narrat Cicero in primo de diainadonc/q> Lacedarmoniis
pauloante leu/ dtrica calamitate in phano Hercubs arma fonuerut: Ac cede
teporeThe/ bis Cut ric Calidhcncs^ in tcplo Herculis ualua: claulx repagubs
feiplaa aperueruetSC arma, quz paricdbus infixa erac/humi inu^ fune: Eadecp
tepedate mulds lignis Lacedxmooii lcu^*cx pugnx calamitates denii/ tiabat:Na
Ly(andd,qui Lacedpnonio^ darillimus fiiic,dacux qux dd/ pb's dabat.in capite
corona fubito exddtex afpcris hcrbis.K agredibust Stellzcp aurcf ,qux in ddphis
erat a Laccdxmoniis policx pod naualem illa ukdoria,qua Atheniefes condderut
pauloante leudlrica pugna, dcci/ deruc:nec^ reptf func.Qyid memore ea mulca
porteta redeata a lofepho/ ?ux pr^enerut Icrofolymitana clade perpellam fubT
ito,8C Vefpciiano^ una multo^ die^ infolica ecbpfi uidebaf' compari fiicurx ruinx:Fulgur
per media hora.caq meridies ccmplu dreudedinianua eius xrca,qux uix ■ uiginti
uiris moueba£,hora fexta nO(5h's ultro aperta ed:Currus,8C exer deus armatoi;:
magno impetu p regione drcuuchi uideban^ omnia cofirmat Euld>ius cadaridis
in terdo ecdcliadicx hidoria:. Et ut breuiter me expedia,ocs pene clades
inligncs aliquibus pocteds,K prodigiis a Dei minidris prfucntf funbMulcos quocp
ligna puenere in ortu,uc de Myda puero refert Gccro ibide.cui dormira fermicf
in os tridd grana cogede/ re,omen di(dum magna^t cb'uida9t,quod cucnic. Platoni
autc cu in cunis do^ra' apes ia labello oo&difldic,rcfp6fum fuit, lingulari
iliu fuauitact; 1* t Paulus • Pj^. Getro CaliOb. lofepb» Eofib. MycU Ciccia
PlatoB w J TONVS OCTAVVS. CLXXr ,! » * Hcnc. s/ ». ^ Phflift* [0 B" c K V
i f; t, V. (»• i Vi fi B II ']l 0 il 0' 0 ofoots fererita &itura eloquctu
purnta cft in inEuitciQuod Atnbrofio cpl icopo Mcdiolioen/T in noitris hittonis
legimus conngillr. Hccubz uxcii Prumi parioirx Paride uifum c(l parere ardime
£ice:quz Troia,8C toci Aliam inccdcTci.Macri Phalaridis (ut fcribic Heraclitus
poticus auditor Platoais^ uifum fuit Mercurii iimulach^: (anguine funderem
terra/quo tota domus red^aretiQsod imanis audditahs iignu m hlio paricdo py
buinDionyfii genitndCut Philiifusair^ pffgnati uifum t(f pattre iacy n/
fcu.Hortulanx uao Clarx Alliiinatis mxn nidu ui(u eif/ Kd clara uoca iignihcatu
fuit/q> falua parac deberet lumc qdda clan(]imu. Purtctu.qd in iohwis
BaptUtg uatiuitatehiit/oibus notu dftqiio coprobafqd angeli agat nobifeu X ortu
pucnicdo,86 cclebrado: quisin gctilibus mali angeli operarent .Patri Zadiarif
Gabriel apparuiiiNd aeddi fermo lubuahi/ tJrdferiiis fcccundaturmaco
pucro,fermo Pfi ubmutcfccti rdfitui^iut ui/ ctni,fiC re^ cotcii cogCTcf
exclamare admirates/Quis putas pun ilie aiti’ Ad andqores au tcolcedcdo/izahac
oraculo ceUbertimo pueni^utlteiili/ O anu codpituria decrepito genera^tbius
nlius lahacob in matris utero cu germano altercai' :undc parctes diuino oraculo
docent duas gentes ii* uctre lilo materno cotincri.iKntiquus IcgiOator
iluuio/fiC carcdfo necadus exponit a tilia Pharaonis no calii/fcd diiponctc Deo
fufdpif :q p an>t gelu luu eam illucdcduxit,ut pue^ laluarct.dt diceret
Mofcs.i.fuptUf ex aqs,SC q fauore Angelico counuo dux ellct illius celcbcrrimx,SC
decacaif tradueltonis UhuHicid populi de xgypco.R-obulfo^ fbraliimus 5afon a
Uenli agelico oraculo foecudata c6apii':d( nazareus.i.iaaa(us Duo colU
tuifanccq natus- Logu clid nimis retexere oia,qux in fcripturis lacns,86
gcolibus niitoriis qpfimis pollent addud exeplaiqbus^^barcnt' Dei n.mi (tri
puniillc multos auc antc.aut in iplb ortu,ucl tauille bello/iiuc aliis re/ b js
arduis/auc familiariier mulufaria cu hoibus egiildScd hxc pauca di ^ lint,ut
difeat increduli, qui uolut admittere nili ea,qux fuis aialibus
fenlibusappr(hcdut/q>luntangclid minillri miUi in mioillaiu nollrutg DO tm
nobis fuadet pageda modo infeniibili/fed uilTbiles/8i fcnllbilcs fele
muiciplidtcr p builie irabaes hoies etia no adbuc natos.aui no adultos ad
diuerUidC pcauetes uariis portetis a luturo exddio,ucl ad opus llreouutn
deduccntesiQ^ adhuc ex laais litteris coprobare pofliitnus. Qiiid operentur
Angelia Dei mimllri in illo attradlu,coir protsf rx feriptura laaa Cap. Vll.
Inillri ctrcunfonantil&mi tribunabs/ 8t Ardumufpi fummi, ut hdi liot.omnia
pro uiribus deducere (atagut in confona/ dam cu Prindpe licut Dionyfius
fxpilltmc repi tit in lito d« angelica hiaardiiatHi euimOnquit Propheta^
pr(ucniunc cooluodti pCiUcmibus/CC (cipfosharmoiuzaimbus/taq iolfrudli concctu*
Y iii T u: CANTICI PIUML oAaU att' toros chordas omncs/C7 uoces adaptantes in
fummo Dd tnonochotdib, ut illud reddant conctnnu, C7 fuauifTimum. Et in illo ed nomen meum,uirtus Vj nominis
ilh'us,in quo omnia mirabilia effidii tur*Hic igitur angelus nunc pratccdendo,
nuc fubfequendo cadra defen^ dit,docuit,cudodiuic,iraxic de Aegypco.K deduxit
duoem, 8C populum, quo pgrbat. Angelus quocp comcs,6C dux fuit patn elcdbe
Familix Abra hx in Aegypto,in Oharam/86 quocuncp perrexit. Angelus Izahac Gdua/
uic ab immoladone/eudodiuit in peregrinadone Eiida iuGeraris,K in di/ uerfis
lods,SC a hirgio habito cum Abimelcch. Angelus ctia lahacob du/ xit in
Mefopotamiam Syrix, diuuit, BC protexit ab inuido Laban,C7 a perfccudonc
fratris E(au cum perrrquentis.Scd K quid operetur Angeli in nobis, profpexit in
fomnis non adhuc bene in huiulmodi initiatus, ut fomno fopircnmr animales
fenfus angclicx confuctudinis inimid, quos i,: non adhuc plene mordiicauerat.
Magnum quippe cd (aeramentum fca/ lx,SC angelorum arccndendu,Kdefccndendum:f(d
hoc ad prxfcns fuffi/ ciat/q> inde docemur omnes angelorum mintderio drdud
ad quemcunc| gradum nirtutum, meritorum, K dignitatis , 86 indignos deponi ufep
ad extremum midrix gradum: prout eorum exquirunt mala merita : Hoc enim
Angelo;: arccnfus/defcaduft^iigniticaREtfcala gradibusdidinida ordinem
uniuerii,86 rerum omnium gradus rciignac.Ncc ulterius in tan/ to myderio fandi
daf facultas. Netp defriic Angelus lofcph huius Patrias ^ chx fiiio,dum fratres
cum multo infequeretur odio uf^ad uenditionem: Apparuit enim d uir in agro/qui
hebraice V!'t( dici^,quo noie pbcril^ in locis ditdos ed Gabrid illius lofeph
afliduus comes/O' doidor,ut Hcbrei admnt. Lx>ngum quippe fr>ret omnia
adduccre,qup per Angelos in faais eloquiis pro hominibus fatda lcguntur:(cd
cocludamus cum illa Pialmo/ [^^uid graphi fententia pro quocuncp iudo^ut bene
fentit Hieronymus^ decan/ |.]icro» tata; Angelis fuis
Deusmandauitdece/atcododianttein omnibus uiis tuis:In manibus portabunt tc/ne
unq offendas ad lapidem pedem tuum: Super afpidem/86 balilifeum ambulabis/C7
coculcabis leonem/86 draco/ a&Nefcio quid clarius addud poflct dc
tutcla/cudodia, O ducatu ange/. TONVS OCTAVVS. CLXXU Danid P&Inu Oiip.
Eoaog. loram.Sed nc aideantur/qui in lege euangelica funt^K gennles ab Ange lii
dcrelicb/8C cantu drcundlis infcruinic,ut falfd iacfbtanc hebrei / uidea/ mus
quid in cuangelias/SC apoftolicis faipcuris pertratflccur.Ad Philip/ pum,qui
Spiritus Gindti iuiTu currui eunuchi illius Candacis R^iof^uc pauloancc
diximus]) fe iunxit, locutus primo hierae Angelus mand^, ut illuc pergeret,
docens, q> etiam gentilium curam habcnc’4 Et Gimelio Centurioni gentili fefe
uihbilem prxbuic iubens OC Petro, ne contemneret gcnciles/CT' inctreuaTos/qui
uidcbancur immundi.Legimus quoi.animalem hominem fignilicatu per iumenta illa,
de quibus in Pfalmo:Homines,8C iumda (aluabis Dhe:H(&n.alina ali/ qu^o aiai
nolfru (igniticat,aliqaado uulgare populu,ut fendt Origmes, qnx prius portauic
Iegi(Iatorem:pollea,pt(uio ^charix oraculo, portat Ghnlhim, OC redemptorem
mundi : Sed hxc iubetur tblui ab Apoilolis limul cum hlio fubiugali,quia in
euangelio folutus eft populus ab oneri/) busanriquaclegis:Qi]i,utdenoccf
nouus,noua(p fynagoga.auc collecfho crcdedu,addi^ pullus,C7 filius
fubiugali&Hic fimplex populus Deo ad/1 haerens uider,quf non potefr
uidcredcprauatus,OC maledicus ,pphcta,atc^ male operans dodlor.ficuc platrilVj
in lods euangelii legimus , q7 a turba (iildpicba^ lefus,9C redeptoriq a
Icgifperids, O pharikis, OC prindpibus laoerdocu in fua raaUda obcxcads
concdieba^. Arcet itacp Angelus lim/ plex vulgus,6C per ipfum mulrocies
maledicu dodlore,C7 qui ndaria mo/. Lri oonacur.ln cafrris AlTyrio^i
demonfirans quantum blalfrmiafit Deo execrabiLs ocflogintaqntf millia de
exerdeu blalFemands penitus dclcuie K abicdc dt booumtEt tue imperat terrx
metuis nodrx,ut germinet,8C producat herbam uirentem, Cl lignum,uel arborem
fratdifri^,iaxca genus fuum,idcd mulrigmam aartutenuSed quia non poteft bx
abicoodi fupra rnoocc poiica,ae(^ CANTICI PRIMI cana acccla occulcari debet fub
modio,red imponi candelabro, ut luceat omnibus.lux videlj C? exemplar bonorum
operumtldeofequcnti die,qui quartus e(l iubencur fieri duo luminaria magna in
quobbet bene operan/ tt> Luminare maius eil opus meritorium in grada fiuftom
lucens coram Deo ,86 Angelis cius.Luminare minus eft prudenna,86 fapienua in
rebus infirioribus difponcndistqux nox qu^m fune rcfpcAu rerum fiipercoe/
kftium,quibus uocans fplenda tanq fol.ln rebus autem illis depreiliori/ bus
dirponendis cum multum profinc do^in; exempla, 86 fiiuores San/ €h>rum,86
Angelorum.qui iunt can| ilellx in firmamcco cotlorum/Idco adduntur (lell^
ibidem collocatz in lauorem Lun(.Qyinto autc die pro>' fiaTcentibus de
uirtute in uirtutemdiatunSerpanc aqux ferpituram ani mx uiuentis,86 uoladle
uolans lupa terram, & fupa &dcm firmamenti codorum,86 non fub
firmamento, ut habtt tradudlio nodra. Sequitur,^ aeauit Deus hataninim
hagadolim/ quod nos intcrpre tatum habemus cete grandia • Sequitur : Ecomnem
animam uiuentem, qux produxerant aqux ad fpedem fuam • Grandia fune facramena
de illis oeas , aut hataninim hagadolim:Non enim appara , cur magis de/ bucrinc
exprimi cete,q alii pifces,qui fune fiarlican iplis maiores. Alii au/ tem
interpretati fune illud uabum hataninim,dracones, licut in Pfalmo
ulnmotOracones O omnes abylli.Volunt enim uocabulum illud Hata/ ninim utrunc^
ligm'ficare,86 cae,86 dracones. Sed nec etiam uidetur,cur magis debuerint
exprimi dracoocs,q Leones animalium fyluellriu reges: aut boues armentorum
duces, nifiuelimus intclligere draconem illum, de quo didtiu' in P(almo:Draco
ide,qurm fiarmafli ad illudedum d:Qd omnibus adualacur,maxime profidlcentibus
in uia Dd,C7 canto aaio/ rem pugnam iple cum fuis repcilibus,qui cum
fequuncurabfquenumc/ ro prxparat, quanto quis rodius,86 uigorofius
incrdic.Contrahosicacp oporta,q> fumamus pennas licut columbx,C7 aues,qux
uolanc non fub finnamenco,red fupa fiiciem codarum per contemplationem ,86
deuacio. nem mends in Deum dicentes cum ProphetaiQuis dabit mihi pennas ut
columbx,C7 uolabo, ut fiigiam ab b's laqudsfHc icau:Anima nollra fi/ cutpafln
aeptaell de laqueo ucnanuum, laqueus contritus ell,86 nos Ii/ baati fiimus.Si
autem hataninim fecundum etymologiam uocabuli in/ tapretari uolucrimus,doaaca
fignificanpcr qux dona Spiritus fantfliCuc fende Origenes^ intelligae
poflumustC^ibus prxualcrc ualcamus edtra omnia reptilia , 66 iofidi.is paratas
ab aduafariis in hoc mundano man, 86 dfdcm uiuae uaa uita,quod innuitur in
eo,qd (d]uicur:Et ocm anima uiuentem.Et quia illa dona,qu( largitur nobis
Spiritus, parata fune pri/ moalilio Dd,q dl uaa aqua fupramundana,ut fup us
diximus,idco te/ quicunQux produxoataqux ad fpedcluatSicn.de hoc Ipu loquitur
ia i lU/ '6. Plalnk Daoid Idem Orige, TONVS OCTAVVS. cLxxirri CHRI/ STVS.
Ifaias Mo(a cui^cVo:IIIc fuggeret uobis oia,qugcuq; dixero uobit:Ec dc meo
acdpict,C7 annuciabit uobis fpiritus lilohim uolitabat fuper aquas/5ic homo in
prima mudi state dicitur fibricanu ex aia CC corpo/ rc,tanq ex codo 8( terra cu
aliqua luce tegis naturalis,fiC diuinicacc co|lu> nrante,maximc dum erat in
(fatu innocendx: Sed diuila hiit lux a tene/ bris,quado homo expulfus fiiit de
il'o paradilo uoluptatis:K quado lucca O diuinus Henoe fublatus fuit a
tenebrofo uulgo: £t in fine illius actaba didcur,q7 filii Elohim accellbunt ad
filias hommu grauidantescas. Ma/ xima quidem funt hic facramenta de
correfpondenda filio^ Elohim fiz> pindanriu filias hominu,ut gigantes, ucl
cadentes (ut habetur in littera j generarent uiros nominis,8C potentes a
facculo cu fpititu Elohim: qui uo/ litans fuper faciem aqua^ reddebat eas fixeundas
inter tcnrbras,qus co/ operiebant faciem abyih.Incepit fecunda stas in Noc,qui
tanq medium ti firmamentu quodda fiiit dmidens inter prima illa staic ldgfua,8C
fccii da,in qua occurrit lingua^ confufiu, denotata p aquas in^iorc:>:Et
illud mediu uocatu fuit coelu:qa codriHs fiiit Noe diuides/SC iulfus in
giioibus fuis. i.qtu padcbafillud cui riculu tpis:Diuila nac^ fuit ea tepefiate
famia lia Dei in Sem Si laphet a &milia diaboli i Cam cu poderis fiiis: Ab
hoo cni uenit Chus»i» Ac^iops/Mizraim.i» Acgypdi/fiC Chanaan/a quo Cha/
nanei.gnationes qdc deteriores, C7 reprobatx fignata: p aquas infiriorest 8C
diuil^ ab illis.quf irrigatf hurut ab aqs fupioribus:Et bfc diuifio huc/ ufep
manec,ut doide, C7 bene traiffat Hieronymus in Genefim.Vel firma metu, aut
globus ccelo^ diferiminas inter aquas aquas Diuus Abraha fuit, in q illa state
particulari figno foederis didinifhis fuit cu fua familia ab aqs»i.populis
terre(lribus,8C aialibus:lpfi.o bonumtquia tou mancipata fuic acrumnis,C7
calamitadbus:Dilpcr(z enim 86 diuilx fiierut tunc gentes in terra,faida9 fiiit
linguaru contufio,86 femper tunc tumultuauit mundua edam in ipfo patre eleidf
Eamilix Abrahax^ui tot,86 tanta perpedus cd a Chaldeis,ut uix ereptus fit de
fornace inccdii: Et inde peregrinatus ed in Aegypto i Qura,opprcfIuf^ nimi
s/qof^ eu cofolartf fiuniliarc hofpidii Iohai. Hieta» t f ■p TONVS OCTAVVS.
CLXXV I angelo^-K]ut O ijpS decrepito genitura, O uxori flerili O uetulac
partum denuntiarur,Izahac vj/qui nTus tnterpeatur, quia in co gaiuTus cll
pater, & coepit iizlidor xtas.In hac ^tur coeperunt congregari
aqup.i.populus I dc£txs,K Dd Eamilia ad locu unum,8C fecemi a gcndlibus
priuatis diui/ nis charifmatibus.ut tunc appareret anda«Segregata quoq; illa
tepeilatc I &ut gens Kraeltdca ab Aegypdis:C7 tang terra madc&tfla
aquis Icgis,do £fainx,lapicnnac,SC facriiicio^t diTpoiTta mit.ut ipli diceret
tProducat ter/ I ^ ra herba uirentem,C7 lignu frugife^.quz pdus erat inanis, 8C
uacua iuie I facrifidis lcgalibus:& procellit hxc xtas uft^ ad Dauid per qua/
tuordedtn generationes, duplicc vj feptenariu» Alter liiic ab Abraha ul^ od
Aminadab,in quo feruiuit populus oneribus preflbs.mare traliuit,de/ ferta p
/^ca* lyplisQ^i uiocnc,dabo d mana abfcoadicum, quod nemo (it,nili qui ac/
cpit*Dacur quoqp d hic dbus adhuc uiudi in hoc mundo limul cu pane Sio uiuo,qui
dc cado dcfccndic,donec perueniat ad o xtas ipla fildio BiStc nullum opus
celebre perages: imo fi qd cft, diluuio obliuionis cofiiij micunquia omnia ilia
inIaatiUa deponumrtflC obbuifeuntur pauca £ami/ b'a laiuatax]uia pauca reflant
in adolefcdibas ex infiinaa,uis v} femina/ ria O adolefces uirtustQuod denoac
in capite reptenii mutatio dendum, qui robora,8C uirtutes hominis fignificant,
ut alibi longo fermonc deda/ rauimuscum,qux primo erae permi xtx,ut no
dirccmcrcn^ uimites animales a radonalibus: Tuc enim fit melior fcquedratio
uinu,0' apparet d,q (it arda uirtus naturalis (ibi/ ipfi dimiiIa.Bc uidet hic
Deus duplidter,q; bonu;primo,quia aqux uiriu cogregaex fune inlimul:po(lea,quia
tena madefatibi imbribus fupcrcoe/ Icftibus producat &u inceilechis noder
cu diuina luce unitus,C7 efFeiffais mens didtur fohli/ biipfi autc derclidbis
e(l luna: immixtus ucro cu pafliooibus aialibuscft tora produces inhnores
fruiftus.Pofl iuuentute aut (cquimr quinto loco uirilicas,qua homo debet efle
pcrfofhis uir,8C pfeifdori uirtute decoratus, 06 (apicntu,quf aqua falutaris in
Ecdciiailico didtur: Et quia in (apeda produdt meliora germina,idco
didtur,pruducac aqux animam uiuenee, j>ducuntur eda cete grandia,robii(la
vjopera,86 (henua.att^ cofilia (oh'/ diilimau^uf nullos impetus maris
primefcunt.Crefcunt itatp uiribus.uir/ cuabus,opcribus,nominc,86 famatideo
didlu cft exidendbus in hac xta/ tc:F rucdificatc.C/ mubplicate,86 replete
aquas maris.ix6pletam habea/ ds aqueam fapiedam, qua heeat uobis per omnes
(Inus maris diihirrrre» Sed nifi hxc omnia in Deu dirigat homo,utuit adhuc
aliqualiter bdUa, ficuti SalomouiCquis eflet (apctillimus^enitddeo didtut,q>
fune bcih'x,86 iumcia,iuxta genus fuu:Si autc Deo uiuic,ip(I immediate fuc/ cedit
fexta ftas cu fcnedhiteilla,dcqua in Pialmo didtunExaltabitur,!!/ cut unicornis
cornu meu,86 feneas mea in mifericordia ube^t.Miruiin- modu,qu^o deficere
credebatur in (cnedlnce, exulcat fc accepifle rhino/ ccronds uircs:Et quado
derilis putabatur,eam uberrima fiiifle iueunda/ tunQ})od pauds codgifie
legimus,ut robudiores in feneidute effwdi fiie/ rinc.Sunc umen.qui in feoc^te
no defidac a robore uiriu fpirituabu,uc tic Mofe ptouc^,86 mjttursB attatit
feriptu cft ia calce legis no fine my/ “ ' " fterio. * I Daoid Phto ,'j .
;l EcdrDcuounqpoenituit,qui omnia nouerat,anteqfrercnt.Neciogcmifci( Paulol
Angw Paalai CHRI/ STVS. Iohan. Mofes C«3! Paulus CHRJy STVS. Augu* CHRJ/ STVS.
I Aug;n bonui Icdcopleto ope Texti dicluiit/E^ erat ualdc bona» Cap. XllI» On
line indudria ^ut cum Augudino conueniam]) ditdum ed in Texto dietV idit Deus
cuntla/qux (iecaat.SC erant ual/ de bonatquia ii unaquxcp res habet in genere
Tuo menTuras proprias/iiuincros/8C ordines,qto magis omnia (imul,8C uni
uerlitas ipTa/qux idis lingulis in unum collcidis completurT Omnis enim
pulchritudo multo laudabilior cd in toto/q in partetNam maior pulchri/ ed todus
coeporis/q nali/aut oris/uci genarum: Et pulchrior ed Ter/ tno compolitus ex
dk5bonibus,66 clauliilis Tuis,q lint ipTa uerba,aut par/ dculares
Tententix:lucudiorc| ed cantus ex omnibus uocibus, O conTo/ nantia multonun/q
unius tantummodo,quamuis Tonorx uocis. Sic mu/ di uniucriitas pulchrior,melior9
ed,q ipTius panes,K membratideo com picta hibdea ditdum ed,q, omnia erant ualde
bona,perfe(da v} in Tuo to/ to»Pulchcr quide hic Teolus.Tcd pulchrior (ni
fallor) interpretatio in pul/ cherrimo Icfiidl ucra docent (apientes,q>
tantum res Tunt, tantum bonx, cantum denkp pulchrx,ut addunt Academid/ qto
magis (iimmum ens, Itimmum bonum,Tummuc^ pulchrum,a quo omnia
pulchra,partidpat» Hinc dixere Theologi nodri naturam humanam pctfeidiorem ciTe
pod lapTum,q anteaujuia Chrido Deo unita,tanq regio monili ornata ed : di/
oinoc^ demmate,86 proTapia decora ex iplius in ipTo Chrido regeneratio/ 5e,at
maiori communione cu Deo» Cutn igitur tanoim un^uod^ pul/ CANTICI PRIMI dirias
, Omclius Hc , quanto magts dc fummo pulchro, 8C fummo bono Peo
parridpat,ea,qux m Chrillo pulchrrnmo O opdmo omnium pro/ dudl^m
conucniunc,pulchriora,C7 meliora runt:ldcoChrilIo,qui prx ddUnatus e(l lecundum
Apol^olum iilms Dei,in uirtutc produdlo tcxco dic primo omnium creaturarum ,8C
collocato in capite xccroi uoluminis, ut (apientes nonnulli doccoc,8C redudfas
omnibus in dicionem cius,reccn/ iici(i:p omnibus in co,in quo complacuit fummo
Patri omnem plenimdi/ nem inhabitare Cacere,tunc omnia meliori gradu
pulchrehi^, K melio/ ra ctfcifta funt,fi-ugifera lcx,(a ccrdotium,8C facrifida
pcrtedliora cfFeifbi funt in Chrillo incremcu mc/ liora fufdpicnciatln ipfo
enim perhduntur.magnilicantur, 8C exaltantur omnia, ut line mydeno non dixerit:
Cum exaltatus fuero a terra, omnia traha ad mdpfum.K ipfa quoc^ exaltando. Qui
uult ergo periid,8C exal/ cari,ip(i adhxreac,86 feruiattq ait: Si qs mihi
minillrauerit,honorificabit eu Pt mcus,qui in ctdiseiltqaubi fum cgo,illic 8C
miniiler meus erit. Coniummacur pcrfcdhim diapafon in oiflonarto. Cap. XiUI* I
ad o(5tauum/C7 ucrum diapafon pcruenirecupimus/opor/ tet qde,ut ad inrima
penetralia ingrediamur:! une niim ad odlauum pauenimuV quando ad ipfum Deum/a
quo pro/ cc(Iimus,reuerDmur:utdiccTcpo(limuscum Qiriilo: Exiui aPacre,C7 urni
in mundumneerum relinquo mundum,8C uadoad Patre; Nam Bi nos ab eodem parente
exiuimus in hunc mundum ingre(Ti,uc in eundem reuerteremur per fex dies,aut per
fex xtates.uel progreflus: poft quos dabitur quies.iuxta illud ApocalypdsiBcari
mortui:qui in Domino moriuntur, morte vi iu(lorum,amudo iam dide fpiricus,ut
rcquielcant a laboribus iiiis,in Chrillo ldlicer,cui uiuunt mortui niudo.Poil
qua quic/ lem Craita quippe res^ fequitur operatio ipfa quiete fodidor,multum
ta/ men didans a primaaia operatione, immo quali iplt oppolica: Prior enim
exitum a Deo concernit in Chridum,in quo pBdmur,K quicfdmusihxc autem reditum
cum Chrillo in Deum,C7 unionem per ipfum cum Patre. Accommodate quidem inter
idos duos motus oppoiitos co niodo,quo di ximus, datur quies mediaiqua docent
naturales rcpperiri inter quofcucp duos moms contrariostSunc enim motiones
contrarix exitus,C7 reditus: funt & cotrarix operationes illa^iquia altera
laboriofa quiete expeclans, altera nullam quietem appetit,nec odendit
tamiaup::cum illa opitacio. Paulof I Idem
CHRI/ STVS. ' IDEM ' 1 CHRI/ STVS. Apocai f r TONVS OCTAVVS. CLXXIX St ooadnuiu
ingrcdus m Deum fit ipfa quies , 8C uoluptas fumma , ultra quam alia noo
dacur:Hc hoc fecundum genus operadoois &cic binarium non illum materialem
inlaudum/ed faulUllimum,C7 urru diapfon eoa Alens in proporoonc dupla/cum
ieptem tamen iaceruallis,C7 odto limi/ abus.Ec cum per quietem habitam in
Chrilb,8C per Chrilbm deucneri/ mus ad hanc luptemam operadonem, non cft nobis
amplius requiei dies fcpdma , O (abbatum a-lcbrandum: fed dies ille , in quo
fucccdit melior operado , q prima, qux eodem die a prindpio effeida cft.
Egreilus enim omnium creaturarum a Deo, St operado iphus Dei in creaturas eas
ex/ plicando coq>icprimo dic,8C regreiliis in eundem Deum perrefurreddo/
nem.SC (labilem unionem eodem die exordium (iimp(ic,qui iddreo domi nicus,uel
dominica dies didturiideo ipfum fabbatu. St (epdmus/K quie/ ds dies in hanc
odbuiamySC domim'cam diem celebriorem quidem fdtiui/ tacem myd£rio,at(f arcano
prohindilSmo commutata elECellant igitur metito in nobis / quibus per ueram
requicm Qiridum datur regredus in Deum/omnes lidibatarix bdliuitatcs ab
antiquis celebratxujui expeifla/ banc uenire in (abbamm, per quod folum datur
rcgrefliis in cxftauam, ut ipfemet aitrSine me niliil poteltis EuxretEt
iterumiNemo inerat nili per tue: Ec quia Hebrd hoc labatum/ quod iam uenic
fulctpcrc nolunt, nec * J» ipfum intrare curanr/ideo no poliunt deueniread oiflauam,
ad quam deucnimus lolummodo per fabbatum Chridum/ qui iterum ait : Per me
flquis non introicrit,ille br ell 8C latrotPer me autem (iquis intrauerit, ad
odbuam v3/ingrcdietur ad penetralia diuina 1 8C egrediaur ad uedibula rerum
creaca^t noo tpds lerutens,fed per iplas laudans opilicem:C7 utro/ bkp pafcua
inumiec» In quo fympofio fuauiihmo perfendet illum concen . tum glorix, qua
Seraphini ^uc Ilaias uidi'0 codnebant plenum ede cce/ Ium/ terram/aeatorem.K
creaturam, opificem,C7 opus cx amore,8C coRdpondenda mutua ad inuicem* Qgod
corii in ruareuoludoediapafonpfeiflccoducat* Cap. XV* Vo fune in diapafon
condderanda: Alterum,fempa ad eun/ dem tonum a quo recedit rcuerdtun
Alcerum,q> non efl ille tonus riufdem clauis O naturxtFit enim a fol in fol/
ncl a re in rc,ut mulicis terminis utamur ,K huiu(modi,ut patet: fed unum ril
de l) graui, Alterum de 1^ acuto,(icuc habent in ufu oomdorcs MnlTci
mu(id:VeICuc grxoosfequamur^unu e(l a prolIambomenos,qux adie/ Cscd didmr,quia
pod omnes inuentatalte^t e(l in mefe,quam nos mediam didmus t & ab hac ufep
ad nece hyperboleoo,ide(l ulrimam excellcnaa ell alterum diapafon:Et eodem
ordine in aliis terminis reperi^ :in quibus efl aliqnalis idcndtas,uel conuenno
cum diibrenda tamen: quia funt di/ uerfie daucs,8C acutior tonus alius q
aL’us,fcd in natura iiimmopere cor/ . CANTICI PRIMI rcrpondcnKs:Sic C7 cceL fuo
drcuicu qaoddiano fonpcr omnes ad cun/ dem locum rcdcunc,a quo per puncflu
drcuitusrcocllCTancuion eft tamen eadem reuolucio/neCcnlbnnus,Plinius,86
Eratoflenes diflacias coelorum ex offidna pychagorea aflignances colligunt
certae drcuicu cfle (ladiorum ducentorum 56 quinquaginta duorum millium : Et
quoc fladia in terra func.toc in (tngulis cfle flellis adiudicarunt,quis
diaeHam dicantur magnirndinum: Sed hanc, ut minus opportunam concrooerfia
dimiccences dicimus,(ladia h^ cfle italica centum 86 uigind quintp pedu, non
oIympica,qux fune pedum fexccnto^inec pythica,qux funt palum millcno^. A terra
igitur ad Lunam funt (ladiorum centum 56 uigind fex Riillia,86 fadunc coni
interuallumiA Luna aut ad Mercurii (lcllam,qux (lilbon uocatur,dimidium
dus,uelud femiconiumiHinc ad phoiphoron, qux cftVeneris (lella,fiere
tantudem,hoc cil aliud femitoniumtlnde por/ ro ad folem triplum, quafl tonum
dimidium/quod uocatur diapente: A Luna autem duplum cu dimidioAjuod e(l
diateflaron: A Sole ucro ad (lellam Mards/cui nomen pyrois/cancudem incenialU
cfle/quacu a terra ad Lunam / idc^ tonum facere: Hinc ad louis (lcllam,qux
pliacton ap/ pellatur/ dimidium dus / quod fadt hemiconium : Tantudem a louc ad
Sacurnum,cui phanum nomen c(l,indc aliud fcmiconium: Hinc ucro ad I I i i
Cenfo. Plinins Etatoft. fi Pytfaa. Flato Proca. Oiald. Ptole. Gocto Boahu
Macro. Albcr. Sioici Ilabac TONVS OCTAVVS. CLXXX rumtnum ccclutn,ubi Hgna funt,
itidem rcmitoniu:Ita9 ab ipfo cado ad folcm diallcma ellc diaceilaron duorum
tonorum cum dimidio: Ad terrx autem fummitatem ab eodem ccelo tonos eOc (cx /
ia quibus fu diapafoa Tymphonia/ut tota cccii madiina enharmoniura quodda (it
confonantidi mis didantiis didindtum , SC condnnis numeris colligarum.
Concentum igitur codorum Tuouidimu^K quos allcgauimas/' authores,K Pyrbageret
omnes edeadirmant non tantu in difhintia/ fed etiam in motu eo^t conio
nantidimu.Plato autem ad conducendu modulamc hoc (ingulis orbibus ingulas (Irenas
inddae dixit (ignideasCut quidam de eius Eimilia decla/ ratXph^ra^t motus
cantus numinibus exhibere. Hunc eundem concentu admit quotquot eius
dodbioaprodtentur.Proculuspoddimein Craty/ lo,& in R.cp.SC (imul cu
Chalddio inT imoeo.Ptolomfus autem codediu trutinator praKipuus in fuo de
harmonia inquit:5ol/8C Luna primi gene fcos, K uita; noibx moderatores certis
numeris Tonoris cum aliis non tih in motu,rcd et in ciTeiflu conueniut. Et qa
lupiter omnibus numeris foe/ lidbus Soli,pluribus aut Lunx adbciac7Venus ucro
omnibus Lunx/plu ribus ucro Soli coiungi^/ideo loue primum bono^:
darorem.dcindc Ve/ nerem deccrm't anim^K eorporis:Cui addipulatur Cicero in fuo
de na/ ra deo^ dicenstCodo^t tantus cd cocentus ex didimilibus modbus/ ut cu
Tumma Saturnus rcfrigcrct/his intendda louis dclla illudrat / C7 teperatt
Multae^ prol«]ui^ de coaenienda non tantu uirtuds qualitatiux,fed ope radonum
eo^ cofonantium ad mundi incolumitatem, rerumc]^ faltem per fuccedionem
augmcntu,uel datum.Omitto edam/ qux Boetius in pro/ cemio arithmedcx/Macrobrius
in primo de fomnio Scipionis, Albertus in fex prindpia PorphyTii, 8C Stoici
Ctede Ifahac in libro de diffinitioni/ bus} tradunt.Sed poddime fubticco/
quanto myderio in Taiptura facra hebraica/S£ propda lingua fcnpra accetus fup
(ingulas fyllabas motu/co centumt^ codo^ rc(?gnrnt/qux quanto profundiora funt
(aeramenta/ ta/ to magis uulgaribusocc]ura.Patrarco quoc^ ea.qugnouitiores hic
didu/ le fenferint didinguetes Candea in tria genera fcnfuale,inttIlc(dualc,8C
di uinu: Ad quojt medium perrinet cededis concentus/qui non rcnfu.fcd in/
tdletfhi/K radone perdpitur. Necgrauiorcs uiros odcndam,(i adduxero ca/qux
coxui nodri pcrfcnfcrunt,8C eomprobarut,attcdati9 funt de pia/ neta^/C7 ccclo^
moduladonibus ex modbus fuis magnis, SC fuper epici/ dos pucnicndbus,adco ut
omnis.qui hic exercetur coeentus/horridus q/ da (hepitus i illius coparatioc
iudicari debcat/li coparado dari potcd in/ tcrea,quxhisaa(IioribuB,8C ea,qux
melioribusfcnfibuspcrdpiun^. Et hinccu admitatione fidem prxbui,quia illi
roathemadea^ rerum ignari ta dotdc ca,qux diuina luce profpcxaat, exponebant, q
nec pcridffimi in illis difdplinis,nulli dubiu,loquctaur,Nec mijt (i
ordinacifTimx mentes, Z iiii L CANTICI PRIMI, It opifici conformes uldeac,8t
Ipeculantur ea^ux ab code ordinarifliina proceireru nc;Hinc Paulas ad tertium
codu,8t ad ubera cxcxJla,qux lo/ lailerc prophcuc,fabucdhis,qoaio ordine fummus
omnmm nio/ derator cnndta membra fui mundani inflrumenti coapcautntprofpida/
dixttrOmnia quf funt.a Deo ordinata funoiK Vj inordiiuua fit coafiifio/ pe
plena facile dtifolucrentur» De cofonatifioccuditate in feptenario numero
planetajr. Cap.XVII» n' Iru quippe uidctur,q> plana; /per quos omnibus rebus
fub/ I mimlfarat' fcccud itas,dillributi lint numao feptenario/qui a peritis in
fontiali arithmctica.fit potiilime a Pythagoreis di/ [ dtur numaus
infixcudus.eo q> intra denariu nec numaum gcnaac/nec ab aliquo numero
gtocraf rundedicif llailis,8t inde intcefax cenfetur.fit infaurtus.Siqs tamc
recla trutina huc numeru librauerit,nan cifcnur illum tcecundu^ec
faulUniinuKjenaaf' enim ex pnmo pari qua/ ttmario.taq ex fixmina:9t ex primo
impari ternario, taq ex mafculoiunde omnis faecunditas.ultra qua alia non datur
. Hinc potlq deuenitur ad fe/ ptenariu,ulterior non fit pgrcllus,fed mutatio
aliqua temp in melius uftp ad debitu incrementu>Dc quibus mutadonibus/qux in
hominehunt per omnem feptcnariu^ampbflime feribut Qialddiu5,Macrobius,Galcnus,
fi aliitQuod coprobatiliimu ell in mundi fabrica,in qua cu deuenit opi/ fex ad
fcptenariu,quiruit ulterius non progredicns,fed relinquens tabre/
£aifb'somnibus,utparuareptcnaria curricula ij ipfa producerent-Hinc no erat
necefie ipm ex partibus aliquotis coponi, ut parerettqa ex primo oumero
mafculino,fit foeminino pafedla hauftrot foecunditatem:.bt(nl^ tamen didtur a
Mathcmacids,quia no parit numau infra limites dena/ riitnec paritur a pardb as
aliquotistSed a fecredoribus fapiedbus frecun/ didimus exillimaf :cu ex ui
foeminea,C7 mafculea, qua c6tina,da rebus faecunditatc,fit fru(ftus.Planax
igitur ,at in duodedm poc tis eius erat duodedm AngelitEt iddrco ipio^
Angclo^t, plancta^, O fi/ gno^ conuenientia tetigimustut intelligatur quanta
cofomnria O mini/ infirumenta Opifids conducant nos in eundem.Sed C7 figna ipla
cfFc((ba,8£ didU funt portx fupnae duitatis.illg forfitan duodenae,de qbus
ibide fcribiclohanes.Quo aut haec figna fint portf (upnf duitatis aliqua lita
ti^it Plato diccs/qr Cacer c(l porta p qua defcedic anima ad corpuss K
Capricornus porta, per qua ite^ confeendit in Deu:Hincillam horni/ num.hac ucro
deo^ porta dixere. Sed fi duodedm funt porta; Cut loha/ nes perhibet^ acquatx
cu duodedm (^is/aut illa fignanribus,quodlibct illo^ (igno^ dicetur porta,rcd
quomodo,brcuiter pcurremus.E(in.porta Aries,U T aarus,qui ofFeran^ pro
peccato,fine cuius purgatione illuc ne/ mo intrare poteft. Hinc deuenitur ad
Geminos charitatis adhis,Dd.CC/ CoximiK!^}x bina charitas roboratur in brachiis
fortiffimis Cancri,qui IS homo copledtitur omne obiedhi diligibilerPoftea
miruimmodu effi/ dtur uabdiflima in Leone aiaLu potendllimotQuo deueniens homo
de/ bilitat Tuum ammal in feruirate id redigens, (Icrilecp reddit per Virginet
Sed in Libra poderat utriufif oires,C7 adtiones recogitatis quocidic,qus fiiot
niaiora,6C oaltdiora opcra,aut fecundu fpirituin,auc (iteuadu catoL CANTICI
PRIMI. Venit poftca ad fodicem fcorpionc, de quo fu^a diximus: qui mordeat
eauda.^cft line omma opera mala, ficut my Ibce prxeeptum fuille Ugi/ mus Mofimt
fcrpcmem.Crfuggeftorcm malorum operum apprthende/ iw per caudam;Vidcnfcp quanta
fit ferpentis maliria.arrepto arcu.CT U/ guta feriat illam per
SagittariumtVenietcp ad Capricomfi Saturni do/ mialium Deo uacansptr
contcmplationcm.mcntc intoens cttlum figu/ ratum per pelles capearum.ex quibus
fiai iufliim fiut coopertorium ta/ bemawli; L inde pergat ad aquas illas.qu*
fupra coelos funt , quanra porta eft Aquarius coddlis:Nam per aquas
elcemofinf,SC mifetieordiae, qu* opera cceltftia liint,dcuenitur ad aquas
diuinx gratix, pietatis, O fapientix:Et tandnn applicabimus ad pifcrs,qui in
eilde aquis nutriun/ tur.dcnocatos per pifces, quos comedit Chnlfus iam in
meliorem fortem per refutreiflionc mutatustqui fimul cu uitulo K aue Cut
docetur inTheo Y|^.he. logia hebreo^i) parantur in couiuiu pro iuftis.Hxc pau;a
paibiifla fine ex multis,qux polTcm .s dicere de iftis portis fupemx duitatis,
O de in/ ducentibus.C? attrahenubus nos in eas-.ut ex iftis pauds intcliigamus,
q, omnia inducut nos in Deum,Angeli,codi,planctx/igna, C7 quiquid ex fupemis
cftifed potiflime ratio,8i condicio hominis.in quo coaceruantur, gC
concluduntur omnia memorata. ^ Dc ucra codorum
harmonia,qua aliqui non intelligentes falfo negant. Caput XIX. * Vntuiri
grauiflimx authoritatis, qui modulameta coeleftiil orbium ridicula penitus
exiftimentieo q> no auditur ille fo/ nus,nec fenfu aliquo perdpitur,
nullatenus fibiipfis pfuaden tes,quomodo ex triplid motu illo uelodftimo in
aere fpiflb. ucl igne non refooct cceleftis chorus, aut concenms non audiatur.
Hinc abftulerunt fimul cu Pythagora condnniu a motu naturali:8C cotra Py/
thagoreos omnes, C7 Aca emicos a mom uiolen.o,8C diurno adhxrenccs in hoc fuo
Ariftoteli huius hannonix inimico prjdpuo.Sed ne in fupre/ misfpcculatoribus
huius uniuerfi cofonantiftimi dilcrcparia fit,atcpdifli/
dium,&cilccosc5uenire£idemusattcdcntcsadid,inquod:lIident.Nc/ gant
Peripaterid uocalem fonum his fcnfibilibus auribus perceptibilem: Peripa. hoc
fibi damus.Tranfeunt AcademidtK Pythagorei a numero uocaliad Acade.
nacuralc,uel formalem, K in inrimo rationis fenfu pedrs,numerof(p uni/ Py tha.
nerfi digeruncK uocalem harmonia prurientem auribus tympanoJyTa, organo.K
humanis uodbus relinquctes,meliore,qux cft in numais.qui/ ^ ^ bus opifex
uniuerfum difpofuit.airumplerut.Qu^ clare exprimit Ploti/ Plodn nus,quado nos
docet redire in Deum per mufica diccnsiQyamobre poft fenfibilcs huiufmodi
Iboos.numcros, 8i figuras fic ducere huc oportct.ut fwarrfia in qua fuiu
propordoocs fcnfibiles,C7 carum comparationes fe/ r TONVS OCTAVVS. CLXXXII
parct:atcp puIdiritu(jincm,oonrcnandam vj formaIcm,qux in his eft re/
ducatur.frxtrrea addifcat ca,ad qux mirabundus uchcmcntcr aHiatur non cff:
ipdim pulchrum,in quo tendimus: Adeo^q, illud non dl hoc,uil Plodn* illud
puldirum,frd pulchrum cantumodo.Ht quod de pulchro dide Pio/ Augu. tinus.idc
profequitur Augodinus de bono, dum inquit:T olle hoc bonu tolle illud:C7
confidera bonum in fe.fi potes/ O illud cft fummu bonum' in quod cendimusi. mi
atteftantur.Iob C ut ddem Hieronymo placet ^ proria indpit , uerfi/ Hiero, bus
exametris dacfty lo/fpondeoe^ currentibus proccdit,K propter lingux j idioma
aebro admittens C7 alios pedes non carudem fyllabarum,fed eo/ j rudem
temporumtinterdumcp r^mus ipfe duids, K tinnulus fertur no ^ meris pedum
foluds,quod metrid magis q limplex Iciftor intelligur. Sed ,j tbi probare
m'tuntur,cerris adinuends regulis metricx arris in iUo idio/ 5 njatc,progrelIum
illum lob cotum exametris efle carminibus : ut Romx ^Jden -
mihinapermonftratufiiit.DauidemautcHieroaymusprx&iusPinda/
rum,Alcacum/Flaccum 86 Sirenum uocanquia diucrfis metris procedet Gmul cum lyra
Qinftum pcrfonat,86 plalterio decachordo ab inferis ex/ Swoo dtat
refurgenccm.Salomon dilcdhis Domini epithalamium fiudla^t na/ i/ ^ hominis cu
Deo/Chrifti cu eccldia,ucriur(p teftamcnd ad inuicem, jj feripturx cum fcnfu
myftico,ex harmonia utriufq^ mundi cu Archetypo ^ refultantem ooTonanciam
pulcherrimo carmine decantat in eo opulculo/ ‘ti . denominat.
Cooeiicuuero,86unioaeni CANTICI PRIMI a Deo mod mouct orbem:K illi corpora
noilra,cfttrac^ in&nora dilpo/ ounc ad eam conlonantiam^quam iubet ijptc
primus omnium mocor4 Ve igitur illxmodoaes, se influxus cllnic concinni
accomodatas iotelligoi/ gcncias unicuiij orbi,86 lingulis flcllis
prarpofuit/Septem illos lupnmoi toddem planeos/Ut diximus/Se duodedm duodenis
(ignis, €7 coa lUi or/ bi,atc^ planetis coriorum Reginam,qux ideo coronata
dicitur duodenis flcllis pro numero (ignoram,& plurimis feptenariis
decorata.plcnat^ in/ numerabilibus charilmadbus , (icut corium flellifcrum
plenum cfl innu/ merabilibus fleibs : Et quia coriorum omnium , O Angelorum eis
prx/ fidendum uirtutem condnent^co mento exaltata afledtur fuper omnes choros
Angelorum.Primum autem mobile a pdmo moucntc regi deben se per ipliim exteri
orbestqbus tame pardcul^es minifld deputad funt, per quos,se per inflrumcta
codica omnia infedora,8e pardcularia difpo/ nat fununus ille moderator, hac
tamen lege,ut fupiores minifln,C7 liim/ mo regi propinquiores paudoribus, magis
autem dillantes pludbus mo dbus moueantiEt colixjuder illi feriiciores fune
magis cum lummo uno adhxrentcs,q i(fa,(icut docet Arifloceles,Albcrcus,Ptolemxus,Mcflalaa
felpodlSmc Academia' cum diuo noflroDionylio.Ecquauis inferio/ res pluribus
agitentur modbus, in eandem tamen confonandam deue/ niunt ui primi unid,Se
uniformis motus ab eodem unico moucnte.Hinc prtmo,Se unico magis adh{rcs eft
ipfa codo^ Regina paucioribus agita/ ta modbus,uim tamc omniu in fc colligens,
iplamcp coUeiflam diffundes primo in duodedm pridpes Aplicos,8C cofequeter ad
particularia defee/ dendo in qpliimos,licut uis illa flelbferi codi diuiditur I
duodedm Agna, K cofequeter in flellasinumaabiles:Kflcucuisanimxcollc(flap in
cerc/. 1 Archetypi cu paruo mundo in uentre mulieris cclebratum4andcfcp mu/
Ieris iplitm gelfands hymno mirabili praximdleremias quo ipli Angeb mo uentur a
Patre,qui elt lons,C7 origo,C7 primus omniu mo/ tor.Hinc DionyliusKjaudent
omnes mouete Patrc.ilb itacp Icremb Ifaia •t ^ Orpbc. I Aglaoi' 1 Empe. Parme.
Hnad. Lucte. Dicny. I! Arifloc. ( Albcr. , Prole. ^ Mefla. 5 Acado 1^ Diooy.%
it -I J r TONVS OCrAVVS. CLXXXIII bro per collum unicu canalon,quod in corpore
myfUco ccclelix typum Hiero, gerit Bcatf Virginis (ut docet Hieronymus,)
drtcedit ad duodenos prfci puos arriculos corporis.K inde ad plurcs, K magis
panicuiares/Non mi Dus cade uirtus reperie in capite Chrido collelebit illiun :
edatn ddic Ecddl Prophctis,K Apodolis rmiin recretarum inccUigenaam : A quo
loco hc/ brei rufoeperue Tuum (abatum^ diem fcpdmumucritp Saturno codcftt
fcilicet K fupramuadano dedicatumtEt i^c remifliones^K anni quieris, O iubilei
pa feptenarium Itmpliccm.aut quadratum: C^x omnia Deus operans (Udtur HlH’ il
ideft littera n hc eu nomine iaef}abili,8C quadri/ litttrotde quo fari nos
uetat myderii magm'tudo.Stelliferu corium Tubcil chocmah.qd (apicria illa
fuprema eil,qax eft Dei Elius plena ideiai K formis rerum omnium producendam
m,K produ(ftaram,(7cut coriom illud cil plenum fyderibus uim omnium in fe
cootitienst ut pauloante di/ ximus: In quo throno Filiusad dexteram Patris
fedens, 8C ipfe Deus no/ minatur * quod cil ipm fcmaphoras,K quadrilitte^ iimul
cu » iod, littera quidem ligniEcaateiplam diuinitatem iimplid(Iimam«Primam ue
ro mobile primo mouenri , 6C fonri omnium rerum rcfpondet»^ui omnia mouens
trahit ad fe omnia,ueluri centram omnes lineas drcunfercnrix iu | fe codudn
Centrum eft enim K drenius, C7 fphxra omnia compledlens, C7 complens, K omnes
lineas in fdpfum conducenstQ^uem attraiHnm do auderem aferibere Patri
rummo,niiT dus me doceret Filius dicens:Nemo nenit ad me^nili Pater meus
attrahat ipfum:Q^m uim attradiuam cum habeat Filius a Parre,idco dixittCum exaltatus
fiiero a terra omnia traha od mdpm:ln qua fuprema fede reiides Pater fummusdt
n’rttC quod nos interpretatam habemus/Ego fum.qui fum,f«i melius diccremr ‘ ad
fenfum litterx/Sim qui iIm:Vel fecundum aliam uiam nomen cius cil ,! folumodo
n*rnc quod itmpliddimu ede diuinitaris fooat.de quo ci&ri no licenVndc a
peritis cognominat K/ V]}. hain Io roch.id^ oculus no uidecquia nemo nouit
Patrem/ni(i FiUus / 8i cui uolucrit Filius reuelare. Solum igitur hoc
dicam/q> cum nominetur ille,qui eft,aut fum ,qui fum, IjcoJjjg*' Pater
luminum intelligiturta quoftede lacobo^ omne datum optimu,C7 | omne donum
perfnffaim emanat, per diuerfos tamen canales in omnia in feriora induens,ut
omnia ipfi coopcrentar,prxdar / quo omnia condud/ bilia in ipfum
conducantur.Kinc omnes orariones in ipfum dirigi debett ut ille docuit.qui
folus ipfum agnouir dicenstCum oraueriris didtetPater Boder: Et fiepius
repetens hortatus td, ut a Patre omnium bonorum lar/ cumdem Enem/ propter
CANTICVM gitorc petamus:Qd fua clemcnria dirigat nos in quem,S( ad quem
afpidcndum indituri Etmus* r rONVS PRIMVS. CLXXXV CANTICVM SECVNDVM/ qVOD NOVVM
DICITV.R/ IN Q^VO OMNIA IN CHRISTO MVLTIPLICI CONSONANTIA CORRE/ ' SPONDERE
DEMONSTRABIMVS DVLCIORIBVS MODVLIS/ Q^VAM ARTICVLI/ ET MEMBRA IN MVN/ DANO/ AVT
HVMANO CORPORE. PROOEMIVM. It Damd Iohan. I Paulus Idan VM
inplacril(pIocu,P.B.KrzpiasKp«itutncoa/ fpiaamus a Regio propheta in fuis
hymnis illud tu/ cundumCnc ita dicamus^ celeuma/Cantacc Domino canneum
nouum/perquirebam,ah aliqua noua (a homo/ cotinct cade oia in eunde
excellenciflimanoucollcdbi. C?p* XVII a ii Primu II. III. IIII. V. VI. VII.
VIIL IX. X. XI. XII. XIII. Dlgitiz^ by r i - V/ V CANTICI SECVNDI MESSI^H
deitas FLATIONIBVS COM/ . PR.OBATVR. CAPVT PRIMVM. ESSIAM CHIUSTVMVnifhiin
noftnun fiiiflc/SC cflc Daun aedum tcIbbus.K oraculis/fcd ferd(Tunis rationibus
probare pof/ fumostNam facilem omniu o6renluffl,8C abfcp diferepantu uidcnms ,
^ Deus benedidhis a le exiifu omnia habet a fcmetipro,ab alio autem nihil :
Ca«ra autem omnia ab iplo habent, ut (int.SC opercnmr: ideo dicebat magnus
Theo/ dorus.tcfte Proculo: Omnia orant.prxta pnV Theod.’ PttXlb 5 Dauid mum,K
aliquid haununt ab eo/qui eft a fr.C7 eft fbns,8i ongo omnitm; alioqui in ndiil
defluerent. Cum igitur cnncfla O
efle,C7 naturalem uim, C7drcus/ar ficut omnia continenf. Ida» / TONVS PR.IMVS.
cLxxxvir CHR.I/ STVS. Paulus il Idan BC rrcapitulatur in homiof.ita omnia
rccapitulanVK couniri in Deo mal/ to magis debuerunt per hominem: Per hominem
quippe illum, qui inter alios primum tenere debebar, C7 obtinet locum : qui
omnia traxit ad fe ipfum,ut ip(a omnia in Deum reducrret.Ncc contendant aliqui
dicentes/ iila unio non arguit diuinitatem in unito , fed coniuntflionem
tantum/ modotquia ipfa Veritas rumma,qualis iit idiurmodi unio, drclarat.dam
ak:R.ogo Pater ,ut iicutego K tu unum fumus.ita C7 iili unum fint in te. Q^lis autem (it eorum unio,alibi exprimit dicens:Ego
in Patre,86 Pater in me cft.Et iterumsEgo K Pater unum fumus. Quod BC Paulus
exerra ad monet uocetQui adhxrct (inquiQ Deo unus fpiritus effidtur cum eo.Si
omnes igitur unus fpiritus efhd podunt cum Deo, cur non erit unitus cu Iplb
ille/qui ex antonomaiia dicitur Me(liah,Qitiftus,K Vndus,diuini/ tate V}, qua
adeo plenus erat , ut dc plenitudine eius omnes aedpiamusr' Nec enim^ut
ulterius progrediar^ebebat omnigena creatura homo re/ parari per aliu,q per
quem fuerat inditurus: Sed omnia inllituta.C? effe/ cla funt per uerbum,quod
budu ed caro, igitur BC omnia per ipfum idem reparari dcbuerunc.Et
uthonorificenu(limo liberatori deberent redempti angeli, K homines,omniacp in
ipiis contenta.conueniens fuit, ut liberator cuiomnia mandparentur,omnium
enctexccllentidimustquod fieri neqr, nili per magis participatam
diuinitatem.Nec debebat reditutio,K repa/ ratio,quac maioris a:dimatur,q
ioditutio,fieri per infenorem,q per quem ihditutio ipfa rifcida fuerat: Sed hxc
& homo perizomate ex blio licus contexto cooperuifln; nuditatem fuam ,
uediuit cum cunicam pelliceam confeiflam quidem ex pelle ilbus Agni.de quo
dixit Baptida:Hccc Agnus Dd.ccccq tollit pec/ cata mundi. I£c q> de lefu
nodro redemptore loquatur feriptura illa, ma/ nifenum (d cx reuolurione
litterarum textus Hebraici illorum uerborumt Et uediuic cos:Et hoc (ecundum do
forte fignificectqa incongruus edet feriro dicendo forti for/ ris:Nam proprio
(ignificato gibor fortis didcur,'^¥ EI uero comuni ufu Deum ITgnificac.Nec
poterat efle Pacer hituri foculi (quod paradifus Pilatus Herodes Ifaias- I Idan
TONVS PR.IMVS. CLXXXVIII I a » BiCHR.1/ II 5TVS. if Icreni. w tt a Idem Taigon
Moln Bflutn dclidaram eft,ut lapientes Hebrei docent^ botno aliqiiis,ncc
introdu^r ad cum ,cam totus homo in protopUlle ab ipfo fixrit expulfus .Si
autem pater futuri faeculi intcliigatur pater 6L dator beatx uicx , quod idem
exi/ Ifamo, nullus poteft efle hic pater, aut anemz uitz,oi(? qui ca habet ex
Ic, uerus exKfcs beatitudinis dominus,qui cft folus Deus in Chrido dicente: Ego
uitam a:temam do onibus meis . leremias autem claro contuito hoc ^ idem
profpidens Eimiliari fermonc ipfum Deum humanandum alloqui/ tur dicenseQ^rc colonus.K
peregrinus luturus es in terra / 06 quali uia/ tor declinans ad manendum modo
quidem inlbbtof Et quia habitu inue/ nisfuit,ut homo fragilis, 06 palTionibus
fubie^s/ ideo feqoitur Prophe/ ta:Quare (utunis es uclut uir uagns,C7
fr>rris,qui non pot^ laluareT Vi/ fua enim fuittiq leprofus.OC uir
dotorum,06 obnoxius infirmitati nodrz« Sed hzc quomodocunep fe habeant , Deus
ipfe cd fub humanitatis pal/ lio:Vndc adhuc profequitur uatestT u autem in
nobis es Domine,0 no/ men tuum inuocatum ed fuper nos. Qi^ uerba folc clarius
exprimunt Mefliaeh diuinitacem/cum di^m (ic/q> peregrinus futurus erat io
nobis: C7 q? inter nos ed«,modo vj quodam iofi>lito:C7 q> nomen Dri
uocarrtur lupo nos,idcd fup hoffline,Mediaffl v}^ui peculiariter uoeatus ed Dei
nominc/ut alibi exprimit diccnstEccc dies ueniont diat Dominus/ 06 Iti/ fdtabo
Dauid germen iudum regnabit rex,^ intelliget:06 fridet iudi/ ctum/06 iuditiam
in terrikln diebus illis laluabitur Iuda:06 Ifrael habita/ bit conlidentrr:06
hoc cdnomcn.quo uocabunt ru Adonai/ueI E)o/ minus iudus noder:Quo nomine ^ut
omnes fapi^ Hebrei citra cotro/ uerltam aderuQ nullus poted nocari nili Deus^
Mediah diuinitare ple/ nusidc quo^ut omnes cSlenduQloquitur Propheta:Quod 06 T
argon ce/ lebctrima intcrpretariochaldaicaexprcnc habet lic dicens: Et fufdtabo
Dauid Mediam iudum.Qui Mediah accommodate ditdused Dauid,06 Filius Dauidx]oia
de lemine dus : C7 quia regnum uenim habuit, quod Dauiricum regnum uerba
przcedit: O quia Itint in Dauid multa facra/ menta nunc fubac«la/per qux Izpius
Mediarh perfonam iodua de ipTo loquitur fub propria pcrlbna, & nomine, ut
illud Dominos dixit ad me. Filios meus es tu, ego hodie genui ce/06 multa
huiufmodi.Sed coTcenda/ mus ad Mofem/a quo exordiri
debebamusiHiceniindudtBilham Dd rpiritu arrcpnim de fjituro Mediah, 06 de eius
diuinitare haec przldifide 0nan.»10n( de Mediah loqua^, daridime pacet ex
his,qtuc fequuncuriAit enim:Et £3ius hommis/C/ poe/ M vxxxn CANTICI SECVNDI.
IDEM Mola' lofUS Eli» pwil nitcb!t('Stc equidem retpTum oocabac Mefliah/ ut illudtQs«n
dicut ho/ ^CHR.i/ mmes cflic filium hominurSC pkntcpaliisia lodi.Scquicunlpre
dixit, flC STVS. non ficnlpTc loquutus eft.or no ftabitJ' Qgf.ut declaremus
aliquid de re/ conditis arcanis.producamus-Omnes prophetf in aliquo dcfccerut
prx/ ter Chriftum»]ui ideo dixit:Ccelum,K terra trafibiinc , uerba autem mea
non ptftertbunt.De&dt enim Mo(n,cum non introduxak populum in terram
promilitonis, ficut prodixerat* Defixit lonas cum Niniuioa/ quia non ftarim
poli quadraginta dies iiibmcrla dl duicas.ut ^icaueranDe/ tecit Elias cum
Achab, cui praedixerat multa mala dus tempore affii tu/ ra: fed Deus propter
ipfius Achab potoitendam diftulic illa mala u( iprorum omm'um uatidnia
reperiebantur aliquando conditiaoa/ a:0 uifi funt.O fccundu quid
fuctuntmcndacestChdfhis autem Deus, 6C homo nunq repertus fiiit.aut repedetur
mendaxtncc dus uerba muta/ buntur.aut deficiet* Et Bilhan loqueretur de iptb
Chriilo clara luce eo/ ic^tare polTumus tam cx addudfas uerbis,q cx eia/quo
fcquuncurtSubin/ fert cnim:Bmcdi(fh'onem acccpi!bcncdicam,5C non mucabortquia
no ui/ demr iniquitas io Iaoob,nec| fi-aus in lirachquis noilra traduiflio
habeat. Non ell idolum in lacob, aecp (imulachmm in IfracI * Veritatem autem
bttcrz peoOsquentes dare confpidmus/q* dc populo illo pleno iniquitate; rebellione,8(
fiaude non poterat uerifican (cncenda illa , q* in eo non efla iniquitas,8C
fiaus : fed tantummodo in Mciliah de illo populo naTdeurot in cuius ore non eil
inuentum mendadum, aut dolus: U qui iniquitatem non ficdnuc inquit Ifaiai *
Propter ipfum igitur non poterat Bilhan male/ dicae populum iIlu,8C
progenitores dus*Sequicur VacessDominus Deoa duscum co,K dangor,8C applauTus
regias in roiquia fiiic uerus Kcx re/ gum,K Dominus dominadum de (Hrpe regia
lehuda progenicus*Seqoi/ tunl^s deduxit eum de Acgypco,idcfl: de angudia,8C
crgadulo huma/ Bx calamttadsiEc edam ad beteram ex Aegypto rcuocauit cum
defiuiflo Haodr,uc habetur ex Euangelio fecudum Matthxum* SeqnitunPord/ cudo
dus / ficut 0^,quod dl animal omnium pocendilimiim in tradu/ A'one noilra uocacum
Rhinoceros cx ,quod narcm,K n';«e,quod cor/ nu fignificanqa cornu habet in nare
ditierens ab unicorm' t qui cornu fuu habet in fiontetSC uocatur gr^cc
monoceros,ide(l unicornis*Dil/ fert etiam fixodcatc.C/ corpore»]uia hic
equinum.ille autem bouinu cor/ pus habet:Vndc ab aliquibus didtur bos Acgypdus,
ut Sextus Pompe/ ius refert* Adualatur hoc animal elephand cum eo pugnans cornu
prius ad laxa limato , longicudine d fimilis crura habeas breuiora , colore bu/
xeos,corpore sl«quanr»l»iri gibbo.afpetfla horribilis/obore ingcdlfimot ICuss
Matdb Sex.?* TONVS PIUMVS. CLXXXIX [ Ideo MefCah omnibus prxaalens uiitute, 8C
robore oadeiK illi fortiflimo i Zadia ndiil clarius: tndudt enim Deum loquentc
fuper linei / K poil muka dfcentctn:Ec cifondam fuper domum Dauid,C7 fuper
habitatores [ leruialem fpirttum graria:,K precum:C7 afpident in mc,qucm
tranibxe/ runt. Nce|; enim poterat Deus tranlFigi, niH in aliquo corpore
aflumptot 1 Sed aliud corpus.qMeilixh.non legitur aflumpiitldncccoumimsenc, I
at ailiiraerct illo rctedbo.De Mcfliah igid^ loquitur,in quo habitans tnnf/
Loogi. fixus dl a R.omano milke : qui co uulncrato ilatim afpdms in eum me/
lion ocnlo exclamauit dicens : Vett PiKus Dd erat iile : Dequo omnia, qax
praRxdunt.fid rubfcquantur.citra dubium didta funcNunqua enim cadi Urge
diiluius c(l fpiritus grad( (afiO prccu.ficut tempore Mrfiiffat r quado fupra
multos orantes uifibili lpccir,K ignds linguis apparuinNec aliquis tralfixus
biit aliqaido,qai tanta celebritate O ab afianti pop ulo corporeis oculis alpiccretur/6d
omnibus retroadbs temporibus ab omni/ bus credentibus oculo mentis, O
contemplationis non fine lachrymis,& Actu o6rpicrrrnir:Dcquoplandhi magno
fade o a diuerfis fiimiliis fub/ intulicProphctaiEt mirum quippe cfl,qt a mille
SC quingentis annis dtra rem|iec in die parafeeues a popule) ^blicc/8d quotidie
in prinaris cubicu/ lis a deuotis deploretur mors nofhi tranifixi I E S V:Quod
de nullo alio Aggtns fabe puA annum aliquando Eadbuin fiiic. Aggeus quotp
Chrifii diutnitate 6C fi noa claris,faltem obfcuris uerbis profitetur, fi bene
ipfa interpretatur Hiiro. Hicronymus:Ait cnim:Adhuc modicu,8C ego/qui vj moui
codum/qui/ do auditacA uox meatmoui terram/quado me legem tradente, caligo O
surbo ceaebrofa,86 mons ardere uidebatunmoui mare rubru/quando uta tranfeund
populo prxbui: moui aridam Aegyptum cultu Dd uacuam per denas plagas: Si
folitudinem tegens populum in die per nubem, C7 io nodbe illudrans iguea
columna , mana pafcens eundem: moucbo adhuc cadum liigans folem, & inducens
tenebras in morte defiderati a populos 6C a me diletfti Filii : moucbo cetram
magno cerraanotu feindens durilTi/ ! mos lapidcs,rcferans,flC ter. ens
fcpulchra,ut reddant mortuos fuos : mo/ uebo mare inccrfeiflo dracoue.qui in eo
cu multis reptilibus capiebat gen tesnnouebo aridam, K eremum repleas cam
contempladuis. Si folitariis airis:£C mouebo omnes gentes ad fufdpicndam
Icgem/K Dd culcum:qul (cdummodo fufccptus fuerat ab Hebraica &mi1ia , K
pauds adurnddis: Vnde fcquimr : Et ueniet dcfideracus cundbis gendbus : pro
quibus-pn/ \ muslcgiflator MoCs non fuHccerat • Et implebo domum i(lam,rciiicet
nouam ecdefiam / Si colledtionem populorum gloria.Ec erit magna gto/ tta domus
ilbus nouKlimx/plufq ptimx : Prima enim fiiit fynagoga: K nouilfima
ecdcfiaxjuamuis iudd neCdo quid cbfiogant de duabus TONVS PRIMVS. CC nri I qui
uocauit nos de mundo,ut 6rudfaim af{CTainus.T une loquutus es in uifione fandbs
tuis.SC dixinitPofui adiutonum in potente, SC exalcaui cledhim dc plebe mea:
inucni Oauid fetuum meum. Induatur hic Pacer loquens non de Dauid Hlio lefle,
fed de proprio Filio Chriifo: qui Dauid pb^fc^ inbds
di(fhise(l.Oleo(imdlomeo,idcft diuinitate, unxi eum prx omnibus parridpibus
dustManus enim mea auxiliabitur d,0 bra/ chium meum con(ortabic:Ideo dixit
Filius: Pater meus non relinquit me folum,fed mecum eil. Nihil prohdet inimicus
in eo, O filius iniquitatis non apponet nocere ei t iuxea illud edidhim a
iiIio:Venir enim Princeps mundi huius.SC in me non habet quicq.Et conddam a
&cie ipfius inimi/ cos dus: K odientes eum in fugam conuertam: ut in alio
Plalmo didtur: Ponam inimicos tuos fcabcllum pedum tuorum/Et uericas mea,K
mifey ncordia mea cu ipfo:unde idem ipfe ciFe(flus cfl ueritas, K mifcncordix,
gracixep plcnus,adeo,ut de plenitudine dus omnes aedpiamus. Et in no/ mine meo
exalcabttur cornu dus: Nam Pater cum glorificare curauic.Ec ponam in
mari/uideliatexcxlfo,0 fupramundano manu dus,C7 influ/ minibus dextera dus:de
quibus fupra difleruimus.Scd uide-imus/q clare fubinferat:Iprc inuocabit
me,Pater meus es tu,Ccns meus / C7 fufccptor lalucis mextideo uocabat Deum
Patrem:Quod arcanum non intcliigm/ res obtenebrari iudd uoluerunc ipfum
lapidarc.Et ego primogenitum po nam illum in mulris fratribus: ex quo f inquit
Paulus^ omnis paternitas in coelo/SC in terra nominacur/Excxlfum prx regibus
cerrx:unde rex re/ gum uifus.K prxdicacuseft a lohanne.ln xtemum feruabo illi
mifcricor diam mca,C7' tdUmonium meum fidele ip(i:ldeo filius aic:Hic calix no/
ui,fiC xterni telfamcnd e(f in meo fanguine. Et ponam in fxculum fxeuh' femen
dus:quo regenerauit nos in fpem uiuam fecundu fpiricu. Et thro/ nus dus,(icut
dies cocihQuod dc filio lefTe uerificari non poteft, cum de/ fecerit thronus
rius.Et paulo inferius didhim corroborat diccs:Semel iu/ raui in fanrflo
meo,ide(f in Chriffo (aniffo, uel in mdpfo Archetypo fan/ dfo/fi Dauid
mentiar,cum mentiri non poflit,neq) Pater dans/neep Filius fufdpiens. Semen
dus/fpirituale uidelj.in xternum manebit. Et thronus dus ficut fol femper eodem
modo perfeuerans in confpcifhi mco:C7 ficut luna perfedla in aucmum:Q!}orum neutrum
in hlio lefle habuit locum: quia nec ficut fol cade continua lucc,C? gloria
fpimduit thronus dustnec ^'t ficut luna perfctffa in xterau:Nam O fi plenus
fiierit in ipfo Dauid, fiC SaIomone,f?cut luna perfc(ffa,dimlnutus hut rame in
Roboam,8C ex/ tiiKfhis penitus in Icconia, abdudlo ipfo, O populo ia
captiuitatem Ba/ bylonicam.Et tefUs in codo hdclis:Nec enim reperitur alius
tcftis in corio (fi redfc fentit lohiuies ) nifi Pacer, Verbum,C7 Spiritus
fandhis: qui tres uou (uobHinc alibi dixit magno myffetio,8C confonantia cu
Pfalmogra/ CANTICI SECVNDL pho:Et al E S V Chrifto,qui eft tcftis
Edclis,primogenitus morraoram* Profequitur psflca Propheta domcdicam querelam
cum Patre/q> permi/ ferit Filium tot,C7 tam indigna patt dicensTu uero
derebquilh .abomi/ natus esfii excanduifli in Chnlium tuu: Ideo omnibus
audientibus cla/ mauit in cruce ad Patrem Deum diccnsiDeus Deus meus/ ut quid
dere/ Kquidi me,tanq abominabilequoddam, 8Cinimicu,inuifum,pacu(Tum, CC
humiliatum. Fregilh' foedus ferui tui , ideft humanx naturx, cum qua unicus
erat foedere perpetuo,8C uifus fiiic eam relinquere in monem.Pco/ phanalli ad
terram diadema ,uel coronam lantflam / qua eum coronaue/ ras/C7 conftitucras
fuper opera manuum tuarum. Di(lipalb',uel ammo/ niili omnes fepes, fiuc muniriones
eius. Angelorum uidelicct caflodiam, ut nec legio eonim,nec Angdus.nec homo
hierit ei in adiutorium:fed fo/ Ius calcauerit torcular cruds . Pofuifti
munitiones eius formidinem , ucl coo6:a£h‘onem;quia K ipii Angeli pads amare
ileban^ Sic profequitur ufep a i calcem hymni de progreflu &Ao drea hunc
Deum hominem in pallionc fua.quam fulbnuit in humana natura pro toto genere
humano. Baruch etiam Cquauis in hebreo canone non habeaturquia tamen c(l in
Dulgata cradu(flionc,8C communi ufu eccidiz ^ q clare de diuinitate no/ uiflimi
Irgidatoris.qui c(l Me(Iiah/loquacur,audiamus:Hic finquit^ eft Deus nollcr , V
non exdmabicur alius ad illum : Hic adinuenic omnem uiam difdplinx:C7 tradidit
eam lahacob puero fuo, tC llhiel dilciflo liio dans legero, tC prxcepta,ac^
ordinans (acrifida ; Pod hxc in terris uifus eiV,K cum hominibus conuerfatus
eft foiftus caro , K aperto ore docens, qux in Iege,8C prophetis atnigmarice
ante tradideraRadeo,uc difdpuli di cercnEcce palam loqueris,S( prouerbium
nullum dids. Ex multis autem oraculis, qux poddnus adducere hxc pauca fuffidant
, quibus non cre/ dentes nec aliis credent.
Qyomodolicdricas/KoerbuminiproChriflo. Cap. III* Vamuis modus/ quo Deitaserat,
K eft in Redemptore no/ ftro/ilt diftidb's,C7 pene impoftibilis explicatu, imo
nec in/ telle(ftu perceptibilis, cum dicat Damafeenus, q; incarnatio uerbi foic
ignota etiam fummo feraphino nedum quantum ad tempus, (ird S^ quantum ad
modum,tamc pro quanto nobis fori per/ miferit Dcus,explicare conabimur/quomodo
ddcas/8£ uerbum iit in hoc homine redepeore. Aliquid patris femper reperitur in
Elio per femen, quo generarar:Hinc Ariftotries in Ethtds coocludit/q> pater
magis diligit E/ Uum , q ceonuerfotquia fentit in iplb Elio abquid de fuo t
unde in multis appara no tm patemus fpus.fed loquela,uox,mores,rpedes,lineamcnca
adei,ilatura corporis/S^ huiuEnodi. Sed Deus/quauis iit omniu pares p analogiam
quadam/ pafodbori ratione eft pata hoministqui ipEus gerit CHRI/ta STVS. Batocb
I I 0 b r (> . ii §'il( AriftoTj TONVS PR.IMVS. cxa inuginnn, q altarum
cteaturaru,qua; uncumodo aus ucftigio gaadnc. Sentit igitur,C7 eexidacthomo
aliquid diuinitatis excellentius , ^ OEtera crcataxjuia ipitiis peculiare genus
fumusmt inquit fapies AratustHt ante eum Pythagoras ainDiuinum genus hominibus
ineil : Cum quibus am/ bigens ille Icmipythagorcus inquiet Natus homo cfttliue
hunc diuino Ce/ mine (edt ille opilex rerum/Multo uidcanc opera trafe^enda Ii/
mites naturx humanx,quz a fuppofico neccflario ucniunt»]uia actiones
fuppodcoae.auc fingnlanum funt.Eft criam per iofertionem dicente laco/ s
bo:Surdpiteiniicumucrbu.Acc5modataquippetrannac}ocllu]uiainibi Jacobul i dux
naturx unic( iimul glutino quodam natutali,auc diuino, ac fupema turali fruCtum
producunt magis fecundu naturam in&rtt lurculi.q fufei/ picncts crund. Sed
ipfe Ohriitus dixit fe efle unicum nobircum oondnua/ donc quada dicestEgo fum
ukis,ac uos palmitestHc ac dus natura alium/ pta continuadone quadam meliori
nota unita c(l cu uite diuimtatis9 exempla poi^caddud ilfaus unionis diuinicads
cu dia natura hu mana airumpta,rcd hxc ad prxfens fuffidant» In uerbo diuino
codncbancur omnia» Cap. IUI* Mnia prxextitide in ucrbo,antcq io proprias formas
expli/ carentur, lohannes huius myftedi fummarius, €7 compen/ diofus defcnpcor
aperto fermone cedatur dicens : Quod Ea/ Cturn ed,in ipfo.uidclicrt uerbo/uica
erat: Quod non ex Ic/ CHRI/ STV& Iohaa* Aoetiu gis tantumodo admone ( ut
blalphemat impius Arabs ^ canq loquens, K fabulator dcprompiic.fed ea
procuIit,qux tanq Aquila ultra humanos limites peruolitaos uidit. Qgod (inquiQ
audiuimus,C7 uidimus,C7 con/ trcClauimusde uerbo uicx.hoc annundamus uobis. Et
iterum: Vidimus gloriam dus,gloriam quad unigeniti a Pacre.Ideo merito ipfum
fequfitur fhipcntes fapienddimi non tth chddianorum.fed edam externorum non
paud. Aemilius iplTus lohannis dogmata, quando de rerum emanadooe Actnilb
dirputac,ad unguem prorcquitunconatun^ cum cum Heraclid carmini/
buscocordare-Proculusin Parmenidem lohanisdoCtrinaadconcncraf, ut nullus eam
pludbus/aut fordoribus ronibus .pbet. Alpharabins quo^ in libro de endbus
mutatis ponderat ncflri Iohanis diuinidimalapienda: que Iohane Chridianu
appellat. Nec dididet Platonicoj: dogma de ideis Proculi Alphan Platoii) TONVS
PRIMVS. cxeii r f i 3ap.he3u materix difpolitg donantur.Q^od non pacipientes Pcripatcdd.maxime
oouidores.ingenti cotrouerfla diTputat dc incrodu(5h‘onc,auc incohatioae
£>rmaru. Sed fi antiquiores recenfere uoluerimus.hi mulngcni Tuanqua/ Anero.
uis Aucrois dicat eos tripartitos: Anaxagorei enim nihil opinabantur de Anaxa
primo materia,podea formx iplam determinantes ab eo/ ^^***»"« dem
fontedalicct diuino uerbo emanarunt* Accedit ad hos Cinefius ilk . Cyrenenfis
philofophus illudris : qui in hunc modum philofophatur di/ " censtEnda
prima fimplicia runodefeendens utro natura ab cis multipli/ „ ' d radonc
uariaoir : Sed ens primum fimpliciflimum cd : a quo media. CANTICI SECVNDI. 8t
ulnma proaeniunt : Illud autc (ImplidlTimu Deus eft p fuum ucrbutn omnia
c6a'ncns.Proculus uero Dyatocus in fuisThcorcmatibus theologi sans,9C
philorophans pbac,^ (icut omnis numerus ab unitacc,iu omnis muldtudo ab uno
procedit, in quo corinebatur uircuce.Iprum autem unu in oifaus eft aiflutqa in
ternario funt tres unitaces,in qtemario quatuor,8C iic de rcliquis,ut copiofius
traiflat Rabi SamueI in cometottis libri,cui d tulus rft de formatione re^ Sic
O illud fuprcmu unum e(I adhi in oibus oia fullmtas,ut ex Dionyiio hemus in fuo
de diuinis nmbustubi aitiMo/ nas het omne ia fc numc^ unice,8C omnis quidc
numerus complicatus in monade efhqtu ucro a monade progreditur,cantu
dircemitur,K mubpii catunQuod de numcro,C7 unitate ^mali,atep cflnitiali
intclligendu eil» Et ut antiquiores repetamus: qui Bucnf oia pfuifle in uerbo
diuino,anteq in proprias formas explicaretur ,audiamus,qd Hermes cu T atio
filio co/ donecur:0 fili /inquit/ arcanu c(I fapictiat uerbum faneffum fandb
folius Dni omniu ,quod efEiri fupra homine eihquia ab ipfo homo , omnia, ec in
ipfo omnia>Placo in Epimonide.cu de diuino^ cofordo,8C a:qua di/ gnitate
diirereret,ainHt nos honores reddamus.no alii menfem.aUi aonu, alii nulla forte
dellinantes,nullucptcpus excludamus:fcd totu ei tribuat: in quo fuum curriculum
peurrere mundu facinQ^od ordinauit uerbum omniu diuinillimu:Nihii apnuscu
eo,quod noilcr Iohanes didt/Omnia per ipfum uerbum fadla funt : 8C cu eo, quod
canit ProphetatVerbo Do/ mini codi firmad funt» Ibidem omnia funt
numero/pondere/K mmfura. Cap. V* jj—-^T(Tcut omnia funt ab Opifice difpofita
numero,pondere,8C I Swra modo prxexifiebac in uerbo illo rancfliduno: I tggBfl
Numero quide,quianumerofitas reru uniuafitatc exquirk W ^»^fuoy exemplarii) in
Archetypo, ut fupra lanus dificruimus. Proca, ^ Plato I lohan. Daoid • f ii
& d 4 t i ■ ■ ‘AfJ Proco, I, f 4 l» tamc multitudine ibi funr,uc nunq ab
unitate promptuarii difcedant, Qgod SC Proculus in fuis theoremadbus thcologids
docenOmne/inquic/ quod unu parttdpat.unu e(l,K non unum.SicSCdiuinot pfonx
Cutdo/ cemur a n^ris Theologis^ fiint unu in radice efimdx, qua parddpantt SC
tres fdpfis diiliniflauCrcatnrx aure oes funt unu in fonte,a quo fluunt ^ ^ut
fapiendllime dicebat Parmenides Eilfd ab Anifotcle de errore calnm/ Parme,^
niatus^ in particulanbus ucro formis diftindbence^t tame uniendf cu illo uno,
ad cuius unionem Academia f Plodnus maxime^ tanta celebritate nos
fuadcnc.Numrro(a ergo mafla (Icllarum efl in Deo,C7 io uerbo.quo cadi firmad
funnfic O numerola muldtudo animalinm, arborum, lapi/ dum,8C omnium,qux creata
funt,Ncdum eft ibi numerus fpedcrum,fed eda fingularium fuppo(ito9t,dicente
ipfo uabo ad pardculares homines: CHRl Nomina ueftra (cripta funt in ccdis.l^
qd maius eft,et eo^,qux fupflua uidene Acade, Plod. STYS i TONVS PRIMV5. CXOII
^R.T/ uiJcn^to nobfs.nuroeras reppertf in eo/dicote eodc UfrboK:apiUi capidi
!CTyS. Dcftri oes numerari fun^Pondus quocp,» mmfura omniu: K quo omnia Ibtas
ponderant ,8C roenfurantur in co praxffc ddx «de quo inquit Haias;Quis menfus
cft pugillo aquas,8C coelos palmo ponderauicf'Quis appendit ai/ bus digitis
mole tcrrx.SC librauitp^cre motes/K colles in aanrar Deus l ^ip|x,qui in
forritudine ucnict,abrachiu rius dominabitur, Omercea eius cu eo.De uerbo quide
incarnando loquif Prophetajquo Deus Pater ; Pmiku omnia fixit.omnia fuis nexuit
ordinibus.iuxta illud Pauli , qui cu de filio 1 loqucretur,ait:Quem conftituit
haeredem uniuerforumiper quem fedt & i laecalatQui cu fit fplendor Patris.K
figura fubftanrif eiua^rtansomoa Aogn*
a«bouirturisfuf.QuodAnguftinusinGcncfimcxprim&ait;Nihilcrca I tum fiiit,oec
ante tempora produdlum/quod non in Dd uerbo Patri co/ I f aeterno coaeterna
uita uiuercr.Ideo fciiptura priufg infinuaret nnSr,, i creaturam ex ordine,qoo
condita funt,rerpidc ad Dd uerbum prius pro/ , poocns;Et dixit Dens/Fiat K
fiufhim eft. Non enim inumit caufam ali/ ' -
q>unirdaeaodx/nifiquiainucrboDeidepi(flamiamrcppcritcamper ^ oerbum/aut
iuflum in propriam fijrmam conducens,K explicanvfccun/ dum quod in diiSo uerbo
didinifla erant, O enumerata rarionibus fuisr I Pytfaa» Hinc Pythagord numeros
abftradh» ponebant in Deoiquos uocabanc i, ideam rerum fadendaru fut ftarim
diccmusjquas immutari in res Phy/ . ! 5 ■ ^ ficas opinabantur.Sed K Plato
aliquatulu eoji diifbim corriges doceb» ideas illas parridpari rebus
phyfids/non aut iplas mutari cum perpetux f, mutari non poffint,nifi per
mutationem intelligant earum com/ 5 V municarionemcu rebus, qux ad
earam&bricanturimagines/dCearun/ , dem uiitutem furdpiunt:adeo,ut nihil fit
quod ab aliqua illarum non de/ , pendeaoEt hxc eftCut opinor;)elcgantillima
rado,cur non pollit tranfee/ di denarius numerusujuia vidcl j numerorum idea no
ultra extenditur ut ^ Mnbi Abraha in libro de formarione codanter afldierans
didnDecc,8C non no oem.deoemfiC no tmdccinioln hoceiieclciuuio/tdn^ in omniu
mnifura/SC ^ pondere omnia induduntur/C? ab eodc emanattQgx tn omnia prius co!
locata funt in domo diuinx lapicdx/K depida in xtemo uerbo,qd’eft d ^ tnun
diuinx fphxrx ubi^ exidensujuia omnia c6rinet,8( in ota fc exten/ ditt ut
polchemme docet diuus Dionyfius infiiodediuinis nominibust ^ Eft CuxiniO
centrum fphxrx uniucrfi oes lineas continens, K prindpiu
fc9^^'>cftC/iprumc(le,8Coia,qoxquomodoIibeclaot.Eteftomn« ^ jli
infrium,omnis finis,omnis utta,immortah'tas omnis,omnis fapienria, ob
ordo,numerus,K harmoma omnis.omnis uirtus,K omnis cuftodia,firm j ^ tas
omnit,omnis diftnburio,omnis intelfigenria, omnis ratio, omnis fen/ ( Ol
(bs,omnis ftatus.omnis motus,omnis uaio,tempctamaum omne,omnis fS
tn»'cfru,oninis coodncnda,difcretio ffnnis,omnis di^ao^Ot alia qupy CANTICI
SECVNDL (qufokp futu^b ipfo exculpuntur, Hcut erant in ipfo uno/ a qoo oflidic
numcrus,C7 harmonia mundani huius initrumeari ^cedic,uclud ab uni/ catc/ran^ a
fonte omnium numero^, 66 propordonum omnis numerus, 8C harmonia uocalis en
lanattut Nicomachus, C7 Boetius diiliifc pertradbit» Et hoc unum omnium
principium e(f illud , de quo diuus dodlor MoCrs aic:In pnodpio iddl in
(apienna/uel urrbo creauit Deus codum.K terra. Qjjod clarius explicat Paulus
dicens : Ipfc cft primogcnicusomniscrea/ urx,in quo condita funt uniueria. ,
Cognitioescxcplarcsinmereaitiiidisidcf dicunc',86 lut. Cap.VI* Vplices ec
regulas in mete, flC uabo diuino a (apictib’ qplu nmis dididmus: Qua 9: altera;
funt rerum haeda^ a fdpfot SC funt proprie ideae 6i6tz «»>' r»vuAo* qd
fpedc.lormxp ii/ gniiicacrAIccrf autem exemplaria funt.adquo^c metas ope/ ra
noftra deducenda funt.qux K ipfa ideae dicuntur per analogiam quan dam.Sunt
ergo ideae formx,fpedes,exemplariac^ rerum ztema in mente diuina femper
exiflcntia.K anteq res fierent/ut ab ds taq a propriis iigil/ lis unumquodif
fubictftu imprimeretunEt nunc in fua exidmda perfeuc/ rannuc fpedes ipfx
rcmpcr|C^cruentur,C7 xtern; iinraiec corrumpantur tranfmutcnf ad comip«onem,auc
cranfmucadonem indiuidui. Et per analogiam quadam etiam oogitadooes reru a
nobis per artem ^denda^e idex dicutur/ 8C exemplaria:uc longo progrcBu
diTceptat AiuguiHans fu/ per Iohanne.Sed quia non funt exemplaria fpede^e^ac
rerum edendaliu/ non funt proprie idef,fed analogice cicontur,pcr quas illas
diuinascoic/ £tare po(Iumus:Q^t ut PJath docet^ ia paterno itelleifhi una,8C
(implex idcaen/uirtute,8Ccau(alitate uniuer^'s/C7 in feipla uirrate przhabcns fcrmas
omnes cxcellcnnori quodam modo.HfC autem procedens relucet nuldpUcata in eo,qm'
oia habet a PatretEt ultra diffunditur aliquo mo/ do diuila in diuerlu lods,aut
manlToaibus archet) pi . Deuenit poBea ad motores orbium,8C alias
intdligendas.quibus intdiora difponcnda com/, milit/prfbcs eis quali
l«nentrm:C7prxdpiens,ucexequan^,0' conducat fecundum libi datam inlufione . Ip6
autem explicant per ccelos tanqpcr ■oHrum^diucrlis irradiat6ibus,8(
afpciflibusoppommis/trigonit/xa/, gonis,C7 tettagonis,nunc accrdendo,nuoc
recedendo : Et tandem infiin/ duntur formx fecundu fubkdlo^ difpolidoncm.quas
(emper appctdt,ot w&nncntur/O' pcrfidantur : licut fcemina appedt uirum, ut
ab eo fufa/ piatfirtum,0' geninvamtud ut duslexu gaudeat. Illa autem omnia di/
Iponucur uirtute luminis caulx pnmxs]uod a prindpio tuUum fiiit illa/ ftrare,C?
fixcundareomnia,tanq (dnea/forma,9C uita omniuni.Hinc di/- xtt IohannessEc uita
erat IuxhominumtQt}ia lux illa fuprema cft iprotu, K omnium m*ta:Qgx uita,S(
lux induatur in materiam per caufas freu/. 1.
f Niean^ Bociiia Mofa Pauloi I ■.r\ i. I ( Ango, l I Plato ! I I .TONVS PRIMVS.
cxaiii I I ^ Augu. -DEVS j. . Augu. I Ariflo. t Procu. l Porph. A t Zeno i I
Mcrcu« I k • t t t } Iohaa. i a i g Htbrri i! 'v t» i t Apoca. Tbobi. das,8C
codica iannuncnta^ficut forma excogitata in mente artifids indu/ atur in
fubiefhim |xt inftrumenta artifidalia.Snnt etiam rrgulx.Si exe ploria in Verbo
diuino/quibus(inquit Auguflinu.>.^ coformes uiune de/ bemus; Quas
demonftransfummus opifex MofidixiKlnfoice,K 6c \€/ eundum exemplar / quod tibi
in monte monib-anim tft . Nec tantum de tabernaculo I^neo condruendo loquitur ,
fed de tabernaculo / K templo uiuo Dei uiui componcndo,quod fumus nos : quorum
uniufcuiuftp illud cum (bis (acris ibi peraifbs typum gercbanut fuo loco
ladus/Dco fauete/ refcrabimusiQsas regulas eoam Angeli (inquit idem Augudinus^
con/ (iilunt in agendis/tanq uitx SC ueritans fontem. Qgi has ideas admiferint
Cap. VII. to mCfl (apientum in eandem fentendam H UM autoritatis
pradlet.quantxtp ueritatis illam ede de/ n Bre Aridoteles,Proculus,
Porphyrius,8C alii fapic tesrqui urriMtem rei probant multoties ex fapientum
com/ muni confenfu.In negotio itaepidearu non folum Catholid/ancOindia/ ni
omnes conueniunc,fed externi lapientes tot/X tanti uiri, ut omnis fu/ Ipitio
merito rolli podit/q> nodri magis lege,q ueritateeas affirment.Ze/ no
anoquus Philofophus Deum praedicat nararp prinapem.Kdifpofito/ remtque
logon/idcd uerbum nominat/quod / td intelligentia fuiipiius.Qf rerum
focicndarum,K cofequenter idea:Quod accepifl opinor ex offici/ na
Mercurii:quiinPymadroait:MensDcusutriul(j fexus foecunditate
plcniflimus/uita/8£. lux uerbo fuo mentem alteram opificem peperit : Qui quidem
Deus ignis / atrmcs in ratione rpcdrica,ut dide Plutarchus in de Pladnsphibrophorum.Et
an/ Plutar. s ce hos docet TimoeusLocrus ideam ingcnicam,ad extra ucro
exemplar, Tim.lo« adiuuantemtp caulam / uel lormam omnium,qux tranlmutantur:
Cum quibus Epicharmus Sphg’anis,8C mulri alii antiqui coueniunt.Nouitio/ Epidu»
res autem Platonid,IambIicus, Porphyrius,Plotinu8, Hamias, Nume/ 5phar«^
nius,Proeulus,C7 dus praeceptor Syrianus hanc dexffi-inam ampliarunt: lambli.
Quorum ultimus adeo in Apologetico pro Platone (c diffiindit , ut uolu/ Porptu
men ampliffimum xdiderit . AIdnous edam magidri dogma explicans Plodo* in
libro/ cui dtulus eft dc dodlrina Platonis/ 6C in Epitomis inquinPIato/ Hetnii.
ni placuit ideas ciTe / non quidem ardficum proprie, ut fcuti/K lyTxmee^ Nume«
eorum, qux fune praeter naturam/ ut &bris, & biUsenecp iingularium, ut
Pmcu. Socratis, aut Platonisenet^ minuddimaru rerum,ut pulueris,ucl feftuex:
5yri>* fcd funt endum perfectorum ,8C nodones immucabiles/fcmpertp maneo/
/Vlc^« tes: menfurx quxdam immateriales exidentes/ eo q> mundus non iit a
cafu/red (ummo ordine ad indar eorum exemplarium/qup erant in Arri/ fice
labricataeQt» idep in opiiicc una ed,K uniuerfalis caula, uirtuteoia habcns/8C
ptfhabcs/ fed muldplicacaper rerpeChim ad ideataequia mui/ to^ cd;Vndc origine
ed una,multx aut ex determinatis ab ea:Qux opi/ nio luldta tot rapicndbus,8C
diuinis oraculis,maiori adotione digna iudi catur,q
AridotclishaerelTs,ui.lirrilTo:quisodurcadAlexaoder,8C Aurrois ArAo» oonaarium
ioifcrint. Et pulchrum ed Cd bene perpendatur Aridoteles^ Alexi, ipfc 8C n
uerbis, ncfdo quo fpiritu , diferepare uideatur , tn re tamen non Auctotf aliud
(oidc: Concedit enim potendam aCbuam, 8C artem praxde in ard/ licc,anccq ad
fuum opus dcueniat.Nec minor rado ed in artifice munda/ nx &bricx,quem cum
non cognouerint , BC quando,8C cur, X quomodo mundanam hanc domum
fabricaucric,&bricam ipfam, C? modum, ordinem negat alicubi»]up alibi
uentate coaCtus coniitetur.Nrgauic fer/ dran idcas,8C mundi fabricam / dum
in&a terminos phyiicos contentus prodtetur,8C docet: Aderit enim in eo
aaClatu de mundo, qui eide aferi/ TONVS PRIMVS, CXCV bjhir,hanc machinam a
fummo ardficc &brc(aiflaffl:C7 in fiiprrion pbi/ lorophia a phyfids legibus
abfoiutus/ (acis bene thcologizans dide , ^ (i/ cut tncelligcntia nodra caufamr
a rebus,C7 obirdfas cognitis, ica Tdemia^ Ecce q dare profitetur in fapicda
dioina e(& ardfidu, quo omnia formarentur ,8C moderarentur: Et illud cd
exemplar, 8C idea rerum facit ndarum» Qyi ideas rcfpucrinc,CC quibus
rationibus. Cap. VIIL R;dpiius inter eos, qui ideas abiecemnC,Aridoteles ed cum
fuis Peripacerids : SC hic uir quidem grauidimx auchoritatis apud eos,'qui
(cnlibilem tantummodo fnjuuntur dotdrina, SC inferiorem philofopbiamtqui nec
pe,nec iudc,fcd ingrati difdpuli more magidrum irridendo aic Valeant idex
Platonis t quia ni/ hil (unt,ant mondra funnfuperduum,ridiculum,inconucnicns,8C
falfum exidimatis ipfiun ideas admittere. Superfluum quippe exidimabatxum
fuffidat primo ageri obiedhun fuum,quod cd dus effimia,pcr quam oia operatur:8C
m qua oontioet omnia.R.idicuIum quidem,quia non indiget Deus (anulachro,aot
paradigmate,p quod aliud cognof^, licut indiga 16 iii CANTICI SECVNDl homo
fpede {oilibili,aiuinicUigil>iU.Incooueniciis quo(|,8C abrurdutli eis
uidebatur, q> « formis lUis lonpitcmis generentur corrupribilia, fune eile in fobftada illa (implidflima ab
omm' imper&dbone aliena. Ab/ 'furde edam dicuntur conferre ad numerum.cu
zquiuoca exilf anc diuer/ Gc radonis a rebus numerans. Falfum inliiper
opinabantur per illa exem plaria res produdtas aiSmilari opifid ; ut idearu
fautores aiierere uidcn/ tur,cum res produdtp non aHimilentur pdmo^nifi per
attributajquorum radones mulra infbiod nota , K per analogiam quandam
reperiunur in produdbstHinc uacillant,edam qui Cbriltiani funt nomine, afleclx
aute cacodxmoms, rxiilimantcs eironeum , &L ridiculum, quod non dl ima/
ginatus ipforum Aridoteles folerd(fimuscaufarum,6Creru perforutaton id
maxime.cum foent Platonis auditor uiginn 6Cunoanno: Vndemi/ rum eft,q> R
aliquid boni de iftis ideis ab co percepilin non approbaikt, 86 feriptur;
cdmiiid^Et ulterius progredientes Icue iudicant,aflmu eda in dodfrina
Qirilbana, quod nulla authoritate feripturx faax fulciatur: O id ponflime cum
de Deo/ dc cognidone nodra / decp rerum xtcmitate abfqi ideis omnia,qux dicutuf
ibiaaii polk exidimenNa cognido nolira (ut aiunr^ ruihdennilima ed per genus in
uniuerlali/ 86 per differendam propriam in parnculari,dumt^o ipfa
cogoorcatunQsx rpedem,86 for/ tnam propriam Ipedficam decernin qux non ed
exemplar in alio, fed ut cd adfo exidens in compoiito etf ipliim informas.Nec
Deus uidcmr illis f^uris indigere/tanq i^illo imprimente/quia uirtutc fua omnia
agere po t(d,C7 agit abfcp indrumentotSi tame iolfrumentum aliquod concune/ rc
iuba,iilud elf extra ipfum,86 non in ipfo,ut de idds did^.Nec pofliint
(inquiunt^ exemplaria illa caularc generanuu, 86 corrupriuuni motum; quia non
lunt in fubiciffo/ncuc uirtus in feminctNec per contadum mo/ uent,dcut uirtus
fyderum paungens ufep ad qualitates elementarestquia ipfa penitus feparata
dicuntur.H^ funt ponilima monumeata,86 robo/ ra eorum/qui negant ideas. Errores
funt , C7 non radones , qux contra eas foctre ui/ dentur. Caput IX. R.ga
idearum hodes an nobis pugnandum fit,necne,dubia cd mens : quia non funt
exponenda fanda canibus:neNe tamen ledores penitus ieiunos diroitumus/aliquid
uef Icuitcr pcrcurremus,ca tamc lege, qua Orpheus dc arcanis diuinis decan tare
folitus ed/hac in primis dc more protedadonc prxmiila. 1 Orphe. I i TONVS
PR.IMVS. CXCVI Idan Panlas Arido» ^ Tixmi. ^ Stmpli. Fnnd» otfhemf Je'jtin*^ .
Vos/qiri uinuton coliris,uo8 ad mea tantum Didia aures adhibete^anirnofe^
incendite ucftroit Contra qui Cuidlas leges concemnitis,b'nc uos Eriugice
procul o miferi/procul ire profiuii» Vos inq/qui dioina conctmniris/ oracula
fpemitis, leges abiictris , ut ilk malcdidhis Arabsuuc uouri uulris rationibus
Deam/8C flia arcana/ quae propriis uiribus inueftigari no pofliint / fed
tantumodo ab oraculis addi/ fccnda : unde Orpheus btetur Deum cognitum foli
Abrahac Ccui foli/K bunilix fux aedita funt doquia Dei^ fubinferens de Deo
ipfo» Nemo illum/niil chaldeo de ianguine quidam Progenitus uidittque caelorum
aurea f^es/ SubLmiTcp tenetteuius fc dextera rendit Oceani ad finestquem de
radidbus imis Concu(Ii(| tremunt montcs,nec pondere quis Immcnfo iit &rrc
queunttqui culmina cali Aaollcns,tcrris nunq tamen ille fitabfens; Ipfe eft
prindpium,medium,qui 6C exitus idem» Fatetur igitur Deum ede prindpium,8C iinem
omnium, K medium,quo fiunt omnia,iuxta illud Pauh: A quo omnia.inquo omnia,per
quemom/ nia.Quod arcanum explicatum Olit Abrahfchddeo,8( poderis fuisCqui i,
Hebrd didU funt a tranlitu tt feripturx comendatum in libro de For/ hflrriA
mationctqui ipfi Abrahx inferibitur» Vnde 86 Aridotcles, cum de ipiiua Dd
cognidonc in prima philofophiadi(ldcrer,patrcsChaldeosuencra/^ tur cedens
ipiisxjuia ab oraculis accepcrunrtQsiCut inquit^roculos ne/ fdo quo lumine
coUudratns^ apud Deu epulad,86 in puro uiuctes fplen/ dorc,lecundum pcrfiedla
nn^(p,dabili'aq; initiari funt Phantalmata.ade^ nerantes opiniones , rationes
fdencificas pro nugis, 86 anilibus &beUis tepotabant,cum illx quidem
inccrtz,C7 dubix iint , non procul ab irra/ rionali exidunt uitatEx autc
fyllogidicx funt,86 compo(ttx,nullo^ mo/ do opificis ipiius folitariam,
inrelledhialcmep naturam attingere pofliint» Illas tamen ladles,86 hillaces
rariones,ne uideamur eorum uerfuciam de/ diaarc,iam enodabimus • i ^ cibas
expmis:AItera,qa1 * {s]e(;(nirum,fi ex exemplaribus
a:temisgenerenturcorruptibIia,&tem/ poranea: cum femper opus degenera ab
artifice uoluntario, O libcrotC/ tnultotics ab inffrumentorimprimic enim
figillum argenteum,fiue aureu in ceta,ucl luco multo ignobiliori ipfo auro.Ncc
funt idex relaaones alio modo.q ea relario/qua Deusrcfatur ad crcaturasrlint
autem rationesCuc aiunt^utquocuncp uocabulo nuncupentunSicut erum creatura
depen/ det a Deo,ita dependa ab iddxqux idem funt,cum ipfo Deo . Confirre quocp ideas ad numerum non abfonum cibeum tot
(int fpedes/quot ide^ carum. Nec funt fpedebus acqniuoca, ut imaginabatur
Arabs: cuius cu/ ra fiiit femper mordae diuinos(apicnce$:Intricat enim
hienefeio quid dc numeris/adeo ut Albertus ille magnus merito ipfum fpernat:
cum efia in acquiuoco/eo q> non fiat fermo de numero mathematico/quando
adigna/ tur rerum prindpia,C7 idex/fed de meliori numao/ ad qurm non perue/ nic
Arabs.Podea exculat eum Cfi cxculatione dignus ell^ afaibens erro/ rem
fcntenrix corruptac:qui porius aferibedus aat corruptx mcnd,qux • fempa diuinis
inimicabatur. Ad aliud aut:Vau cft,q> aflimilado in pro/ greflii ad Deum
fitpa attributa/8C uircutes:ex quibus cofcendcntcsfum/ mx uerirari , SC
exemplari uirtutum magis ac magis apropinquamur.In exitu autem ab ipfo Deo
progredimur limiles p>er ideas , quibus figurae mur cius imagine: Platonis
auditor noluit / Simeft Plato Arifiob Paulm Ciocto t i Aueroii AlbcTt .i: 1 'V
TONVS PRIMVS, cxcvu f inuidia admicterc/aut quia non erat confonu progrefliii
fiio b£bs ex feo/ (ibus,udquia illi cacodxmoni Placo non explicauertt.nec
crediderit di/ nma,quid ad oosfNcc deheiunt (aaa eloquia dc ideis
perhibenda/dum^ modo (ane inteUigaocur: ut lupta tedgimus. Nec admittinius eas
/ canq ncceflarias ad modum doedrinx , quam docet Aridoteles^ oculus noder ad ca,quf funt maniGcftidima in
nacura,8C in Deo iplios naturae, C7 rerum naturalium autfaore lic canq oculus
nyedicorads ad lumen (olis • Dolet iniuper, Idmo de diuina lubdanda Iit in
nobis perpaucus O debiIis>Hinc uenerandi funt ili/, quibus Deus credidit
clo/ quia, C7 arcana, quae nos propriis uiribus inuedigare nequimus . £c uc/
rumcd, q> non indiget Deus in operando aliquo indrumento, uel re ex/ iraria,
feipro cootcntus,C7 (iiiHcicns : fed ideae in eo funt idem cum ipfo, edam
impardee rcbus,non autem excrariac.Nec inconueniens cd fccun/ dum Platonicos,C7
diu/nos lapicntes,quod a fummo eote emanat, 8C ip/ (irm patddpac,e{Ie aliquo
modo unum, O aliquo modo non unum: ali/ quo modo idem,C7 aliquo modo non idem,
licuc fol unus cd in le,mulci/ l^ex in radhs:8C calor ab eo procedens idem cd
cum fole,K in ruTapienec Don idemtSic SC arbor una ed in fe,mub'plcx in
ramistc^em cd cu fru/ IVocai ao eadem in (apore,gudu,ec natura: Quod a Procub
in T imoeu, OC in tfaeoremadbus theologias do^,at9 (apiencer dilIaitur:Sic Oi
Io/ hannes Scocus docet,q> obicdhim,uc ed in cognofcente,ed idem cu iplb, dd
in proprio ede diuer(umn fecundariis.Mul£li prolnjui poddnus diifxitanccs cum
bnin(modi,fcd (uperuacaneum adiudicamus/cu haec non line io cootro/
aerruundcducendatfcdpodusfnfdpiendacum omni reacrcnda,gradas ruendo Deo
coUudraod intellcdhim nodrum ad atcana,C7 daturos fuos fufeipiendos* Qyid
habeamus ex ideis4 Cap» X« T ne credantur idex frudra ede,0 falla imaginatione
coo/ fidl(,uideamus,quid udlicads adequamur ex ipfis,quas tao cum ueneramur»
Habemus ex ds formam , O cdclpcdfi/ CANTICI SECVNDI.
cum.ucconfmicniurySCinccUigamusrfiabeinus deaicp noftnim pondus, actp
mcnfurani. Ec quantum ^ prunum/ difpucacur a mulni de origine, O incohacionc
formarum.undc progrediantunEt communi grcUu con/ ueniunc Peripatedct / q>
animx oomipdbiles/ac mortales cgrdiantur dc gremio matcrix/ ut eorum ucrbis
utamur. De intcUedfaua autem,cu ad/ huc apud cos dubium (it, an iit
mortalis,ocl immortaiis,nec unde ueniac dcterminarunt.fcd eorum Princeps dubius
loqucns ainSi dl aliqua fer/ ma ucnicns de^is/ipla eft anima intcUedtiua : fed
ncfdo ucrc,quomodo quis imaginari polfit , q> ferma educatur de materia , niii
(it ucra opinio Anaxagorx afaipta,q> quodlibet (It io quolibet. Sed
dicunt, q> ioeft po/ centia in a(fhim aliqu^o deducenda. Sd o
Peripatetia',quis tilam dedit materix in potentia,8C quis in acftam dcducitf
Natura C inquiunt^ ma/ tcrix 8C fubic(5ta hoc tribuit,K particulare agens
uirtute feminaria dedu/ dt in aifhim. Quid autem (it h::u natura C ut alibi
diximus^ non deter/ minant , fed aliud ede non potcd: , nili primus Opi&x
operans omnia in omnibus,autrecundarixcaurx agentes ad imperium dus,C7uinute ip/
(ius.lpfe eft ergo primum agcs,8C primus fermarum dator,a quo omnis uia, forma,
K ordo. Sed cum nemo det, quod non habet C ut ip(! Pai/ patedd docenQ necede
eft ergo,ut omnis ferma (it in opifice,a quo pro/ cedicEt fermx ibi exiftentes
idex funt,ad quarum metas habemus par/ dculares formas, 8C dfeEt cum illud
condnue duat ab ipb , qui de/ dit,habemus ab ideis, fecundu quas tribuit.undc
feftcntemur,ne dcftna/ mus in nihi1um:cu noftrum ede continue duat:Et quod
fluir,necc(re eft, ut in aliquo permanente fuftcntetur:Fluut inim tempus,8C
motus,K fu/ ftentantur in coelo permanentetFluit calor naturalis,K fuftentatur
dbot Fluit aqua in Aaaio,0 fuftentatur alucoft^iuit deni(j omnis creatura in
nihilu,^ fuftentatur diuino uerbo: in quo omnia condita funt. Hoc eft, quod
inquit Paulus de Patre omniu bonorum fonte: Portans omnia ucr/ bo uirtutis
fuae.Hinc habcmus:undc intcUigamus ab ds,qux inuariata, 8C immuta»
permaneanttNam ex his continue duendbus,K nunq per/ manentibus in eodem ftaro
nihil fari poteft , ut opinabatur Heraclitus Ephe(ius,Cyrillus,Paron, O mub'
dfiitquia cum forma rerum nanlhui/ abibum continue duat,exi(fa'mabant illam non
ede femper candcm,necp habere determinatum elTeudco, q> neque diftinirio,
qux eft permaneo/ cium,fiC oecedariorum,dc eis haberi potefttQijamobrem dC
Parmenides addebat nihil fdri de inhrioribus, nili inquantum a fupremo , de quo
eft uera cognido , dcpmdent: Qgi poftq de diuinis decantauic de inferto/ dbus
fubinfort. Haiftcnus 8C uai mratem,tntemcrata^ uerba. Nunc res mortales carmen
quoc^ fomite follax. Perips.'' I* 0 Arido. Anaxa. ■ Paulos Heradi. Paron
Cyridos Parme. I TONVS PRIMVS. cxcviir ^ Arido. Aucrois Auga. i Paolos Piuioa
Gabrid PyiiUi f,- ^ i I ■ i PtO€U, Ecce 5 pie,5 5 mente uocat diuino^
cognitionem ucram rdentiam / C? iermonem de eis intemeratuma^uia Habiba, C7
lirma funtt Inferiorum autcm/5C tranimuiabjiium opinionem/fallacrmc^fertnoocm
diiudicattQgac non uidit,aut uiderc noluit Arillotcles , 8C Aucrois : quia
noluerunt cxatare,C7allumcre oculum, quem (ut tlotinus ait ^ ha/ bene quidem
omnes , utuntur ucro perpauri t aut noluerunt admineret qux docentur folummodo
in icriptura lUa Iaera biparrita : ex qua , tanqj ex ucro thclauro extrahi
potiunt noua, 86 uetera, quat nouo,6( ucteri de/ cantamus cantico: Qijod
perpendens Augulbnus ex lacris eloquiis coi/ lullratus,0' diuino (ubuedhis
fpiritu/quiddeidris dicat, per quas ha/ bemus efle/C7 cognitionem,audiamusdn
ideis cd canta uis,ut nili eisin/ tellctdis nemo lapiens elie polfit . Q^z cum
in uerbo incarnato lint,non immerito Paulus de ipfo dcpromit:lbi funt omnes
chefauri lapientiz,0 fcknrizabrconditi.Cuirentcnttx huict Philon lapientilfimus
in libro, quem faipfit / qi peiora melioribus infultare folent/dicens:Deccc
omnes, qui Idcntiam quaerunt / ad Deum patrem mentem erigere : Si ucro ne/
qucunc,ad imaginem falcem eius,fcilicec uerbum lacratifliinuffl.Fadanc eriam
idex necellario ad numerum : quia io rebus tranimucabilibus , & continux
uariadoni fubieidis non potril ucrihcati/auc dabiliri annume/ rado. Neque
aliter omnia difpofuit Opifex in numero j>ondcrc,86 men/ liira/nili quatenus
in uerbo annumcraca,pondcribus fuis librata, C7 meo furata fune. Septuaginta
hebdomades ( dixit Gabriel adDanielem^de terminaex Itint (liper populum
idum/pro quo nos habemus abbreuiatzt Determinata fune enim ibi non tantum
hebdomades, fed omnia,qux ia boc mundo fiunt,0 £aida funt:pondcrantur(p,ut
harmomea lint : Nam ( ut Pythagoras primo / SC pod cum muld comprobarunt^ a
ponderi/ bus ucra harmoniz rado deprehenditur : quz tamen ia numeris funda/-
turt bt idi numeri uocalcs limul cum naturalibus, uel fermalibus, 86 ra/
tionalibus a diuinis procedunt, fine quibus, tanq primariis fiindamcnds illi
penitus nihil cfldic Quod omnis harmonia a uerbo procedit. Oip. Xf. Vm in uerbo
omnia numerata , C7 ponderata finr, O har/ moniaa numero/pondern^ dependeat,
fedlc concludimus cunida cofequi fuam harmoniam ab ipfo uei bo,in quo nu/
merad, C7 dilfanidi fune rerum gradus coodnnitQui 86 ne/ cclferio harmonia
funt,(i ucra cocet Academicx dotdrinz illodracor prf a'puusProculus : q>
omnis muldmdo ab aliquo uno defccndcns barmo/ Diaindigct«iua uidelicce inter
fe,86 cu ipfo uno conueniat. Verum omnia ab illo uno uerbo cmanarunc,86 latda
funt ud^ harmomca,prouc ab eo/ CANTICI SECVNDL don unico nerbo acctpiunt,0 dus
uimitc in unitatem pnmi tcndonnK rius attndbi conduointur. Hinc accepta fuit
portio illa , de qua inquit Plato inTimctotVnaminprindpio accepit opifex ex
uniacrfo portio/ nem:Ex fente enim uniuerii, 8C totius cfle accepta eft una
portio, quae rft (ni fallor^ ipfum ede omnium rerum communicatum ab eo , qui
dixin Ego fum,qui rum,habens uidciicct cfle a meipfo t ab inuidia fcmotni
omnibus iUud comum'co, fuis tantum diftnbutum gradibus* Qux com/ municadorcum
flt £vfbi materiz ptimx ab eo ad extra produdtac , ideo feqiitVir Plato / q>
ab illo uno primo emanat binarius ipfl materix attri/ butust quia primo
dualitatcm conlcquucadlrNam fleut ab unitate pn/ mus numerus emanans efl
binarius (fl numerus cenferi potefl;^ fle ab illo fumme uno efle communicacum
primo determinatum fuit in materia: Et hunc binarium congeminat ufqi ad cubum ,
trinam uidebeet dilata/ tiocicm,ultraquan6damralia:Qgodex illa Platonis
offirina Aridote/ les tradit in principio libri de codo.Ex alio ucro
latere,quod fbrmx cope tit fecundo produ Et cum adhaifionem, conexionemq?
doceat inter generante CT genitum/confitetur etiam Spi/ ritum &ndhimu]ue
nexum/C amorem mutuij didmus. Ecce quomodo confitentur T rinirate in diuinis,
qui ipfam urritatem uenanturtStd me/ lius perdpcrcnt.ii ipfum fufdperent,8C
audirent, qui omnia.qua: audiuie a Patre, nota fedtfccrctioribus difdpulis«
Portea ad animam drrctndic Plodnustquamdidt uerbum diuinx mentis eius gerentem
imaginem: Nam ipfa/Cr omnia alia produdta funt Dei uerbo exirtentia/K ipb aer/
bum non quidem illud ef^dale/86 Dei fi1ius,fid exptcfliuum quoddam conceptus
idealistSicut enim uerbum/quod uoce proferimus/manifefiac cogitationem/quam
mente conccpimus,fic creatura produ(fh,quafi uer/ bum quoddam manifcrtat,quod
Deus mente coceperartEt quauis quod/ libet creatu portet hoc modo did Dei
ucrbum,nullum tamen habet ima/ gincm,nifi anima: Ideo O ipfa gaudet ternario,
quo Oeias progenitor: Et quxcuncp Iit rerum T rinitas,ert a primo ternario , a
quo per uerbum omnis effluit muItitudo:In qua cum
fitfimilitudo,C7difIimilitudo,pari/ tas, O imparitas, hinc ibi refultat
harmonia,qux ert (authorc Boerio.CT Nicomacho^ parium,impariumcp,aut
limilium/diffimiliumcp uocum in unu redatrta concordia. Ecce igitur quomodo C7
omnis harmonia a uer/ bo ipfo procedit. (^onoodo irte idex intelligantur a
nobis. Cap. XII. St dogma Platonicum, q> naturalia funt difeenda, moralia
ufu comparanda, fed diuina cum reuerentia ab oraculis fu/ fdpienda : quia ad ea
non portumus , nili quantum ipfa fu/ prema lux nortros coliurtrauerit oculos:
Vnde nec Angelus, cuius intelleertus non ert materia przpeditus,linc luce illa
diuina Dd (a / bdeam intelligi re ualct> Ideo Niofes f ut fentit Auguftinus)
miro artifi/ do innuit,quomodo omnia,qux producebantur,manifirta fiebant mm/
tib .s Angelids fuccelTione quadam illius luminis corufcantis.dicenf :Si/ cut
ratio ,qua creatura cond:tur,prior ert in uerbo Dri, qua in ipfa nea/ tnra,quz
conditur.lic C7 eius rationis cognitio prius fit in creatura intcl/ leirtuali
peccato non obnoxia per lumen uerbi, purtea in genere proprio. Ex quibus binis
cognitionibus eodem lumine,tanq ex mane O uefpere, integratur dic$:Et dbo q?
indpiat feriptura a uefprre, illud ladc refumen/ dofuccdlionem a porteriori
parte. Mulca profequitur Augulbinus, qui/ bus demonrtrat Angelos non
intclligere illa arcana,nili quatenus fiierint CANTICI SECVNDI diuina lucc pci
fuH:niulcomiaus nos grauad mole corporea fubuehi pof/ (umus ad illa
fpcC^acula.nili diuina gratia noller emudaur ocuIus,8C fuo lumine colludrcnir :
Ideo hxc abfcondunmr a rapienabus/ O prudrnd/ bos huius fa:culi:8^ rcuclancur
paruulis malitia eftedlis difctpuLs uerx lu ds,66 ueritat s nccerox,qux omnia
condidit, 8C ordinauic. Et miru quip/ p nolint muln endere de mundi,SC rerum
particularium genitura progenitori,SC opihd carum, 6C credant Ari(Ioteli,86
Aucroi, qui nec bricarunt,nec eoru artificem ,ncc iplam &bricam
cognoucninr.niii qua/ tenus fub^ animalibus fenflbu&Satis eis fuit flare
intra limites fiif l-*hi/ lolbphix naturalis : qux de rebus, prout motui
mulripLd rubiiauntur, pcrtratflartQux autem a Deo rfTeifta funt, relinquunt
his, qui ipfius Dei fcholam frequentaoe: C7 aliquando ad cius penetralia
introducuntur: ut non tantu audiant,fed uidcant,C7 manibus cotreiflcnt ea, qux
latent ex/ trario: Quomodo uidelicet ab ipfo uno procedit haec numcrola
multitu/ do/ Ab ipfo bono cunifta hxc ualde bona/ Ab ipfo uero.ut bfc omnia uc/
ra llnr. Ab ipfo uerbo,SC intelligetia fuprema,ut cognofribilia fint,0 co/
gnofeanturtAb ipfa uita,ut uiuant: Ab ipfo lan(5h>,ut fanifla finc,qux (an
bhlicari uoliit: Ab ipfo pulchro,ut pulchra fint: C^od in parte fua beni/
gnitate manifeflauit ipfum Dei uerbum dicens : Ego fum uia, ueritas,&
uitatEt fummatim concludens ain Omnia dedit mihi Pater : qui eft fons omnium
bonorum immenfus , ut per me videlicet producantur , C7 co/ gnofeantur. Rerum
necc(Iitas,6C omne eflc ab idris dependet» Cap. XIII» X ofBdna itacp fummi
Architcdtihabrmus,q> ab ipfis ideis non tantum fufdpimus formas , ede
continue ducni/co/ gnitionemq;, O numerum rcrum,pondus, att^menfuram, 8C cofequencer,ut
cocinna (int omnia,fed habent,unde lint, 8C necedaria (innquod probare
podumus:Nam omnibus notum cenfe/ mus,q7 nullus habet ea,qux acquirere,8C
conferuare fatagit: Qnxrimus enim ueritatem/ O (apientiam / quia eam non
habemus a nobis: Quaeri/, mus boniutem,C7 uoluptatem,C7 uirtute proficere,
©'prxfid.cum hxc in nobis non fint,fcd aliunde comparanda: Laboramus K ipfum
ede con/ feruarc,cum illud cotinuc ab alio hauriamustSC tandc,quicquid boni
efl, acquirere procuramus, tanq aliunde proueniens: Deus autc niliil quaerit,
cu bonorum nollro^ no indigeat/inquit ProphctatCu quo Arifloteles in
Politicisaic:Tcfle Deo/no eft fixlidtas in rebus exterioribus: quia ipleeft
fetiix abfi^ aliquo extra fdpfum omma abfeondita uidec,fubinfcrens i Non eft
pccultatuffi os mdi a ce,qd kcifh' in occulto,6C fubdada mea in infdiori/ bos
ccrrxtlmpctfrdlu mcu uiderunc ocuti tui,& in libro tuo omnes Idf /
bentur.Sic 8C omnid mctica,SC Hagida conocantnr in code Iibro,qui dtra omne
coturoacrHa,uerbum diuinu,K lapienda dia cft^qux unita cu ho/ Mutate
&cunqnruniMc0iam,6CQiriltiinu ' o Chtilhis CHR, STV& SalooM CHRI/ STVS.
Baruc «■ -fa- CHSJ/ STVS ICdaa % TONVS PRIMVS. CCI t I Exodos Dott* i, b' «i ^
Paios I I/ k Ucm k 1{ .CHR.I/ sSTVS. [t Lbcr. t Pakis f k X t 'f UtM / * Uem I»
Qirifhucftumishomodminitateplcnub Cap. XVL 1 Chnflus ^ua^c ucrushomo/cu oes
paflim cofitcanmr/fup/ fluu dl diTputare:Vn/ cur uoluctic rcditncre genus
humanu in humana oa allumpta/nobis redat pcurredu:Cuius rei pn* ma ro fit, qa
cu in p hoic totu genus humanfi puaricatu tu/ ttquu crac/uc K fatilfadbo
tribunali fununx iudicix Dd fieret p homine^ dante ipfius Dei lege,^» puniri
debet,p qux K peccauiuSC iaddadtio Eicieda cd p aequalcn^icut in Exodo,fiC in
Deuteronomio legimus repe/ noces alicui reddat anima pro aia,oculu pro
oculo.dentc pro dia/ te,manu pro manu, pede pro pcde,adudtonc pro adudione,
uulnus pro unlncre,liuorc,pro liuoretldco ho pro hoie exponi drbuit:i'cd ho qdc
cce/ kfti5,8C inocens,8C noxius a peccato pro hoie terreno, trafgreliore, dC
Bz/ gitiofotuc no tm fumaef debita poxia, fed legidma redeptio fieret a non
obligato pro ferQuod Paulus fuis reboadbus uerbis intonat dices: Qno/ nia qde p
homine mors,8C p hoiem refurreidio mortuojuEt ficut in Adi oes moduntur/ita K
in Qirido oes uiuificabund'.Ne9.n«fadlFa(fbo/qux poena exigic,ficn potuic.ntfi
p eu,qui padioni eet rubieifhi$.Prxfid infiip debuit is unicuit^ operi, q in eo
expertus fit:Hinc homini fi^agili.fiimultia (libieido padionibus coucniens
fiiit Pnneeps in huiufmodi indrumhotninc fanq famcntu^Don quide corrupes maliam
cota,lcd perficiens: deitruens uero.86 expellens corruptu,C7 dcienus:Aut taq
uirtus perfitfla auri fuit, quam lapidem philofopbo^ uocaot.qua: CutaiunQ omne
metallu Ifadin in ?unirn couadtjfic iltc ea,qux per peccatu couerla erant in
Icoriam.ia juinun ucl argentum imutaul^ Hinc per Uaia did^ :Et conuertam manu
meamad te.i.Filium,qui nunc manus,nunc brachium didtur (tani Pa^ tni;y excoquam
ad purum feonam tuamifiC auteram omne (binou tuu« Et per Malachiamd^t redebit
conflans, O emundabit argentum, pur/ gabit filios Leui,8C colabit eos quafi
auru.SC quafi argcncu:8C erunt Do/ mino oflbremes lacrifida in iuflitia.Ec per
llaiam itc^,cu de Mdliah ia/ turo longo progreflu agerctur,aperta uoce intulit:
Et fdas.quia ego Do/ fiiiniK falnani tc,redcmptor tuus,liuKflus Unul-.Pro acre
educam aurum, K pro ferro educa argentum : ponacp uifitadooem tua paccm.O
extera, qux fcquuturtQ^od O fi difpofidue in omnibus, efle(5hi aucc in quibuO
/iam fedt in primo adumcu,pleoius fiC plwfbus faciet in fecundoiut Apo/ ftolus
ait: Saluatorc cxpeifbimus Dominum noflru lefum Chriflum,qui reformabit corpus
humilitatis noflrx configuratu corpn clai itatis fux, lecudu opcradonc.qua
poflit fubiicae fibi oia.Tandcm cu homine uniri uoluit,8C per ipfum genus
humanu redimere, SC purgare,ut ipfe Deus ho uia fiiccrct ad diuinicateud qua
conlequcda inflicud lumus,licut ipremet teftac diccs:Ego fum uia:Ego fum
holtiuip mc fi qs introierit laluabr^:8C iagrcdie^,SC egredietur/ 8C utrobi^
pafcua inucnict. Venit itacp Deus ad boiem,ut hoiem deduceret in Dcu:ldeo cu in
forma Dd ellct,non rapina arbitratus eil efle fe xqualc Dto/6C hoies deos
ficcrc,cu ad hoc cfldu in/ (litud:Proptcr qd coducedu ipfe Deus exinaniuit
femetiprum forma fer/ ui accipies,! fimiUtudinc hoium ft£his,C7 habitu iuctus
ut hoihumiliauk fcmcapm faclus obedies ufty ad mortc:,pptcr qd’,8C Deus
exaltauit illut 8C dedit illi nome/qd c fup_ omne nom&Exaltabicqppc cc
illos,quoluerie (ecu uniri/cas eis nome diuinitatis/qd efl lup oc nomctldeo iqt
lohancst Videte qlc charitacc dedit nobis Pf ,ut filii Dd nominemur ,8( fimus.
5icut Qirilhis in eo/ q> Deus/ conrinet oia uirtute,fic in eo,q, h6,cdri/
net eade oia in eude cxoellctiffiina nota colledta. Cap. XVil. On abftp f
findiffima dotfbina, facrameto Paulus ex in/ timis peoctralibus,ad qu; aliqn
fuerat introdu(ffus,alFat no bis cdcberrtmu Chrilb dogiu dicesKl^lacuit Deo pfi
in eo rccociliari.fiue rccapitulare oia:ut expfle fcnat,8t logo pro/ Ifaias
Malaa llidai .1 !( Panlos ■ 'rm ' t /i> lohao. PanloS' M greflu difldit
Hieronymus io epiflola ad Ep(^os,dolcs/q> tradudtio U/ tina habeat iflaurare
pro rccapitulareiB.ecapitulat utit^ C^riflusoiain fe «ia codnoKNa ficut in
fummaria, ij extrema repradoe ofonis orator o4 .M Hiero. 1 w TONVS PR.IMVS. ccr
^ CHRIy STVS. IDEM / ^ IDEM ) A I 1, i ■ I I l i I idem r i Lamec i i. f* :
'^Panku ' Wl/ I >TVS. Kcapitafat,K coplc^^^quf diffIifc,8C (ingilaom in tota
oratione ptradla uerar.fic lumus opifex
,pdufortitudine,puldiritudinc,impcfiu.rcgnu,oiaattributa,« oJa chanTmata,oem9
uirtute fabricanditVh diditi ipfe fabricator m»1/ di,0 per que oiaEatfla
funr,0’ fiut.Hinc ainPatcr meus ufcpmodo opa/ tur.K ego opor.In eo aut
q,ho,cotinetoia,qux in hoicc5ne(fiunc,rrd pfe dbori notatlicut Si ipfcho Deo
unitus pfeifhdr eft,imo pfetSiflimus oium. Hinc dicit' primogenitus ofa
creatufx n5 trii tcpore.W dignirate.K per/ fe(fHoc;Et per fymbolu oium reru,q
in aliquo membro pati uideamr defeifhim/diminuta cft: Nam ii debilis effet
oculus,ueI manus/non inde minor e(l in cerebro,ueI corde. Ex quibus Eicile
dignofeemr, quo uita illa unica muldplex eflet in mem/ bris/fi admitteremus
mudum elle animal, ut mulri fapientes conueniunt, edam illi,qui facra eloquia
ueneran^/ cum ipfa obilare minime uideanf ; ut exatadliimi ingenii, C7
excelletis dodlricuc Augu(hnusdecernit:undrp manibus: ArillotcLs.n.qui hac
tcpcflate ex Piiilolupliis potiHimc ce/ cbraf',cu rhcophrallo eius
audicore.atep Aucroif litet" mundu cfle aial. Democritus aialis mudi aiam
dicit ee Deu.itoid (^Eufebio K IMutarcho rcferetibus)dicut Deu ifle fpum pa uniucrfum
mudu penaracem,diucr (is nominibus appellatu Tecudu rau,pcr quas
tranlic,diurrfiucc.lndiCut Hiarchas apud l-’hiloltratu docetj mudu ce aial
dixcrut,8C hoc androgy nu:ga pfis K mfisuicc fupplet in aialiu
gcncracione,educacfonc,C7 amo/ tr.Zdio ,pbat mudu aiatum.fufdpictcij cilc cx
eo,g cx fe generat aian/ da. Et Crpiercr T rifmcgiftus in eo libro, cui titulus
cft,q> Deus lates fimul ac patens cll,ingt:Nihil cft eria in corporibus, qd
no fit ipfc Dcus:Oia.n. folos exillit,qux fune in luce dcduces:8C qu.x no funt
occkidcns in fdpfo. Hic occultus,hic oium patentiflim js:Hic meti c6fpicuus,hic
pus oculis: 'b 1 i Cardi. Cula i Arido. Theop. I Aucrois I Demon ^ Stoid j
Eufebias Plutar. c Indi ' Hiardi. ' Philofla f Zeno TriliiA' j TnCne. lohao»
Orphe. Mani. Pbtonu TONVS SECVNDVS. ccriir lObald. Hic incorporeas,hic 0'a
dixerim) mulcicorporeus. Et f I/bro de comani aitxNec qcq eft in omni,qd no fft
ipfc Dcus»]ui eft ofum uita. Sed uidea musq corinc loqua^ cu Iohanc
no(lro:[s.n.ioquit:Quod 6 illud qd feiftu eft fine ipfo c6feruiue,rcpplete,K
uiuificate, nihil eft, Cu his Orpheus in fua theologia logopgrelludecatat Deu
efle,K cofpid in oibus mudanis md>ris:Quc ad ungue pfequcs Manibus canit.
Cum fpiritus unus Pcf cuntftas habitet partes/atep irr iget orbem Omnia peruolitans/corpufqt
animale figuret: Quod nifi cognaris mebris coeexta maneret Machina,8C impofito
pareret tota magiftro. Ac cocum mundi regeret prudcnria fenfum. Non eftit ftado
cerris,non ambitus aftris: Hacreretep uagus mundus, ftandoep rigeret. Nec fua
difpolicos fiTuarcnc fydera curfus: Noxep alterna diem
fugerct,rurfumcpfi]garet: Non imbres alerent tetras/non atthera uenti, Non
pontus grauidas nubes,nec flumina pontum. Nec pelagus tontes,nec ftaret fumma
per omnes Pars/fed per panes aequo digefta parentet Vt net^ deficerent undf
,nec lydera nobis/ Nec coelum iufto maiufue,minufue uolarett Motus aUc/non
mutat opusdic omnia toto Difpenfaca manent mundo/dominut^ fequuntur. Hic igitur
Deus/SC rario/qux eunda gubemar. Platonici autc o« iftud idem una uoce affirmacteorurn
enim peculiare eft dogma/Ec ex multis rationibus/quibus itide aftaierabat,biu;
oh a Plato/ , needucemus:Huic.n.placebatduose(lemocus/unuppriu,alte^cxccmu:
^14^ Efle « diuinius/qd ex fc fua fpotc moue^ qd pulfu abeno agitaf’ tHunc
autem motu in folis animis collocabat, ab hifcp prinapiu alterius motus deduci
putabat.Quapropter/cu ex mudi ardore morus oriatur ois,K hic sudor no alieno
impulfu/fed fua fponte mouetur,ut animus fir,nccefle eft; Ex quo intclligimus
aiante efle mudu: ate^ ex hoc quot]^ intelligi poterit,' in eo efle
inccllig«ia.Sed merito quis dubitara,cu mudus fit animal , cur n5 alcerctur,aut
infirmetur,auc dcficiat,ficuc caaera animantia.Placet hic Chaladii
foluo'o,qiaTimocu aittQuod a Deo inftituif,ab imutationc fta
ris,morbis,fene(ftutc,C7 occafu immunc eftsut oes Academici confeoriut,' 8C
dedudioe coproba^,fi bene ppenduo^ ca,qux a Deo Imcdiate, 8( qus Illi Digi!i;Gd
bV/ CANTICI SECVNDL Bcr fccudas
caufas,pdu,Lapis4ulads,Chriftus,Vabu,Vcritas,Vita, 8C huiuGnoditSic K arbor
uitf df,quf collocata e il io medio horti dclitia9t,ut omnibus uita
impartiatur,ficut fupra patefecimus. Sed quare dicaf arbor,nuncapimdu rcilat.
Eil arbor in terra radicata,a qua uit* fofdpic iocremctaiEt Qirilhis eft arbor
radice hfis in terra uiuctiu, un prima traxit origine,quis corpus, C? organu
fu* diuinitatis traxerit a populo ia ficco,K arido,ut inqt Ifaias:Afcedit ut
uirgultu de terra,C7 fi/ cut radix de terra fitienti.Diuidif arbor p in ramos
ma’orcs,K paudorrs, poftea in minores qplurimos ! Et Qirifti plenilTima
uirius,C7 gfa diflula primo fiiic in paucos Apo(lolos,fed magnos K robuftos
uirtutc,K p illoi in qplurimos alios,quibus ideo illi merito prxfdedi
funt.bdaurit arbor a terra corinucuitf increraeta
palmitibus,ramufculis,floribus,K frutflibus comunicanda:Viuic O Chriftus in
terra illa diuinitatis / 8d patcmatficut iplemet phibecdioenstSicucmifit
meuiuens Pater ,8C ego uiuo pp Patre: Qya fufccptam uita a Patre,c(tcris
imparritur.ut uiuanttundc fiibinficrtt Et qui manducat me Ilimendo dbu, ficut
ramus a trunco,C radice , ipfe uiuee propter me. Ec icerutSi quis in me non
manferit, hauriendo.f.a me uitam.mictctur E>ras,ficut palmes, 8C
arefcet.Viuut.K pulchrefcut flores in arbore,fucdfi autem (larim arefeunt, aut
putrefcunc:Viuunc,K flores oogitationu noflra^t in ea arbore, qux ait: Sine me
nihil potdlis Eicere. Necp cogitare aliquid a nobis , quafi ex nobis poflumus,
inquit Apoflo/ Ius. Maturefoint quotp frudhis in arbore ab ea fiifdpcotes
conrinua (b/ menta,ficuri ipfamet arbor loquitur diccs:Qui manet in me,8( ego
in eo, hic fert frudtummultiiau CANTICI SECVNDI Vbi plantata fit h*c arbor.
Cap. IIIL Bi at h*c uiuifica arbor hcat fuas radiccs.duo hcmus cx di/ uiais
^inptuariis monuincta.AItc^ieft/gjpar.ndifuSjUclhor tus ille dclida^ plantatus
fuerat a Dno Deo michede/ qd a prin®/uel cx antiq fignificat:cu totus hortus, K
ois uera ^ a uoluptas radicata fit i antiqfiimo illo Pre ftemo omniu bonojt
origic^ matfiue platatus e hortus in eflentia illa diuina / q cft uera terra
uiucnuta qua ois uita,ocfip dclitif ,K uoluptatcs pullulat. Alte^ e,q> lignu
uit( erat in medio paradifitqa uerbu diuinu.qd^ uera uitf arbor,eft pfona media
in illa fetiflima trinitate:8C carae humana indutu cu hoib^couafans femp *■
raediu tenuit: Nafces.n.in medio aialiu,difputas i medio dodto^,morics io medio
latronu,rcfurges in medio difdpulo^t inuctus eft.Et quis ipfe.ui Verbu.ut
Filius,ut Dei fapia fedeat ad dextera Pfis/tn ut dodor.ut rede ptor,ut
Mcfliah,ut arbor uitf ftat in medio archtt^ pi:ficut uita hois/q cft od imagine
illius,hct fede in cordc.qd mediu obtinet in humano oorgeta quo 8£ uita in oia
mebra dcfluit.Et quis Deus fit totus ubiqi.no p partes, aut mebra diuifus,ncc
cofequenter in co fit dextru, SC finiftru,mcdiu,uel extremu his aris corporeis
legibus/ift tn diuino.Kcxcellcti qJa mo nobis no plene pcepdbili difpofitio
qda,no rei,qux fimplidflima eft, fcd influe xus p rcfpedlu ad nos,fcd m qua
ipfius tenemus imaginetSi de qua ucri^ ficat feriptura Cepius rdicris de
dextera.finiftra.medio.oricnte.ocddoe, mcridie,aquiloae,€7 huiufmodi difpoficionibus
ipfius diuini influxus,fc/ cundu que arbor illa uitx didtur in medio collocata.
Qualiter fi: formata ipfa arbor. Cap. V. Igurat hac uitf arbore lapieteshebrd
eo meliori mo,q pi^ hafta Irae 1 quae rctfta e ad ioftar arbord trud,cu illa
fupiori pce,q cft taq Ira * unita illi haftf , fupmu uitf fonte figniiicas Prem
ftemu in Filiu influctetque ipfi hebrd corona fupiotc Sap4ie. ^ aviaa ^
■>.«« - j-, - - uocatteui uolut dicatu efle K C7 ^tquay altera unu,C? pridpu
fignilicatt altera dece,8C numcro9J coplemetuait inuaf ,q> Pr xtrraus fit
prindpiu, K finis omniu.Et p cotinuatione.K unione cu hafta illa/qux ai bore
uitf figuratjdcnotaf unio.qua het cu Filio:in que oia ifluit.ut K ipfc did pof/
fitpridpiu,C?fiois‘.Ktotu l attribuat' Filio.Hic magno facrameto iuflit Deus in
Exodo fculpi i colfinis tabernaculi ®l’n uauche chafcph.i. uauim co^
argeteatpro quo nos hnnus cu capitibus aigcntdstQuod aut ignorauit
tradu(ftor,qd importccaut noluit padere Guametu: Coluna.n* tabernaculi ,8C
totius mudi,ad cuius excplar illud fobneatu crac,Chriftus, K uerbum humanatu
eftxjuo SC codi finnati funt,C7 Pf oia pottat,8^ fu/ ftentat.In hac iginir
iuflii Dd infculpta erat littera, qux uita importattuc denotaret, q? prindpiu
uitx collocatu erat in eo a Patre actcpioaic ipfiun 4 r CHRI/ STVS. Pintqf
M«cn. Ubeop. TONVS PR.IMVS, CCVf aliis imparrirrf.iicut pace&ccrc dignatus
c ipfcmf t Qiriftns d/c£>; Sicut mific mc uiucs Pf.86 ego uiuo pp Pfcm« qui
maducat mc,ipfc uiuct pp me.Et diUingui/ hfc arbor in radice,trucu,ramos,florcs,8t
&U(flus:Ra/ dix.n.dl ipla pullulis dcicas:Trucus dt uerbu in ipla a
P*«^dudlu:Ra/. mi fut attributa ipfi oSicata ab eo,q dedit ddc oia:Folia,&
flores fut idcp uiuetes in eatSed folia idex funt rejt irronabiliutq in obfequ
itclietflualiu pduffta fut creatura^t.ficut folia ad tegedu flores.K frudus,»
qfi in eojt obfoquiu eolbtua lunc.Flores at idef incellcdualiu rcjt.a q^s
expedan tur debio frudustSed ficut muln flores deddut fine frudu,fic muld An/
gcli,6: holes abfij hrudu cccid rut/3C cadut counuetSC ab illa uitf arbore
iemori ardiut.igne incxtinguibili coburedi. Frudus ucro funt regulx bn ^edojt a
nobi oia,qux uita gaud«,ipfam hauriut a uitx fonte.uel fufdpiut,K comedut de
6rudib* arboris ui/ ta^tSed in cotrouerfia uenit.q fine uiuctiaiK utru oia uiuat»
Viuut qppe Angeli,hoies,aialia,8C plantp.unuqdtp fua uita, nto« coueniunttlcd
dc metallis,lapidibus,elcmctis, calis extat apud nonullos dilficultastqa cu
co^t uita no appareac.diiudicat ipfa minime ui uere,8C inaiaa uocattSi ucro
mudus c aiai,ut fupra diflcruimus.SC ut co neniunt pl{ricp fapietes,nulli dubiu
eft.q, hate o2a uiunc,ficut mebra oia, caro,inc^'na,nerui,ranguis,8C ofla in
humano,ucl beflia^t corpore: quis ofla,C^ hmoi femota uideanf a uia priuata
uideacur Deus aegre tuUfle Adaeffeiftum efle boni O mali cognitore: Non. n.de
,pfaftu, fcd de arrogacia uindiiftam fumpfir.cu ucllet diTceraere bonu,86
malum, K deoemerc qd iuftum/SC iniuftiixjd Elohim/6( iudicu efhin quo^r fyna/
goga & cftu aftat Deus diiudicans: qa id homo fine ipfo Deo Eime ne/ quit:Aucqauoluita(rumcregradum,SClocu
Mefliachcqui fut alibi dixi/ mus^ eft uera arbor fdenrix boni,C7
mali.Prohibucrat igitur,ne quifpii filii Dd,8C Mefliadi dignitate xmulando fibi
ucdicarer,qui eft uerx uitx trucus/K arbor fdmx boni,8C mali.Sed hocalriuseft
myfteriu,q ferili/ ceat/Ideo alia ratione aflignemusx]ux ab oibus intelliga/
:Et ea eft,ne ho peccato infers indigne uitx foradu fufdpet in fui pernide:Na
fi in im/ munditia deucnilld.perpetuo ftedlTa.Sl ftaretimudus,fiimudicia cu
illa nica flare potcfhVel ne indifpofitus fufdptd uitx nutrimcntu,ri cederet in
malum, ficut opdmupi uinum fitbridtanci,C7 delcdtiflima caro quauis bene codita
pleureoco nocec-Et hoc cft,q2 inquit Paulos de comefliro pa nem uicxtProbet
autc fdpfum homo,K fiede pane illo edat, C7 de calice bibattQsi enmi miducat,^
bibit iadigne,iudidu fibi maducac,C bibit* CANTICI SECVNDI. Quod enim wat
primis parctibus arbor uitf .nobiscd panis oitz‘^ai io/, ttidiritur
indigni^.iicut C7 illa arbor inttrdi(5la buc pra:uaricatori Adae, C7 cuicuff indigno,0
aliquo fcclcrc fcrdaco intcrdicicur:Qijia cu fcdus, ec pcccacu Iit opus
mortis.cSucnirc cu uica minime poerft.
Qu6ouineaarborc,8Cc61itquctcriaChriftouiuat. Cap. VIII» T cracafx pius eli illa
celeberrima lohannis fcntenria,^; oia, anecq iicrenc.cranc uica in uerbo.Nec
opinandu in for mas proprias explicata delbtuan^ ab illa uita creatrice, qua in
opibds mente uiuebac: Sed ultra hanc alias acquirut ai/ tas pro captu fuo: M
ultiplcx etenim c(l uita.ideo celebri nota didtur hxc arbor 0’.’n tz haiim.ideft
arbor uitaji.K non uitx in lingulari.Viuuc icac^ omnia illa uita
crearricetuiaut O propria uita naturali : quat tamen ab illa fumma uita
dependct,8C clI radius,uel Icintilla ipfius, in quo uiui/ mus,moucmur,8^ fumus.
V iuit quoep homo ultra naturalem uitam mul tiplicem uita quada fpiricus,de quo
didcurtSpus elf,qui uiuihcat- bt hic duplid uitx EiuettNacurali.iuxca illud
bzechielissEt fpiritus uitx erat in roci.s,omnia uiuihcans:5pirituali,dc qua
idem Propiterat A quatuor uen ris ucai fpiritus, C7 infuffla fuper incerfedlos
iftos,C7 reuiuifeant: Mortui enim erat peccato ,SC ind gebant uica fpiricustde
qua Paulus: Si fpiritu fa (Ha camis morcificauericis,uiuecis:Quf ucrat|
uita.fiC (i a fpiritu uitf (ub/ tniniiharar.proucnic came ab arbore uitx,qux
e(b ipfum uerbu Dd ha/ manatu.quod aic.Qui acdic in lilium Dd habet uitam
xcerna. Ec iteru: Sicut enim Pacer uica habet in fcmetipfo,(ic dedit Filio uica
habere in fe/ tnenpfo. Et fxpius repetens allirmat,q> e(l uita, aliis quoe^
pro gradibus (ilis c5munic^a:per quos gradus protendit nos deducere in uitam
illam bcata,C7 aetcrna,ultra qua non elb alia:Ego CinquiQ uita xtema do oui/
bus mds:Et ite^ttOportet exaltari Filiu hoIs,ut omnis/qui credit in illum no
pcreac,fed habeat uitam xcerna. Cuius
uitx (bns e(b Pater ,qui ait:Me dcreliquerut Ibntem aqua^ uiucneiu. Filius aut
eft Huuius uitx de Pacer/ oo fonte ^ced&,auc arbor uitx plantata in terra
uiuenciu.Spus ucro clb, anq pifdna, uitx aqua fufeipiensa bmc. ,C7 (iuuio uita^
in nos quoe^ ea difFundcns:Quod Origcnrs in Macihxum longo fermone diderit»
Chrilhis eft fulbentaculum omnium. Cap. IX. k — tafll ^ ^ Chridum diuinicacc
fua,K uabi uirtute fudentarc hanc H fabrica fupra cetigerimus,tame clarius
explicares 8 fc^lM profequemur: Paulus.n.id aperto fermone depromit,primo r cu
Hebreis dicenstPortac omnia uerbo uirtutis fuac*Et iteru Cu Coloflenitbus
ait:In ipfo condita lunc uniueria , iiuc qux in terris,liue qux in cedis
funt.Ec profeques rurfum air.Omnia in ipfo codant. Quod K Iliuz uaricinio
roboratur,du ait: Et ^dluscd prindpaais.r.coaus ma/ Iohaa ab utrotp
pcedit.lalua clemctia,8( dignitate diuinf elcdtionistQgx a nfo coldilu no
depedet,fcd uult nos coopatores in his,qux Ipciftac ad nofttfi CANTICI SECVNDL
falu«m:Nam lient corona regni parata cft nobis a conditutionc mundi, non rame
coronabinir.nifi qui legitime certauctit/ pari modo nec ui^ fufcipiut omnes ab
arbore.ud fluuio uitx cxiftentc.fiue fluente in mriio paradUi omnibns
comuoicado.nifi qui fe difpofuermt ad iplam uita fufc» pimdamtQga: ideo damat
in calce Apocalypfia; Qui fitit,ueniat:0 qni oak aedpiat aqua uitx gratis.Nec
foliimodo coot nfum.K uotu noftru exquirit a nobis.fed ctia ftrenuitate noftra:
qua bellando uincamus,linu in peiodpio dufdc rcuclariooia deferibitur; Vincenti
dabo edere de hgno uitx qd^in paradifo Dd md.Etdum in came mortali degeret,
dama/ bat in tcplotSi quis firit.ueniat ad mc.flC bibatSatis quippe eft.q,
uitam nobis procurauerit,C ea dare paratus fit, t? q» tulerit iniqui^ omntu
ooftra,oonfcofum a nobis e> quirens.K ut ipfi cooperatores fimus in ne/
gotio noftro:Qui igi^ no uult audire uocantc,ncc acquiefeere attrahenti, nec
adonante munus fufdperc,mcrito a tanto bnfido fecludinunu inge/ oae,K conftanta
dixerunt Paulus, O Bamabas ad ludeos,ficut legimus hi Adlibns ApoftobdstVobis
o^rtebat ptimu loqui uerbu Dd.led qm indignos uos iudicaftis xtemf uitf ,ecce
couerrimur ad getcs.& ipfe Dns in cMgelio a Matthfo,8C Luca annouto.cu
parabola de nupdis/pradio/ nel cpia proponerct,fubintub't,q> mula fe
indignos tanto couiuio ludica/ runc,cotemntntc8.f.uocante nunau,ideo feciufi
(unt.Ec ubicutj fit forno de acquirendo regno codefli,aut babedo QirilU
fuffragio/ uita axrrna dom^ in exaltatione Filii hois/ V 5» ipfe exaltatus
dicaf" a lerra/icut lerpcs in deferto. Nec opinor hoc inteUigcndutn de exaltatioe
corporis / qn in ligno appefum a terra.K tnote/in quo Hxa erat crux/(ablcuatu
fuit.Ncc aibitror hoc iotd 1^' de ilia exaltadone,qua fetnp apud Pretn rxcxllus
eft in dc> tera ipfiua fcdenstfcd de ca exaltationc,quac ht in confpedtu
noilro, qh vj fublimitas diuinitads dus hoibus apif^: ut uidetes ipfum qualis
fit ucnerenf, exalter, €7' m^nificettSicut in dus morte Ccturio,C7 q cu eo erat
uidctci aerem praeter ordine natur; obfcuratu,tena tremere japides fdndi.monuos
re/ fiirgere,exclamaucrut dicetestVere Fibus Dei erat ifle:Aut dc illa exalta/
tione, qua per ipfam crucc meruit Chrifhis homo pfici oi creatura:, ficuti
Apofiolus apto firmone loquiif dices : Ohriihis fadhis cfi pro nobis obe/ dies
uf(| ad morte, morte aut cruds,ppter qd Deus cxaltauit illu, C dc/ dit illi
nomc,qd eii fup oe nomeuit in noie Icfu oe genu fledla^.coelefiiu,
terrellriu,C7 intcrno^:C7 ots lingua confitea^,qa Dns nf lefus Chrifiusia gfia
cfl Det Pfis:Qi)od 8L ipic faluator cofirmat dicenstOportuit Chnllu pad,C7 ita
intrare in gloni fuatQtjibus uerbis apte dernofirat Ic, inquatu ho
cil,acquifiuiile glona,6( regnu p opus cofummatu in pa(Ii6e,8C crucet Sed
exaltatus dr a terra,qa opus,qd operatus e(l, 8C regnu lublime, BC excadfum,qd
obdnuit,no erat tcrrcUjfed CGelefie,fublime,8C altu: Regnu finquit) meu no eil
de hoc mudo,fed cil illud,qd parauit 1 f a cofiitutioe mundi:Cuius pofieilionc
pro nobis.pro (e aut impaiu obtinuit in crucc. CurautexalcatioChrifh ia cruce
aequiperetur exaltationi ferpras, que erexit Mo(b,iubac Dno,(atis apta hab^
littera in libro Numerosi: abi l,qucm Impera tor Qiriilianx milidat in duello
habito in cruce reportauit de hofte hu/ mani genens/fleut ipfe praedixerat
pauloante q crucem rubirct.Ndc C>n/ quiO princeps huius mundi eiidetur
(bras.Qi]o debellato fpolia diripuit: capduos redemit: fubegit mundum uinoendi
omnibus Eacultarem tribu/ cnsaot millia attraxicAic non (it numerus eorum,qui
ipfum imitantes ui/ tam dederint , ut uincerent : Qgod minime &d(knt , m'(i
attradh' uiitute morientesin cruce.Eft quoip inter attraa mortales iuuer^
appellaiunct^cd serem cifixminatum lunonem infcriorem.cum nihil mollius:
Etusautem aens inferioris uirtutem,qui lunari luce illudratur,Latooam dixere a
la/ tcndo,quia latere Eidt,K obliuifd animas eorum/quibus inditutx erant, amoq
lunarem orbem defccndercntiuc uideantur, taq tabulz ralx in huc inferiorem
acrem ingreflx«T elluris autc uim Vedem appellannquia her/ bas/florcfcp
producitxiux funt canq uedes/8C omameta ipfius terrf^ qa uirms hac ierax eil,
in mulieris fpecie eam denotare uolucrunt • Rheam uero Cquam Opem Latini
dixeruQ lapidofx,at(^ montanf terrx uirtutc ede atbitrad 1'unt : Cererem autem
fei^s planae : fed feminum uirtutem Perfephonem uocarunPlantarum uao omnium
Oionylium promifcuu/ quia herbx liint femper ucrocp fexu combinacx:Qua uirtutem
Acgypdi lrim/C7 Oiirim nominarunc.Bl edaCut ait Plato ia Cratylo^ Dionylius/
quali didus inon,ided uini dator, K conrequenter cancrorum trudhium, ipibs
maturans fua ignea uirtute/non quidem elemcntari,red lolariilgnis enim
elemcntarem uirtutem Vulcanii nuncuparua Sed ignis edacis uim dixere Vedam.flC
hanc infoECundamtVnde Poeta* Nec tu aliud Vedam/q uiuam intdlige Hammamt Natacp
de damma corpora nulla uidcs. ‘ lore igitur uirgo/qux femina nulla reliquit*
Sed ut Plato fendt Vedcm,quam SC Vediam dicunt, nocaninc rerum ivtiKt idcd
cl1auiam»}uia ipEk omnia ucdiuntur*Et derilis ed,qiM efleu/ na aon generat, nec
generatur, fed indiuiduum generat , C7 generatur, non quidem ranone cTfentix,
fed ratione uirtuds generauux exidends in geaerancccui refpondct potentia
palliua in geaito.Scd profequamur*ln Sole igitur hxc uinus ignea didtur
Apollo/a motu radio^.uel quadrul(w cdacc dicunuEt bene, Statias Plinius Idem s
«> B s V ■ tl I ^ Jcranu Matth. 3 Loiitf. • Thobf. }
loban. i i‘ I I Paabs Enfcbb J Mane. Eufcbi. Diony. ■ Dtodo. TONVS SECVNDVS.
CCXII quia fonper drcuic qujreoi/qnnn deuorct/nnili parcenii/red condnue ac/
cufans.ael nooenstVnde Poeta. Dux herebi populo porccbaecnmina uitae Nit
bominum nuTetana/iraniiomnibusumbrist Stant fuHxdrcum,uanzcpcxordia mortis
Sfuacp muIoTonas cxcrcct poena caifaenas. Ctu K ailignarunt mdcntem fceptrum,
8C curmm trium rorant que trrs equi ducebant:SC canem cerberum. Alii qnocp
ipfum pinxerunt triripitet Et haec omnia,quia tribus rcelerum fixiribus
praciidet^uariric.fupcrbta;, K Iuxui:Qgod a feriptura facra non cft
alicnumsHacc enim ipfum uocac Amonmino in lercnua.fed in euangelio Mamona,
inqcum przcft diui/ tiis: Azazcl nero in Lcuicico^ubi nos habemus hzdum
emi(I^*um:ihl in Thobta AGnodaeum: luxta quz crina nomina triplicem habet
poteibitS ih mundoaie quo inquit lohannestOmnc quod eft in mundo,aut e(l con/
cupifccncia carais.aut cocupifcencia oculorum,auc fuperbia uir^Et per/ belle
prorequuntor iaccularinm litterarum gnari , collocatum deferiben/ (es in
feceflu tartari,domo quidem obfcura,8C Luentibus femper umbris/ K dira caligine
opaca : unde princeps tenerarum diritur : fed princeps mundi , quia fuggrilor
eft malaram concupifcenua^.quz uigent in hoc mundo t Habitat quippe in
fece(ru,idcft in feculentiibmis rebus, quibus dominatur:Quid eaim aurum,quid
argentu hocinfimum,ni/i fex terr;^ Quid camis cocupifoenda.nin ftmor quidam, K
ri)ullido terrez carnis^ Et quid ambitus,nili fiecnlencz huius portionis
apperitus f Ad hanc igi/ cur calamitatem deuenere mortales, ut in kce hac
miferrima fummeriido ininu fecis ipiius adorarent: Ad qui calamitatem fere
morales oes deue/ nere,pr^'pue R.omani re^ domini:cd quibus anq ^'puis huius
fcelcris authori^s ages Paulus dide : Et mnauerut gloria incorrupdbilis Dei in
iimilitudine imaginis corruptibibs hols,K uolucrd,8C quadrupedu,K fer
pou:propter qd tradidit eos Deus in delideria cordis eo^Jn imuditia,u(
ootumeliis affidanc corpora fua in femetipGsQuia comuaucrut uirtutc Dei in
mendadum*.SC colucrut.flC feruierut creamrae podus,q creatori£c adeo pnidofis
fpiridbus agiad erat.ut feiptos ma/bucc dacmoniis,K felio ru (anguine fceleftas
quftera placare uircutcs.R.hodiiCccfte Eufebio;) ho mine bcrifecabac Satumo,no
quippe bono,fed malo, lo Salamia quoEc eius imperio Angelus defeendens de cado
ligauic cachena magna (uc ibidem diacur;) ferpentem magnum,qui cft diabolustque
in cruce exalucus iam debdlauerac,Acuc promiferae diccnstNunc princeps huius
mundi dide/ tur A>ras« Pro quo cxulcans Paulus cum Cbrinchiis aic t Abfotta
cA mors in ui(Ax>ria:Mors quippe cft ipfc angelus morns, CC prioeps
cenebraruro, uc exponue omncs,qui retftc renduc.Sequimr:Vbi cft mors uitfloria
cuaT Vbi eft mors ftimulus tuusf Snmulus nat^p , 6C fagicta morcis peccatum
cfttquo ipfe agclus moras feric,0C ocddicnos,urIuti lagittaucncnacatScd uirtus
pcccari,8C robur dus cft lcx,cuius tranfgrcffio peccatum cft; qux fi non efin
pcccatum,non impueatetunSed Deo patri graa'as,qui dedit no bis ukftoriam pcf
leTum Chriftum dnm nfm dcteftari diuicias/proteftans,q> no pollumus feruirc
Deo,8C Ma/ moaae.Ec ut fuppedicarctambitum dominandi/ docuit nos cHc mites , C/
humiles cordetEcinuicatus ad regnum rccufauit Aigiens. Et ut ammoue/ rct a
nobis omnia camis deiideria , iudic nos lubos prfdngrre,nof(^ hor/ catos eft
caftrari proptir regnum coelorum.*Ncc contentus uerbo cantu/ modo inftruxide
mortales , edam docere uoluit / ut tanq ucr us dux pr^iett in bellum dicens:
Venite poft mc. Dutftus enim a fpiritu in defer/ tum illa criua pnelia
fuftinuit;in quibus femper feriens inimicum gladio fpiritus / quod eft uerbum
Dci/glortofum reportauit triumphum : Qjjid enim per panem Atmcnoim prxeipuum
animalis hominis/ nifi concupi/ foenria,K camis illrcebrx,86 rotum.quod ad
iplam perrinct,totclligicur{' Ec quid per fuggcflionem gloriz comparanda: in
drietftioae a pinnaculo tcmpli,nifi ambirio,C7 fuperbix Aiftus denocaturfEt
quid per omnia re/ Apoca. CHRJ/ STV& Paabi il- 1 I 4 B TONVS SECVNDVS.
CCXIII nv !■ iit ia fk »'l m in m a ' CHRI/ m STVS* ■,1 Paulos CHRI/ STVS.
Iduas Dauid omi/ STVS. eoa nrnndi odeoTa^O promifla.nifi podidcndi cupidins
lOKlligi potcfl^' Viiflor itacp in prinapeoi tenebrarum, C7 mortis,peccaciuc
fuggdlorcm effrtfhis , fortior illo totum dus r^um ddlruxit, Ipolia dirripuir,
prae/ damcp capdoacn e manibus iplius cruittQgo proilrato,bicile omnia,qu« fuo
nequitia machinatus Iiicrat,oc aucrterrt homine a Dri cultu, demolitus cft.
Qgomodoaduocaucric ad ie omnia alia numina. Cap. XV. Erum, ut idolatriam,C7
cultum plurium numinum ammo/ ucret a mortalibu5,totum numen in multa diflufum
(fic iu/ bente Patre^ ad fdpfum aduocauit: Qijod lacramentu fane intciligcdbus
patefadens aitt Omnia mihi tradita funt a Pa tre meo,ide(l omnium uires,omnium
uiitutcs,omnium numina, ut Pau/ Ius exerta uoce nos admonet dicestExpolians
prindpatus, 6C poteHates, palam triumphans in remrtipfo traduxit confidenter
omnem alio^ uitn ad fdprumtEt iterum: Euacuauit omnem prindpatum,8C
pocefiatrm,8C uirtutem,ut no ultra ab aliis procuremus necc(laria,8C
opportuna.ffd ab eo,cui Pater omnia donauits,fed tanq ueras fpoolas inuitan a;,
Et qui has carnales nupdas pdus copulat in codo , q coniuges iungamtir in
terds.Et fi quis debdas appedt,noa iam aVenerc/Gipidinctp expetat, , fcd ab
illo,qui hortulum dclitia^ planuuit ab inidodn cuius dextera funt ||,
deledadones fempitemx : C7 qui torrente uoluptads fax potat omnes ad iprum
accedentes.Si quis deniqt rtgnum,86 pdmatu ambit,no iam fup/ i plex a louc
rxpofcac , netp Mardo &uore,bello,86 armis quxrat , fcd ad illum
accedat,qui dixittEgo difpono uobis regou,ficnt difpofuit mihi Pa QqgJ/ tenEt
qui fc ditfhjru promific Venite benedici Patris md,po(Iidete pa/ 5TVS i ratum
uobis regnu a conditudone mundi. Sed quid plurafDicamus cu ApoftolotDiues in
omnes,qui inuocant illum:adeo/q> ad nullu aliud nu/ men podhac recurrendu
e(l,nifi ad Patremuid que intramus per Filium, tanq per hodium:86 deducimur per
Spiritu Gmifhim, iuxta illud prophe ckumtSpiritus tuus bonus deducet me in
terram reiftam«Qni ume tres Qggjj unum funt in deitate, 86 numineta quo folo
quaerenda funt necefisuia, 86 opportuna,C7 non a diuerfis numinibus: Ad cuius
unici Dei cultum ipfe pnus deduxerat familiam lfraelidcam,nunc autem totum
humanum ge ^ . DUS,edo q> Hebrd Mediam nenide non admittant,86 Ifinaclitx
fequau/ tur hxrdes Mahumedeas / unicum tamen Deum omnes adoranr.Qs° dxmo/ II I
nes moriatur. Hanc autem uocem ddatam celelm' fama diuul^tum cft, I Tybcri.
edam apud T yberium Cacfarc/ qui examinaris tclbbus in ardriuis regiis :
depofitionemcoUocauit.Cedauitigituroraculudelphicucdcbraridimu: ; j ce^uit O
Pyihium/C7 alia omnia. Sed O paulop^ mone debellatoris \ dxmonu ddlru^ funt
t^la omnia Apollinis/loais/Iunonis/Minerux/ I Dianx/SC qaorumcun(| lairorum
deotum/O’ ereOa funt templa QiriiU, t O in honorem corum,qui ipfum fecuti
(iintnic exclamare poiSmust l EcceDcusnoftaCHR.lST VSperCecularegnat; I Dantep
Creatori cun^aeata preces. : Potphy. Et quid Porphyrinsaduttfus nos rabidus
canis dicat in eo libro/que c5/ I cra religioni noftra fdidit,audiamus:Nec
miremur (inquit^ fi iam mul/ I ris annis duitas pelle uexatur/cu Acfculapius,K
alii Dii longe fint ab ea: Ex quo.n.Iefiis colitur ,nihil utilitatis a diis
confequi poHiimus. M ira dl quidem ueritatis uis,ut fpiculum,quod acerrimas
hoflis in nos dirigit,tn drigente ui ueritaris uerfum/eum/qui miferat,
feriat.Si dii ceflerunt I^a o Porphyri , nonne profiteris inuitus lefum
fortiorem mis diis:'Si dicas: Indignati abicnidtiCur Cinquam]) non deprimant
eum.qui fuam digni/ , tate occupat,& cultores ipfiusf Puniunt (inquies^
morbo uexantes:Sed oellantc morbo,K pualentibus lefu cultoribus,nunqd pemitetia
dudh' dii ^ tui ceflaruc a uexanone cultori lefurHuc.n.colent^a diis tuis,K
Roma nis principibus p mulca tpa impugnati (iemp meliora incremeta fulixpc, I K
cultus dus adm cll apliatus,ut mudi prindpes prfus debellari fiier^ ! r
Digilized s CANTICI SECVNDI. S fodus mandi uircspauas/K pauperculis coagclit
nuntiis ccflcnat.In/ fuper fit Aefculapii.K ApolIincs.O Plutoncs, K Scrapides.K
Mmenue,' O Pallades,&Vcaeres,8C Cupidines,K quodeuep dl portrntt gcnus,auc
qux erant idolanix noaitna,refurgentc (Jhnllo ex mortuk, quafi auduo
terrxmotucornKruntnit nec retponla dare po(Ient,n«: cultu exquireret nec
hominum craorem expofctrc^ecaugutus/autquibufcucf prxdigiis 6iuere,nrc lefii
obdare nundistquibus d^it pottda^ in illos bol tes Ea/ dk fuUugandos,0
dciidiudos.ut in euangclio,cui rtulus cd fecHodum Lucam,aic:Videbam
Sathanam.ficut Eilgur de codo cadente. Ecce dedi f Dobis pocedacem calcandi
fuper ferpentes/dC fcorpiooes,86 fuper omnem uirtutem inimid.Sd nihil uobis
nocdiinScd O hanc potedatem dedit no in nominibus aliquibus inuocatis.ut folent
Magi,uerum in nomine pro/ prio ipfius umcends, SL obdnends imperium in omnem
uirtutem inimi/ cam.iicut pod rcfurrcdbonem triumphans de omnibus ipiius
cultoribus dixir.Signa autc eo$,qui crcdiderint,haK fequenturtln nomine meo dx/
CHRJi monia eiicicnnlinguis loquentur nouis:rcrpentes tollennSC ii mordfitum
5TV5» quid bibcrinc.non eis noerbitifuper xgros manus imponent, 6C bene ha/
bcbum.Llli autc profc(di,prfdicaueruc ubi(^Oomiao cooperantc.SC fer/ monem
contirmance.fcqucndbus iignis.Q^ perpetrata ab Apodolis.flC lefu triumphantis
adccb's,a Jco manifeda funt,6C ubkp coprobiua,ut no/ ois probadonibus no
indigeinnQgx propriis oculis conlpidcntcs mun/ Paalat dl prindpes.cu negare non
pall(Sit,aanbuebanc magicis atubus opera« tC miracula illonim,qui
magia,necromanda,au^>icia,pracdigia, 6i quic/ quid dxmonu arte moliebatur
gentdes.toto conatu dcltrucre lacagcbant* Nec dubitandum cft dc Cmpturx
urritaie , cu tot conueniant in diucrfia ' mundi partibus tdles,ut impodibile
iit eorum conuentum efle {^um,id maxime,cu 8C ipii horum aduerliurii huiufmodi
Eida ab cis conliteantur* , Verum quid egemus tedibusi'lam ipii uidemus templa
deorii dedruda, q oraculac^ exunda :Qtjxdadmmorrao,immotriumphandChrtdo ce/ ‘
doe coeperunt, ut O ipd audiixi hodes fua fpoiuc faii funt t & in no/ i
(faris Lbris amplifliine legimus.Siquidcm cum Albanam maioris Arme/ nix urbem
Bartholomanis ingredcrctur,0 intraret in templu.ubi Ada/ rot colebatur .dxmoncs
ulterius dare no potuere refponiatAdmirandbas incolis, O ad uicinam duitatem ,
quo adhuc non perrexerat Apodolus, proficiioeiidbus / rdfdtandbufcp ab idolo
illic exillcnce , cur in Albana ‘ refponla non haberent.failus cd cacodxmon
ucritate ui Qvidi compul/ fus, Albanoru Deum, immo cacodacmoncm ob ingrdlum
Bartbolomxi i in duitatem, tJ templom,caibcnis ligatu , ut loqui amplius non
oalcrcc» I Confein edam funt mali dpmancs Cypriano tunc mago,auc neeromanti 1
Cbridumpr(ualuiireincos:QsarefpcedsCypriaausuidtsadhxiituin/ | TONVS SECVNDVS.
CCXV cena-Fodtx praefbytcr,8C martyr n8 mododxmoncs Ugauic,rcd folo fla/ tu
Mcrcuni flatuam,C7 Dtanxflmulachru ddedt: Arborem quocp ubi- lacus,86 tcmplu
cratyfoto iuflu la crudfixi nomine cominuic tes,8^ immundos daemones confugiunt
: 8C ad necromanria illam artem ' omni lcge,omnK^ religione damnata:ut mihi
proprio ore (alE iunt,qui in huiulmodi magis experri,K praedpui habebantur.
Aliqui tame.ut fuam inaedulitatem,6(periidiam obcegant.aiminantur
peregrinarionem fua, in qua longe diflantes a terra promilHonis,8C templo,nihil
(^ut inquiunt^ authoricaiis/ aut uirium obrinent. Sed haec uerba C^nugx
meradflimx; liint,cu lofcph io Aegypto, Ezediiel in Qialdea flmul K Danid
uatict/, nari tuainctEc hic etiam Oagoo ibidem deftruxerit : O' Chrifli
difdpuli ubi(^ terra^ in dxmones prorflis praeualuerint, U mirabilia operati
paf/ fim comprobentur. Eadem comprobantur uaridniis. Gip. XVII. D oracula
autem/quxhuiuCnodi negorinm praeuencrunt/ nenientes, indpiemus a Mofe, a qiio
habemus in L euirico,. A Nadab / 8C Habiu filii Aaron arreptis thunbults impo/
fuerunt ignem,C7incenfum defuper.ofleremrs coram Do/ mno ignem alienum/uci
extraneum, quod ds no prxeeperanEt egrelTut ^is a Domino,dcuorauit eos,0 mortui
fune coram Domino. Non fine •dmirarionc legi pottfl hic textus, nifi
intelligatur latens , O myflcriofut foifus. Laborauit Abraham / Mofes / Aaron /
eleifb' illi facadote3,uc •dolatriam exringuerentiatc^ omnes ad cultum Gimmi Dd
deducerent; quod fiiper omnia peroptabant. Hoc zelo Abraham,cum Deam uni/ cum
doceret Chaldcos, in ur, uel fornacem miflus fiiit ab eu. Hoc zelo Elios
impetrauit igne de codo cotra prophetas BahaLHoc zdo Nadab„ CANTICI SECVNDL C7
Habiaarrepduoluouncadolerccuigne alimo.idifUacraoffcmpro cxaancis:bcd cum
arrogarcc ftbi maximum opus Mdlixh cancumodo relcruanim/ V minime ipits c6mi(Tum/de
arroganda puniti fune t Viide cudolera Aaron de tiliis pcrdidscxopcrc/maxime
bono zelo perpetra/ to,dixicd MofestHaxdicic Dns:5andliticabor in proximib,ucl
propin quis mcis.SC in contpeftu toctus populi gloriticabor.Propinquus/K pro/
ximus Deo,in primis Chrillus dus Filius biittPodca Apoftoli: quoi^ pix ri
aliquis mons prosimeeleua tus iit l'up colles.auc alios monces.ad que eduxerint
gcncest Vnde moos bic cleuatus fup omnes colks r(l ille.qui feriptus dl in
capite libri,K efie/ AusRjexregu.se Diisdominandu.przlanis.attp cleuatus Tuper
omnes prindpcs.qui tanq colles eleuad fune fuper populos Et ad huc coofluxe/
runc gentes fuCdpicntcs c^us charaAcrc.Se donaduu.SC ipfum adorantes: tunc
cnim.nt (bquicur.cicuatus eft Diis fulus contdds pcnitus,C7 demoli/ ds
idolisiunde fcqui^ :ln illa die proiicia homo idola argeod Itii.Se flmu/ lachra
aud fui. ^charias quotp fole clarius loquitur dic^In illa die erit bms pates
domui L>auid.8£ habitaabus lerui^ero.in abludonc peccato/ ris.Se
mendruatxiQui fons Cut oii interpretatur^ Mrfliah liliqui abluit peccatu.SC
mmllruata,idcft adlualc.Se originale peccatu. Et tunc ^inquit Dns exo dtuu^
diiperdam nomina idolo^: de trrra.Se non memorabnn/ tur ultra^^uod iam &Ao
coprobamus. Iterum in Ezechicle inquit contra Aegyptii idolis
opulcntatDifperdam Rmulachra, K ceflare (aciam idola dcM cmphis:C7 dux de terra
Acgy'pd non erit ampliustEt mulca prole/ quitur Vates de (Iragc Acgypdorum/qua
prinepes Romani.Oe alii exe/ cudoni demandarunt . hxc omittentes de idolis
profequamur , qux frimo in Aegypto, Memphis.Taphcnr, Canopo, Alexandria,
Thebis, Icliopoli , O altis iplius Aegypd locis , florente cultu crucifixi ,
demo/ lita funt t O repleta loca Anachorids , Monachis , V qpludmis Icfum a
terra exaltatum umerandbus . Sed C7 Malachias uidmus Propheta/ tum de
abicifbooe Ifrael, C7 uocadone gendum per M clluch uirrutem ^ •pene loquatur,
uideamus : Non t(l (^inquit ad populum lliaclidcum]) Moib I IGun Zatba. EzetU.
4 TONVS SECVNDVS. CCXVI pj,' M dt u ps D P V Tfaiau‘^ui Iegic,mceUigat* Veh
prxgoacibus,8^ nuairobus ia dic illa/in qua eru tribulatio magoa, qlis no tiiic
ab inido mudi ufcp mS.oecp ficaC7 multa, qua; fcquun^tqux apte inuut,nuaq
acriore hoftc in Qiiiltu,C7 Deu,0 lalute noAra inlur/ rcxi(Tc,auc
inGirrcdhuu:Dc q nihilominus crudhxus nf reportabit uidlo ria,K triuphu trahes
dc manibus Tuis ocs,quosaccepit:ut liibinlcrc Pau/ Ius diccnstQsc Dhs lESVS
kcrficiet fpu oris fui:C/ dcftnia illullratioe aductus fui cu,cuius eft aductus
fcifm opatioes (athanf in omni uirtutc, O iignis,fiC pdigiis medadbus,8C in
omni feduifdonc iniqcatis iis,qui pc reunc.eo q, i^aricacc ueritads no
accepcrHt,ut fani ficret:8C merito attra/ bacnir a crudfixo nfo.De eius qcp
uii^ria fcqcur iuma Veritas dicens,q7 tuc apparebit (ignu filii hois in c^o,quo
ipm fodcfium vj debellabit, bt mittet Angelos luos eu cuba/SC uoce magna/8C
cogregabut cledos cius a quatuor uctis codi,a fumis codo^ ulicp ad terminos
eoij:.Po(Ua fubinkrc Calu SC terra trafibut.uerba at mea no pteribut-Quo
debellato definiet, O inimica morstquac in hoc uldmo,0 fupremo conatu
co&ada peribit, triuphanec Icfu/SC attrahete ad (c oia attr^enda,ut flatim
dicetur. ^oinodo difirahenda omnia tande ammoucbit, ut ad fe unu omnia perfe^
trahat. Cap. XVili. ^gna qppe ex andidtis infurgit admirario,cor no uideamus
attraifbim iftu omniu gcndu.SC ct populi irracUda',(iciU ui den^ pdixific
oracula: Ait.n.Regiusq>phcta:Et adorabut eu ois rcges,o& getes feruict
ei:Et HaiastSurge/illumioare Ic/ rufalcm,qa uenit lumen tuu,C7 gha Dhi fup te
orta tfitquia ecce tenebrf operiet terra,8C cahgo populos:fup tc autc oriet'
Dns,86 gtiaeius in teui/ debi^ :C7 ambulabut getes in lumine tuo,0' reges in
iplendorc ortus ruit Caligo.n.&C tenebrx operiebant popuk>s,quido
idolis,8C potefiadbus tc/ nebraru feruiebanttSed orto Dno in lerofolymo^ ^ cius
glo/ ria,getrs coeperut ambulare in lumine fuo/ K reges in fplcdorc ortus lui,
uifa cius ildla in orioe.Sunt quotp inumera alia oracub,qbus pdidlu eft oes
illuminari,dirigi,6C deduci debere a luce ifia a terra exaltata pro illa/
(lradonc,8C falute nf a.Sed hoc infirt fpeculandbus admiradone no mo/ dica/fi
hf c lux ^ut didtu o« collullrauic.cur tot remanet obtenebra/ d,C7 illi,qui
fpurdflim; beftif chara^lere (urcepe,8C q ea luce rcfpuctes a figuris,6C
fnigmatibus difccdere aoluri'None (J illi,qui nome tmmo lii/ fccpe,un chrildani
denoieof', opibus at illud nome impugnatrcmant.n. inter fe odiis,8C
lidgiis,Dcucp uelnd detrufi taitards carcerib* blallemac, carnis illecebris
obuoluutur,idola pecunia^ adorat,terrena (apiut,rpiri/ lualia odcrut,callrimargix
inlduiunt,cultu Dd cocemnunt,adio/ut non attraifb'. Padul CHRI/ STV& Daud
Uataa ( a It TONVS SECVNDV5. CCXV/I tf •$ V m 1^.: ■ ih-f.il- II .! ic =■'■ i,
X I ; f?,-- . * I ■; I S^o. '■i." i Hebfd «ara I d ApocaIy(>fi£c
aiuenr,8C regnabunt cum Chrido mille annos,omnes &dicore prxdixcrattNa
ficuc Deus cl^it, ita mo/ Paulun dii adinucnit.SC uia, qua iplbs ad fc deducat
, Ecut docn nos Paulus cum Romanis dilkrestQ^os pr(fduic,8C praeddboauic
cotbrmes Eeri imagi/ ai Filii fui,hos8C uocauit:C7 quosuocauic,hos C7
iudiEcauic»]uos autem indiEc3uic,illos 8C magnificauitiquid ago dicamus^' Si
Deus pro nobis, attrahes vi,0 deduccs,quis contra nos didrahens SC deuians;'
quaE dicat UaB nullus.Et de huiulinodi actradu forddimo fequi^ Paulus
dices:Quis ago nos inarabit a charitate Ovidii' An onbulaQo,an angudia.an
(ames, an nuditas,an piculu,an parecuno, an gladiusT Nam i his oibus fuperamus
propta eu,qni dilexic nosiSC qui nosattrahic,C7 tena.ldeo deprecabatur SalomS
ille &ptensdices:Trahe me p^ te curremus.Traxic qppe,8C trahit Pacer aaemus
in funiculis diuinis , fed Deus fadus ho trahit m ficulis hoinu, Ofix deuri per
Olce ^xicln uinculis hominu traha cos,in uincubs chatitatis: uel in (cruicute
amoris,uc habauaicaslictax. Q^us uinculis hominis exteniis ab illo.qui habitu
ed inuecus,ut homo,quia feniibiba.quia dome (faca.quia maximi amoris pignora
traxit multo maiore multitudinem, q irrerierat uinculis iUis inuiEbilibus,86 no
peepeis (difibus, quibus uulga/ rin copiola turba inniti^. Sed hic infurgic no
modica ima multos lapic/ tesdircepario,quxna Ibb' pauci elc^' ex multis uocatis
lalaenturiScd quid dice/ Paulos mos ad Paulam,qui non contra Quidum, fed pro
Chndo loqui^ dicens: ,
QSosuocauic,hos6Ciudificaairi'Omnesigicuruoca4innumcruelc«do)c C ii k L CANTICI
SECVNDI» nenfre ctnfcnnir.Ncc quidem a ucritate eft aL'cnum:Nam illi paad dciH
non fccemuntur a uocatis.tang a rcprobis,fed tanq confignari ab illa tat/ ba
magna,qua dinumerare nono potcrat,dcligunt , ut ordine,6t numero illo
duodenario facramento?: pleno aliis prffirantar . In cocoa quo^ Ala, ad quam
multi uocati fucre/unu tantumodo cx^lfiim /8C abinflu legi/ tnus/ ctterii aut
in oupdis illis setemz beatitudinis perfidentibus: Vnde edocemur, ex uocatis no
paud/lcd pene oes laluanf .Nec illud uerbum Chridi,quo ait: Mub' funt
uocati/pauci uero eledbV ineciligi poted de illo uno tantumodo expulfo/fed de
illis,qui multi inuiod fiiaeiquis Hierooy mus dicat per illu unu intelligi
debere omnes,qui fimul unid funt in mali ria.cu iudeis vj/qui erat uocati p
lege,8t ex ipfis paud nupda^t parddpcs funt cfFe«di:Ne tn fedilia uacua
remanerent , mifli fiierut nuntii ad exitus uia^t.ided ad gcnriliu populos,qui
erant extra uia legis , ut introducerent ad nuptias, quofcnntf
adinuenirent.ficuti bene interpretaiT Hieronymus. Sic igii? paud ex uocaris per
lege eledh' liut,quouf nullus ea inuenir,no dilcedemus a ueritate,acclam w
BaruetNon ed,qui pollit Cdre uiam dusmoj qui excogitet femitas eius. Et fi no
podumus excogitare,minusadinuenire,nifi odi£dat nobis,6(du/ catille.qui fdt
uninerfatC/ nouit ea, O tradidit ea lahacob puero fuo,C7 Ifracl dilerdo
fuojPodea in terris appares docuit eam ore proprio: immo fcdt fc uia,8C hodiu
dicens: Ego fum uia: Ego fum hodiu, per me folum datur introitus ad uita.Hic
ergo folus uia inumit,C7 hodiu,fine quo nihil facere podumus.aut
excogitare:illu rn doccnte,ducete,K pr^cunte fccuri funt multi,K turba
magna,quam dinumerare nemo potcd.Nec arbitror fuide ta paruf uirturis illu,qui
uult oes hoies faluos fieri,ut falute pauco^ CHRI/ STV& Hiero. v: Idan Ifjiiai
t CHRI> STVS. Bame CHRli STVS’ 4 TONVS SECVNDVS. CCXIX 4 cura dcftiterit.Nec
tam exigua fuit dudsufrtus ut io » Paulu* paucoyattra damnilTcaa tes proximu
debent applicari ad Dcos,ide(l iudices , qui przdpueex ia/ cerdoribus
ddigebantur,ut iam ex teftimonio Deuteronomii comproba/ uimus. Vldmo loco,debet
facerdos tanq bonus paftor curam habere de ouibus ruis,(acranKnta
mini(lrarc,inuigilareruper gregem.K omnia ex/ ponere pro falute plebis
commiflie,edam animam ,i! opus eflet : quia bo/ nus paftor dat animam fuam pro
ouibus fuis» Hzc runc,qux podlTime pemdent ad offidum fecerdods» Qyod Chrifeus
hierit uerus lacerdos,8C omnibus refettus,quac ad ue^t
lacerdotc.SCfummupondiiccipedlant. Cap. II. Hriifais I E S V S undus in regem/
prophaa/C7 facerdoie prx oibus coibrdbus fuis,merito hiit Rex regum, Propheta
Ppheta^,Sacerdosracerdotu,autP6dfex podficu.Scd pri mis duobus dimiifis loco
fuo declarandis/ q bene fencfhis fit offidoiaccrdodsuideamus.Pdmo.n.orauit pro
popolo,non femd tm/fed plurics/K toto tepore uitx fuac.nunc in monte,nunc in
fpelunca,ouc pu/ blice,nunc feacte,ut ab euagcliiHs placni^ in lods
redtatur.Nec Paulus tacuit,fed cu Hebrds differens ainln diebus camis fuz
obtulit preces cu lachrymis,8C clamore uaUdo,8C exauditus efl pro
ruareuercda:Et podili me in extremo uitf ofeed^ qoaiu io hne dilcxeric
eos.fumpta myAeriofa K uidma cccna orauit Patre diccns:Pater fanifle coferua
costquos dediiU miUmunc aut pro ds rogo£t ite^utEgo rogabo Patrc,K alium
Parady/ tum dabit uobis.Ec rarfum orauit pro tota ecdciia, ut habemus in euan/
gdio,cui timius cft fecundum Lucam:Ego/inqaiens/pro te rogaui Petre, at non
defidat fides tua.Sed K nuc in gloria triuphans interpellat uukui CANTICI
SECVNDI. Dei pro nobts,utinquic Apoflola&Sacra quocp obtubc Deo, K
facratiffi mu omnium (acriiiciorum.fctprum vidclj Agnum immaculatu: De qua
oblarione.cu mulca didiruillcc Paulus cum Hcbreis/ tadcm fubculic:Hic autem
unam pro peccatis offerens ho(liam,in fempiterau fedet ad dexte/ tam Dei. Cuius
bo(b'( fcmel oblarx uirtus pra:lbit,uc nos quotidianum, C7 perpetuu racrifictum
ofInamus>Ec quid effecerit hac Tua oblatioc Pe/ aus innuit dicens : Chhflus
femel pro peccatis noffris mortuus efl olfe/ rms, fe vj aeterno Patri/iuffus
pro iniulfis, ut nos offerret Deo mornfica/ tos quidem came,uiuificatos autc
fpiritu. Do^torem infuper fc exhibuit docens eam doprimidf primi/ riaru:Qgx fic
deligebant rPopulos ex centu dece offirebit facerdoabust Sacerdotes uero ex
decem unu offerebant Deo, ut in libro numero^t 1^’ tnus.Deo itacp fimpbdflimo
dabatur unu/populo caq materiali centum: Sacerdoti aute.qui mediu tenet inter
Deum K jxipulum/deccqui edfi/ ois numerosi, prindpium denarioyt/roediufcp inter
unum.a centunu Qirido aut nodro fummo faoerdoti debentur unum,8C decc:Dcce
quide tanq homini iacerdod/Vnum aute tanq Deo:Ed enim mediaror.Si fini*
qui«ans/flC refieies. Sacerdoti infup nodro debentur no tm primirif uir/
tutii/ed hominu.Et ii fiierc inocentes primi pro ipfo ocdfi.deqbus lohi/ pessU
empti fiint ex omnibus.primidx Deo/K Agno. Nec ex hoc quide alios refpuit,dumodo
uelint d offdrc primitias.K dedmas.i.inida,6C co/ plcmeta operum fuoy.Vnde
inquit:Qsi perfcuerauerit uftp in finan,hic raluuseriRPerfeuctida
enimeduerarumdcdmajt oblado.Exquiritetiq primitias die^:Nam in antiqua lege
cotentus erat Oeus,ut fandbficartt* pidmus die^ 86 feptimus in hebdomadatOrrido
autem fimul cu Deo Pa tre damus primir,qui ex eo,q>ed Dnocofeetams,dies
dominica didturr In qua 86 mudo dedit exordiu,iImul 86 uitf fpuali.rcTurgcte
Qirido iplb dic, ut in eo prindpiu daret beatx uitx,l?cut in eo exortus eft
fiabrica tua. Hinc dicut nonulli hunc (bre ultimu diem, quo Deus daudet datum
pe/ regrinatiois nodrx,ucluti in diapafon pfeilo deduiflo ex multis cxflona/
riis carricuIisrPro qua odtaua Cbuid nonullos celebrauit hymnos, ut pa/ tet in co;:
ntulis.Saccrdoti quo qua C7 in Pfalmographo didt DeustSaaifidu laudis ho/
norificabit me. Et hoc tam in coti&flione / 06 laude fui nominis,q in gra/
Paulus harum adfa'one.De fecuda uero obladone idem Apoftolus nos in Roma/ nis
docens inquiRObfcao nos per mifericordiam Da,ut exhibeatis cor/ pora ueftra
hoftiam uiuentem,6ui(ftam, Deo placetem.rationabile obfe/ T quium ucftrum.Si
edam ad parricularia defemdere uoluerimus.in Leui/ deo luimus/ q> (acerdod
dabatur pefturculum paaficoru, flC armus eius dextcr:In pedufculo exeat cortC/
armus in hebreo dicitur piBl qd apud nos armum iignificac, O concupifeendam.
Cor itac^ quod refidet in pe/ I (ftuTculo,& armus in quo
eftcoocupifcentia,e; appedtus iacerdori dan/ I tur iudicandi,0C mundandi.Hinc
C/ nos exponimus (acerdod in confef/ CHR.1/
fioae^itariones,e7affoftusnoftros,C? omnia ea mala, quxCutChri/ STVSi ftus ait^
de corde exeunt, flC mala coocupifoenda fiuntnit ipfe ea diiudi/ i,
ctt,aabfolurioneO poenitenda iniun ctrdotem Dei magnum Hebreum reueriois eft ,
ficut edodlus luerat no/ ^.mn oraculo.Theodolius Imperator reuaitus eft
Ambroiiu ipTum ia/ crepantem. Attila (ut diximus^ perterritus eft a Leone P
oofice.^ed loi^ gura nimis eflet omnia adduccre,qu* de his SC huiulmodi feriptt
repeti/ mus.Vcmm dolendum nobis eft de calamitate horum tempojt^in quibus (cu
ruborc,K ftomacho loquar^ (acerdotes adeo fefe uilibus, SC turpibus
immifcuerunt,fcelcftii,8C non coleftibus «feruientes,ut iam ludibri^o fine
Dco,angelis, 8t hominibus.Qirifto aute uao,0 maximo liuerdod i^/ non comuni
chanuftcre (accrdotali, fed pontilicatus maximi.SC Imperii fup omnes do quatuor
colores ad quatuor elementa reflcruntur,ex qbus uni/ uerfa c5(idunt.Bidus,qui
ex terra gignitur,terrf deputa^:Purpura mari quxexduscocheoUs
dngitur:Hyadnthusacripp coloris (imilitudinc:, Coccus quafi ardeas igni,8C
ftheri* Aequu enim adiudicaruc,ucPond&x fummi opifids gradas agem illi,qui
8C ip(a clemcta,K quxcucp ex eis fii bncata fuat,^duxit:reprffcntaretcp ipla
elemeta,8C cofequeter clemctata omnia opifid fuo. Pnmu itac^ uedimentu.quo
pudenda cooperiebantur Itneu erat terra fignificas.a qua traximus,undc
genitalia nobis cooperic/ da fanttqa inde uoluptate fend mus,ad qua nullatenus
coadefeendere de/ betla/ 1 I Piap». Hicrodi Sapdtb TONVS TER.TIVS CCXXV bct
(acerdosajec cu ipfij meoibrit aliquid agcre^tfi quamias neotfliraf^ qua cx
terra dcduxifnuVcogic.Sed de terreaispaulanm adexcxlfaercdli/ a capite tiTcp ad
talos coopeneban^ uellc hyacinthina: quz aci« indicat a cedis ufep ad terra
diBuTum:Cui appefa erat tinnnabula,& mala panica* Qgo^t ib-cpicus tom'cnia,
ue/ (lis linca.i«tcrra dngitur/occanus dl rerra drcundansrln eo autem ,q>
dr/ cumuoluicurpedhisracrrdods,quod mudi minoris meditullium t(l/Zb/ diacus
incelligitur,omm'a mundi maioris centralia drcumdngens. R.atio naic in medio
pedlore poiitum terram, 8C rius ornatu cdiflirunt floribus/ herbis/8C Frudbbus
ueftita: Quz meditullium tenens huius mundani cor/ fxidsfurdpituirtutesduodcdm
iigno^/qupduodedm lapides in co rado naii flxi rcprxTentanr.QuataoriKTOordiaibuSjin
quo^i quolibet funt tres lapidcs/quamor anni tempora,quibus terra uaric
dirponii’,di(Hnguutur/ dantes cuilibet tempori menfes tres: Vel per quatuor
ordines quatuo^ fl/ gno^t naturz repr^entanf ,cum tria in cuiuflibet elementi
proprietate re/ perianf.Et ut otdnia,qux in pcdlorali funt,terrz
applicenlf,uolunt edam uc per urim ue tumim daritates,0 perFcdfaones
iignificen( :qux in terra, ubi cfledlus fecundant caula^ apparenc,pa(Gm
diguoldin^ : Hic enim ali qualiter coprehendimus q clara,k q paEedla iint opera
Dei,& fuo^t mi/ niilro^t.Pulchre igitur hoc ipTumyqucxl in medio
e(t,radonalr appellatur: qa io terra hac media ratio caula^ (ecunda^,U ciledluu
(umi Dri ab cx/ putgvis medbus pap'( :R4uiooe.nlmdore docx Domini praecepto
aduocaco Aaron/86 filiis eius ad hoilium tabernaculi cu uimio pro peccato,86
duo/ bus arietibus/66 can^a azimo^.couocanxp cami filio^ Urael ante feres
tabemacub',ait Mofesdfle eft fcrmo,quem iuffit Dominus fieritSntimqp f TONVS
TER.TIVS. ccxxvr |ii !i obtulit A^on, SC filios ous, 6L lauit eos, O ueftiuit
poncficcm fubucula Oi linta,arangens cu balteo, C7 induens tunica
hyadnthina,0'deiupcr ha/ f lueraleimporuit,qd: afinngens dngulo aptauit
rationali,in quo erat umn tH ne tumim.CicWe quotp texit caput.K fuper eu contra
frontem pofuit Ia/ ih mina auream colccratam in lan^ficadonem ,ficut prxerperat
Dominus» ■ i Lauabanir itatp lacerdos anteq indueret ucftimentu aliquod/fed
lotio illa a erat uinute.K iudicio Itgis/qua dedit Dominus per Mofem.ideo
dicitur, P Hkro» J lauaba^’a MofcQuod tamen^ut inquit Hieronymus^ mundi purga/
ta uonefigurabat.K baprifmi iacramentu,uel poaiitenri*:in quibus ablui/ ilf
PanlnJ mur,anteq induamus illam facram ueftem , de qua inquit Paulustlndui/ pi
mini Dominum noilru lefum Chrifi um : quinimmo K ipfe uoluit lauari i in
lordane,8C indui,at9 repleri Spiritu (andlo.qui fup eu egtedifte de Ia li uaao
afccndit in fpede cobmbf, antequam intraret in (acra,K in expia/ f aonc generis
humanitQua baprizatus (latim coepit, alTumpta pugna in ■ . eremo contra hodem
humani generis, profequendo poftea docens & fa/ a nans,8C tande offerens fe
in faaifidum . Lotus itatp facerdos induebamr i primo fubucula,aut
focminalibus,quia lacrificaturus hoc primu obferua s re debet,ut fucdngat lubos
fuos,quado nec uxori iure matrimonii feruies s Idem
p6cDeo/8ifacrisbeneuacare,nifiaba(ihiuxorarioabftineat.HincApo I (tolusdoces
uxoratos, ut alter alteri redderet debitum Cquia neuter habet poteftatc fui
cor|X)ris,fed alter alterius;)fubiugit:NiG uaceris orationi ad I tempusiQyod
nihil cflet,niii praefiipponeret no pofle quempia feruire rei , : uxorarix, O
orarioni/aliiftp facris fimul : Qgia iicut non poflumus Deo , feruire,»
mamonx,ita nec fpiritui K cami, abitui mudi,K Chrifti iugo. ( Succingebat
poftea balteo confedlo ex quatuor coloribus / per quos (ut , diximus>juatuor
elementa primaria,» oa ex eis copofita intelligunt,de ( I notans.q» oia
haec,qax dicuntmudi huius,» cx elemetis corrupribilibus funt.fcmori » parti
inferiori alligari,» ftringi debettut ibi dimilla no ptf 1 pediat parte
fuperiorc facerdotis,quado in lacris agens Deo tft facrifica/ , curus-Induit
poftea tunica byadnthina, ut ex colore difeat tetus caleftis i , , |iai:Na hic
tedes in (appbyreu ccdu facerdotem ad cccicftc manfionem ( Estefa/»
*n“«M,q»»auiditEzccfaieleflelapphyrinicoloris£thocmagnom)ftcrib , j fuo loco
declarando.Imponebatur ipdus ed uedire denudatos.Impollutus itaepefle
dcber,(iui(dus,C7 mundus.Necobdat,qr oderat pdmo pro peccato fuo uitulu,arietcs
duos.86 canidru azimo^,cu nullus dicatur mudus a fordc,cda infans unius dida^uia
omnes nafcimnr Elii irx,86 peccato obnoxii.Siquidc funt pcccata,qux uenialia
dicuntur, nec fdndut uedimcnca,86 digna fadlis uenixta quibus nihilominus mu/
dus debet ede facerdos agere uolens cu Deo fan ad nulla animam mortuam
accedat.ne polluatur, C7 coin/ quinrt lupra mortuo,cdo q> fuerit ipdus pater
,uel mater : Ex quo habe/ tur,quato maior mundities exquirar in ponddcc,q in
facerdotc, cum idi concedatur in prindpio capitis acccdiis ad
funus'patris,matris,filii,iilif, fratris qaocp,86 forons uirginistPondfid autc
fummo interdicit accediis ad quodeuep fimus. Et quid fixditads condneat
fiinus.ut podit coinqui/ nare accedentem ad ipfum,non ed pr^ends tra andqui
Patres in rebus fpiritualibus peridores q hi,qui in relationibus, O quiddiudbus
inumiendis phantadicanmr, quas nunq inueniunt,non dne cauia ordinarunt, ut
cadauer fepeliat io loco (acro,lumincadbdctur. Danaf Hitrih Daoid CHRI/ STVS. i
TONVS TER.TIVS, CXXVIII « «1 DI 1^ bf lohaa. Thnlo. .Cunea (jioorcp fup terra
onthrit.aqua benedkflaafpcrgaf.K inceoro thurifictft oia no frufha.ut uulgus
opin»^,Ced ad expiatione cadaucris/qdual/ de imenundu eft,ordinata functEt quis
ida inditas non graurt fccdatu de mottali,tmo cu merito contrahi/,qn quis
diaritate mortuu frpulchro de/ inandatuiihtiominus ab ida et bxditate iubet
Deus (acerdote ede itnmu/ nem.Iubct etiii,ut nuq de faneduario exeat/cd femp (d
deri p6t^ fanidus linqui (anido fando^i minidraturui ed; Nazareus cd enim.ided
frpara/- tus a turba coinquinata.K a uulgaribus operibus ferdannijus dignitatem
fiiatAut Nazareus,ided coronatus diademate faniditatis.SC perfufusdi/ uinicad}
oleo^Subinbxt Deus pod oia hacctEgo Dominus,idcd ego ado/
oai,iKlquadn1itterus,qui v)fan(didimus,K puridimusrum,ideo exquiro minidrosmeos
puros/ tfianidos/dcuti alibi clara uoce ainSantdi edotc, qm ego (iuiidus
fumiNcc uulc,q> (oede^ facerdos cu muliere uidua, repu/ diata,ibrdida,aut
meretrioe^ habeat uxcecuirgincm/cu qua copulatus facramencd tenear unie;
copalx.qua cu Deobabere debemus nuptiis/ad quas plcrifcp in locis fctipnirx faax
inuitamur : Quod 8C in facerdotibus nodns obrcTuaf , K dicunt irregulares ex
digamia, q duobus mulieribus copulati funt,aut cu mub'ere,quac ab alio uiro
cognita cd:ne uiole^ faaa/ rnentu bi&tio matrimonio.Scd heu
in&diciat^ra,K pditos raores.qn uerba datuti, K legis poepta (eruanf tmmodo
in cortice deprauato trun/ 00.8C putre&tda radicc.No admittunt ad
(acerdoriu huiulmodi digami, Qiii a Potifice, 8t gercte uicem Dei in terris
cotra Dni datutu diTpcfe^.Et meretrices, C/ cinaedipadim admirtun^ afacerdotibus.q
uiolati,deturpa/ d,comqnati9 ad p6dficatu,8C (aera pageda abftp difpefatione /
K puni/ done/nudata frotc accedut.lnfup SL gibbi,K claudi.K bemio(i,C7 fpurii,
K habetes nafiim tortu,6C imodicu,S omne genus modroiuadsiQux (c/ cudu feofum
mydicu inecUigetes uida/8C deSc^his in aia denotar.qbus di/ minud no pofTunt
portare tumim.qd pfetdiones, K coplcmna (Ignilicat/ ta in nllibus,q in
rpiritualibussNa portare ueru urim ue tumim ed habe/ re lumc Dri.SC uera
pbnfbone in opetut de Iohane inqc Chridus (ub aliis, (ed his (imilibus
ucrbis,diccstllle erat lucerna ardcs,K lurcsiLucebat qp/ pe do^'na,0' ardebat
charinte (imul cu bonis opibus.Cidaris uero/quf iubeba^ portari in capte,pro
quo amiidu nosgerimus.ed ccdu.K cede/ dia.quf femp fpeculari debet facerdos adlu,uel
uirtutrtut dicut Theologi nodri.Hinc Nazara no tondebat capillos.aut comastquf
fut in Canticis diaT^ iudbc ce debft canalibus.p quos ueniut indu xus,K
charifmata fu/ periora ad nos. Nec adhuc didici,cur nobis (it indiifla
denudario capitis, 8C rafiira cotra id.qd Chridus obferuare uoluit,q capillos
nutriuit, K bar ba. Dicut aliquitHoc fit,qa Petro barba,6C capilli in Andochia
ra(i bicre« Sed miror,cur ignomkiii Petro illata repr^lentarc curamns,K ad
ca,qtUD ^ iiii CANTICI SECVNDL LeuicL Paula Idan Chriftus magno laaamcto.at
&pictia maxuna fcdt.no atted/mus.id ma xtme ^'ptetc lege in Laiiiico:No
rondtbins coma in rotudu.ncc radetis barba Infup miror/fi P«ru rafum imitari
uolut.cur pmiteat,^ ubicp pin> ga^cii barba, 8C capillisiqux indicat.gj Parus
ipfe iliufiooc illa nutri uerit capillos, « barba. Ad Apoftolu cofugict/g cu
Corinthiis ain Vir no debet uelare caput fuu/qm imago/K gloria Dd cftjNa uir
otas,aut pro/ phetu udato capite deturpat caput fuum,qd vjChrillus efttcui
debrt bo eiTc expofitas atep aptus. b iteru:Vir Ii comam nutriat,ignoroinia rft
illi: Qtjibus dicae poflumusiNo iubet Apoftolos caput radendu,uel barba, fed
dicit non nutriat coma,curiofe vy.Na ucla caput ornatu mudaiio,8t p5panco,cu
nulU gloria ex mundanis ornatibus capid coparare poi^, qd Chridii Itgmfkat.Vd
dicamus,q> hic farno eft ad comunes homines/ O muliaes,no ad pdcihcc,ucl
(aardotenit inde codudi poifit rafurS ede oeceflaria potifid.aut facadoci.Sed
qcqd lit,Deo,0 Sata* ecdeliat me, ee mea oia comKto.Poiita tande diot lamina aurea
fup caput bcerdods, in qua deferipeu aat nomemagnu Dei:Qgod SC infcrq>tum ed
in hronte uniufcuiufcp aedetistut in Apocalypfi did^tQui uicait,fcriba fup eu
no Aptwu ' 3, inen Dei md.Et ad nume^ ucnies iohanes peeuKariu elcdbo^t didn
Vidi fupra mote (loo Agnu rtante,^ cu eo cetu « quadraginta quatuor mil/ Ka
habetiu nome eius,86 nome Pfis dus feriptu in Erotibus fui$.Qgi cetu 6C
quadraginta quatuor millia funt collodi ex illis duodenis millibas,ex ^ i .
qualibet tribu/magno myl^o fuo loco declarado : Q^od nome Qiridf,' O Dei,(i oes
milites portat,tang charaidrrc,e7 (ligma,aut iniigne Chri/ dianz
religioois,quato magis poetare debet Pontitex maximus, (imul 8C faordotes/q
funt taq Angdi,C7 duces diuioi exerritusi^Sed P5n&x fum/ tnus 8C maximus
unq dux totius milidx lmpatofuc,cftrri aut facerdotes indar ducu priuata^
legionu feu cohortum.Qgid autem hxc cu Potifice maximo Chridoagat,in quem ipfa
omnia cendunt/uideamus. Qgid illa oia uedimeta cu Chrido,quc podlfime
figurabat. Gap. VII» ■ Am ad Chridu nobis deucnicdu cd,in que oia tcodut, C? ad
que oia refpiciut,tanq ad dominum reru,propter que ilia oia ordinata funt.SC in
quo oia uerificari deblc:Quia femp Mo/ fes cu Chrido,8C lex cu cuJgeliotIdco
erroris n«a^ Parus/g I in mote thabor.qn Mofes affiiic Chrido.uolebai facere
tria ubcrnacula, eu unu fufficeret Chrido,Mo(i,Si EIix:Na unu iut lex„pphctia,K
cuage |iu:6C unu alteri adeocorrcfpodcs,8C c6nexu,ut ide penitus iinttQuod ui/
dere po(Tumus,dumodo Deus fua benignitate auferat a nobis uelame, ut reuelata
fecie ualeamus glorii Dni coccpIari,tra(Ibrmati 61 nos io eadem imagine neri
Filii Da/q primo fub xnigmadbuslcgis,8C ppheta^ cood/ aeba^iOse nobis ia
exhibitu cot^labimur afccdentes a claritate kgis ia TONVS TERTIVS. CCXXIX ■
Lnttu claritate euigcln.DiafmLemVco/g,cogrr|atamDltfradfncadho|liuta/
bcrnacult.Aaroncoftitutuieft&ccdosaMofRC^i rijdtaueratfliucdi P lilns.at cu
uitulo pto peccato/K duobus arirtib*,K caniftro,asimo9gaomin>a.Ethxc eft
illa pellicea tunica,qua Deus ucftiuicAdam: cuius ^ pecoM i^ominia non poterat
tegi, nec tolli, ni(i uirtute, SC merito iftius I, Agni/qui tollit peccata
mundi. Extat 8C tunica byftina: Qux ex terra fii/ , (fta,terra(p iigniftcans
(ut omnes aftirmanQ came tcrrca,qua aftbmpiir, ut in ea nos redderet Deo
placato, abfcp dubio reprxfaitat: Qua indutos I habitu fiiit inuentos ut
homo.Et hxc retorta erat uirtute diuinitaris,ut ne I quiret rupiuuit frifluram
aliquam pradxre peccato,K fenfualitariiQuod ^ in noftro fummo Ponrifice Chrifto
tantumodo locum habet. Et hxcftri/ ^ Aa &iit balteo cx qoatuor cobribus,
quos diximus iignificarc quatuor CANTICI SECVNDI. /. detncnta.cx quiboi
oompo(itum/artatani/8C compagtnatutn 6iit oorpas iHud> Miznepha ucro^dcd
pilcolus.ucl tfara,qcf ^gniiicarc c^ii diximus/quo inuolui, 8C contegi caput
debebat (iuxrdos/ 1 E S V noftro omnibuf coaeninqui code^ fuit totus/atq?
diuinus,codo,Dco facer/ dos illud tegmentum nunq deponere debet» TV? Mahil
quo(^i»pallium byadnthmu no dica rump(tt,fed cfFetJhiseft eu tintinabuIis,S
malogra/ oatistF uino folum colore ctrle(b's,ut hyacinthas, fcd re C7
operc.iicut dicit Ap&tSecundus homo de cado cocUftis. Quinimo Cut idc Apfi
ak) Panini coelos penetrauit mdioripfiseffeeo Sium) rercniabimus.Cur aute ipm
peidorale ex qtuor coloribus ff pe antediidis dica^ intextu, Butie enodare potcrimus.li
meminerimus nos dixifle qtuor illos colores dgniiicare qtuor elemeta,ex qbus
oia coponunf in qux et ipm cadu df partitu ,86 ex iplis copolitu, no quidc ex
his elcmeds defndtibus,fed melioribus.Hinc illius dgna tria dicun^tcrrra.tria
aquea,totidem aerea,reliqua uero igneaiQyibus oia ds
corrcrp6dcotiacoucniunt,adeo,utoia tacodcdia,qtcrrcdria didribuan^ illis
demcnris (igniiicatis p quatuor colorcsildeo typus utriufe^ Eimilif p illos
quatuor colores didinguif illla aut duo iacramda,qux dicunt urim ne tumim,adco
Qirido nfb Pontifid fumo coueniunt.ut ipfe no tm por/ tcc,fcd eade penitus
l!t,qux p illa lignificanf, interpretent' quocdi^rSi.n. traducatur dodtrina.SC
ueritas,iam ipfe publice clamatiEgo fum ueritas: 86 dotdnna mea no td mea
origine/^ dos,qui me milTt,mihi aut ITc coi/ cata, ut ucrbo,8C &}i6.in
numao: Cui (T addant quadraguua dao,c5rccnde^ ad.}^8 qtu red^t nome huius
ronalis.qd c(l enim dat.po f.yotU n 8>qux fupputata dant mihi.}y8> Ex
qbus concluditur a pidoribushuius artis/(aaf.Carithme0ces diuina^: li^/q>
illud pc(floralc my(Icrioliflimu,in quo aat duodedm Iapides pdoli infcnpd cum
noibus elc(flx familix/O cu urim uetumim (aaatiflimis/in qbus fplcndcbat oia
intclligcda,o6addla,Chri(lumuae repntabattinquocftuiitus mundi crcad,diccte
IohmetOmnia p uerbum &(5ta funNEcce igi^ qbene nome illud quadraginta dua^t
lra^,in quo Eabri catus eil mundus.coutnic cum IESV:Sedintot8C tanta intramus
lacramcta,q> ii uoluaimus oia ex/ plicare,qux hic occurract,nec me; uires
fuppeteret ad diccndum.nec k flores pdpacr,qux feribem^ «Nec coucnies eft,ut
ea,qux funt ore coi/ cada ita paucos iapioes, publicis Iris comittanf t/Vbfcodi
Onqe |>pheta^ in corde meo doqa tua,ut non pcccc tibi.Ne tn idmi lc(flore3
penitus di/ mittantur ,aliqua uel pauca pftringcmus t Dauid i CHRI/ STVS c-
a^-s. TONVS TERTIV5. CCXXXI Pinku Ponis CHRJ/ iSiys- faifit drtute magni
nominis fibi a Patre donata, atij in nomine fuo pro / pno cocluiam. Dedit itatp
poceilate hoibus,qui perpetraret miracula,lo/ queren^ linguis, K huiufmodi, qux
fiebant uirnite magni noisquadrilit/ teri.Sed hoc nfo tpis curriculo a lefu
dtra.porcare debemus nome ipfius lefu,fl6 conlequeter nomen magnu Dd in ipfo
noie lefii inclufum: 8C hoc in frontibus nris ligatu uittahyadnthina,8C
«riefti.iouta.conucilauooe, K mente ariefti,8C Ipualitqa Cut ingt Apoftolus;)
Nemo pot dicere dnm Ieium,niii in Spiritu fandlo.Non ergo nominiJo lefum
polluto ore,auc taq nomen hois cuiulda,uel etia indiuidui aflumpti a
diuinitate,illud ore j>fitendo,flC illud intcUigcntesrcdm doiffrinas hominu,fiucre
pollumus nuracula in uirtute ipfius noisded uocantes,illud in Spirim landlo
mente expurgata,8C animo frruend cfifequemur ea,qux^mifla fune in nomine
ifto,maxime c^nitionc pr£uia,iuxta illud fpheticutProtegam eum,qtn cognouit
nome meu. Nunc iacp ia noie Idu fiunt mirabilia,» datur ia/ lus,qa no eft
^inquit Petrus^ abud nome fub coelo datum hoibus,in quo ofwrteat hoies ialuos
fieri,nifi iiludtdc, quo X de uirtute illius,» quomo alia noia fine conclula in
ip(b,cui pater dedit onuiia,Ioqui uolentcspoilc/ mus illud Pauli
adducere:Gradis eft nobis fermo,» interpretabilis ad di/ cendu,C7 muld
imbecilles bufti ad intelligolunlli podllime,qui in taaa/ tiflimis Dd arcanis
uolunc habere duces/ Ariftotele/ a AueroimiNa ifta no addifcun^ in fcholis,uel
gymnafiis gendu,(dl a Spu ianifto: » a diui/ no lumine iiifdpiunt hi tmmo,qui a
Patre xtertio ad huiufinodi fiint de/ ^,dicente FiliotPater nmifrftaui nomen
tuu hoibus,quos dedifti mihi. Nomen dixit tuu loquens cu Patre,» (iiu
manifirftamf Filiiu,qui loque/ batunHoc ideo,qa in ilio nomen Patris indudeba^
:Q^ nome,» quo unum in altero fit inclurum,nec totus mudus fimul intelligere
pofler nifi ipfo reuelanteiqa abfeondita fiint haec frpientibus,» prudentibus,
O re/ uelata paruulis,» his/qui fiint puro/» mundo corde. Qiriftuseftfiuxrdosinxtemum.
Gap. VIII» Erus itaqp Sacerdos,» Podfrx maximus eft nofterOhriftus, fiingcs
aeterno lacerdodo,uc Paulus cu Hebrds ait: Alii qde plures lacerdotes fiint
(cdm legem, idcirco, quia morte Oaiid 3j prohiberentur permanereiHic aut,eo q,
maneat in xterau, dnpiternu habet lacerdoautVnde C7 Giluarc in perpetuu poteft
accedes per Idnedpfum ad Deu,fempcr uiua,ad interpellaodu pro nobis. Hinc ^xit Dauid Spu prophcdco:T u es facerdos in actemu.
Nec morte prf / p^i/,quin fiinga^ perpetuo lacerdodonmmo io morte obtulit fdpm
ho ftia Deo Patri Acerata,» p refiitreiffaonc mutata in mcL'us:Vnde pma/
nens,atcp indefriftibilis cfie^,lemp,pfeueranterc]p afliftit cora Dco,ut fit
«terna ppidado pro pciis nxistPa qua pfentata aeterno Pri,» diuino tri/ CANTICI
SECVNDI, bunali.interpdlat pro nobis impetras ucnia ea mcdiatc.K folutiooc a
de/ bias:6uinia.n.folait Cinguine fuo fparfo/quo O mudo» de du iii dic nos
prflentat Deo/quos lua morie.SC&CTifiao Icmcl oblato expurgauitthoc
qdeOnlwt ApoUolus^ 6rdt le lemel otfacdo.Et talis erieikus eit potifcx, qui
cofedit in dextera ledis magnitudini:, in calis lanCtejt tniniftir,6i w/
bemaculi ueri.qd fixit Deus,& no homo.Fungi^ ago Chrillus laeado/ tio
attemo in ccelo.mcliori q Michacl,de quo dide itt laaTdoi,Si pria ceps fup oes
animas (iirdpicadas.ncc minus fup corpora; Na 6C, pro cor/ porc Mofi alcacatus
eft cu diabolo.ut rcFert I hadeus in cpti lua canoni ea£)iabolus.n.uolcbat
illud auirrre,taq peccato obnoxiutlcd Michael cx nduerfo illud plimtarc uolcbat
Deo,taq lege purgatu,C7 purificatu cxdi/ uino c6foroo;un a i tanta claritate
deduxerat &ac,ut no poHent intcdac filii Ifrael in ea ob fplcndore uultus
dustQuod flt merito nti aeterni lacer/ dods.de quo ipfe Mofes multa dixit.fiufW
ei1caedimus,utanima,flt cor pus illud ia expurgatu pomait Deo pfentari.Pugnauit
itatj Michael laq uCTus facerdo$,8i Angeli.i.miniftri cius cu eo pro aiabus
oniniu.cocra Ict pentc antiquuiqui eas conrinuc quxrit.ut deuorettSed pualuit
Michael. K dctfhis c draco.Nec minus nuc.K cotinuo c in adiutoriu populo Dd, ut
in Danide legimus: Michael Pr;nccps magnus, q liat pro filiis populi tuui-pro
cle(fbs.Dc hoc canit ecelcfia.^coftitutus fit princeps fup oes ani tnas dciflas
a Deo fufdpicdas. 5i igi^ Michael fiingic ppauo (acerdodo hns continua cura anima^t.qto
magis filius Dd.K fumus facerdos Qiri/ (lus,cui data dl ipfa^ aia^t omnimoda
rcdcpdo,86 qui fuo oblato laaifi/ do iuge,SC perpetuo (ranam pro nobis inuenit
rcdcmpdone.dcbct fimgi xtano faccrdotiointerpellibcodnueuultui Dd pro animabus
omnibus, po quibus fdpfum obtulit lacritidu.K hoUiamf Hc hoc dl.quod inquit
lohanes:Siquispcccauait,aduocatu habemus apud Patrem Icfiim C^* fiurn iulhim-Et
ipfc dl popitiado po pccaus noHris.61 non pro notlris tantum.fcd pro todus
mundi. CurQindusfuaitfacadosiurdurando. Cap. IX» Er tacuit noder Paulus ad
pedes Gamaliclis cruditus.O in/ llrudlus in tenio ccclo.quo Chridus coiheutus
fiicrii laca/ dos iurdurado.diccs ad Hebreos: Alii quidc iacerdotes fine
iureiurado £udi funt.hic aut iurdurando per cum.qui dixk Pauliu Danid Iohan»
Paokl ad illumilurauit Dns,86 no pocnitebit rum,tu es facerdos in xicmu. Sed
quid hoc iuramencu importct,8C quomodo oes iuraics liga.ut no pffinc a iurameto
fine caufa difccdcre,recondicu cd hoc arcanu.Dicut fecredo/ res Hebrd.tp
iuramentu multa c6ne(dit,maxime leptenariu illfi exc('(u^ a quo,pueniut omnia,
ficr.r 8C uocabuia iuramdi. BC feptenarii idc funt in eorum lingua.adco/q?
hafbah,quod iurauit lignificat,uraie a Dmi ■i TONVS TERriVS. ccxxxir ',l Abraha
' ' hTI V. l; I 7 I f I1‘ ;i. -■ I \ «CHRI^ ; STVS. 1 Origc. I
Uaisu [ I Moltt i Aaroa ; Ifiias ’ Dantd I I I ^ lohan. |j t if gi Hicbrd qaod
(Tgnificat rm'nidinis/pus Identix.K pictanstSC requiefcct fup eum fpus d/ moris
Dni:Ac li dicerrf.iuxta illad feptenariu.requiercec in eo fpus intel/
ligmtix,©' culparu remifliuustltcffl gfa uri pietas,iufli’tia teiror.pul/
duitudo 8t rera multos fiiit Spas landtus cu fuis donis, frd in nulb
requiru'c,nifi fupra I E S VMtqui cft ille unicus fpoofus.que apprehederut
fepte mu/ lierrs^i.rcpteaarius ille excxlfusindiflblabili uinculotNam nenit
fpus fa/ piencix cu exteris donis,in Mofem, fcd no requkuic, maxime qn errauic
in pcuflione petrx,pp q Iohan. Peoos w TONVS TER.TIVS ccxxxiir Paulus Idem Idan
\ Hkro* I ^iPaolus t' 'Uon eoius Chriftus cft caput, ^ panis:Hic-n>c6ficic
ex tnuInsgranfs.K eft c6/ munis,8( uniucrCtlis cibus omniu aationu;iicut hoc
corpus myfltcu coS/ cicur cx multis indiuiduis cuiurcut;^ aauonis,qux fub cilo
eft.Hinc diciV tur coDgr^ario ifta eccic/la catholica.i.uniucrfalis. Et nihil
magis coTenu uttx,qua ^ilhis ucnic nobis daturus, q (anguis in quo potidimc
reddet uica,uc multi (apicntcs a(Iirmar,C7 ex feriptura (aaa (ads clare
coniiccre pollumus^Hic cft igitur ordo MelcWzedcch.in quo Qiriftus nofter co(h'
tutus eft faccrdos,8C Pod&x maximus. Et huic taq fummo Potifid detu/ Iit
Abraha das decimas deoibus,C7 aedpies ab eo bcncditftionc. Ex quo cocludi^
Mclchizedcdi maiore hiiftcq Abraha, pargumetu PauU, q ait: Sine ulla
c6cradi(ffaoc,q minor eft a meliori benedid^. Cu igi^ accepit de dmas
abAbraha,66 colequmr a Leui;^adhuc(inqc Paulus^crac in lubis cius.se benedixit
ci.maior hiit q Abraha,se LcuitSe dus facctdociu maius q (acerdotiu leuidcu/C7
legale: id maxic(uc poderac Apoftolus^a legale laccrdotiu i illud Melchiz^ech
traftierri debebat.i.in (acerdotiu Chrifti, q cofticucus (uit facerdos fcdm
ordine Melchizedech : Ideo ipfe Chriftus no fuit de facerdotto Aaron.nct^ de
tribu Leui,fcd de tribu regali Ichudat ut intelligaf ,q> facerdodu Chrifti
hiic regale.K fcdm ueru ordine regis iu ftitVnde hfc c6teftatio/Tu es facerdos
in geernu fcdm ordine Melchize/ dech,reprobatio qde fuit prions madaci.K
Cacerdotii, taq ifirmi Si iuolis, cu ad nulla pfedf iooe deducat lex. Cellare
igf debebat lacerdos.q fcdm le gem madab carnalis &(ftus erat, Si furgere
ille.q fcdm uirtucc erat uitf in diiIolubiiis:H(c ex Paulo deduximus. Cur at
Chrifti facerdotiu fternu (i gurabat i (acerdodo Mclchizedechf Ad hoc rades
dica cu Hieronymo: Si uas eledtionis ftupet ad myfteriu.SC de quo dilpueat
incf&bile coiue^, qco magis nos uerrniculi.Si culices fola debemus fdeda
infeid^ c6&eri,8i aplillima domu puo q(i foramine uidillef Gradis.n.cft
fermo/Si incerpre/ tabilis ad diccdu.cur line genealogia iduiftus (it
Meldiizcdcch.Et (! uau dicut HebraVq? fuede Sem/qd importat hoc nome Scm.qd
icaptatu la/ dne nome (ignideatf Illud forte nome/ qd cft fup omne nomc,(icucqn
df uirgo.intelligif Virgo, q eft fup oes uirgies:Ec Apfs fup oes Apfos: Si Pr
(iip ocsprcs.Si ut breuiccr ex oibus cocludamus,! Mclchizede^ erat ali/ qd
diuinu,C7 pmancs.in quo repfentabatur facerdodu ChrilU attemutde quo f ut inqt
Paulus) effari no licct,idco ad alia ucniamus. Qijanto maior.C? melior facerdos fuerit Chriftus q Aaron,
C/ omnes fa/ cerdotes legales. Cap. XI. Erum quantu Chriftus nofter Podfox
maximus alios omnes laccrdotcs leuidcos/8i legales excc(feric,Paulus cum
Hebreis diderens aperte dcmoftrauVbi / poftqua multa enarrauit dc (acerdodo
legali Si tabemaculo/lubintulic: Chriftus afliftens ' 'I CANTICI SECVNDI
Pootifcxfaturoru bonorum .per amplius (X:pcrfe, l: ;vxx^'> CANTICI SECVNDr ^
dfporibus.Qgfbas uerbis atra omni ambi^ftatf dedara^ (aeri^ ha/ iusPonficfs
noflri Icfu &dlu dcfcipfo pordmatu faiffe ab aaerao^ut ipfo iniSdarctdrttii
Hebraicus populus a coincjnatfonibus,a gbus no pwm p &crifida animatiu
emudari.Qyiwo « eo,quod ait i Aeterna rtdeptioe tauenta:Qu* uetba duplicc
poffuat habere fenfumt Alter eft.q, (Tmua re> dempti a peccato CT dudb ad
«terna gloriS:Alter,q,nofter Pon Ax lelia adimiencrit redcpdooe.qux unica eft K
a*ema, adeo,ut alia no indigeat mus.ficut indigebat illi Patres amiquf le^s.qui
expciflabat hanc redcm/ prionetHt hoc interim plurcs faciebit redcptiones:
R.Himcbac.n.primo/ ^ genita certo pretio; Nam primogenitu afini redimrfwt ooe,
& Eacultatcs ucditas.SC libertate redimebat ahno iubikt. Sed SC ipft populus
totus^re/ ^ demptus hiit de igypri3caferuituce,iterucaptinadus;Ht pluries
redepei r.l 1 fuot aliquado gmcraliter.aliquaia uero particulariter , nne ab
una.nunc ab alia fcruitutc,nuc a peccato, nuc ab obKganoe; Chriifais autc femel
re/ demit nos «terna tcdcpdone inucta;Rcdemit inq prt^e,C7 no emit; qa i iam
arite per natura ipllus eramus,licet adraodu noihis ab eo auerf deh/
«fhs.R.cdcptis qde omnibus nihil deeft , nili ut cofquamur effriaii huius
rcdcptionis;Qae cofequi poflumus.fi tamc uolumus,quia fons bapdfaiv ' ris,ubi
illu cfFcdtu cofquimur.oibus iam pates eft.Patet K {rariu grarif,
KremifIionis;Nam foifla red^won* tniniftros, Cf exceutores ipliM reli/ quit
tribues eis omnimoda ciuTde redepaois di(lribued( poteftate dices: Qgojt
remiferiris peccata, remittetur eis;Et ite^f.Qufcutp folueriris fuper cHRj;
terra,erut foluta 8C in codis.Ex qbus omnibus fextu inferi maxime pon/ STVS»
dcradu,q> ex facrifiriis legis no inlbfiafoaf homo.fed p Chriftu, ut Pau/
p«in« Ius R.omanis feribes apta uoce telW dices;Ex opibus legis, tam natura/
Iis uidelicet/q feriptx no iuftificat omnis caro cora illo:lu(haa aut Da p ' ;
‘ fide lefu Chrilh' ,in oes.K fup omnes,q credut in eu; Omncs4i.peccaue/ i
mnt.K eget gloria Dci,iuftific3ti gratis per graria ipfius, per red^'ooc, qux
cft in Chrifto lefu; que propofoit Deus propiriatorc p fidem tn tm/ guine
ip(ius,ad ofteniione iultitix fux propter remifiionc pncedcdu de/ - liifloru :
qux punire decreucrat,nifi uideKcet mediator redemiflet fadfb/ dens tribunali
lullirix; Qnd latifla(£h'on£ iuftus clemcs Deus accepta/ uit iulbficas eos,qui
ex fide Icfu Chrifti funt, Cf non pa legem naturae, aut fcriptaiNam cognido
peccari fit p« legc,naturale uidclicet,ut cocor/ des interpretantur
Hieronymus,» Origenestquia ex ea qlibct diiudtcaK potell.quidiuftu, quid
iniuftu,utidc Paulus paulo fupiusdixeratKTS ^ enim gentes/qux legend
habent/naturaliter ea,quf legis funt fitciut.eiuf/ ' “ modi l^em non
habctcs,fpli fibi funt lex,qui olhnducopus legis feriptu in cordibus fuis ,
tcftimoniu reddente ilUs cofdenria iplbrum , C inter Ce inuicem cogitarioou
accufantiu, attj defriidentiu « Et kx lege obftroioir TONVS TER.TIVS CCXXXV |4
n R n k a w * Paulofl M P « Ic 4 Uaias i I ii i i » . I t i Daiiiil Ucm Katatn
URx. offioe os,BC fubdicus fit omnis mudus Deo* Quod de lege feripta intrlligi
no pocdi,cum no ligaret omnes,ncc obflrucrct omniu ora: qua: tmmodo Ilr^idas
dau aat:Qsf nec iuftificabat.nifi a peccans comiflis p errore K aliis ucl
paucis.quf feacu erat/8C no ueniebat morte muldadatScckra wt/tcbcllioncs/8C iniqtatea^qu*
funt aciora peccata, no remittebatur ia fjgc mep p facnficia,ae(p p oradonc
facrrdotis, fcd morte propria expia/ banttw patet de
blaTphcmo^iomiada/adultero/coeute cu bt(lin/8C coua natura:Qi}i omnes
lapidari,aut coburi iufli funt.ut in diucriis locis libro/ rum legaliu
kgimustldeo ingt Apottolus cum Hebreistlmpollibilc eft m ^gme iauro9t,a hircoji
auferri peccata. Ideo ingredies mundu nofter Poafexmaximus,C7 Dd uiui Filius
didcHoftia/C? obladoncm noluiili, corpus aute aptalb mihi,in quo.Coffcrre
facrificiu pro oibus : Holocau/ (lomau SC pro peccato ubi no placucrut.tuc
dixitEcce ucnio: In capite li bri Icriptu eft de me,ut facere uoluntatc
tua/Dcus meus uoluinuxta illud IfaixtOblatus eft.quia ipfc uoluit . Supius
dixerat,quia hoftias,8i obla/ dones , 8C holocaul tornata fit pro
pcccato.f.facrihciu peccatariu noluifti, tunc dixi/ecce ucoio,ut £tcia
uoluntatc tua. Aufot primu.f.facrifidum le/ gistut fcquens ftatuat,Chrifti
uidclicct oblationem.unde fcquitur: In qua uoluntatc lanifdlicati fumus per oblanonem
corporis Icfu Chnfti frmel» Et omnisquidem facerdos prxfto erat quotidie
miniftr^,SC eoldem ftm/ per offerens hoftias,qux non poliunt aukrrc peccata :
Hic autem unam pro pcccads otferms hoftia,in(empiternu Icdet ad dextera Dei dc
extero cxpetftas, donec ponatur inimici eius fcabcllum pedum ipfiustVna enim
oblatione cofummauit in feropitemu lancftilicatos: Qux adeo clara funt, ut
cxpoltdone no indigeauldeo Dauid,qui comiferat adulterium, 6L ho/
miadium,fcicns huiufmodi lacrifidis emundari no poflc/clamat,8( didt; Qijonia
ii uoluillis lacritiau dcdiflan,utttp holocaufta no noles, pro quo
babcmustholocauftis no dclcdaberis.Et cum nihil aliud bteae poirtt,niii dolere
de peccato expetftas redemptione a coelo,aut in aduentu Meflixh aut in fua
pafliaoc prxuila,diat:Cbr contritu , O humiliatum Deus non derpiciesiibed quia
non erat exhibita pallio , ideo fuppliciu mortis tffu/ gere non potuit,frd ei
dttftum eft per Natam prophetam , ut patet in Ce/ eundo uoluminc
Rcgum:Quarecontempfifti uerbum Domini, ut bicei es malu in confpedfu eius: Vria
Etfaeu pcrcuflifti gladio,SC uxore illius acce/ ptlfi in uxore tibi,8C
intcr&afti eum gladio lilio^ Amon:QuiL)brem non recedet gladius dc domo tua
ufep in iempiternu: Ecce ego fufeitabo fuper te malu de domo tua,C7 colla muliaes
tuas in oculis tuis , 8C dabo proxi/ mo iuo,C7 tacebit cu mulieribus tuis in
oculis folis huius. Hoc cantu im/ pecrauit,ut morte no lubirct,b>i iita
metito Chrifti ucturi, quem maximo affi:^ decataucrat fixe icdeptorc,8C
ialuatote mundi , extera autc mala ^ iii 1 by V/ X)J CANTICI SECVNDI ipff
oTf^uita fuftinuif.Expulfus.n.fuit a filio ftupraris eius muUeribus,af/ dit
morte Amo, K AbCdo hlio^: fuo?:; \doniasaute Ifatim poft eius mM tc,iubecc
Salom6e,neci traditus e.Hic aute ooilcr Podtcx mammus ota fcclera expurcauic.a
oia peccata tulit p facrifidu.quod obtoHr ; nr pul/ U-toVB Dantd V I 1 Paulus i
ik' i B IB a Ii L(uia> » k ( » It y :i B it i . y fi u ■ • fi fi i! 0
notatus afccnclic ad Pacte , ^zftica primo fide diCcipaUsp quadraginta dies de
uericace iliz refiirrrtflioistEc alccndes in altu qplurimos colccdcre uoluit
fecu,iuxta illud Prophetz: Afcendes in altu capriua duxit capriui/ eatc. Fuit
quotp (acrifidu oblatu pro peccato , quod Hebrri iWOn hatat nocat.K proprie
intcrprctado nihil accomodarius dicere poflTumus, g pec catanu ab KOH hata,qtf
eft pcccacu:Dc quo lacrificio inqr Paulos cu Co/ rinthiis:Qui non nouit
peccatum,pro nobis pcecatarium fe fcdt: pro quo m^ofi eodiceshab«,pro nobis
peccatu &dt:Q!]6.n.q no nouit peccatu, potuit fitcercpeccatuf Et que
frutflu nobis attuliifc facies pcccatiirNec placet illa expofitio a nonullis
dacatfcdt peccatu.i.fc obtulit pro peccato: quia O Ii coueniuc in (entenda,no
tamc illa interpretatio couenire pott(i« Fuit igi£ pcccatariu.i.pro omniu
peccatis oblatu. Fuit etia culpatariu.fa crifidum uidciicet oblatu pro
culpa,aut pro etrore.ut proprie loquamun Quod facrifidu in lege aliam did{ : qi
nos tradutfhj habemus,pro deb'dh>:In quo a lac(rdote,ucl untfbo peccate/K a
turba offarebac' uiculus, a prindpe ucro hircos:Sed uulgaris anima capra
ofierebat,uel ouc, uc in Leuirico legimus : Et fanguine parrim indndlo digito
facerdotis afperge/ batur cornu altaris, parrim ad iplius bofim fiindeba^ t Qux
omnia plena func(acrameris:Vitulo,n.hirco, 8C capra placabaf tribunal diuinz
iufti/ riz,cui omnia illa correrp6dent«]Uf eria lignificac in homine parte
illam, in qua eft fomes pcccari,ut no fine caufa fufoepturi (entcnria,K Dd
iufti/ tiam puniriua a Saluatore copareof hfdis,q funt caprim',K hircini gene/
ristPer quf aialiaoela,8: fac^caca fadie placabat Deus,crrore in parte
excufancetEc afpgcbalf cornu altaris eredi ante ipTum mbunal fanguine ipfius
animalis oblati ad placadas corldlrs uimitcs,quz fanguine exqui/ tunt ab his,q
peccu lecundu carnem,SC fanguine, ut fecundu rcdicudinc iuftirix quifep puniret
per ca,p quf K peccauit.Et hoc fiebat digito facer/ doris, qui tanq mediator
incerucnic ad placandu Deu cu homine peccate. Qvilhis autenon folu
Sacerdos,8CP6rifax,federia hircus,uitulus,ouis, agnus,8C omnimodu facrifidu
efifcdus , ut fiarim dcclarabimus,iplemet fiindes fanguine propriu in quolibet
cornu altaris cruds p ampIius,8C p/ fadius placauit Patre aeternum, &
tribunal iuftirix fux,g fiebat fanguine animaliu . Nec uacat a myfterio
fanguis,qui fundebat ad balim altaris, in multo maiori quaticace,q is/quo
a^>ergebaf cornu altaris , quia mulco pins eft fanguis,8C meritu per emifum
fanguine acquifitu, quod fupabu/ dat^ referuac ,q ille fanguis, uel meritu
expofitu ad cornu altaris digito ueri facerdoris in purificarionc pcccaris:Sanguis.n.Chrifti,8C
maitu rius lulfaciirrt, C7 lulfidt pro millibus 8C millenis millibus mundis ,
ut dicunt noftri ThcologiMaior eft igitur pars,qux fupabudas releruaf ,q
illa,qu( in noftraaduale expurgarione expom'tur.5ra hocquot^p aduertendu eft, ^
iiii CANTICI SECVNDI & hfc pars/qua emandaaiur,digfto Eiccrdoos
afpcrgi^Kjuia merita Qin Iti difpenfanair nobis p manus faccrdotis.at tn Adbbus
Apoftolids legi/ mus:l^cr manus aute Apoftolojt fiebat figna,K prodigia multa,
datauiV debeet ipfispotcftate p (anguine, O meritu Chrifi . Hinc Paulus ad Ti/
motheurns Admoneo te,ut rcfiifdtcs gratia Dci,quf dl in ce p impofitio/ manuu
meaij:tEt in priori Epiftola ad eundetNob' negligere grana, quf data dl ribi p
impoiirione manuu prf(bytcri*Et itey in aChbus Apo (toUcis didf ;T unc
imponebat manus fup illos,8t accipiebat Spiritu (» ftumtQsf omnia dida fint ad
dcnocandu,q> merita,ec dona Oirifti dif/ penfantur p manus (acerdotu.K
miniftrojt fuo9t,largc K apcrte.ficut (an guis figuratiuus parce afpgebaf fob
digito (acerdotis legalis. aute tticulus,hircus,capra,uel ouis oblata pro
peccato Chriftu figurat6,habc/ mus ab Uiua dicetesOmnes nos ficut oues
eirauimus , unuigfcp in uia fua declinauittSC pofuit Dominus io eo iniqtates
omniu noftrumtOblatus eft quia ipfe uoluinT anq ouis ad occiiionc dmfius eft, K
ficut agnus coram tondente ipliim,oo apuit os fuum.Ecce quomodo nunc ouis, nunc
agnua dicif oblatus jJroexpurgadis peccatis.Fuit eiia bolba pacfico^’,qux in
lege didt 0’pm'in?t zebah afdamin:Quod clarilbmc referatur a Paub feribete ad
ColofldifestPaaficas p (anguine crocis cius,fiue quf in codis/ fioc quf in
terris (unnEt uos cum effetis aliquado alienati K inimid fenfu io opibus malis
, nunc recodliauit in corpore carnis huius p morte c^/ bcre uos (andtos/8t
immaculatos, C? irreprdiefibiles cor? ipfo, fi tame p> manetis io fide
fundati,C; ftabiks,a immobiles a (pe euagelii, quod au/ di(tis,K quod
praedicatu cft in uniuerfa creatura,qux fub calo e(b Qg« nerba Apoftoli
pooderada funt, C/ attendeda qclare excludat a benefico effafhi ppeaato a
noftro Pootifia maxio Chrirto in cruce pro nobis cos, qui nolut ipfios
coopacores effe,cofentictcs firmiter cuftodictes ca,quf ipfe donauittquiaCut
(xpius diximus^ uult,ut fimus coopaatores dustut ptedofius fit nobis prfmiu,8C
ilU iuffius, quod dat noftris ititeruenietibus opibus «Fuit etia munus quod
Aerbonah,C7 apud nos oblatione fonattin quo qopdme denotatur Chrtfhis,q fpote
(iia oblatus cft , ut in^ I(iuas:Et Paulus de eo cum Ephefiis didt:Ohriftus
ddexit nos, C tradidit femeripfum pro nobis oblarionc: K bolba Deo in odore
fuanitatis: ^ ite/ rum cu Hebrds: Sandbficad fumus p oblatione corporis lefu
Quilb (it/ mei . Fuit etiam munus,quod minha dicut Hebrei , K aliud genus
doni,8C ipfum fpote oblatu fignificat, quafi in fignum amoris fine aHqna
obligationeiEt diflm a dicrbonah, quod dabatur qoodamodo in fignra feidi,8C
fubie(fh'onis.Hoc igitur donu in fignum amoris datum q opdnw Chrilbi
fignificct,cxplicat Paulus cu R.omanis dices t Deus proprio filio non pcpdt,fed
pro omnibus nobis tradidit illumiEt cum ipfo,qn mudi fa/ brica Eidta fiiic in
mefe Septcbris,eo vj tempore,quo fata maturefimt, C/ arbores fuos fruifhis
redduc, ut licut homo introdudus fuit in domu iam pleno aedilido coftrudla,^
adiouenirct mamra , K pr^parata ea,qux ad ui(M humanu pertioettQuod tempus
eelcberrimu haba Hcbrd, K dies remifSonis uencratunQyibus licut Dens munificus
fim in fabricado , ita effet in temictendo. Hinc couenienter denominat hic
meniis S^ebris a numero feptenario remifliuo : Sed ab Hebtris *7l|?n oTri quali
dirigens, C7 z^ufiibiis omnia.Celcbrac quoep eode menfe feftu tabcmaculo^t ,
fed de his alias.Di(fhis ergo fiiic ille meniis primus,nd refpeifhi
crearionis,fril renonationis iplius mudi « Seqtur edidiu Deii In decima die
meniis tollat unufqfif Agnu p fiimiHas,& domos fnas : Qgi denarius numerus
quide c^letus denotat plenum curriculu uitx,8(conlummatu opus,quod tunc
expleuit author ultatdn cuius typu agnus I^Ks immolari,0 comedi iu/ bdia^.Nec
attedif hic numerus materialis, fed ratio formalis coplcmm, q« eft in denarioad
quod podlTime Qjeaat,^ philofophator, V theolo/ gizantur per numeros.luflrus
itaep fiiit tolli agnus per femilias , C domos eo numero.K diflributionc,qux
fufficeret uacedbus : V ipli tomm uefd |)oflair,nc nihil remaneret
abiiaendu,nec deficeret comedere nolentibus. Iam inciput facrameta reru
rpiritualiu,qup omnibus accipictibus,quot/ quot fint,fufliciunnnec aliquid
proiictendu refiat: in quo^ figura illud de ^o typico datum erat praeceptu.
Sitep agnus anniculus , qui menliu,C7 tota reuoluttonc cedi fufccperic , ut
plenos fine macula, O perfirdhjs eum merito figuraret,qui peccatum non ferit,
nec inuentus ed dolus,ant error ud dcfiedhis in ore , uel operibus rius.Iuxta
que rimm tolleris 8C hxdum. CANTICI SECVNDL trai ad finiftrS dici^ collocandas,
ficut agnus ad dcxtcra:unde innuitur,^ Chriftus per ilU duo animalia figuratus
mediu tenet de utroc^ latere par/ ^ ddpas.rcgnas in domo lahacob media inter
Abraham llabaa In qao com^ctu
elliUudDauiricioracub:Mifeticordiae?ueritasobuiaucruni Dadd ' t fibia^ftitiaKpaxofculatffunr.luftitia.n.8Cueritascuhfdoi
latere ira/ (hu Archetypi aJlocatrailimcocdia aut K pax cu agno i dexteraimediu
•; uero locu tenet mediator Chriftus lefus . Scruari quotjiubt^ agnos uf^ .
./'JJ f ad urfpcraquartidedmi diei/quo Imolareturaduenictequintodecimo die ^ K
plenilunio ; a nouilunio enim indpiebat mefisiSed quid cxpedlabantt luna in iis
qu* fignificabat Chriftu, K Dominu,qiu nec Lunx nec Sob^ nec ftcllis
fubiicitur,fed omniu Eibricator omnibus impat^Didmi» q> no expe(ftaba^pleniluniu
huius feptimi erratid fideris/ted lupiorisuanus hoc fimulachru gerit. Luna
quoep domum figurariuam fignificat.quf habok fuam plenitudinem in Dauid.qui
fuit quartusdedmus ab Abraha,a^ ^ cccpit illa domus.K in Salamone.qui fuit
quintusdedmus.in quo petfe/ (ftum fiiit plenilunium,K fbcbdtas familif illiuss
A ELoboam autem Salo monis filio deficere coepit ufep ad omnimoda
occultariooe.qux &d fio,K ad laatda duitate,8C ad omne falutc.Et tunc edet
cames no(5lie illa aflas igni.Nobis quotp iuf/ fum fiiit fub interminatioe uitf
xtaaf denegadf ,ut comederemus carnes huius agni.qui tulit peccata mundiiNiit
(inqt^ maducaueriris carne lilii hominis,no habebins uita in uobis . Comedimus
aute adas igni,illo utitp igni, de quo dici/ ;Ignc ueni mittere in terra. Et azimos
panes cu laiducis agredibus:Ncq) Dcus adeo poderat drmencu,uc iubcat extaminari
ani/ mam de p fiat in ucfpe ip/ (a tralitus,ut corroborati ualcamus trafitum
pfeidu famc.CJuod aute di/ ctcur,ut nihil relinquat in mae,fignificat,quod de
facramfto figurato ni/ hil rdinq debet no adumptu/cd totum afibmituc pfedlc,K
fcdm oes par/ tes^ut diximus_)tradurmemur in ipfum.Si qd tamc remanebit , qif
adii/ mens no adhuc bene corroboratus comedere neqat.coburaf igne amoris,
fidci,C7 bon^ uolutatisquf pro fiuflo fudidr,quado qs no pot pficerc.qd
defiderat. Alienigena aute.a fide yj,8t pegrinus no exides de ecdefia non
comedat,fed tantumodo illi, qui eotinenf in domo rcclcfix:Vnde frqui/ : In una
dorao.i.in una ecclcfia,C7 1 una fide comede/ :No.n.,p&rcdx funt ; /'f
CANTICI SECVNDl, camcs,paflim9 iofidclibus exponedf.Nec os iUius
cofringftisjQs^ Io> lohsn. hancs de ipfo uero Agno crucifixo ad bttera
intcrprctaf dicch*. Ad lefum autc cum uauffent.ut uidcrut eum mortuu,
noficgcrut cius cnira.ut feri/ ^ peura implercturtciux didt:Os non cominueris
ex co. Si uero ad corpus mytficu rcBcrre uolucrimus,id quidc figuificat, de
mebris ilhs eledhs p olla denotatis uullu debebat cominui,iuxta lUud/quod dixit
uerus agnust Omnes quosdedifti mihi/no pdidi ex eis quftf. Si qui aut cofradb
lunt, CHRI/ ut filius pditionis,illi non erat de oISbus fuis.uec de ouib^ fuis
: Na ofla SXV& cius integra maleruRt? de ouibus inquit;Oucs mex uoce mea
audiut,0 ego cognofeo eas:» fequutur mc,a uita axerna do eist K non peribut in
«temu.a non rapiet quilq de manu mea.Pollea trades modu comede^ aittSic aut
comedetis illum.Bdieoesucftros accingetis tenetes baculos io manibus.K
comedetis fel«nater:eft.n.Phafce.i.tralitus Domini . Ogibus nerbis do^ur/q»
primo debemus tota carnis uolup^ coprimere, qux 1 poolfime in lubis uiget,fi
apteuolumus comedere cibu.quo tralinutnnnr in natura fpiritualc.Pollca q>
habeamus caldacos pedes alFe fimul etia uiuemus cu illo.Q^o aiali noftro mortuo
j fit iudidu in cutuftis diis Acgypcu.in b's,qux adorabat animalis homo,' ' ^ ut
fequitor Paulus dices: Non ergo regnet peccatu in ucftro mortali cor/ j pore,ut
obediaris concnpifccnriis dus : Sed nct^ exhibeatis mebra ucftra \ TONVS
TERTIVS. CCXXXIX Mv' l •rma Iniqaitaas pcccato:Pcccatu.n.ad}is aoa dominabitun
An ocfdds, quonia cui cachibcds nos fcruos ad obedicndu/fmii diis dus cui
obcditisi' Paulus Dii igitur fcraietiu peccato kint.aut uctcr,iuxta illud
Pauli: Qtjo^ Deus ucntcr f (b Aut auariaa,quf cft idolo^ fcruituuAoc
diabolus.cui obediuc feruictcs peccato:Q^f omnia indicabit Deus,diccte
Apo(lolod:rca uctri, SC uder cfcis^K Deus ddlruet hac, 86 illu ITmiii cu
fuggdlof e eo^i^Et talis cil diUcrctia inter feruines Dco,C7 inter feruictes
peccato, qualis erat in/ ter tilios l(rad,86 inter Acgypdosa^uia vjiUo^t xdes
erant linitf ianguine agni :Na lenti immo araia Dei, C7 hi q iulliii^'’ a
peccato, habere deba lupbminaria linita (iuiguinc agni,q tollit peccata
mudirquo mereant tu/ tela ab Angelo pcutietc,gracia bene opandi,8C introitu ad
caldle regnu: Seruims autc peccato priuati illo (anguine uera omniu tutela
oeddutur ab Angeb pcunm.curn no uideat in eis pignus rccooliationis : ideo len/
dunt 86 priinogtnita,86 omne uirtutc eorum colli(am,66 tande (c in mati
fulibcatos,86 penitus deftnidlos. De uirga Mo(i,C7 ctucc Cap. XIIII» Ltra agnu
typicum aifiiit in illo ttaiitu liraclidd populi (a/ cramdalis uirga, primo in
coipeifhi Pharaonisadmodu pro/ digiofa,po(lea in omnibus miraculis ppetratis in
mari,dder/ to,86 loas obus^quoufcp intrarce populus in terra promilTio/ nis
inlignis ualdc : Qux uirga.quauis Mdi dicere^,uittus tamc Dei dtra omne iwbiu
hiit t fuper qua fullctabatur Molis nulla propria uirtute c5/ fiTos-Et iter
alia,ip(ius uirgf aurpeio ppetrata hoc infignc prodigiu fiiit, in terram
proiedla in colubru l'e nexit t Cuius cauda cum a proiidente foret
apprehcra,ite^ uirga apparuittVnde docemur, proiecta Dri mr/ tute,non opamr
quis,niii Eauore colubri ,qui pradligio^ autfaor Eadilime pro uirga lubintrat
6au^ ad prxihgia, cum ad uera miracula conucnirc nequeat. Ad quo^ prxldgio^
cxitum,qui femp malus dl, afpiccre debet fapkns.ut illa,C7 co^ authorc contenes
Deo ucro opaiori adhzreat:ldco iulfum biit Mol7,uc apprehedera per eauda a.ad
hnc attendcret,C7 exitu uenenato^>,86 leialiu pf(Hgio^,86 ipla (iigans Ibli
Deo innitcrctur:Qvod etiam indicant direaldamm pedum,66 padura gregu pod
defertu : lul/ ierat enim Dcus,uc pedes aii^uu , quos caldatos habebat
Aegypdoru dexdrinis difcaldarct: quia locus,86 terra, aut datus, ad quem
dcucncrat, fandius erat : Non enim ampbus in deferto loco uacuo diuino^
influxuu morabatur,fcd pod deferto magiGC,86 acgyptiacf ardstPro quo nos ma/ Ic
habemus,ad anteriora defeni t Non enim tunc in defetri penetralibus, fed pod
ipTum drfermm morabatur , in Arabia uidclicct hxlice in monte Sina multo
influxu diuino irrigato : In cacumine enim illius modfis.qui Orcb
auacupatur,cum Ek'a dotnedice locutus dl Dcus:Et in alio uirtice :OD CANTICI
SECVNDI, duOcm montis denominato Sina Mofi legem dedit multa eum eo &/
miliari iGme agens, multa9 oftendes prodigia.ut no dcfertu.fed locos ir/
rigarilljmus eflet . Qgz ctia uirga diuiof uirtuds proieifhk oora Phaiaoe
ferpes uifa fuit, maxime ipii/ BC Tuis Tapictibus aiTueds magids artibus:^
omnia fua ptffUgia uirtutc anriq ferpetis ppetrabae. Hic opioates uiitu/ rem
Moli praellita ab ipfo antiquo fcipcte procelli(1e,opp^aerut ex ad/ ucrfo
uires,quas uerc a ferpete malo acceperat, 8C ucrfx fnm in ferpenttss Sed uirga
MolI,idc(I uera diuina nirtus.quauis ferpens uiderenir,uirgas nias,8C uimitcs
nccromadcas deuorauittut indicaretur q> uirga, ideft uip/ tute diuina, qox
omnem uim daemoniaca fuperat,miracula in Aegypto, mari mbro,8C delirto
pcrfeccric>Fodicios autem uenu, O uniocrialu re/ deptor Chrilhis uirga auds
fublimiora,8C exccllcdora prodigia peregit, q Icgiflator Mofestcum ilU uirtus
Chriiti non (blu uirga fiierit unica ex/ teolione coatcnta,fed OC per
tranfuerfum tranl!ens,qua(i texturam quan/ dam forte O ampla ex Ibunine O
fubtegmine confecerit « Virgaai.Iaha/ cob 8C MoH erc(^ erat tantumodo in
altu.fcd Chrifti ad omne par/ tem exrenla fiiir,in loagu,latu,fublime,atqt
profiindutldco non tanto ad liberadu unicu populum Iliaelicicu pr^ualuit, led
in totum humanu ge/ nus,0 aereas pot^tes,has debellat, C7 dios fulfentas , ut
nihil remafe/ rit,io quod non przualuerit cius uirtus* Et de hac loquitur
Apollolus di/ censtVt poflins roprrhedcte cum omnibus (iuidlis,qux Ut
laritudo,I6gi/ tudo.fublimitas,at(f prohindu.fdctix uidelicet fupeminentis
charitans, K uirturis Chrilli in cruce affixitCuius extcflo.K intcHo indicaf p
ramos C7 ipfo^t angulos:Rami.n.in altu,C7 pro(undo,8C p trafuerfum extedu/
tur,ut in diuerfas,8C om mudi partea proteli innuat uirtutc illa ubit^ dif/
(uram>Scd fcxdcdm anguli, quatuor.f.in quolibet (fapids capite , innuut
quantu Ut dus uirtus intcnla: Nam fexdenarius c(f primus numerus au/ dius ex
duodenario primo crcfccte, 8C quo (ut fupra diximus^ aciixntia omnia diihibuta
funt.Sed 8C hoc obferuandu efl,q> unus quaternarius in terra occultad,iixo
Itipite in ipla tciTa,uel lapidc:C7 apparet pateres duo/ dedm anguK in tribus
patulis ramis: Q^i duodenarius numeros infurgu p temariu codudlu a qtemario ,
uel p quatemariu multiplicatu cx terna/ rio/^uorum hic diuinus,8C ille
ekmentaris,cxprcilc indicat d iuina,€7 ter / rena omnia in ipla cruce
conciliata e(le,cum io duodenario alter per alte/ rum coducatur,& utcrep m
ipfo conexus llt.Et hoc ell.quod inquit Apo/ ftolusKr6placuit.r.Patri omnem
plenitudine in ipfo habitare , 6C per eum rccondliari omnia padfleas per
languinrm cnids rius/Hue qux in terris. Huc qux in ccclis fune • Sic 8( in ctm
pardto hoc duodenario condlian/ tur fpiricualia , K corporalia, alfillcntibus
illic intelligcntiis inEuenn/ busper illa duodenaria Hgna corporea.
Quaternarius autem augmenti r TONVS TER.TIVS. CCXL « » (j V i a P m pi CHR.I/
occultatus fiiKfhun ipfius crucis iignilicat occultum noffais fcnlibus , O
iudiciis,lcd cum tamca,qui iitradix,C7&indamcntum omnium K mer)Coru,(icun
quacemarius dt radix omniu numero^. Duodenarius quo^ illc,alio non mediocri
myftcrio c6duatur,ex quacuor uidclicct ca/ piabiis ipfius crucis,cnbus dauis.K
qntj plagis in ea parientist Vbi duo/ denarius ipfe refultac ex quaternario
matcriali,ccmario diuino,C7 quina/ rio coglunnaduotNam hic denotatur iqnid
Hebreos per littera n^in qua dicunt mundu htbricatum,8C conglutinatu,8C quae
eft i^llum illius opi/ licis fpiritus,qui nexus diatur.Et hxc crux uila Eiit
aliquando ferpes, nS quidem pradUgioliis 86 letalis, fcd (alutaristde quo
dicitur : Sicut Mores P SYVS. exaltauit ferpente in aemo.lic oportet exaltari
FiLu hominis, in auce ai/ delica,C7 in modu cruris extenfum,ut ipfe quotp
fiicrit crurilixus, crux/ 86 ferpcs,non in pemitic^fed in lalutem
expo(ttus,unde fequitur: Vt om/ nisqui aedit in illum no pcreat,red habeat uita
guetai. Sicnt-n.caro Ter/ pentis medelam alfri-t uulneri uencnoro,unde iit
tyriaca,quz ril antido/ tum ueneni,ex came tyri,fic caro Chrilli (anintem 86
uium prodat om/ nibus,quos momordit non ipfe Qiriftus, Gxi malus ferpens : Ideo
contra huius uenena ipla caro nobis comcdrila eft.Et quia ipfe libi uifus fiiit
uul aciatus/leprolus/86 maculofus ferpens, ideo coqiit pauere/tjdcre/86 mz/
ftus effe/86 tande diceretPacer Ii pollibile eft,tra^eat a me calix ifte . Erat
quippc,86 cognofccbat poflibilc , unde illud li pro quia ^ut aiunt^ acripi
poedt: Alium enim ordine (iiccurrendi nobis peroptabatCni Eillor^uti/
liorem:Ne(^ a charitate fumma de&iens fenfitiuz parri condefeendebat. Ut
opinantur n6nulli,cum 6anper corpus 86 anima pro ouibus fuis expo/ nere params
hierittSed longiorem mora contentus erat nobifeu trahere, ut opus excellentius
perfioeret*Hinc non dixitAit ammoueremr calix , fed ut tranliret,e7 didorretur
ufe^ ad illud tempus, quo compleret illud.quod inquit Apollolus horum
laaamento^ cofriusiNouiflime autem inimica ddbuemr mors,ideil Angdus mortis,
licuti alibi clarius explicat dicens: V t per mortem deilrueret eum , qui
habebat imperium morris,idc(l dia/ bolum:86 liberaret eos , qui timore motas
per totam uitam erant obnoxii (eruituritNoluic tamen acquiefeere Pater,non
quidem fpemes orationem fupplicanris , quem femper audiebat , iol ut omnia
Lbotfcntur (iiis pon/ deri bus,C7 didribuerentur itiis temporibus, C7 momends,
quz ipfe Pater habet in fua potcilatc cum magno faaamento,ut nec noftrum nec
Apo/ dolorum ilbu nolle & : Sed quod in primo aducnm non perferit , in fe/
eundo ritra omne dubium perficiet» Verum ut,unde digredi fumus, re/
ucrtamur.quamuis horrorem fenferit ex terrifica palfiooe, C7 morte oblata ,
nihilominus apprehendens per caudam , idell ad finem glorio/ fum
a(piciens,iterum ui^ infignis 86 celeberrima apparuittQuz iterum f. ts 0 pIDEM
ii f s li ■I t. D i i i Ftolus ioitizeclby CANTICI SECVNDL coluber uiTa fiiit
pharifeis.K maLuoIis qui diccbattin Belzcbuh principe dfmonioruin eiicic
dxmonia. Verum ollcndit uirtucem illam diuina, qux deuorarct omnem uim diabolica,probans
darmon non a dxmoue , fed a digito O uimice Dei eiicuur . uinuce mulns
miraculis in aegypto huius mundi perpetratis,ia donaris
fanicaabus.rurcitatismorcuis pane mulnplicato, aqua in uinuin tranGnutaca , C7
huiufmodi innumeris noa in aigyptioru pernitiem/ed femper in beneficium BC
emolumecut Tande marc,aqua uidelicet bapcifmi lan Deus liimmus nullis
odoribus,nuIlis faporibus obledlatur,nec dbis pafdtur Phanld ii i ■"'{i
lahacob TONVS TERTIVS, CCXLI ' a pafdnir matenalibos cx carnibus animaliu.aot
panibus cSiinffaV 8C oleo j Unios/aut adipe aliqua pfuiis/quis hacc oia fieri
iubercnnir in legerEt hoc, aucin (acramcotu eorum/qux a Qirido uerefien'
debebac,& corum,qux * Plolos corequencer a nobis penti:Puluis panis
dus:Puluis aut eftanimal noflrum, ficuti feriptutn cfhFormauit Deus homine
puluerem de tcrra.pro quo nos habemus , de : Umo terrx: Qui puluis eft animal,
non quidem in melius tranfinutatum, t furges fpirituale.fed corrupdoni
derelidtu/aut terra,8t puluis, atep fex Paulus dimiflum in a’bu fapends,quia,ut
inquit Apo(lolus:Et fi omnes refinge/ mus/non omnes immutabimur,rematiencibus
v} aliquibus in cibu ferpen Dnid tw quos etiam in hac uita comedere fhidet:ut
decantat Propheta t Gituli konu rugientcs,ut rapiannSC quaerunt a Deo cfca
fibi. Catulos enim Ico/ ; Putus num omnes coiter interpretantur aduerfarios
noflros , qui ^ut Petrus in/ quiQ dreueuot quxraza/que deuorent* Et dicuntur
quxrcrc a Deo cfca, quia nihil fibi pofliint afrumerc,nifi quantu Deus
permitrit» Et huiufino/ di dan^,qux in nobis animaIia,K deturpata funt,aut quia
Deus permit/ tic diabolo,ut toUat,quod diabolicum eft,ficut de proditoredidtur:
Vnus ex uobis diabolus cfLAut quia nos fpoterelinquimus,0' damus diabolo, quod
fuum cfl,ut reddamus Deo quod Dd eft,iuxta edidu faluatoris di/ CHR.I/
centis:Rxdditc,quxfuatCxfarisCxlari:8£quxruntDd Deo.Quxaut STV5« diaboli fint
cx rcrq>tnra facra loce dara docemur: Na fummus dodfor uo hhao. eat diabolu
principem mundi huius:Qu; aut mundi funt lohanes breui/ , ter ad tria
r»lucic,ad coocupifccntiam oculorum/8C camis,& fuperbiam i tiitabScd
hoc,tanq fpirituale quoda ad prxfens dimiflb,ueniamus ad afaa ^ duo,qux funt
caro,U diuicix:a quibus uouent fe ab(lincre,qui Deo peni/ ^ tixs uacarc
prxtcndunt, aut ut ab ipfis exuanrur.omni diligentia fhidrnt» 1,'IHR.I/ Primo
adiuitiis,diceteChriffo:Ncmo potefl Deo fcruire,K mamonx: Et ^ TVS. ite^Nifi
quis renundauerit omnibus, qux poflidet, non potcfl meus efle ^ mias
difa‘pulns.Poftea a camis illecebris iuxta Apoflolicum prxeeptum : Qm I Chrifti
funt carnem fua«" emeifixeruot cu oiciis,K coocupifccnriis>Dum - ^
CANTICI SECVNDI. igimr didribuuntur diuttie,qux mamonz funt,6C
cradiigitur,domatur & (acriiicacur caro Cqu^ qdi ad pruritum, K repugnantem
uim a nobis debellandam. Azazcliscd,qui idem a lapientibus ccnlctur eu niamona^
ut reddatur Deo puriiicacu.quod iplius edrTuc^ni fallor^ Chrilfa' monu tnentu
fcruacur.quo ait:Edo confenciens aduerfario tuo ato/dnm es cum eo in uiame
forte tradat te iudici: Qgi quidem confenliudlin erogando, uel rclinquendo.quod
ad iplius iurirdinonc fpecdat, ucl lacrificando ani/ mal no(lru,qi|od fedes
podlluna ipliusaduerfarii ril.nt ipfo lan ad defertu ,K diabo/ ^ Ium
d^natur,quod malum cd,diabolicum,uerfutum,rarpe,pilofnm,€/ { hifpdum^Hinc
lahacob lenis dilndus (iiit a Domino.primogmita a fra/ tre
abdnlit.bcncdi(dionem fufccpit.dominiu in batres eoparauit.femper 8C ubicp
diuino fauore fudulras:Elau autc pilofus . SL hifpidus aedhis cd l cum omnibus
duabus, 6C familia ab ipfo egredimte ad monte Sehir.lo/ cum quidc denominatum
in mydcriola lingua eo uocabulo. quo nomi/ natur omne illud.quod illuc
dcdina^.Duo enim funr in homine, alterum (pirituale.dC alterum animale: Et in
animali iterum duo. alterum qd dia/ I bolo relinquitur.alterum quod
tranfmntatur in mclius,8C fpirituale.dicc/ r te PaulotSeminatur quod am'male,K
fui|^'t,quod fpirituale.Cuius rri li/ ; molachrum habemus in femine planta^/de
quo aliquid mutatur in plan/ ta uirefces/ S^ frudhim produccns:aliquid uero
corrumpitur breui in ter/ ram rcfolucndum: Qgx duo (ignilicaror per hos
capros.quo^t alter Do/ mino ofFertur.altcr uero proiiric Prindpi
corruptionis,8C mortistVel lint ii duo hirri fut fentit Origenes^ dux famiUx
Dri,& diabolitqua^i altera ' oblata Domino faaificatur in hodiam
immaculatam, uiuam.latudam^ CHRI/ STV& LeoitL TONVS TER.TIVS* crxLii ■ii k
ir E k k V di d • Oade» ^ Paulus lohan. Y .^T Ittu om/ STVS. Dto
pbccat&altcra utro dimittit diabolo^cai luxMtcat de diuIce,K La/ saro
molico legimus/^ huc Angeli deportaurrut coram Dotnino:0C ille lepulcus eft in
mfiemo denotato per eremum, quae tft locus delcitus nir/ luribus/defemis
Deo/dtfenus iufhria.defertus airifto,dcfemis omni bo/ iio.Illud quo(]^
aduettendum eft, tu aialia.qux hic/ 8C ubicu^ ofFeruntur in lacrtfidis/non
immuda («1 muda funnquis alterum iilo^ tanq immuta dum proiid uideatur,uc
intcliiganrur h(c eorum tenere figuram/qui non modo extra fidem funt,(ed qui
oblati (ut Deo per baptilmu: quo^ aliqui ipfi Deo relauanf ,ab'i uero ite^
immundi efFedh' diabolo tradunt magis crudandix]uo^ cuilibet did poteft du Deo
oblati funttlam amplius noli peocareme deterius tibi aliquid codngat. Quido
igif iubetur dari hircus pro peccato/reddi pratdpic feoria/fex/K quod fuu eft
ipfi diabolo: ut qd Ddcft,puru,fiC mudu Oeo reddi
poflinFiguranuacnim,ficutKczterf, erat oblano illa: Aut dicamus q? pro re
caprana,qux eft in nobis male gu beraata,8( qux pala iubetur in Cantids^oa ab
re/iuxta tabernacula pa ftorum.daif capcr.nonquideinftificans/quia^tcfte
Paulo^nemoexope/ ribus legis iuftificaf ,fcd in expiatione quidam figuratiuam
,ad obtoran/ dum os accofiuitis nos apud Deu,quouftj ucoira ille qui oftnms
utram expiadooem penitus accufatore nolhnm expellerer, ut in Apocalypfi in/
quit lohanestNunc fiwfbi eft fiitus,8C uirtas,C7 ri^u D« noftri,K pote/ (las
Qiri(fa' «usxjuia proieiffais eft accurator fratrum nolfao^, qui accu/ labat
illos ante confpeAu Dei no(hi die, ac ntxfte. Relinquenda igilT fuo( diabolo
omnia.qox cu ipfo re,U nomine conueniunt, mala v} cogitatio, tnrpicodo;qoicquid
pilofiun, K hirpidu in nobisdbqux omnia lahir ap/ peUan^,ficncflC
diabolus,& animal quod-in hniuftnodi expiatione offla/ n inftbiii dLSi au t
haec uobterimus Cut debemus} refrrre ad ChnTHi/quj eft omm‘um laenfido^
armarium, nexus, airtus,SC ueritas,po(lutm»qui/ demtin ^o enim etat
diuinitai;qux nec (jKxifiddsac, nec iaosficabatnr; Erat qno(^,hutx»anitas ex
duobnsrefiildis/animavj/K corpore.aut ex ani tnali.fii rp«ntuali:Et ho^ utruncp
oblatu eft pro peccato/urdidior dc iUis duobus captistAnima nanep Diro oblata
eft pro peccaris popuH/inxta 0/ Ind IlatxtSi pofueritpro peccato animS
fuam.Poruit quidem/ut ipiema xeftacor dicxnstEgo animam m^pono pro ouibus
mcis.Obhtuiiiqaoe^ corpus traditis eft oo]ucati,noa dicam diaboli/ Ted membro^
dns,diom/ teLucatlcfura aut tradidit uoloricari rorum, qoantu v^ad corpus cnid/
^endu.Ecficuc is/qaipottabathircamindefrrtu,tradebatepip(um po/ ctftacidefcrri,
rediens Luiabat ndbtnrnca fua;ficPfbtus illius abqualc S/ mulachru
gerens.cumctbdidifta lefum potcftari tencbtaru,lauit manua lims. Vel fit
capCTillnd, quod etucifigoidum,ooiiGOindu,^ mortifican/ dutn tradidit
ipfeaiesk^,paiicns fuper iubente Patre, iniquuatra II CANTICI SECVNDI. omnium
noftnim,quas portam In folitodinem.ot de figurattuo hirco di/ dtur.
Solicariusqnippe erat ille Caluarix locus, quo cooducfhis eft lefust quia ibi
id patibulo pendens ille,q pro omnibus furdpere fokbat plcniiS/ ma charifmata
nob^ c5municanda,tuc adeo defcrtus fiut.ut clamaret ad Patrem, qui cft omnia
oohigium, K pro omnibus femper patendiSmus (bostVt quid dereliquifti mc£' Qga
oblatione a Chr^ cxhibita,K finfta/tiane pro omnibus, ammouit penitus
figuratiuas omnes illas obla tiones.K expulla atep foras cieAa omni uirtute,8C
poteftate immuda,ad/ aocatacp, K attratfb adleiprum exaltatum a terra omni
uirtute munda, nihil reliquitjCui deberetur caper,uel animal aliquod,aut
oblatio quxuis, nili illa,quam de rdpfo fwit is, qui fuit iiuserdos, K hoilia
Chriihislcfus, Deo patn anerao t tC nos recolere iullit in illius memoriam ,
quauis femel fadta fuerit in pleniflimam remilfionem omnium peccatorum t Ec
hanc reuocationem obladonis, qux hebat Azazeli , uel cuicuncp huiufce generis
poteftatt, Moib 0'ub^ Deo^ prxdi xit poil textus trigintatres, more
Hebreoru,quos ipii paQiichim appcllant,innuentes,q> p^ trigin/ tames annos
uitx Meflixh ipia retiocado fieri debebat: Ak enimt Et noa (acrificabut amplius
(aerifidum Saharim,po(lquos foraicad (iint, adeo 3 ipfis conddcendaites/C
obnoxii rfidfli,ac dfdc aliquid deberct,quo/ ufep ueniret plenifiimus
liberator. Sequitur: Et hoc llatucam fempitecod erit in gencrationetn,8C
gencrationero,nuq v} reuocandum, iicuti libera/ tor dixit,dum illud nouum
lacrifidum iolf itderettHic calix noui,0C fter/ ni teftamenti cft tn meo
(anguine: Aeterni inquit,quia ultra illud non da/ birur aliud,nt
iapientescxponunt.Sequian: Ec ad cos,idcft ad pbpuhitn dices:Quilibct de domo
li^>aut de peregrioante in medio cins,^ ob/ tulerit holocauftum , aut
(iKrifidum, tt non deduxerit ipCim ad hoftiami tentorii teftinionii,ot offerat
ilkid Domino,ab(ciadetur uir ille de populo (uo. Liberati itacp a (miitute
diaboli Deo tantummodo uaoemua ofbcn/ cesprccts,C7^crifida,C7 oblationes
noftnsbrancsadiikidoftiamtcfti/ monii,qni dhek : Ego fum o(faam,pcr me fi quis
introierit , (alaabicur.Ec cft ofthim teftiinom'i,cu ipfc & ^uc inquit
lohanncs^ tcftls fidelis: Ad hoc enim oftium offerimus preccs,&
oblarioncsi, quando Patri didmns / ptr icfnmChtiftnm dominum noftrum,tanq per
mediu, quo introducimur, O impetramus quioquid perimus.Ec quia dkiuu,q>
odorabat Dominas illa fiurifioia in odorem (iiauitati^taaqepfi oblata,&
uchui obloftaretnr odore rerum craflarum , dicimus pro aliquab' iiui(Fa(5h'ooe,
q> omnia illx baiScia ad Dei bonorem in primis offci^acur,^is daretur ponio
utr/ cutibus uariis,prout exigentia exquircbanEt odorabat ipTe Dtominus,oo
quidem illos cral£>s fiu^,fed obieAabatur liiauitate urinltante ex oidi/
oe,quo djftribufhanir nnicm9,prout conaeniens erat. Molo)] "t •fssdnl
CHRJ/ STVS.J ‘ » IDEM loban. /12 i TONVS TERTIVS CCXLin i t i i ■ i i i k i fi
k pCHR.1/ «STVS. k : Gnaca . Dsiij I i M«thintud) defeendentem , SI manGt fuper
cum. Defomdic nanc| udud columba , qux fixo , O magno impetu uolac ad ima:Vel
in Ipede columbx,uc lioaulli dicut fudiiln uerbis Lncx,qui xt: Apertum ed codum
, O ddcendic Spricuslao^hiscorporali fpecie/ 6/ cut columba , in iplitm: Sed adhuc
non concluditur , quod (uemn for/ ma columbx: quiUoquide columba defccndens
luper homine non intrat in ipliim . Videtur igitur / q> illa cOmparado fit
podus ad uolamm , nel prc^'etatem , q ad formam : Vd fi indetur , q. etiam in
figura effigia/ hac columbam,dicemns/q> figura illa quaois corporea,non
tamen crafla oat/ed tenuis: ut nihil obdaret ad introitum dus in hominem, ficud
da/ tus , nel ^;nis defeendit / O introiuic in Apodolos. Gimparatus ed tcacp
odambx fimpUeiflimx / 8C purx jl|c / qui omnes purificat / ut in Adii/ bos
ApodolidididtufrDleUs nuBt illis Spirininalandtutn/ qui fide pu/ I» iii igt-
-od b. o CANTICI SECVNDI. r ri&arct corda eorum • Hoc itacp animal cum
Spiricu fan^ purifiduue coouenicns accommodate ofi^r in puriiicacioacm parcus
ii^raspu/ rificatione &ciedam uimice ipfius Spiritus faoifb'/ qui
purificator diatnr omnium flagitiorum» Et quia turtur, columba in eadem
puritate coa/ ucniunc / ideo indiflorcnccr alterae carum iubentur of{m a
pauperibus, quibus no cft facultas ofia-endi agnum: qui eadem puritate
refertus, qua aucs illx, lege iubente, offirebatur a ditioribus. Nec fine
myftcrio cil,^ turtures iam fideliflimo matrimonio coniugatx iubentur ofmri
,Ctdco/ tumbarum pulli fimpliriores , quia hi prolem,illf autem parentes
puriii/ candos indicant. Et quia ad unius purificationem alter quo Offe/ rendi
igitur, CTcafttgandi funt huiufmodi appedtus/qni demoliuntur uineam , ilhun
utitp , quz ( ut I&ias ait ) domus Ifrael ^ / K coctus ele/ (ftorum,aecp
hzreditas Domini :dc qua in parabolis loqueos Chriftua inquit : Ite 8t uos in
uineam meam , in quam inuare nequit caro, K fan/ guis , ac portio illa
laiciuiens « Ideo in hirco oeniebat offerenda , tC ex/ pianda: in quo eft
maior,0 magis inneterata lafciuia , q in hido: adeo, ut ualde foeteat , ficut O
carnes nimium lafduicntium ! K multo magis, g carnes cafte uiucntium» Nec uacat
a myfteno batba , quam habet hoc animal offerendum pro pcccato:Barba enim robur
flgniflcat,quod mul/ dplex eft , C? aliqua^o bonum , O conferuandum , O
aliquando ma/ lum,K omnino rcfecandum. Eft natf robur,8t uirtus Graecorum
(inquit Ongenes ) in (apienda humanis ingeniis aoquiflta:Et eft robur Aflyrio/
mm,K Qialdeorum in cognidoe ftellarum,K in inffuxu inde tiCnpen/ do: Eft qooep
robur, K uirtus Periarum , K Aegypriorum in feaetiori Philolbphia , ufep ad
foedaa cum malis fpiritibus ; Eft qu^ robur do/ minorum temporalium in pecuniis
, milidbus, 81 bellids inftrumentis: Eft tandem robur carnalium uis ipla
gcneraduaiEt flmilia mulca eun^ iignifleata in barba,nooon(g illa Nazareorum,
quae nunquam abradi, nec diminui,net]p pcffnndari debct,(«l illa, quae robur
fl^iffeat cotum, qui extra gremium bonorum funt , O ultra flumen diuidens inter
eoi/ ledlos n finu Abrahz , 8C eos, qui feputaV aut fepliendi fiint in inferno,
ficun praefendends Ifaix edocemur oraculo:Qui ubi de partu Halmx C7 Himanuel
comefuro butyrum, 8t mei, ut inde difeat difccrnere inter malum 8t bonum,
uaddnatur, fubio&n : In die illa rada Dominus no/ uauaila oondudta in his,
qui fiint trans flumen, in rege Affyroruro.ca/ Digitiied bv iV^A' CANTia
SECVNDL par,pi1os pcdum,8C barbam uniacrfam i Robur itaq:, 8C unrjs/ quz eft
(ecundum camcm,K ranguinem abradenda eft, auc offirrnda in lacrifi/ cium: uc
hac debilitata, auc madata,altcra pars,mdior fcilicct robulhor iiac : Qijod 8C
in Deuteronomio clarius cx{^icatur/cum didtur: Si quis ex alienigena uoluenc
aliquam ailumere in uxorem , radetur ci cxiarieM, drcumcidentur ungues, K
deponat ueftem in qua capta e(l , ut uidelicet denotentur omnia deponenda fore
, qux ad gehtilitads , O caraalicatis robur , SC uiitutem pertinent , ab his /
qui in eledlorum gremium alTa/ mendi fune. Hacc igitur barba hircina , auc
radenda SC auferenda a no/ bis, auc oHirenda in faaihdum cum eo, in quo dl ipfa
uirras . Offtren/ rendus quo agni,uel oues, qq in dexteram iudiciscoll^butur
fufeepturi beneditfbmcm, K uitam, an aliiori tamen loco eft eorum or^o , ut non
fine myfterio Redemptor, nofter.qui a Patre progreiTus cft,nunc agnus, nunc
ouis didhis (iieric.De altero inquitille/quo non furrexit maior.loquensde
Chrifto: Ecce Agnua Dei,eccequi tollit peccata mandi. Deutroqi ancem aitIEuas t
Tanq ouis ad occiRonem ducctur,8C quafi agnus coram tondeute fe.Et quia curanie
Eaoere nos omnes oues,ipfe ex our,8C agno eftetfhis tfl paftor bonus/adeo nc animam
fua poneret pro ouibus fuis. Bene igitur ouis.urrus typus ii/ lius/qui
padficauic omnia per fanguinem crucis cius/ofimar in pariEca/ rionciiomiais cfi
DcoiNullus enim xque bene poterat padficarc nos cu fiimmo Patre/Ecuc ille, qui
eft in Enu Patris / C7 ab co procedK,rxprefIhis effigiatos per ouem BC agnum,
tum quia nulli nocent, quin fonper bene/ fid (une mnlrigeno benradomim etiam ex
proprietate intrinfeca,& ori/ ginc/dequa ad pncTens &ri non licet.Hinc
non immerito tanti rxilHma/ tur ouis, ut maximi uiri/ SC Deo grariflimi
paftorcs onium fiicrinc , Ecuti Abel primusiuftitix nomioc/eriam fflii Dd
teftimonio decoratus/Abra/ ham Pater Sdd,8i mulcatu in genrium / lafiacob Pater
eleifbc Eimilix, 86 ptfaceps,atc]j hxres Dei/Mofes legiflator, Bi Deo fuper
omnes prophetas daraefticus,Daaid de6lus fircundu cor Domini.primus Rex de
tribu le/ hnda,Spiciciis Eutfti oooccntor,86 facratiflimi cultas reparaeor,8(
finitor: Digitizeci CANTICI SECVNDL Ec tandem ipfe omnium Redemptor K Filiuf Dd
Gimmirm etiam pcf> CHRI/ bibet fe oeniire tantummodo ad quxrendasoucs
perdias Ifraebdcx , O STV& familipPro cuius edudUone de Aegypto,fdeft de
peccato an^'5 te,8Cobtcncbtante/ueludoois/K agnus oblatus eft/ficot ille
typicus iube/ IDEM relcgeimmolabatur.Qsod quidem mylteum explicare perAigula/qnis
difficiUimumfit^ombrando tamen aliquid pCTCurremus.Iub^ in k/ b ge,uc unaqup^
Bimilia tollat agnum immolandum,8C penitus comedeo/ dum,adeo,ut (i una
£imilia/quia paniula,oon iu diffidens ad cfum dua, adiimat uicinum in
coutuamiOnuus enim Eunilia afliimere debet agnu« ne aliqua remaneat pduata
fiiuore neri Agni , cuius ille typum ger^au Torus quocp comedi iubetur,ne
aliquid remaneat peffiindandum , iuxta aiiiri ipHus ueri Agni : CoIIigie
fragmcnta,nc pereant t quia rerum pre/ nolarum nihil perite debet nollra
incuria t Panis enim O agnus pari abi
hi5,quirdunt,adh'mantnrpteno:ideoRedempcor peculiariter panis & agnus
nuncupari uoluit» Mafculus dic debuit, in quo uirtns nobilior, C/ fortior
uigeret t Anniculus uero.ideft perfcdbis toto decurfu folis, qd CT 4| iple
redemptorem iignificat foccundantem duodenarios prindpes t quofl conftituit
fuper duodenas tribus eledlornm , iicut iUe in anno fixenodat duodena Itgna
coeldtia Bram £ucitt ad uctam promiffionis terranu Sed cum agnus immolata iubeatur
decima die,hxdus fetuabatur ulcp ad quartamdecima,non (me («ramento t Nam
confummato uitx curfu de^nato per denarium nu> meru oompktum protraUtur
adhuc perfnfla expiano aaiaaia, O qua> driekmentalis homtm's:quia
beatificato rpiritu,U redinito ad Dcum,cini dedit illu emo temporis curriculo a
Patre determinato , prorogator roei 0^*0 animalis hominis,K quacirifiirii
corporis a cornipdooe/K tranfuua dusmcodeftcm/beatacpnamramtVt igitur indicenir
totus homo tranfi/ , tortu de Aegypto ad ueram promidam patriam ocdomm,tonis
homo { expiatur, fed primo melior pars per agnu, podea rdiqua quadriEaria pce
h(dom,qni ideo podqoamim,diemimolandusrelcmaotr>VcTum agnus . jubetur maiori
obfcnianda aup edebrioribos camnuxuis immolad,K co | mcdJx]uia diligeudor cura
habenda ed decoddfa* homine landificando: ^ ad cuius (amfbficationcm
rubfequitur K cetrem' landificario. Et ut tri/ ^ buatur patens introitus
ucrt^homiulAibctur ex £ug;uiaeimmolaDagiij | TONVS TERTIVS. crxLvrr iinttngi
utcrq; podis, prr quos utcrcp homo intrare dcixtt melior quidem homo per
dextenim / alter autem per (iniOrum,(icud tC ouis illum pad/ ficaos dicitur
reponenda in dextera,0 haedus hunc expians collocabitur in iiniiha. AlcifSma
quippe funt haec myderia , nec uerbum , nec mini/ mum iod uacac a lacramcnto.Linitur
autem utcrep poilis liuiguine,quia Cut Apoftolus ait^ Omnii pene mudantur in
fanguioe.K (ine (anguinis effiiiione non fit remiflio. Cauecur infuper ne
crudum qnicqua comeda/ tur,auc coiShim aqua,fed tantumodo aiTum igni, per quem
quoep iic ex> pado.itcut ait Af^olur Saluus fiet (ic quafi per igne , quis
ab igne de> trimentu patiatur/id vj quod deterius e(h cuius pars Kii in
feoriara coi/ hta proiidtur.quicquid umen boni auri fctmet,expurgatur:8C cum
me/ kori iam purificauunitur. lubetur infuper, ut comedat totus agnus,qui nunc
caput.nnuc totum corpus myfticu tepr^taRCuins nullum mem/ brum proiid,aut
cotemni dcbct,(cd per dilectionem fufdpi/comedi,SC in linpium Raiid,utfcrocC’
praxrptnm.quo didturiDiligesproximum tuu, (icut tdpfum.Et cum caput &iper
omnia membra dil^i,K (ufripi debear,* ideo primo fit de capite menrio,C/
didturKIaput cum pedibus BC intefti/ nis cotnedcdstEt ut diligenter obferuemus,
ne aliquem excludamus a di^ ledti'onc,K communione no(lra,iubetur, ut nihil
remaneat no comefums. Si nero aliquid remanet/illud detur igni, ur
eomedat,8C.ita(mutatu ofk) rtt Deo : quia (i quis eft,cui non poflimus
benefidum dilcCfaoois impen/ dae,0C aAule ob(bquiuai,illum ofiriamus Deo igneo
amore decoCtum, oratione commeodatum« Comedere autem debemus cu azimis pani/
bas,idc(l cum (incera charicai^n qua no (it uel modicum Armentum ne/
quirix,Kraaltctf ,aut (imulationis corrumpens panem dik(Ji^is.Ec quis
&pdtrc£iClus panis gufhuuideatur fuauior'^ continet tamen malitians
a)ttuprioaisiQux,(lcut8Caliaoiiinia,in(igura iubebatur patribus illis* Addu^r
Wfaicx agrc(ies,ut habet noCh-a traduCtio / uel indiuia, ut alii •olunt/fird
marur,(icuc habet littera bebraica,quod amaru,uel aac (aporem (ignificanqui
appetimm difpooit, ficut uer&uice dulce tollit, ut V^comedaiwcuaficdfai/fiCappctiauqui
hiciacaddigeftiooctnbon5,8C ttaTinutationem coaidi in comedentem tAut cum
amaritudioe.K mom> ficarione aialis bominis,ut fpiritualu fit btdot,0 ad
digerendom aptiort Qgod darius exprimitur in fais/qux fcqoiintort SnbneCliciir
enim R-he/ ncsittftt(»acciogetis,nequid videliBtCfanialefenciatur,aut«ogitctur
in hde edalto * Et ne affeCtiis o&ndannirab aliquo extrin(ixo deuiante
obieCto,a1i«ius(ubinbnnr,utfciL'cctcatdad(int pcde»:qoi commu/ RKer,in
(diptt*aaf&^s(^ficaatvBacti]iisqoo(j in manibus teneri inbetor, ideft
uirtus pracftioi ititliori homini a in cuius uittutc om/
jnafadmustHuacaBtwbaoilHm.ta^ ipfopcrcuda/ CANTICI SECVNDL mus omnem uirtueem
inimicam.C/ impedientem opera, 8C iter tioftnitn. Et hic eft baculus,aut
uirga,qua femper utebatur Mofes/K in qua laha/ cob traniiuit lordanemtQua
uirgam Moli tribuit Adooai, nobis autem przibit noder 1 E S V S,qui ainEcce
dedi nobis potedate fupa omnem uirtutem ioimid,dumodo iplam conferuare
nouerimus4Comedi tandem iubetur fcdinantcr.ne maledicatur quifq faciens ofw Dd
negligentoiSC ut dto fufdpiamus dto tranfeuntc.iicut in Kaia didturtEleuabit
iignum, cruds v)Aa nadonibus procul ,quando.r.exicns a Patre ucnit in m undam
nos eduedarus dc Acgypdaca angudia,K quando per&tfb opere traniire debebat de
hoc mundo ad Patrc.Seqnitur propheta de illius aduentu di/ cens: Ecoe fledinus
udodtet uenit, iuxta illud I^egii Prophetat: Vclocmr currit Termo dos. Qga
Domini confueeudinem nofoens Angdus, qui ad Petrum liberandu de carocribus
uenerat,ipll aittSurge uelodtcr,ne tran/ (bu vj tepus EniotistNam quauis
Dominus ilia benignitats femper prx/ do lit,ut nobis fnccurrat/fauean^Spidtus
tamc dus ubi/ X qoiido uulr, fpirat/ut tpfnnet ait in euangdio/cai dtulus cd
Tcdm lohanemtQsod & ipfe Dominos iubens cladflime explicat dicens:Ed enim
Phal ria de panibos ruud polfunnlabe^ enim primo acc^ 0 /VI ni)S}tudbc
inazor.quod nodri tradaidam habent azimos paocii/Sed crar placentil^ aut
collyrida azima, Ct hxc fubatfla oleo. Podea exiguntur *P*pl'rerirf/ Ae,qux
laganas HgoiiicanttEt ex iuboiott ntufitnodooko Itniri.Po(lea E^B B F0 rONVS
TERTIVS.’ t V' I 0 Uniti* 10 '0 0 0 0 0 0 CCXLVIII oBirri pr*cipinir mVir«?TOn^
fol et murbcbet (lalot.i.Cmila addita cum placcnca/K illud rotu limul
fubacfhim.K inuolutu oleo: Qux noflra cradu(fbb ta implicatc,C7 cofufe habct.ut
acc buftu,ncc myileriu, nrc b/ cramcntum/qd’ magnam eil/percipi poflinH^n.iimul
cu his/qup de pa oibos iadcru dicunt rccondinITima fune arcana, 8C fymbolu
habentia cu co facrifiao, qd unicu fummus Potifex noflrr Chriibis lefus oBmi
iuflic in cibuAiitaq; no(lram,atqt in fui comemoraboncmtSacramcntu aut eft,
quia per illu pane unicu compadbj ex diucrfis granis,atiit ballamu, alii
opoballa/ mum, Sacheler.quod nofera aadudho habet ooydia , apud alios habetur
ambraea. Hclbena , quod tradu(fh>r noiler interpretatas cft galbana boni
odoris, alii aflerut efle ma(tice.Itc quis dicaf in textu,^ ola ifta fumaf in
(quali podere fimul cu thure lucidilumo, aut traTpareri, rame dc modo coponedi
nihil didf',fed tm,q» fiat arte pigmetarii : Qga/ lis autc illa fit Deus
nouittNouerat K illi patres, q huiuGnodi odorameta folebat Deo adolerctNobis
aut, in qbus figura ce^ ucritari,diligcriflime curadu ell„p facrifidis
aialiu,8( delicato thymiamate , ut offeramus oof/ meripfos Deo in hoftia
fanmpo40o.fic(p nnmeri,ar ex fe mendadu &dlc corruit» lofup aduerten/ dum
eft,numeros litterasi mendadi multu diferepare a numeris denotatis ' 3 ii
CANTICI SECVNDT per licteros urrf[3tts:In iIHs.it.una littera (igniiicatCuc
diximus^ unitati, C7 miUcnonu.aiia quacuor denarios,tcrtia utro quacuor
ccnccnarios/uidi cans q> ipfa ucricas d^srchendic , O colligat res diuinas
denotatas per |C alcph/coddlcs per 0 mem ,ec quadragcoariu/66 terredres p J1
tau,8C qua/ tuor emtenanosrut patet ii' /qoi fdant ucram tnathetnatica fomtale.
Lit/ terx autc/ex quibus coponitur nomen mendacii / omnes importat eam/
narios/numtros quippe addiiflos rebus indrionbus/ crallioribus , ubi uiga
mendadum, O Lliitas : Nam illarum litterarum p coph dat ocn/ tum, i res
duccnios,K V iin trecentos. Chridusedueritas. Cap. II. tfanAflt ^ ^tcdiidis
&cile drprchendii’,quomodo Ghridus fit aeri/ t BctW tas,qui non modo
couenire fadt mediu cum prindpo/8C fi/ S ne,f(d ed ipfiim mediu/pnndpiu / K
finis, ficuti ipfana ac/ tedaturloquesiohaniinpathmoticauifioaediccstEgolum f M
a CHRJy STVS. 1 « C7 ifc alptia/dC omega.prindpium 8C finistGratco.n.fermooe
loquebatur ficuu QC rcuclatio ipla fuit tota gr(CO idiomate coTcnpca, K pennde
ed ac fidixilTcthebraicofermonetHgofum K alcphU J1tau:Harum.n.unacd prima,altcra
uero ulnma littcr,ficuti in grfco alphabeto alpha ed prima, omega
pollrcma.Nulli igkur relinquitur dubiu, quin Ovidus fitpri/ a mus
SCubmus/prindpiu/SCfinistQyi iterum dixittEgoprindpiu£c ite/ IDEM i nimtOmnia
traha ad mdp(um,taaq vj ad fine. Hoc quidem folu reda/ bat/ut mediu quoc^
coditucretur.Hinc^ut fuo loco expficabimus^ me/ diumyfiC mediatore
mulnfaneedeidus cd.Ecce igitur elcgatidima ranone quare, f. Dei uerbu
humanitatc,8C corpus / aitp totu hominem omnigenS creaturam airumpfictut v}
principiu exidcos,mediu9 anumes.i.hominc, qui ed medius inter Deum/SC araturas
alias/omncs iplas c6tines,dedu/ ceret ipfum.SC omnia/qu; in co funt/in debitu
finaAtep hoc modo couc/ nirefidcj excrema,C7 mediu cutn utrotp, merito uaitads
nome fibi ocn/ dicar«,SC dicerazEgo fum ucritas.Infupa ueritatis nomen
(brtitnr, quia in ipfo funt rcgulx aKemx/quibuscofbrmari omnes debet in uita/8C
mo/ ribustVndc iplc moderator ed omoiu fitdlus uta/oduim/nids/truncus/re/
gula/doctor/magida/regulator/orancsdirigcns,© uaitate coplcns,qaia ipfc pieniilimus
ed, iuxta illud IohannistVidimus eum picnu gratix , & uaicatis.de cuius
plenitudine omnes accepimus. Chridused legis uaitas. Gip. III, N hunc quoi^
Quidum non tantu omnis aeatura colligit, fed adeo tendit tota lex 8C prophn^ ,
uc ipfe fit ucritas ipfiua lcgi«quia pa ipfuro.K in ipfo tota lex uerificatur:
Et hoc tft q> lohibesaittLcx per Mofem data cd , gratia SC ucricasper IDEM
lohao. efum Quidu fadta ed , ccropicndo vj,qux in lege dc ipfo faipta aantt ,
Idaa TONVS QVARTVS CCLI PMip. Et in hunc faifumPhilijjpui de ipfo,quiao adhuc
copleuerat fabras «i mqUirtQuon fcripfit Mofcs in Ic^c.K prophetf, inuenimus
Icfum filium iptj CHRJ/ lofeph a Nazaret:Ec ipiamct Veritas ait:De mc laipfit
Mofo, uolca in/ If ST VS. fere ea,quf in lege fcripea funt.in ipfo
uerificari:QHod ue^j cft.fed diuer/ liir fimode:Na aliquado retexitur eius
gcnealogia,aliquado faiptura de ipfo m loquimr typice,» figuratiuc,alibi per
efFcifhjs exhibitos in uirtute Chtifti i,i uenturi, alicubi uero uandnatur
promittens ipfum uenturu,a pleriftj io n lods ipfius dignitate,gloria,uirtutem
, K opera prfclariffima multi^na cxaracEt hax omnia eo uclamine reclu(a,ut nifi
ammoueaf , nullibi clare k l P®fi*t,ubi Moles de Quifio fcriplait ; Sed
rcuelata &ric aliquid de iai IDEM gloria Domini fperalaripotcrimustQuodfua
benignitate concedat ille,q ii Lacu Cw Lucas narraOindpies a Mofc,» Propheris,
fic interpretabat' feripm tx ras duobus comitibus.ut diceret. Nonne cor noftru
ardens erat in nobis, pa dum in uia aperiret nobis feripturas i GenealogiiLn.tcxere
indpit a pro/ ^ topl^e,procedcs per totum Pentateucu,» per libros ducu ,
iudicum,& lii libros dic^- , quos parabpomeno dicuntrVnde Matthpis,© gt
Lucas a(rumpferut,quid de ipfius genealogia perftride reccnferer.Et quis ■>
duo difcordrs aliquando uideantur.noo tamen fiiKa enarrant: cum alter Ip Hieto»
naturale gcncfim,alter uero legale deferibat , ficud Hieronymus, fit Au/ [j,
Aogu. guWnuslongaferiedifrerut.Perfigurasuero,Kfimilitudinesinbdspe/ ^ ne
innumerabilibus huc noftrum Qirifiu depittn habemus: In tota enim ^ ferie
tabcmaculi,facrifid69:,8C (acerdodi Mclchizedech,at9 Aar5(Pau/ g Io
interpretante) ipfe magnis lacramends deldibicnr, ut aliqualiter fiipra g
adubrauimus^'*^P®P'*^'Qs°^^i’i'ustegius Propheta dccantauitin fecundo hymno
dicens ad ipfum ftib ooie PatristPoftula a me, 8C dabo ribi gentes • Paalus '**
hxrcditatcm tuam:Nam (ut inquit Paulus) Bidhis tft hxrrs uniuafo/ ruo),(icuti
pa ipfum £ufla funt ixcula,ide(l machina hfctota,attj omnes _ hofpitanccs in
catldeo (equitur Propiicta:Et podedionem tuam taminos ^ tenrx,Sic O in plaifi^
plalmis,maxime in fcptuagcdmo primo, 6C odio/ f Plalini de Chrilio cantat
regius Propheta egregias laudes; ^ Et ut breuim me cxpcdiam,nulla eft Icgis,aut
Propheta^ cnartatio,qux ^ nm n&racaliquo modo ad Qui(lu,(iue immcdiate,ot
tetigimus/doe me i myftaium de uedimends (acadotu,qux facramrnta habent / in
ipds Sacerdodbus induendis:Itcm in nollris,8C tade in Chriflo,ad que 3 i i i i
CANTICI SECVNDI BiTiiiia rcfcruntur.ficuri in fapcriori tono cxplicauimns. Et
omnia dcni(j adeo referuntur ad Chriftum.ut nullum fit iota,aut apex.qui non
copka/ tur in iplo, ut patet fane intclligenti : Sed omnia exarare fingilatim
labor i quidc ellet inexplicabilis:Ne tamen uideamur hacc fine liindamcnto
afle/ x rere,aliqua percurremus, in quibus edam minimum ioca,uel apex locum n
habuit in Oirifto , ut cx pauds adumbrans extera fedlius poiHmt credi, ,
KaUqualiter attingi» I ' Quomodo iota unum , aut unus apex legis non prxieribit
non com/ | pictus, non uerificatus in Chrifto. Cap» UU. ====a Oa minimaeil
alphaberi littera.apcx uero pun(fhis,fiue ac/ „ KjB centuitQux omnia in
feriptura debito numero, pondere, C? laeramcto collocata fut, adeo, ut Rabi
SymeooBenloOhai Siaeoa C7poileumElchana,Stalii,nonrolumrentcndas,Kuctba Elduoa
interpretari conari fint , fed aiam rationem reddere de literis, C7 ip&rum
figuris.cu apcibus fub, SC fupra pofiris: Et ut aliquid exempli gratia ad/
ducamus in medium.primum uerbum legis,quod cft Berefit in/ ctrpretances quxrut
primo, cur lex,8C demptio fabricx incipiat a 3 Bct: RcfpondenttQuia 3 Bet
fignificatdomum,K indicat fapicriam fuperio/ rem:in qua omnia collocata erant
prius,g in proprias (brmas educerentur 8C per ipfam pduraico,conftituant
Iefii,ut fit fmfus: Donec ueniat Mefliah, qui eft Iefu,cui congregabuntur
gentes fafdpientes cultu,8C teftamentu dus.Simili modo in Plalmo leptuagcfi/
tno primo,in quo mulca eulogia decantane" de Chrifto.inter qua: illud ha/^
bcmus;Permantt,ant firmann nomen eius .K bndicentur in ipfo omtica Plabu
gentes,ubi in He^ habetur 10® p3’0ni‘»? 131373nn iinon feroo ude barcu bo coi
goimtQsaru prio9t trium dicionum, lelu
eft nomen illius.dc quo tot, 8C tanta dc/ cantatVates.in quo bhdiccntur omnes
gcntcs,0C in quo folumodo ([utait Petrus ) oportet homines laluos Sai.
Qlebriori autem myftcno illud ide nomen eodem modo retexitur in Plalmo
nonagefimo quinto,ubi Pro/ phen innitac omnes ad celebrandum nouum canticum pro
nouo opere, quod celebrare debebat Mefliah:Ec inter alia monumenta hoc habonus:
L{Tcntur ccdi,8Cexultct ctrratcomoucatur marc,K plemtudo dosigande/ but campi K
omnia quae in ds funcQgx uerba in Hebreo fic habcnnir. 13 n® iSyMwSai
DV^^^w^^P’ow^l^p lotnefai haftamaim uetagel haarea.irham haiam,nmluo iahelaz
(adai,uccoI afler bo:Qgx didbones eo mo funt difpofitx, ut fi acdpiacur primx
Itx prio^t quatuor,debito ordine collocat; ,c6fticunt nome magnu Dd quadnlitte/
ru,qd eft iDiT.Si uero aedpiant" primx Itx triu didhonu requedu habe/ mus
ide nomen fine ultima lfa,qux eft n:K hoc magno myfteriotNa per illud n .pbant
in eo libro,qui didcur fcpher temunot,uerbum K diuinitate etii« imtrwip irfii*
in niip tiimic macmi na i DamiU Petras Plakit 8 1 unienda cu came,ex qua unione
coftriiuicur lefu; in que uimis magni no minis Dei diftunditur,ut quali uidea^
cedere Iefa»]uo folo nomine datur nunc homines laluos ficri:C7 dacfi eft nobis
operari ea mirabilia,qux Ib/ lebat fieri in uircote illius magni nominis
quadrib'teri,ficut alibi dixunofc Hinc mirando ordine fcquuncnr olix tres
diiftiones, qna^ primx beterx debito ordine collocat; confticuac nomen 1®!
lefo^Q^ igitur creatu eft hoc nouu nome.qd os Dni nominauic.idco indpit hic
Propheticus hym/ nustCancacc Dno Candeu nouu.Hinc inuitacur
codi,marc,ccrr;,campi. r TONVS qVAHTVS CCLUII !» Kl ea * a| ut « h ■ fii' Or^e,
« ifi P f STVS. Paulus Daoid a ii ft F » e 0 « i f et '■CHRI/ ISTV^. t t i t e
i t I K omnia, qux in as runt,ad depromendas laudes huius noilri Ghtiib' cui
Pater dedit nomro.qucxl eft foper omne nomcn.Loogu quippe effet om/ nia loca
lacrx feripturx retexere cum eoji myderiis, cum nullus a Tuo fav crameto uacuus
iinldco his pauds addudUs in exemplu,ad apices ucnie/ mus.qui bi&rii
runt:lnferiore&n.qui pro maiori paiteputfla dicutur he/ braice aurem Wnp3
ntcudot,uiuihcantc ipiritu iignihcant.atq; uobta/ fem,a incubante fuper omnia
mcbra,tam mundani,q myftid corporis, de quouis loquatur raiptura.Q^od uides
Ezcchirl dixit : Et fpiritus uitx erat in rotis,mutidaaa vj.atq? humana.utrac^
uiuificas : Superiores aute apices,qui a nobis accctus dicuntur, hebraice aute
0^0]^ Quintum diui/ num,8C fandhim iigniiicar,(an(ffaficante,8C in Deum
redeuntem: De quo bifiario fprim,qui rame unus eft.loquiturOrigencs in Peri
archoa no io/ do(5le:Nam quauis mubplcx fit diuini Tprims uirtus ,hxc tamen
biiaria prxdpue eft,ex qua didtur rpritus uitx, 6C fpritus fimiflus : Et cum
ifte fit rpritus leiu,ideo opra ab eo perpetrata dicutur opera lefu , CC confe/
quenter ea,qux in fpintu copkta reperiurur, de lefu intcliigutur copleta: Et
lioc cft,qnod dixit nolkr lefus,ille de meo aedpite , O anouciabit uo/. bisiEc
iterum:Spirinis(andfais,quc mioet Pater in nomine meo , ille uos docebit omnia,
atcf omnia nidclicet perpetrabit in nomine meo . Et cum nihil Irccric ne
uita,C7 opadones omniu mebro^ proueniat a Qirifto,l6go fermone referat cu
G>rinifaus,e7 Ephelus inter aLa dices: Vnicui^ nodru data eft grana lecundum
menfura donadonis Ovidi iuxta id, quod dici/ lur t Alcttiens in altum capdua
duxit captiuitatc,dedit dona hominibuss Nam dedit quoldam ede Apodolos , alios
autem Prophetas , exten^ qux fcquuatur»Voiuit itai^ Patcr,ut omnia , qux
habepius, fuldpiamus CCLV TONVS QVARTVS per fiIiu,K ipfum cflc,©- munera omnia
, O charifmata, attp falutem , O Zacba« mifcricordia confequamur.Hinc dixit
2!achan'as ad tiJiu pr^curfore Dni nuper xdituiPrxibis anre Dominu prar c uias
eius.qu/.f.uenir ad danda falutem plebi eius in remiflione peccato9: eorum per
uifeera mifcncordix fux, quibus uifitJuit nos ories cx alto . Non igitur per
lege quis iuftifica/ tur,aut per fanguinc animaliu/ed per eum , in quopfuit
Dominus ini/ Paulus quitates omniu noftrum, cuius liuore fanati fumus. Et
Paulus nedum ho/ mines, fed K omnia deduda effe in debitu concentu per fanguinc
Chrifti referat dicotPadficas per fanguinc cruris cius,Gue qux in tms.Gue quf
in coelis funt. Magnu quippe tangit myfteriu.dum eria ea , qux in coelis
funtpariiicata attellatur per Chrifti fangoine.cum omnes afferant ange./ los
malos a ccrilo expulfos fine fpc reditus.Quf igitur rcftabat in codo pa/
rificanda Chr^' fanguinc , nifi intelligamus de Pane xterno.C? de oibus
cedeftibus numinibus nobis pacificans, quado Chriftus folues pro nobis debitu
in plltone Patri nos coriliauit,qui prouocatus Fuerat rrafgreftione Idfiii
protoplaftiiNam ut Apoftolus cu Corithiis ait: Sicut unius deliifto mors
regnauir per unnm.mulco magis abundanda gratix.C? donationis,8C iu/ ftirix
fufripictes in uita regnabur per unu lefum Chriftutin quo, tj no ia lege
fanatur ,iuftificantar,8C perfiriutur omnes,non tantu in came,ut fie/ Idem bat
in lege,fed in fpiritu,C7 in operibus,ut Paulus profequitur cum He/ brris
diccs:Si enim fanguis hirco^:, aut uitulo?: , rinis uituix afpcrfus
coinquinatos fandbficat ad emundadonem carnis, quanto magis fanguis ChrilK.qui
per Spintum fantflum fcmedpfum obtulit immaculatu Deo, emundauit confrienda
noftram ab operibus mords ad fmiimdu Deo u'/ ucnrif Et cum de fanguinc
animalium plcrifcp in loris ditftum fit, pcrcur/ rendum eft edam aliquid de
myfterio rineris uituix ruftx , quo afperge . bantur inquinad» C^id fibi uelit
uitula rubca,& cius rinis in facris,86 in expiatione co/ inqumatorum. Cap.
VI. T quiuis omnes expiadones a Sumo legiflatore luerint miro ordine coftitutx,
myftcriu ramen naecx rubex rxcelirndfti/ mum,K fuperalia facrifiria eeltbrrrimu
aftimabarur , cu id ordinatu tftet in expiatione immaninimo» feelet u, O trapf/
greffionis primo^- parentu,8^ coilad uiruli.eretfKqi ab Aaron,8C a populo ia
defcrro:In expiadone inq , pro quato padebatur figuraduu facrifiriu: nam omnia
nere plene expiatur in Chrifto,ut nuper tedgimus: 8£ quanto hoc myfterium de
uacra rubea excellendus opus redemptionis prxfigu / rauir,tanto celebrius eft.
Si autc id ordinatu fuerit pro expiatione dtlitfti cretffa' uituli,uideamustNam
cdutfti filii IfracI deArgypto,K folud a iugo dominii illius,qui regebatur ab
ariete , adhuc ramea rimetr s influxu illu. 'dt eANTiei SpCVNDli coram
priuadCoc rebamur^uolucrant afaTcere uirratc fibrdbrcin jUa Aegypdoru tauri
vj,qui rupcrfcdct tn ccrkfti drculo aricn:Vndc anc quada Tccrctiori difpofitis
rebus , bquc6ufh> de more metallo &brc(adfail uiculus:lllum»ntra eos,
qui ab ariete rc^iuurtSdl hic fiiit error peccatum maximu.dum ac/ tribuere
uolucrut tauro codefti bioorem, que a Deo uiuo fufeipere debe/ bant,(icut
illucufcp Gifccperat audtus quocp liuc error, quia erexerut ima/ ginem beibx
contra prxeeptum Dei adiutoris eorumK^' fccleri, K uul/ neri,ipro Deo
iubente,duo funt adhibita remedia: Altcru,quia iufli fiiere expiari multi in
Inguine proprio: Qgod efb»fln cft per iilios Leui , unde tnerarrut
benedi(ffaonc,qua priuata erat illa familia ob fcclus perpetratu in lichimitas:
Alterum remediu fuit uitula hate rubca:Cuius mylferiu ali/ qualiter percurramus
t Obrcn]a,quadb,ordinc:Vacca/(iue uitula eligitur cotra peccatu uimli adorari,
ut expurgario fiac per id, per quod quis pec/ caoit:Sed debilior fexus
alTumitur , ne credamus expiatione heri ex unr/ pite ipiius anirnalismon enim
ex animali,fed ex diuino numine influeba/ tur.unde expurgario iieret:Hinc non
dignius animal, fed debilius in fexu fecerniturtEt ut coprobaretur &uor
hauricndus,non ab ipfo animali, fed a oodo,iu(Iit Deus ipfum cum onmibus eius
extis coburi , igne illo uide/ Ucet,qni e codo miniftrabatur ad holocaulfa
rufdpienda,ot ex plenTtp b/ cis fcripcurx difeere pofliimus, K celebri Eima
apud Hebreos diuulgatu cibQui in his Cut aiunt]) dabatur e codo in toto tempore
primx domus, fed etiam in fecunda aliquando fubminiifaratus fiut , ut ex
fecundo uolo/ mine Machabeo^t habemusnibi legitur , q> ueniens Neemias de
Peritde, ut facrificaret.qufituit ignem codeifem reoonditu,Knon inuenit^ed aqua
pralfamtqua iullit afpcrgi facrificia, cum ignem non haberet a codo mi/
niftratum.Elias autem tempore primf domus, ut comprobaret cultu Dd fni
meliorcm,q cultus prophetaru Bahal,expo(uit fat^dnm fuum igni de cedo
fubminillrando,exquircns, ut O ipfi prophetx Bahal itidem a/ cerent: Et cum
ignis nequaq abfumeret facrifidu illojt pfeudopropiietay fed (acrifidum E\if
c6bureret,8C tranfmutatu in ignem codo pr^fentaret, coprobatus Eiit cultus Elix
uerus,C7 bonus,uthabe^ in tertio uolumiue Rxgum. Hoc igitur igne cobulla uacca
cum omnibus inteflinis dus , ex illis dneribus cofpergebatur inquinari.iuxta
illud Pauli:5i.n.(anguis hir/ co9t,K tauro^t K dnis uimif afperfus inqnatos
fantfriiicat ad emudarione carnis,8C languinis vj,fecudu qu; prouem't peccatu
in homine.ideo pec/ catu iapit natura rubd Cuiguinistundc Elau peccator Edom«i
pro quato littera fonat immudus erat c6bureseam.i.tangcns,quouf kcus ipfo/ rum
dne^; erat in caltris,ideo tanges illos extra caftra immudus erat , fi/ cut
cofeaatis in loco no coucnienri. Si aute ulterius hoc negotiu perfera/ tari
noluerimus,» referare aliquid dc rccodiris myftcriis, dicemus ^ hate uitula
rubea eft beau Virgode progenie ruffi Dauid,pcr qua indutla tft bcncdi uitula
illa eligenda erat pfe:^, integra,» fine aliqua macula:Qj}x nec toaic prefla
abquo iugo, fient O Virgo ecclefti nudo proteilata cft dicestQuonia uirum no
cognofeo.Hu/ ius qnobrmiabirous ata ^ lactamcnto nonuri Iitteranim aitular/K
Marix conucatacNome enim Man'f,qiix in hebreo fic fcribi/ 0V?5 dat mihi t^o:
Vacca aut,qux hebraicts diaradleribus iTc rxaratnr dat ia numero 135. Cui fi
rdliraa^ he n fiue qnarius a Sara ablatus/iubae Dno/qux priui dicebatur
Sarai.cofurgit ijotQu' numeros fcit cdfi ablatus a prima muliere per Ada,quado
uocauit ea Ifla,ubi paHim habetur uirago/quonia de uiro alTumpta eratiVbi
aducrcendu eft.q, no/ men uiri/quod eft AisAlat 51 itfcd nome ronlieTU.quod efi
nvtt I fa/ dat joti/deficiens per quinaria a nomineuiri.Hoc igif quinario
refiituto uitulx.uc fit pfe(fla,8i quada uirilitate pima.dat 190, quatum reddir
no/ men Marix,quf plena hiit omni uircute^K nirilicace.ut pareret fine utro,
myftcno quide occuldfiimoa] ficut peccatu exordiu habuit a muliere prfumta ab
angeb mom's,ita et expiatio exordimur ab Angelo luds.K uitx,qui ipfi a calo hoc
detultc oraculuiEccc condpics,8C pariet filium,8C uocabit nomen dus Ieldm,qui
^ut in alio Euangdifta didtur^ laluu &dct popu/ Ium liium a pcccads
eorum.frd ad alia tranframus. Qualiter DoiflrinaCbrifti fic fummeucra. Cap.
VII. N Chnfto non folum lex uerifieata cft,ut dc millibus aliqua
adubrauimus,fed etia ca,qux docuic.urriftima coprobarur, Primo,qm‘a cmananit
illa eius doiftrina a (bnte ueritaris,qui eft Pater.ficnt ipTc explicauit dica
t Qui mific me urrax eft:
EtitcruAmeipfi>n6(bmlocutu8,fcdquiniifitmePatcr,tpremSii mi/ CANTICI SBCVNDL
CHRI/ STVS, datu (kdic.quid dica,K qd iaqoar.H»cigifdo(3niu cmanaRS a patmi6
(bnte dcTccndit per prtmu canale ucritads fiKicns prof^diflimu mare ttllimf
Gipiedf ,q dl tiiiua,iic Hcbrco^c more loquamur.Hinc iterato fer/ mone tplc
ait:M ea dotf^rina non cft mcaanea qppe/quia mdii hpedfcarib iure tribuca:mca,
qa a me cdodla:fed oo mca,qa aliunde traxit orignem. Hinc uaa.qa ooncora ,imroo
cade cu illa fiipremi fends uericads. Idcffco femp uera,qa in Filio cxifttns
cdecfbi eft raeta/Unca/K regula eo^ omnid qux in mudo funt,ca ipla oia in iplb
pexiilcteat/K examulfim per ipfum fadbi iinc.^uc in code eracipfo^c idca.Et qa
ea eft regula omni um agedo^^/ta a nobis,q abincelligctiis.qux fiam confulut
Cuc ait AugulU/ nus^ t&q uicx 6C ucruatis (oate/ideo quato quis cd ea
lapientia, K regula magis c6ucait,tato pfcdtius in ucricate dh& qco qs
magis ab ea elonga/ » tur, tanto logius a ucrinuc difccditHinc de di^lo dixit
ipla ueritas: Ille ^ Aagu STVS. 15 I homid4a,ftue occtfor.fiC ipla mors
efiedhis ab initio in uerttate non Ihdtt Hoc ideo/qa rcceflk a Chrfllo^iino
pliimpCt contra eu inlurgere/iplumf deuorare,quido poftenfos liiit in ccrio
naTdtorus dc muliere ami^ fole, ff coronata duodenis Hellis.Vcra infup
liut,quiannllu in eius oerbis ali/ qoado cotentu fiiit medaciu: Qyod pcrUmdes
ipfie omniu cognitor dixits Codu,8C cetra cranfibut/ucrbaaut mea no
pracreributt Na f ut diximus^ , nullus fiiit Propheta/quem aliquado no
fc&llerit opinioypccr/Chrilhim,in quo nullus error : Hoc.a.pnailcgio
decoratus bierat a Pfc/qui femp erat Iccu complens oia/qux dicebat,iuxta id,qd
ainQui milit me mecu eft,Cf no relinquit me folu.quia ego,quz placia (iiiu
ci/lado femp.Na ols nos ’ (inqt llaias^ quait oiies crraaimas,fcd ipfc
iniquitate nuq £mt,ncc dolus Udai inuentus cll in ore cius. Vera denif biic ,
qa dedudta Idnpcr ex primo St, omaivLuerilSmo prindpio,qi} aitd:go prindpiu/qui
loquor nobis: Prin/ CHRP dpiura quide omniu reru/prindpiu totius pficdHauis OC
(alutis, prmdpiii STVS* quof cudla^zucntatu: Cui oes facile allratiut nons
cermiois, cognito v} quomodo illud pridpiu iigniticat cu,p quc/C7 in quo Eadbi
funt oia.K in quo (imt omnes thclaun lapicadz/fil fdeodz abTcondjti , atf omnes
ne/ ricates, qux de quacunf re demonllrari podiint / ut merito dc ipfo dicat
Abacuch. Hic inucnit omnem uiam drfdpiinz, 6C tradidit eam lahacob puero
liio,6C llrael dilcdlo fuotPollhfc in cerris uifuscH docens K expU/ cans,quz pa
ora Prophetarum ante praedixerat. Qyid cum ucficacc legis ca,qug Chnilus
docuit. Cap. VIIL Ed cum lex iam d^ (it a Deo fumma ueritate per Angdos
ueritatis in manu mcdiacons,non inCuire qu^rendu eft, quid ucricatis cSdneant.K
que coucneu habeant cum lege ea/qn( Chriftus docuit: An Iit tdiquid cotra
lcgc,an aliud a lcge,an Abaoid cx?pla,aa interprctameta,6( pcrfbiftb legis. No quippe condnec aliquid Panbs h ?CHRI/ ^STVS. * I^US
1 l it b * Paulos ^ Uon * i « 5> * . TONVS C^VAR-TVS. CCLVIII eam tege do^na
illius , qui ucnit adimplere legan etia nicp ad minimu ^cratNec ^'ud a kgc/cu
ipfe ad lege remifcrit eos.qui faiucein quae/ ban Nk ip(a lex ad unguem.quia
fupcrflua &ii(fa duplex legis oaditio, K fimplex reitcratio,imo ea,quf
ChriHiis docuit, uidend^quid aLud a lege ex d«^na illius,in cuius pc^re ipfe
Chriftus refonattqui ponens d& KOTa inter legem.K euangeliu inquit cu RomanistHx
operibus legis noa luftificabitur omnis carotper lege.n.cognitio pcccad; nunc
autem fine le/ ge lulliaa Dd maniteftaa eft,teftificaa a lege,K prophetis.Si
autem lex datc^tutioncpeccaa,K noiuftificat,eaangebu uero iuftificat, K id fine
lege,quis illud pra»li(ilu fiierit in lege,euangeliu omnino eft aliquid aliud a
Iwe/nec tamen diuerfum, cu de euagelio tefted’ lex.Hatc itatp fuit locus
umbra,K obfcuritatt occupatus/quoufijilluftraretur fiiccedete luce/qux atxEgo
fum lux mudide qua llaias quoof?rionem.Hmc fiC Amos magna confidentia
prorupioNon eft malu in duiate.quod no &dat Dominus; ICuas Et Uaias fub Dd
^fona loqucns ait:Ego fum creans malum:Nec tame Deus creat pccna,ut abqui
exponunt,quia maks ca generat ex diflbnan/ nljos moribus,86 turbato animo: cu
omnis inordinatus animus (ut rofte Aogu. fentit Anguftinus;) (ibiipfi poena
fit.Eft iacp Deus creans malu,qa crea/ nit materiM,qux ex ipfius natura mala
cft,Ct omnia d innixa,a adhf / rentia trahit ^ malu,quia bidt recedere a
primo,© fummo a omnino in primpia diftribudone reru cxqnifebatur, ut oogrua
limicadone daretur unicuiq^ mefura bono/ rum,nc aliquis fibi ucdicarc
prxGimetet,quod a (ummo datore tributum erattVnde quia plus xquo faerat donams
primus apoftaca,fupUa gran/ di intumuit dionstln c^u alcendam, fuper aftra Dd
propriu e(& peccari cft priuado boni: in qua currit homo auc peruertendo
ordine in dei5Uoae,aut profumendo a (e,quod a fummo do/ dlorc recognoCcerc
dcbcm.Itaq; cnipa no cft a Dco,fed a uoluntatc male digente/aut nimis
prffiimente:Scd bene eft a Deo illud,quod male prx/ cUgicur , 8C uoluntas , qux
propria culpa errat in eligcodot Rcftat igitur Icrcmb Diony» Sapie» Icremi.
Panlut Augo. Saloa» Diony» Dama* TONVS QVARTVS CCTX Chrinus.K h5 Dcus/(iuc Deus
ho utros optimus mo Jerator.du hortat SC tuet ad bn.retflccp uiuedfi.ffcud i
cius dodtrina.flC gtais clariffimc copro/ bamas. Qip: in ueritate de credendis
Oiriftus docuerit. Cap.X. V* au t de credeodis fumus Dotfhsr noOcr
tradidctit,o& co UalUiaiTir^OCS co UOTiunt in eos.qui dicuntur arriculi
fidritin quibus raprefle trinitas ia a Qirifto explicata
c6aned’;Ncmo,n.anteipfum urthc cftrm , L. ■ . -fi aperte referauerat trinitate
chre exprimens Patrc.Filiuro.CC t/->re/s e' -refercit Spum lM tra id,quod
nonnuUi fdoli grxd male intclligentes didba patrii fuoj!* tlfi
afleucrat,ait:Ille de meo aedpiecNon uoqi tantumodo do! . -
mulrodoCfaina^fiCdoCfrinamiimulcflefleperronafirufccpill&Etcuex Jr '11
nerbis noftri doCloris Qirifti (acis clara luce didicerimus ea/qux unicuiea ^
pofoopattribumfimt,8Cea/adquxipfeChriftBsppctradancncrat>die eu ApoffoLs
arriculM fidd f fiteri.uel decitare poflTumusiNa ed didiccti ' IMS Pton efle
primu fixud.a quo fiius/lpiricurcp proctl1duc,ip(i taq prj dpuo opifid mudi
fabrica attribuere polTumus diccter.Crcdo io Deu Pa/ um o^x)tencc,creatorc
ccdi^OC cerrf ,uifibilin omniu,0C inuifibiliu.Et eu didicerimus Filio attributa
e{tc bpiedi/ta qua Si mudus,8C nos codlri fu/ mus,8C p qua oes
illuflramundicatarcp uera aqua no tatu fupcocle(b's,fc«i lupramundana/huic
merito conus Sdxric(,8C potidime hominis reflaura/ ^atmbui^.ut oia eade
lapienna reftanraren(,qua K codita funofiC laua rec huanu gams laoaao illo
emanate a liipramudano fonte, cu a muda/, 00 ablui ncqucrit,eo q> totu hoc
io&Clu penitus crattHac aut rcftauraria M ,pficnnur,du redepeoris gcfta
prfdpua retcximus/coccptu v} ipfius de Spu
fiinCto/naouitatc,pafliooc/fcpalt^,defcefu ad in&ros,at inde capd IMS
educeret,re(brrcCfaooe,a^ afcefum,SC reditu ad Pfem,a quo exierat, ut ilbe oes
eius ailedas fcdidter eueberct.Et cu Spirimi liuiCto doceamur 'X jA?>' • V
xV,- 1111 CANTICI SECVNDI. attribucrr amorc,8t ncxurfiinc cu ipfum fpiritu
pfifli fumus,(brim fub t iungiinuKbt Jaodla ccciclia
cachoiica,urc[n.f.c5ionc,6C nexum fidcliu.Ec Ju. jtU^ 'it eu icc^ didicaitmis
remilliooc dari p Spum Quufhim diccte dodlore nfo , Accpite Spm tiilum.quo^i
ronifentis peccata lemittutur cij, io fub/ nedtimus/Rcmiffione peccato^:. Et
pbelle K colligatio bdeUu in una ec/ dcfia,qua mrej uocat, K rcmiffio peccato^
a 5pu landlo pocnire dicuf : qa ide df locus ucriufcp in Archety po,8C Spfis
fantfb remittentis, K mfis hlio^t Izcads.ut docet antig cheologitde gbus in
huiulinodi royderiis non TbeoL Initiatis p lingula fitri no da^.tt cu ad
Pfem,un digrefli fiimus,reucrti de beamus,dC cu ipfo uniri,licuci a nid docemur
dorr,aecriIuia eft nobis corponstralmutano in meLustio
pHtcmurCamisrefurretflioDC.K reno/ uationc,anq dcucniamusad uitam,qox eft
ubmusK aucmus finis nf«Ec ^uis alia Pfi,alia Filio,altacp eo^,qux pfitemur,Spui
(andlo attribuant, no tii leiungunC perfona: diuiox in operido arca
nos.utThtologi nfi ocf coacniuttNa «iit mudi fabrica Pfi.taq peipuo pareri
attributa dl.no de/ fuit tn Filius,in quo Pr ola pduxit.fii ponat: Ncc exterus
fiiit fpus lUe , g uolitas fup aquas incubabae,8i informabat ola.Pari nio^uis
>nudi reftaa rario,8i humani griislauaau alcribac Filio,ueluti imediato
reilauratori, X3 lcruatori,n6 defuit tn uircus Pfis luminu,a quo oc darii
optimu,C7 q c primus fons,a q Fib’ aqua iulcepit i nfam lotione effufaiNec
alienus tuic Spus fanifus, cuius uirtutc fiecundata ell uirgo,Qi unitu ucrbu cu
na illa aliuptap qud tota mallam humani gtiis repararet.Hxc qde a nto docto ■T,
ThoL uwruf (ps re edodta legirinie pfitemur»Sed «i diud rdtat nullatenus
ptermittenda, qdeni fumata obfcr‘“' *■ — ■' — ” OUrf /n^*er'he' uri., r>:f0irrt^
J» rt4H^ . .ju ^fcruarioe proiumdebemus, unicu vjefle omniu tede/. ptore,in que
credetes falui rificiamor diem Petro:Non ell in aliquo alio lalustNo.nQuod V
ipfe rcd^toc referanit in eo cuagelio , cui rituius eft fccfm lohaac dicest^ic
Deus dilexit mudu.ut Fihu fuu unigenhu daret, CHRI/ ut ois.q credit in illu.no
pereat/fed heat uita actema:Et ite^itQtji eredide/ STVS. rit,8i baptiratus
fucrir,lakius erittq aero no credideric,c6daiabi^« Ex qui bus uerbis, «i aliis
plcrifc^ in bris dercriprishMus,q> nobis credendu cft in filiu Dei coceptu
de Spufao.de uirginc natu,paf1um pp delidla n^aic Vj p moite fua omnigena culpa
ntatn expiaret, St antidMii afterra cubos nenenatis a letali uulnere antiq
Icrpotistbrfurrexifle propter iullificarioae nfamtSC ut daret principiu noux
uitx,qua expcdfaimus,6C in q beari pof/ (imusiQnod «Cii in fymbolo nfo uirtote
coane^.no tamen clare explica/ tu habemus. Hic.D.uidciur conduTum cotu
homiais,tTdcprionis,K fidet negoriuiq^ fiierit vj produdfus primus ho de terra
terrenus, qui diaboli,K mcrtiferi fcrpcnris ucnenu imbibens leceilica Deo
trahes fecum in radice tota arbotc giiis humani in fcmicutc diaboli,8C in
pabubm motris,rodm / eroAne/X TONVS QVARTVS CCLXr qj di(flu fuerat: QaadJcp
hora comcderii/fuafu.f. fcrpetis/morte monens. Bo.a.noucrat (apiradimus Opifex
hoiem iuadedum.SC centadu a mortis angelo/K uiruleto Icrpete.un hiit uuloCTatu
humanu genus letali,8t irre/ parabili uuincrcrqa pam tuit(ut alibi diximus^
qdamo i fpm Icim.Hinc mur a uulrurc indido a ferpete illo neqflimo.Et hoc e,q,
nf bonus ferpes CHR.I/ KcodeftishoaitsSicutexaltauit Moles ferpete in
defcrto,iu opj exaltari STVS. F'lucnent ea magna uirtutc,q poHcr nos eripe de
ipio mortis/8C aptiue ru - nebra^yfiC ficere nos credentes (ut Petrus ait)
genus ekdu/ regale facer/ ■ h(te dotiu/gente l^da/populu
acq(ici5is/dueacqiitu,8C ereptu depditioein/ duda p pctm.ec detrahete nolti a
terrt a forte ipellcte ad cafu illo mortife ' ro angdo^ ia a todici forte fua
dedderat. Hpc qppe funt,q phtenda do/ cuit nos dotllor nr xps.dumo ope
copleamus,q phtemtir,OC eredimusiEt qa aliq no mo hac nfa t£pdfate,led et
retroadis tpibus ptinadier ancrcra j
conatifutfoldtidcIufticercadlalute.ioqdinhocprocolUatcncndulit, : ' \ ex laats
eloquiis breuiter enucleare tentabimus:Na aliunde id exprimere •neqmus,cu tones
liw minus lullideot^,nec aliis crcdcnducft de iis,qu* , ^ in [ecrcta curia
pnndpis ptradand',nili iis.qui funt a fecmis ipfius princi 'Ti* je>refyi
/>/it ^rA.rrt4>i~ Hebreos/q afid-ere uoluerunt fola fide fuifierre ad falutctEc
. illi didb fune Rabiniiqa l^banfopioncs turunda magiUro^r cooa ijs ex aduerfo
iniurrexit alia fr^,q dicebat Caricoo^: tt I . * Noni/ oores. qa fcquebaf^ tmmo
iedlioae,8C textu fcripturf facrf nullas admiitcdo opi nioes houm/ncc
fophilbcas rones magfoytQgo^; rones/ flt adinum im/, pnaa^ omittttrsucnicmus ad
coxuosnfos,q inixi multis autboritatibus Eu^clii,8C Apibpt, qux ide al&ere
ui'denf',aun funt tm tribuere fidei,ut • opa quo^mo danent: imo afihierare
uidenf* fide no polle fubfiftcre cum ■ opibus, qa fi p opa quis iuditican
pfumeret/ hoc eflet ia duas ptes claudi/ ' eare/Adorarc Baal.SC manu obfculari:
qiedctcs exd/ , tabitis Ixtiua incnarrabili,teportates fine fidei nrftrf falute
aia?: neftraj;. Sic K xps.qui Cut narrat Iohanes;) cu interrogaret a iudeis.qd tacerct.ut
oparenfopa Dei/1 pfcopeymuldtudine.qua illos uidebat turgCTc/rcpulla
uoueispfcribitdicestHoceftopusDd/utcredarii ineum/qucmifitille: . Habct.n.fidcs
fccu uniuafam falutc/feruans ab oi malo^ficut ipfc author fido breui fcrmoc
explicat 1 calce euagelii/cui otuluseft fcdm Marcu.du att:Qgi ercdidcrit.K
baprisatus fuerit/fiduus eric Qgl uero no crediderit, coddiabif . Adftipula^
Paulus,q cu Romanis di&tts aittSi cofitearis in ] ore tuo dnro lefu.K in
corde tuo credidcris,q> Deus illu fiifcitauit a mor/
wis/laluuseris:Etitey:FinislcgiseChriftusadiuftitiaolcredai:Etantca ; adduces,
pphctf, at oraculi friam aitiludus ex fide uiuit:Mult(qi alif fiiif euagelii.ac
ApKj^: poflent adduci,^ idc fonare uidcn^.qset ipfi no addu/ xerunfcd hf pro
tpe fufficiat. Adducamus qqi in mediu/qno fophiftice 1^ uare conai^.pcr fola
fide fatilfais,f! credes.fi n5 aedis,carcb»Hinc promifla Dei
dooant,qpp>ndiim adiudicifa Qgx ota repetere rcor fupfluu,cu eadem fententip
poffimus oibus addu^St code fundameto adducendis faare faris. 4/
IsCupti ' TONVS C^VARTVS. CCLXII Eliminatio illorum fundamentorum. Gip. XJf. D
cacllenda oia illo^ male collocata fundamcta.p ruminada admonemus illa lacobi
(hiam/ Fides Ene opibus morrua eft: Et itc9ijDfmones aedunr.K c6tremifcunt:In
gbuscodudi/ T1nteftat'dices:Fadte dignos Erudhis poenitcda:;'Et edo,^, poent
tenda (it reueriio ad Deu Cut aflditis, 6C ficuc indicat uocabulu h^taicu
n31®J},qgnitas,tnodeftia,c6tiocntia,caftitaj, tie» Si igif bic cnumeraf ,tanq
Itngnlaris fru(aus,K pars eo^j.quf exigit a nobis fpus: Quo fides fola/tanq
tnediu fufficiens cft ad coplenda ea.qu^ fpus funti' Audite hacc K intelli^te
uos,q exteros cotmmtes nobis tmmo fdenda fpus.K euagebi ucdicads,atqt ppedite q
longo idnere a fpuaUbus (^ids aberrads^Nechic onmo errabu^i uagamini,fed et
matrimonia, a qbus Paulus hortat abdinere eos,q ofoni uacare
ptrndut/extolbds,co/ dnentia,8C caditatc,K abdineda a fomeds carnalibus
c6ccnids,quis pau/ ds nerbis huiufino^' comcdeds.ne ueniads ab oibus
cotemnendi: V no.o. uerbo Pauli,adeo c6aubia,8C bbe^ dbo;: ofum comcdads.ut
dinatos pe nitus exidimetis cos, qui coelibatn,8C d^;: abdin«ia,(altc cerds
tpib^ ob(eniac,ut fomens camabbus aliquantulu femods^bberius in foldiitad/ bus
fiibdqucdb* dies idunii,SC abmndif Deo uacare pofiint cbridicbl^l Cor
quxfo,adeo uno Apfi uerbo dudmini,uc mille ab'a cotrariu addeda
c6tcoadsi'Noael^rcAprcisluxucamis,8Ccomc(adoes,libcras v} conu/ numerat Ster
opa camis,qux femp cotrarianf fpuiJ' Manifeda igif Cin« cu Galads loques])funt
opa carois.qux funt,fornicado,imudida,impom
dria,luxuria,diffenfioes,(edlf,ebrietatcs,comclariones,6t his fimiba.qux ^ico
uobis,ficut ^ixi,qm q taba agunt,regnu Dd no cofequnn^. Nec fiitu^t vj regnu
dandu his,q a dextris erut in extremo cxaminetNcc pns,' qd chridi t^monio intra
nos ed/c6parandu tn/U augendu ui nobi^fis illata/dam cohibemus nofipfos ab
oblc(dammds,U uoluptadbus camis: Qgod regnu ccdo^SC Dd peuidubio c Deus habitu
in nobis, (lue p gra da,ut muld h£t in ufu,fiue p lucc/qux f ut inqt lohancs^
illuminat omne boiem.fiue p uim,8C ciuiima quodda,qded ipfe Deus pfiindes,K
liniens nos fua clem^,K bonitaterqua p ,p(afiis fuit ille,qni p antonomafia di
Aus ed undbis ladnc,Ohn'dus grxce.K Mcdiah hebraicetfiue qcu(^ alio noie.fine
fub qcucp metaphora deferibaf ,ipm regnu Dd ed ipfe Deus ha bitas in his,q no
folu credunt in nt^ dus.fed operanf fcdm fide fufeepta, ficud ipfe c^sdis doAor
phibet dicens:Si qs fermonc meu (duauerit/Pi meus dibget eu,K ad eu ueniemus,
8C mafidne apud cu fademustSermo enim cius no folu cd de fide hnda in mde,(ed
de dile^o&^Ct obferuadoc Paulos “ I ccLxirr TONVS (^VARTVS. K ^ Paulus w k
f Porus 1/ li ? 0 B CHRI/ ^ srvs. i Iohaiu Paulus inStlatoji/qu* opis eft/K no
folius fidd.Hoc iraqj Dei rfgnu.K Deu ho/ Q)icantc in nobis taro melius, 8i
amplius Aifdpimus/qto magis tlogamur ab opibus camis/K feruamus colibatu.quc
uosipudice comeniiis-Hinc Paulus cu Romanis inqcxNo in comcfacidibus,SC
ebrietatibus, no in eu/ bdib*,K impudia'tiis,ftd induimini dnm lefu xpm,6i
catniseuta n5 ftree ritis in de(idcriis,oblc(llando vj in hmoi,qa hfc
obledatnenta 8i carnalia ddtderia Cut inquit Peous^ militiu aduerfus
anim^lnnumerpfunc hmoi Apfo^ fentciitix,qbus fuademur pugnare cotra carne 6C
fanguine rrpu/ gnamc rpui:Qi]od fit p abllincria abo9£,K ois luxus.K p ue^’
calibatu, queuos fpnitis.Sed reucrramur.un digredi fumus; Vcnitc,K audite oes,
qui fpretis opibus fola fide cxtollitis,qd Qiridus conditurus onmiii iudex
remunerare praittat/ 8t danare comineifjan fola fide,uel incrtdulitaie an opa
ipfa:Hxc.n.fcdidbitu^stidaiTtVenite bndidi Pfis mei poflidere pa/ ratu uobis
rcgnurEtronchuius remuncratiois fubinferes aii:tfuriui,& dc d^s mihi
maducare;(itiui,8^ dedidis mihi biberetSCc-qux fequunc. Eco/ ocrib at cominad'
fe punituru no lidei,fcd ope^t defcdlu fubnedes: Ite ma ledidi in igne
a:tcmu,qa no pauidis me,necj) dedidis mihi potu.no uiiita dis,no ucdidis,n6
curadis.no freidis deniep opa charitatis. Quo bigict no dux idx a rutilante 6C
claridima hac iudicis,8C ucr^ luds mudi Iniaf Ncc cqdc uidco,qua frote qs
audeat excludere opa,K attedari ipfa no i cqri a iudice,K no (bre nectdana ad
(alurc,K regnu cofe qucdu.None hoc e tc/ merarie cotra iudids edidu pfumeref
Cur,qfo,tm attribuere uultis fidd, utpodergeds opa,qux ia introdudis in domu
xpi p olUu fidd,taio alFr/ du ab iplb exqrun^,ut oia in eis/maxime in charirate
omniu bono^ ope^ radice codudrre uidea^ dices: Hoc mado uobis.ut diligatis
inuice «ia tuprema fidt s,8C adeo gridis ut a p ^m montes traif«an^,nihil ^
fine charitate. Quid ad hxc dirnis not.i dogmacizatcsi'Forfitan,q> charitas
fit fidcsrScd hoc no ed frdm dodri/ nam Api! , qui illas uirtuets conumerans
aliam ab alia penitus d.dinguir, adeo,ut aliqd cedante fide remaneat
charitas.qux nuq rxddit- Cu igitur charitas diibnguaf a fide,illa inc« op«a
c6putamr,id maxime dante coi omniu didindbnc.q» ea,qux pttnetad lege, 8C
cuageliu,6^ totu ntgotiu oodrd inter crededa,K op«ada diuidun^»Charitas
igi^,quf fidei pr^po/ nitar.opusdd,cu oibus qux in ipfa chantare hunc, bt ipfa
charitas fimul cu ootcplatiuo amorc,SC opa oninia in charitate ppetrara
hrlidflima illa I igitized t CANTICI SECVNDL pafcua funt,qaf inucnit ois,q
iogredrf p oftiu fidei ad diaina pafctu fpfa, K egreditur quoep ad pafcua
diletfhonis.K op«ii in proximu exhibeodi: qux pabula minime gufUbunt,qui
morant'' tmm5 (up oft» fidei. Quo ittlliganf autoritatcs.qux fidei tm tribuere
uident . Cap.XlH. Vthoritates igii" oes, quas noui dogmatizantes in nimiu
uorc fidd adduxeruat,q>noo obdent ucrf dotfltinf ,qua oe* bn fentictes f
fitenf /neqi fitueat hftefi ipfo9t,unica pofTcrou* t r^^c ilW orrWl.nnmr
fiAenr/ ■wKiS coprobare foludooc dicentes, q? oes illx atteftantur fide ne/
cellaria ,taq odium.K principiu (alutis, C7 ucluti femen bono^opc^,at(p eo^t
radiccmtVnde omnia opa meritoria,ac Deo grata in fide perpetrata foilTeab Apfo
alTcucran^tSed lummus dodlor exerta nos admonauoce, q, uerbii Dei, cui credere
dcbcmus,eft femen bonoy operu: Quo igitur o AquilonaresThcologi fides exdudit
oparQuid.n.nobis fine domo, aut radix, SC ftips fine fru(fbif Quid iterum
claudicat,qai iuftificari cupit Deo gratu fefe exhibere ex frucflibuJ fimul cu
radice, K feminefClau/ dicatis uos/K paffim labetes ruitis, q uno tm pede
c6t& altent,» fummc necelfariu fpetnitiyNos.n.utroep pede,fidei vj 8C
charitatis ambulare uo lumus folidiori grcflii,q uos monipedes. Nec manu noftra
olculan oble/ crederes difdmustqa nos
oes na rdmur filii irx.K indigemus no tm gtia,fed O g« opmur bonu in fide,qua
(ufccpimus-Cognofeimus iniup pcliuc nim,fixquete c^,im bedllitatc noftra.ac
.pinde q fauore indigemus, ut pollimus optri bonu. Nec deponeda eft opio
opeK.imo afpiradu ad ip& p gratia x^ ^ nobb pa{ri,fufdrari,K merito fuo
femp faueristin q cxultamus Ifritia inenam/ bili reportares fine fidei noferx
felutcanima?: nfa^itEtid dumo fides ipla pfidatur p charitatc,cu qua
producantur frudhis bono^iope^tpro qbui pmito/rcmuneratio.O bone Deus/qua
frome/q aufuAjua Cut ue^ dica^ tOTcritate illi gfiofi rccenriores theologi opa
excludere pfumut,cu regiirt Propheta denudet, Aplus pdama,8C ipfe omniu iudex
pfi^/q. uenifc cu Angelis fuis,ut negotio humano fine imponat,rcddet unicuitp
fecu^ opa fua. Obmutefeite igi^,K nolite acquitfcae 1^'tui erroris,fed cedi»
pphet?,ceditc Apfo,cedite X^,8t Spidmi fcto.quoinfpirati Iduari fut fin/H Dd
holestOgi Kfi fide cxtulcrut,notn exduferut opa,nifi ea,qM fridmus abftp fauore
illius,qui dixitsS/ne me nihil poteftis 6accre:Qgi iu/ deis nodu initiatis,8t
qui adhuc feme fidd no fufcepant,ne9 radice collo/ r^^^rranl■ bonoQt
ope9t,dixit:Qm opus Dd erat,ut crederent in eu, que ilk miferat,qui 8t Cerne
bonu fidd feminat in agro animx noflrf ,ut frudhitn pducamus bono^ opc^:Qgi
olliu c,p qd intramus in uinca, K agru dm Paulos '•I bi -1 CHW>' STVS I
roNvs q^vartvs. ccLxinr Petras fru habet fccamuniuerfamlalute/taoi oftifi ,8t
foncn.per qlC»» Petrus inquiO generamur in ipfo Chtinotqaoj faouir,dam aittQgi
crediderit,» bapdzatui fiicrit.faluns erir.Qui vj rfg terra bona,» irrigata
(ufccpir uerbu Dri,quod eft femen fiddtSuiw enim quineluri arida petra
fufripiut ad tepus crederes,» in tempore ten/ tarionis rccedetcs.ro ^ non
habeat humori gratia: vj inigitis, per quam opamur boniJ Ecce igif/q, ex hoc
uerbo Eui^lico.qd fic magnipe^itis aKqd aliud exquirirar a Chrifto,5
fideitScmeneniin ipfo intriprwfteeiV nerbu Dei/coi rredere debemus. Sed ultra
hoc exquirif » terra bonatex/' quiri^ » krigario.qnx fit per ucra baptifmatis
aqua t Quf aqua eft fapi/ entia (alutaris»ft » graria.atq» &uor bene
operandi impetrata a Chri^ Qgi omnibus in tensio clamat dicesj Si quis
firir.ucniat ad me,» bibntt’ Et ite^t ad famaritfcSiqDis biberit ex aqua,qu4
ego dedero/fiet in eo (bntf aqof felieris in uM fttiiiiNec dicat idem effe
fide,» bapdfinum/ttahfC’ dno p feiungit.poftea copulat atteftans utruoq;
neceflariu; quia coalat* ' fentenria eft.Per hac aii currit illud PaulitSi
cofitearis m ore rao dominu lefum,» in corde mo credideris, q, Deus illfi
fufeitauit a mortuis , faluus ensxjuia ia habes felutis arrhS, » femen fidei
fuiixpifH non utiq; iri petrn finehumore.quia huiufinodi a Chrifio
exduduniT/frd in terra M irrigata K producente fhwftu tpe fao.Et hoc eft
credere Chriftu fufeitatu,» fufd/ tante nos ad bona.at^ coeleftia opa
coduceda/iincta illud apoftoInSi c6/ (orrexiftis eu Ghrifto,ctedctes vj ipfiim
tufcitatu,qa^ (iitium fiint quxri/ te,qux furfum funt fepite.Qufriteq«iide
affetftu,» fapiteguftu,qDado vj illa ppctrabms/quf furfum fpedbmt.No igif hic
cxcludnn^.fed racludu.» taropera.Cofitcmurlnfupffcu ApofioloChriftficire finem'
legis ad iufti riam omni credcnri.finfi uriqt,quc lex,» ipfibs legis prxeepta
opli fabrica, omnes deniqt epimonif , qux in figura Oirifti conring^
ds.Prxcepca aut nequaq adimplent fola fide. CHRJy aUoquin nS dixlflet
ChriftnstSi uis ad uita ingredi,ferua mnadata:fed di STVSi j^lraSi uisad uita
ingredi.crcde me.Si igif obfmiatio mandatorum eft coitio adeo neceflafiaad
felutc.ut p ipfem ab authore felutis pmitta^no bis felus.quo opus prinet ttnmo
ad extenore hominef Nlunquid exterior, ant inferior homo (olumodo feluamrfHxc
quippe dogmata mulierralis ddiraribos,» unlgo tantumodo pfuafibilia funt.nemini
tamepfuadcda» Paulus Vi .Digiiizeu b\ CANTICI SECVNDL Alt ferfiem
inqufcttMorrificare exteriore hoinn eile necc(Iariu,uc ad orta
ingrcdia^:Damus:Eft igi^nccriEiriu hocopas,e(l occedaria quo non uidetor
fufficies cor errdens ( (imul cu lingua co(i(eate,cu ipfa uerias,C7 (umns ludex
dicanNon qui dicit mihi One Dne.crcdens c6hcens,tntrabic in regnu oocio^tt M
qui (iraeric uoluracc Pfis meVqui in codif cd.Qgi «ey pcrilanir fcrul
inutile.fiC qui opari neglexcrit.cu pecunia accepta a Dno Tuo eiicimduin ad
tenebras exceriorcs,at9 a DeojCC falutc anathematizadu.Et qutimini uocabulo,uc
nouisridcamioi.C? nouitate moliri ua/ Paulus lears.qd ptenditis: fcd eolido in
fpu xpi lefu rc^,cp deducet in meliore lorcc.qf foriican obliquo aio
a(lrui^:C^id.n.ed,non p6t qs lege implere (ine xpo, nili (Tnc adiutorio
xpi('Hpc ia coceflimustEt cu dicunt/N6 poc qs accolere ad Chrfllu (Inc
fide.crgo fides fudidt/illatio cd £alfa,8C iaco/- graa,8C prxmida fententia
dubia,cu ipTemet Chrifhu dicattNcmo uenit ai me,nifi Pr meus traxerit cumt Qgx
anracdio an Iit ipfa fides, an aliqd • aliud, idi noui dogmanzates n5 adhuc
declararunt: No.n.dubicamus an . fides fit neccd^*a,ur accedamus ad Deu, qa ea
ed aperta fhia Pauli,f! ab eo axlita fit epfi ad Hebreos.ubi ait:Sine f^e
impodibile c placere Deot Crcdcre.ci.oportet accedente ad Ocu.Sed q> hxc
fbla exqratur.hoc nega inas:Nam attra(5his qs a Pre,« introdu(fhis in domu,6C
familia Qiridi p offau fidd darim fufcipit talcea.ucl ronas,ftue quocut^ alio
noie uooe^ do . nanuu illud,ut datim indpiat opari,C7 lucrum reddat donadui
accepd» Nec opus erat o nouicii theologi mulns uerbis offurcarc ucritate ia
oiboS tnanifeda,C7’ ab oibusacceptaAit ucl uideremini qd noui attulifle in me/
diu/auc ut moliremini aliqd fcandalum/qd adhuc e pcidorc uedro no euo
midis:Quid.nxd danarr opa nifi puertere tota uica cuangcIica,K prxpa rare fe cu
Sardanapalo/8C aliis fpurcinimis non dica Epicurris/fed bediis ad omnimodi
uoluptatc^ld.n.proculdubio fequi^/fi in fola fide cofidut, ne no danent
u/gilix/ieiunia/caditas/auderirasuitx/opa cbariiatis/8C ois C{libatus/ut
EidtssJ^ec innitamini nerbis illis/qbos dit%im cdKtedidic Abraha TONVS qVARTVS
CCLXV Pulas Daoid Abrahatn Dco,8C reputatu eft ei ad iuflitia : Nam quatiis
fides illa Bieric opus iulfitix,non tamc fuit tantumodo iunitia,p qua fuerit
tam Deo gra tus^ut fuennt ei tot 8i tata rcpromi(la,legatur([ri placet^libcr
geoelros ca« xxYi»ec hxciniicnics ad uerbu dicOa ad Isahac fUiu ipiius Abraha:
Tibi enim 8C remini tuo dabo uniuerfaa ri^ones has, coplens iuramcntu,quad
f|x}p6di Abrah{ f^tri cuo , multiplicabo (eme tuum, iicut (lellas cedit dabo
lex obfer/ uan nequit,6C g> Abraha ex fola fide,86 no ex opere iultificatus
fit^Scru/ temini lcripturas,8C fenteda lditcdf,coaptcris,fi
uuldsueritatcpdpe.R.e putata qdc fiiit fides Abrahac ad iuflitia, reputata fuere
8C opera , propter qoxpromifla fuit beneditfUo omniu gendum in Idnine dus, id
maxime, quido obtulit filiu Izahac in lacrifidu : que 8Cfi ia fide obtulit Cut
inquit Apoflolus^illa tamc oblatio non erat ipla fides, fed opus fiind im in
fide, qux eft fundamentu ^'ritualia aedifidu Soludo magnx difficultatis, quam
affmintditfla Pauli in Epiflola ad Romanos. Cap. XlllL Ed ne aliquid
relinquamus intadlu, quod nos in hoc negodo urgw,ucniamus ad ca,quf Paulus ages
cu Romanis feribit in Cap.iiii.abi adeo apte deponere uidetur pro fide,ut magis
- angullet uerba ipfius,q alia , quaccu^ fint a nouis dogmad/ zandbus
adduZlatAit.ii.Si Abra^ ex opibus legis iuflificatus efl,habet ^ona,fdl non
apud Deu:Q5id.n.didt fcnpcura!'CredUit Abraha Deo, K reputatu cfl ei ad inflitia:Ei
aute,qui opanir,merccs no imputat fcefi/ dum grwa,f^ fccundu debini:Ei
uero,qninon opatnr,aeded aut in eu, qui iaftificat impiu,reputa^fidesdus ad
iuflitia, Iccudu propofitu gradf DeitVnde 8t Dauid deduat beadtudinc hominis ,
cui Deus accepto for iuftiaafineopibustBcad quo^ remifl; fune inigtates / Si
quo^ tetila fune £ . f CANTICI SECVNDL t BwcataiBintus uir,cui noa imputauit
Dominui peccatu : Et paulo poftt Non.n.pcr lege promilTio Abrahf ,aut fanini
dus, ut haa^cs eflet muodi: Si cnioi q cx Icgc haeredes funt.exinanita eft
fides , abolita eft promiffio: Qgx uerba 8tfi uouo dogmad &uere
uidentur,non tamen funt aliena ab ca,qu* plcriftp in lodscocraria praedicat
ApoAoIus : Non.n.iIle,in cuioa pedtore Chriftus refooat, adeo delirat.ut nue
unu afferat, 8t ftatim paHy oodia canere incipiat; Sermo natp erat ad fedados
Hebreos,at9 Roma/ oostqoo^i illi in drcudfiooc.a lege cofidebant, ifti uero in
praeputio, O baptifmatnVnde nuc pro illis,nuc pro iftis picnriHimu fe exhibet
drfen/ IbrctEt iis,in qbus illi,uel ilU nimia elatioe turgetcscofidtbat ,
acerrimas obuiat impugnator; Inter eos etenim fefe collocat eorunde quzffionu
di/ remptorCjUt Hieronymus opdme fendt,Conatur quoe^ demoftrarei ^ & Ius
allata a Mefliah no cofcrfnetp ex circudfioe.necp ex lege,nepus,quod
fupfdificauimus,ut doert in priori cpiftola ad Co/ f^ios : Sed ad priora uerba
Apoftoli redeutcs/cofitrmur nuiiu ex ope/ legis hiftificari.nec iuftificatu
fiiifle,quia peccatu primi parentis O «fequenter toaus generis humani id erat,
pt nullis humanis uiribus twf/ fo anelli , nec naturali , (Tue legali medela
expurgari , neq; uelari poterat ignominia illa aliqua uefte rerum infcrfo9i:
Hic no fuffrdt foliu fid ad te gendam nuditate protoplafto9!/quauisficu
Ifaias&naneritEsechiareBe a plaga particulari . Hinc clemetiflimus Deus
miferatus humanu cafum ^ aromoto tegmento ex ficu folio cofuto, K accepta
tunica peUicca ueftiuit eos,tunica uriep co&dfai ex pelle agni illius/qui
fuflulic peccata mudirQu uefte diuina clementia no modo tegit nuditate primc.9:
paretum, fed om/ ^ pelk’
nium,quosadiudicaueratdignosillotcgmento:Qgodopus,8Cquamue/ 7/- ftem nec lex
pracftare poterat/ nec facrifidum,necfacerdosqui^iam,nifi ille/q
raccrdos,hoftia,8C agnus exiftes ocdfiis fuit pro omnibus ab origi/ ne mundi^t
omnibus prodefle poflet . Cum igitur lex fiuc l^s obferua/ tio id minime
eo&rre poftd/ideo ex opibus legis nullus iuftifKaba^: Nee Abraha.nec qfqua
alius ex pambus ex opibus 1^'s iuftificatus fiiit/ ut ha buerit gloria apud
Deu,q iuftifieatione/K purificatione iuftit fieri p illu. qui omniu pc^ta
portauit,C7 p (anguinem ipfius, no autem per bngai/' animaliutCui Redeptori
credidit Abraha,reputatu C?fi per gratia faluamur,K fide/6t licet no lint
codigna opera noilra ad futura gloriam,acquus tamen iudex in temunerado reddet
uni/ cui^ fcif m opera fuatquia hxc remuneratio fit xqua proportione, inter/
cedente nihilominus femp gratia Rcdcptorispromilli in lege/ Kprophe/ tisiEt in
hunc fenfum intelliguntur illa uerba EaulitSi qui ex lege hfredrt Paulni
lunt/exinanita eft fidcs,abolita eft promiflio.Id.mapud omnes clariflimu eft ,
q, falus no eft daa per legem.aut (anguine animalium, fed ^ Chri/ ftuni,6i
Mciiia:cui refpdJcnt faCTifiaa,prophetf,0 tota lex:K in quo co placuit Patri
omnem plenitudine inhabitare facere/K per cum recoaUati omniatEt id,dumodo
accipiamus nos auce noftra, laboratcs,dccertatcs, opcrantcs,8C uim nobis
inferctcs,ut a uitiis abltincamas;8£ operemur bor mim pro uitili
nollra:R.eliquu autem fuppicbit ille omniu bono9; plenif/ fi>iius/adco,ut de
plenitudine eius omnes accipiamus. Hpc eft ucra doiftn na a Chrifto,86
Apoftolis plerifcp in locis ptfdicata.omnibus fmcere pro/ clamata, & quf
omnes fententias ab eode fpiritu per ora diucrro^’,81 ple/ rifeg in locis
xditas couenire fcacit in unum. Ad hoc igitur dogma diaboli allu alias
perluafum,?? Dei prouidenna iam fopitu/denuo fufatamt , ne pernitiofum
lcandalu/8C fcilma emergat 5 6i ut retrahatur fideles a bonis . operibus,pro
quibus uita,K falus promittitur. y .t., i.ijoin \jiij ; .-ei-.frv irl' ti ;.nu
;t : ;..n 'jt i n I 1 / . >uuv7; i;r: rfiiisUtrj',’' » .t ;:::5jiror- , ,
SittiJi-iqbi. A mubn- ^ .. ‘ rtr>nalj. aquaLbetparte^cneraotis fecundu
idolumincaexiffeiia femendefiuiet Quod totu forti imagnadoai aliqui,8C fallo
attribuere uoberunt: tu qa id cucnit abfcp imaginadone generads,tum etia qa ex
nimia dcdfione fe/ minis quodiiba membru ipitus generantis debilitatur. Dicant
igitur alii pro exercitio ingcnii,quicquid uelint/tnihi uidetur,q>a quolibet
membro decidat potdo feminis,un ex ipib formet filius cu generanda ima^iae,q
totu repr^entat,8C mebra oiatEt (ic cor genid eft a corde gencrims, cete/ bru a
ccrebro,oculus ab oculo,manus a manu,8( fic de unoquocptdfo ^ minasJS^ fpus
pdpue (it a cerebro,corde,8C epate, taq a prindpaiibn^C/ magis,lpualibus
mcbrts.A cerebro itacpdefc£des uim tr^t radoaalc,K trafiens p uenas,qu; funt
pod ambas aurcs,ad mica,cui codnnatur/ pgit p rhenes ufcpad oafafeminaru^K
teifesiA corde uero progrediens, 6C. ab epate uim d^udt/K fpum amoris,
8Cdilei£li6is.Sic8i ChriifaisDd filius, pficdti Pfis imago/SC bpieda cmanauit
ab oibus,q in Pie funt, oia fecum trahes,ideo dixittOia mihi tradita fiint a
Pre meo, ficut v) ab t^us pro/ ecffictAb
eircnda4i-pecace,cIemcda,iufHda,booitace,mfihitate, Si a toto fonte oium bono^
emanauit,8C emanat,r} prfdpue in co/qd fapicda eft, proceffit a cctcbro.i^i
mente patema,ut n5 incodnne dixerit Orpheus,K poft cirhcologi
genriliu,Palladc.i.uera lapienda e cerebro Ionis nata: A corde uero Si indmo
penetrali paterno traxic,un fimul cu Patre fpum tbV kiftionit .pduceren Ad cuius
exeplar K nos genid fiumus primo ab {terx no Paire.p filiu tn,in que femen
idea^: perfiifiim eraoPoftea ite^ regeno cad fumus per filiu boc^e £uftu:
Hfcuiuioftra loniuaria nimis prima Arid. t Gak« >1 Anici i) Aiilb * i ’ ' bt
CHRI/ STVS. ■I 1 1 TONVS QVINTVS. CCLXVni l aenit a cmbro putrap mnm»,a quo
uerbu K armariu offloiu mu ma/ la^isNam lo tph ideata funt.tang ,n uimiK
femfiiaria,aniuerfa. fiuequ* ta m codis,fiue quf in cerris funt.uifitilia.K
«luifibiliaiExpIicantara flh cu ^ imagine,ucl funutichro Patris^cranris.put
pfcOh exigitXnde K k aianant,& deadunc ab otnnibos,qux repracfentantHinc cu
homo ha/ a beat pris imagine.ut totu.quod eft ia pie reprxfcntct, formatur ex
olbui f qux liMt in parente gencrante.nS tn ea pcrfe(ibone,qua filius fcd longiori
® Sl^f^oil^nsigitur^phctahilarifpirituexulransdecantat;^ pj Mofts eftis,K fflii
excflff oes.Et Mofea qualt de ingraritudinc reprehendens po/ pulu ipff
ereditum.K cofequenter totu humanu genus ait:Nunqd non eft I
ipfePatertuus.qm&dtte,creauitte.8£poffedicterDeqbu5Ki>fe Deus ^ u I “
coquentur dicensrSi ego Pater fum, ubi eft honor meusT Ec t Mala.
'KJiaamonensmortalcsoesfratresefiTeinqKNunqdnoDeusunuscrea/ • ait nosfNunqd non
Pater unus omniu noftrurSed K ille regenerator nf II PfP®®'“'P^““"*9‘®'""'“PatreDeu,acffo«aliiefreDtpatresiimili/
5 tndinani.inquit in Euagelio.cui titnlui eft fecundii Manhfo: Nolite uo/ '
‘^P»™fup«^tOTani.unuscft.n.Patcruefter,quiin ccelisrih Adquem r quotp magna
cofidentia nos docet accedere,dum ofamns,dicens:Cu ora/ ' D
“^”*"°^*f"“°^.q“'ra«nc(riis.QgeetiaPatrcnotanri^ , riolus f*™
«tionabiliu^ omniu rerum Paulus uocar, dum ait: Ex quo omnit paternitas in
coelo,8C in terra nominatur. I Qyomodo Chriftus in natura humana iterum nos
regenerans effeeaus I fit «erus pater. . Cap. U. ^ [^"““®_'“>S«'*J™l*sefigcncta«ri,fl£producenti:Ideocum
^ 1 “ttimosin imaguie,K iTmilitudine Dei fiimmi omniu f fJ °P'®®MicimHr prx
omnibus produdhs ab eo filii Dd: Sed i imagine detnrpata,Kfimilitudinc penitas
deperdita no dicc/ ( roerito filii fiimmi Pris, nifi ite^t regenerati refortn
aremus debo/ » II ” 'magine,K recuperaremus fimftimdine peniros abolitaildco
dixit c!j “* uaierat,ad NicodemurOportet uos nafei denuos jNicode. oed nm
inteHigens mylTbriu Nicodemus dixit: Quomodo poffiint hxc ^enjT» "^^^««qoidpotquisfnuentre
matris fux iterato introire C7renafci^ [0^1/ Relpoodit nonus Pam nona docens
gencratione,affirmans,0’ declaras, JjSTVS. *1«3C dix^: Amc ame dico nobis,niii
quis renatus fuerit ex aqua,K fpu ^ 1/ f pot introire ia regnu Dei: Aqua
aflignac prinripiu regeneratio I Vfoftt ois.fitw K primxuf gener^onis
aialiu.aqux foiffe a Mofe dicunf «foro ^ induat Deu iubentc.atqp
dicttc:Produeant,nel ferpant aqux ferpituram ^ «nimxuiuentistQupdOuidicaclanta
animalisaqucum.Tanq igitur £ i i i i CANTICI SECVNDL optimus philofophas,K boit
gnarus anaqux gcncrarioois fflus Dd, de fecunda udari primx conformi dixit , ^
oportet nos rcnalb cx aqua ,ut ficut ab aquis fupramundanis , 8t calcOibus
OTanauit prima genitura; etiam ab cifdem proueniret regeneratio. In Dei itatp
fibo, qui utra aqua fupramundaoaeft,c6dita funt uniuerfa.K in eodem
regenerantur omnia: Net» enim de aqua dementari loqucbatur.quando dixit; Nifi
quis rena/ tosfoeritexaqua,8tfpiritu&odto:Namquid aqua ha:cfeculcnta cum
faniffo.fiC diuino illo fpinW Qtjomodo poilunt hax penitus diuerCi
eo,aucChnnolESV,adro,ac Paulas Paultf omnia opera egregia a magnis uiris
perpetrata fidei anribuac , ficuc patet in his, quae longa ferie cum Hebreis
recitat» Sed podlfimc hxc 0^ s TONVS QVINTVS CCLXX Uda cxquinnir ia fufcipfemitus
diuinu femen in agro afp K mentis fa* ut tomsm Deu oc^patw per firma fida
adhpflone cum !^/rupcrucnkai immicushojsnuUu uacuu
reperiat.ubifupfcmmetzizania: Quato.n.pfe/
n.^d.u.nofem.neeftager^no(bp.t«ommorlocu5rd/nq^^^ mam gen^, qm procurat
fupfeminare zizania': Ideo no fme ca' exquirtf hd^uxefledebernon tm inpura
CTtdul,tate,fed firma K fornsmeoda adh^o.K tota^l.^0 animi in fcminantem,K
regenerantem. Vnde generet mafculus/tQtsnina,ud androgynus. Cap. IUI, Lwa
exfmmtia coprobamua in naturalibns generarionibua aliqiws cfle totus
mafculinos.al/quos fecmininos / SC aliquoa Cquisraro ) ptomifeui fexustSed unde
hoc fit,uariatft inter fapiento opinio. Aliqui id influxibus codeftibus
attrfbuunn iatncisdicentcs.cbfiinrariil9rr ^ens.quod femineu diotur, effeminatur
K ipfe , ut in feriptura facra diatunQgi etiam iubmtur exterminari de terra.riq
deturpatores, a c6/ mpcom fup dignttaa&Si autem naturali innititur lumini,
quod lunare diatur,immifoendo le duilibus contentus philofophia naturali K
morali ' androgwum parit opas inter diuinu,K animale medium. Diufcu igitu^
rat^beamus pr* manibus Patrem, qui nos generat, pafdt, K inftruie Qiri[nis,8£
habeamus animal no(lru,quod nobis blan^'tur, ut ad infima nhac,86 deturpet,
CThalxainusduiifmfdtuni^quod nos agitat, mr/ bat cireo nati fiint. Si autc
circa duilia foliati ibi pfigerimusterminu, androgyni cilt^’ ^mi/ fcuu
codpiemus opus,iuxta illud PaulisQui feruit uxori,folidtos rll quf fuot mudi.SC
quo placeat uxon,K diuifus cfl.Vt igi^ panus n«ftcr/gene rante Qirido/lit mafculcus,diuious,OC
(oclix/du regenerari protendimus, interrogat nos/q a fccreds
ed,K‘numiuspnsregraeratun dices ter: Abre/ nuntias diabolo,mundo,K popis dus.ut
totus Uco uacans,86 ipii foli in/ hxrcs ualcas fixlix regenertrifR ndet ille
ter,;pmittes vj corde,ore,K ope, Abrenudo,pr omitto,C7 fpodeo firma adhadiooc
me dedicare pri rrgene/ rand,(cmoto omni alio,qd me ab ipfo didrahere qocat.T
nnc fic dtfpofi/ tus fufdpies faluificu illud feme fodiddimc regeneraf canto
fauore.ut dt/ hinc diabolo cedere ncqurat,diccntc Iohdne:C^,q natus ed ex
Dco.pec/ catu no &dc:qm (dnen ipiius in eo ed/C7 nopot pcccarerqm ex Deo
na/ tus ed:Ec ite^:Omnis,q natus cd ex Deo,n6 peccattfed gmerado Dd co feruat
eu, 8C malignus no tagit ipm:Et rarfumKDmne.qd natu c ex Deo, uindt mudu.Et no
admirari nequeo/cur ii, qui et minuridima theologix nodrx in
neutrapblemata,8Cq6ncs deducut,no difcufldint.quo ucra di xcrit Iohanes,cuius
tedimoniu ue^ cd,^ natus ex Deo uindt mudu/ dia bolu,K pcccatutcu uideamus tot
in baptifnutc regeneratos fccledos,ini/ quos, peccat is obuolutos,mudo,fi(
dialwloferuictes,fmo diaboli cfFedi,ut de ,pditore dixit pares nr ChridustVnus
ex uobis diabolos ed , cu tn ille cu extens Aptis Cut cofentaneum cd^
baptizans/ tH regenerans fiiern a Chrido.Hic ^ni fallor^ diccdu ede diiudico,q,
homo no renafdf p aqua, K uabu (accrdods.quo iiinr faaamcca.K exteriora iigna
eo^c.qux Deus in internis opa^,fed p feme illud diuinu,ut inqt nf
lot^estQp^^utdi/ Iohan» ximus ) aqucu cd ex aqua illa fupramudana cofcdlu,qd no
da^.nec per/ manet tn aliquo.nifi p fide adhxreat regcnaaii,SC fide dabilitus,
firmat^ adhxdonc c6fcmet,q(f fufccpicQga fide confetuas illud femen, prxuakc in
mundu,diabolu,9C peccatu, ut clare infat EuangelidatHfc ed uitdo/ ria,qux uindt
mundu,fides nodra. Si aut£ quis fide no adhau'ct,fu{dpt quidc facrametu ,(nl no
rc/aut uirtutc ipfius: Datur quippe eda i^igni^ no in fauorc,red in
piudidu/ficuti proditori datu fiut in nouidima coena facratnctn corporis/K
&nguinisabipfomct Chrido.Idemeuroithis,qul fiifcipiut feme illud di fidc,fod
in tpe creduc,8C m tpc tentabois rcccddc a fide^u( uidnria pdac,n qua (dnc Dd
fit £aecuadu,cfficax,K operas ca. CHRI/ STVS* Uem rONVS (^V1NTV5\ CCLXXl Iohaa.
1 Pnlaa » f t •CHR.I/ ^STVS. * f V A qux Iohanes cnarranTantu-n.quis c(l ucrus
filius Dcf, quantu lo Gdt O firma adhxfionc adhxrct ipfi Deo.ut idem Euagclifta
aitiDedit poteftaic filios Dei fieri iis,qui creduc lO nomine rius.Qui igitur a
fide receduc cor de.uci opere, nec hlii,nec Icrui.nec amici Dei/ a Chrifti
regeneratis funt; fcd delentur de libro filio9i, K cutialiu caltlliu in peiore
fotiem labentes 5 ii nucp regenerati fuillint: quia iuriiiuradi O facramenti in
baptifmaie prxftiri uiolatores , CC rei criminis Ixrcmaiefiads omni fupplicio
ueniunc punkndi.Nec mirum igitur, fi nec Spirituslaniftus in baptizatis
cofpici/ tur.nec fentinir/ficut tepore Apoftolo9;/nec uifio angelo^i datur.Ccut
Ty burtio,8C Valeriano ab Vrbano epifeopo bapuzatis, nec uidoria prffia/ tur
aliqua contra antiquu hortem / quia nec habet quii eam difpofitione firmx tidei,0C
inhxtctif,qua Chrirtus/8C eius minirter exigit,nec ea, quat Tpoodet, uel in
minimo obferuat . Hinc abit uirtus feminis > nulla teliirta patris
imaginc,nullo9 uertigio , ut tantumodo &lfum refttt thtiflianita/ ds nomen.
V nde fimilitudo pfides imagine ge ne i itis in genito. Cap. V. “■ "
VIchru quidem ert,quado filius eft bono patri fimilis omni/ moda fimiLtudine,
qux multiplex eft : Eiiigiatur.n.filius ad parens forma primo in ratione
fpecifica ex natura ipfapro/ H urniens in genrrauoneuniuoca: inqua genitus
fccundu fpe/ ciem genei^ii finiilbmus dicitur filius : EHigiatur quotp
filius,cum pattis fimulachro in liniamus, figura
cxteriofiAioce,loqucla,gertu,6C huiulmo di/]uxafbrtiimaginanonc, SC idolo
exiftete in corde generatis (ut dixi/ tnus^prouenire poterttVel a uchemen
uirtute fcminis/81 fpititus emana/ ds a generate p ipfum fementAut eft(utaliq
opinatur^ a ecelo^ infiuxu, qui fymbolo quoda Eiuent gencrad.fiC genito.
Allimilamr infup filius pa/ pendbus in monbus.quado eos aemulari ftudet :
Quibus omnibus mcd'S Chrifti filius potcft,8C debet patri aftimilan . Primo
itatp ipfi fimilis eft in generadoe fpuali,namra ip& fic exigetc.ut inqt
ApoftolustPrimus homo de terra tcrrenus,recudusbomo de cedo ccdertis: Qialis
terrenus /tales 8C terrenitQuIis ccdertis, talta codeftes.Sicut igitur
portauimus imaginem tmeni.portemus OC imagine ccdertis. In efiigic quocp
Chnftianus ailimi/ latur patn , dum formatur (onine decilb a patre Chrifto
pleno Spiritu/ lMdlo,K diuinoquo refertus crt genitus: Ideo dixit prxcipuusdotftor
hu IUS rtgmcrarionis:Nifi quis renatus fuerit ex aqua , K Spiritufantfto.ex
emine vjpleno diutno-fpiritn.Nci^ uero deficit imago in patre noftto re/ genet
atc,qui praruia pfi^illima cognitioe, pleno artetftu generauit, C£ re/ .
generar nos utrobi^ ex pfr^'flimo idolotNa in prima generarioe nos ad ^ idolu
idealc cofinxtnin Iccuda nero ad illud idolu, quod pi(ftu eft in libro
prfdertiiiatiois K uitp.i.io uabo nos regenerate, in quo feributur omnes:
CANTICI SECVNDI C »i CUIUS pfciHois gradum dcducedi funt, nifi rddlmt
inferipti.adco, ut de ipfo Ubro uiucntiu dcIcamr.Nec lolum habent illie nomen,
& idolu pic^m ,fed mde uim quanda acdpiunt.ficut filii a parcribus per femc
ab as diuuifum • Sufcepu igitur pfwfta patiis imagiiw in primxua genera/
done,8C rcftauratain regcncradonc,adhoc exqrunt opa noftra.K mores, in qbus
ultra imagine habeamus etia fimilituuine parentis generanns, O regeneratis :
Qgx in uitx pfH£bonceft,iuxta illud panrnu monumetum: Eftotc pfcifbVficut Pater
uefta codcftii pnfedus dbSed quia diificile ni/ mis eft raformari Patri
fummo.qui no uidetur , exhibitus ett nobis pater fenfibilis habitu inuetus.ut
homoicui Eacilius aflimilari polTimus, dicente PauloiDedit nobis coformes fieri
imagini filii fui.quado v^riusopaimi/ umur,ficuti ipfemet inuitat
diccstExemplu.n.dedi uobis,utqucadmodu ego fed,K uos fadads : Quod in lege
quocp antea iulfum fuerat fub typo tabcmi^li formadi;lnfpice,K fac fcdm
cxcmplar.quod nbi in mote mo (fratum efttln mote etenim in quo Chriftus cruci
affixus eft, demoffiatu eft nobis exeplar tabernaculi aif noftrf formadi
hofpiti fimilii,Kc6digni, ut in eo habitare codel«5te^;Quauiso.femp pares
nofter Chriftusfe ptf/ buerit exemplar a nobis imitandu.potiflimc tamc id fecit
in crucetad qua breui cofcenfurus omnes inuitat ad fui imitatione dicenstQui
uult uenire poft me .abneget feroetipfum,8t tollat crucem fiia.Bt fcqua^ me.
C^cex/ amuflim fcquetes no tm ei* nobis fimilitudine coparamus, fed traffima
mur in eade imaginc.quf eft ipfe Dei filius uera fterni Pfis imago. Quo
Chriftusomnes.quos generat, pafcat. Cap. VL Ec fatis fuifietpientiflimo Patri
noftro nosgmemflrin fpiri/ tualcro homine,nifi 6C dbos ipfi couenientes
prfparaffenNo .n.minor a cura fiiit de homine fpirituali pafcendo.q de ani/
mali.pto quo tata rerum copia prxparauin Aere nacp.mare. CHRI/ STVS. Pauluf
CHRi/ STVS. Exodus IL CHW;» STVS* K terra animalibus in cius efcara copleuit :
haeep multiplicibus co^ in/ (luxibus fcccundauir, addes ucnto^t.roris.SC
pluuia^ fomenta; ut herbas, O frutftus muldpliccs.O abundaiiflimos in au(dc
cibu produceret. Re/ ftabat pro meliori quoqi homine cibos prfparare.Hinc
paradifum uoiu/ ptatis multigenis arboribus omniu feu^u foccudiilimis cofitu
pparaoitt Infup 8C lignu uitf in dus meditullio non pro aiali.fed pro melion
liomi/ nc collocauioC? prope lignu fderix boai,U mali, bonu uticp ad ucfccdu,'
polchru oculis,afpcdhKp deletftabiktEt ad oes arborea irrigiUas erat fla/ uius
egrediens de loco uoluputis, q diuifus poftea in quatuor capita etia ptes
inferiores oes potaret: Qux arbores,q fniifhis,q latices oes fiiere hol cocefli
pter lignu fdctif boni.OC mali.qd Chriftus df ,ut alibi diximustCo ius gradu
nec fmulari debebat homo.nec ipfo.aut ligno uitf ,qi ide c,pa fd, ^0(9 affbra
tepus pfinitu a Ptc,quo maturatus feutflus nobis pbtrt£ H Ii rONVS Q^VINTVS.
CCLXXU J CHR.I/ «n dbum.Id aero tum fiiit.quado dixit : Accipitc.K manducate,
hoc eft ■ SrVS. ewp^ meu:pr*buitqj non tantu frudhimifcd totam arbore, abf^
tamen '• fui djminutionc.Nec wmen a protoplalf c uftp ad Chrirtu relidhis tft
ho/ ® Abd ^0 ■ mo fpiritualis abicp dbo: dedit*n.(acrifida,fiC oradones/quz
primo Abd obtubfle IcgiiutiDdn K f^eri omnes id iuflii Dd&debatAu bene
coii' dunt omncs,qui teifle fapiut: quia non attcncaflri quifpia Deo offitre
&/ crificia,6£ munera a Deo non reqfita.Veru tepore capduitaris,quo no da
batur eis (aaificadi locus,K modus,oration« habebat in dbum illi,quo/ rnm cura
erat parcere fpirituale homine . Egreflz aute familix diuinx dc fmiitute
Aegyptiaca additu fiut man a,dbua quidem Angdo^i , aut for/ tium/(Tcut in ucritate
bterx cotinetur . Aoiftu quone,dum didf" :Nifi madocaueriris came filii
hominis, qux idc i eft/quod panis uitf/K biberitis cius fanguinc,non habebitis
uitam io uo/ j bis.SolidrifIimu5 igitur fuit pro utrocp homine pafccdo utertp
Pater , C , ille.qui primo nos genuit,86 hic ab eo miiTus.q nos
regenerauit:Hic.n.dc j homine animali di»t:Nihil (bbari Uris animf ucfh'x,qd
manducctis,auc ( IDEM corpori ucflro,qd ioduamini:R.cfpidte uolatilia ctxli,qux
netp ferut,nc(^ , metut,nc(p cogregant in horrea.K Pater ucfter ccrieffis pafdt
illa : None DOS pluris cftis,q illif Quid ergo de Patre diffiditis !' Quid dc
fua puid««i , in eius iniuria dubitatisj'Quuo uidiiHs eum cnra filio^
ncglexiflcfSi ea omnia,qux ad hominis feruiriu produifla funt, tanta pronidetia
curat,ut nihil eis defidat , qu&l dubitatis de filio^ prouifioefNcc folu
animalibus efcas pparauit K uciles,fed ad flores agri adhuc uihores defccdit
dicestVi dete lilia agri,aut ro(iu,quo crefait: no laborat,ne^ nent,8C tame
ptiofius ue(liunir,q Salomo ni omni gloria fuaxjuia hicucitini&>
arrifido intex/ to/K colorib* adumriis pitffo otebaf :Flwes aut,qu(natura
pparauit,in/ duut ueflimcta,U coloribus p^utur a natura c6pararis,qu( nobilior
cft, ars tEt (iibiugittSi fbenu agri/quod hodie cft,0 cras in clibanu mitnT,
IDEM IDEM Digrtized by C CANTICI SECVNDI Paulos Pons CHRI/ DcttS fic ucIKt, qto
magis uos minimf fidei.'' Ab hoc ita^j dodlorc cdodb poiTuraus O nos arguere;Si
corpus ucrmibus tradendu toc, K canus ex/ quiiinflimis epulis pafdt,qto magis
fpualcm homine/quc.ex fuis uifctri/ bus genuit in paternaf hircditatiscohxrcdc
afiumcndu,ac ipfi perpetuo coforcio unkndumrPro hoc igi^mdiori homine pecubarcs
a^s dc codo miffos prxparauit,calcacs,attp diuinos,qbus ipfc homo uefcea to^
efti datur diuinus:Qsos cibos fub panc,carne,6C uino cooclufit,tag fub prx/
dpuis human-x uit* ctbis,« potu-Ycy Cmguis adhuc in materms uifcc/ ribus
decorus, 8t in lac mirabili mecamorphofi trafmutatus inianubo^ 8t tcnerulis
admiftraf: Adultis uero 8C gradioribus idc fanguis.m quo M uita codcftis
mutatus in calcftc uinum propinamr, iuxta illud Apofioli: Vobis taq
ineantibusUc prfbcmus:Pcrfc(flo9t autceft (oli^abu8,co^ qui prorafuctudinc
exercitatos habet fenfus ad difacnooc boni,C7 maU; Cui Petrus adibpulaf
dicestQuafi modo geniri infantes fine dolo lac c^ cupifcite.ut in eo aefeatis
in falutc : qa tunc guftare potentis q fuauis eft Dfis s Et fic idc potus,qui
in£intibus datur in laiftc pro cito OC poni,adul ds datur fub uino 8t
fanguine.no utiep illo.in quo refidabeftidis anima, a qui regnu Dei poiTidcrc
no pot , fed in quo refidet diuina uita,qua uj/ uerc dcbCT fpualis,» diuiniL.
homoiEt hic prfparatus fuit in ^culiarc do num in nouiffima coena.dum
dicerctiBibiteex hoc ocstHic cft.n.fanguB meus noui.O xtcmiteftamcri.qui ^o
nobis.K pro multis effundetur in STVS* temiflione peccato?:: aqbus per iplism
mudati uiuaris diuina ma. rtne concluditur.q. fanguis lUc fiut lauacrii.K
pocustCui potui contonne dc/ dic panc,ac camem,6t hax igne deco(ila,ut naufeam
tolleret , fioit dicemus:Quc panem abbi uerbum uocauit , quod prodic dc ore
Da,ia quo etiam dixit homine uiuerc,K non in folo pane; Quia in hoc uiuit bo/
mo animalis,» in uerto fpiricualis . Si aute per hunc panem intelliginif ille
uitx,» fpiritualis,tunc dicere poffumus , q> hoc pane fuftentatur uia
fpirimalis hoministin quantu autem eft uerbu ,» fapictia, pafdtut poroo illa
intdkdbua: Idem tamen eft diuerfas proprietates indues ; Idem emm Chriftus in
corpe eft panis , in diuinitacc eft uerbu, in anima eft Cuiguis, 8C uinumtln
unoquotp tamen eft cuiufcucp uirtus, unde qui fufapit pane fufdpit quoc^ uirmtc
Cmguinis.Kdiuinitatis.ficut edtwmur comuni ntu cedefix , qux diiudicat laicos
fpiritualiccr dbari fumoio cancumodo pa/ nem K rorpus,ucluti codneatur in eo,8C
nirtus Cmguinis.O diuina; Qh‘ T parelis nofter dedaras,quis fit hic molngenus
dbus.dixinEgo fum panis IDEM niuus.qui dc codo defcmdiiEt iterum.Caro mea uere
eft cibus, K (anguis meus 'uere eft potus.Efife(ftu quotp huius dbi manducadi
fubiugit diccuK | Qui maducat mea camem,C7 biWt meu fanguinc,in me manet,» ego
in iIloa igitur e ctdrus corruptionis inlda ,8: femp duran$,dcnoubaflcidum,8:
cheblum sndefiafbbilem.K bonitatem igndamoris fomdum femp duran^ajuia ct bonus
amore femp ardct.Cupreflus oles odorem figniheae uirtucu ipfius expurgatis nanbus
femp fragrantc,uc illum pfcntics dicat: in odore un/ gucntoy tuoj: currimus. Variis qppe(inquit Origenes^ Deus Pater eum ungens
ungudis fedt illu Chriflu,K medicu. Fedc quoq; ipium uirgula fiimi cx
aromatibus myrrhx, C7 thuris,C? uniucrfi pulu. ris pigmentarii: Digitized by ^
' CANTICI SECVNDI. ^ Qyibus odoribus obIrAacus inflaoiabaf defidmo,ut fpfis dos
c64piet^|e7 rer,dL rcdoletwnos &ccrct,iux(a illud Apftoli.Chrifti bonus
odor bmus/ re nodro Qirido,qni miferat illum.Docuic etiam fiudis,8C exemplis,inx/
ta illud,quod dixit: Exemplum enim dedi nobis/ nc quemadmodum ego lcd,6C uos
fiidatis.Et adeo &dUs docuic,ut dicant oS lapicoccs,q> ois eius op:rado
fiient do erat lux una il/ bminans omnem hominem uenientem in hanc
mundnm.Qgomodo aut per diuinnm lumen nos alloquatar,6( doceac/Dionyfius in fuo
de diuinis nominibus ampUdime tnudanPcr uerba igitur mydica.K per hoc lumen
docuit nos eam dotdrinam.quacCu: inquit idem Dionyfins in de mydica Theologia^
fiipcrincognita cd,rupetludda, X liipremus uertex lapicdx: Qtjia in ea lunc
myderia fimpb'cia/8C abfoluta ab omni infima difaplina, contcnca,K inuellata
inlapcrluada caligine,8C in tenebrofiflimo lumine, edotda magis occulto
filrao/q uerbis pubUds:Nihiloinioos qux,K qua/ na fic,aliqualiter
pacurrerau& /£> ii Ii'.:'!.' 1 CANTICI SECVNDL Quam doflrinam nos
docuerit. Cap. IXs,qui fcnbendi eifent libri, (i exararetur per (in gulaca,qux
docuit 1 E S V :i: aut exponiTcaiur edam ilia , uel modica, qux ab cuangeiatis
texuntur (implicibus quidem uerbis/ed longe lubli/ mionbus/S: ptofuodionbu*
feniibus, ut omnes quauis bipientcs o6 per/ ringant, SC acerrima ingenia
(iebd'caat,uc ipltmet dodor procedatur di/ censrilooiitcor tibi Pater Domine
oocli,ac terra:,quia abiic^idi hxc a &/ piencibus,8C prudcntibos-Diuina
tamen opitulante grada,qtu ipfumlu/ men 8C lux ucra i E S VS noftros dignabitur
collu(trare oculos pro uiri/ bus Euangclillaru uedigiis inhxrcntts aliquid
innuemus dehis mirabili/ bus,qux conancncur (ub cornee litter* utriuliip
paginae: de quibus dice/ bat Propheta:K.cucla oculos meo: ,C7 confyderabo
mirabilia de lege tua* Qux quidem lex plena (apiaitia primo data ell Moii,(rd a
Chnlto eoo/ noluu,8C condu^ in melius: qu^dmodum (i (igulus eandem mallam, qux
erat (ub bgura bouis,arinis,utI agni coducaet in figuram hominis nihil
addito.niii noua ibrma,lubllada 6L maceria cade permanente. No/ fter itaif
pater, ti dodlor i E i> V S eam legem , qux prius (ubadla erat (anguine
animalium pro (andblicando homine animali turlum Tubegit, tanq madam aliquam ,
proprio fanguinc arcumuoluic, 8C conduxit pro ianctilicando homine rpiriniali,K
meliori nihil pcrdens.nihil rtlinquros, qd ad iubdanna legis ptiaeac, lied
tigura uh,8C cdindu comucauit in mc/ liorcm (ortemiSC hoc e(( quod dixitilota
unum.auc unus apex non prx/ tcribic a lege, donec omnia hanc, 8C compirancur v)
per euangelium , €f cuagelii ailcclas,qux in legcdidla lunc.lou quippe cd
minima alpbabe/ d liKra,ex qua (^inquit Hieronymus^ o(lenditur,q> ca,qux
minima pu/ taotur in lege,lacramcnns Ipincualtbus pKna runt,8C q> omnia
tccapicu/ lancurineuangelio.Edrdam apcx.ided pundhif,S6 accentus: duo (imul cu
liceris de fubdanna (acti eloquii lunt,ut dicunt (ixredorcs Theo/ logi:Nam
licax corpus legis faciunt.punida animam tribuunt/8£ mobi/ le reddunt corpus
illud , accentus autem dant rpiritum, uicam cocicdrm, 66 confonannam harmonix
ctrior um conkrmc: unde illa tria complent, Opcrfidunc legem facientia eam
quodammodo uiuam,iuxca illud Pau/ li:Viuus cd fermo Dei,66 etbcax.V luit quidem
quia penetrat uft^ ad ia/ tenora animf ,86 rpiricus,86 ad penetralia cordis
omnia pforpickns.Effi/ cax autem , quia diuidit (pirimm ab anima,animali vj
uniens illum cum portione rupcriori,ut unde deducat ctia animale anima iam
fpiritui fub/ iugacam iii Deum , ut canitur in Pialmo: Lex Domini imaiaculat3,idc(l
bhiB CHRJ/i STVS. CHRI/. STVS‘ Hieto» I 5.-« ^ R mi • [CHRI/ ■» STVS. Paulus tu
Mfm iCI s ir » m a ■ i u r , CHRI/ STVS, ' ICuas r ^ Theol. ^ Paulus 'Ucm TONVS
Q_VINTVS. CCLXXy pCcAa conocmns animas/ad creatofe (uu vj,a quo procrflit, fiC
fapimrj^ praclbins panioln/maLtia.f.K aduda humana/ ficuti dotdor noder podq de
tda fapientia occultata pmdendbus mudi locutus ed,fubfunxit:Et n/ ucladi ea
paruubstQgi knunesa peccato/ X mundo corde admittutur ad
hancdodlMna,ljq>icndbus mudi,tanq ifflandispords,8Ccanibut denega/ camtDequa
loqui uolens Paulus cu Hebreis inquicd3riUis cd nobis fer/ mo,0C
interpretabilis ad dicedu,tnaxime qrn multi imbecilles Gint ad au/ dkndutEt hi
funt,qui indigent,ut docean^,quz dnt elementa exordii dr monis Dei/8( qbus tSq
inwidbus lac praebfdu ed,non foliJus cibus,qui p&do^ ed.Qgjc aut nnt hzc
elementa ,p(^uens declarat,du aittSi fitrn' uuidsad pGsdlam Qirrdi
doAnna,omittcndusedfermoincohadonis,in quo vj cratdaturdc prindpiis, X hmdamcds
diuinz lapiendztQuz funt dc pccnicentia ab operibus moituis,de fide,dc
bapcnfmatc^SC facrameds, de auchoritate abfoludli,8C impofidone manuu,0C dc
reTurre^done mor/ cuo9;,8C iudidi acteroi:Qt)x omnia habent in cortice
euangelii^fic pertra/ dUntur a fcholadids Theologis quoddie in fcholis.K in
^blemata difeu/ denda deducuturtSed inter pfedlos (ut ibide Paulus muiQ h(c
pdnenda ad meliore Capienda ptradlanturtQuod iit donu cedede, X mana ablimo
ditu.qd nemo fdt,nifi qui acdpir.ideo no ptratdandu deeo,niii inter ex/
pcrcoitqa alii capere non pofliinttlnfup quo homo fit pardeeps fpus Dei, X unu
O idem cu iplbtQtjo cria degudatur bonu,K melius uabu Dd q id.qdbris ad aures
fonat.SCplebds in parabolis diddninaf,iuxta illud nri docloris didlu ad
(ceredores difdpulostVobis datu cd node myderiu regni Dd, cieris aut in
parabobstQgz infiiper fine uirtutes ffculi futuri, X toelidtads.qua
expeidamus.qua nec oculus uidit nec auris audiuit,nec in cor hominis
aTcdJic,nifi lubuedhis fuerit quis uirtute Spus faniffa' ad ea cognorceda.qux
homo ppriis uiribus indagare no p6c,ficut caute loqui^ liaias diC^Non uidebit
Deus abf^ te,quz pparadi diligentibus tetDe/ modrata tnhzc fiiere primo
parend,du cxidcrctin paradilb uoluptatis, que fecretiores Theologi fimul cu
Paulo uocat fzculu fiicuru.i.rcdituedu nobis,qui illud pdidimustA qbus dependet
cognido perfnfla de origine, CC fine anim;,de Angelids fpiritibus.de
condidone,K qualitate illius im/ menfg glorix, de rone illius paradifi
uoluptads deferipd penims fub mc/ caphoristQgz oia io medulla , X nucleo
euagelii includutunAd quz de/ ucnit/qui fdt aufme cordcc,X fragere
nucleutCuiufmodi erat ille/qni di xinNos aut reuclata hide gloria C^i
rpeculantes.Hanc autc dominam, qux no referaf^ lfis,aut uerbis.nemo fdt,nifi
qui dono peculiari aedpit/di mittentes ptnudada inter pfindos,8C eos,qui ipfam
degudauerint,percur/ remus aligd de ea quf po^ propalari
dacuicChri(lus(ieiiegottohols.Gi{>.X> V inaria liuic de homine indinica a
tapkndbus mundi, ma/ xime ab his/qut nunc habetur pr(rnanibu>/GU^,S( no de/
cifa, a Ohrido autem clarillime dclinita: Qgi fumus: Vade ucnimus:V bi
babiumusxQ^o cendimuuPer qua uia.Qyis fk homo,hoc cantum a Peripateticis
determinatu habemus/q^ Ht animal, 6i hoc rationale produiflum ab homine , 0( a
folct^b Academicis aurem Cprout ex pphcoca oifidna deduxerant Jadditur/q>
ultra animal,fi6 rauQ nem in homine eil quoddam diuinu,quod Plotinus inteUe^m
nominat, aut lumen incdlctluale.quo mediante cognoldxe poiTumus Dcum,8C bo num
operari ipii Deo gracu: Qgxl 8C Pythagoras ex eadem oftidna de/ promit dicens
in aureis ucrbistCodde.qaoaia diuinura genus hominibas indi. Sed Chriftus
ulterius tranfccdensdocuit/q» lumus hlii Dd,du pro/ pheta c6mcndac,qui
dixcrattBgodixi dii dlis,SC hlii excelli oes.i>ed quia ab hac dignitate
cccidmus,adeo,ut nullu ipiius in nobis remanferit udbV giu.ncc adinuctus
fit.qui de ipfa aliqd ucl doccre,ucl fdre poiTit/LES VS doclor noder non cantu
docuit.fcd potedatem dedit Cinquit lohanes^ ut lilii Dd iirri
polTcmus/mortilicata carae, 6i fanguinc,qux nos ab illa di/ gnicate
diuullerant:Qi)i dC alibi cxulcans ain Videte qualem charitate de/ dk nobis
Deus.p Chridu v{,uc hlii Dd nominemur iimus. Docuit ite/ rum,ut eifidamur hlii
Dd p iuauc cocordia cu ipfo,dicens:Bcari pacihd, quonia hlii Dd uocabund':Qu(
pax non ed quidc illa Otdauiani.auc qua mundus cupit , ut abfep praedonibus,
uet liccanis potiri podit unuiquiit^ fuis bonis fecuriustfed illa.qua cu Deo
habete debcmus:qux in omnimo/ da confonana.K cocordia cu ipCo confidittut nihil
optemus, nihil peraga/ mus.nih quatenus ipii gratu iit/uppeditads penitus uidis.K
cocupifccn/ tiis,debdlatis holhbus,8C pacatis aticdlibus: Qyod facere nec
fdebamus, ncc poccramus,nil? per 1 E S V M Chridu pacrc,K dotdorc nodru.dicctc
PaolotDco aute gratias, qui dedic nobis uiifloria per I E S V M C^idu dominu
nollru.Qipc pax,K uiidoria dat cu omnimodo bdlo extrinfeco, pcrfccarionc,8C
maityrioiln quo uexatus Vincendus diccbatiln fublimi/ bus agor,ideo rormeca tua
non rimcoiDocait infuper codirionem huma/ nam angelicx tandem adimilaada.dum
ainEc erunt in coelo,iicuc Angeli Dd,maiori forhta nedum iimilitudiae,fcd
idcnritate.q cxidimt/.Dcclara ait quoep atiimx pretiu,du iplam tori mudo
prpculit dicestQ^id prodeft homini,(T uniuerfum mudu Incrc^,am'mx uero fu(
deaimentu pariaturi' Qgx oIa,8C his (imilia,(iquis bene ppeodedt , intelligecea
dehnita de ho / minis codiriane,quf fapictes mudi huius minime dcdararuc.Secudu
eftt Vnde uenimusiQuod ab Aridotcledifcere nequimus.cu no determinet, unde
egrediatur rariooalis anima,an dc iphus gremio matcnx,an ucniac Paipti ■ Acade,
U/ Plod. Pydo. H Daoid lobta» iG^ i Idan CHiU/- STVS.*. -4 • 'i i 1 a. Pfulos
Vincca CHRJ/ STV&X Ati, TONVS C^VINTVS. OCLXXVI X. r Py*a. i Alexi Lacrd»
V* ■i. “CHRI/ *STVS. ■ ii t IDEM ■ f ii ® Poctx y Thc.G» lit Philo» : deforis,
fed dubitariue,K palpitando loquitur dicmstSi eft aliqua fertna
aeninisdrfaru,ip(a eft aoiina tnteilnftiua. Pythagoras autc cx antedidla
ofticiaaCAIexanclro,K Laertio reftrmbus^ aliquid celebiius protulit di/
censsAjuma eft immortalis, cum illud quidem a quo auulla rft, immor/ cak
iittVbi duo profitetur, Alceru/q> anima fit immortalis,Alcerum,q> a Deo
emanaucritajuo^ utru9 ab Ariftotele relinquitur dubium,quia non curauit
addiTccre a gymnalio cadefti,unde omnis ueritas: In quo p omni/ bus edotftos
Gtnftus apata uoce Ibuit nos a Deo progenitos, du docet, ut magna cofideotia
recurramus ad Deum uocantes iplum Pan-cm,ficud cft,immo nullum aliu cognofeamus
patrem,dum ait : Nolite uocare uo/ bis patrem fupa terram: Vnus efLmPater
ueftcr,qui in codis eft : Et de (e ^(b ainExiai a Patre,SC ueni in mundu.Sed
cum fiatres fimus potius ex paac,q ex matre,8C nos ab eodem abft^ dubio
extuimus,non tamrn rade pfedhone,8C gradutQuod minime cognofdmus.fic nos primo^
parentii obtenebrante peccato/ unde ignorandx,autobliuionis poma incidimus}
Proinde cofinxerut Poctx anaquiores,flC gnium Theologi nos bibille de
Letheogurgke.Tertiu eft ubi habitamus:Circa qd adhuc uagantur Philo fophi
naturales, An hfc fit noftra pattia,ubi confequi pofiimus intcllcdhi adepmm.in
quo (ut ipfi opinantur^ bew' poflimus.An fit hofpitium hic locus peregrinatioais
noftrx.OC an hate fit mafio amica,uel hortilistCirca quod.quid learennt
Pcripatcnci, nodum exploratum habeo:Brachmanz autem SC Academia' diuinam
doitium,io quo peregrinamur,noftrum rlle acerrimum inimicuiQyc (e/ cud
Iacobus,K lohanes dixcrunttQ^' uolucrit ciTe amicos huius mundi, mimicus Dd
conftituetunSed lohwcs paterna charitd^ nos blandiendo admonet dicenstFilioli
nolits diligere mundu,oc(]p ea,qUz in mudo Itint, ^ i i i i D'igitizedl)y (
CANTICI SECVNDL quia in co noo funt / oifi n sbis ioimica omoia^coacupifccntia
canis,»^ ocuionim.ac fupcrbia uitx.Oftcnditiofuper nollcr do Pmlus t i r i Dund
) Ambn i Uaus i H -• 0 a ab elemcnds melioris, O rayfticx grammaricx in/ dpiens
deduxit nos ufe^ ad fummos apices .pbindidimae iheologtx nol/ lam domnam
intermedia relinquens inta^^. Primo enim docuit uer/ bum xtemum concordare cum
nomine illo,quod e{l fuper omne nomtn, datum quidem ei per uirtutc crucis / ii
ucra docet Paulustqui de boc uer/ bo incaraato/qui cognominanir
Qiriftus/inqnFadhis eft pro nobis obe/ diens uftp ad mortem.mortem autem
cmcis:proptcr quod fiC Deus exal/ lautt iIlum:C7 dedit illi nomcn,quod eft
(iipcr omne nomen, ut in nomine I E S V omne genu
fle^tatur,cocleftium,ttntftrium, O inferno^: Cuius nominis uirtus.Kfi data in
cruce eft.id tame inraitu diuini uerbi uniti,8C perfiindentis hoc nomen I E S V
M , C ipfum nominatum,adeo,ut Pf antonomaiia cognominetur Me(liab,86
Qinftus,ideft un£hu pr( omni/ bus pardripibus fuis.Hinc docuit 8C
parnripium.ideft captam ex utratp natura portionem, qua conftituitur ipfe
Chriftusi Aliud quocp paradpiu explicauit in cruce.dum parridpauit nobifeum
gratiam ,gloriam,8C me/ ritum.quod acquiiiuit in ea, ut nos fuiipiius
pattiripes faceret, €7 fecum uniret-Pronomen ueru tft illud cognomen
Chriftus/quo urimur loco no/ minis 1 E S V,5^ uocamur Chriftiani a
Chrifto,(icut deberemus did le/ fuani a lefu: Aut dicamus,q> 8Cli lefus eft
nomen,poteft tamc efle prono/ men,quia ftat nobis pro nomine magno Dri, qu
efficere docuit.dum aiePata in manus tu. s comendo fpiritum meu: a Akeru cH
diledbo inimico9:,in qua lingulari efficada prxbuit fe imitan/ II QiRI/ (inm
dic^iPater ignofee ilb's,quta nefdunt, quid huiunt, excufans eos de : STVS«
ignorantia, tnfuper O ad orationem pro nobis hi^m deueniens obtulit s Piulw
(inquit Paulus^ preces cu lachrymis, K clamore ualido nos inHrucns,ut I idem
Eadamus orantc>,cu clamore vj cordis.magis q oris.Ncc Arithme/ , ticam
piactcrmi(it,quia eam prohinde doceret, dum multitudine ab uno (HR.I/ emanante
in idem conducere ftuduit io co,quod ainCum exaltatus fiiero ; STVS» *
terra,omnia traham ad mdprum,unicu v J prindpiu/ a quo emanarut. Sed 8C
multiplicare docuit,quado ioHruxit nos coniuogere pauca maita noHra cu (uis
abudannllimis.ut debita ratio inueniri poHit.Docuit O di uidere anima vj a
fpiritu per gladium ^intualcm,quod eil uerbum Dei nobis creditu/SC habens
efficada poriffime per crucem.K Oiridum cru/ dffitum. Subtrahere quocp
demoHrauit debita a meritis nollris, ut uide/ rentur,qui butHus ex noHris
reftarn operibus.ln Geometria ucro docuit ilIud,quod omnes,ut inuaiiant.fruHra
Si incalTum laborant/quomodo vj quadretur drculostEt hoc, dum fphacram
intelleifhialem , O naturz di/ uinx quadrauit in corpore quadrifarii clementi
prxbeos V nobis dldem clementis quadrads,u^e poflimus cournire cu fphxra illa
diuina.Et b(C c(l unica uia,ut premamur l'ub torculari cruds,& ex
quadrariis,ati} cor porcis effidamur fphxrd,0 diuinitNon enim pot nte dari
fphxra qua/ drati,aut cnbi,nili refoluatur figura illa quadrataria: V reducatur
io dr/ cnlumtldeo oporta diflbiui corpus hoc cormpttbilc,K quadrigulare,uel
qnadrihuriu per crucem mortiiiciklum,(i debet fieri (patricum K diuinu ii 0 .
b*-' - f l* 0 0 % CANTICI SECVNDL indamdo Cuc Paalus^ inoorruptioa^, K
lmortaI/tate,at9 nanirf SIS nnigcna,K rpuatemrDrclit na^ per cruce nobis
potefhite filios Dei fieri, per ipram carne 6C fanguinc mortific^,8C p uirtutc
Qirtlff panens re/ nafc^o.ut fupra dixinius.Ma(ka adicat,doce$ ti,0C fonas cu
tympano corporis extcnli in cruce, pnlfante aia,8C reboate rpiritu tanta Aiauiiate.ut
longe melius,^ de Orpheo dicaf trahere ad fe eda longiffimc diftantes in olbus
mudi partibustConfonanria nacp,6C cocordia inibi coduxit re^ tn/ fierio^i cu
coetdlibus oia condlians,oia padheans p fanguinc cruds eius, ut inqtPaulusiQgod
nemini antea.ud pofl efficere datu cftDocuit inliip uera.SC meliore aflrologia
cu cfFedb pducens,8{ diffirada cakfles.Koi uinos influxus in nos ocstlmmo
(apfum ue^ codu aperuit,ut de plenifli/ mis fuis charifmatibns in nos oes
diflunderet.Expofuic eda utra philofb/ phia.qux docet abflrahere
intellcifhulia, 8C fpualia a fcnfibilibus.du do/ cuit haec c6tcncre,8C illa
appetere: Ad que do^torc inuitat nos Paulus di/ censtOccurramus in oppolitu
nobis certamc fufpidctes in anthorc fidd, K cofumatorc lESVMxjui poifpofito fibi
gaudio.mudano vj,0 fenfi/ bili.fuflinuit cruce ignominia cotempu, qux inde
fcquebaf ,ut potvetur ccx1cfh'bus,86 diuinis delinis. Medidna aut docuit,0
exercuit grads cfife/ dhis omniii languedu mcdicus.donas eda medidnas,at(^
unguoa, qbua uariis delibutus ubic^ fragrabat fuauitads odore.In ^ilofophia
uero mo rati adeo o« excelfit,ut uimues/quas docucrut ii, qui de monbus tradat,
unibr; fint tmmo,8C pidurf in coparadoe uirtutu pfrdiflima^.qs docuic in
cruceilbi.n.charitate pali offendit llip ocm charitate,86diled^>n£ez/ pon^
corpus, 8C anima pro amids fuistll Paob' f Uaa ■ f Idoa bi humilitate,cu
humiliaaerit (e/ medpm uft^ad extremu gradu ignomini^Ibi obedienda fadusobediet
nf bus pfcdis alta uoce exclamaret dic^Confummatu tS\,K c6pletu,omne V3,qrdus df
hoibultq roagnipdiuc (apien/ CHRI> STVS. IDEM "f Paolof I TONVS
Q^VINTVS. CCLXXIX le liaiau Pauhu ia » fi CHRI/ M 5TVS. 0 bhan. E» a If''- ^
M.Var. ’’ ^ Oudi. 0^ t»ni,8C dodhrinas humano ingenio cxcogitatas,quf nihil
funt apud Deu^ .Nam iniimus gradus diuinx lapictix.qux ftulncia qufdam
exirtimatur, maior eit omni (apictia mundi,adeo, uc in omni gradu fapientif fuf
pera dantur mundi (apicntes,ncut fcnptum eft in Kaia,C alligatum a Paulo:
Perdam fapknda (apientu, K prudeonam pnidcmu reptobabosVbi fa/ pics.ubi lcriba,ubi
inquilitor huius (xculi,qui initlligac myderiu cnictsl' ibi enim funt thdaori
l'aptcntiz,& (idmdx abrcoodid,lapicnux quidem no huius laxuli,nc9 prindpu
mudi huius, qux de(lruitur,frd ed lapiena da in myderio abfeondita, qua
praededinauit Drus ance (xcula in gloria nodram,qua nemo prindpum huius (xculi
cognouit:Ad qua perdpiena dam fxpius Deus diiltos huius mudi elegie, ut
cofiindat fapkntcs,C7 ina firma,uc coiundat forda, ignobilia mundi 8C
cotrmpdbilia«lcgit,K ea, qux no funt, in conrpedhi hominu vj.aut ca,qux no
func,ut £aaat,flC de/ ftruat ea, qux ront,8C no glorictur omnis caro in
confpcifbu eiusiQui con dituit Chddum I E S VM nobis
rapienda,iudicia,ian(dilicaiionc,8C rea dempdone, ut qui glotiamr fe fdre, uel
polle aliquid,in Domino Cbrido lefu glorietur,qui td utra fapiraa,ucrus do Et
no fine caufa comifoet Apoilolus diuidas mifcricor/ dix Dd,gradx, 8£
bonitadsiqa omnia illa ex eode aerario Tuprarnudano proueniut.E(l quocp
cheraurus (apiendf ,ut cu Colonoifibus aittln ChrtV (lo funt omnes theiauri
(apied^.SC fetendx comunicad amids ruis,utCoy rinchios alloques dicinDiuices
laAi eibs in illo in omni uerbo,8l in omni fdcndaiQuos thefauros diTpcnfandos
fibi creditos efle Ephefiis dedarae, dum xdMihi aut faniHo^t minimo data efl
grada hfc,in gendbus euan/ gdizare inudligabilea diuidas Chnfli,86 illuminare
ocs,qux litdifpenGu do myflerii abfeondid a f; culis in Dco,qui nniucrfa
oreauicmt innotclcc^ rcr nuc prtndpadbus, OC potdladbus in codcflibus per
ecdefia muldpiex faptenda Dei fcdm praefinidonem fxculo^,qua fedt in Qiriflo
Icfu dno oollro.Hrant.n.hx dinidx abfcoditx in Deo omnibus retroaiflis
faeculis, quoufe^ per Ghriflum fiicrue rcuelatx,8C credicx
Apoflolisdirpenfandaet Qgas cu omni reuerenda dillnbuere nolens Paulus rubmfem
Huius rd grada fleiflo genua mea ad Deu patre dni noflri lefu QirifUxx quo taq
aictro,K menfura.attp origine omniu paternitatu ois paternitas io codo, K in
terra nomina^.Nec efl^taUquis pf,qui no fit primo genitus a Patre fummo,8C ab
eo habuedt fixcunditatc.unde poflit effid pater.Hunc igi^ iwo On')uiO Paulus,ut
det uobis fcdm diuidas glodx fux, quas vj ego diqiefOjCorro^ad p fpidtu eius in
interiore hominc/habitare Chrifturn per fide in cordibus ueflds/fn charicare
radicad,8C fimdad,ucpoflids cotn ptth^erc cu oibus fan CaxzSine quibus diuiriis
Chrifti.quauis potiamur inferioribus K terrenis pauperrimi fumus,ut ipfemct
aperta uoee iniinuar dicensiT u dias / Di/ ucs lum,8C loeupIctatus,C7 nullius
egeo/O nefds,quia tu es mifer,K mi/ (riabiliSjSC ezeus, BC nudus. Suadeo ita/K
minilt i dus didmur/aliquando filix, fii rponfx,ut in Cantids le/ gimus:
Egredimini,8C uidete filix fion R.egem Salomone in diVidrtriare, quo coronauit
eum mater fua in die defponiadonis illius, qusUo v} mul/ tas acoepir fpoafas,
ut paulo inferius dicitur : Sexaginta fune reginx, O oiftoginca
concubin;,adolcfcentula^ non erat numerus. Omnes uti«j de/ feriptx magno
myllcdo in figuram acdpirndaru a Qirifio, quod reUn/ quimus fuo loco
dccIarandu:Hiccnim non ttfi illasreginas,concubinas, 8C adolcfcenrnias accepit
in Iponlas.fed edam totam fidciiu colledtioncm innumerabile: Qua lohancs dicit
uidi(Ieparatam,tanq fponlam ornatam uiro fuo,ut unaquatep fit fponfa, &
tota fimul collcdtio fit fponla,& filia, uel filius,fiait eadem &rma
eda apud gramadeos diuerfis rationibus di/ dtur animus, K anima in utrotp
fcxu,ficuti eda in Idtptura habemus di/ dhim fiiinr,anteq produceretur mulier/
Mafculu 0 focmina aeauic cos, idcil creauit hominem utrocp fexu gaudentem , ut
tangit Mercurius in PymandrOjK feriofius explicat Plato in Sympofio:Et hoc,qa
aliquando ucluti focmina femen fufdpit,K grauidatur,iuxta illud Ifaiac: A
fiicte tua Domine concepimus, X prperimus: Aliquando autc uirilitcr agens alios
grauidat leminc uerbi Dd diileminato. Sunt X qui dicunt, q> anima di/ '
ettur, qua uiuimus aedpientes uitam a fuperis , X animus quo fapimns, redire
uidelicet in eum ,a quo ueniraus. Dum igitur filii fumus,ditamur a Patrr,8C
hereditate donamundum uero filix exiibmus dotamur ab eo/ dem Parente,qui eft
Pater, 0 Sponfus, ficud primus homo fuit parer,flt ^ maritus primx mulieris.
Dum ergo anima eft filia , dotatur primo gra/ / da pracueoicnte,qua non cantum
introducatur ad nupdas,fed ut interefle ■ poflic couenimeer ornata,uc tantus
fponfus exquidttHt hoc quoufip con/ iungacur fponfotAd qua coiundlioncm cu
peruenerit, aliam partem do/ ds lufdpic,qux eft graria cooperans.qua mediante
ueftit 0 fflos.ut ha/ CANTICI SECVNDL bita nuptiali ufftid admittantur ad
nuptias / K in aulam rrgiarotlpfe cft enim tjui operatur omnia in omnibus, 66
qui efuricntes repla boni:>.l r*/ b« itacp in dotem udlei.quibus operiant
animf nuditatcm,nc exptllan/ tora nuptiis, etdicafjQuomodo huc ino^',noo habens
uettemnuptia/ Madfc i lemf Qjjaueftem ipfeconfedtCut diximus^expropriapcllc.
Donat C/ om.ita omatneta opportuna fponfx tanti uiri, qux a propheri5,prxdpoe
£zechiclcmemoran^/prout/Dcokauente/cxplicabimos.Pra.baauru,ar/ EzcdA *
gcntu,lapidcs praiofos,66 oes uctos theiauros afHueter li filiii,q fponiis. Hec
dubitet quifpia de tanto coiuge.quafi no poflinc fuppetae tot fpon/ &
iplius diuidx,ut dona 86 cawra qux ad ntgotiu matrimom'aIc fpedit abunde
fubminilhet, qa ipfe eft diues , 86 potens fatiflacerc omnibus,qul illi
adlixreoKcu plenitudo diuitia^ fit in eo nunq detidens, qm compla/ cuit Patri
Cut inquit Apoftolus di ColoHenribu>^ omne plenitudine ha/ Paub bitare (ioae
i eo:Bt ice^ttln ipfo habitat omnis plenitudo diuinitatis,qux de Ic eft
infinita,C7 immenia. Qyod tandem legatum fecerit. Cap. XIUI* Primus aut hic
Pata 86fi femp dilexit filios,in fine tamc ma iora diledlionispignora
rtliqun,non tm in eo/ quod uiia ex/ poluit,fed quia opuleadilimu ttftamcntu
fecit, >n quo lega/ uit illud,quo maius excogitari no poteft:
Legauit-n.xtirnu, 86^lidftimu regnu bcatitudinis.qdiiatim fedaturu
promifitiairooiti _ » i t comiicrenti.du aittHodic medi eris in paradifo. bt
pauloante Apoilolis, 86 edrequenter omnibus nobis pmifaar dic^Bgo difpono uobis
regnu, ficut dilpofuit mini Pf. Et quis hac hxreditatc ftvi no ponideamus,tft
tn in beo tuto repofiu ftarim a(lignanda,qn adimpleuerimus tcftih: Cuius rei
fideiuftbrct funt Petrus, Paulus,Iohannes,C7cx(eri,qui eam uidcrunt, 86 aneftad
runtx]uo9{ primus ainBndiihis Oeus/66 Pater Oni noftri leGi Qirifti,qui
legenaauit nos in hxreditatc incorruptibile coferuata in coe/ |is,paraca
reuclari in rpc noui(Iimo,in quo exulcabiristSrd modicu nunc opona cotriftari
ia uariis tentadonibus,utpbacio ucftrf fidei multo pre/ bofiur fit auro,qd per
ignem probaiT.Ec tadiu oporea nos dic fiib tutori/ bus/86 adloribus fub
fcniitute pcepto9t,donecCinquic Paulus^ ruadamiis in uirum pfeiftum in aetatem
plenitudinis Chriftitut ia non fimus paniuU ila(ftuantcs,86 dreuadb' ab omni
ucnto,rcd copaginati 86 firmi paomoc iun(ftura,66 in menfura uniufcaiufif mebri
correfpodetis pceptis diuinis, ut alibi declaratum tft.Si qui tamc funt no
adhne adulri,lupplcbit Obri/ ftus, prout tanta haertdicas podideDda exigit,
iohanes quot^ his adftipu/ iatur dicenstVidimus gloria dus,gloriam quafi
unigemd a Patrc/plenum gradx,& ucriutis. E>e cuius plenitudine omnes
accepimus / ut poilimua cohactdcscftid illius unigenid fummi Patris. Quibus/
CHRT/ STVS. Petras i Poabs / lohSB, TONV5 qyiNTVS. caxxxi Qgibas/K quanta
kgauoir. Gip. XV. Vm hpc,quf in duilibus fiuc,coraitanca fiht diuinis,8C cce/
Idbbos.K una R.efpublica fit alttriui finmlaehrum.apriOi/ ttiee* his.q nobis
domeftica iut.addifcerc pofiTurous dtuina. Tcftatorciuilis plura pluribus
legare poteft, fi tamen hxres aliquis inlttnitusfit.a quo hfreditaria legata
(ut lurecoofulti aderunt ) I, Ainlm« debeantur.Pari modo Qiriftus effixit, ut
bene diderit/Vmbrofius dicens: j Author pietatis in cruce pendens tcihmentum
condidit, fingulis pietatis j opera diihi1>uens,PatnTpiritu,Virgim'
Paranymphum, Nicodemo cor/ pus tetrf tradendum, Apftolis
perlecurionem.Pcccatori inftmum.Qiri/ (Hanis poenitrabus cruce, Lanoni
paradi(um,8C omnibus fidelibus filiis haercditatcm oitx fternx: De qua loqui
non datur, cum ipfi, qui ea uide/ mat,pctficmur,q, no beet homini loqui,8C
ipfemet teilaror dicat: Nemo fiat mana,0C fytn^um.quod pr^paraui dwdura.atq;
delitias didribue/ das,nifi qui acdpioHinc fatageti Augudino / (C
raTdtaati,qnac gloria tj ^ Lctitia bearis prxparata fit,illuxit lux,8e infoouk
uox dicens: Augudine, ^ Augudine quid quxnV Puasne immfttere uafculo mate
totum^ Breui ^ indudere pogilb terra^ orbemr'Ccclum firmare,ne ufitatos
exerceat mo/ tust'QuxoculusnuUioshomiau uidere [xxnit, tuus uidcbitfQux auris *
nulla haufit,hauria tuaTQuf cor humanu nulbuenus intellexit, intelliget, tuumC
Infinkf rd qnis erit finisi^ImmenCt qua mtnfura merierisJ'Infiniiu ^ obiedhim,quo
dues illi fruunturrinfinita erit durario illis bea/ ris pCT
fucceflioncinfinitus erit en habeas au£faritate,tefees,8Chxredes.Tcftator
fiutCbrifhis filius fcemi Patris ^Imitus iampridc hxrcs uniuerlb^t cucn
plfnifiima authoritate tefeindi,lcgandi,h^cdrff inftituendi,ea ailis par/
ridooe,quf unienit^ C opdmi patris indicio ^ cogruerc uidcbttur» De boc yamgnin
nimiy praeditam fiierat in onCttloBaruch propfactSBhiM 1 CHRI sjys.' tui-. 'A
1DEM®> ■ '• .1 I I ?, * Bar^l TONVS qyiNTvs. caxxxu aerbis:ScataS illis
tcflamcnta akmiin rempiteraum , ut (im illis in Deu; K ip(i mihi in populum» De
quo etiam in lerrmia didturt Eccr dies ue/
oicnt,didtDominus,0C(eriadomuiIfiael,6Cdomui Icfiuda feedasnouu non fecundu
padhim.quod pq>igd edis per &le in lefu Qidfto.quicunc^ in Qiriflo
bapdzad edis: Et iteru cum R.omanis:5i aute filii,fit hacredes/hftedes quidc
Dd, cohprdcs aut Chndi:EtPetros:Vos (alnos &dt bapdfma lefo Qiri(b',qui ed
in dextera Dd degludcns mortc,ut uitf {terne b{tedes ediceremur: Degluduit
tedamentu dabilitur in morte teda toris,atPaalusexcrtauoceattcdac dicmstVbi
n.tedamccu It t )r V/ -/) CANTICI SECVNDI. tft neceUanum eft,ut intercedat mors
«flatoris: Tfftammnim enim in rtortuis confirmatum cft: alioquin non ualct.dum
uiuit, qui «flatus rfl* duia uoluntas humana eft deamboIa«»ria ufep ad mortem,
K in qualibet partem mutabilisiNcc poteft quis imponere fibiipfi legem, a qua
nopof/ A receder«Et cum mutari poflit tcftator,quouftp uiuit,8t deftruere.qu^
iam confedt teftamentum.ideo nullum robur habtt.nifi^teftator deucniat ad
mortem.poft qua amplios mutari no potefl.Nec dicat quifpiam anaV quum fuifle
ucnim teflamentom,in quo legauit terram fiueotem lafle, K mciic,8C tame nulla
morte confirmatum.quia iam fanlKxit Paulus dices: Nec primum quidem tcftameotu
fine mone, SC (anguine dedicatum ^ Leflo enim mandato legis a Mofe
nniuerfopopolo.acdpiens.fanguine uftulorum,& hircoru cum aqoa.K lana
cocdnea.K hyfopo ipfnm quoij iibrum,a omne populum afperfit dicenstHic fanguis
tdlamcnti, quod mandauitaduosDeus.Te(bmentum autem figuranuum confirmabat morte
animalium figurante morte illius.qui per illa animalia quotp re/
prffentabatur.unde fequitur ApoftoKisiNcccfTe erat ergo excplaria code/ ftium
his mundari, ipfaaute cocleftia melioribus hoftiis,qiftis,morteui/ delicet propria
ipiius ueri te(btoris;ldeo in uirima ooenadixittHic calix ooui.K axerm
teftamenti eft in meo fanguine; Aeterni quidcm.quia ultra illud no dabitur
aliud, cum fit fiifficiens/C7 immutabile prominens hfre/ ditacem non
figuratiu3,qux in oera tcndit,8C terminatur,fcd ipfam uera, olttaquam aliam non
expci£lamos.Ncc prftercondum cenfeo.cur utru^ ttftamentu confirmatum dicatur
non folom io morte, fed in fanguinc.cu fuffedlTe uideamr mors teftatoris.ut
ptffuppofitu erattld fiiit C ni &Hor^ ut habiles fieient hxredes,K capaces
rebift* hacreditatis: nam foedari, O coinquinati illam polfiderc non
po(Tunt,diccnte Iohanne: Nihil coinqui/ na^ introibit fllucNec uiucntes fccundu
carnem,» fanguinem ^ illa hzreditatem pocerunt peraenirerVt igitur nos mundam a
coinquinante fimguine,uoluit reflator fanguinem fuom puriflimu fundere, quo
mun/ datemur a coinquinatione noftri fixdantis fanguinis,ut iterum inquit lo/
hanes:Qgi lauit nos a peccaris in fanguiac fuo.Nce^ erat fecundum diui/ nam
iufliriam alia uia,qua inflitueret filios,» efldit capaces tantx bxre/
ditaris.Sed nonnlloi conturbat.dum didmr/q, homo fpiritualis mundat
&nguinc,qui corporeus cft:K q, illo mundantur criam mentes Angclicx,
dicente PaulotPadficans per fanguinem cruds dus.fiue qux in tcrris.fiue qu* in
coelis funttCJuibus (ariflademes didmus,q, cum uka fit Cdocente toipmra ) io
fanguioe.ideo uita Chrilh’ io fanguine exiflente, purgantur Angelid fpiritus, O
animxtqui tamen (anguis effundi dd>ct, tanq totius peccari occafiotSanguis
enim C7 materia iUa terrea, O (anguinea cft fo/ nus omoiu peccato^, ut
Diooyfins in de diuinis nominibus dcfinic:Nam ji a Paaliu i 01 lohao. ii Idem
Panlol • « TONVS QVINTVS. CCLXXXni •( peccatura e(l ex propna complacenda uTq;
ad concemptum Dei, ut opaV Augo» me cenruit AugulfanustSed compIacenda,quz nos
feparat a Deo cft cx parte materix, ideft fenAbilis appetitus , cui homo
complacrre uuir.unde Paulus ligatur lege membrorumtpro quo Paulus fufpirans
didt: Video aliam k/ gem in membris mds repugnantem legi menns mc;: BC ducere
me capd/ uaram in legem peccad,ut no quod uob bonum.hoc Eida.fed quod nolo
malu:Sic8Cin Angelis pondus.quod eosdiucrtita Dcoeilmateria.quf/ cun9 iit
illa/fecundum quam (ibi complacere uolentrs recederunt ab illo adlu
poridimo.qui eft Deusau£to numero difcipulotii ultra illos duodcnos,tunc
defignanit aliosAjui tamen omnes erant 7a.Per hos igitur expreflaeil tota
textura corporis myttid, licut per duodedm fiindamoica deiignatur tota
ftrucnaira fupcmf duitae ris£t licut omnes ftrilp continentur in duodedm
fignis, paruto quolibet infenas paites,utlint ad fumma partes 7t-quibus
prfiident feptuaginta duo principes, iic 8C tota familia huius myllid
corporis,C7 oes clofli (lellts a Paulo coparari continentur fub duodedm
Apo(loUs,Kdifdpulisipfis Pauhs | adiundb's.&quis aliqui diuidant ligna per
denarios attribuentes cuilibet i^o decanos tres,doiffa'or tamen eft Ixk parrido
per fex qumarios,quo9e quilibet fauet uni idiomari unca dficada,uc aliqui
t^xsribus noftris pe/ riculu fecerint coram mulns periris allronomis dignofeendi
ex mera phy/ iiognomia.cuius idiomaris unuiqftp ella. Veru ad id,quod coepimus,
re/ deamus,unu eft ex omnibus membris corpns,cui us caput Qirilius eft,SC
collum ^'ens buft^ cum capite eft beata Virgo,ut bcoe (arit Hieto/ Hto 'oogit J
TONVS qyiNTVs. ccLxxxriir oymastCaius colli lunflura cu capite, K bufto eft
ultra illas 71: na collii eft altfa,K fupra totum buftum.K fupra iprura collu
eft caput: Sic beata wrgo ea fuper omnes angelos, C7fandlos:Chriausautemfupcr
beatam VirginctQuos Ii codis comparare uoluerimus.erit bean Virgo tag nona
fphpra fupra aOauam.O aelliferum ccdum: in quas Oellas influit , lient beata
Virgo in omnes nos difliindit dc plenitudine gradf, qua immediate inuenit apud
DeumtChriaus uero utracp natura.diuina fdlicet K corpo/ rea gaudens empyreo
codo comparatur.quod efl femidiuinu, 8C femicwr/ poreum,rennens naturam
denarii. ' Qaaliter QiriOus tag uey caput influat in oia mebra.
Cap. XIX. ■*“““* blriOu efle caput totius myflici corporis iam probauimus,
reOatjUt uideamus quomodo in omnes articulos.K amis in/ fluat uitx
nutrimentu,regimcn,motnm, K quicquid ad ip/ liuscor^ris fuactaculum.K
fomentupertinet.Etquis uita. W CfrJf yo/mU( fft n ■“•‘«-ui.-uiuiu.ofc
iummcupernnet.t:tquts uita, K motus C lA nonnulli fipentes exiflimant ') Iit
principaliter in corde,ta/ Galeni men ex fententia Galeni.HaIiabbatis,K
aliorum.qui de natura, K condi/ Hali. tK»c corporis humani faipfffunt,omnis
uutus motiua.fenIitiJa, & ratio /emflh D311S cft in cdpfccsNlocnu cdicti
d[> ip(o espite dcfccodic pCT ncruos ^ui «i wjOeriori parte cerebri ortum
habcnt.fii diffunduntur pr diuerfa mem/ bra.Nec motus efla reflatus, K
rationalis,nilI a loco ubi relidet ratio, aut limula^m rationis procede
rcrdiroulachrum dico, quia hoc in bc/ Oiis po ratione exiOit. SenIItiua patet
in oculis, auribus,ore,K naribus, omnibus in capite lituatis. Et quis aOas Iit
pinapaliter’in manibus, n5 abeff tamen a capte, K a toto corpore: Et ad hoc, q,
Iit nrca pematiita fMonale iudiaum.necefle ea,ut totus referatur ad caput,ubi
relidet iudi/ ciom rationis.Suot quo 1^ IL,f- - 1 ^ I aIa Aa» Ia Ia Aasia a«l
Ja ^ AA amiW 1 1 d lohao. us eft fecundfi Manhju.inquinNolite folidri effe
dicences.quid mandu/ cabimus.aut qd bibemus.uel quo opiemurJ' HfC omnia
getesinquiruna Sdt.n.Patcr uefter cocleftis.quibus indigetis: Quxrirc prima
regnu Dei, K iuftitia dus.e? hxc omnia adiidetur uobis.Hic tribus rationibus
pro / bat amouenda elle omne folidtudinc.Prima rado eft,quia hoc geotiu eft,
eoy uidelicct.qui no admittunt Dei prouidentia, fed cafui.aut ingenio.K
pnidentix proprix oes cuentus afcribunt.Secundarqa Pater oprimus oia curans
folicitus eft pro nobis, fdttp indigetia nodri, unde fi [wouidet uola
plibus.cxtcrifc^ animatibus.fquu eft, ut nobis fodidus prouideat. Poftre/ ma
ratio eft,quiaordo K redbtudo iuftidf exquirit,ut quframus p regnu Dri.K
iuftida dus,ut omnia hfc ipii fuccededa parata inueniamustQgod K Plato ex
prophedeo fympoiio docet in primo de legibus dicen» Si qs maiora fufeeperit,
minora quotp poflIdebit:fi autem iUiscaret, uirotf pti/ uatur. Maiora autc,C7
diuina t»na funt iuftida, pietas,c5terattpaittutesi quxdeducutin
DeumtHumanauero bona funt uircs.forraa.fanitas, di/ uid(,duiks quotj
uirtutes.Que fequeos Cicero in fuo de oftidif ait: Qgi proponunt comoda
uirmdbus,ordinc,8i fiindamentu natur; peraertunt. Qg; fulduntur bis,qux
Macrobius in de fomno Sdpionis addudt.Rey omniu.K atftuu namram Plato infpides
aduerdt in omni fermone fuo de R.dp.inftitutione propolito infundendu iuftidx
amore,fihe qua no folum rcfp.fed nec exiguus hominu coctas,nec domus quide
parua conftabit.Et ante Platone ex eodem fonte potatus Pythagoras dixit in
fymbolis u«rb* faao euangelio fads confinia:Ne fedeas ( inquit;) fuper
modiu,ueI fupw choenicem ( ut eft rd ueritas ) .i.fuperdbum diurnum, ut bene
interpre/ cantur Hieronymus.Lacrdus.K Suida:Qyod idem eft.ac Ii diceret: No/ L
te cogitare de craftino.quisPlutarchus.CC alii aliter locum illum intcUi/ gant.
Ex anteditftis igitur omnibus concluditur, q> omnis curauidhis.K lidlttus
collocanda ^iofummo patrefamilfas^utdoott Petwdiccm: Manfa. ' H Plato Geoo
Macto. : -.T Pydba. Hietoo Lact. Suida Plutar. Potus. CCLXXXV TONVS SEXTVS Omne
folicttodme ueftra proiicite in De(5:qm /pfi cura tft de uob/s.Quod coprobamus
multis cxpcricciis:E(ailcntamult/gena terra, Deo iubecc, ' peodudc.ntdu pro nec^cace
habitannu in ea/cd cna ad largiilima opu/ lentia lcidcm dc lignis pro
fdiiidis,C7 igne conkucndo.K de lana,tmo,8C ferico ad ueibmenco^t
copiam,afBuenciam uberrima efficit: ne^ aliter de metallis in ufum pecunia^ 8C
aliarum re^-.Et quod mirandu cif , continue (iifibditur au^ St argentum ad
cudenda pccunia,nulla tamen maior c(l ia przfend nummo9: copia, q multis retro
fxculis fuerit. Qux omnia ab uno prouiforedifponi necefle cfraifpoiitatj funt
tanto ordine, ut melior exeo/ Chyiip» g*tari no poflit. Quod fi fecus quis
opinatus fuait,ei dica illud Qiry fippi; Doeeas,quid melius fittQuod cum nunq
docere poraens,fi id attetaueris, aut deterius &dcs, aut quod fieri non
potefV, defiderabts. Qtjx feriofius diflerenda (iio loco rdinquimus. B i t ii a
'i t-: ■ Qirifhiscft finis 8C complementum omnium operum ommbus dans, ut
operentur* Tonus Sextus* Hriftus eft author,K finis fidei. Cap. Primif,
Chriflus no tantum fidei,fcd cuniflaru re^t cauPa omnia fua diuinitatcreplet.
Cap* II* Qiriftus no eft pars,neif totum,cft tamc to/ tum,6£ pars* Cap* III* Ex
laais eloquiis h«nusChriftu ede omnia. Cap. Illi* Qgod adhuc ex feripeura fana
habeamus ipfum Chriftu multoru arnfi/ dalium nomina fibiuendicaffe. Cap* V*
Qgod abfc^ rapina Qiriftus lefus umdicauerit fibi omnia di/ uina nomina* Cap*
VI» Qgotnodo in nomine Icfii omnia tam produ(fta,q dfuina nomina in/ dudantur*
Cap* VII* Cur folum leTu nomen hodie inuocetur a ueris Dei cui/ toribus. Cap.
VIII. Qgomodo exferiptura facra pr^figuratu habeamus Chtiflu efle fonte to/
tius meriti,gradx,6C glorias* Cap* IX. Idem comprobatur uadetniis* Cap* X* Qga
dare Ifaiashxcoia unico referaueritoraenlo. Cap* XI» Ex omnibus
antedidbsconduditur lefus foifle coplementum non tantu operum Dd,fed noftra^t
quoif opcradonu,at(j meritorum, K confo/ queuterdanSfU^opet^ur* Cap* XII» Di
CANTICI SECVNDI CHR.ISTVS EST AVTHOR/ ET FINIS FIDEI. CAPVT. L OT VIDENTVR.
Credaida/qax noo liint Chriftus Iefas,q> nulkccnus diccre auderem ipfiim
authorem.K fiaem iidd,ni(T id me doceret Paulus^ cuius pc(flore iDe refoaat:
Q;}i cum Hebrda diflerena ia eis omnes cohortatur dicmsKDcairramus ia oppo/
iteum nobis certamen furpicientes inauthorem fidei. Pada Qi C^confummatorrrn
Icfum.Idautcmhacdecauladi(£fajm(uifle arbitror, quia cum ad c^os articulos
aliquas poflonoe adducere rationea,ad eos autem, qui dc Chrifto lefu tradhmt,
nullas pcnitus,nifi rationes conuenic/ tcs.K has quantum ex diuinis docemur
oracultstDcnm enim e(le naturali dircurfu ind ag.ue podumus.SC cudem omnium
opificem fuiil^ quis Ari/ ilottles.tanq Phyficus,K per fcnlata procedens hoc
noo admittattExper/ retffais tamen a fenratis ip(is,non diferepat ab aliis
fapiennbus,qui Eateof Deum mundi totius opificrm.Qgod autem per uerbum
incamanim,qui cft Chrifhu leTus.hxc omnia fecerit, id tantummodo habemus ex
(acris eloquiis limul cum carteris arnculis ad ipfum pcrdnentibus,adeo,uc qui/
dam de nouitioribos theologis afiduerint Chriihitn efie fiibicAnm, circa quod
uerfatur tota nodra theologia, cu omnes articuli adipGun Chrdlu raerri
uideatunin primo enim dicimnCredo in Deum PatrenuNec qui/ dem pacer
poteftellelTnc filio,qui e(l Chridus lefus. Secundusautem dk Et in lefum
Chridum filium eius unicum dominum oodrum.Tcrdos; Q^i conceptus cd de Spirim
(amfto , natus ex Maria uirgine. Quartus: Padus fub Pondo Pilato, crucifixus,
mortuus, SC repultus e(L Qutotost Defcendit ad in&ros. SextustTenia die
refurrexit a mortuis. Scpdmos: Etafccndic in ccdum (olet ad dexteram
Patris.0^uus: Inde ueoturus ed iudicare uiuos K mortuos. Nonus: Credo in
Spiritum fandhim . Ec quia hic a Patre.Filiot^ procedit , nec haberi,nec
incelligi pottft fine fifio* Dedmus: Sanidam ecclefiam catholicam, Santdorum
communionem/ remidionem peccatorum. Qux omnia cum ad corpus mydicum , cuios
caput cd Chridus, pertineant, nequeunt omnino fine ipfoChrido fien,aut haberi,
id maxime, cum O gratia uniens, SC uita,qua communicanc omnia mrmbra,C7
meritum, unde rcmidiotirm conlajuancur, (it ab co/ dem Chrido
Icru.Vndedmus:Camis refurrcifboocm: Qugtio potcd cflS; niii refurrcxcrit
Chrdlus,qui cd primidx dormiendum. Duodedmus: TONVS SEXTVS CCLXXXV/ CHRI/ STVS.
IDEM ii ■ n f Barocfa. i p« d fi PtuiLu :d' S CHRI/ ^ STVS. fi ^ Icbi. d 'd id
Si^ Paulus Vkam ztrrnam / qux datur a Chriflo / qui ait : Ego uitatn xtrroam do
ds. Ecce igitur quomodo omnia credenda/auc fune circa Chriltum , auc emanant ab
ipfo, auc ad eundem referuntur: Facienda uero , C7 manda/ ea omnia , quiuis
extranea , C7 diiparaca uideantur ab eo , nihilominus (ine ipfo condud nequeunt
, qui ait t Sine me nihil poctibs facere. Chn/ (Ius itaq; c(f author , O confummacor
fidei , O omnium , qux ad iplam prrdncnc tam in credendis / q in peragendis .
Si autem thi ologiam He/ breorum admittere uoluerirous , exeant V eorum denaria
elementa , O oiulca in lege dc(dipca,quz reuelata fune per uerbum Domini,8^ Dei
fa/ pteobam tandem difinfam in homine , qui cif Chrillus lefiis , iuxta illud
Baruch: Hic adinuente omnem uiam difdplinz , SC tradidit eam laha/ cob puero
fuo , Ifiael dilet^ fuo: Poli hxc in terris uifus clf, 6C eu bo/ minibus eo
jcrbtusdl,idem dans infhcuta in tefiamenco nouo,qui etiam tradiderat in
uetcri:Nam uericas omnis eandem per lefum Cbrilhim h/ £U,6L explicata cft.Eft
itacp ipfe author,8C confummacor fidei,6C omniu, quz CTcdere.K operari
deb^us:0i cft author,8C dator fidei , qux tft ha/ bitus , 8t uirtus : Hinc
Paulus ait : Qjjomodo credent in quem non au/ dierunti^Et quomodo audient fine
praEdicantetEc io6ttt:Ergo fides ex au/ dicutauditus autem per uerbum Chriffa'.
Ecce igitur quomodo efl author fidei.Confummator uero , quia in ipfum fides
noffra dirigi debet , qui C? przmium fidei tribuet : quod utrumtp ipiema
explicat , dum ait : Qui credit in me,etiam fi mortuus fuerit,uiuet:K omnis,
qui credit in mc.oon morietur in xtemumtEt iterum; Qui credit in me.habet uitam
xternam: Et rurfumtOponet exaltari filium hominis, ut omnis, qui aedic in illum
non pereat , fed habeat uitam ztemamiEc lohanes. Qui credit in Filium Dei,
habet uitam attemam. Nec edam prifd patres abfep hac fide lalua/ bantur.ut de
Abraham diifhim cft : Credidit Abraham Deo, O reputa/ tum cft ei ad iuftitiam t
Sed quid credidit , K coi aedidk;' Credidit ut>9 0'nquic Paulus^ in eum ,
qui iuftificat impios- Nec propter eum tantum feriptum eft,quia reputatum eft
illi ad iuftidam, fed propter nos, quibus etiam reputabitur credentibus in eum
, qui fufritauic lefum Chriftum a tnortuis,qui traditus eft propter dcliifta
noftra, 8C (lirrcxit propter iufbfi/ cationes noftras. Ecce quomodo Paulus
dirigit fidem Abrahz, K omniu credentium in Chnftum lefum, tanq in uerum
autfaorem,K confumma/ rotem fidei : Cui adlbpulatur illud, quod (equitur :
luftificari ergo ex fide pacem habemus ad Deum per Dnm nollru lefiim Chriftu,p
que habe/ mus acceflum per fidem ad hanc grariam,in qua ftamus, qui ante iaceba
mus per peccatom.Per Abraham itacp patrem fidei, qui credidit in eum, qui
iuftihcac impios,omnes credaes inteUigutur,qui tc in finu rius colli/ gi
dicebantur. Sed uideamus,qd credidit. Diclu ei ^eranln faninc tuo. CANTICI
SECVNDI. quod cft Chrinus.boicdicm^ orancs gocs urnc^hi v{,qui credou m no/
tntnc cius/qui cft author/8C confummacor fidd a Patre habemus,uc fimus» Filio ,
ut incelli/ gamus:cztaaautcm,ut ordinata fint: A Spiritu fandlo uero,ut fan^'
(!/ musifed a fpintu uitx,uc uiuant omnia.Si autem antiquos theologos (e/ qui
uoluerimus, qui dicuc unum praecedere ipfum efle, illud unum attn/ buemus
pnmo,qui cft Pater prima omniu origo: ede autem Filio,uc ex/ prefle habetur in
eorum theologia,q> uidelicet efle cft (iipremx (apiendx, qux eil Filius: dic
utiq; illud communicabile,iicut BC fapientia nobis co/ municanda attribuitur
Filio,qux,ut in Patre exidit,danda c(l folumrao/ do ipfi FiliotEt hoc eft,quod
dixitiNemo nouit Patrem,oifi FiIius,6C cui uolucrit Filius reuelare. Ecce
quomodo cxprciTc habemus fapidiam pri/ mo efle in Patre.poftea in Filio, ddnde
per ipfum aliis communican.Sic K efle,antcq aliis communicctur,elI in Filio,8C
in lapienda fuprema.tanq in armario,ubi funt omnia per radonem idcalem ft
eundum efle (ImpLd/ cer,anteq in poprias formas habeant efle determinatum.
Vnicas icatpa Paac emanans omnia replet , ut unumquod Deus edterra.aia quippe
ucra fluens lac fapientix fuperioris,C? mei diuinitatis,aot gudura rcru
diuinarum, de qua cednit Propheta; Et enim dominus dabit benignitatem,^ terra
nodra dabit fruAnm fuum. Ed etiam aqua,ut fupra latius explicauimus.Ed edam
aer,K flatus, quo infufflansin dtfcipulos inquit: Aedpte Sprkum famdum:Neq;enim
cum daret.nifiht^cret.Ed ignis,qucm uenk mittere in terram, ut ardeau Ed granum
frumcnti.SCgermeterrx dicens de (cipfotNifi granum &n/ menri cadens in
terra mortuum fuerit,nullumfru£hun affcrtsfecus autc, fi mortuum fucrittEx quo
frumeto confedfais ed ille panis uiuns de coelo in nodram falutem dcl^dens-Eid
arbor f ut diximus ]) fcicntif boni 8C P«ali,« arbor uitf prfbcs ligna ad
codgnadonc.dC coaflatione totius ueri pii ficti a nobis c6druedi. Ed quocp
lap's,8C pctra.dicm Paulo; Prtra aut erat Chndus;Sup qua fundata cd
ecclefia.fiC etia pofita in angulo copagi raiiif totu fdiSau, 8C cd pctra,q
pr^buit nobis aqua in lauam,8C potus Dauid CHW/- srvs. idem Paub fifOC. TONVS SEXTVS
CCLXXXVm Dauid Luas Bapt» Ifafas Mofcs ) Daufd i loha. I Zicha« CHBLI> STVS.
IDEM Pcmu Zobl» eui 3 Eft auru,quod uenderc Tpondcns ait:Suadoo tibi emere a me
aa^ ignitu* Eft‘argencu iuxta illud propheticum: Eloquia,aut uerba Domini uaba
munda,argmtum igne examinatu, purgatum rrptuplumtEt quid e(l ue^ Domini
uerbum.nili ChriAus,qui ^ urrbum caro a^tut Inter animali ell Ico lerarum
rex,dc quo in ApocalypfuVidt leo de tribu Ichuda.radiz Dauid.Dl uitulus/aut bos
armentorum princeps,utc6muniter cxponuoc dodlores illud,quod habetur io
euangelio fecundu Luca:Ec occidit uitolu (aginatum. Eft agnos inter manfurta
animalia praxipuus.idco Baptiihi ho^t (aeramentorum gnarus ipfum oHendens
inquit :Ecce Agnus Dd* E(t quotp aquila auium regina/ cuius progrrfTum in coelu
oculis irreuer/ beratis folem intuends Salomon inter quatuor difficillima
conumerat«Ec bene aquila fiut,quxpullo^ portat in dorfo, extentis alis contra
fagitta/ rios/ulcipicns in fe uolnus.ut filios pr{(«iuet:Ideo de Chrido inqt 1
faiast Ipfe uulneratus cd propter fcelera nt^aiEt Mofrs in cantico : Sicut aqla
prouocansaduolandu pullos fausfiiper eos uolitans: expandit alasliias, K
adiimpiit eos, ucp portauit in humeris fuis.Ed edam fol 6C. luna prsc/ dpui
planctarum, (icut diuus Gtharoedus canittThronus eius, fient fol in
coafpt^umco.K iicut luna pcrfedla in auemu , Kteffas in corb fidelist iuxta
illud lohanis io ApocalypfitEt a lES V,Chri(lo,qui cd te(b's fidelia; Hic a
Malachia dicitur fol iulUtix nafeiturus dmendbus nome Dominit iuxta quod
ecclefia frequenti ufu dicit ad Virginem:Qyia ex te ortns eft fol iudiiix
Qiridus Deus noder. In eo quo, Tollite iugam meum fup uos/K diTdtc a mc/K
inuenietis requie am*ma/ bus uc(Iris:Qux requies erit in me,qui rcficii uos
omnes/qui laboratis,K onerari db'$.Nec conturbetur quiTpia, (i dicimus Chridu
fibi uendicafk planeta^t nomina, cum uoluerit6Canimaliu,quz planctis inferiora
funt, nominibus uocari.DiaT quotpmons eleuatus fupraucniccmoriutMons urique
coagnlatus/mons pinguis, mons in quo bmepbcitum e(l Deo ha/ bitarc
ineo:Et>n>Adonai habitabitin finci^autingiter/quia nunq diuinitas abeo
fepatabitur.T.V>rM; V( edam araddalinm nomina fortkns rit,ex eade fuipuua
difoitr poduniaatEd.nt domus typice foricam dicitur abfip (ma, fccuri, malleo,
tt omnt gouary; fiBnameimiqa tota cd reftra ckotena^piotqt^bQiedcciimkabrty
aliqua duridc TONVS SEXTVS. CCLXXXIX t ■ ix 1*1 ^aabu KrTVS. Ji>-- - f
»?anlus \iDamd 0'/’ ■ di ® ' t , uia perpoLu , C rciAa , per quam in Deum
pergere pofliimus. EA Ibla media inter Deum K nos / per quam in ipfum Deum
fcandimus : Qua^ olim demooArata fiiit lahacob deiixa in terrea carne , SC
cacumine diui/ nitatis tangens ccdum, non quidem hoc , quod uidemus omoes,aut
illud tertium , quod Paubs io (uo tapm intuitus eA, fed fupremum illud , de quo
(inuil , ac9 de terra , (uper qua erat fcala , inquit propheta : Colum ■ cedi
Domino.terram autem dedit liliis hominum ; Ad qu^ coduro,quia non
ooa(dadicur,nili per ChnAum , ideo merito didtur fcala, qua uide/ • lica ad
Deumc6fccnditur.EA infuper omne,quod in arca bederis conti/ debatur , manna
uidclicet illud luauillimum diuinitads, quod nemo feir, nifi qui acdpk.5unt
quo^ io eo ubulx kgisAjuia ficuc ibi/ tanq in libro omnes creaturae feripez
fimt , ita tota kx,0C omnis fapientia , iuxta iilod I Paulhln eo funt omnes theliuiti
lapiendae K Cdedx abfcondid.Et cA oir/ . ga Aaron Aonda, idcA uirtus
(accrdotalis flotefeens, K germinans, cuns ' omne lactrdociam tetenderit in
QiriAum , 8C ci&caciam habuerit ab eo, qui iurtturando conAitutus fuerat
laoerdosin aeternum (ccundum ordi/ om Melchizedecb, lacerdotio quidem regali,
diuino. EA tandem ue/ lutn caodehbru dimm luminis, unde liiuas l^tabuodus ad
hoc capdctn/ ■ dum exdtabat Dei familiam clamans: iSuige illumioarc lerolidcm,
quia ucniclatncnium,8C gloria Domini fuper ce otcacA,id(AQifiAus,quicA r gloria
Patrisuul quem ioquens propheta fubinfetcEt amh^lahnnr gentes u buuDc aw,K
regts in ^Iciuioie onus tui* e CANTICI SECVNPI. Qiioi ttiam abfcp rapiaa
Quiftus lefus uindicaucn* c fibi omnia diuiV na nomina. Cap. VL D llipramundana
autc ucoicndo.quauis Deus fit unicus, t3 ipaxime unus,muliis tamen uocacur
oominibus.non quidc, ubilliscxprimatur pliues cll^tiaytutddtatesdus.fitdptoy
prietates,qux O^fi ab code lontc deuaris ananaat,ibibeni tn Jmt radicata: unum
femper fijnr, fed plurcs dicuntur ratione habita ad no$,ia quos multa
bcncfiqa.ec diuaia awnera p diualbi canales dilUlatQua/ propter Deus iplc
unidilimus foratur dioerfa nottuoa/le quorum decem Hieronymus adiMareellam
bre«e«ompilaoit opufculum.Dionyfius aut ulterias progrediais quadragina quintp
nomina Dd.K Chriih' nofiri coi Iigit.Do bus Tunc arcana omnia reuelata : Nec dc
i^ aliquid dicere audaemus, ^ ofii quatenus a Deo fur nobis
fua.bcaignitatereuclata,utdoctt nos pio/ ^ ■ ' oyfius,8C cum co caleri
fapienteiapn modo catholid.Khcbrdjiiedctiani PUto^qui in Cracylo aittDiuioa
nomina habita fiint a barbatis, ideft hc/ brcis,qui habuerut a Deo,fine quo
nullateniis capere pofiiimas ucros fer/ taoties.ueracp nomina,quibusDcus
nuncupaturJNositaqLpC^ di/ uina lux eibJicrk,de aliquibus pcrdriagemus,qu(
omnia Chnfto conue/ ohint.ea tamen Icgc,quam Dionviius docet , ut nullatenus
grx^m3m*- exponcre fuprcmain fllaro.ineftabilcm^ fubftamiam. quam neg fenSlg.
necp phanfafia, netp Carmo, ne^ ta^s. neip (denm ooi^attingi^ quia
iaoocabilis,(upcroominabi[is,fiC rupcrrubilantialia deitas eil, concenu in
renKxifiimo Iu£ diuinicads rcccflu.ac folicaha retra^tioe.in abyfib (iia/ rum
tenebrare fe coategcnstln fiipcrfubilanriali quot^ theardiiaob omni
habitu,mocu,dcliberatione,nomine,uerbo,intelle {liuas no cxplicare,(cd uix
innuere uoluir ocnemli quoda uoeabalo , dum ipm inducit ia hfe yi ec per
eir«nriam,unck fcquitur t Ante me non cft formatus Deus , 8C poft me no erfr.a
quo vj poflim dependere,^ efle fuTcipcsSic 8C illud Dauio/ cu IDH* in wn mw!
ucata bu nefenotcca lo ittamu,cogrue uer / fum (d:T u aut ide ipfe csJSC anni
tui non deficint.lllud itacp Kin non cfl rdatiuum illic,(cd innues id,quod
cft,a le v},8C primum e(&,quod cft par eflennamtDequo nomine K nominato
nihil ommno ulterius Earipermit/ , tut fecretioresTheoIogi,nifi q> cft a
CcfiC iniininumCum autem ipfe Deus ^ inc^t fonte lux bonitatts a^re,ac
difEindcre ad intra^Cut aiunQ C7 ad extra,tnnc alia fortitur nomina qplurima:
De quibus loqui uolentcs pro/ " teftamur id tmmodo cfficcrc ea lege/qna
Dion^us agit cu T imotheowc auribus indigno^: no pfondan^ arcana,fcd inter
lapientes colledla cufto/ dianf ea qua decet reuerrntia.Eft ita^ primum nomen
Dei producentis, j>rhnM m/Hf» "bei erpa oif njjljt Ttf if iTH^ chith
afler chiel^tantis myfteriis foccundu, ut oJa ab ipfo tjitff*'. producant :Eft
enim nomen attributu coronx foperiori.K fomi,bonitaa, tC origini omniu,qoc
Chriftus docuit nos uocare pane; Qui adeo «ft oo/ ftru captu fogkns.ut nemo
nouerit iprum,nifi blius,8C cui uoluerit filius reuelaretA quono^
tiadu^obrcuitcrfe expediens inteiprctatu habet, . Ego fo«",qui fumtQgod
melius ad acritatem Literx fonaret:Sitn,qui fim, ^ u« cro.qui ero.cu uerbam
illud repetitum bis in hebreo fotu;: iit:Nihib/ ] minus multo logfora myftcria
includit , q ad uerbu pofiit iccrptetari:Scd per fuperficie cantu modo
peurrentrs diccmus,quomodo ex illo H for/ ^ , macur illud magnu nome Dei
qaadnlim^,aut tetragramaton •‘nn! auri/ *». bunun filfotut lient fibus a Patre
procedit , fic K nomen eius a patris no/ Ht/nc/tJ/f^ 1 »«/iiu mine producatunCu
enim datur qd ex uno numero mincri,0C • duobus maioribus dat mihi rex,qni
numerus fignaf apud hebreos pa 9 K ponatur hoc in \oco*ISi hoc It
prfpooaif,c6ftituif cecragtamu niiT;Qgod
eftnomenfiliitribuensuitainfinioribustQuodinnui^perillu^ltharatfte/
Ht/t/i//tjilii^ii»if-/"^ ^ rem vj ufce fufccptu a Patre/a quo omnia ipli
tradita lunttEt fic,qui uni/ %MmJt£ajrr. cus erat in Patre ITgoatus in Kqux cft
prima litcraunulignilicans,rifici^ . i uita vj,K fenarius comunicans eflc,SC uita
omnibus rebus in fenario illo d enotato in operibus fex die^nOmnia enim per
uerbum £ufb rant,K line ^o foiftiim ^ nihiLEt ne crcdaqir Filuis fegregatus a
PatrCp illud nome ^Ufertifhf , quadriUtte;: fiUi includitur in
domus,menfurx,ucl Paterox manfionis II/ gillo,qaod cft K formatu ex l K duobus
> qux literx in numero coputat^ ccddunt>a^.quatu dat nome
qnadrilitte;:,quod cft filii:Pcr quos numaos non intelbgimus uocales,aut
natnralcs,uel r6oaIes,fed diuinos, 6C diuini/ tatis proprietates,qux fune adeo redproca
comunionc in Patre, K Fib'o, ut di^ ipfe fib'ustEgoinPatre,KPatainmccft/aut
fuifidenter dans c(Ie,uitam,86 omne bonu* Et Chriftus no/ fter non tantum
uocatus eft Deus uiuus.frd uita, przflans non modo ui/ tam c5aiunem,fed
meliorem dicens:Ego uitam p emam do ouibus meis, ideft dctftis mcrcnribus,8C
credentibus in mr. Agens tandem Depsdome ftice flC generali quodam influxu cum
omnIbui/didtur;’TI^5 SC Me/ lech SC Adonai,ideft Rex SC Dominus omniG omnia
gubernu/Et ChnV (Ius a lohanne in Apocalypfi didtur R.ex regum, O Dominus
dominan dum,8C princeps regum terra:.Multa fune alia nomina pertinentia ad di/
uinicatem,qux poflonus adduccrc,fdl hxc fufbdcnt.qux in feriptura (a/ cra
celebriora funt,SC a quibus alia omnia drpcndcnt,immo fur dicut te/ ceniores
theologi^minia diuina nomina deducuntur ex quadrilitcro.ud tctragrammo»]uo
cognito omnia alia cognofcuncur : Et quo condufo in nomine lefu/omnia alia
inieliiguntur in eodem concluta* Quomodo in nomine ld'u omma tam produtfta/q
diuina nomma ia/ eludantur. Cap. VII. Ifi uircus omniu nominum induderetur in
nomine Icfa,Do diceret Apoftolus: Dedit illi nomenyquod rft fup omne no/
mcn.Magnu quippe uerbum eft/quo aittDedit illi nomen, quod eft lupcr omne
nomcn:Eft quidem fuper omne nome rerum omniu crcatarum,eriam Angelo^ , ut alibi
didt ApoftolustT an> to melior Angelis efic(ftus,qco diftcrcncius ptf illis
nomen hpedicauit.Ec quia uirtus omnium oominum diuinorum includitur in oominc
Ic(u,cu Panloi Ia Idea I I I Idtm I 1 I I i I CHRJ/ STVS. lohsni f F ■ i F - ■
» Paabi 4 i TONVS SEXTVS. CCXCII rcacrentia dicemus , hoc nomen iit (iiper
omnia nomina expnmrntia attributa, ucl proprietates particulares : Nam iioit
omnia dedit ei Pater, ^
ficetiamip(idonauirnomcimportansiIIaomnia,utiitiprumnomm numeros (implidor da/ tur Deo,centenarius
crafliori populo adhuc rudi.K corruptioni obnoxio, fed denarius (acerdotibus
mediantibus inter utrunt^: Hxc autem omnia mtelliguntur conclula in nomine
lefu:componitur.n.ex tribus literis,qoa I
ramunaimportatnume^nmplicemifdUcctlalia/qaxeft^denariu alia I autetn.i.l0
centenarios includit.Ncc mirandu eft,R littera importans nu/ Pierum no
unitatem/fed fenarium referat.quia non fine facramento (adlu liO? eft:Nam cum
opifnt fummusdeuenerit io Btbricam per fenarium, nume. I rum ani«faciunt tria:
quibus R adduntur tria,Uciuc.6. quorum primus ternarius colledhis ex
produccnte,produ(fto, fiC relatione mutua, nd amore rcdprocoeft in Deo: alter
autem ternarius eft in rebus acatis, cum omnia contineant ueftigium Dri ctia in
numaothabent.n.matctia, (brmam,cx quibas refultat compofitum, quod tertium
quodda uocat» Nec inftetur de Angelis, quia etiam illi luam mataiam,8C fuam
copofi/ rionem habct.Eft quo(^ abus ternarius in unaqua^ aeatura,prindpiuin . .
V} medium ,8C finis.Et bene inta litaas iignificantes numeros in nomine Ie(u
ponitor 1 pa qd arbor uicf dd?gna^,cu ipfe fiiait 6C ipla arbor uit;,
Kuita,8Commbus donans uitxEccc igitur ^btllc in hoc nomine lefo in/ i> qkdos
dicatur omnia incluta fiiifle in nominato,uc inquit ApoftoIustQuoniam ^
cpmplacuit,Patri y j,omnc plenimdinc inhabitare £icae in eo,K per cum l> iD
ii ii / ✓ CANTICI SECVNDL itconriliari.aut rccapiculari omaia.
Sed cum ptodiufbl quaelibet coodae/ antur in Chrilfe hominc.cria rationes
producentes, 8C opcrantes,quf funt in Archetypo conetneo^^ in Qirifto Dco:De
quibus omnibus exarare loa gim nimis eilo,» ulterius progrcdcremur.q. prxfcns
exigat opus. Quo/ modo aiit principalia nomina Dri , K qux frequentias in
fcripnira (aera aperte repetun^/in hoc nomine 1®! lefu
c6tincan^,adumbrabimus.Hoc nomen quadriliterum cft celebcrrimum/S6 fi
cquetaadimu, quod fic feri/ bitur niiT nec exprimi poteilircd quando legitur ,
pronuntiatur Adonai» Huius iuq» nominis dux liierx ^'pu( » v}at(p ) eodnent in
nomine fltf» Duo uero n maximo myfterio mutikur in :Dicut4i.fecrctiores theolo/
gi,^ fummus opiErx Deus fpitinialia omnia produxit per quandam uim (ignifreata
in priori V;Corporalia uero per uirtutc lignatam in podeiiori n dc cum omnia
per uabum humanatum,quod nominatur lefui efficta liatAiirtutes,aut proprietates
iplx (ignatx per illa duo H includunt in eo. Sed quia lefus dams,8C miifus eft
nobis tinq redeptor , K du^r ad uera quietc,qux cft uita xtcma,imo Eiiftus eft
ipfa quies nra, ideo in loco illo^t duo^ n lignilicantiu rariones prinripii in
nomine lefri ponitur V,qi eft principium labat,® ipliim iigniiicat,quod
interpretatur reqnics» Ecce quot Si quanta myfteria importantor io tribas
literis huius nois 1 E S V :Nam * diuinitatem
lefiis nofter cft Deus oes uiuifrcansutracp uita,® taode beatiiieas in
requic illa ;tema.Exatqoo9 illud nomen quadrilitei^ alio myfterio in nomine
lefu, per uiam V} nume rorum adiundto nomine matris, a qua fubftariam corporis
traxit : Nam quatuor literf illius nominis reddunt in nutncrai^K nomcmairis,quod
ons miria dat i9o:Qui numerus iutuftus cu illis.2^ c6ftitiiib}i6,qac etiam
numeru dant licerxnominis)^! .In quo denota/ nominatu
ipfiim a patre Deo, matretp humana procedtiTe. Per hanc eandem uiam nume/ rorum
concludimus conclufum in lefu illud terrificum nomen fadai: cuius litcrx in
numero dant.ji4: Cui numero (i addatur binarios.qu? eor potaturam fignificat,c6ftituit.jt^.qai
eft numcrasliterarum nominis ut nuper diximns,Data e quo huic uirtus illius
nominis fadai, quod femper terrifica friit in hoftes humani gcneristVndein
Pfidmo.90.qui (a/ dhiseft ad terrendos illos hoftes,cUdc Propbetatln uerba
Sadai mcnbi/t Pro quo nos habemusdn proteftionc Dei cali eommorabitur.Cum igi(
Chriltus cognoferret ipfius nominis uirtutc in fuo (nide conclufiun Apo/ ftolis
myfterium rererauic diccnstln nomine meo dgmon pe illud intcliigitur trinitas,
K pluralius pefonaru: ied uee 6£ pre prk exponendo, pe illud nomen Elohim
intelligitur opifex diffundi nsfe in mulu,uel indicans multos pe miniflros
multiplices exequens iudidumt Vnde in faiprura aliquando 8C Angeli exequenes Dd
mdida,8C iudices indicantes dicutur Elohim, ut habemns in Exodo.quiUo fiire,6(
damni/ ficancesaubentur dedud ad E|phim,utab cis iudicenturtubi nostradudu
habemus ad Deos bojt canfa petucnie. Ho^t igitur nominum non tantu uirrutc5,qux
funt milerCTi.diftribuee, K iudicare oonueniut in nto lefii, fcd etia rayOeria
litera^: Qiuc fi declarare uolueimus, dubito ne ulterius ;pgrcdiamur,q
feibee,auc &ri liceat: Abquid tamc.uel in fiipcrlidc per/ curremusjin hor
fgi^nomine prima litea eft K,qua: explicata in iuis liteisdiccndo mitk
figoificac.quod iam attributu dcclarauimus no/ ftro uCTo Salomoni, qui tft pax
fibiipfi,^ uerus Rex padficus t Si uero numerus illarum trium litera^t
rupputetur,grande adhuc infurgit myfte/ tium/ Q enim dar»8o« b «j unum:Qui
numei fimul iundb reddunt- iii. centenarium vfcdcnariu.et unitatem/kquo ilipra
diximus. Et fi attenua tur ad charadteres numcto^,adhuc proipidetur my (letium:
Sunt n.ircs emanantes ab uno chafatJlcrc,qui unum importar,ut innuatur, q?
uinitas peribna^t prouenic,8C contineur in una nnitate/ficut eiam pronuntiando
ipfum tC neeene r(l, ut explicemus in ees liteas illas fupradidlas. Habe/ mus
igitur in K myffenu unies deitaci$,8C trinitatis: Sed huic additur quod
fignificat .jo. in numeo,idcff tres denarios,ad denotandam uii tute cociclf em
munita lanAiflima trinitate,pet qua Dtais tang per caulas (cc3 das difponit
omnia inferiora : Qu* omnia fi in Qirifto lefu reperiamur, clarum rilsEft enim
I E S V S prtnripiu fignificatu per K/ ficuti ipfemet cedatur dic^tEgo prinripiu,qui
loquor nobisiEt cft in eo ratio ttinicatis, du dc Paae aietPater in me ^:Et
itejitEgo SC Pater unu IIimus.Dc Spi/ tim lanido quoc^ inquu:Ille dc meo
acdpia.Ex quibus colligimus ratio/ ncra trinitatis,6C prinripiu ede in co,undc
ipfi copetat nome illa duo im/ portatisiEt hinc coniicerc podumus/quomodo etia
uirtus fupremi nomi/ nis coiineatur in Irfu:lllud.n.cd inripims ab trin/
thum,Ephefum,MilCTU,Coo,RJiodu, K p infulas illas Achaix, K Gnc/ rix ulterius
profidfcens perrexit ad Arabn,K uenit in ItaUam:C7 po&> dhis dl uf(f ad
Hifpanos per Afiam 8C Europa portans,K diuulgans no/ men Iefu:Et quod reliquu
mundi erat,cfteri Af^oli nominis huius uir/ tote c5plcocrut,utort,fit omnia
petere poflent in nomine lcfu,ficuti ipfe/ tnet docuit diccnstQuicquid
perieritis Patre in nomine meo, dabit uobis: Cuius nois tanta dl oirtus,ut oes
in eo ditari po(Iint,dicmte PaulotDiaes in oa.qui inuocant illum,ideft nomen
lESV,qd tam lene,rii romnntca/ bilc,8C difiufiuu fuiipfius dl,ut oleo in
Canneis coparetur.ubi didd’K)ku dfufum nomen tuu, quia dus uirtus chrifmate
plena diffunditur in eos, quos cangit,ficuc oicu in pinotC? quia lanat,qaia
condit, OC omnia Eadt, Pctni CHRI/ STVS. IDEM Panbs' u Caadd ilt TONVS SEXTVS.
CCXCIUI (tcat uc^ oku fciencibus ipm liiraperitur,ut in ucriiculo pialmi
reptuagdimi pnmitAnte fblc pmanet nomen dus.K bndicen^ in ipfo oes tribus
terract NomemOVr lefu codne^ in capitibus hos: uerbo^,pmanet nome dus,K
bhdicen£’,q in hebreo fic dicuti inin ftmo ueit barcuaibi fi aedpian^ capita
didhonu,qux funt * 1 collituut lefutQs^ nome biic an (blc,8C in ip(b bndit3{
foiu oe$ gcies.Similr ia lib.Gcn>capitc.49« CANT1C[ SECVNDI* ubi
dicitur:Vcniat Mcffiah.K ipfi c6gregabonti|r. ^pira dunjooum co/ ft ituunt
nomen lcfu,qox in Hebreo Gc dicunt; 1*71 W 60.’ iabo fik) Capiti.n.func ’ tf K
1 ;Qgi literx collocatx ordine Hebraico reddut ^ Sed mirabilius cft in Pfalmo
nonagefimo qnto in uerbis illistLptcn^codi, K exultet terra.cotremifcat mare,K
omnis plenitudo cius; Exultabut c5^ pi,8C omnia.qux in ris funoln quo9t orrbo^t
capitibus habeo'»J^«o’P«nvip^^^ diffaonu capita ordine hebreo poitta funt 1 © ’
T oes aqux fupnx gratia^;, CC douo^t collet^ fiint , ,
lnip(o,caqinucrapifaaarupiori,dequainCaw‘dsdici60culicui.Acut CaoM ^ pTdna in
hcrboa.i.iu cogitadde uel uerbo, in quo omnia corineban^ ahq j
crearentur:Hefbon.n.cogitatiooe8 ad nerbu figniAcanVnde ubi nos ha/, bcnus/In
prinapio erat uerbu/ in Hebreo habe^ JlSItfn n’n ntlfleTO be/ refie haiah hef
bw.ideft erat cogitario,uerbu,pifrina,in qua connoebanf j oia/anteq crearenf.Eft
ite^ uera pifrina.pbatica.in qua lauari debent oea ^ oues reponedf in dextera
fiimi ludiristC^x pifeina Agurabaf p illa,qux erat in leruDtle ter rena,in qua
(anabaf unus,quirqt hicrat ille,K a quacucp dainerctur inArmlcace,qa unica
radoue boandi in uerbo diuino (anancur. TONVS SEXTVS- ccxcy ointtrs 3 quacu^
zgrotatione,iuxta ilhid prophaftMifit uerbuin ruuts, 8C £uiauit cos. Hzc
pauca,ucl minima fune coparationc eoruni^ux dici poflhic de hoc fandfallimo
nominc,q({ a Deo hiic nominatu,dcnutiatu ab angelo,impoflcu a
parcatibus,cclcbratu a mudo,uenaatu ab omni genu, politucp omnibus in
faiutem.dzmonibus tame in tcrrore,K operantibus in uircucrmsNam in (craphinis
ui ignea inflimat:ln cherubiois fplende^t In thronis cop.iginat:In
dominationibus impan In uirtutibus cxcquituf : In potcAatibus arcettin
pnnapadbus curat prouintias/ptincvcs/C7 ma/ giftratustln archagclis facerdodo
hingens dirigit mortales io Dtn:In an/ gelis omnia noAra cnrattln homine omniu
uinculo omnia opas/ :Dom nan^dC uariis loquitur linguis in apoAoliuurritate
hilgct ia tuangcLAis, SC ddK^oribusniinute diflundirar in operadbua
miracubudolodine replet «otemplantcsjucnia pradlac poenitcndbust OC omnigenum
auxiliu omni/ bus indigentibus^ Nec ultra procedendu cil ad pardeu lares
uittuccsho/ ius nomipis,ia quo enodia nobis nuc petenda funtiquia cu omnia in
ip(b includi,86 ab eodem dependere demoollraucrimus/upafluum dkuerim laborare
per (ingula. Quliter ex &ipcura iiKra prfhguratu habeamus QiriAum efle
Conte todusmerid,^adx,C7 gloria:. IX. l nominatum nomini caRefpondcat,(icut in
oon^ omnia oondacri coprobanimus, iic necefle eft, at in ipfb^mtnato codneatur
omnis uirtU8,omne maitu,8( omnis gtatia,a quq tanq a fonte ueri paradifi
deUdarum irrigetur uniuctfo terra. Veram quas de huiuimodi a ooArisTheologis
tradlaa fijDr,quaIi iatp tti nialia fuis in lods legenda reHnquetcs pAringemus
tantumo aliqua,qox tn diuinis oraculis occuleanmnl^ primo ea,qux fodlis
pradigurata font: poAea,qu« diuinis oraculis (iint
pnedidla,eflK>dabimus:Petcncihus enim CHR.I/ Pli^Teis ueru fignu aduentus
MeAixfa^rcfpodit QinAustGencrario hzc ST VS. ffgnu quzrit,K no dabitur ei
lignu.niii fignu Ion* ptophcta::Qii*a fait lonas in uentre ceri tribus
diebus,8l tribus noiAtbus.fic erit Filiusho minis in corde terrx tribus dicbus/8i
tribus nodtibus. Attedendus tA hic ‘t«'
fermoChriAi,quonofioeeau&prpu!itfigoumlooxcawrisfignis,quia .• m eo fllud
indudimr , propter quod prxdpue uencrat ChriAusiredan/ prio humana per
picnimdinc gradx, O meridiCuius rei Cprour poterat purus homo) lonas typum
clegadAimum geftnldeo aliis omiAis/m qui / bus celebrata eA trinitas dieru,looa
folumodo expofuic, 8i adduxit in fi/ » ■ gnui>rofedli emm filii Ifrad de
monte Ephraim parcxcrut ula trifi diey: O ambulauerut tribus diebus pet defertu
Etham: Stedtip DanieI in lacu koau,fi( tres pueri in fornace, K lofeph in
caroere uadcinaiu per trinum ck'c^ auoKTu^hxc t^une figna tuif^ adducucur a
(aluacorc ia auaiplum^ CANTICI SECVNDI. ubi dicitur:Vcnfat Mcfliah.K ipfi
cogregabuotijr. c^ita diVfbonum c8/ ft ituunc nomen Itfu,qux io Hebreo Gc
(bcunt: ^ filo “*lo. Capita.n.funt * 8t 1 :Qgi literx collocatz ordine Hebraico
redduc Sed mirabilius efl: in Pfalmo nonagdimo qnto in uerbis illistLftm^codi,
K exulcec tcrra,cocremifcat mare.K omnis plenitudo cius: Exulcabut ca/ pi,K
omnia.qux in cis funt:In quojt oerbo^t capitibus habe^nome qua/ drilitcK
copletu:Et podea ide nomen abfqi ultimo n : Deinde nome Icfii ad denotandu/q?
quadnlitcru illud coplcdb debebat in nomine Ielb,tanq foccefrore fuo,cui
quodamo etdebat, quia uirtus illius neminis qnadrili/ teri data cft lefu.cui Pf
omnia dedittVnde ,pbat author Sepher temunot per illud H ultimuipGus nominis
quadriliteri,dioinitate debere uniri cu humanitate, Keffid MeiTiah.in
quoexifteret uirtus illius magni no!s:Ideo uniunt no!a,K fiiccedit nomi lefu.in
copleto illo qnadrilitero^qii lecundo repetii':Q3ia ficut in priori tedo
oeneraban^copl ex litey ra^t interpretatione plures literx in illo reperiri no
dcbeant.cu iftx pfinde importent ea,qux cotinentur in nominato p hoc nome :Nam
* prin/ cipiu GgniGcat 1 ipfe ® prtndpiu fabat innuens ipfum requiem, K finem.
Denoticigif,q7i|^ecftprindpiu/iiois/8C requies omniu/fient in Apoca/ lypfi
ipfemet ainEgo Tum «t 8C • /principii K Hnis.Ec cu in his uerbis oia
includan^.fufliciuc tUx licerx.neq) alif debet apponi. Cdpktur infiip hoc nome
1*1! cx numero maiori,minori,K medio i denariu / qui dl numerus
CDplctus:Ed.n.fenarius,unus denarias, K tres centenarii, qui fimul ionedi
coibtuuc dece.numc^t qdc ptc(5lu/8Ccdlb'tutu ex omnibus generibus rc^, Ipiricualiu
v},cacIcdiu,K ttrredriu, qux important p numeros,dcnarios, 8C oencenarios,iuxta
illud.qd Paulus fppius rcpedc diccsJa ipfo cil omnis plenitudo,8C in ipfb
rcc5alian^oia.Srd inferioradimittnes, ut loquamur de fupioribus,dico, q> oes
aqux fiipnx gratia^, 6C douo^ colici Ibnt in ipfo,taq in uera pifana fupiori,de
qua in Canticis didf :Ocult cui.Hcut pfdna in hcTboBu.in cogitande ucl uerbo,
in quo omnia corineban^ anq crearcncur:Hdbon.D.cogitaaoacs ad nerbu
figniHcattVndc ubi nos ha/, benus/In prindpioerat ucrbu/ in Hebreo habe^
{ISIffnnjnntltfS^ be/ refithaiah hefbon,idcd erat cogitario,uerbu,pirrina,m qua
contioebao^ oia/anteq crearent. Ed ite^ utra pifdna,pbatica,in qua lauari
debeat oc9 oues reponedf in dextera fumi Iudids:C^x pifdna figurabat p illa,qux
erat in Lcrufalc cerrena,in qua fanabaf unus,quifqs fuerat ille,fiC a quacucp
detineretur iaHrinitate,qa unica ranone fanandi in uerbo diuiuo fananmip 1
GcmI,, Sc.T6 Apocti Paulos Camieil I' 1 TONVS SEXTVS. ccxcy i-, Danid i V i I ■
«I ' iii k: t I I I i I i i • I I' i I [ CHRI/ , srvs. •• ^ ■ » I i .. 'i a if
0 offlArs a quacucp zgrotattone,iuxta ilhid prophn^Midt uerbutn fijuiB, 8C
ianauic cos. H.xc pauca,ucl minima fune coparatione eorum/jux dici pofloic de
hoc fandbifimo nominc.qd’ a Deo hut nominatu,dcnuciatu ab angelo,impofitu a
parcotibus.oclcbratu a mudo.ueneratu ab omni geno, poliiucp omnibus in
faluccm.dacmonibus tame in tcrrore,K operantibus in utrcucrmsNam in icraphinis
ui ignea inflamat:In cherubinis fplcndcf: In thronis c6p.iginac:In dominationibus
impatt In uirtuiibus cxcquituf : In poceftadbusarccnln prinapatibus curat
prouintias/ptincfl^& taa/ giftratastin archagclis (acietdodo hingcns
dirigit mortales in £>ta:In an/ gelis omnia Dodra cnrattln homine omniu
uincub omnia opaa^:Docn nan(^/8C uariis loquitur Inguis in apodolistueritate
fiilgct in cuai^clidis, 6i ddedoribusmirtute didundimr in operatibus
miracuUnlolctdinc repkt cotcmplantesjucnia praellacpoenitentibust 8C omnigenum
auxiliu omni/ bus indigendbus. Nec ultra procedendu cd ad pardeu lares uiitutcs
hu/ ius nominiSjin quo cundla nobis nuc petenda funt:quia cu omnia io ipfb
includi,8Cabeodem dependere demoaflnuMntnus,(upetfliium duxerim laborare per
(ihgula. Qualiter ex feriptura (aera pr;iignratu habeamus Ghriffaim ede fente
totiusmerid,gradx,C7gloric. IX. 1 nominatum nomini corrcrpondcat,(!cut in
notiwu omnia oondoeri o6probauimus, lic neceflTe eft, nt io ipfo^minato
codneatur omnis uirtus,otnnemeritu,8C omnis gratia,aqu9 tanq a fonte ueri
paradifi deUdarom irrigemr uniuetfo terra. Vemm qux de huiulmodi a
nodrisThcologis tra (flata icait,quad iatp tri nialia fois io lods legenda
reHnquaes pdrtngcmus caocumo aliqua,qux m diuim*s oraculis occukaotur:&
primo ca,qux BnfUs pradigurata fonct pollea,qux di uinis oraculis (iint
prxdidla,enodabimus:Petentibus enim Phariias ueru iTgnu aduencus
Meflixh,rrfpodic QiriftustGenerario hxc fignii qoxritjK no dabitur ei
fignu,oifi fignu loox propbttxtQuia licut foit looas in uentre ccri tribus
diebus,0t tribus no^bus.lic erit Filius ho minis tn corde terrx tribus diebus/K
tribus no^bus. Aitedendus eft hic fermo Chrifti,quo no line eauia prftulic
fignum loox caucris r>gnis,quia in eo illud includitur , propter quod
praecipue uenerat ChriftusJxedero/ pdo humana per plenimdioe gradx, O
meriritCuius rei Cprout poterat purus homo^ lonas typum ekgadflimum gefliBldeo
aliis omiflis^ qui/ Ms celebrata eft trinitas dieru,lona folumodo expofuit, K
adduxit in fi/ gnud^rofisftienim filii Ifrael de monte Ephraim perremut
uiatrifi diejo CT ambulauerut tribus diebus per defertu Etham: Stedtep Daniel
in lacu ]cdou,K tres pueri in fornace, K lofepb in caroerc uadeinans per trinum
dic^t nHnicru,hacc tame %na nufq ^ducutur a laluatoce in exempJum, V CANTICI
SECVNDL 6C tvpu/ffd foW.no lonas^a m eo Mo celebratus ett redcpti6is|>grc(Sis{
que uc cxpli rcmus/exoedieinar a noie:Iona4i.colutnba iattrpmatar.ataf
fimplidflimu.qtf offiscba^ in porificadooe partus muli^ makdkftf.tt codOTnat*
per peccatu originale, ut cu dolorc.K imundiria partrettldeo apte figurat
Chriftu taoceme,» manfuetu oblatu in ablt^e.K pnrifi/ eatione omniu
inqumamei»9J,qa* cotraximus p peccatu. Ve?t ingrdia cnur ad fecretiota
myderiajHuic lonx pccperat Deus,ut pdicara Nini/ tdris erraribustEt Chriftn p
pp me uenit ha:c grandis tepcftas»t ego no renuo mari oa/ di,ad quktandos hos
tumultus fuTcitatos contra pcccaa Naiiuitajr, pto quojr uenta fam deprecatas/
Pari mo Chriftus uidtns totu Dd tribund agitatum/attp expetens uindidhun male
adlo^c agencre humano,^ no poterat flate iuftida mirigari,dixit ipfe Filius
DdrEcce cgo,mitdtc io hoc irc memet paratu falcipe oem pccna^u? debe^oibus
trahfgrcflbtibua, i (imt in hoc mudano mari. De obladoe hac bidla ab andq
l^uutus eft CHRl« STVS I ( n Ioban> mare qni Ilatas.du in eius pfooa
dixitiEcce ego, nutte me. Sed de cade fadte rM/ bia hem os in euSgclio/qn ipfi
dmend bibere calice paftioois femp tn pa rato obedire piiif iniGoni mifit Pf
(ternus Angelu/q cofortareteu*.8Cex/ ponera.qux agitaban^a tribunali dioinotNa
tuc ipfe,ficnt antea dixerat Pri,no mea,(ed tua uolutas fiat,ope coplcuit of^a
feCut uadeioatus eft Ilaias^ qa ipfana uoluittEt tGcfiuccpit tniqtates omniu
noftru, quas P c poliiit fup eu:T uocp portauit oa dolores nfos,qui tot,8C tand
facrc,nt cla met lettmiasiMagna eft uelut mare cottido tua. Ec quis lonas in (e
pcc/ caa Niniuita^t fiiToepit^ K Ghriftas peccata todus mudi,oponuic tamc.
‘"-n 1 ij Ilaias ^ Enage.pi ii ii I£ujs ^ laerii ^ TONVS SEXTVS. crxcvi
CHRJ/ sxys, DEM DEM t * * ■ Piolos Qan ! ut K Niaicucx,K populi totius mudi
ruTapctcat aliqua parrrtn pocnx co patientes C7 ipH^ficuti xquum aauldco looas
inttans ad Niniuitas pr;/ dicauit pccnit^ protc(l^,q, ex fencenda iatn lata uf
probatut R/gtiis miiri propheta uides hutnand genus prx/ uaricalle,66 mdi^e
red^ptore, qui meritis, 86 gratia,atf ucniaimpem^ruccutrerctindigendbuSj
lIibperlbaa rediv mentis ait.lTcuri bene Paulus interprctatur.Qyoniam/ii
uoIuiflm,liurifi/ dum dedi(Ian,aaimaliu v^£:d raScripu quipp ^,ut nccrcm
uolutatem tuam, quam Euatns mererer pro me, 86 pro omuibusaliis. Deus meus
nolui, 86 acquieui hoc onus fubiredixic cnimtVerutamc no mea uoluntas,fcd tua
iiat£t lege tua/qua iullilh' peccata puniri per liuiguiac, 86 pauiaricaio/ rem
per mc redimi dcbcre,hac tenui iu mcAo cordis mei: Et hanc iulbrii tuam, qua
iul» omnia peccata purgati per ueium lacri&inm,K omnia Digitized by ( .
CANTICI SECVNOI. debita foluf p cum/quI eft diucs In ofe/qui IniwcSt iTlu.
Annattaal no tm in fynagoga ludeoyi.fcd In ecddIa,K cogregaroe magna omniu
gmtiu, pro quibus mci^ obtuli in ac^ fkcritiduKTuius oes ill( anriquf imola/
tionrs erant figurx.no quide expiantea, fcd placates accufatorts, quou «p
ofFefraTuejj facrfficiu exputgJi/K iuftificasrVnde magno m^^ Mb«r Leuiricu»,ln
quo tra(flatar de lacrificiis.lndpic uaicnuVbi no fine Inyfterio didt fcripmra
io prldpio noluministEt uocauit Mofcm,no cx/ primens quis aocauerit,ficat
dicere cfifucucracEt aocauit Dns/ Kloquo/ ws eft Dns/K hmoitVn inquircdu
eft.quis uocaocrit,cu n5 fine myfterio prftermiflum fit in hoc priodpio
librl,qd m toto pgreffu Eacere Sed fi rupputetur numerus importatos p Ifas
illius prlndpii.qj eft «TRH myfteriu indpit indagari:dant.o.illx Ifx (ut patet
fdenti fupputarc^ ji^ adiutufto tt;ubi inuitut lefu qJ liomc tantudem in numero
impotoK Ct eft nome illius,qui dedit uirtutc oibus faCTificiisjCui adiugitur K
fignificas exiftente cu Filib.K omnia fecu operante, ficud ipfcroet Filius ^
rdiatur dices:Patcr meus ufep modo opatur,6( ego opaor;Et ite^rf A me/ ipfo
fado nihil,fed ficot docuit me Pater ,hxc Ioquor;Et qui me mifit me/ cu eft. Ab
ifto igif Mcfliah rieoo pmo numine indpit liber,ubi craefUtur de (acrifidis
ofterendis ipfo Pri,8t typu gercdbus ueri (acrifidi,quod ipfe Mcftiah
obtuIit,8l in uirtutc cuius Ala iaaiiicia umbradea offerebantur. Hic eft
crgo,qui exiftens no uti ante Mofem,fcd anq Abraha ficrct,Mo Tem uocauitjK.
exdtauic.uc Eaceret ca,qux ipm pracfigurabar.C? ut dc eo in capite libri
fcribaet.K in pridpio (^cfeos,8i in principio huius uolo/ intnis:Qaod bene
noOcrat ille.de quo feriptu crat^ui dixit ad Icgilpitos, ut habetur in
euangelio IohanistSi crederetis Mofi.acdcretfforfitan O roihi;lllc.n*fcripfit
de me. Non habetur,ubi Mofes clare fcripfcrit de eo; fcd fi illc.qui folus
habet claucs aperiendi fcripturas,nobiscas comoda/ ueric,ex miIle,8C pene
infinids locis ^ire,K enodate poterimus,ubi Mo/ Ces faipfait de eoded
^fcquamur.^icharias edam idem myfteriu apent domeftico fermone l«iqudi cu
rcdcptore,K diccstT u quo(| in languioe te ftamcd tui eduxifti uintftos de
lacutPcr que fiuiguine nos tedemit,oudc/ biu foIuit,8C odn grada,8C meritu
nobis coparauit.ut inqt Petrussln (Ae died£,K afperfione (uguinis Idu Qirifti
gfa uobb,K pax mulnpltcef» Qua dare ICuashaxola unico refaauerit oraculo. Cap.
XL Saias autem hoc oegodu adeo aperte defa ibit,ut no uadd/ nium,fcd cuageliu
iam exhibitu fficud inqt Hieronymus i*» uideatur; Ait.n.Parauit Dns bradiium
fuu, brachiuc^ ud^ jffiSJBSU dextru,mifcricoidix gradx.in oculis omniu gendumt
Qtjod brachium erat tmmodo in populum Ifraclidcu eKcfumtVnde fe/ ra/Pt fin#c
> iW, TONVS SEXTVS. ccxcvir ", kl h w ■I CHR.I/ n STVSt m Kno« T* lm.h
‘STVS. t; J Sapie, c k . i ■ t p i i l S n ik k' i (ln,que>r. mittet pro
omnibus redimcndi&Podea propheta ad gentes fer/ monem dirigens
fubinfert:Reccditc,rcccdite a cultura, dzmonum vj, O
idolis;PoIIutum.i.idoIocitu nolite tangerc.Exite igitur de medio dus, cui/
tus>r.idolatrix,6C mundabimini ab omnibus inquinameds, SC pollutioni/ bus
ucftris. Vos/’qui fertis uafe Domini.i.qui habetis potentias rcceptinas
diuinitatis,adoo,utdicamini templum,8C habicacuiu Oduicl uos,qui fun/ gimini
^ao (acerdotaii,nolite uafa,qux Domino dare debetis, amplius offerre idolis
ucflrisruala utie^,in gbus locatis (acrifiaa,uel uafa,quf cftis uos.ficut dc
Paulo dixit oracuIutVas cledbonis eft mihi ifte: VcICut fende Hieronymus) uos
Apofeoli/qui fertis uafa4i.uirtutc,in qua habctis,unde poflins bapa^e
populu,reccdite a ludeis obfe«iatis,blafphemis, OCiai/ quis,in quoru pemitiem
paratus eft Romanus excretus. Nec mmultua/ tim rccedetis,ficut olim fecerunt dc
Aegypto,fed procedet uos Dominos P*^**ceps pacis/qui aittEgo uobifeum fiim ufq)
ad cofummationem ff / culi.Hoc igitur opus.quis arduum, het fine ftrepitu.K.
tumulmujuia fine ftrage populo^,immo cu eorum lalute, qq pleriqt mortem in
teftimoniu prxdicarx fidei,U doefhinx fufhhebunt: quia id cu pace fniHnentiu
fiet ut in libro Sapiendf didtur:Vifi funt oculis infipiedu mori.K exifbma/ ta
dl afilitibo exitus illo^ttilli autem funt in pacc.Et hoc cfl,quod fcquitor
propheta: Qgoniain non in tumuira aggrediemur hoc opus,ncc coni tu/ multu
exibius ab eo,nec cum fiiga properabids ad illud cxcqucdumiPr^ cedet enim uos
Dominas,» c%egabit,ucl fodabit uos Deus Ifrael. Ecec feruus meus,popuIus vj uac
l^liticus,jnttlljget.at exaltabif*,» cleua/ bitur,aKj fublimis erit ualdetNa ex
ipfo efetib' fiiat Apoftoli.qui pr?^' fiint uniuerfx ecdefix.conftituticp
afleffora Priodpis,qui K ipfe ex code populo Ifraelidco traxit origine,» muld
alii ex eademihrpe diuerfimode liiblimati. Et ficut obdupuerut (aper te
muld,quadov} extraxi te de (er/ uituee Aegypdaca.K prxfed fiip gentes, &
exaltaui oe in prodigiis,» mi raculis multis,» dedi te fupn gentes,» regna/fie
obftuprbut in ilio Re/ dempeore,» opere dtmNam qui priusutdebatur inglotius,^»
uilis inter uitos,C7 afpcclhis eius mter filios hominum non reputabadir,hic
alpogcc gentes mulcas,(ugaine fno ^ cos raundanstideo Ibp ipium condoebinu:
r^es mundi os fuu cum reuaenteat Nam quibus non cfe narratum de eo. oidetunt:»
qui noa audierunt, prophetas vj ioquentes, contemplati fune hoc magnum
facramentumtQijod tam magnu, » ardnu e(i, ik uix Ipe/ tem me aliquid pcrfualiirum,fi
enarrare uolucro: Vndeie^ai^: Doniine quis credet auditui uo(iro.i.his qux
audire (adenuisl' Auc uirtus,» bra/ cfaiiun E)omini plenum mi(aicordia,grada, »
pietate cui renclatum dU' ut exerceatur, » appareat ia hoc,qui aicendic tanq
uirgultum coram eo,i ex terrea vj came/» ficut radu de terra fidenti,humana
CcSj natura arida CANTICI SECVNDI. rnmds.K opibus, K priuata ioHuxibus
diuinis,qoibus pofTit bieKri ?ttf/ n«m uitatn.Non cftn fpeaes.nccp decor
diuinitaris.aat rrfcmptoris , cu I appareat purus homo,8C natus iudicctur
communi uia.V idimuseum,^ •] non erat afpcifhis aliquis.ut faccret,ea,qux omnia
alia opera exccdaunr: Omnia enim innouauit,K immutauit,» magis occulcas
uirtutcs,K dif|» (iciones.g uifibiles oculis corporcitBcne dciiderabamus cum.fcd
ite uidef dcfpeifhis.pauper.a patria profi»gus,nouinrimus uirorumtVir urique
do/ lorum.fiC fubicAus infirmitatibus,» paflionibus naniralibus: » torrocn/
> ds plenus , quibus uoxantur criam maximi ficcariitEt quia abfcodinis eft
unitus eiiU.K defpedlus a multis, ideo non repuuuimus eum, nec exite’/ mauimus
illu efie.qui in rei ucriate eran Sed uere languores noftrw ipfe tulit K
dolores noteos ipfe portauit habitu inueucus.ut homo: Qgi fdret Paulos 0'nqt
Paulus>»pati infirmitatibus nns teneam^ p omnia: Aut tulit infir/ mimtes.K
dolores.qa (anauit fgrotos » opprelTos.ut exponit M anhatu* Manh. in odlauo
capite fui cuangclii.Ctaus quot^ otm.pao?: vj.qi maximu eft, ip(c prtauic.Et
nos cogitauimus eum pUgatu.pcufTum a Deo,» humi/ liatum.Kno ooluntarie afiumpfiUe
plagas illas ob ooftram redemptionet , Sed ipfe iofirmatus eft pp fcelera.aut
trafgrefliones noftras,» awtiM eft | PP iniquitates nfas:QHod maximum eteNam ex
lege non iuftificabatur j qnis.nifi a peccato per ignorantiam contratfto, aut
fa mentis furreptio/ | nem,» huiufmodi/ ficuti fupra explicauimus: Ab
iniquitate utro quam , P? hauon dicunt,» a tranfgrdfione.ucl rebellione/quaro
piflah no/ ) minant,» ab impietate, quam WJnuncupant,nequaq:>deoDauidco/
Danid ( milTo adulterio,quod eft iniquitas,» homicidio.quod impietas dia/ /cies
( o, huiuCnodi non purgabantur Cacrifidis.dixit: Quoniam fi uoluiflrs &/ ^
crifia'u dediflcmAiticp holocaoftis non deledlaberis. Hinc Paulus cu Ro/ Paukfl
j manis dilTereiii aii:Non iuftificabicur quis ex lcge.Huiufmodi autem iu/ (
bebatur lapidari.url aliquo neds propri* genere expiarim quibus omni/ j bus
uenims Meffiah nos liberauit:ideo fequinir prophctatl^fciplina pa/ . j
rccoaciliaciom's cum Deo acquirolf fuper eum,» liuorc dus . , Cenati
fnmu&:Nam omnes nos/ quafi oues err:.uiffius unufquifcp tn uian» , ftiam
dedinauit,omnes peccatis » iniquitatibus, » ds rearibus erant ob/ ^ Doxii.a
quibas non poterant aipi:ldco pofiiit in co Dominus iniquitate! ^ omnium
nofty:Quod opus.quis cum repugnantia parris fenfitiux.tamc , nohintaric
aggreiSis eteundcfcquitnrriDblams eft,quia ipfe uoiuit* Hinc • dixit Petro
conatui eripere cum de manu capinuium:Calicem.quem de/ CHRJ j dic mihi Pater
non uis, ut bibam illum £* Et cum antea abhorreret Petrus ST Vk j nomen,» opus
cnids,dixit d:Vadc retro (aiana,fcadalum mihi es, quis non fapis.quae Dd
funt,fed quz hominum. Qma igitur uoluntarie fufee/ j
ptchocopiis,ideoaonapcruicosfuuminfuidc&nfioaem,fedcangmucas ^ TONVS
SEXTVS. ccxcvni I I M i I PlaL CHRD STVS. s* I Jrtit coram Herode, K Pila», qui
qafrebSt lilxrare eammnde fcoamir Sicut ouis ad ocdffonem ducetur, K quaii
agmit coram toodente fe ob/ matefcet: Agnos quidem fwt wllens peccata mundi, K
fcelera omnia quae nullo (acrifido expiari poterant,iromoIatus in uero pafcaR K
tran/ fttu ad meliorem uitam.De anguftia ^»r pro nobfa wlerata, K indidb ua
fentenria.quam fiiftiouit pro nobis acceptus eft.K glorificas. Et eS ea t^it,
quf quiuis homo &cere nequit,igitur fupra hominem cfTc com/ proba/i unde
fubin&rt prof^etaiGenerarionem dus quis enarrabit.'' Na abafiis eft de
iuia,non monentium.fdi uiuentium,qui oiuiiicare nos ue/ nerauPropter
iniquitatem populi mei plagams eft, uel plaga illata eft ei ut fit uox Patris
ftemi,aut propheta: enarrantis.qois nos habeamus per/ euffi eum,ut cxprcfTe
intelligatur illa efle paterna nox.Sequirur;Et dw/ bitimpiis fepoltui»
fiia,ideft morte,8C fe^ltura donabit populispcccata eorum,K neniam impen-abit
pro ris:Et diuitias in morte fua aquirer:SiV quidem diues erit in omnes, qui
inuocabunt nomen illud, quod dedit d Patenquia & ii DIgitized b CANTICI
SECVNDI. ram dioida fpola.ficori inquit ApoftoIustExpolians prindpatus,8C po/
ttftatts-.Dc quo K Regius 4'pheta decantatsSpcdes.ucI pulchri^ do/
inusdiuidercfpoliatQsxfpolia reportauitex uidtoria habita in n»ortc fua ideo fubinfmun
Pro co.q, tradidit in mortem animam fuam, morte un'4 ignominiofam.unde fequitur
: Et eu iniquis uel rebellibus conume/ rams elbSed ipfc peccata multo^: tulit,
eorum uideb'c«,qui uoluntipiius redempdonis benefidu.Si portare crucem
fequentes ipfum.Et pro tranf/ erefloribas, aut rebellibus, uel cruafixoribus
fuis rogauit dicenstPater ignofcc illistNcc tantum pro crudfixonbus.fed pro
omnibus aliis.diccte Paulotin diebus camis fux obtulit preces cum lachrj-mis,©
clamore ua/ Iido,C7 exaudims eft pro fua rcuetenria. *Ex omnibus antedidUs
concluditur lefus fiiiflc complementumAion tantum operum Dd.fed nolbarum quo
Idem CHRI/ STVS. Wl j. ' ‘ , '0 ~t»lr TONVS‘ SEPriMV5. - CCXQX CJriftus iii . i. ’ CANTICI SECVNDL CHRISTVM ESSE VER.VM
DOMINVM VATICINIIS MOSAICIS PRvENVN/ TIATVM EST. CAPVT PRIMVM. T I D DE ChrifU
noTW dominio/K rcw SpV si ritus fandhis p«r ora prophetant pr5dixerit,ucl in
parte refrmnus/a Mofe ow)is exordiedu cft.Legigraphoa.iu Mofis cu de hominis
genitura loquere^.bii eius ptodwftion^ exarare uidetuR Pritno/^ mafculu K
fimiina creauc/ 9l rit eos/enarrat/cu imagine Kfimilitudine fiiatP oftea/ac ii
nihil de homine dixiiret,in fequeocibus aittNec homo erat.qui operarrf in
terra.unde formauit Dns Deus homine de limo terra:, aiupduerein de tcrra,6C
infulftauit in fiune eius fpiraculum uitant. Nec opin&Ju eft tantu uiru in
omni fapienria eruditiilimu.ac Deo plenu, C Spiritu fan^o per/ fafum, ea
hebetudine percufllim, ut imemoreont.quxpauloance dixerat, ^ itent eius
formationem repetat, que iam in fimilitudincflC imaginem Del i ef{eiftum,atcp
omniti Dominii cooftituiu praedixeraePariep ratioae, poftq enarrauerat mafcnlum
8Cfoanin5fuifleprodu inibi dccantef de Chrifto,Paulosarcanont re/ Paulus ^
firaror cum Corinthiis.K Hebrds aperto fermone explicat dicens illa de Chrirto
prxdida fuiire,8C deueniens ad uerbu illud/C5mnia fubicdfti Gib ^dibus
eius,dicit: In eo / q, omnia (ubiccit,nihil rdiquti non fubictfhim Idcfla4
prxicr cuni,qui fubiedt omnia,cui ille tilius lubiedtais erat: Quem Cut Ge/ I I
TONVS SEPTIMVS. CCC qurtur cam Hcbrds ) uHimus propter pafllonem moro* fuat
glona , honore ( ut in Pfalmo diatur coronatum. Quibus mafcuIo,C7 fetminx
diifbim cft : Crefc/tc,8£ multiplicamioi,aon quidem muloplicationc car/ 1^, frd
(ptrituali, flt diuina,flcud hufhim cibadco.ut dc plenitudine me/ riD,ac gratix
uiri.K de plenitudine grarix,8i mifericordif mulieris omnes accimus: uc pallim
lapientes , X3 CuK»! atteftantur. Induatur quoen p Uiacob a Mofe lahacob
uaticinans ad filium fuum lehuda , C dicens: Non au/ K feretur fccptnim de
lehuda , nec dux de femore cius , aut Datutor dc me/ 14 dio pedum dos (ut habet
ucrius literx^ donec ucniat,qui mittendus tlb ■ K ipfc enc expei^no gentium:
Sed melius ( ut habet ocricas hebraj^ ) B' Onche. donec ueniat m?® Sfioh: Qyod
Targon Achelos apud Hebrtos ce/ K lebratiffimum chaldaicc habet Mefliha : Cuius
oerba fiiot t i ny, KoS;i ly, jciapi .rrm» toto jbw npp ny\ «5 li Qgod
interpretando i*!®?? P W flni?’ n*Sl WTuSp K’n n’^’*n i ad nerbum idt : Non
praeteribit fultan dc domo lehuda, V feriba, aut t» do^ de filiis filionun cius
ufip in fxculum , quoufcp ueniat Mefliah: ' K": ^ regnum , K ipli obedient
populi , liue gentes. Cui adliipu/ X UltlSi.
laturDauidKimbimuItaadduccos/quibusprobatperSilohdiberein/ t tdligi Mdliah.Nec
audiendi funt rccendorcs Hebrd,qui uaric,C7 I „ , _ femper erronee
interpretantur uerba illa , ot fuam defendant pertina/ ; Nabac, ciito; Dicunt
enim aliqui,q, ille filohfiutNabucdonozor rex Babylonia I miflus a Deo ad
ponienda peccata iudaicf gcndxqui impofuit finem re/ I ^ lehadx abdu(ffa>
Sede^ia rege in Babylonem capduo.O d eu allata I duitate / O temploadco, ut
nunqua fijait pollca rex in ler^alcm/nec ia domo IdiudatEt dicuc,A ilbe
Nabuchdonozor fiiit expcdlatio gcno‘um: quia fub iplb ampliatu ^ dominium,6C
imperium gendumtSed illi ucre pewus funt ridendi, O exibilandi, ^ audiendi t
quia Siloh non lignificat milium :ne(]p fiiit Nabuchdonozor cxpedlaao gentium,
ncc ipli congre / gaex funt gentes alix, q Cbaldeorum^erliuum,atcp Medorum,qux
ucl modia pars funt rcfprdhi aliarum nadonu. Nec defedt penitus fccptru radaicu
fub Nabuchdonozorajuia redoiSo populo de capdaitatc muld [! _ Aderunt duces in
tribu illa« Abi dicunt, habuit locum in Saul, qui fiiic ( deoibu Beniamiffl
undhis rex in Silofaajuia tunc gloria regni. Si Icrptri I • lehuda tranliuit ad
tribu BeniamimtQuod non minus ridicnlu c(l, q pet/ mumKu non ablatum fuerit
fceptnim regni ex lehuda, non enim adhuc I ' fiierat exceudoni demandatum
decretu Dd, q> illa tribus haberet regem, ; liait regalis fempre hierae ex diuina
fandione/ldeo (ui dicunt fapientio/ I res Hebrei ^ magis crediebt lahacob
promidb fiiiflo a lehuda pro Bcnia/ 1 mim reducendo / q aliis decem filiis
fiddubendbus pro co,uc in libro Ge/ nefeos lcgimus.Hoc igitur fccpnum regium
tribui lehuda a ptidpio tri/ Hb. iiii CANTICI SECVNDI. baum a Deo fuk,per
modicu tempus tribui Beniamim c6cc(lam,K fta/ tim rciHtutum tribui lehuda in
Dauide.uiuinte adhuc Sau!c: Et durauk regnum in illa familia per quatuordedm
generationes, ulNec Saul undfais fiiit in Si1oh,fed in Cariathiarim Cuc aliqui
dicut^ ucl in terra Suph.iicuu habetur in primo uolumine regum* Inueni quocp
noiha hac tcmpcftate protcrue afldoes oraculum habuiile locu in leroboamu]uia
tunc ablatf fuere a fceptro ludaico decem tribus, 8C datx ipfi Icroboa.qui fuit
de tribu Ephrafm,iicut ei praedixerat Ahias Silonites:Dicunt igitur.Donec
ueniat oiloh.ideft Ahias de Siloh: Quod nequaq ilare poteil: quia non fuit tunc
ablatum regnum a tribu lehnda, fcd tthmodo diminutum,rcmanente regno in
El.oboam,K rius dcfceden/ dbus adhuc per duoderim generationes : 6C podea fum
duces qplurimtt in quibus adhuc perlcucrauit fccptru:Nam feba, quod nos (ceptru
interpreoeu habcmus,potelf efle tam Ducum/q Regum Att habetor in LV bro
ludicum,ubi dicitur : De Machir prinapa dclcehdcrunt,6C de Za/ buIon,qui
exerdeum ducerent ad bellaodutucl ut habet ueritas hebraicai Et de Zabuloo
trahens, ucl ducens in uirga Icriba:: ubi in Hebreo habef D3 V. quod nec
latine,nec hcbraice dare ^ed pro fceptro regah',cu iu trj bu Zabulon nuq fuerit
regnum/ed bene ducatus fcepau duds. Fue/ rutu quippe in tribu Ichuda ena pod
capduitatem Babylonicam duces, C7 magni datutorcs.aut interpretes, uel dodlores
legis UI9 ad Herodem Afcalonita,in cuius regni anno triceiimo primo natus ed
Giridus noden Necp ante eum pod fceptrum datu populo,8C tribui illi lebuda,
regnauit aliquis alienigena fup cos,nec in regione illi coni^ata tum fuit ab ea
tribu i'ceptru,quod in captiuiuite Babylonica filucratrNec in£tudc,fed
fididlfime a MeiWi ablatum fuitxjuia mutatu in mclius,dc temporali vj SC
terreno in perpemu atep cedede : Et hoc per ipfum Mcfy fiam,qui fuit de eadem
tribu,8( ucrus Rex regum,8( Dominus dominaa tium,quauis regnum fuu nou
apparuerit in hoc muado:(iquidem,ut «r/ ledi regno incubcra Gu5his omoiu ucru
exemplar, ab hoc temporali ua> cauictquauis in eo haberet plenum
dominium,(icnd ipinnet attedatus eft dices;Daca cd mihi omnis potedas in
ccdo,8C in tcrratQ^ potedate ctia in humanis agens utebatur pro libito imperans
mari OC uencis, mulupli/ cans panes K pifccs,cxpellcns inhrmicatcs K uexatioes
oarias,led potiifi/ me expoliatu mundi huius prindpem,8C ciideos eu
b>ras.5ed multo fix^ licius nunc in co dominatur ,quauis fedem fuam io
coelis fixeritaiam da^ tum cd illi nomen,cui dedbtur
omnegcnu,codcdium,tcrredriu,K inf«^ norum. Hic ed ergo Mediah,Chridus, Oi
undhis fuper omnes in ucrutn rcgcm,(iuado^, 6Cprophcnm,cuicongregaue fiioc
omnes gentcs,u| I ( I ludicu I ■ I i ■I . 1 1 -•1 I ( I 1 CHRl! STYS TONVS
SEPTIMVS cca I/ V : " i p ■ . . V V i b . - I ' s in Daaid * i » I I ) I i
Hreto. ' CHR.I> , 5TVS. II ( ( habetur in textu 0’PJ? ATpMSi uelo icfacfaat
hamitntquod fic ad urrbntn interpretatunEt fp(T congregabitur gens,aut
populusiPro quo tradudlib nodra habenBt ip(e erit exptdlatio gentium. N«p enim
alicui dc liraeli / . tica (amilia regnanti congregarx funt gentes , ut
parerent ditioni ipfius, nili Chridotcui totos mundus adhatiit, SL ex omni
nadonc, qnx (iib coc/ Io ef^tattrahit enim uirtute fua omnes,eda iu/micos ad
fe,iicut antea dixe rat oraculumtManus tua in ceruicibus inimico^, K adorabut
te filii Pa/ tris tui.Patris utiep cale(hs,qui omnibus dominatur,K omniu didtur
Pa ter.Extendit itacp dominiu, K regnu edam ad exteros quofqi,ficuti diuus
Citharcedus canittlehuda Rex meus, idefi: Adonai, uel tetragrsunus hu/ manatiM
cft rex meustNam niin^.Ichuda Hebraice Icriptum eA ex qua/ tuor literis magni
nominis qoadriliceri,iiucrpofica i dalet, quod quatuor importat,ideA
quadraturam corporex molis. Sequitur propheta: fidoab olla fpei mex,ideA
expurgandus in camino, uel igne. Si in olla probano/ ms,ut fit exemplar omnibus
conua(uris.ln idnmxam extendam calcia/ tnentu mcu,icM humanitatem, qua
caldatus,K ueAitus eA populus idu/ mfus,at(p totum humanum genus expoliatum,K
nudatum io protopla/ Ai peccato, 8C edam in iis,qux unulqoiitp cominit. Et quia
gentes etiam extrarif funt ab ipfo redeprx,ideo TequituRMihi alknigen; iubdiu'
funt» (Vnde uirga r^ia io tribu Ichuda coartata,adco in Quiih) dilatata rA,uc
oon tantu in fiimilia ilia,0C domo liraclidca,(ed in omnia cxccafit fic,cum
CThriAo omnia i!nt rubicdta.Tunc impletum cA illud,quod Aquitur : Li/ gabtt ad
oiiem pullum fiium,8C ad ramos,uel furculos uids fil mi afinam luamtPcr pullum
autem (_ ut tetAe fende Hieronymus ^ populus gentilis intellfgitur oouellus in
fide,fiC filius miAricordif, 8C gratix,qui ligatus t A ad uitem illam,qux
ainEgo fum uids:Afina utro cA mater eccltfia.cuius K populus gcndlis,0'
lAaelidcus eA filius, fird ille noucllus,OC pullus,hic autem iam
longaaius,fi>rficui indicari per duos filios, quo^ unus accepta pordonem a
patre diAraxic,fiC oonfiimpfit in regione longinqua alienige/ na quod^odo
cAedfais patri . Horum igitur matrem ecciefiam non line myAcfio per afinam
fignificatam ligauic ad furcuk>s,ucl ad palmites uids, qlw ipfa fubin Arendo
dixittEt uos palmites in me contenti; ApoAolis.n* 8C (bcceiroribus ecciefiam
c6mudauir,SC (iibiedt,adeo,ut eoji inAicutis tC iudiais ligata fit.Etqa QiriAo
uiro puriflimo,8C laniAo no debebat copa lari l^fa idolatra,8C aliis
facditadbuspolluta,idco rrquiY:Lauabitin uino neAimetu fuu,0C in fiuigainc uux
coopimentu fuutC^od ueAimentu ,aul elbllud coteATi ex pelle Agni,8C cius
languinc ctn(Aum,6C mundain,quo eoopauit nuditate totius generis humaniuuit cA
populus gmlis,K cmnis qui bcneficiu redemptionis cognofccns ChnAo adhxfit
coopmens igno/ miiua ChriAo io palfiooe iliata,ne uidcreoir AtiAra tot ludibria
(q^hiliAtt CANTICI SECVNDL Qgod ueftimennim lotum eft io fangomc nux, quem
propintodixiO Hic calix fanguinis mei noui, 8C aeterni teftamentitqui pro
uobis,0 pro muldseffundcnir in reroiflionem peccatorum. Qgod totum dcpmmpfit
oraculum,utindicara,undcChriftus legitimum acceperit imperium fu/ per totum
genus humanum/ Angelicam naturam , 8C cactera omnia / per pa(lioncm,8C morte
uidelicer.qua omnia redemit,^ fubiedt.Hinc Pau/ las arcanorum relcrator
aitsFacfhiseft obediens ufcpad mortem,mortcm autem auds,propter quod Deus
exaltauit dium, O dedit illi nomen fuper omne nome, cui curuantur,K flectamur
omnia cocleftia,tcrreftria, ecin&ma. r TT Idem comprobatur aliis uatidniis
uandnium non lopuatur nifi de Mc(Iiafa,8C de Deo horni/ ne.fubin&mEt
uocabi^ EIgibor,idcil Deus fiirdsiQuod did no poteft nifi de Deo,U de Mdiiab
Deo K hominc»Ncc cauiUentur Hc/ brd diccntcs,q> EI idiquando fignificat
fi3itrm,quia eild nimis ineogruus fcrmo,fi dicerecunPords Forus, cu Gibor nihil
aliud fignificet, q fotum, OrobulfainklercmiasquotpapertofCTmonc hocnrgonum
pta:dicatdi/ ceiwEcce dies ueoiunt,didt Dfis.SC fufdtabo Dauid germen
iu(h'm,pro quo Targon chaldaicum lonatha ben ahoxiel Kp.llf^Kn’©DT!‘l70’pKl uaachim
Icdauid mefliah dezidcha/Qyod ad uerbum interpretatum di/ dc:Et fufeitabo
Dauidi Mefliah iuflum,ideft fiiidiabo in &milia,aut do/ tno Dauid Mcfliam
iuftum»Et regnabit rex,K fapims crit,& Eadet iudi/ dum,C7 iuftitia in
terra. Nec delirent Hebrei dicentes hoc didum fiiifle dc lofia,aut Ezcchia:quia
ia neutro illorum laluari potefl, quod rrquicur: In diebus illis laluabitur
Ichuda.K ifracl habitabit cofidenter: Et hoc cfl nome, quod uocabunteum Up^lf
IWl’ Adonai zidehena, ideft tetragra/ mus iuflus noflrr, uel ^ut Symmachus
interpretatur ^ Adonai fufbfica nos.Nec^ enim tempore illorum regu fakiatuscfl:
lchuda,neclifadha/ bitauit cum fiduda, neque fecundum regnum temporale, nctp
fecundum fpirttualem culmm , aut aeternum regnum / ficut fuit, 8C cfl in
Mcfliab, quo regnante flabilita efl ccdcfia.K cultus Chriflianus, qui nunqua
cef/ bbitquoufi^ duraturum efl fxculum:Quo etiam operante dilpofitum cft
regnum, K in dies diflribocum, quod paratum erat a conflitudonc mun/ di, fcd
nulli conceflum , cum omnes rebelles , 8C filii trx nafccrcnturiScd rrcondiians
nos Chhflus reddidit illius regni capaces poflcflbres.Et quod poftrcmq
lubinfienur de nomine, quo uocabhur, minus illis regibus. I DigitizqtU:! . Ci •
ifs i 1 ' ) . CANTICI SECVNDL Idt alicui puro homini competere poteft : quia
nullus homo uoeari dditt nomine illo magno quadrilitero, ut didt M ofes
Acgypdus in Ubro de Mo.A*, rrflione: Vnde fapictiores Hebrei fponte &tctur
oraculum loquutfi fuillfe de M^ah,uc habdf in glolla quadam magiftrali luper
Gencfim.O ali/ bi a pluribus.Dauid iterum Spiritu fatuao arreptus decantat.
Dixit Do / Daiiid minus Domino meo.fede a dextris mds/doncc ponam inimicos mos
Ca/ bellum pedum Morum. Et de quo loquatur ^ pheta.ipfemet Chriftus ex/
ponit.dum pharifeos interrogat.de quo loquitur propheta.dcfdpfone an de
alioiNon quidem uocaret fdpfum Dominum fuum. Cu igitur de alio ' loquatur, que
uocauit Dominum fuum rex exiftensfuper omne populum eledtumf Non quippe aliquem
de fubdiris fuis, nec exterum quempi^, autgentilcmtldcirco de Meflfiah tantummodo
loquimr , quem in fpitim uidirat Dominum fuum.K raum omnium, ut explicat Paulus
cu Eph^ Pauhis Itis aperriHimo fermone dicensiDeus Pater fufdtauit Qififtuin a
mortuis conlliMens ad dexteram Giam in codeftibus fupra omnem prindp^m,
poteftatem,uirnitem,8t dominadonem.K omne nomen qu^ nominatw non folum in hoc
fxoilo, fed criam in futuro : K omnia fubiedt fiib pedi/ bus dus: 8t ipfum
dedit caput fup omnem ccclcfia,qux eft corpus ipliust Et iterum cum HcbrdsiAd
quem aliquando Angdo^c dixit/Sede a dex/ Uos tris meis.donec ponam inimicos mos
fcabellum pedum Morumf Omnes enim funt adminiltratorii fpiriMS,no ergo
dominhideo nec ponendi fiw . | inimid fub fcabellum pedum corumrnetp fedent a
dexnis Dri. Reflat igi turArt propheta loquatur de eo, qui imperat in codis, 6C
dominatur fupet .. i omnes reges terrf. ^ ' r • j Cur Qtriftus non dicator
regnare in domo Abrahx,cum ipd nicnt de eo primo fadlarepromiflio. &p* IU»
— Braham dtra omnem dubitationem diAus fiiit pater cIcAx himilix, pater fidei,
prxfes exiflcns, ut in Euangelio edoce/ mur , finui , in quem confluebant omnes
cledti : nihilominus non dixit c^elfe oraculum, cum Redemptoris annuntiaret
conceptum , regnabit in domo Abrahx , fcd regnabit in domo laha^: Qgod failTe
opinor , quia Abrahx di Aim eft : Eiice ancillam , & filiun» eiusdjcrit in
hoc Abrabam magni, O oniuerialis patris imaginem , qui habet filios bonos, O
malos, iuftos, O iniuftos , fuper quos pluit , C? fo/ Icm fuum oriri fadttldeo
no fine myftetio ex Abram uocatus fiut Abra/ ham , ideft Pater multarum , O
mixtarum gentium: Qgi etiam in fixta/ ta , O prole ipfius patria tenet inurinem
: Habuit enim Izahac ex le/ gidmo coniugio , O Ifmaclem ex fpurio . Sed /heu
me/ quo ingrediotf Qt)od erit paterax,0 diuinx mentis legitimum,^ fpurinm
coniugium. Ut ibidem Abrabam poflit ipfius tenete fimulachnim f Fuu qu^pc legi/
,V’ TONVS SEPTIMVS. ccaii r dmu confugium Patrf.quando ab ftrrno eflmtfam fuam
tanq propriam nxorc.uei Cut aiunQ obiecfhim propium oculus illc diuinus mtuirus
cft, C7 &(£b funt intriJeifhis uidcns, O rifentia uifa duo non fn carne
una, fcd in mente una fixcundiflima : qu* C7 Pater diatur fil/um fuum prardile/
dhimgcnrrans,mcrfroIzahac/idc(lrirum,8CoblrEt qnauis K i alter alte^ praecedar,
gemelli tamc lunt Elau K lahacob. Et iubrt proge/ ■i DEVS »icor,ut maior (miiac
minori ,dum ait homini mdioritSubter te erit appe a titus tun&Et tadiu
maiore odit.quadiu &atn',cui Tubiia debet.rebellis cil. n Nec cum in
amidtiam admittit, nec in ipfo regnat Cbrilhis, nii! minori n CHR.T/ lura Teie
fubmittat,ut cum Pilato didda ait : Regnum meum non e(l de it STVS. mudo,in quo
pr^let animalis homo/K Elau/qui 8C Edom,ide(l ru/ y beus.C^ (anguineus
didtur:immo aperte Ettetur inimidtias, quz funt ia/ i' DEM eos/dum aidSi mundus
uos odit /Tdtote/ qaia me priorem nobis odio It lacobns
habuit.AquoedodtiduofecrerioresdifdpoliIacobusOlohanesidaiIe/ t lohuca
mntconcordesiQiji noluerit c(& amicus huius mnndi,inimicus Dei cony 1
Paolua ib*cuetur.Ec ut clare intelligatur.deqno Hat fermo,Pauluspc(lq multa de
i, homine anioiaU,8crpirituak‘di(remic,rubin&rc: Caro SUanguis regnum I
Ddpo(IklcrenopoI1unt,niHv}mnceoturiomclias,8CinnaturSrpiricus, , ut profeqnitur
dicens:Oportct corruptibile hoc indnere incorruprionem, ; 8C mortale hoc mduere
imottabtatc [T ; pedi, 8C adorent te tribus: Edo Dominus hatrum tuorum
/Kincuruen/ ^ cur ante ce fflii mactis tnx : Qgi maledixerit nbi / fit ille
makdidhis : 66 ^ qni benedixerit tibi / bcnedidlionibos repleatur. Prima itaqi
portio idina ^1 beiiedidfaoniscd de rore cadi /de rore utitp illo fiipramundaiiodeHenato
^ per hermon,qni anathema mcerorisdicitnr. Ros cftdiffaUario a coQo de/
R.tiequinirPaulas^iaminiftstiamiftiK^*Kaonrifraitea Ijfpi i funt ex eod^
Parente Deo pgeaid.S6 feruiunt nobis» Pro qua benediiftio/ ne praeaccepu
uehementer cottiftator prior nam animaLs homo, tagittp ckmore raagno.quia
nollet fubiid rpirttui,quouT Nec tamen didtur regnare in domo Izahac, ubi
Efau,qui C7 Edom, qu^ interpretantur ruExaim,8C fanguineum.prxefle uultiquia
non regnar,ui>i ptzt^et caro,K fiuiguis,quz regnu Dei partidpare non
pofluot^ifi co/ nertaotur in naturam (piritus,8C radigantor in fetuimtem dos.
Si autem rcixlUs pcrfifbt EQutjtSckur de fiunilia i(inaelis,SC filias
illius,qai de re/ goo iUo eie^s cft^t qaibufdam dixk, qui regnaturus erat: Vos
ex Patre diabolo cftistEt ke^Vnus ex uobisdiabolus cfl. Ideo nec in Mia
fiimilm^ ia qua adhuc funt iniroid,8C rebelles,regoarc debet rex
padficus,quoultinccps,uel baetes Dd appellatus eft: fic*n.Ifrael interpretatun
Et Qiri/ ffr^ei il(|s,dam pognauit contra mundi tyranu,princeps rrgom tertf
^authoie ut/ ^nrr Jtr. lahSat^ merito didhis dhVtcr^ edi (suxtilix fuz nomen
dedit: Sicnc.n> nb ITracI ipfius pofteri Ifhtelidd didi funt , fic a Chndo
cbrifbani: Na« aute ab Ai>rahaitn Abrahamidd, nec ab Ixihac Izahadidd progeniti
ab tk biere denominati* In multis quoqi aliis oonucuiut,nt profequendo ex/
pUeabimus: Verum aliqua obfcocna,£( abfurda ptfoccutrtrc uidentur de ifto
lahacob, qux mentem fupramodum primo intuitu pmurbanc, X a Chrifb
figuradoneuiddur penitus aUenaujnodvj fratrem Inpplantaue/ lft,8e esus
alMlalcrit primogenita: q> duas fotores balraeric in nxotes,ncc ' oatua
ooniugio oooii^ntui ad ad explendam libidinem, od prolis amoee a od CANTICI
SECVNDr ^ 'TV\' ■' .TnV.V.- w^'.- criim cofn earum aocillis fe commifeueritt
Q9»s qu*Ibhomfin«3i airata Carilti fiaamm pncuenifle.K eundem ipfum effigiafle
credat,ni(! aliuf .exquiratur fenius, q prxbcatocddens literar'Quicquid enim
drc» hvioc iiitum gcftum eft.ad laeramcnta aWfima petctnect Suppbotauk m«io/
rem natu, flt eripuit beneditflionem ab eo,qui camrm 8t tanguioem effi^
giat,licut facae debet uerus homo rpiritualis.In Mefopotamiam a patre
.deftinacur,idcll ad dcuataro uocaaooem.de qua ditftu eft:Nos ad «rk/ ilia
regna uocauittHuic pr(cepnim datum cA: Acdpe ubi inde uxorem* uitam
uidelicct/aut operationem geminam,cui addicereturt qux iit de fi/ babus Laban,
albedinis uideUcee ruperioris, cuiui ille typum gerebat, uel darx lucis,qua
indiget,qui niger eft.C tenebris circuuduitur:Qqod iter dumaggr^i indpithomo,a
patre multis benediAioiubiis prxucnitun Quorfura edam tendens fopitur aliquando
illo romno.de quo didtut: la pace in idipfum dormiS,0C requiefcam.Et luc uidet
fcalam uiriutiuii,aut graduum,pcr quos in Deum ateendimusuie quibus
ice^tProplieatArctn fiones in corde fuo diipofuit in ualle lacfarymanun in
looo.quc pofuibDe quo loco didtur,q> erat pes dus in terra, idcil io corde
nolln ex terra Ia/ faricaco : quod cik debn uallis quxdam lachrymarum ,cum
nobis,dum certam habitamus lugendum lit,iuxta fummi Imperatoris cdklum,ut in patria
o6iolcmur utratf cum ApoAolis* Adfaua ita^ figuraa cA in Lia, qux labonola did/
tur,K lippos habet oculos , OC impeditof a data uiflooe indictns,q> mcM
occupan in openbus exterionbus turbatur erga pludma,utnaapoilk perfer uacaic,C7
oculo iotcrion incendere diuinisiContcmpladua uc/ ro in Rachcl, qux oideos
pdndpium interpretatur, & pulchcrtima eftt quia oculus metuis, O pordo illa
fiiprema uacans cooccmfdauoni fpceiv lator Dcnm omnium rerum prindpain: qui
cnmpoldxrttmu Patdoi Dsnil CHR» STV& TONVS SEPTIMVS CCCVI . *n' :PIoti.
oculas illam corpams pulcher fit.d/coitePlorino; Efficiatur pulcher.attp
Ddformis,fi modo iicdiuioa pulchrituditirm inrpcdurus. Sed ordo ( quffb ) huius
negotii obferuaurtPro Rachele furpirar,8C fer/ uit lahacob,C7 tamen primo Lix
coiungicur, eo cp fpiricualis homo pro quietc.K ai(ione,qux eft in
cotcmplatiooc fufpirattpro qua fiibiit iugum ^ruituris Deiaiihilominas ut
Lip.Kuitxadliup confungatur primo.ne/ cefle cd.anteq deueniatad perfedtonem
contrmplatiuam: Ideo patres ilb' antiqui deaeuerunc,nc quis admitteretur ad
uita ibIicariam.K cotempla/ tiuam,niii exerdeari per decem O o(flo,uel uiginci
Mos in operibus cha/ ritaris,C7 feruitiis monafteriizHic cft.n-mos patrix,C7
&milix Deo uaca/ ris, ut per opera pceniccntia;,K laboriofa expurgatus homo
cofccndat ad diuino^t dulcem cootemplarion^pro qua feruit iceratis feptenis
annis.qui bus duplex homo bene expiatus,K inidatus Deo uacare poffit: Efl enim
f^enariusnutnerus credcup,purgariuus,at^ remifIiuus.Credcus quidc, quia in eo
fiunt comnniccr mucadones,K renouadones:Nam inSinculus, utrum uidhirus Iit,
fepdma hora dignofdtur: CT pofl dies fepte rriidt teli quiai umbilidrO' pofl
bis i^e indpit ad lumc uifiis eius moueri;8C pofl fepttes fepte libere ia
pupillas.K tota fiideuerdc ad metus fingulos drea uidendatPod &ptc aero
mefes dentes incipiunt maxillis emcrgere:& pofl bis
feptemfedetiinecafusdmorrtPofl ter fepte Ibnus cius in-uerbapro/ rumpittPoft
quater (eptem no folum fbt firmiter, fed incedit: Poft quin/ quies feptem
indpit lac nutrids abhorrefeere : In feptimo ano mutantur dentes in
apdorcs.SCeodc anno plene abfoluitur pEctfdo loquendi; com/ pleraep fecunda
hebdomade pubcfdr, K indpit uis genrradonis mouerii in terda oflcndit flores,K
lanuginestln quarta diffiniumr incremeta fia/ turptin quinta completur
iuuenilis pet£edb‘o:In fexta feruantur uires ance eollc(fl|p.In fepdma ftatem
perficir/dt confifio aptus fir.Cu ucro ad deca/ des Cptenas deuencrit.ubi
fepeenarius per nume^ compli tu condudtur, tunc meta comune uiuendi habet ,
dicente Propheta:Dics anno^- nofiro/ rum in ipfis feptuaginta annis* Et p hunc
feptenariu numerum authores medidn; multas alteradones io kbribus fieri
deccraunt*Hxc prrftrinxi/ fflus.utintelligttur, non fine caola deferibitur
feruitus bis feptenaria fiufbi ab h(Hninc,qui nuit incumbere
Dco,8£contempiadoni: Ad qua fi 'denenirc ualt,oportet,q> bis mutetur,8C
cranilbrmctur a claritate in dari/ 'tatem,ur poffit oculum mentis figere fine
ipfius ofidifiooe in (terna illa ^eiflacul^ Indicatur K per eundem numerum expurgadofiicieda.cum
expurgatus fittideo Efafeos huius Guramend no ignarus iufiit,ut Naama boaretur
fepdesinlordane-Ecinlege faadtumdf,utIeprolusmundan/ dos afpcrgeretur (cpdes in
fanguinc pafleris.Et quia expiado fit in fepte/ nario/remiffio qiKKy eandem
numerum profnjuitur^ut longa ferie doce/ ei ii w Dauid Uh.me* E^ctu CXNTICI
SECVNDI. •/">00 mur Jn Lf uttico.cb uidclicet in reprimo anno
remitterent debita, K qak/ . fccrcnr acri, nuiU exa^rone fadla ab eis per
cultum. Io feprimo aut qua/ draro ficbai plena remtflia dcbitonim,lcruorun#,K
omnium, qui aliena/ ra fjcr.int HirtC Petrus cum de remifliooc
agercr,fepcenarium numerum Pf^nis p opoiuic dicens -.Domine quoties pcccaoerit
firattr m^ , dimittim ei ufm fe xiesf \ quo numero Chriftus refpondeos noluit
difcedrrc, fed ait: CHRJ/ Nto dico tibi ufep fcpries . fed uftp feptuagies
fcpries conducens fepten^ 57VS, rium per denarium numerum completum; Et de
prudentia laudatur ml/ licus iniquitatis,qui centum non fine myftetio reduxit
ad quinquaginw nt inde facilius rcmiHioncm confcquerctur/ ficut diflerit
Hieron^nauf ad Gah(iam/8C apud cum Theophilus. Hunc tandem numerum feruauk
Redemptor in Spiritus fandli miflione , qui urnit poft eundem quad^ tum fieut
in lege dabatur in ipfo quinquagenario plena remiffio. Maito iVicurlahacob hoc
numero laborans expurgatus remiflionem coufecu/ ns/atcii in melias bis muratus
deuemr ad fuam Rachelcm/ qux contem/ plarionem prifigurat.Scd redeamus ad
uxores binas / quarum quilibet Lbct faam ancillam. Legitimi itaq? uxores
funtuia atiriua, K contem/ pl itiua.quibus dux potenrix fahacob codcledlanmr/
iacdleclui uidelictt aten uoiantastuei Cut Academici docent^ portio illa
fupeiior ion-lkiaua, quam aliqui fyndercfim uoeSt,» portio rationalis, 8C
difcurflua,quarum hic uiri adbui inferuit / illa uero contemplario.x.Scd
mirandum elj fa/, cramentUm /quomodo utra^ illarum fuampribeat ancillam . Habet
urit» portio ifla fupenor , 8i contcmplatiua anallam , qua creata hacc/8t
Inferiora c mtempl ios deletfltnir : per qui uifibilia ad aeatorem inoifi/i bilem
confeendat ♦. Et hxc cft rariodiTcutrens annexa fenfibus, per quos i fenfibilia
percipit : coniungifurcp ipfi nofter iahacob,quando per hic io/ feriora
confpcdfa uenatur opitias magnirudiDemtConiangitut ucto R^, cheli, quando ipfum
rerum principum, K. omnium bonorum fontem ia - i ' ' 1 lumine ab eo emanante
oculo mentis intuetur , Ct contemplatur. Hafao etiam porck) inlcrior,fiu«
uoluntas , aut operariua uirius ancillam fuam, dclciffaticncin uiddicet in
rebus peragcndistcui delrdlarioni, aut conde/ Icdbnriuirturi fi
coniunginirlahacob.Klpirinialishomodirigensonw nia in Deum parit K ipfa bonos
fr utaos dignos uira itema : Cooiungi/ * tur Lii,quando immediate agit propter
Deum. Sed 8C nomina anoll*/ ^ rum,fic^enjac,obfcrucmus!Rachelisaodllacft
Bala/quiabforpta,ncl lnuctrratadicitur:Namcontcmplanshomohai,quimiiandapiodu,'
dia funt, ab eorum magninidinc abforbetur in contemplationem creato/ ; lU
ris.ad quem fufprado uidrtur d uka longa.K tidiola,ut clamet cu prty pheta-.Hd
mihi,qnia incolatus meus prolongatus efttVidcturqi ipfi plos ] nimio in huiufcc
inferioribus ucterefcere, ut accommodate hic coolyde/ | TONVS SEPTIMVS. CCCVII
tado humrata dicarar. Altera andila efl: zripha, qiue os hias interpreta/
tur.ideftdefydcnarn inexplebile , quod vj in rebus iftis pertracfhndis ex/
ohturEc hoc eriam bonum e(l, dummodo lahacob, ideft (pirituali horni/ ni
fubiidatur.ln hac igitur domo.qux tota Deo uacat , K ex qua cundhi colligitur
ecclefia , regnat nofter Chriftas in aeternum . Et Ivcc, quantum ad rcafum
moralem pertincnt,didla iinN Dcfruifbijus huius domu5,in qua Chrilhis regnat»
Cap. VI, ■ Ed qui lint fruifhis.quos lahacob ex iftis nxoribus.K andllis
furceperit.uidcamus» Primo/tion uacat a myfterio, q, plutea habuerit de Lia, q
de Rachele , quia plores de uitaadtiua,q de conteinplatiua,K tempeftiuiores
expecftamus.quis ama/ Ratfacl biliores de contemplaoua.Hinc.cfto q, a Saluatore
commendetur Marif dc(ftio,quia optima,Marthx tamen folidtudo non
uitoperatur,quis labo riola.K turbadones multas perfcndat.Optima eftquotp P3*'s,
qu® meri/ tum a^faux prxropponit.K abus conimdere (atagit: I deo primus filius
Rachelis dicitur lofcpb, ideft augmentum ad omnia , qux in uita priori
acquifita funt-H/nc edam dedaranir,quarc nouiftimi &udhis ITnt de Ra
dieletquia yj omnes frudhis a(ffa'ux,per quos ad contemplariua difponi/ mur,prf
fupponuntur.Hoc quoij prxtermrrtcndum non eft.q, in andllis non adulteratur
lahacob.necp id xgre ferunt uxores, immo Tponte andi/ ias oHeruntajuia Kli in
rebos creads rpeculandis,8£ pcrtraifbuidis conde/ ledtatur homo,dummodo omnia
in Deum dirigat, no peccat, immo me/ retunNetp xgre fert ntracp pordo,qux Deu
quxrit immediate,red fpon/ te offirunt uiro edam rerum creatarum deledlationem
, dummodo ipfx fufripiant proles ex andllis conceptasndeo dixit RachehHabeo
andilam Bala,ingredere ad eam,ut pariat fupra genua mea,8C habeam ex ea filios*
Qgod xmulata foror itidem fedn Deuenieotes aute ad pardcularcs filios
exordiamur a partu,a qnoindpit fpdritualis homouyuia longe fiidlius per adhuam
, q per eontempladuam uitam firudhis produdmr • Ex ea igitur generamr primo
Reuben,poftea Simeon, Leni,K lehuda. Reuben, qui interpretatur uidens per
medium ,intendonem fandlam fignificartquf oia ttdio idnere in Deum dirigit, ne
declinet ad dextram , netp ad finiftram» Et [vimogenita debet efle hfc
intcrio,fi filios,K frndhis dignos uitx iter/ STVS* o® defideramus : quod
exerta uoce Saluator admonet dicens* Si oculus tuus fimplex fiierit,totum
corpus tuum luddum erit non habes aliquam partem tenebrarum,fcd ut lucerna
fulgoris illuminabit te,per ue tum V] medium afpidens in obiedhim ,qno tendimus
t Nam oculus hic Cot omnes conueninnt)iotendonem fignificaRpoft quam
intendonero in rebus faaeodis,8C prycepdsobferuandisl^uttur obcdienria erga
pracei/ pientem, ut omnu ad cius peragantur : Hinc (ccundo generatur £l iii
;:4i:ized’by t CANTICI SECVNDL Simron/qui aadiciw/8t obcdiens
interpretatur.Subfeqiiitur ap/ plicaais,addicus, ucl appofinis didtur : quia
reiflam habens intenhooem ram obediendi prompdtudine.rdlat, ut applicet manus
ad opus.Et quia in cunrtis , qux Escimus, Deum laudare debemus inuncaro nomine
eius, ideo poft hos nafeitur lehuda / qui laus.uei cofellio a noftris didtur ;
Srf uidens contemplatiua uica.aut portio illa fuperior partum fororisildlinu,
atep fbecundum fandbdimo zcb inuidit l Et cu non fe ta perfcdlam fenti/ ra.ut
parere polfet, quia non adhuc expiata in Ocum nequit figere oco/ Ium , ancillam
prxbrt , ideft contemplationem creaturarum ,p» quam a creatura mundi deuenitur
ad inuifibilia,« in DeutC^X condpit.N parit Dan, ideft iudidum cxiftimariuum
magnitudinis rerum diuinarom ex his creatis, qux contcmplatunaut iudicium.quo
fubdliirime fefe damnat, 8£ cxpiat.ut tendere poffit in Deum immediate: Poft
quem ftarim cond/ pitur,K pantur Ne^talim.qui dilaiado cordis dicitur tquia ex
magni/ wdine rerum creatarum contemplata ab expurgata mente dilatatur cor, ut
currere polTit in Deum: Hanc xmulata foror 8t ipla prxbet andilam,
dcletftationem vj in rebus pertra(ftandis,quf tanq calcar.K ftimolus qui/ dam
mentem noftram ad merita cumulidafolidtam reddit. Hinepoftea bene produdmr
Gad.qui fucdntftus didtur,ad prxdam vj , flt cumulum meritoram , quibus meriris
ditau , O contenu quodammodo fe beatam «xiftimat:undc Aflfiar poftea fufeipit :
qui beatitudinem fignificat : Oyare ixta,86 iucunda adhuc animatur ad prolem,
quam geminam iterum fu/ fdpit KTacar CC ZabulontQso?! alter Cbmini
meinoras,alter habitacu/ Ium fortitudinis intapretatunidq) indicat.q? pCTfetfta
uiu a Ax contemplationi incubat; ex qua primo fufeipit lofeph / qui augmen/ tum
didtur,ad omnia vj opera,8t meriu,qux ex Lia.fiC ex utratp ancilla
fufcepir.Qgapropter Cni fallor^hxc eft opdma pars non tantum.quia fe/ cudor ,8t
iucundior, frd quia omne uitx atftiux meritum pr; fupponit.O' augmentum
quxrittideo hunc partum plus caxeris diligit,quia omnibus Budlus eft.fit 60
opdma quiete iplum genucrioNec a myfterio uacat,^ ad hunc parcum difpofita
fiierit Rachel ex mandragoris : quas primoge/ niros Lif Reuben ei prxbuerat ,
quem fupra intentioaem fignificarc de/ darauimus:nam eadon iatendo,qux pracuia
fiuc in feuAibus opaadux oitx.eadem aiam in progreftu, K feut%‘ficadonc
contempladuf exquiri/ fur,ut utrobicp per retftam , mediamtjp lineam ia
idipiiim ialpicav Qua TONVS SEPTIMVS, cccvrn tWus Utta, I . IU». Plato iutcdone
bene firmata aenic ad germina oont^ladux uitf ,Ioi^h iolicet K Bcniamin,in
quoram fobmmodotribabui,8C £uniliis doq fine myfie/ lio fiunmc domus Dd: Prima
enim fiiic in iSilo , quz eft io tribu lofcpht Altera omnium cxlebcrrima
zdificata e(lioleruUlem,qu«cilin tribu Beniamin: quo conceptu, K pa^ celebrior
non ejtpcdbuur.Ptimo itacjp fiUo habito coJeiliscoatemplattonis.eCgunus,
appofitoqjad oinnia me/ lita iam acquifita,altrr quocp generatur , qui Beoiam
in fiiit, 6C filius dex/ terz interpretatur non alium fignificans,q illum, qui
rcdctstdezttis Del, lefum Ch^bim Redemptorem noflrum:quem omnes perfetfb
generare debent in mente, K nilceribus: poft quem , tanq uldmam prolem parere
cc(id]t.Illud quoep adiiertendcm e(l,q> in eius partu montur Rachcl,por do
Vi ilia raperior,86 diuina nobis communicata,quia iam unita cnm ipfo Qirilb in
mente generato diocre debet noder rpiritualis homo d cedens fimul cum
PaulotViuoego iam non ego / uiuit uero in mcCfaridus . Ipfi aakf pknifiimo.SC
perfedb cedit portio, quz ex parte ed,6C moritur,ut ui uat in toto.Mortua itat^
Rachclc i partu ifiius Beniamin repcli/i Ephra/ ta inter Icrutalem 8C
Bcdikhemdddl in abundada,8C dmidiscededibus, fic enim Ephrata interpretatunQ^
nec fine m)'dcrio pofita didtut inter lerulalcm/quzeftuifio pacis/66 Bcthlehem,qu;
domum panis fignifican Nam qui monmr mundo,K animali homini,aut qui montnr
morte ofeu U,quod fic in excedo ment^ot alibi enodauimus^ &peliif in
diuitiis abu/ danndimis,quz dantur omnibus,qui inuocant illum , C7 collocatx
fune inter uifionem uer; ,8C fiipenix pacis, 66 panem illum uitat.quem qui mi/
ducat uioic in aeternum s Habet enim tunc pnndpium uifionis beadficar,’ 66 uitz
actemfuul quam oonfcenderc cupit uerus lahacob, 86 ucrus Iliae/ h'ta,qui codpic
86 peperit fiuAus illos duodenos explicatos, 86 deTaiptos a lohine in ba
(aCTadlfima reueladonc,ubi aittln medio platcf rius,ided in corde ucri
Ilraelitf ,86ex utratp parce duminis.ex utrac^ yj portione cft I^num uitf
.Qiridusuidelictt, aut fpititns,uel grana eius nos umificans, 86 fixeundos
reddens fiutfhbus duodenis produdfas per fingulos menfes, ided per fingulas
reuoludoncs mendrual^ , 86 lunares, qux contincncuc fub
nnareuoludonefolaruMaximahic occurrerent myderiaexplicida, cnr
biIicctfol,cattcri(p planetx in fuo pleno,86 proprio circuitu dilairrac per
duodedm figna confixa (ut dicunt Theologi hebrd^ a duodedm re/ uolutionibus
magni nominis Dd,in cuius uirtutc omnia fiuim Et cur Lu na duodedes gyret per
illud duodenarium in eo temporis fpatio,quo Sol femel percurrit.Ec quid Sol,86
quid Luna in nobis fignificranPlato enim in Sympofio fiiprriorem,66 diuinam
pornonem in nobis folem nominat, InfiTiorcm uero dircuriiim ItmamtEtutra^
produdt: fed infitior uirtutc (iipcrioris a uirtutc diuina confixz : pluricfij
gyrat rado diTcurfiua, q fu/ CANTICI SECVNDL perior , qux magis fixa, V femper
direaa,urlut fol in dioiiu femptf m> tcnd«c.Et fieut utruncp luminare per
duodenarium circulum influendo.S producendo percurrit.ia Sol,at Luna in humano
mundo |xr hunc duo/ denarium,tanq per nume^ primo crefccntcm fru(fhficare
dicuntur.Hinc Ct Paulos frucfhis (piritus.Kuirmmm.quiinperagendisrtbusprodiy
Paula cuncur, duodenarios enumerat dicens : Fru(fhis autem Cpintus eft chan/
tas, gaudium, pax, 8t caxeri, qui Tequuntur, iuxta numerum fignorum, tj
articulorum prindpalium in humano corpore , tC mbuum lineliticx domus, in qua
^riftus regnat.U ad cuius oues,quz perierant redim^ das Redemptor uenit in
mundam : Origenes ait) non fuat in/ Of^ telligenda fecundum camem , ficuri
Ebionitx toto (aut aiunt ) cado ab/ errantes renferunt , qui re 6C nomine
pauperrimi fanc,fcd fecundam (p/ ritum,ucl in fenfu morali, de quo diximas,ud
infenfu aUcgorico,at nunc latius explicabimus. -t1 Qux fit hxc domus fecundum
allegoriam. Cap. VII* 01 autem a fenfu morali ad allrgoricum , uel anagogicu pro/
cedere uoluerimus, darios tntelligimas , quom^ lefus re/ gnatindomo lahacob in
pemum: Quod fecundum corti/ ^ j, cem literx intelligi nequit,cum illa amplius
no dignofeatur, nili in aliquibus reprobis & difpetiis. Nec domus.aut
familia Dauid Cio qua particularis promiflio r^ifiufta erar) reliquit aliquod
ueffigium, cum dus memoria amplius non habeatur iam extinifb tempore Eufebii,
tt lofephi,ut ipfi refemiit.Hp igitur domus,in qua lefus regnat in (ter/
Dum,eit e^efia uniuerialis.cuius illa typum geflit : per totum orbe difiula
merito didtur domus Iahacob,quem d Jigi't,aut Ifrad, idefl prin/ dpis,aut
heredis Dd fummi,qui eft Chriftus lefusiDe quaedam Cofoic pofthabito)locutus
eft in cuangdio,cui dralus eft fecundum Matthpim, Msub* dicens : Non fum miftus
, nifi ad oaes/quac perierant domus Krael , ucrz Bidelicet,8( o5 figuradux
tantum:Huius quidem tribas H fiunibas duo/ denas (edesduodenarix, iudidum
fcilicet apoftolicum cenfebit, ut pro/ milTum fuit a dioenter S^djids fiiper
fedes duodedm iudicantes duode/ CHRL dm tribus Ifntd . Qgod enim iudidum dari
potuit, aut debuit Apoftolis STVS (iiper familiam , in quam nullam penitus
iurifdidonem haberetC Qgodue dominiu dari decuit filiis in progenitores (iiosf'
Apoftoli enim fiierut oo/ idllimi filii ilbus tunc temporis nobib's,K regi;
&mib'pNecp in iftos pro/ fugos O nobis exaarios collatum eft iudidum , SL
dominium, atteftaote Patilo:Qt]id nobis de his,qui fixis funt iudicarti'Nam
eos,qui feris fune, Paubi Deus iudicabit.Noa ergo iUi, qui duces tt prindpes fjufti
funt in eccUfia iudicabunt extraneos ^ fed tantummodo d^cftkoat Forcnfaautcm,8C
-Ii 1 I TONVS SEPTIMVS. ocax V I V K b: r IV B t i ■ r » ‘ CHR.t> ' STV5. i
ji 4. extrarios iudicabitille, qui ih omnibus primatum tenens R.cx rcoum 8C
Dominus dominantium no imerito diatur. Ncc quiiq Gbi pcrfuadtar *q, ex mera
uoluntate Prindpis datu (it Apoftolis illud iudidum, K illa rony feiIio,qnia
cfto q, Iit prima regula omnium, K poffit eflfe proVatione no/ lontas , omnia
tamen acquiffimus Princeps, immo omnimod* redbtudi/ nis fons ordinate
difponit:ponit qdem dare paradifum (ine meritis nihi/ lominus milites iuxta
ptfclara cuiuf^ gerta remunerare decreuit : Poflet itidem remittere illatam
(ibi ab hoftibus.K a defertoribus iniuriam abfm nUa pocnitentia,iuHit tamcn.ut
quifep peccans legi pcenitentix fubiaccar, iuxa grauitatem delidbtPoterat etiam
folo nutu tribuere faio imperium, nniuerli^ dirionera: non umen id fecit, fed
potius ftatuit.ut hxrfditario’ K bellico iuredominium fibi acquireret, «9
debellatis.fiigatifq? holblw qoieaiamc polSderet; (iquidem primogenitus eft
illius, qui cunifla fabnV caoittHittc Magnanimus Imperator immaniffimum humani
generis ty> tannum Kprindpem mundi ad (ingulare certamen prouocauit,quem
etiam feriid marte ^ifligaoitifan^ne^ ex generolis fuiiplius uulnenbus c61ucntc
omnem humanam fixdiatem lauit,8t a peflimo tyranno iniufte oppreflbsih
priftinam libertate reftituit.fumma^ hae liberalitate (ibi ho/ mtou oenus
deuinxkiHinc diiftu eft; C^mit Chriftum pati.pro liberi dis oidklicet
capduis,8e ia intrare in gloriam fuamtCuius glorix pars eft dominium,
prindpatusomnium rerum«Simili etiam uia fuos ekiftos prindpes oouduxic , quos
milit in nniuerfum mundum praxiicare euan/ gelium omtu creaturx.K unicuiij
partem mudanx Eimitix confignauit, ot ds pracdicaiis,^ docens languinem eriam
in teftimoniu dodlrinx ex/ pendens merito tribui,aclfamiiix,aucgeori, quam
acqai(ierit,tanq filiis^ quodammodo redemptis Cuirtutc tamen fummi
redemptoris;) prxfi/ dcrcnEt iftx funt ucrxduodedm tribus,(uper quas
prx(idendam,& iu/ dioium uniuetli Imperator SC R.edemptor Apoftolis
repromi(ic:C^anini tribuum duodedm iilx Kraditicx paruul^ iimulachriim
fiierunt,K figu/ ra:SC utracp familia numero duodenario diftributa eftr
AipoftoIica,ut duo/ dedm orbis partes duodedm (ignis correljxMidentes debito
ordine proft/ qucretur:llla uero irraeb’tica,ut duodena ecclelix Eimilia eodem
numero pradigoarct.Et qopdme utra9 patria eft illo duodenario numero primo
crefocnti,(icat erdeentia omnia C ut fupra tetigimus^ annumeraa funt. Creuit
enim illa typica gens breuiftimo tempore in imtnenlum,adco, ut primo Aegyptum ,
poftea terram illam promiflam, qux fandhe ecclelix fimilitudincm
ge(Iic,complcreRCreucmnt SC duodenx tribus ab Apofto/ lisedoiftx,
C7acqui(icx,ot bteui totum orbem complerent credcnribus. AuifU ia9 &iic,8C
eft utraep fami1ia,iit xqua fpatia immcnfx terrf illius de qua Propheta canit :
Cr^ oidete bona Domini io terra uiumtiu: Ad I CANTICI SECVNDI aoam fit
introiens per duodecim portas cuftod.^ aduodeam Wlw
JuxfdificataeftfapcrduodcdmfundamentistficunK^^^^ fibile partitum dl in
duodecim figna plena miracrabili^s Itcllis.ficut lo qoalibttdiiodenaria familia
fuerunt «oumerabiksclaib ulaaduodeam milia confignatonim. ‘ 05^ta confonantia
tribus illx ApoftoUcx difWbotx fint 'axta par/ dd^ figuratius figna ftellifrri
codi, Cap. VllK Llud quotf facrarum rerum myfteriuro attendendum eft.g,
duodenarius numerus ex quatuor trigois,uel ex tribus qua/ ( ternis
nafdtur/diuiditurcptaq folidoro quid io quatuor an/ IL.w.^..nd in hac Utrai^
familia,» cedo lh:llarum obfeiua/ tum comperitur: Dilidens enim dilectus
Apoftolos Chtifh de partitiooe illa ccrlefti,» uero hofpirio eloftarum tribuu
dide Ab oriente portx tres: ab oeddente pottx trcs»b aquilone portx tres: Ad
cuius fimilitudine &/ ftum eft templum, pa cuiusquaQibet tres portas
intrare folebant tribas tres , ut in monumentis Hebreorum competimus. Hoc eodem
ordine a facr^cto calirametadfunt filii Ifrael,iubcnteDomino,ad orientem tri/
bus tres: ad meridiem tribus tresud oeddentem tribas tres;» ad aquilo/ nem
tribus tres ; Qijx ccddbs familia codi ordinem confluitur , dc quo dicunt
Adlronomi, q» oriend affignantur figna , uel imagines tres : meri/ did imaeiues
tres-.ocdded imagines tre«K aquiloni imagines tres.In Kf oionibus autem
fubioftis ttibuspritnis im^inibo^O oridalibus prfdi/ ranini tres
Apoftoli,Simon,Bartholomatus,a Matthxus£t in regioni/ bns dire Dcus,cuius opoa
omnia in fapic da diTpolTta funt,iullit tribus illas cleiflinimx (amilix Ifiae/
Ifticx callrametari circa tabernaculum bxdcris ad ootioru afpedfajs tria/
rias.SC triarias,utin numerorum uolumine IcgimusiPrpxpitenim Moli K Aaron,nt
linguli per turmas luas ligna,at9 ucxilla, C7 domos cogna/ tioitam Tuarum
caUrametarcntur per gyrum in circuitu tabernaculi (be/ derisnibi Or^enestHic
formam dicimns cllc prfTcriptam.quomodo po/ pulus Dri egrediens de Aegypto ad
ucram promilTionis terram, C7 regni cadorum glmam ordinibus qmbufdam , 8C
merirornm gradibus deou/ cantur facramento quodam mirando / Oi oidine facro :
Dicimr enim ad orientem Ichuda figet tentoria per turmas exerritus fui:
princeps Naha/ fon filias Amiiudabtnomerus pugnandam leptuaginta quatuor milia
feitceadtPrope ipTum tribas IlTacar: princeps NatanacI filius 5uar:nu/ merus
pugnatorum quinqut^inta quatnor milia quadringend. Drinde tribas ^bulon: princeps
Eliab filias Helonmiilitcsnumcrad quinqua/ ginia iepeem milia, C quadringenti :
O uniuerfa muldtado haius triarii exerdms militands fub Ichuda erant centum
otlbogintafex milia.C? qua/, dringend. Vexillum caAri R.eubenuerliis meridiem:
princeps Elizar fi/ liusScdeutcomputusbellaiKiam quadragintaTcx milia , O
quingenti; O calbraraetabantor iuxta eum illi de tribu Simeon : princeps
SalamieI filius Zuri Sadai : Tumma pugnantium quadraginta nouem milia tre/
cend. Pollea tribus Gadtprinceps Eliaza filius R^uel ; numerari milites
quadraginta quincp milia lexcend quinquaginta : fumma ucro omnium militandum
fub triario Reuben centum quinquaginta milia mille qua/ dringend, O
quinquaginta , qui profialccbanmr lecundo loco : Sed ta/ bemaculum tc(limom'i
portabatur a Lcuids / qui erant in medio caftro/ ram.Vcxillum callri Ef^raim
erigebatur ad mare, uel ocridcntrm:prin/ oepsElillamah filius Hamihud :
militantes quadraginu milia quingoi/ d:Et iuxta eum tribus Manadetprinceps
Gamaliel filios Prdahzurtfum/ ma bellatorum triginta duo miliaducend. Pollea
tribus Bemaminqwin/ ceps Abidam filius G^deonist numerus pugnatorum
trigintaquinque CANTICI SECVNDI. milia quaJrinj^dt Summa militandum fub Ephraim
centum Kotfto milia ataemrum.K hi tcrrio ordine profidfcebintur. Vexillum
caftri Dan ad aquilonc:Princrps Ahiheser filius hamifadai: Annumerari mili/
tesTcxagioraduo milia , K frpringenritiuxta quoscaftra locauic tribus
AlTcrtPrinccpsPaghiel filius Hlocram : Pugnatorum numerus qnadra/ ginta milia,
mille, K quingenti. Poft quam tribus Nrphtalin : Princ^ Ahirah filius
HenantMilites erant quinquagintatria milia, K quadrm/ gmddumma omnium
militandum fub Dan centum quinquaginta feptt \ milia fexcenti; Sed fumma omnium
tribuum erat | druplex trigonus:Qnomm primus efl aereus, » oriolis ab oriente
in feptentrionc uergenstcuius imagines funt Gemini, I- — m Libra,» Aquarius:»
ipfo^t dni Mercurius,Venn5,»Saitir nus.Geroinis at cu Mercurio fubiiriunf
Hyrcania, Armenia.Manoana, Cyrenaica, Marmarica,» iferior Aegypti regiotLibrf
uero,K Veneri Ba ^ tSriana,Cafpia,Syria,Thebais,OaxisKTroglodytica regiotSed
Aqrio cum Saturno Sauromatica,Oxiana,Sogdiana, Arabia, Azania,Meaia Ethiopia:»
h^ regioes pro maiori parte ad Afia interiore princt.5ecudttS f I TONVS
SEPriMVS. cccxr . trigonus tmeaseft.C meridionalis, a meridie in oriienttm
frndcns:cu/ “ ius imagines Taurus, Virgo,K CapricomusiDomini Vcnus,Mcrcurius, K
SatumusiT auro eu Venere fubiiauntur Cyclades, Maritima parux " ■
Alix,Cyprus,Panhta,Mcdia,0'Prrl?s;VirginieumMfreario Grawia, ' Achaia,Crct3,Babylon,Mefopotamia,A(ryria,KEIam,undch'Iamitx.
? Sed Cap>rieomo,8C Saturno Macedonia,Thracia,IIIyria,India, Ariana,
Gordiana; Quarum regionum mulex fune in Afia minori. T eitius trigo/ ' nus cft
aqueus i K oeridcntalis ab occidente in meridiem diilmtus: cuius ■ Aci:;'
Imagines funtPifces,Cancer,CScorpius:DniIupter,Lana,C7 Mars. ^ Pifabus cum loue
(libiiciuntur Lyda,Lydia,CiIicia,Pamphilia,Paphla/ ^ .'i!, D . V
|onia,Nazamoniris, C? Garamanrica. Onero uero C Lunx Bithynia, if ■: Phrygia,
Colchica, Numidia, Aphrica, Carthago,K cora Carchedonia, ii • ' Scorpioni autem
SC Marti Syria,Comagcne,Cappadoda,Mctagonitis, i > “ Mauricania,8i
Getolia.VIcimos trigonus igneus aqlonaris ab aquilone s in ocddenccmuergens:
cuius imagines runtArics,Leo,Sagittarius: Do/ K mini Mars,Sol,8C lupitcr:
Arieti tC M arti.fubiedhi c Britania/pars Gal Ii lix, qux a Gexcis Galatia
diao]r:Gcnnania,Bariaoia,Concaua Syrix, il Idumxa,6C ludcajLxoni.flC Soli
ItaUa.AppuIia,Sirilia,Phomices,Chal/ • • dei,Orfcnii,ucl OrchenihSagittarioK
louiThu(aa,Celrica,HiTpania,8C ] ' Allroi fixlhc Arabia.Hacc funr,qux ex
Aibronomis potiilime ex Ptolemxo aBro Pcolc*
nomo^&dlcprindpeoercahabcrepolIumasiEciiqaxluntalixr^ioes, (: fiibulis
indagator eas cu iihs prxdpuis concordare potdl. ; In quibas prouiotiis , SC
quibus fignis fubicebs pdicauerit unufquifcp I Apoftolu^ Cap. XL T maxima
quidem prouidenria ^ Spiritu fandlo (Tcdecer/ neiitc^ £idbim cft, ut unicuiq;
Apoftolo aflignata fiicric re/ gio aliqua ab uno (ignorum diredta , adeo,q>
ipii duodedm Apoftoli prfdicauerint in omnibus duodecim prxdpuis coc 'li plagis
conuenienribus cum duodedm imagioibus cocleftibas. In trigo/ I no enim
orientali fubiefto Geminis, Librx, 86 Aquario concionarifunt
Simeon,Bartholom^,8C MatthfustSimcon enim in Acg^-pto.qux Ge/ "*aith*
minisa(Tignatacft,fbrtemprxdicarionHhabuit:Bartholomanis in Bae/
'triana.Lycaonia, SC Atmenia regionibus Librx fubiedbs : Matthxus m .
Acthiopia,qup Aquarii eft.Ncc dicam quemlibet Apoftolum pr.xdicallc in omnibus
regfonibus,86 duitatibus fubiedfas illi (igno,cui refpondet,(ed in aliqua
illarum t Et hoc fatis fiiitpro collocandis in magna domoDd ' duodedm fundamens
correrpondentibus duodedm imaginibus cedeiti/ bu,K duodedm intriligentiis
ptxitdcnttbus,86 duodenario ilb' facramen torum pkaontnde ta xdiftcto ilio
fupramundano,ant cccldix Dd merito , oniafcuiafcp Apoftoli nomen collocatam cft
in (undamcnto.ficut nomea CANTICI SECVNDI »v Angdi aa!ureuiurc| ia fingulis
portis.ut habemus a carfefli Tohanne,(}i« fuo loco C fauctc diuino numine )
larius explicabimus. Et aliquado unus Apodolus alterius coadiutorfuinPaulusenim
omniu coadiucoi; foliatus fuit pro omnibus C ut inquit ^ cccleiiis,0 prx
omnibus laborans circun/ qua^ difcurrit.In par onstpro quo noa Philippi!
hab«nus.Qgiatus Barachiab,idcft be/ nedicftas a Dominotpro quo nefdo quo modo
habeamus Bartholomxfi, qo£ filiu furpendentis aquOa URrprci£cur : Bar enim eft
uocabulu poduS chaldaicum:q hebreu.nrt! in nominibus hcbrds aliquando repcricur
Bar ibolomacus.^extus Iochana,que Iohannem didmus,8C Dd gratia icucrptctatur.S^'mus
’^,Tamni,quiThomas eft, 8t geminu,ucl dy/ dimu imponat.O(ftaaus
Medao,idcftd/iudicaas:pro quo nos ha/ bemus Matdmm.quc donatu interpretantur
aliqui exiftimances nome illud dcfccnderc aacrboIP3nacao,quoddcdic,autdonauit
(ignificac* Jf^us lacobus Alpbd, ucl iaoobusmiaor,qai proprie dicitur la/
bacob, quem rupplantatorem, aut ucftigiatorem,urI imitantnn urft^ia
figaifi^.D..cimas Thadxus,qoi proprio uocabulo diricut Qia/ (^u,Ueft
ca.aprioicas,ad uiui uifcKas^ no a irif fvT odah,quod laus CANTICI SECVNDT. ;
intcrproatur, Vndedmas Simon Cananeus, qui ^prio uocabdo Samam,qood
inteqsrctatu dicitur nomen mattfs.aot dcftracs eos.Dno/ dcdmus ni^ Marii^,ideft
donatus a Deo,qni forte CD«> iubente) At ^his fuit in loco proditoris.
Profeqnetes autem ordinem calirainctattona, K conumientiam femiliaw
Apoftolica?« cu tribubus IfracIiDds,K oedoft afpcAibus.ad quos cadrametari
funt.indpiemas a Sarnam.cui gemma; interptvtatiois Gemino^ imago attributa
efbEt bene notnen matns ipfi co mperitiquia (ut in quibufdara occuloflimis
monumentis repperi^ qumtabat inuocate nomen fummx matris Marix uirgiois.cuius
faoorc boftes Chrtfti, K ccclefix dedruebat: quem xmulans ecdefia fupplex ain
Da mihi uirtutem contra hodes tuos-F.t quia feruidus fiiit in hodes Qin/
di.hinc merito Cinaneus , Ued Zelotes diidns ed : qui edam t^ ccrie/ dia
brachia corporis mydici amplexus ed fidem, honorem Chridi,8t ec/ clefiam
lerofolymitanam.qux mne inter omnes ecckfias prxcipu erat Pro illius itaq)
dcfitnfione, K tutela fidei Chridi cu ipfo cruds paribulum fndiouit.Libra,qua
xqua lance appenduntor comutanda.K didnbucda, Bartholomfo.uel Batachip dicata
ed,qui bfididfao Domini dicitur:Nam benedidlia Domini xquo libraminc,K debita
portione didribut dd)ct,K aqua grada^t iuda datera appendi,ui unufquifif io
pace qakfcac Hinc fit per illum, qui uirtutem haurit a ligno codedi, 6t induxu
fuperccdcdi, qui membris (edionis pr{ficitnr.Matthpis,qui M idon dicitur.OC
diindi/ cans interpretatur, ^qoariam podidet, qui dt l^um reljfxmdens amf
bos,qbus bene diiudicans inter diuina,0C tetrena.reccdens a tcrrrsiis,q^, bus
abundabat fedens ioTclooeo.iter arripuit pod Chridum ad oodedia, fcriplinp
euangelium, quod pro cruribus,8C firma columna cfar^Hanf re/ ligionts
habetur.Thadxus,qui Chatepha,idcdcooculcaii^oomprimep^' aut ui rapiens
dicitur.Taurum (ibi ucndicac ctdio correfpoodcnttmsjpix ficut hic collo iugo
(iibmidb omne terram quauis afpcram domat, K fbl/ iiir,licThadxus datim
fuppolito collo iugo Chridi ad inferioris pood tc/ giones uedt.obi edbas.anp
indomitas narionca, quali bciluaru more de/ gentes fuo fan(do dogmate (ut in
gedis eius legiipos^ chridianam religio nero erudiens fidei dominicx
rubiuganktdurumcp barbaricarum gen/ dum ad fidem reducendarum iugum portauit.
Ahdteas, qiii EIeuzi,idcd Cortkudo mea, Virginis regiones in pnecipuam fortem
haDuit,exideos S ipfe uausVirgo,integarim( niddicet uitp,8( primogenitus
i1lius,qui co/ rona uirginum exidens in horolcopohabuftViiginero.C de Virgine
na/ tus ed. Huius itacp fiiuore redegit in feruitutem regiones Virgini dicatas
docens coprimere itia,quibusVirgo pnccd,K omnia uala lUxUrix.ut fer/ uirent Deo
in mudina cordis,K corpotis.Thomas,qui Dtdymus,aut Gc «winus dici^.Caprieoniu
po(Edct,qoi gemino^ anofius exidit, Ci ipfc ga/ SinciF Banha' «I Matdu Tbidf fi
KaitAi TONVS SEPTIMVS CCCXIII tniaas,qaia Sol flluc intrans incipit geminare
curfutn denno afcendms» Et ficut Capricornus in Zodiaco extremum poilidet
locum, fic Thomas ad Indiam ui^ extremam terrx habitabilis regionem
condonaturus ac/ ceflitilbkp incola^ genua duriiTima ad tedeptons cultum ui
mirabili fle/ xit,quam fuTcepit a fupramudano Capricorno, qui coiporcis gemb ui
,8C l^oni melioribus prf^lacobus minor lahacob.i.rupplanacor,aut ueiHgiator
nuncupatus Pifdum lignum,8( regiones cius adeptus eih Hoc.n.fignum pedes rclpidt,a
quo 8C melioribus pifdbus uirtutem hauriens dididt,0C docuit fupplantarc.atm
conculcare omnia in^ora.K pcrfdflc obferuare nefligia Chrifli dus pfetflas
imitator:Nazarcus.n.bic lefu Nazareni di/ fdpulus.nunq tonrus,nec uiribus
diminutus, templum frequentabar,6C Hkro» oracionera,adeo,ut dus genua duritiem
camelo^, Hieronymo trfle,rufce perint Abadon.i,cxtcrminator,rupaquoscalcandos
dedit Chriltus Apollolit pottftatem.Si autc in mefrore forte accipiatur
feorpio, ille coclettis vj,nc Seri dcba,tunc ancidocu dt,8C medidna fcorpionis
huius uenenoli ,licud ferpens ille fuperior, cuius imagiae iullic Dominus aigi
in dcfaco,in me/ delam fr]ic co^,qui mordebantur a frrpaibus uenenoli Cum hoc
igitur, melion feorpione couenic PhiLppus,qui patrem uidere flagitabat in
&/ nicatem inctcdulitatis,8C uuJncris illati pa mdtfum anaqui fapwstquod
CANTICI SECVNDI, fait potidime obfcuritas,ignoramia,8C impotfnria rnom
diothanim ca/ perccnclirutn.Cuin ipfo qu(xp fermooem habuic Qinftus.quando
depa.^ nibus fatagebat prouidae infaluceni animxK corporis turbx dc&flar^
dum fequcretur Chriftum: Qgi eriam niouchum fanaou medela unitatis drdaratf
'Hic quotp humilis ore 8C corde inguina laibuif bullientis cotn/
primitiNullusenim poteftelTe conti'nens,ni(i Deus detJnec donat Deos^ nec
audit,oi(t humilem,8£ tremente uerba ip(ius miao^ pro uno figno computatur: Qgi
lege interpretatus eft Mercuriua melior.q ille qui Geminis pfidee uerus.n.eius
interpres ille fiunde quo in/ quit Abacuc.Hic eft Deus nofter.qui adinuenit
omne uiam difdplinp.ac tradiditei lahacob puero fuo,0 Ifraeldiletfto fuoipoft
hxcin terris uifus cft,0‘ cum hominibus coaerfatus eft proprio ore ipfam lege
interpretas: ad quam acoedinir per ueram co&flionem fidei,tam corde q
ore.dicente Paulori]brde.n.creditur ad iulfa'riam,oris autem con&flio fit
ad falutem. Iflacar meroedem (ignificat,qux libratur fecundum uniufcuiafi:^
merita, dicente feriptuta plcrifi^ in loris:T u reddes unicnfcp fecundum opera
fua. Hinc dicinir Iflacar caftra iuxta Libram locafle. Zabulon habitaculum nel
terminum pulchritudinis fignificat/quod hofpiriuro habemus poft fi/ dem,C7
merita pr^foitata at^libratatC^od habitaculum erit in dextera fummi 8C aeri
tabernaculi, ad qua collocandx fiint omnes oues prpniura iulccpturae: In qua
dextera funt aqux illx, qnx fnpra firmamentum efle dicnntar,hiac iuxta Aquarium
caftra fua locauit. In plaga meridionab', cuius funt tres
imaginesTaurus,Virgo,8C Capricotnus/caftrametatx fut Tribus
ILeubco,Simeoa,OGad.R.eaben primogenitus tentoria erexit iuxtaT auru,qui eft princeps
armento^,8C domeftico^ oiabu , anj robo/ ftiflimu eo^. Ideo de Rcuben dixit
lahacob I fuo teftamctario uandnio. ELeoben tu fbrrinido mea.Interprctafquo(p
filius uifionisdicete LiaiSic de priuilegio lofeph.qa uidit afflieftione dus 8C
copafliis eft liberiu eu, qn fiatres dus uolcbit ipm oeddere, fidu Deus uidit
aifliCfadnc mris parui/ II CANTICI SECVNDL I prtjff a pftlahacobtVn utrincp
bene filius uifionis nuca^.Siineoo «ifl Simto tt
eoiafuacTcxkiVirgine.figaueqaide fterile,fiMt8tipfe faris ftcrflisfait, I iuxta
pfis oraculu q ainDiuida Simec» 8C Leui in lahacob, K difp^ «s
mIfracl:Diuifum.n.fiutBjobureiasinfi«,Kinfediminutu.Gad,dcq^ Uad %
caftral(^it,in quo fol aedn^ ot retrorfu pg& reafoedat ficut defccderats
Acandlus e(l«n>Gad retrorui nt het nfa tradui£lio,quis dica^ aliter in
ueritatejfa::de quo alibi di^.In plaoa aut ocadetali ubi piAx funt figotf
Pifcia,Cancri,8t Srorpiois,ca ^ ^ ^ ^ locarut Ephraim,Manafles, K Beniamin.
Ephraim iuxta Piteade bphniB dircxitu]uod fignu aqueu eft OC ualde &rcudun>,ficuti
cft natura pifdu 8C aqua^Hinc introcutc fole in i^tn indpit terra germinare,K
pifces in aqs effundere oua,aues quo • . t crogradi^dcfccdere idpies. Hinc no
line (acrameto cu auus cu bndicerc^ cacellatis manibus pofult dextera fupra
Ephraitn minore natu,prx(»na fliu Manaffe .aperte indicans
retroceffioncipfiusManafle. Beniamin ad ^ feorpione infigne erexit,fignu uritp
ocddentalc de dirciflo oppo^ cotra Mana*
fignaorientalia.inquo^iunolehodacaftramctabaf Cutinbb.Numerojt ^ 8t lofuc df^n
terra .pmiflionis dioideba^Jniriu fortis filio^ Ichuda eft a : (umitace mare
faUiftimi,8C a liitore d*,qoac refpidt ad meridictgradittirqi _ ^ cotra
afccnfumScorpionis,cotra que et locauit Beniamin calIra,utfiinol Baui*^ unus
hinc,alius inde apledletcs Scorpione codefte.pualerent cotra Scof/ . ^ pione
inferiore SC maIu,8C cotra oia ucnetu colubn illius,dc q dfiEnt j coluber fup
uia,cerafte« fup lemita,mordcscalcaneuequi,ut cadat equita ^ j tor retrorfu.ExT
ribuai.Dan exiit lerpcs ctraftes leroboa,q ucncnauii to/ * ^ tu Ifrael deduces
decetribusadidolatnaereiftisiiitulis in Samaria.utha/ ^ ^
befin«iii.uolu.R.egu.C5traq(fuencnu^aluerutfolp tribui lehuda fle Be iamin
pcrfeucratcs in cultu ueri Dei, 86 adorares in tcplo lerofolymitan^ ^ In
trigono aquilonari.ubi (iint figurx ignep Arietis,Leoois,86 Sagittarii, ^
rndetes igni aqlonarifupramudano,caftra locarut Dan.Afler 86 Nephta Das |
lim.fleqoptimcDan.qiliudiduinterptaotjadedirigitinaqloac.unpfc/ , ue^ inditiu
pandi^oc malu.Et id btdt iuxta Arirte aiai qdc qd offem iu> bet lex ad
c^urendu in expiarionc peccari fimul cu uinuo.qd offtrf prd peto, ut cedet ipm
Dri iudidu in peccanti Aflcr, qui dimrif interpreta^,' . J iuxta Leone 86
aqlone/un ucnit auru/exerdtu ftatuit:Eft.n.Leo aial aqlo/ # nare,robuftu,S6
fooddimu.Et de Ader dixit Mofesdu ipfum bndiceret: AW^ Ferrui aes calciamctu
tuutQuxdenotat aqlonarcrobur,ut patet fderibus, Moftl TONVS SEPTIMVS. CCCXV K
dea^adantia nus,8Cdmidudmcpa(crIahacobibas.qui nati funt pro patribus fuis,»
coftituti prind^ uerf familif pro illis, qui fiierunt in figuratiua. Ad hanc
itat^ figuratiua famfliam dico/R.eube pri/
cnogcnitosmtus:Dirigitur.n.hicfermoadpopnlu ref^dentem primo ligno ccclefti.qui
eft Aries,aut uirtuti angelicx fiue diuinx ipfi prffidenri: Kc populus eft
habitans Iudea,Idum?a,concauam Syrix.Aegyptfi (ut Hcbrd afferunt )
Britania,Gallia,» Germaniam.Bene profaftd populus ludaicus ( ut a priori indpia
) didmr filius uilTonis,cum omnis pene ui/ lio,» pphetia populo Helwaico data
fitqui » priuilegio pnmogeniturx decoratus eft Dei teftimonio,qui in Exodo
afRlfrad primogcninis meus: Cuius prxdpua,» regia Tnlws fuit lehudamnde
aliquado fnmirurla/ deus pro tota familia Ifraelidca.iuxta illud PauU:Iudco
primo,» Graxo. Tu forritudo mea,» prindpiu uirilintis mextQuod de utra^ familia
fi/ gnratiua,» uera ad un^e uerificatur.Na prima O prxdpoa ligna nir/ totis,»
roboris excflii (ummus Pater Deos oftdlit deducens primogeni/ tum iplius de
Aegypto,» in noua familia prima miracala , » ligna facie inlodea C7
drdiadiacenti regione: Nec defiiit Aegypto , in qua primoi annos deduxit. In
Gallia qnotp adeo robur fuu pfiidit,ut Rex iplius Chri tUaniftimi nomine
decoratas Iit,» prxdpua tutela habeat pro Patre lice/ rarum ftudio,» armis.Et
Germania Imperatore eli^‘t,qui pr^‘pua h(i/ gnia gerit prindpatus ad tutanda
Patris Qirifti » M familiam. Vc^ de populo ludaico uerificatur illnd.quod
fequitur:Rcliduu doni, » relidua fi>rtinidinis,quod tibi debebatur tanq
primogenito, dare nequeo, lic tnis malis meritis
exigentibustmaculafti.n.cubile,» decorem Patris tui incu/ (ans ipfum
faird,infarens opprobria,» iniurias qplurimas,conrpitans ta/ dem maxima nequida
in eius nccemtideo effufus es licut aqua: Ex illa.n. Iieffiindatur,minus rcftat
in uafe,q ex quocunc| alio liquore: Hinc aqux tfiufx bene fquiparanir populas
Indaicu^quia ftadm ruacuata funt oia Hdw. Exd. Pauhf 1 r roNvs SEPriMvs, cccxvr
dian^ata ab mDe&dbn.dto ecddta I(rolblytnicuu,K ca,qux trat ia toa
l^ea/adeo at nihil chriftianitatis ibi rdidhim fit, nifi tantummodo oonuna,8£
aliqualis mcmona toco^,{n quibus celebratf hienint illf Cata/ me Rucrendf
pnmidx Ohnilianitaas : ad quae uifiianda conucniunt hac oia noftra ttuipcflate
nonulli. V iuit igitur adhuc in illa regione paruuhis ignicalus
Chnftiam'tatis,athabeat locum illud Molaici oraculi tViuae Keuben.SC no modatur,&
fit paruua in numero,quia paruulus eft Tud*f locns,pamul9 ibi Dei cultos.
Digrdlio.curordoprimariusnoafcruabinir» Cap. XV. Ec mirabhur quirpia,fi non
(dnpcr prorequemur eunde or> dinem in applicatione tribuu,8( familia^
infimul cu fignii codenibas,8C populis eis oorrerpondcnd^s.cu feriptura 6/ cra
ordine ipfum pluries imutettin benedidione.n.pna lav hacob,SC in delu ipuonc in
lapidibus, quae dicunt urim ue tumim idem c^o feruatun alius aero in lo^s
caftris: alius in benedidhone da/ ta a Moldalius in Apocalypfi.Ec ut aariaaooem
ipfam proponamus,hie (ubncdlemas unuqucicp ordinem feodum. Inbenedidbo/
Incailrame/ nelahacob. canone. Rcube. ' lehuda. Simeon. Lcui. lehuda. Zaboloni
IfiMU*. Datu Gad« Aib. Nephtalim. Io(i^. Beniamin. Iflacar. Zebulon. R.eubc. Simeon. Gad. Echral. Manafie. Beniamin*
Dan. Allcr. Nephtalim. In benedidU/ one Mofi . Reube. lehuda. Leui. Bcniamin.
Monafle. Ephrai. ^buloo. Ulacar. Gad. Dan. Nephtabm. Afler. In Apoca/ lypfi.
lehuda. Reuben. Gad. Affer.' Nephtalim Manafic. Simeon. Leui. Iflacar. Zabuloo.
lofrph. Bcniamin. Alixquot^uariadonea^frepcriuotnnNamad explorandam terram
promiffionis eledb' fuerant prindpes alio ordine, K aliis in lods , fed qux di^
funt/ufEcient ad explicarionem, 8d comp^anonem eorum, quc dudmus.Nec
fecusfeccrequi a feaens coclefhbus erant in enumerattoac prindpum figuratie,6C
uerz huniU(:Hic ell.n.uarias ordo eorum. luMatihp In Marco In Luca InAdtibus.
Petrus. Petrus. Petrus. Petrus. Andreas. lacobusZe. Andreas. loh^ies.
Philipposi Ioh&ies. lacobusZe. Iacobas.Ze. « iiii ~ Di£”’(xlby C^oo^Ic
CANTICI SECVNDI Bartholom{08 laoobus AU Thadjus. StmooCa. Iudaftelica,8C
Theophradica mc/ dofa iudicatunSC non illa aidda,0 cada ,qnam tradiderunt
ciusauiho/ restSed quomodocuncp res fe habeat.prima bibUotheca doidrinx Athe/
na9:,qux mater dudiorum erat,in Pergamo fiut ereifbuVerum ex aidai/ cate
Athenarum cum illis maritimis cu ds (iuis conueniebat,quis in regio ne Grxdx
Europex fitx fint : Sunt enim inter illa maririma K Athenas Cyclades infulx
aliquo maris tradhi ab otriitp folummodo difiuodtx, qux fimul cum maritimis
illis a Tauro diredhs conuenhint, €/ cum dodiofa tnbu Idacar ; Ex quibus
qplurimi in dodlrina clari traxerunt originem:Ex Cocnim habemus Hippocratem, SC
ut aliqui pro con/ danti adcmnt,Homcram t Inter quas ed etiam Delos
Apollinistcmpb 8C oraculo clara,unde antiqui eorum Qtpiauix magna Mcepete
fomenta» TONVS SEPTIMVS cccxvm Ocadetite uwfus iuxta RJiodu cft Haiicarnafus
fuo DionyfTo clara: ex Mitilencucro Pittacus unus de reptem fapicmibus
egrefliis eft. Longu foret retexere omnes uiros claros, qui ex illis locis
prodirre,K quato labore incolx eorum (ludio litterarum opera dederunt Ad
Perffdem aute acce/ dendo/Ibi Magia,quxfecrctior philorophia ed.undc uenerut
hi, qui pnV Chai tnt Ghriftum adoraueruntsinde Charundas in doiflrina illa
prardannAi/ Auic. mus,8C A.uicena,ut aliqui Adcrunt.Et quis fchola eorum foerit
equitandi K fagittandi cultus , K omams , non dehierunt tamen litterarum (ludio
in rebus maxime recoodins: Vnde in (aens focrunt diligcntifrimi.Omitto alia
multa, qux de (ludio, quod habebantincolx harum regionum , dici po(1ait,cumhxc
pauca follidanc ad innuendum qcondnne conumiat induxus codorum fuper illas cum
influentia tribus I(Tacar,cuius (ludium erat incumbere dodlrinx humanitus
acquiiitx; Nam illa diuinitus reuc/ lata Leuids prfdpuc data
erat.Caflrametationes uero ut Tequamur/ Za/ bulon tenuit tertiii locum in plaga
oricnuli. cui dabimus ternum (ignu, quod Gemino^t e(l,K primu in triplicitate
foaicuius regiones funt Hyr/ cania, Armenia, Margiana, Cyrenaica, Marniarica,8t
in&rior Aegypti regio: tC huic didhim c(l a paterno oraculo: Zabulon ad
littus marium habitabit,K non maris,ut habet noflra tradudlio : Et ipfe ad
portum na/ oium,rupple (tabebit oou(inia:C7 dilatabitur ufe^ ad Sidonem.Bcnc ad
lirras marium didtur extendi, quia ex orientali plaga habet Getuliam 8C
umarhalah/quodn^ri Magdalum dicunt, uel Medala. Ex/ tat S ibi Tyberias cum mari
eius.Ex ocddentali uero habet Carmelum montem cum portu/qui nunc didtur Cailrum
peregrinorum: Habet O portum Pcolemaidis,qux nunc Aoon nominatur:C7 extenditur
per mare Syriacum ufq; ad Tynim,K Sidonem, quis mendoix flgorx aflignene
Ptolemaida tr^i AflcnNam ut exprdTehabemus in oraculo,exttnditur 2^abulonnrcp
ad SidoocmtNcc aliud priuilegtum datum legimus huic tribui/nifl maria,8l
portns,pcr qux,0 ad quos Tuas merces oonducetentt Qux omnia confequutur
regiones a Geminis direid^tquarnm primarii Hyrcania (ica ad mate Hyrcanum,uel
Cafpium:cootra quod mare diri^ gitur edam Armenia maiot.Cyrcnaica quo^ regio in
mare tendit contra Gneriam:Marmarica autem,K Argypti in&rioris Regio in
mare idem £err protenduntunQ^ omnes regiones contentx funt ea,quf in iplis fit/
nau^tionc, 8C mercibus, (icut K tribus Zabulon , cui fc^ondeot / nifl deuemus
oraculi fententiasad altiorcs fenfus / 86 ad mare (opramunda> nu/dc quo non
c(l pro nunchabendus fermo. De concordia benedidrionis datf lehuda cum populo
di/ redtoaf^oipricarrripoadcmc. CapcoRcubcad6 Dig. --JtJljyCitM CANTICI SECVNDL
1 fuain/qiii tn locus tft quartus io ordioe canramctati’onis.Scd cu id expo/ »
nendis patcfntsbcncdt' bet tradutfbb nfa. Accubuifti ut leo/K iicut Iccna/q qn
faltarc uolunt/ma/ | gno impetu p accubunt uentre tn terraiSic Cfarilbis
humiliauit frmea^ | a£\xa obediens ul colloeatus fuit in tribn Iehuda,oe fiipno
influxu de(litutus,ribiipfi9dere/ Ii dtus labcfatdcre^ in totu.uei pro maiori
pte.Et cu hi Simeonitx no ha/ tm,aut pfdagogum,oifi de flirpe SimeonistQgz mihi
uideotar habere r S.F a. jr ar # TONVS SEPTIMVS. cccxx a * Gen. pi^;" b::'
II ■ I . 5» HcO. locfi in popalis/K regionibos Aquario fubinfbsrqu* (St Arabia,
A «thio> pia,Saurotnatica,Oxiana,Sogdiana,AzaDia,K Mrdia: Arabibus coitn
nulla 1 11 determinata regio/fcdiii aliorum finibus drgunt/quis triplex fit
Arabia,(btlix,drferta,K petrt aiquandoquidc in cis non continetur omnis
multitudo gentis illius,qux inde extendimr pofl Syros/ f bccnices, Pale/
ftinos.SC C^rthagia^es,lrinp inter maritimos populos/K deferu Perfica,
Acgyptiaca.uel Libica tranfitns per Marmaricam Si Cyrenaicam regio/ nem u(qi ad
fines Maaritanif,8C mare Atlanticum/ ut in ipfis habeat Io/ cum illud
oraculiiDiuidam cos in lahacob.K difperda eos in Ifrarl/figa/ ratum
uidclicet,qui omnem popolum.K numerum cledlo^ comprehen/ dinDirperii autem,8C
diuifi Arabes Agarcm' lunttde quibus dixit Ange/ Ius Domini ad Agar^ ut in
Genefi legimus ^ loquens de eorum patre.K eofequenter de tota £amilia:Hicerit
ferus homo:c regione framu fiiorum figet tentoriaiHi et
uitflitantalioruprffidiis arte militari.uci hnc,illac^ difiairreotes
latrociniis, fiC pr(dis,condnuis,atq;agrorum depopulationi/ bos dicantur, iuxta
illud,quod idem oraculu ait: Manus cius contra oest I^on enim &bricant,nec
terras colunr,nec firmas habent manfiones, hac illaccp diTcurtunt portates
fecum domicilia,qu( quidem tentoria flinr, nt potius in alk>^,q in fuis
finibus collcdfa uideanC Hos fequutur Acthio pes nati ex Cus filio Cam,qui
eandem,K deteriore uitam drgunt,ut luere uideantur maIcdi(ftioncm,quam Noe
dedit pofleris per piogenitorem Camtquoniam patrem calumniatus fiierat turpiter
illudens: ii enim pro/ priosftios uendunepro uiifhi:96 exasTunt aliqui no pleno
colore nigri ex regione inter Aegy ptum K Aethiopiam proumientes , qui per
orbem nniue^m uagancur aigentes tentoria extra riuitates in agris. Si criuiis:
dccepcionibus,K permatationibns,at(^ piognoflicatiooibus ex liniamtn/ tis
manuu, BC obletflaatcs his fraudibus uiifhim acquirunt,qui uulgari uo
cabuloCingani nuncupantur, diuifitflunt Uipfiin diucrfos populos. De
5auromatisautem,fiueHypabo^, quos alii ArimaPpos uocanr, ■on amplius dicam,q
feriptum rcpcriam,cum authores mhil de cis ex/ Sifice dixerint: liinc r uero
ille,q aittEgo fnm paftor boous:Qui no ex lofeph, fed ex pie dua,K a Deo
proceflit,ideo notanter didt,inde:atmbuiDn.priuilegiam hoc ede/ berrimu
patri.quod filio attrbuere nequit: C7 ne iar^udua de fripfo bq aidercmr,dixit
q> inde ueniettflC quia id non poterat ficri,nifi a Dd uirtu/ ce,idco
fquitur: A Deo patris fui,K adiutore tuo,8C Sadai Cpro quo not omnipotente
hcmus)crit,i(hid v{tK bndiceris bndi^onibuscedi defup, O bndicfbonibusabi^
iacends fob benediddombasube^K uulnf»]ax non abfcp myficrio diifbi
crcdaturmonui.tantumodo de unlna , K uberi/ bus mulie^E.K de cremento in doas
tribus loquimrtqa hzc pamipenden/ da efidtt.fed de fupemis innuit oraculuuib
uberibns.n.illis fapramunda/ ois lac fuxerut pix>phct( oesfii detialua
itla,qux pietate indicat , (nit be/ nedirfhis Abrahiulofeph igitur cu inforior
foerit Abraha, nec haboernin tribu,ud in tribubus fuis propheta larflentcabera
iIlaexcfI(a,idcD bndid cur tantumodo inferiori bmcdi^one.qux rfi cogcminariooii
Bmilif fa( cu donatus foerit priuilegio duaru tribuurqna^ una dir(b foh
Ephrami, altera aut Mana(Te,{deo fequi^ :Bndi(ffa'oaes patris tui roboratx.K.
au£l( (ut fup benedidlionibus codpicds/ant coceptus, 8C cogeminatiois tribus»
Medirfho extendet ufep ad defideriu colliu excxl(b9r,aot colKu mU di,ucl
occnlto^^pia fuu deiideriu erit non tantu fomilix multiplicandx, C7 reru
terrena^ , fed etiam ab excxlfis coibbus cupiebat aliquid haurire: K haufit
quantu ipfi datu erat deliiper:Sequi^ £c hfc omnia fine in capi/ te Iofeph,8C
in ucrtice Nazarei.i.feparad a fratribus fuis,iuxta illud quod fupra didtur:Do
tibi partem unu extra fratres tuos : Aequu.merat.at fe/ orfum aliquid acriperet
a patrc,qui indebite expulfus fonat a fratribnsm qua benedi((b'one,quatu (as
erat .dilatata, BC intra limites fuos cottnta no dilcedens Mo(n ait:De bndi qoi
occulte rapuit praedam : nam occnlte introiuit in regnum, quod de/ bebatur
tribui Ichuda,8C hoc obnnuit a mane oftp ad udperam uitx fuac« Et quod a mane
ufep ad uefperam inquit lahacob.Mofes per totam diena innuir.cum al&it
morari eum in thalamo^defl tribunali regio; Comple/ to.nmitf curriculo diuifa
fiiit pracda.qnia ad domu Dauid,S( ad domum .. lehuda dcdudhim hiit rcgnu.quod
abea quali pr{da w diem uitf Saul ^ * foblatumfiicratjRrquieuerat enim regnum
Cinqdr Mofes ^tcmpowyj {jggi Saulis.fupcr humeros dustSnpcr humeros quippe
illos,de quibus did^t Eminebat Saul liiper alios ab humeris fiipr^ed quid ad
populu cone/, ^dentem tribui Beniamin,& qUi caihametatus cft iuxta
Scorptonem, oideamus : Eft enim Cub hac imagine in Alia Syria Commagenz coadA
oua.qux aT auro monte confinia fuTdpktuItra quem.SC fubrrquentc Ar/ mmiam cll
Cappadoda ab eodem ligno diredlatla Aphrica ucroMeta/ gonia,qux efl CWiagini
noux contigua,Mauritania,K Getuliatquaru populi mane comederunt praedam
illam.de qua didtun Ad prxdam fili mi arceadflh'.Proporuit enim Rjcdcmptor
mundi cedefte pabulum nobis comcdendum.quali prfdam quandam.ereptum a Patre,
uel de manibus holbum nos impedienriutQgod comederunt hi populi maoc.quando fi/
dem QmTli pauloante crudfixi fufoeperetSed uclperafccute die atageli/ co male
diuiicrunc fpolia adhxrdxs fpurdflimo Mahumeri tam Aliarid illi populi,q
Aphricani.qui omnes diuili luat a Chrifto p plura tempora: In qua diuilione per
modicum Cut opinor^ pcrdurabut,quia dto Cni £d/ lor3 ueniec iubente Deo ilia
dies.in qua fiet unu ouile,K unus padonQiji populi aliquo modo fuerunt
diuili,:jjqualita uero minime/ licut dc aoriA qua illa.U figurate familia in
temo uolumine Regum legimus,u qua di/^ ■ife fuere decem tribus a domo lchuda,in
qua erat tegmim fiC tcmpluai^ TONVS SEPTIMVS. CCCXXIU Aii V f V ■ % k k f i R 4
f i % k f " Stnbo ' ftolc.. f Uuc. Mafis K nb imperio Daoicicx (lirpis:Nam
6cut illi penitas driUtori non fiictur^ apollatz in uitnlorum adorarione
repetit : iiquidem ad reges mitte/ bantar prophetf ad populos illos
dirigendos,C7 inflrucdos.at femp Dciu in lahacob dominaretur/Pariraodo
profccutus rfthanc Eimiliam diuifam abea/qnx urrc diridiana e(Vcum
adharferitfpuralfimo MahumenNam ipfis relfdla e(l utratp lex/Moi»ca fcilicct, K
euangclica»x qnarum qua/ libet aliqua accepcrunt,qux obrctnent Chridum
nenerantes natu ex uir/ gine/quis padum dcnegcnt,ut K ipTe Chrifbs dominetur in
lahacob,0 in omnibus finibus terra:. De concordia bencditftiomim reliquat^
tribuu/qux cadrametatae fune icontra quartum trigonum/cum populis ab ip(b
diredfas. Cap. XX. N quarto (igno^ cemario cadra locarunt Dan, A^er,8C Ne/
phtalim:Dan enim cum populisaVirgine dirciflisconuenic, qui funt Grscci/Acbzi/ Cretenfes,
Babylonii Mefopotamii^ Adyrii,8{ ElamitxtGracriacnim ladora extendens confinia
^ Geographi adignat^ a Borphoro of^ ad Acamaniam,qux Aeboiau ^quam (W^m dicunt^
includit,K eriam Cretam cum mulds adiaceu/ tibus tnfulisJn quibus regionibus
uiguit litcrarum (hidium humanis ia/ geniis acquidtum. Nec minus in Babylonica
r^oe/cnius prinapium ab oriente e(V Suds.nt Strabo reficrt.K Ptolemarus
odedittAb aquilone Eu/ phrate arcuda^ : Ab alia parte Arabia:8C a feptetrione
Armenis termina/ tur:Qux adeo dudiis incaluit/mathematicis poddimum,at edam in
plu/ res fedhs Babylonii didend iint: Eorum enim abqui Chaldei didd Gene/
thlialogiam profitentes in Orchcnos,8C Borifpcnos diuiii (iint: Ho^: Bo/
tiTpeni a BoriPpa ciuitate Dianf K Apollini dicata denotnmantur.Mefb/ potamia
inter T igrim Si Euphratem fita cft,rtgio quidem in paTcnisubcr rima,
Babylonicae prouindf c6tigua,indc K do^n( illms pardccps*Hie niim Abraham
omnium uerorumadronomoRuro &dlc princeps dioini ttftrologiS primo ab
hominibus.fed pcr&^ns diuina coUudrarioc didiaa Cui contigui funt Adyrii.K
Elamitx non mediocri fapkoda refem, ut in Iohanne Damafceno.Pherecide
Syro/Bardadsme/Eufebio Cx(aricnre,6C mulds aliis comprobatur;Iwj.dariHiini uiri
fiicre poft Apodolos,8t Pro/ phetas.qui K ipfi Ad«ii exriterciSed hos cum
Capientibus dodlrinae hu/ manis ingeniis acquilitf non c6numeramus,cum cojt
lapienda longe ex/ cederic humanS.Dc populis igitur iftis,8t prindpibns,qui
humanf lapie/ 'ax uacabant.did poced/qd de Dan inqt lahacobtDan indicabit
populu fuu,(icne 8C alia cribusx]uia yj in his populis erut lapientes ad
iudicandiu •Ide pfequitur Mofes/ quis aliis uerbis utatur: Aion.Catulus leonis
Dan. Non qppe fiiit ipfe leo fera^ rcx,licut Iehuda,de quo feriptu ed;V idt to
de aibu Ichadaifcd catulus leouis dicitur,qualt filius regisd^ulli.n.ttibui iil
Digitized b'. CANTICI SECVNDl 1 (latum cft uCTum rfgnu, nili tnbai lehuda :
cictcris autem per quandam partictpatioaon illius rrgix hxredicatis . Quod
autem fcquitttr lahacob, du m aittErtc Dan coIuSct in uia.ctranrs in Temia
mord& ungulas eqoi, ut cadat aretnfor eius rctrorfum^ioc totum ad Safonem
rdntw.qui (uic de tnbu Dan.mirandum quippe attp (hipcdum exemplar roboris.Kf r/
ritudinis:Hic enim momo^k ungulas. Si peda equi, ideft roboris PhiU/
(h'nonim,quando euuliis columnis pa]adi,quibus tanq pedibus quibuliJi
GilIcmabatur,corracre 6cdt principes, 8C ini^niores uiros Philifbnotnm, qui
illic aderat. Sed cum hxc omnia a Deo decreta (uen‘nt,ideo fequitur: Salutem
tuam,at vj faluus tias a cadbus tflis,uel lalutem tuam,id^ fo€/ ritudinem tuam
a Domino expe^labis: Pro quo nos habemua : Salutare tuu expetflabo domtne.Q^od
K Mofes aliis uerbis explicat diccnstPluet^' fcilicct hacc tua (brtimdo
largiter de Bairan,ide(I de pinguedine illa fupra mundana/unde omne datum
opdmiLNec defunt, qui hoc oraculum aU/ ter interpretentur, de Antidirillo
v},qoem de tribu Dan naTatarum exiV (ba>ant,qui erit Imdiarcha, 8C tortuofus
coluber oes cadere fitcieni, qnos mofdebittGiius uirtus fluet de Baflao.ideflde
(ieritate grarif,8C pingue/ dine rerum temporahumtutrunepenim Ballan
(ignificat.Hinc opinantur eriam hanc tribum Dan a [ohwe in figoatorum
fupputatione (^habi/ tam,ne tanti fceleris origo computetur in beatote
numaod^ic enim mor det equos illos,de quibus ait AbacuctQyi alccndis fuper equos
tuos,con/ ftridbra uidelicet chamo,8C &eno uer; dildplin^,fic uirtute
diuini nominis^ de quo ad prffens (ui no licet. Aflri uero siflignabimus
Libra,cuius regio nes funt Badbiana, Cafpiria, Syriaca,Thcl:ws, Oaxis, 8C
Troglodytica regio.Badfariana efl ab oxiano fluuio in aquilone, 8C oriente
ualJata: a me/ ridie uero Arianis conterranea intercedente Caucalb monte: ab
aquilone autem Margianu,6C Hyrcanisxfltp dromedariis SCeiephandbusfixcon/
da,atlchica regio cfl inter Iberiam, K Pontum Euxi/ mim K ab illa ^ucaTo monte
diflerminatatCorante autem fluuio aqui/ lonari parte a Sarmatia Afladca
diflin^tred ocddentali Molchio mon/ te,T rapezis autem contcrranea:Ex ea quoc^
parte quz eft adurrfus Sar/ madeos campos omnkcna fyluadidflima,tnaximehis
arboribus , quz &bficandis nauibus idraex funt. Arabiam Fodicem a
feptentrione de/ Icrta alterius Ajabiz diftioguont: ab oriente Pcrficus flnus:
ab ocddcnte Arabicus: a meridie mare magnum, quod extra utrunep flnum cfhFcclix
quidem qplurimis gummis,C7 odoribus, O tanta opulentia, uc Alexon/ ^ Ma^o
miruimmodum ipla deloffaretur, prout Hiflorid memine/ nmt.Fodicior autem frut
lege data in monte Sina no flne my flerio, quod Apoflolus innuit / quiuis non
explicet , dum ait : Sina monsefl in Ara/ bia coniuiKfbt d , quz nunc eft lernfltlem,
quz eft mater noftrajPtofun/ diora enim fimtuaba Apoftob’,q in noce
relaoat.Hifpania ad meridiem Sardium babet mare, ab ocddenre Atlandcum uT^ ad
reptcntrioncm,a qua parte quidem fyhicftris, 66 noxia cfbab auftro uero uniuaft
frre frr/ cundiflima , O fodix : Quibus regionibus fi enlogiuia Ncpbtalim cou/
ueniar,tiidc^us : dixit enim lahacob : Nephtalim ceruus cmiflns dans eloquia
polchritudim‘s:Scd Mofes aiuNcpfatalim abudantia ptrfruetur, 86 plenus erit
bcncditftionibus Domininnare,86 meridiem poflidebit: Pro cuius btcrz
declaratione iciendum eft ex terra Nephtalim demeflbs ftm/ per primos fruiftus/
qui tanq primidz offerebamr Domino: In qua etiam oblaciooe perfblucbantur
iucundz , 86 pulcfarz laudes Deo / Ideo inquit lahacob ipflim dare eloquia pulchritudinis
, curo quo Mofes didt ipfum fruiabudanda,66 bcocdi^oiiibus plenu,atcp poflidcre
mare, 86 meridie, fiiperczieftcm vj, unde omnis bencdidfad, largitas, 66
affluctiaaibi etiam eft reconditilfima uis cetuorum fepcrexczUbriim, qui
adtutaotur in Can/ iiii Digitized by i',^oogle CANTICI SECVNDL tds: Ideo
lahacob aocat eum ceruum cmifrum, quia inde cius olroif, iSt affluentia: qua
fixeundata regio aferipta Nephealim tempcfliaiores&a/ dhis.q alia: regioofi
pra:bcns priminoa Deo ot&rendas pracftabanK inde ipli twuebannir
puldierrimx laudes , K eloquia pulchra^ Pneba SC Ata/ bia fixlix thura, C
thymiamata/ quibus folemus perfoIucrcDcorokn/ nes laudes,8C orationes dirigere
in cum limul cum ipfo inccnfo, ut de ipfii quotp diei polbuPraebct eloquia
pulefaricadinis«Profert quotj Thufei^SC Hi fpania tempefliuos £ru(fius/ maxime
huius ea regio, quz ad tncridicin habet mare meditcrraneu.iuxta illud
Moiaicu:Mare 8t meridiem polii/ debittQgad lecundam Iiteram,quomodo faluari
poCbc/ mim'tne uideo,q/ uis aliqui minus periri in mundi dcfcriprioc inepta
quaeda dixcrint,q>liun V} tribum forte habuifle ad mare T yberiadit: Quod
liare minime ponft, cum inter ipfum mare C7 tribum Nephtalim interddat tribus
lliacar,C7 brachium quoddam tribus ManalTe . Nec defunt,qui ineptius dicant
iri/ bum ipfam habuillc fortem ad mare Tynhenum , qui ridendos podus le
prxbcnt.q confutandos . Nec de mari Syriaco poteli ueriheari btcra,cu illud
habeat per paucum, SC hoc in plaga occidctali:Nam tnbns Dan itb maririma
occupat uftj ad tribum Simeonis,8C Pbfliliea. Alibi igit exqui/ renda eli
ueritas Mofaici oracoli/poliq in corace litctx heri aequic.Secu dum quippe
fenfum anagogicum habn mare fupramundaoum , O uerit meridiem,8C aullnim
perflantem, a quo largam afflueoriam,C& tempclii/ uos friidins fufdpit» In
fenfu uero noiiro allcgorico Hilpanam regionem ligniiicat , quae a montibus
pyreneis uftp ad columnas Herculeas gaudet illo mari fardio in meridiana plaga
, qux etiam fertilior di caneris hil^>a/ nianiffl regionibus: quibus
Hifpanis oraculum quocp Icxundum limam, BC etymologiam uocabub' accomodari
pottft,ut bene dicantur oerui cmif/ 6,cum udodlIimi,agilcs,K gradka liat,uduri
cerui, quod edam incerpte tario Chaldaica indicat: Hilpani enim accindli , uel
expediti interpretan/ tur«Danc quoq; eloquia pul(hritudinis,cri uagus,K lepidus
iit fermo illo/ mm cx loue foriItan,8C oagittario,ut diceret Aftronomit Alia
mukapoD iemus adducere pro harum rerum concordia, fedhax pauca fiiHidantad
Hiurnicnda potios/q bene explic^ huiulinodi liuramcnta,cum hoc im/ polfibile
lit:Nam qplurima maiora his abfcoudita fiuu , qux pairim noa tudemus,K parrim
efliari oon licet» Mofa . I C.J iantflo plenus in triumphanti carmine decantat
dicenstln cccIefiis,no nis nidclicct cx omnibus tnbubus ooUcdis , benedicite
Deo Domino de foodbus liracl / dc Ibntibus quippe ApodoLds duodenis.quorum
typum gerdunc dnodedm tribus.K illarum duodedm fontes Elimr Tq«a Crd m'am in
figillis diplomatum apoftolico}! ad «texturam Petri collocatur. Nec opuiandum
ccnfeo beatum CANTICI SECVNDL K prifcos illos patres in ecdrlialHca diTaplina
omnino pcn^les huc or/ dinem tanco^ prindpum a cafu, aut ioconfulco m figillis
apoilolids per/* tniAUc, Ted Oco pleni Iaera tnyileria infpicientes de indufbia
ad dextram pofuerc illii,qai bcibuit bella pnndpisdexterp.qui e(l ChriftuslES
VS» Fuite^ roiles admodum llrenuus,K fuper omnes laborans Imperatori ilio
innumeros eomilitones afcripfir,quos ex diucriis gmdbus>oatiooibas/9
tribubus eoilegeranunde 6C dodlor gentiu a fummo Imperatore appella/ tus
elhl^rxdicauit cnim.ut ipfemet ait, euangelium QirilU, ubi Chtiftus minime
nominabatur,(ieut feriptum dh Quonia.quibns non tft annuo/ datum de
eo,uidebunttSC qui non audierut de eo,inteIligent«Vt tgitur ad gentes deferret
cuangclium.aeccflitad Arabes,Grxeos,ltalos,HiiQxmos^ K diuerfarum gendum
regiones magna orbis partem peragrans, BC eum Petro deni Apodolo^ prindpe
uniuerlalis eceleiix cura fuforpit buiens uirtutc dexterx diuini uerbi/ (ieud
Petrus eaode fudentabat (inidra radi/ di libi eredid. Hinc ille gladio
fpus.quod eft uerbu Dd,hic aute dauibus iudidi nobilibus demadbus decorantun Et
ex utraq; parte coplexi Chri/ dum fecud funt, qui femper mcditulliu in
eccldudico regno ceauit,qud/ nis ex patris dextera prodiens illuc iteru
reuerfus Et quia funt ia pere/ gdnatione
coplexi, 8C dmul pro Chrido ioterepti iniimul quocp regnant* Ibi iac| Beniamin
in mentis cxcedu,quia ad fupna eleuatus uidit arcana Dd,qux non licet homini
loqui.Et cum hoc prxclaro exerdtus magidro non line myderio conumerantur
prindpes lehuda , prindpes Zabuloo, prindpes Nephtalim,ut per hos intelligatur
prindpes omnes/ O milite*, qui pugnant contra omnigenas nodro^ hodium
turmas,qux ad trilice adem a Iohane , K a nodris fapiendbus reducunturtPrtnoeps
enim mili/ dx fidd.O' debitx furomidionis contra fuperbix adem Icfaoda decanta/
tin’,qui laus,SC cofedio interpretatus eos regit,qui Deu corde, CC ore con/
Etenteseum tanq Domind,K omniu bonorum dotdorem reoognofcunta Princeps ucro
tnrmx fpd Zabulon didcur,qui fisrtitudinishabicacukioi fignificat.in quo
collcdtimiIict*,9( tutela fpd munid belfa' duride,at(p hor rorem minime
dmenc.Priaceps autem cfaw'tads cd Nephtaliffl,qui dila/ tauonc.aut uedus fur
fupea tedgimus^ p^uanonc iigniEcattCharitasui* cor,U cuatda dilatat, atep omnia
sequacEt hacc turma contra auaridam, odium/fudioes/K omnia uerp pad immica
erigitur ,iicuc l|»’ propugna/ cula cotra entruante/SC mollem laiduiraSub magno
itatp 86 iniigoi duoe P aulo, 86 (iimmo Imperatore Chddo omnes trinaria nirma
contra trici/, picem hodem ,86 immane illum, dimmtp cerbeiummilitamnsrideo
Paulo tanq totius exerdtus magidro non una patncularis, idl uniucrlidttaCi^
eccldia,(icuti Petro a (timmo Principe iudid c6d*«sirf> omnia Rxs/ pubhex
Chridv^ iurildido demandatur^ Iladt' I i s EI bl I V TONVS SEPTIMVS. CCCXXVI
Nome* Panlus Q^d (ibi ueiit ia caftramrtatione drca abanacaliun fizdcris illa
h/ tericdla quinana turma. Cap. XXII* Ifpoiia IQ9 a(lranKtationc,ctrca
abernaculu (trdcris aut cttaboois,ubi dabatur populus ad diuinu
oraculu.iotcrie/ dia (tnlle legimus in libro Numero^ ttntona quint]^ inter ta
bcmaculum K duodenas illas tribus ipfumdrcuplcdlentcst Horum duo erat Moii.K
Aarontde quibus ibidem didtur:C^raraea/ buntur ante abemaculum fetdcris.idcft
ad otkntalcm plagam Mofes,6C Aaron cu filiis Tuis habentes cuflodiam landluarii
in medio filio^ lirae^ quo quifquis aUcnus acocflcrit.motietur. Alia quoqi tria
tetoria ffliorum Leui tendi iubencur per tres 6imilias,quiC funt/Caatitz ad
meridie/Me/ raritx ad aquilonem/Garonita: ad occidentem:Ec hx omnes cu fuis
adi/ gnaris cnristfuper quo^t omnium prindpibus princeps erat Eleazar filius
Aaron.Caariris aute dux erat Eb'iaphan,SC hi curabant uafa.menfam vj,
mortariola/craieres/candelabra/luccmas/riara oki/ ignis receptacula/fu/
fdnulas,tridmtes,unrinos,cadulos,8tbuiufmodi;Inlupcr 8C oleu ad con/ annandas
lucemas,thymiamata quonfi> tabulss,uedles tabernaculi.columnas atrii per
drcainim cu bafi/ bus,paxillis,K huiibns ipfo^,at9 totam alaris
fuppellcdlilcm,ficut Ger/ ipMitfj ea,qu£ ad ipfum altare erigendum pertinebant;
Et eligcbanwr ab annn tticcfimo xtuit ipfojt uftf tS quinqaagefimu.Q>jod
obemaculum abfcp dubio illud ueru tabanaculum figuramt non maau&dhim ,
denti Apoftolus cu Hebrris differens longo fermone proTquinir diccstTaber/
naculum enim &(flum eft primum,in quo erant candelabra/mtnfa/panrs
fiide^t/qux dicumr fantibuPoft uelamc aut fecudu nbcmaculu,qd didf fani^a
fcto^t/autcu hfis tfauribuiu,8C arca tcflamcti eircuteflam ex omni parte
aurotin qua erat urna aurea bns mana / K uirga Aarm, qu* fron/ duerat.K tabulx
teftamtoriffop qbus erant Gierubini glorif obubraates j>pitiatoriu,de qbus
no c diccdu p fIngula.His nero ia copofitis.in prius qde abemaculu femp
introibat fiuredotes (aciifido^ officia cofumates, in pofterius aut folus
Poafex no fine fanguine, que ofierret pro fiia,K ro/ tius populi ignoratiadioc
fignificate Spu fao,no dum ppalaa effe feto^ itiam/adhuc priore tabcroacnlo
habw (latum. Qij* poabola eft teporis in(laiiris,iuxa qu2 muncra,K hoftif
offirreban^,qux no pow^t femn/ dum cofeietuia pcr&Aum facete fieruiente
folum^o io dbis,in potibus. CANTICI SECVNDI. K ia oariis baptifmadbus, O
tudittis camis, ufq; ad tcmpos corrafhonia illis impoiitis. Chriftus autem
allidens Pontifex futuro^ bono^t per atn/ pUus,8£ pcr&dtius tabernaculum
noa manuEi(dum,idcfl: aon huius crea/ tionis.nccp per fanguinem hirco^t, aut
uiculo^, fed per propriu languine Incroiuit fcmel in ran(da,actema recKprione
muenta* De quo taberaacnlo . . didffcre per lingula temerarium fbriitan
exidimabitur « O meiito,podq Apodolus id facere no cd aufus:aut noluit,quia non
habebat ininatos di/ fapulos.K pfcdlos,quibus fapientiae ateana propalaret t
Sed podq rene/ | lata fade nobis datur gloriam Domini Ipeculari, aliquid uel
(alte adum/ | brare de huiufmodiCSpirira fanedo ducc^inime temerariu putabimus»
Erat igitur tabernaculum illud typicum in medio cadro^,8( hgntatiuayi tribuum
lignidcans ueru tabernaculum non manu6idaim,idcd no huina creationis,(rd
fodicion genitura produe lacrwtnio quincp tnttriacercdicua/pardcularcs,86
fcgregatx tutmz io totidc tctoriisiQvz (ut pro DUC frafum anagogicum dimittamus
) in ccclefia Dei (ni £allot) gn^ fignificant approbatas
£acerdotu,ducu,leuita9t,atcp mediato^; adea^ inter ipfiim Deu, qui refidere
dicebatur in tabernaculo, O populum D«i coUofhjm, K dcfcriptnm per illas
duodenas turmas. Et hacc fuot collegia Petri, Auguilini,Bcncdidb,Bafilii,
Fraodfd; ad qux omnes alix par/ dcalarium mmiflrorum Dd curm; reducntitar,aut
ex ipfis tanq ex pe io/ dpalibus tninds udud quidam ramufculi pullulaot.Pruna
iiaep duo m/ totia aant Mofi,C7 Aatoo fimuhquibua rkpopdcnc P etp, O Augoftini
j CANTICI SECVNDI (oflfgta.quo^ amcp Canonid dicucur* Sed hi regalad.K
ma^apedid ad facra illa pcra^landa, duraodo fcruent indituta a patre ipfo^
Augo/ ibao tradicanradita inqui.nd ut Eecn,iinmo Chtifti religtonc perficeret,
fed ut hos ad priftiaos illos mores reduccrct.in quibus coctus ille apoftoU/
nes M o(nn,qui 8C primu locu m ilio quinario poflidebat>T res aut Teque i
tes turbz leuica^t.qui funt Caantf,Merantz,8C Gerfonitz tres alios eoe/ tus
regulato^ fignificant: Caaticx.nrf]ui dolentes interpretant /BenedidU turmas
figurant,qui obfcnri,8C femp fquallidi continuo ludtni peccatoft, ^ tC mortis
Quidi ^didh' uidenturtHinc eis mortariola.uala vj,ia quibus coteruntur
peccata,thuribula fuHumigandu otationu,fl6 crateres, quibas delibatur
c^cdia.crcdiu funnCandcIebra iniiiper.SC lucemz Icdbonum,' K fuperno^
lumioutVafa quon.cixIeftes airos,quot SC quibus patiur.att^ patet introitus ad
ae/ rum tabernaculum, K Uganf (uniculis Seraphici amoris, 8C charitacis,in qbus
fummus habitator tabernaculi ad fe trahir,quos elegit, in propatu/ io eiU
Credita quo(^ fuere uafa, quibus poffent iimul cu collegis delibare
ccelc(ba:quod tanto magis eftiaunt,quanto pfecfHus incitatis euangelioa
initiantur. Et urinam ipii K comilitones totum Rudium, K conatum ap/ ponerent,
ut ipfis euangelicis documentis fefe, ut debent, expurgarent, abluerent, ut
locum haberet euangelicum illud : Vos mundi cRis propter fermonem,qucm ego
locutus fum uobis. Quid innuat Teptuaginu duo difcipuli,quos princeps noRcr lES
VS in euangelio elegiRe dicitur. Cap. XXIII. Loa duodenariu.SC quinariu coctR,
de quibus iam diRcrui/' muS/^pcifaibtf/qui a (ixTctis diuinis hiere ChriRum lES
VM reru,6( genriu omniu dominu feptuaginta duos delegiRe di/ fripulos/id
quid^ut utratf Eamilia typica,8( euangelica cum Tupremo mundo omni conueniret
ex panemee minus cu tabernaculo no/ ftro.quod K ipfum mundi Rmulachru gerit t
In Rgurariua.n.O legali Ea/ milia non folu duodenarius,K quinarius reperitur ,
fed eriam Teptuaginta duo deligi iulTi funt prinapes a Domino,nt K ipfa
perfetRu rcru corimiu Rmulachru gcreret,ubi duodena ngna,feptuaginta duo
prinapes, K qui/ narium illud facru reperitur,ad cuius meta Deus ^miliarius
agit nobifeu a ki iplb denotato per ultima literam magni nominis quadriliteri
Cut fe/ creriores Theologi aRoiinQ fumus opifex mundu &bricauit.Illi autc
fe/ ptuagintaduo prinapes eo modo in c^'sdiRribuuntur,ut cuilibet iigno fex
prffiderc dican^,8C feptuagintaduobusidiomaribus: ex qbus colligif de^^ turba
illa maxima,quam dinumerare nemo potcR. & perbelle ex feptnagintaduobus
colligif, q numerus deduaT ex fenario primo pfriRo, K ex duodenario primo
crefccritut Eunilia haec colletRa ex omni gcte,qag fub coelo eR,iotclligatur
perfedfci, K fuperabudastquod pteniflimu facra/ mentum Ezlidus q in ccelo,K in
figurariua, reperitur in regno,C7 familia ChriRi, cui data eR ots poteRas in
codo C? in terra:Qgod corpus myRicu fub pfetRo capite ChriRo omm’ quoa.iaor
dinatu relinquit,idl omnia fuis nciftit ordiaibus,licuri 06 cun fitnifi partes
eria fint reifh: difpofitpNon enim medicus.non gubenmor nauis.non dux
excrdtus.non pater6milias,no r«ftor,gubeimtorcp Rci/ publice no anifcx,quifquis
fit,ita curat,ut grauiora adminift^leaioi^ contemnar/fed tunc fuoquifcp offido
fungi exiftimatur.cum fingulis Ita/ dW/K diligctia.utcuiufcp ratio
pofcit.inmmbit.Q90d fi hommes ncc le/ uiora quidc practeteut.profnflo nec Deos
exiftimandus eft exigua quac^ negligcre,» multominus hominem cotctimit.quem
animanobosomni/ buspV^rit.Pat«’ ille«ft,q“« omnia nouit.ommanum^ omnia metitur
, « omnia carat prxdpuo regimine : quod regimen filio quo srvss I» n* i K l .•9' 1« fi, % jjbla* hfc
cooumeranmr mter illa,de quibas inquit SalaatorConfiteor dbi Patcr,quonia
abfcondifti haK: a &pendbus,K prudouibas.Et hfc cft Cut aliqui aflcruOflla
gloria iuni.K aequi regiminii Dri.de qua dicebat Mo/ feseQloide mihi gloriam
tuam , quomodo uidelictt tc habeas in hoc re/ giminc,ut poffim tibi gloriam
dare,8Ceam gloriam deficere a danOo/ ribustCui dixit DeusjNon nidebii fadem
meam, rarionem fdLcet cur id fiido/ed uidebis pofteriora mea,6«fla uidelictt, K
effedus . Et hoc cft qd proliquitur ipfe regius Vates dicens: Exiftimabam , ut
cognofcercnvWc labor ^ ante me, donec intrem in landhiarium Dd, K intelligam in
no/ uilSmis eorum : Qux nouiflima fune , quando difcuIDs omnibus merius
fingulMum reddemr omcuicj fecundum opera fua. Sed hoc inttrim illud nobis
femper decantandum cft; iuftus es Domine,K retftu iudidum tuu: Hic enim ea
&piraa,qua de omni malo nouit extrahere bonu,fcic etiam omma,qux uidcnmr
obliqua adaptare in redum ufum eorum , qu« gu/. beraat,(icuti exemplihcat
Auguftinusde carpentario, cm' opportuna,SC nccellaria fiint inftramcnta obliqua
, O eomplicata non minus q ro^ Aliud quocp occurrit , quod particulariter
ipedat ad Qiriftum , aii eft regendi poccftas.SC illud cft / Cum ipfe ucnerit
pro falute omnium,cur do976: Adde iterum numerum litrrarum nominis Dauid, ficut
feribitur in Paralipomenon , cum iod uidelicetfic I^T^tNam in li/ brib Regum
fedbitur fine iod fic 1)1 non fine myfterio h*c omnia. Illud igitur nomen fic
faiptum dat.Z4. Qui numerus fi addarar numero fbp/ riod/reddit ad ungue
milldqui numeras eft completf xtads.ut diximus. Nec miretur aliquis, fi additur
numerus nominis, quia nifi aliquod my/ fterium ibi laterec.noo dixilTet lohaones
in Apocalypfi: Qui habn intcl/ letftum , computet numerum nominis beftix , qui
^ numerus hominis. Pythagorei etiam multa pognofiicari pofitebantur pr numeros
nomi/ num.Huic igitur numero uigindquatuor, qui conficitur ex duplio' duo/
dcoario,fi addatur numerus annorum,quos uixit,K annorum qui fluxe/ Gene. lobah.
Pyiha. III Digitized byfRoogI / ' CANTICI SECVNDI runt a morte eius afe^ ad
Chriftam, completur curriculd^^m ofr* hominis-.Et turfum in computatione
numerorum, qui rcfultabant ex ali/ buntur dies tui , O dormietis 86c. computus
illarum litterarum eft ad uneucm . 1 3 quot funt anni a die conccpciooii Dauid
ufep ad mottan QinlH s Nam ultra illos millc annos uixit Chrftus triginta
trescu dimi/ dio:Et fi aedpiantur noucm mentes, quibus Dauid fteat in materno
ute/ ro,8i noucm ipfius Chrirti,dant annu cu dimidiotqu^ tem^ addmra ilUs
triginta tribus annis cu dimidio reddit tricefimu qointu.Ncc aliquis,cur
Chnlhis omnium uiroru perteifliflimus non attigerit ad illos mille annos plenum
eurriculu humanp uitacNam Chnftus nouus homo noux uitx 8C nouis legibus dedit
initiu: Primus enim homo de tena tw/ rmustbccudus homo dc calo ccclritis nouum
uitx cutiicukiracompW ' nithic mmiraeexplicadum. Quibus uerbis oraculi.ut
propofitim pi^e/ quamur.refpondens Dauid Dc) plenusmulta tangit
mriieriadicc^Hoc non dl rx meis meritis uidelicet,led quia bonum uifum tuit in
ocuU tuis domine Deus, ut loquereris de domo ferui tui a longe : Hatc enim ««
1« Adam d Jtninc Dcus-.Qsok uerborum myfteria non charadtiTibashcbrcis,qui lunt
T7 P QS* tum didtionum extremx litcrx funt ’0nrp3riiS qux tft d*^® per fi^
qua^: numerus fupputatus tll fine dubio millenarius; Qui modus fuppo/ tundi per
cxtrcmas.aut primas litcras didlionum apud Hebreos celcbcr/ rimus dhEt dempto D
a rdlat Tlfl-qd fupputatu dat que tria numerum dant literp nominis lefu,8C
Marix ono ’,ut patet fcienri. Et hoc fccit ucra lex hominis,ut ficut per homine
oia bona perdideramus, ita per hominem omnia bona recuperarcmus.iuxta illud
PaulisQsoo»»® quidem per hominem mors.K per homine refurredUo mottuos:* .rrr ,
->tH ■ fi :t “55* ' '■ftn/r-r ; i. i M ' . i» *r; '.b ^ r. •' ?■' ' •■qr-' *
, 'ruiiii;. • ■ , ricci" .1! ' .■ r* i.-ijriiniri u -»dal L TONVS OCTAVVS.
cccxxxrr d b V V 0 s 0 -A.. ii p ) 6 f f t ^ Hriftus cft mediator , per quem
omnibus dator tran(7rus,ut fn finem ^ fuum deucniant. Tonus Oiftauus. Hriffais
in (^'(fima trinitate ril pfona mrdia.Cap> Pranu« Chriftus efl ucra arbor in
medio paradifi coi/ locata. ^P* Quid hxc diuina pcrfotia media cum natura Cap.
Gap. Cap. Cap. faumana/quam aflumpiit. Quomodo ex illa
arbore induiffaim fit pcccatum,K ma/ Ium in mundum. Chrilbis in hac uita tmper obiciflatus tft medio.
Chriflus fuit opnmus mediator. Per Chriihim hominem coafemdimus in Defi/K
Patre. Cap. Qgomodo fecundum Apoiloli fententiam Chrilhis nooi trilamenri
mediator fit. Cap. D^rtiTio de
bello indiifto antiquis Patribus contra illos l^los. Cap. ^ in^eamus mcdi6,tK in hunc Qiriftntn mediatomn
deoemamas. Cap4 II. III. nn. V. VI. VIL VIIL IX. X. ' j n>jib !i- ' - 1 .1 ;
ii,’; >f; ' ■ ' cinohin5s Jiwi ‘^■tcS uAi 1 ' Jifeir. Q I 'iboDihbir J
dirpjiul ^n;'q:3rr^^l Ijulxui n''n^iijLiu.t.a(p,ci)om3'‘;-!oq"iiisecqiiCnb3l
jitLfct. .;j riiiiViqljJii llTin*’' n- : -lU: rr- O; ? ,r-~r,5 0 ‘ 'O; ?; 1.T
rini! j '-i.iO» I >iH ■ Tamk/ji "y>!.z V f • . ' i -i': Ss -j 'i:-.
TO... stJC.fc 'hia •! ■ ^ i i'Kj ti : ■ 1 .» • *i ■ l * *' ■■ S!*i_a^yi C-.Jiii
f- " >t -*• .* i .1 • ■ .'t ■- “ • ■- ■!.,ii7 «yn.rnurprjeiiqi CANTICI
SECVNDI CHR.ISTVS IN SANCTISSIMA TR.I/ nitate est persona Media. CAPVT PRIMVM.
' HMNES QtiideTrinitatc loquantur, Eadkcon/ t! ucoiant, q> Filius, K uerbum,
quod Eadbiai «ft caro, K I E S V S denominatus / attp Chriftus Grice , K Mdliah
Hcbraia, un£his uero Latine eft cognomi/ natus.tenet medium int«r pcrfonas
illius (andbffimae T rinitatistm qua eft Parer prima radnt omnium pol^
lulationum tam in diuinis, 3 in CTcaiis; Et eft Spirims (andbis p^uiftus a
Pattc at Filio.at nihil producens in illa fantftiftima T rioiiatct m qoo^
filias pcrfbna media produdhis quidem a Patre, at^ fimul cuna ipfo ritum
fan(ftum actemo efilaxu producens : Quam doArinatn dm femtn chriftiani omncc
profitentur, fed etiam fecredores Hebreorum Tbeologi, TheJiei qui docmt hocma/
quod fapientiam figiiificut,emanare a fenee fiA premo ,ud a radice fupercxcxlfa
pullulat,qua ipfi uocat iT?’ /K terhalionata quibus duobus fontibus, uel a
primo fonte, tt flamine ab eo procedente produritur illud tertiu,quod ipfi bina
nuncupant,quod nos proprie interpretantes prudentiam , fiue intelligcntiam
dicere poifo/ f mus: Intclligenriammi^ illam, de qua in Ecclcfiaftico dicitor:
Et fpirim EcdA 1 intelligend* replebit illum : Intelligcnoa quidem eft
ct^nitionis gradi» ' magis nobis propinquus , q fapienti*,qux atttibuitur
Filio*.8i ideo bd/ i lius a nobis fufceptibilistlddrco dixit Filius : Multa
habeo uobis dicere, CHRI^ I fed non poteftis portare modo , quia uidelicet non
ualttiu fuffme fplen/ STVS dorem lapientix mex :Cum autem uenerit ille fpiritas
ueritatis, docebit I BOS omroa,C; foggeret uobis omnia, quateunep dixero uobis
gradu quo/ I 'dam inftriori,q in me fint hxcdoccdaiNam nemonouit Filium.proprfc
nidelica.nifi Pater.Gradu autem quodam in&riori fefe nobis quoep prx/ ^ bet
confpiciendum,iuxta illud,quod dixiV.Qd diligit roe,diligetur a Pa/ ! tre meo,
O ego diligam eu:Et manifeftabo ei meiplum.Et etia aliquando per rripfum
manifeftat Patrem fecundum id, quod ait: Qui uidame,ui/ det 8C Patrem meum,
perfonam uticp omniu noftrum fublimiorem, cum ideo remotior fit a captu noftro
: Spiritus landhis uero eft magis nobis domefticustfcd Filius medius inter
utruncj. Et quauis Deus fit circulus, ec fphacra quxdam intclle^alis,cuius
centrum , ideft omne acatum eft ubiqi.tamc fub rariooe perfonarum non pa
arculam , (ol pa numerum ipliu exprimimus dicentes: Prima,fecnnda, 8( tertia,
aut uldma pafooa. TONVS OCTAVVS. CCCXXXIU ultra qai non datur produ£fa'o
perrooarum tn diuinisrmas,0 fa/ norem prxilac,ut reducantur in primum,per illud
idem tamen, per quod difgrrgaubieraiu. Chridusciluera arbor in medio paradifi
collocata. Cap .II. I£ia| m T ut clare iigniiicetar,q> Fib'us,qui CbriRus
ril,mediu tanq libiipli peculiare quoddara uedicet, cum de ferie rerum ia/
tellc^ualium fnb bortuli,K arborum metaphoras Mole pertradbucturjin medio
ipiius hord deferibit platatam uitx Brborem,qux nulli dubiam Qirillus eft , qui
panis uitx, Ugnum uitx,8C ipfa uita nuocupatur.Plantata autem fiiit m tncdio.ut
unulquiTcp hicilius de uitx eius plem*ndiue pro captu fuo fufdperc poflet. Hinc
etia quando nenit temporis plenitudo hxc arbor infon fiiic in arbore natnrx
alTum^, ptx in mditulbo mundi,uc frudhis (nos omnibus arcucirca dibita pro/
Eorrione difbibueret:Dc qua inferdone lacobus air. Sufdpite ioTuu uer/ um,quod
poteft fiduare ammas ucAras. Et hxc arbor uitx.diuina uide/ Kcet pmona in
natura humana inlita eft arbor fdendx boni.K maliu^uia ipfe fotos Cut alibi
diximus^ uiator exiftens experiebatur bonum bmi/ rodinis,flC malum humanarum
paflioaum.Eft iniuper arbor boni K ma/ U,quia ipfe prx cacteris nonit diCxtncre
bonum a malo, iuxta illud llaix oadciniumtButyrum 0 mei comedet, uc Cdat
reprobare malum , 0 di/ gere bonnm.Ncc tantam ipfe nouir,fed nos quo^ docuit
cognoferre uc/ ra bona,qax diligere debraus, 0 utra mala a nobis dmtnda, 0
dedi/ nanda. Eft denique arbot fdendx boni 0 mali, cui datum cft indicium, K
cogoido difetmendi bonos 0 malostVnde/ipfomrt in cuangdio atte/ ftantr/ quando
uenietad uniucrialc examen collocabit bonos a dextris, malos autem a
finiftrisftans ipfe in mcdio,hof9 ab illis fegngatioce per / perna foungwUiHxc
autc atbor,ideo a prioc^o ptobil^ 6iit,Dc tan^ Digitized 1^ Googie'' CANTICI
SECVNDL pemur/ aut probaraor / fiuc de ea comedcrctul'/ qub Iegon,8C ndiaora ia
ipfo exiftcns experiri/aut probare nemo debebat, fcd reuereri, K dme/ re.lcmpmj
habere ante oculos, ut ad iplius maam omnes noflras diljw/ oercrous
operationtsrQuo fenfu illud Dei uiuentis ditfhim fiiiffe noa am/ bigimusjErurJt
hxc uerba, qux tibi Prxdpio hodie/ in corde tuo; K nat/ rabis ca filiis tuis, K
meditaberis ea fedens in domo tua / O ambulans io irincre , dormiens , att|
confurgens : 86 ligabis ea,quafi lignum in manu tua , atterunt ante oculos tn
os: Quod etiam in PCdmo didtunBeatns uir, qui in lege Domini medicatur die, ac
node. Et qopdme hxc arbor legis, O regula diuini uetbi didtur eflfe feiendx
boni O mali, quia ex illa quid rc(flum , quid obliquum , quid bonum , O quid
malum fit , perpendere polTiimus» Hxc enim docet nos , quando fupremobono 6ui
debemusS 66 quando , aut qualiter infimo , aut medio ponri liate ualemus» Et
fer^ oata illa arbore,8C regula illfla tunc pofliimus de omnibus arbonbus co/
mcderc,ide(l in omnibus creaturis coodelc«flari,86 ipfas appetere appedtn
minime obliquato.HfC didla fint pro his.qux Ipcdbnt id morali fen^ fum,nam in
allegorico,66 fuperiori alibi interpretari fumus. Qgid h.cc diuina perfona
media cum natura humana, quam alTumpfit. Cap. lll* SEc fine myficrio illa
perfora media in faniftiiLma Trinitate naturam humanam afliimplit : quia 86
ipla roedta eft mtte ccclum / O terram: media inter Deuro / 86 caxeras aeato^
rasutriufcp naturam fapiens , ut per iplam naturam me/ diam omnia uniret
exiretnatipfa enim humana natura medituUium poC/ fidens omnium
uinculumexiibt:& cum omnibus partem habens oun omnibus deliriatur : Bonum
enim/ in quo eft ddedtario , totam ladtudi> nem rerum apprehendit , in quod
omne nulla aca cura fertur, nifi homos Nam unicuiep fummus moderator tribuit
propriam efeam , homini autc omnigenam: quod Mofacum fuis aenigmatibus indicatf
rimo quando homini exiftend in paradifo deliriaram omnem arborem in edulium eoo
ce(lit:licet hoc iam antea tribuerir/non dum homine in paradifo colloca^ to,dum
aictEccc dedi uobis omnem habam afFercnttm femen fupa tct4 ram , 86 omnia ligna
, qux habent in fcmeripfis fementtm generis fili , uc fint uobis in efeam
tCun^s autem animantibus dedi uirorem habx, tantummodo uidclicct. Ecce non
eadem lex ciborum bcftiit, 66 homi/^ oibus prxfcribicur : Siquidem bcftiis cum
fiio habarum uirore rdidbs^ homini conceduntur non tantum fariu; bcrbp,fed
aliquando animantia* Et in paradifo uolupucis pofito omnis arbor , ideft omnis
creaturatumi rarionabilium uigor, 86 obletftatio in efeam conceditur, O etiam
lignum Ritx , quod erat in paradifi meditallio:Vndc h^dxmw/ qualitci; homq Ia
Do,' P£da* i I I Molff. TONVS OCTAVVS. cccxxxrirr oratura media inter Deum ©
extera creata delidart poteft tam m ipfb Deo / q in omnibus creatis : Pro ipfo
enim Deo fnjrndo produifti (a/ Augu, mus/fi Auguftinuj O omnis Theologorum
turba reOe quo/ nfep ad ipiius Dei fruitionem / KJ cum eodem unionem
pertingamus, omnibus creaturis reifta lege feruau potiri pofliimusj Potimur
enim ter/ ra, quam calcamus,» qux nobis prxbet cibos, » pro xdifieiis conftru/
endis flabile fundamentum : In aqua nauigamus,mundanda abluimus C? in multis
opportunis ipfa utimur : Potimur quotp aae / quo refpira/ mus , K per quem oculorum
beneficio fiuigimunlgnea quo^.atqi exca/ lefaifloria uirtute uiuimus ,
excoquenda , ac expurganda f^rficimus. Vefeimur plancis, O carnibus animalium :
quorum etiam pilis, ©f pel/ libus induimur,» iprorum fiiuore terram
colimus.oncrofa conducimus » longa itinera edam debiles commode peragramus. A
oilis quo^ ma/ gna fufeipimus bcnefida:maiora autem ab Angelis, » ab hominibus
ca quibus fiuc fpiritu,fiue corporali prxfentia conuerfantes mituimmodum
hooefla uoluptate obledamur : Sed ab arbore uitx , qux cfl in omnium iftorum
medio, omnigenum,at mante fumma Veritate: Non poteft arbor bona malos frudtus
facere : Et etiam.quia nihil fit ex contrariis.nifi tanq ex twmino a quo,ut
dicere Ib/ ) ab illa arbore prouenic malum no quidem ab ea produiflum, fcd wo/
niam operans ab ipfa declinat,uc aperte intonat Apoftolus dicenst Sub/ pj|||||
lata Icge.tollitur peccatum£t ite^:5i lex non edet, peccatum non impo/
taretur.Iaceat igitur hic Manichfus,qui duo fomniauit efle prindpia,al/ terum
bonow,8^ illud bonnro,alterum maloram,0 illnd malu: N5 enim poteft effe
prindpium producens.nifi fit bonu: Nctp binarius poteft c(Ie, pifi ab uno tr
ihat origincm:Vnum igitur omnino bda prtmu,a qtx> ifta bina priadpia
ctnanarenc;Nec poflrt Deus effe frclur,fi aliqd ipfi inuidlp li aduerfaK^ TONVS
OCTAVV5. OCCXXXV Iohan* Thcol. Abraha aduetfarrf.Hxc igitur Manichporam marcida
8C putrida aqua dc igno/ rantix fonte proce(1it:Lexmitn bona
cil^cuiuspracuaricado eil malum: Sed lex cft ipfa ucritas,©" agendi
regula,qux in uerbo incarnato eft quod nunc I E S VS dicitur,C7 Rcdemptor,olim
autem Arbor uitx,8C Atbot fdentix boni 8C mali , quia inde cognofdmns bonum BC
malum , inde habemus.undc operemur bonum 8C malum : Et cum illinc omne malum
fumat originem,iddrco cum Iona,qui ipfios 1 E S V tdbmonio riufdem pcribnam.K
typum geflit.dicere poteft: Propter me uenit hacc tempeilas. In cocUsquippe ,
quia Angelus , qui draco O diabolus effirifluscd.uoluic iplam dcuorarc,dicente
Iohanncs:EcHeticdraco,uc deuoraret filium eius, fflium uidelicct mulieris amicfbe
folis,qui olim arbor uitx,86 fcientia boni C7 mali ditfhis dbln paradifo autem
uolupods,qoia homo uoluit contra regis edi(5bim ad iplam manum extendere , am(f
deuorate , grando illa dtCxuk. Chnibis in hac uitafempcrobletfhitus eft medio.
Gip. V. T uc fatftis oftmdcret fe per&dtum mediatorem,in ingreflii, in
ftatu,in recdlu,8C m regno femper locum me^‘um tenere curauit: Naibensenim in
medio duorum animalium , bonis V} K afini non line magno myfterio
collocatur:Eft enim ali/ nusCucfecredores Theologi dicunOrcfpondensinarehctYpo
dexterx, ubi eft mifencordia,bos autem finiftrx,ubi eft iuftidadiquidem has in
fuo oduentu inoicc obuiare Eadens mediator nofter in medio ea^ ftctittquod per
collocadonc fufbun a prtndpio inter bouc K alinu ligniHcari uoluit. Pdmu quo9
opos celebre in medio exercere uoluit : difputauit enim ad/ huc puerulus in
medio do(ftoru:Et uitx , auf uirtutura cum iam perfctfta incrementa
fufccpiftet, ea quibus plenus erat chadfmata impardri uolcns in medio ie
oollocauit, ficut iplemct perhiba dicens:Ego liim in medio ue ftrum,tanq qui
mioiftrat, ut omnibus vj atqua diftribudonc, laltcm geo/ metnea , fufccpa
munera diftdbueret. Eteum ad uitx, K myftcriorum ipfi aeditorum metam
deueniiret,mcdiumquoep tenere curauit: Affixus enim crud politus firit io medio
duorum latronum pendendum , uoiusa dextris,alcerius autem a (inillTis,ue iam
eorum conftitutus iudex , redde/ tet utne^ debitas uices iuxta utriufcp
merita:£( ptfiagio quoda magni, €7 extremi iudidi pr^iandum habetw ad
dextet^puni^um autem ad li/ niftduQyos edam diuidens eam, qua fiufturut eft,
extremam diuifionem innuit. In regno quor=,nt domuslfrael . Et ut non modo nos
, fed uou. 8i opera noitra illuc STV&!'" tierant domus Ifrael . .
/> uerus mediatoc conduceret , dum oramus concwdcs , in ihariiatc vj fiue
bene ordinati cum Deo, aut in aliquod bonum opus conucnimus m me/ dio nolVru
adeft fufccptnrus,C7 delaturus Efi fumo uou noOra SL opew, , qu.c in ehariutc
peragimus.licuti ipfema tella^ dicens; Vbi fuennt duo, uel tres congregati in
nomine meo,ibi fum m medio coruttt de quacun^ re confenfetint fuper tertam.fict
eis a patre meo , apud quem pro eis me/ diaior conftitutus fum* Chridustiiit
optimus mediator. Cap* VL ; Erito igitur btc,qui cft medius in diuinis / 8C in
medio para/ difi ucUid arbor in medio horti plantatus, SC femptr in uita medium
tenuit , fadhis eft ucrus,€7 opdmus mediator inter Deum 6C horninem.iuxu illud
Apoiioli: Vnus ell mediator Paoloi Dei,8C hominum Chriftus lefustQgi eft uerus
mediator multiplici rado/ itc,fed podflime Cut opinatur aliqui^ ex carne,8(-
natuu humana alium/ putpropter quod ex ucroep extremo pardeipas bonum Eiit
medium,uin/ culurn.K gludnum liganSjConedlens.K uniens hominem cum Deo; Qgo
oftido quia edam neri facerdotes buguntur,quilibet illorum dicitur me/ diator,non
quidem primus,fed (ecundanus,SC tenens uicem ucn,K pruni mediatoris . Eft
infupcropdmum medium,SC mediator , ac udud canalis quidam.pcr que a fonte uiuo.
Si, fupremo fluunt ad nosaqux uiux, quas gratis plcnfcp in locis nobis offert;
V nde catum quis polfidet dc fuperiort influxu,qtu de iftius mediatons
plenitudine iulcipit* Nc,fiue edam in atrium,ucl porticum humanita/ ds
intrantes gudare nequcunc.Ncc ambigendum cd, redemptorem fiiille lahacob in hac
celeberrima uifione prfodenlum , cum id claie expreifeie Deas fupra fcalam
innixus illo pulchorimo eulogio:Bcaedicctur in te,8C in femine tuo cunidx
tribus terrxtQiJx uerba ubicunqp patribus demon/ ftrata funt, omnes ea didla
iuide de Chrifto commum' allenfu aflauncteui ' edam uouit , V iurauic Patnarcha
noder lahacob,rxigens prius fignum con^maciuum eo^t.qux oraculum (popoderat in
eo quod didtun Vouic edam uotum diccns:5i (iieric Dominas raecum, confirmans
nidclicct ea, qnx in uita hac me conlecuturum promifittVnde fcquiturrEt
cudodicric me in uia,pcr quam ambulo,K dederit mihi panem ad uefemdum, K ue
(limcnnim ad induendum , reucrfufcjfuao profpcr ad domu patris mei, erit mihi
Dominus in Dcum,K lapisillcquem erexi in dculum.uocabitur domus Dri t
Cuntfborura quo(]^qux dederis mihi , dedmas oderam dbu Latui qdem 8C amplus ed
fpiritus prophetarum , immo Spiritus famfhjs replens prophetas , O loqueus per
ora ipforum , ideo loquens de uno de pluribus ucrilicatarlus:lnduimiai Dominum
noftrum l E S VM Chriftum.Habita ua^ nia,0 ptfollenla cum tutela inneris, U optimo
uiadeo ad ftatutam regio nem pergend jaic confitetur iplum,tanq uerum
Parentcm,8C Dominum. SuCdpit quotp in Deum, qu^o ab iplo habet omnia,qux ad
uita xter/ nam fpeAant*^ qua nemo conducere poterat naturam humanam, ma/ mme
lap(am,niii qui elTa (iiper ipiam humana natura, 86 non in&dusab ea.atc^ de
utrocp parddparct extremo : Et hic folus eft Chnihis , 8C Mef/ fiah,homo
Deus,86 Deus homo. Time igitur cognouit ipfum uerum me/ diacorem,96 rc4la^,per
quam accciTus in cadum nobis tribuitnnqud nui Ius ex mafla infi»^ accetiere
unqua pocuit,quoofcp fores aperira media/ tor noller,dc quo PauW : Teneamus fpd
noftrx firmam cofefliooem ha/ bentes Pondficcro magnnm,qui pcoctrauic cmlos,! E
SVM filium Dei, ut nos quo omni fpiri/ tui, omni ora^o, omnii^ teueladoni credendum
non eft : fed uentas ex/ quirenda eft eo^t, qux praecedunt illa, qux
pratdicuntuR Aut aliquando efflagitanda funt comprobanda ligna, ut hic fedt
nofterPatdareha la/ hacob : etiam aliquodes oiforunrar a fpiritu prxdicente,
ficud Eze/ chix per Kdam didhim eft : Pete dbi lignum a Domino Deo tuo : Qgod
86 Prophea tdbuit ipli uolend paere dicens : Dominus dabit ipfo nobis («num.
Pederunt autem Apoftoli dicentes: Qnod lignum aduentus tnil' , Nec quempiam con
turbet, q> Dominus gencradonem incredulam, 0 peruerfom uocat eam , qux
lignum quxricquia illi plurima ligna habe/ batu comprobanda iprum efle a Deo,ad
qux aliquando eos mittebat di/^ cens:Si non uulds mihi credere , operibus
aedite : Opera enim, qux ego fiuio,illa teftimoaium perhibmt de me. Qgxrebant igitur
ilfa' lignum li/ gnorum,noo uthaberent,unde crcdcrent,{cd ut cauillarftur,idcq
inenjc/ fuot taxari a cogoicoce cocilium* * Ideo blm Ifiais Apt CHRl) STYS 1
TONVS OCTWVS. CCCXXXV I ■ Qgamo^ recundum Apodoli Icntcntiam Ohriftus nouf
tffta/ mend mediator (k. Cap, VIII. nT ultra ea, quae de nodro mediatore
explicata runt,declaran dum occurrit,cur ab Apodolo dicatur mediator noui tcda/
mend : Pro cuius explicatu aduertmdum ed, quod in teda/ mento alius ed,qui
tdlatur,ab'us Icgatarios,alius rcdis,alioa ! ideicomidarius ucl exeeutor
cedamenti: Et hic propne didtur mediator, (Teut Mofes ab Apodolo nuncupatus
Init mediator andqui ttdamcnd: Lex C inqidt ad Galatas ^ data ed per Angelos in
manu mcdiatoris,ideft Mofi,qui exeeutor hiit illius trdamend,no quidem in toto
ob peccatum percufli lapidis. Pro ipfo igitur fuppleait lofue introducens
populum ad terram in illo antiquo tedamento promi(1^:At lESVS uere perfe/ Aus ,
8C io nullo deficiens plenus fuit noui tedamend exceutonQuod xxt^ ftamcnnim a
filio fiut promulgaram , SC demandatum exeeudonita Pa/ tre autem otdinatu,ut
ipfrmet Filius tedatur in Euangelio, cui dtuhis e(l fecundum Lucam, dicens t
Ecce ego difpooo uobis regnum, ficut difpo/ fuit mihi PattnEt iterum uelud
fidelis exeeutor patemx uoluotatis fe di/ (durum promiiit : Venite Beneditfd
Patris mei , podidete paratum nobis rcgnum,paratum ud(p a Patre,a quo 8C
benedi^ edis.Eccc igitur ex his, C7 pIcnTcp aliis lods ea, qux ad tertam en tum
nouum perdneot , a Patre zterno diTpofica fuide: uerum a Filio exeeudoni
demandata : cui tantam tribuit ps melliduos gudus da/ tus ed humano generi , ut
innumerabilis muldtudo uirorum,ac muliera ea dulcedine allc(di corpus K animam
expofucrint uariis, 8C atroddimis generibus mordstQgx minime canta alacritate
fudetre potuidcnt.nifi c6 rartad.K lintd dulcedine mellis flaends a diuinitate
per terream carnem, K humanitatem QirilH.Foitdcnicp promida terra
illauiurndu.utipfe/ met tedator clare promittit in euangelio,cui dtulus cd
fccudu Matthxu, dicens:Beati mitcs,quoniam ipfi podidelMinc terram. In
priori iterum te/ damento crebro promida fiutfupa in&riori illa terra uitx
longirado. TONVS OCTAVVS. CCCXXXVIII Ixodus De altero autem habemus in Exodo,
qualiter manus fuper fedem Dd pu/ gnare dici^ contra ipfum Amalech ageneradone
in generationc:Hi quip pc Amalechitx limul cum Aflyriis,Philiftcis,Moabuts,8C
Ammooitis,po icftatcs quafdam tenebrarum indicant,contra quas acerrimum
indtChun Gcndls dl nobis bellum, 8C pofica: inimicinx pcrpetux,at in Gcndi
dicuur:t'ona inimicitias inter tc 8C (dnen mulieris,oo q> ipfe
aiuiquusierpcns,cuius mc bru,8C uitnis aliqua erat Amalech,obuiarc prxiumpiic
primo homini,& conlequenter ipliua poilencad proficifccnd ad ueram terra
piomiliionis^ BC locum ucre SC non dguradue ddlinaium,(tcut hic patrem,SC ducem
it/ quens obniare pr^fumplit populo pe^end ad figuraduum locum • Hiac contra
otruc^ pcrpciuu indicium dl bellum abitp ulla pacc,fiC induciis,SC contra
omnia, qux eorum liint , quia illa omnia lunt impedimento nobis tendentibus ad
paaiam»Hinc militatud pro Chrillo uoucmus renuntia/ re diabolo,mundo,6C pompis
dus contra hos ho ftes uiCloriam habemus (biumodo a Deo per IcTum Chriihun
mediatote Pialus Boftrumajuod 8C Paulus exota uooe proclamat dicens : Deo autem
gra/ das.qui dcdicnobisuiCloriam per iEiVM Chriftum Domiounottru. Mfffff &
MoCes boc idem fuo typico progrdTu iouiuNam populus,qui contra Amalecb
pugnabat,cuc folumodo uinccbac,quando Moles extcnlis bra chiis io modu crucis
orabac,ut imploraret vj auxiliu a Deo per illum,qui emd aifigendus crat.Parta
quo^ uidloria xditiauut Mofes altare,8C in/ nocautt, Adonai uexillifcr meus/Pro
quo mendola traduCho babct,8C uo cauit oome cius,Dns exalcado mea fimiles
MDulosiEt fi Deus didtur bellare continuo contra ipf«,noo qui/, dem pro fe,fed
tribuens nobis uidloriam per I E S V M Chriftum Do/ minu nofirum:Ex quo
concludimus.q» hic eft etiam mediator uidorix a nobis confequendac. An
indigeamus mcdio,ut io hunc Chriftum mediatorem deueniamus, . — quia ambigi
poteft,an aL'ud mediu nobis fit necellMUin, per quod in hunc mediatore
ueniamusiDe hoc breuker me expediens dico,quonia non eft mediator
mediatoris^epro/ grediamur in infinitu,(cd bene exiguntur duo mcdia,autdi/
Dauid LiliL ‘ fpofiriones praaiif ,p« quas ipfura fufdpiamus,at9 ddc
uniamur.Qgaf altera eft defuper emanans,ele ? E ea q cft I corpe couenieria 8C
fymmetria. Caput.I. Dc ea cofonaria/qcft iter corpus K anima, Caput.II. _ >
Vnde in corpore diflbnanria oriatur. Capat.III» '' Vnde,K quf inter corpus 86
aiam cofooanria/uel diftb/ Caput.I IIL Dc temperado corporc,86 dirpoiirione
tentorii per natura/ les medebs. Caj^V. Q^ntum in huiufmodi tempaamentis
conducendis.conhcrat prude/ ria/atcp debitum regimen. Capur.VI. Quantum ad hgc
conducenda ualeat unicu>9 fui uera co/ gnirio. Caput.VlI. • Qyod temperetur
corroboretunf corpus,86 confequeter totus homo cflefti fauore. Caput. VllI. Qua
breui uia a celo/Angelis/S6 Deo fauorem haurire poflimus. Cajwt.IX» Qgomodo
ualcat homo paruus mundus ab omnibus mebris maiona
mundi,cuifimillimuscft,fomcntufufdperc. Caput.X. De confenfu animx cufdpCu
Caput.XI. Dc uirtutum concentu conduoendo,ut poflG t ex ris anima fanan,
86oblc(ftari. Caput.XII. : Dcconlbnanda uirtutum cum anima. Caput.XlII« TONVS
PRIMVS* II DE EA q^VE EST IN CORPOR.E CONVE/ NIENTIA ET SYMMETRIA. GAP. PRIMVM.
ANT A eft corporis comcnrurado,ucpcrid
Arcfaitafh'tepla,pdes,domos,colunas,cpifty/ lia, bares,8C oia metnbra ardiido^
quaxuacp (Tat, cu fuis pardbus cda minuds/coris,uide/
licct,quadris,trocbIis,pb'nthis,fupdliis,aftra galis, moduIis,fpiris,
llylobads, 6C quicqd ad epiftylia, bafes, coIumnas,8C ad anccs pdnet, uel ad
quodcuncp ^diHdi gcnus/ad mera cor/ poris humani parritu fitriicut huius
dodlring Vitru. pnneeps Vitruuius longo Icrmonc diUiTcns, incerrent. Non pocdl
xdes/ ulla rymmetria propordone radonem habere compoiidonis, niii in fc bois
bene iigurad mebro^ habueric exada radonem. Propor/ do.n.archicedur^Cuc
inqc^)c{l rarp pards mebro^ in omni opere/codufe^ modulado/ex qua rado effideur
fymmetria^.Ec uln-a progrelTus/^barc nidtur ex ardculis corporis numc^ oem/ arcp
numeros , qui deturii/ucl fexcerdidicunmr,inuentos hiiUc.Naandqui
digidsnumerabant/SCnu/ tnaos indicabant digids ip(is:K ^es omnes ad corpods
mefura parde/ banrur.Cui nimis Eaua fumus Architedus Deus/qui Noc docuit
&bri/ care arca ad menfura humani corpons/ut iupra explicauimus. Infuper OC
luuigio^ menfuras a pedds deducere uidi cx humano corporerimmo ipfc opifex
fumraus tota mundi machina/fymmetra corpon humano 8C tota d fymbolica
febricauit : unde no imerito ille magnus/hic aut paruus mundus nuncupatur.Quo^confonandii/Glfymbolu
pro pane demon/ ftrauimus/dum elemeta/atqj elemetata oia,Cflos, Angclos,K ipfum
Deu ([il licet^ in homine coclufum patefecimus. Explicauimus quocp quanta
proportione clementa,qualitates,atcp complexioncs/in corpore humano couenianr,8i
quanta cofonanda membro^ circunferenda codnant. Sed alii addunt/eda
comenfuradones ad longu membro^ corporis efle pro/ pordorutas. Os.n.eapids/a
meto ad fronte fuma/SC radices imas capilli/ cildedmj: pards.Itc manus palma ad
extremu digicu mcdiu/cantunde. Caput,a mento ad fummu ucrdcc,odau^ A fummo
pedore ad radices capillo^t/fext^ Ad fummu uerdce,quartf.Ipitus aut oris uel
uultusald/ tudinis,terda pars/ab imo mento ad imas nares.Nafus ab imis naribus,
ad dne mediu fupcrdlio^/tantunde. Ab
co dne/ad imas radices capilli, ubi frons effrdtur/item tetdx pards. Pes aero,
aldtudinis corpods/fext^ Cubitus,quang.Pedus item,quart£. Sic rebqua omnia
mebra (uas ha/ CANTICI TERTII bent comcfuratioiKS proportionis,8t has fcmp
harmonicas: ut boicpro/ portionanis/mirabile ex confonanria aEcraciucundicate
afpidcntibus. Sunt.n.omncs mcnfurf illf partitf per pporriones mulripliccs, aut
fup/ parricularfs,aut mixtf. cx quibus femp rcfultat harmonia,aut fimplex/ aut
copofita.Dccupla.n.proporao/facit tridiapafon 6L diapete. Ocfhipla
tridiapafon.Quidrupla/bis diapafon.Scxcupla bis diapafon/K diapete.
Tripla,diapafon/K diapentc.Paricp modo omnes aliorum membrorum cSmcnfurationcs
funt proporrionatf confonantes ; 8C quod maius eft^ coucnienrilTimf cu mundi
membris, cflo?£ articulis/atcj mefuris Arche/ typi.quod fummu eft. Na nullu cft
mebril in homine/quod norefpon/ dra/alicui figno,alicui planct?,K alicui
menfutf ,quf fit in Archaypo/ ut docent Antiqui Theologi.Sunt infuper in
eoOicut fuperius cxplicaui mus_)elcmenta/K humores/debiris K
harmonicispporrionibus comixd: ex quo^: temperamento fanitas,K ex
dil^cperamento prouenit infirmi/ tas.Et omnes,no dicam corpris partes/ fed
hominis toaus prtiones,in iinaeadc anima oia uiuificante, tanq inftrumento^t
chordf,aut moduli uariiin una cofonantiacoueniunt.Et quis mulngena uideatur
hoisuica, uegctariua,animalis,rpiritalis,intelle(aiua,fiuc qugcuncp alia
fit.unica tn eft ratio uitf in omnibus.Hinc no fine myfterio dicit fcriptura,qj
Deus, cu uita donaret homini, infpirauit in fariedus fpiraculu/aut animam
uita9:,quahcbrddicut OVinosJa nifmat haiim:uitaru didr,ut innuatur, q>in
illo fpirando/aut anima/qu^ infiindebatur/omnimoda counebatur uica,quf ad totum
ipfum hominem fpiftac. De ea cofonantia qug cft inter corpus K anima. Qp. .lE
Valis autem fit harmonia inter c'rpusK an imam/quxui/ dentur penitus diuerfa,
Pythagora prpeipui confonanria/ ru inucftigatores,ex ea, quxab omnibus
confpidtur quie/ tiftima / 8C fuaui unione , coioftare conati funt. Ex quibus,
Timyus Locrus Pythagoricus infignis / folito more adumbrauit, dicens. Quo autem
bene habeat anima, corpus cxpdit habere fuas uires, fani/ tatem,fcnfus
cxpeditos,robur,pulchritudincm/cuius pulchritudinis ex/
teriorisinidum,cftc5mcnfurabilitas/quafymmctriam uocant. Ad me/ bra ipfa, atq;
anima natura concinnat tentorium/ tanq inftrumcntum: obtempranfe^ cft ueluti
modulabile quoddauiucndi 6C fubiedtionis ra/ tionibustcui cofenrit Proculus in
Timyu Platonis dicens. Anima a prin/ dpio/fccudu harmonicas coftitutacft
rationcs:3C corps illi omnc/lecu/ dum proportiones didtur ede
coiunctutuniuerfum quoq; ipfum harmo/ Dicc/codnneq; deuinfhj eft. Et unde
proucniant hyharmonicf compa/ gines/profequens ait.Harum principia
funtanatura,ucla funimoopi/ TONVS PRIMVS. in m ns. f is P» ra si k m ? ffi m W'
«. ot k 0 t t GuI. } » i) I' i * CHRJ/ oSTVS. .Grcg. fice infita uis , ut fic
homo bene chordatus cum corpore 8£ anima. Quod K. Plato faris clare
cxplicat,dum de anima utriufcp mundi/ quo9i ratio eft
fimillima,inquit.Po(tgfecundu CTcacoris mentem/ tou animgcoftiturio abfoluta
Iriic/quf prima cft in intctionc/Si in idea/mox omne corporeum intra ip&m
cftinxit,mcdiuq! medi* accomodans apto modulamine eo/ pulauit.Mcdif nanepanim*
mediu corpus conucnit/extremf extremu/ K lupremf fuprcinututdifpofitio corporis
difponrioni an imf coaptetur magis q cconuerfo. Quod in utroqj mundo locu
habet, cum nobilior/SC ignobilior anima,6: media repcriaturscui in hac mundi
machina corpus pro tepore difponitur/pro codirionc ipfius anim* fufeipiendf. In
mudo quocp minori anima mplici diflercnriadilpoiita cft/ficutK corpustinftar
typicf arcx,qua Noe non fine magno myftcrio Deo iubente fabricauit. Blhn.uilior
uirtus animx in ea parte corporis inferiori /qu* cft fub dia/
fragmatc,efflgiata per triftega illam inferiore arcf.Eft media K animalis
uis/luper ipfum diafragma,uf datf fumfut alius euangcbfta ait) dece mnf decem
feruis, ut Luca i operaretur unufquifcp fe^du menfura ipfi pradEta. Secundu qua
uir/ tute, qui operatur,rcportat prfmiu procondidone numi ,ucl doni prf/
(lid.Si uero operari negligit,aufertur donaduu, 8C datur alii opcranri,ut If
copleat locu prfparatu pro influxa/8C donaduo coceffo.Dc qua reuerfio/ ne
animans ad loca ipfis propordonata /K a qbus difceflcrunt loqucnres Academici
cu fuo Platone dicunt,q> redeunt ad fuos planetas,altius for/ Acade. fita
loquentes,qua muld Icdlores exilHmcnt.Theologi aut nolW dicunr, Plato, q,
reuertuntur ad illos choros Angelo^/quibus coformiter uiaterut.Std Theok». (ni
follor^ ad illa 1'upramundana hofpitia rcuercuntur,ad quf uia/K ho/ ftiu cft illc/qui
dixir.Ego fum uia/Ego fum hoft iu,per rac fi quis introie/ ii
rit,faluabitur.Nec.n.per Chriftu datur ingreflus ad planctas,ucl Ange/ CHRI/i
los,fcd ad ipfum Deu, K Patre ftemudn cuius domo,K in cuius ampli/ STVS.4
tudinc diuinitads funt manfiones ill( multat,8C pccma^ i Vnde in corpore
diflonanda oriatur. Caput. III. ^ Orpus autc, cu tempcradflimu fic/aliqn
diflonanda uche/ mendi fima fcndt.Quod dupUd ex ca prfdpue,fien' noam/ bigimus.
Altera c(l difieperamentu humo^autex fupfiui/ tacc,aut ex diminutiooe,aut
altcramento incdnfcco uel ex/ trinlccoprouenies.A]tcra/qaacfld^ibus di
ffidet/ut influxus aliasboni; ■pfi noceant.Diflidct quid^decUnate animo ab
co/quod exquirit colefiis influxus. Qua deordinacione mult^abf fubfcquuntur, qa
ibdm fubiidc diffidens malo dfmoniCinquicProculus^quoufcp debids expiadonibus
cxpurgctur.Quf aut finthumo^ dillcmperamcnta,cu hoc medico fit, ipfis
relinquentes/quod fiiu cfl.percurrcmus caquf ad rem noflra, X ad mebore homine
bene infhtucndu fpccflant. Diflcmperantur.n.humorcSy' unde infirmitates
luboriuntur,no cantu ex fupflua/diminuta/ucl alterata materia/red Ifpius.quiaab
aio male regitur corpus. 5i.n.fiipcrfluo dbo pafdtur/undc fupflui generantur
humores, none hfc culpa efl animi no henands ingluuid^Ec ii dbi nodui comedun^,non
ne culpanda efl animi imprudendaf Et fi labor fupfluus,unde laflicudo/SC uaria
humo^ altera/ do,no ne infdda noflra criminanda cflfEcfi homo aliqd
ppctrac,undc oriatur triflida/ 8C augeatur atra bilis,qua humores infidutur aut
magis doleat/6C triflccur de occurrendbus/q deceac/uc bili cxffluct/fiuc melan/
chonia c6pnmatur,no ne hoc efl ab aio male fc habente/ q triflida ahfor/ betur
Ariflotdica,qux corrupit potraa habcndsf Si uero animus taqua dux in coco
humano exadtu cu impacorc feu rege cofendens/o^ infciio/ Proco. TONVS PRIMVS.
iiri «’ m' II Paul. u Aug. ■ k" i qI I/ t Dauid. 7'
Haas, i' Dauid. I I I i t f I Aoiec. I t f ( f * * f 9> res appcdtus,K uires
bcnc moderaf, dirigens oes in debitos hortes: ii aliqua trirtiaa ex pugna.aut
labore reportat'/illaeuagelica ert,no nocens, fedqux rtatitnuercef
ingaudiu.NaficutdiljgCTibusDeu C ut ingt Paulus ^oiaco/ opantur in bonu/ita
diffidentibus a Deo oia noccnt,oia uergunt in maJuiga c5tra huiufccmodi
difcolos armat fe creanira ois^ ultione uidelicct inimico;; Dd:ut dicitur in
libro Sapierif .Hinc Auguftinus ait.Omniu malo;: ca eft peccatu xjuod crt
deordinatio K dirtemperametum animi, 8C ducis humani. Quo male regente/aut
prortrato/rebcllant oia,« dirtemperantur, in fui dnii pnidc.Tunc.n.aialcs
fpusamiffi> freno in pugna cogrediutur/infurgunt huy mores mali/flC eria
boni dcordinari,uidffitudinequada fegregad ab inuicem corpus uexant,6d
torqucnt.Tuc nocent influxus cflcftcs,ficut lux folis oculis male
difpo(xris.Tuc Dei li(rtorcs,K ipfi ! torquedos holes fefe cxpediut,iuxta illud
Prophaf.Et imifliones p angelos malos,uel (;ut habet ueritas litterf;)3£
anguilia mifit p Angelos malos.T uef^ut inqt Ilaias_)pcudct te Dhs aere cor/
rupto.Quod cognofees regius Propheta diccbat.Miferere md dnc qm infir/ mus fum
,fana rae,qrti coturbata funt oia olla mca.i.uires/SC uirtutesmcf.Ec unde
turbatx (int uires,Kexorta infirmitas/dcclarat fubinfcrcns.Et aia mea turbata
eft ualde.Qtjf etia aliqn in&matur,ut dicat. Sana anima mea/quia peccaui
ribi.Ex cuius ifirmitate/8C rcbcllionc,fcgtur rebellio/ X diftepametu omniu,quf
ipfi obteparc dcbcbant.Nec dicas. Vexatur multories boni,ma/ gis q mali,qa
nullus uexatur in eo quod bonus/( ala ffirdtcr eleuata,SC uchemen imaginadone
accela,imu/ tat (anicatc,ucl xgntudine eria in corporibus alienis.Ncc
criminet^gs coplc/ xibnc:ga (] ut ingt Ecclcfiaftcs^ Deusfedt homine re«ftu,K
tepariffimu:quo ad corpus uidelicct 8£ anima.lpfe aut fe imilcuit infiniris
qftionibus,ucl C ut het ueritas litterx ^ Iplc qfiuit cogitadones mulas. Vade
no cotetus reiftitu / a iiii Digitized 1 CANTICI TERTII. dmc,K (tmi pfan» in
quo ipm collocauerat opif«,uagaias cft dta multa, * unde
fubfcquuacftpturbarioanimf/8Ccorporis,8£oimodaddc diximus/iubrt omne obfcqum
nofiru rationabile eflc.Cui cofenticns Hiero/ nymus/prpdpic K ipfc/ut moderata
fint nebis /ciunia:cu Deus no oblccftcf noftri uentris uacuitate/uei ut
uacillaccs grefius baculo/aut pariete fuftente/ mus.Scd ea iaunia,8C ep
abftinentix atq; macerationes afliimedp funr/qbus corpore no deftrudto,fed
redadlo in feruitute,inualcfeat fpus/K fortior fiat atq? agilior in Do
feruitio.Difaepatia aur,K pugna cotinua ede debet inter homine eplcdc/X
fcnfualemiqufqi illchunc redegerit in pcrfafla feruitutciut limul eofentietes/K
padfid,beari poffint in ipfo regno pads. Corporis ucro 8C aif cofcniada eft
cocordiaqua ip&s colligauit opitcx/qufqjCl Ilo iubente^ ea fiat
diflblutio/qua expediti ab hoc corpore,in quo exifteites peregrinamur a Dno,aIa
adipifeat' pofleflione rcgm^mifli.Quo adepto,ite9£ refumac eor/ pus ia indutu
incomiprione,imortaIitate/8C natura fpusiutfimul uniri, nilq
indediflbluanfmecaliqn diflbnati3admittat,ufi triditia aliqua gnari podit,
Detepando corport,C£difpoflrione tentorii pnalcs medelas. Cap. V. Vonia uero eu
humores didbni funt/diflidet 8£ fpus aiales,q in humoribus ipfis
refidenr/pturbaturep fenfus/uirtus ph^dica, K oia organa melioris aip: qup eu
fequatur eorporis padiones, didempat 8C ipfa. Hinc medciat.atq; medid fpernedi
no fune/ diem fcriptura.Honora mcdicu,f pter ncccditatc.n.creauit illu
Altidimus. Et itej:. Altidimus de cerra^ duxit medidn^K uir prudesno abhorrebit
ea. Et qa ^ ut fub inEert) a Deo eft ob medcIa:ideo inqrppheta.Sana me Diic, K
fanabor. Na ab ipfo cofer^ fanitas,SC medidna,pro utrocp hoic.Virtus.n.
herba9:,radicu,lapidu,ucrbo9t,8Comniu quf ad medicamenta urriufcp hois
ptinent,aDco infitacftsq aliqn immcdiptacc ex fcipfo,aliqn p intelligcntias, te
cplos opaiT ca,quf ad fanitate corporis,^ nutrimetu ipfius fpcdlant.Et hoc
quidc poridime pp animi^qua maxime curat.Quf,ut fit pfcifte fana.cxqrit corpus
(anudddrco orabat ille lapicns/ut edet mens lana in corpore fano. Pro utroqt
igit parauic Altidimus medicameta/6C mcdicos.Pro corpore.n. fanando C
difponente Deo) multus foit labor lapientu/ApolIinis/EfcuIapii,
Hippocraris,Pauli,GaIcni, Iohannis Damafccni, Diofeoridis. Auicdia:/8C muko^:
Arabu,Perfa9t,Grfco9i,8C diucrla^ nationu:qru aliq pro re9: natu/ n's/S^
uirtutibus inucftigadis,8C alii pro ipfis cop>onendis/fiC applicadis/pro
qualitate corpo^,K xgtitudinu/diligctidimi luere. De medicaminibus auc aix e
ultra ea qux amplidimc dicunt a Theologis nodris in quarto uolu/ minefententia^
theologica^, de faaamentis,8Clacrifidis/ que in medelas anima^ indituta funt)
inqt Iohanes,q> in fupcfledi regione uidit Arborem uic^cuius folia erant in fanitate
gcnrium.Qua fonitate rccuperata,fumercnt getes ipfx iam in uiros cfFeiftf/dc
Inuftibus uicx/q dicunt cibi forau.a nullo infirmo adumcndi.Dc medico uao,canic
Plalmograplius.Mific octbu fuu. CANTICI TERTII. K (anauit cos.Hmc /pfum uabu
minfum a Patre/K caro fe ipfo dixit.No cft opus ualcnbus mcdico/fed male
habcribus.Et Ongcnesexpo/ nens illud faCTamcncalecanticu. In odore curremus
unwentoy tuo^^^ngt. Variis qppe Deus Pater eu ungens ungucnris/fecit illu
Chriltu,K med^ Tale nam fponfum ad infirma fponlam / Deu Patre decebat
deftioMc. Qui fponfus ut boni mediri pficeret offidu/lanans totu homine/
Apoftolis quotp dedit potcftate/8C mandatu de ucroq; homine (an^onit habet in
huagclio, cui titulus eft fecudu Matthfu.Qua pottftate tradita.dixit.Infirmos
curate, mortuos fufeitate, leprofos mundatc,dfmones riicite,Po(^ iubet ut cxpc/
diti ab auro,argento,pccunia omnigena, pcra.tunicis fupfluis, calciamcntis
uanaKte#;/K uirga humanj.uil mundanf,poteftatis,annuntiarmt pace,m quacuq;djmu
igrcdcrcnf.ObferuaCquffo;)ordincfumi MedidtMadat.n. his/quos mittit dirciaorcs
horoinu in uia falutis;ut primo fanent corpora-^ fufdtent eos.qui mortui funpK
curent obfciros a dpnonio-.poftca ut ab oib» terrenis expediri/annurient/K
tribuant pacctqux cftuc^etcpametu.Kuera fanitas.immo traquillitas animi.Qua ncc
prfitare.ncc hfe p6t,nifi bene cor/ datusiK a terrenis impcdimctis.K ptutbanb’
curis penitus expeditus: ideo iubcr.utab huiufmodi expediant, qui ipfam
denuntiaturi crat.Curada funt igif primo corporatut ex harmonia corporis fani,dcueoiamus
ad harmonia fpus,uirtutu,K rc9:melio5i,tandcq;ad diuina:ficut Pythagoras
docct.Qup ficut in exterioribus coducun^ Phoebi fauorc,q8Cfanitari,Kharmonifuim
maxiraaprjftarific in meliori homine, immo inutroep c^udlf&uore ueri
foliSjUtcrep cffedlus,fanitatis uidelicct,8C harmonif . Tempatis itaep corpo/
ribuSjtemperant fpus,fen:us,opcrationrsomncs,K mcnsaitguftarepcilliiit
cflelha,8t diuina pabula.Quod utpcrfetfh; fiar,in pfrdlo llatu bcatitudinis
perficitur,tcmpcraturcjt ipfum corpus , K mutat in natura (piritus:ut nullo
diflcperamcto grauatu,lemper pabula illa fimul cu fpiritu fufdpere uakat. Ncc
perterreat quepiam Apoftolica illa fententia. Cum infirmor ,tunc tor/
aorfumtquia ibidiuinushomono de infirmitate, 8t diftemperamento cor/ poris
loquitur: quod qde multa mala conlequuntur : fed de ea cellione, qua animalis
homofpiritui fecere debet in c6;inua pugnatin qua alterutri illo/ rum
(uccumbendum cfl. Vbi no corporis infirmitas, fed animalis homi/ m's fubicifho
exquiritunquod fit no qualitatum dillemjjcramcnto , fed eoo/ cordi cedione, K
mutatione quadam uirium animalium,in uircsfpiricua/ les. Corporis autem
dididium patientis , cura fit per medicamina ,excra/ tia, purum,K parcum
ui(flum,atq? cxicftem fauorem. Medicamina autem mulca funr.tum ex natura fimpliduaexiis,
K intelligentiis,fcdinprimis a Deo hauda:tu ex harmonica copofirionc medicaminu
inter fc,K condnna corpwri fufdpienu'/ Quf multii operatur,quis pajt cognita
fapictibus noflri tcporisrqfiiu Ariftotdc fequaes, omnia tribuunt primis,9(
I^dis qualitas CHRI/ STVS. Origt. Maifi. CHRJ# STVS.1S: Pytfia. Paol. 1 jA 4
TONVS PIUMVS. VI CHRI/ STVS. Philip. Salo. tibas,c6centi folu eaji Iibramfne,eu
tfi uidramus aliqoa (implida magia no folu >n tmiOjUcI quarto gradu fed Tume
calidus: 8C ommu demeto^ acfhui(Timus.Vnde id a uircucc maiori, q iic illa qua/
litatu prima^,proccdcrc neccdccil. Videmus quoq; pportionaca ualdc prodcllc,qu(
dUl^ata noccnttuc opinari cogamur harmonica uim mul/ tu cofcrrc.Opcrat ilup
uirtus,8C rfhcax media aius,qa([ut diximus^&r/ ds imaginatio immutat
qualitates cria in corpore alieno. Id maxime,qn infirmus medico adhibes
hdc,fefe dil^nit ad mededs uirtute fakipicdi» Quae diipofitio qtum ualcac,ille
omniu medico^ magiilrr Chriilus lefus indicat.dum fufeepturis ab eo fanicate,
ta melionsq deterioris hominis, iplam exquiraenautin hisqui
rufceperantcommdara. Dixit.n.mulieri Cananef.O mulier magna eil fides tua: Fiat
dbi,ficut pedld. Et hpnor/ rhoiUx inquic,Fides tua te l^ua fia^Et a ejeis
petendbus lumc, fidere/ quifiuit dicens, Creditis,q7 poflim
uosilluminarri'Eteunucho Candacis reginf qufrcnd medela bapnTmi, ait Philippus.
Si credis ex toto corde, licet mihi uidciicetdarc dbi hoc baptifmi mcdicamc. Et
lic lemp caedis medicus,8^ ab eo indrutffa' diTcipuli fide exqrrbantab his,q
lanari cupie/ bant,fiuc in alcero,(Tue in utroq; holc.Profunt eda ad t^ameotu
corpis, 8C col&quecer aif,exera‘da dcbita,8C at terra fis, aut ex uili
materia ortus, aut breui in terram refoluendus ,ac uiuens innumerabilibus
qupitio/ nibus immixtus , ut nonnulli monumentum illud interpretantur; Sed
exquiritur,utcognofcatur,quxfit anima propria, unde progrediatur, quatis/66
quot gradibus pertedtionis referta,qua intclligenria coinunita, quibus mdiis in
corpus diffufa , qua harmonia cum ipfo compadla, quam affinitatem cum Deo/
intcUigentiis/ccclis/cIemcnris/66 rebus om/ mbus habeat, quorum imaginem 66
fimulacfarum tenettQuibus uc in/ fluxibus compaginatum fit corpus , 66 quo uitx
curriculo terminandu, ultra quod non detur progreflus . H?c.n.66
huiufmodi/cxquirit monu/ mcnmm , quod Grxda iadlat fe ab oraculo Delphico in
uctuffiflimo tripode ante omnes accepifle. Nec tamen loqueri in oraculo detur
laus, tanqiUiusdocumendinuentori,cumantc Apollinisoraculu/illud tradi/ der^ qui
a Spiritu Sandto edodti fiiaatuit.n.Iob, uifitans Ipedcm tua Dir- . 3d t
CANTICI tertii. non peccabis. Videat nacp fpcdctn fuam / qui aliquando nicntc
formam propriam.atcp fcipfum contemplatur. Quod neccflccft, fi partes omnts
fuiipfius/tancj totius inftrumcnti chordas fuo loco difponcrc utlit , in dignitatem
fuam rcflitucre fdpfum. Dequodiuus Cichariila clara uo/ ce intonat.dians. Homo
cum in honore dlet/ non intellexit / compara/ tus dl iumends infipicnribus, H
fimilis facfhis cil illis.Dolet nac^q? non cognofeathomo dignitarem/SC
excellentiam, in qua conftitutus cll /oni/ nibuspradIans/8C ab omnibus fomentum
dignitatis fux fufdpcrc ua/ Iens,cum non tantum omnium partium fuarum concordia
/fcd omniu rerum harmonia fubicdlionc gaudere poilit , nifi fe ipfum ddidens,
iumentis infipientibus allimilecur. Et
hfc ^ ni follor ^ fontilla mirabilia, de quorum cogninone alibi cxultat
Prophrta.dum ait. Mirabilia opera tua,6C anima mea cognofeet nimis.Et qug, dC
drea quos fint hxc mira/ bilia,explicans,rubinfctt. Mihi autem nimis
honoriticad funtamidtui Deus,nimis confortatus ell prindpatus eo^: cognofccns
uidelicet quaca natur{/dC donorum excellenda eos decoraueris, quantoue domimo
pr $/ fcceris,cos.f. qui cognouerunt/flC conferuare ftuduerunt predum , SC di/
gnitatem/inquacoihtudrunt.Etneglorictur quifpiam de exteriori ap/
parauia,rcdfcmperdmeat,6Creuereamr Ddiudidum,ad cuius meta homo eit ucre
magnus,uel paruus, efte^ bonus , uel malus, inquit . Non dl occultatum os meum
a tc,quod fccilH in occulto: 8C fublH^, ud oo/ paddo mea in interioribus
tcrrg.Imperfeifhim meum uiderut oculi tui. Mercurius quocp Trifmegiftus
idcm,antc oraculum docuit dicens. Vos, quibus mentis pordo conedia dl,gcnus
rccogoofdteudlrum/ucnTaq; naturam immorralem confiderate. Non
igiturraortalem/aut deteriore condidonem,iubct ifte fapiens contempladam / fed
meliorem: Quod ex/ plicans Macrobius in de fomnio 5cipionis,ait. Animasdidmusde
c^lo lapias in corpora, 8C hanc cile pcrfeiflam animi fapieriam / dum corpore
udtur.ut unde orca fic,rccognorcac.Sic.n.omncs reifle fendences uoluc, ut
cognido illa exigatur/ p qua,exclufisimpcdimcnds , reifhim in Deum capiarur
ita. Hinc diiudicarunc oraculu podus a cf Io, q a dgmonc ema/ nalie,uc
Satyricus canic.B cf lo defeendit van \"ndlais i* Danicl,K Paulus
pcrhibcnt.Tn folc itaqj, mundi przapua Iampadc,ranq in corde c(l pocidSmc
mundani animalis uita: cuius Kiplc inter cxlica membra cft prfdpuus dator/per
fpiricu queda uitalcmtquo ( ut Timpis Pythagoricus inquit 3 uiuit totus
mundus/ipfum codnuc hauricns/iimul cum fpiritu,8( uirtutealia^ ndla^tpr^fcrtim
homo per ipiius fpiritum lUis fuapte natura coformetK arte/atep proudentia,
cognatiore cffcdhim, multis regulis SC adminiculis/de quibus utri fapiientcs
potius ore/ q uolu/ minibus pcrtradbuit.Et tanto celebriore uim rufdpit homo/
no (olum a lideribus/6i intcUigentiis,fed ab ipfoomniu bono^t (bntetquanto
magis c;lc(lis/Angelicus/K diuinus cfbdcur.Cfleilis aut cuadit, quando corru/
pdbilia fuppeditans/8C (pernens /incorruptibilia amplcfe(Tus fueris:&uftra
laborabis,diccnte propheta. Nifi Dds cuftodicric duitate^ frulfra uigilat,q
cuftodit ca.Ec m'fi Diis ^ificaucrit domu,inuanu labo^ raucrut,qui fdificant
ca.Vanu eft.n.nobifipfis furgcrc,ucl ante,fiue tra lucc quf a exio fplcndcttoC
ducit,at unuquod(^ genus uiuentiu propria mudi puin/ da inhabitat.Humida
qdc,aqua:tcrteftria terraacre uolatilia;ho autc his omnibus utif
,terfa,aqua,aere,ignc,8i qbuflibct in ris c6tcds.Cflu infup
fufpidt,fenfucpillud atdngictrcd ipfum Dcu,metc,8i intclinfhi. Etqa cu omnibus
^porrionc,8Cfymbolu hectideooiainRlligir,Si aboibusfym/ bolica ui trahit,undc
ala^,Si aefeat. Bifaria aut fumit incremeta: A Deo quidc opifice,8i
genitorc,taq a pfe oia prfbete nutdmeta, ali^" :a rebus at cfteris,taq
pabulo a pdfrcpra:parato in dus Tubiidiu, Si nutrimentu. In quod cofende
Pedpatedeo^ Dux,dum ait.Nos fumus quodamodo finis omniu.Ncc placet Simplidi,Si
Thomf fcntetia.qd dc ardfidalibus tm/ modo itelligaf fcrmo,Si nos fecerit
ardficialiu iblumodo,Si no aliojt fine. Na ipfcmet in fionte Polidco^ ft
expones, inqt:Exi(Iimadu eft,ut platf aialiit caufa finr,ipra aut aialia hois
grada.Cicures.n.idc(f mafueta aialia, quf hebrei riTOTO behemot dicunt/ad
ufum,uicuraduS cft,fi qs alio^i harmonia oblciftari,8i ab cis uim , unde
|)fidat,coparc deliderat, K liberari ab oibus
calamitadbus:qupipfopturbato,pficifeuncur. DeVirtutu
Concentu Conducendo, ut pofljt exds Anima tanari, K obloftari. Cap. XII. T qa
uircutestfunt aig obicetameta: K mcdclg, ut codnnas finc,nccdlccft:cum 6C
fanitas,8i obletftatio a cofonantibus ,phcifcant',8C cofonantif quxda
fint.Eft.n.fanitas corporis, tepamentu C ut diximus) humoR;,8C co8t,quf ad
corporis iibftancia pdncnt.Eft quoqjaixfanicas,conccncusuirtutu,6Copaiioau.
:ftcj!^oblc(ftario,cxf portione potentif eu obinfto.Et quato maior ppory
do,tatJ maior dclc(ftw'o.Ec eda diidtux idc obletftans,8( lanans,utraportionandis
, coteperandis me/ didnis,aflign^o in comixtionc earu,iulIa,8C harmonica
pondcra,rclia/ quentes medicis eas tribucndbus.cura propordonadi ipfas
corporibus, quibus mederi prxtcndunt.Quod muld hac cepeilate ignari coccmncn/
tcs,fxpius ea dilTonantia intcfliois inferunttuc horreTcanr/doleant/SC cm /
cientur ex diilbnancia pharmad/cu eofonans tcmpcramentu,8C (anitace afferre
debuifla.Nec fecus uirtutcs,qux fune animx medicamina tem/ peratx elle debent
inter Ce/SC cum anima/fi fanitate, 6C oblidlamencu ipft animx affirre
ualeant.Difputant noftri Theologi longis fermonibus de Conexi5e,ac copagine
uirtutu:Thomas uidclicct/Hcnticus,Iohanes Sco/ tus,6C alii.Qu^ c6nexio,cu fine
harmonica eournieda/Hcri ncqucat/qcqd fenTeritde illai^i omniu.aut aliqua^
parcieulariu concxi6e,pt;ff hntts,lo/ qmur de nfa couenictia
harmoniea.Sieut.n.harmonia uocabs^ut Boedus ffiffiniQdf pariu,difpariuqj
uocu/in unu redaifla cocordiaific harmonia pheies aiam,efl:
pariu/difpariucBuirtutu/i unu rcda(itiuHi/’ Plato. tia/86 C uc alii dicunt^
ccpancia/qu^ modu oibus uircutibus imponittno Macro, tnaducrfand’
iis.qufdccharitaredidlafunt.Na ficutinfonoeocentuseft Ambro. duplcxtalccr
bbra^,modulo^,aut hftula^t feorfum: Alter aut cu aliis fi/ Ladla.
bris,modulis,ucl fillulistuc ex coco inilrumcco,K etia ex pluribus inlbu/
menris una reboet cofonantia. Sic in cocencu uirtucu bifaria cil modu/ latio;
Altera quidc cuiullibet uircucis inrdpra,Khpccfliulb'cia:qup(ac inqc Ambrofius
) cois eft uirtustqua unaquaq; uirciue medmur/ne ex ce/ dac,auc deficiacticd
extendat ,quacu coueniens cil:qd librarae,alii dixere tepanna. Altera uero
modulatio c(I omniu uirtucu ad inuice couen/eau , in code concentu charitads/S^
diicclioais Dri, uel proximi/aut utriuTc^ fimuhucnottf) audientes
oblccflcncuircutcstrcdudlicate afferat puUand. Hac.n.charitace tcmpamus,8C
moderamur oes uirtutes:necnon dirigitur omne opus bonu in Deu/a quo cfl ois
uera fymphonia, ut no mo noftri catholici docent concordestfed eda gendliu
fapientesqplurimi/exqbus, Hierocles ait. Ronalc genus, (i fplendore fuu lortiri
cupic/illa eade uelir, quf diuina lex dctcrminac.Ncc.n.alicer,nili fecudu
Deu,e(l bene difpo/ (itus animus.Ec a Deo decidens, ab intcllctfhi quoq; cadit
:8C a bono^ regula in obfcu^ relegat. Et ice^ clarius:Mens cx diuino fpiritu
dudta/ Idem, adiungicur Deo:qa (imlle ad rius (imile accedere nccclTc dI.Nec
bonus Dei facerdos cilc poc/nifi fc ipfum hoHia producens/propria anima quali
(imulachru quoddam acdificec/SC mcnte,ac intellctfhim/in templu con/ (lruat,in
quo,diuinam luce fufdpcrc poflit.Hacc aute unio cu Deo/ 8C difpolido templi/fit
per ueram diletfhonem /qux eft plenitudo legis, K j todus mttis profc^s,pr9iia
tamc debita cogoidoneCuius fentenda. TONVS’ P^LIMVS. xini ™ Paul’. p» ““'i n. B
“CHR.I/ “-STYS. ^ Ioha. « 1' l ’■ V ii qcu cSucniat cu dcxfbma Paub/in cuius
pcdlorc ChnTlus rc(bnar,audia/ mus,qd ipfe cu Ephcfiis dicanCorroboratnioiC
inqc^pcr fptritu ChhlH radicaci.dC fiindati/uc pollicis coprehedcrc cu oibus
fadUs latitudine/lon/ gicudinc/1'ublimtcate/K profundu,utc; uidcbcct
p&(fl(Uid qua ccndimus/ ut tandc impleamini in omni plenitudine Dcicqux ed
fdentia fupcminc/ cis diaricatis,auc charicas rupeminentis inccIligccip.Hac
igitur habita,ad iplam-coducuncur uirtutes ocsccanq ad uica, 6L harmonica uim
iplarum» Hinc Saluacor toties repctcns,illa pr^cipue comendauit , qua nid rdiqc
nobis hp'cdicario iure/acc^ in lignu lii^ inditudonis tradidit» A q edoedus
Dilccdus ipfius difdpulus Iohanes,q femp a fcaeds iplius erat,hanc mi^t immodu
cxcoUic/8C tot j>requicur laudibus/ut omniu alia^ uirtutu obii/ tus,hanc
folaobreruada prffdre uideacur.Ncc ab rc,cu fit radix/hinda/
mcntu,uita,uigor,rpus,K cocentus omniu aliarum. DeConfonantia Virtutum cum
Anima. Cap. XIII. T quia ^ ut diximus ^ no tm exquiritur pro corporibus fa/ M
nandisppordo anddoco^ adinuice;fcd cu corpore/K quali/ {■ cadbus qcp corporis
ipli^ cepandi. Nobis.n.ulaa pportionc uirtutu adinuicc , exqrenda ed eda ^pordo
uirtutu cu aia« itquis uirtusois cuibbetaif c5ferac,' alii tamcalf melius
cofert alia uir/ tus/q alia/in qcunqt genere (ic.Canerc.a.alicui adeo
propordonatu cd,8C propriu/ut C i» ^ do(dore,8i errore cantet, X omne mulic^
uim Eacillime penetret / ad quod abus eda diligendilima indudria,longo tpe,
puenire non potiflC fuapee natura adeo dillbnus dfcut fi eda arte polleat, uocc
coacnire non pflit.Pi(dura,ucl cflatura aliqs breui artc/fcd multa naturf
ui,p6efidas,K in illa uedare/dC ad cius apice cun s cofccndcrcj ut tn una
pr{(^qui in oibus pr{dare non poccs.In aliis aut^ficerc.qdi Digitized by
CANTICI TERTII. tuIcas,nion coccmnas.In quibus nulla dari p6c rcgula,qua
unafqfq; me/ riatur/ubi raifcrtt Eidliorc animxf friflu. Ad que dcuenitur,p
illud ai/ picx genus uircutu/a Plorino primo dcfcriptu^SC ab omnibus lapieribus
celcbraciflimu/Poliricu uidclicct,Purgatorii3y8C Hcroicu. Qjjib’ adiugid*
Excplarc/fcd hoc no cft,ppric in nobiSjUc^: ucluri regula dirigcns/fiC me/
furansuirtutes/qng in nobis runt.llludig:^ triplex genus c5dudt in no/ bis
pfofrifliixia uirnitu harmonia.Elbn. PoIicicu,taq hypateAut fttam/ banomenos in
indrumcnco/auc grauior, 8C drprdlior uox in cantu. Etl Hcroicu ucluri
nctc/hypbolcum,ucl cicuata 8C acurifllma uox.Eilq: Pur/ PIoo. k) J gatoriu
genus iicuri mcfe.i.medii nerui in inflrumeto, ucl medix uoces in cantu. Et C
ut Mulid tradunt ^ a prolTambanomcnos ad mdc,cft dia/ pafon/8C inde ad nete
hypaboleu,aliud diapaton:8( utrobicp p&^ har/ monia.Sic a uirtutibus
duilibus colixndens ho ad purgatorias cleua£’/ quaf? prima
diaparonicaharmonia,fed a purgatoriis,ad heroicas uimi/ tesfubuecfhis/aliuddiapafon
codudt/harmonia qde corummari(Iima.Ec quo uirtutes harmonica fadant
anima,Plorin”huius doc^-ing inter Phi/ Idem, lofophos merito princcps,faris
clare explicat, dicens. In hoic duf occur/ runt motiones/anima
didurb^cstAlterxqppcfuntnonulli aialis impe/ tus incofulti/iiuc iint
indtantes,fiue terrentes. Altcrj; aut funt du prole/ quimur dedita opa, 6C
cofulto moriones illas.Ciuilesita(^ uirtutes tepanc hos fecundos
motus/prudcriaat^cofultarionc: ut no admittat illud qd ratio diiudicat
malu.Quod tepamentu inducentcs/indpiunc harmoni/ sare anima.Vc^purgatorif.no
modo frenant moriones illas, fcdcxtir/ pant/8C cradicancatc^ primas moriones
adeo coprimuc/ot fuffidat prf/ (entia rationis,dnf uidelicet apperimu ad ipos
copriracdos.Quf Purga/ riuf uirtutes,cu animu ab illis pmrbarionibus penitus
liberauerint,red/ dunt inflrumetu animp tcpatilTlmu.ut nihil reftet nifi
aggredi cantu, 8C • opus harmonicu,atcjj cgrcgiu.Quod cu effidr animus,maximis
J bus incubcns,hcros cuadic.Sunt itejr Polirfcf uirtutes coponctes animal I
nodru/ucl exteriore hoiem.Purgatorip,qua(i p primu diapafon expurgat Ipum/SC
codnnu reddur/ue ho dicad’ fpualis,8C iTt.Heroicf aut mde cic/ ^ uanc ad
fuprcmu coccnturunicntcs homine cu inrdligentiis, imo cu ipfo Dco.Cuicofcntit
Ariftocclcs,dicens,q>hoies effidunt Dii/puirtutisex/ Ar3t cellentia.Sed
noller Plorinus profequi^ dices/q? Heroid Ihidiu eft,at«q; PIoo. uotu,n6 tm
extra peccatu cflc,fcd efle Deu, rcncrriq?,undcj3ce(Iit: ficuc K illc,q
dixiriExiui a Patre,8i ucni in mundurite^t rclinq mudu,8C uado CHR.I/ ad
Patrc.Et cu nos illius &atres ITmos ab code Pre ^greffi, ad cude no/ 5iTVS.
bis repetedu efhdeprcdiori tamc gradu. Cum aut repcrimus,undc ucni/ . ^
mus,oo(ummamus pcrbxfhi diapalbn: in quo tonus redit in cundctn,a quo
dilcclldariquis diuerfa cjaui, ut aiunt Muiici. Sic 8C nos emanaui/ J TONVS
PIUMVS. XV bii ^ Plori. Plato. Chry. u A ioha. “ Plori. i» Idem. kf m di [h T a
f Ii I r f [ Idem, Ioha. Plod. I . Ptoc. Paul*. I mus a Deo, tanq a prindpio
produpric uirtutes.In intellc^.n.funt quafi in Dco,8C iddrco cxeplarta
dicuntf.Na in Deo, 8C in intcllc(5h]/q diuinu quodda dt nobis infufum, funt
adriones illius,qd cd.In aia uero,funt uirtutes pfidcntes.lbi nai^ iu/
(litia,tcpanria,6C fimiles no funt proprie uirtutes/fij regulf dirigentestq dum
in aia funt/propric uirtutes funt.Hlic.n.iudiria ed unius ad leipfum, couerfio
uidclica/Sd nihil diuerfum ab eo in q ed.In aia ucro ed dirigens iplam in
Dcu.Tcmpanria ^ cd ibi inrima ad fdpfum intellcdlus eouer/ (io/qu^u deces
dl.5>ed inaiaedtepanspafliones dus.Forritudo cdilfic extra pafiione penitus
c6dicuta/in oiaprf ualcns/In aia aut pafiionis par/ ticeps/p fimilitudine dus a
q fufccpit.Prudcria ed ibi plenus cotuitus/oia modcrans/Hic aut habitus ex
multis expimeris acqfitus. Ed ibi charitas C ut eria de nodris uirtutibus
thcologids ptraclcmus ^ dilcdUo,ad amor oia coplc(dcns/3C cundta fuis
coucnientibus gradibus pfundenstin aia ed donii didributu,p partcs,8i partes.Et
quf in aia cd fides indrucns,K ali/ quo^ cognitio diuino lumine donata,cx qua
fitfolidu argumetu uero^ no apparcriu.In intcllcdhi cd diuiiujtjK omniu rc^i
ccrriliima cognirio. Et ea,quf aia tencj p (pcm,intcllcdtus firma apptfhcfione
poHidct.Tcn / dit qcp aia in illud/quod intcllcdhis p cotadlu
attingit.Intcllecr aeddens dicitur,tame tft ucrus mo/ tus:cu habeat prindpiu
motus in fe/86 ab alio no moucatur.Ncc angu/ a flant rarioncs.quibus probare
nidtur/animanoncUcnumrrn/nrrp har/ ff; | monicamteum tundatf fint in numeris
materialibus,proculdubio,86 fen/ fibilibus:86 arnma fit ex numeris, 86 harmonia
formali , extrada a fenfi/ bus/a quibus nolens difocre Ariftotclcs , eam
admittere non uuic in fiia \ dodrina fenfibifi.Nec cft C inquit J in anima
harmonica rado ad im">^ compofitoru:quia anima ipfa non habet partes,cx
quibus componatur. Hoc damus:Sed didmus,quod cft harmonia fuperior,86
rarionalis,ha/ ^ , bens fpecics rc^ in (e,quibus eas intelligit,66 numeros
rc^,quibus iplas ^ numerat.Qui quide numeri,86 fpeaes, non (lint tantumodo
aduenddi/ 86denouoanjuifid:fed cogenii ipfi animf,in ea exiftentes/meliori qua/
dam nota^in fdpfistficut dc exemplari bus,uclidds omnes coueniuntt . j q,
perfodimus elTc habent in Deo prcducente, 86 intelligcnte , 3 in genere .JlL t
pfoprioidicence Ioh^c.Qgod fadu cft,in ipfo uita erat. Vita ude^ crea/ JoU j
TONVS SECVNDVS XVII fiiili ait BK^ nh ujk im «Rf im lOI bta M •f « \0 Aogu.
Theo. Acadr* Plato. Amiq. Arift. Pytha. Plato. Pcripa. Ucto. ttix,8C
diuina;quia nihil pot eflc in Deo niil diuinu.Et idc indicat Angn/ ilinus de
exemplaribus rc^ ardficialiu cxiilcntibus in mente anifids,g,' uidelicct
pfcdbus ibi eflc habcanc,q fotmf ardflciabu:quia hic formp lilx funt
acddcntiayfli arrifidu quodda,Ibi ante uiuunt, fiC de radone animx intelligcnds
parddpanc.Qgia obieddi,uc cognitu Cdicunt nonulli Theo/ logi J liabet illud
eflc, quod habet ipla cognido. Habet quoqj illud eflc,' quod habet ipfa
uirtus,ucl pocenda cognidua:fi ipfi coproducta: fint fpe/ dcs,(icut Academid
ailcruntiquia no uident quomodo anima pollit me/ dn ca,quf intelbgitmifl habeat
in fe mcnfuras,quibus illa metiatur. Nec uidco,quomodo intclledlus pofljt
pdpcre,fc intclligerc acritatcinili in fe ab'quidhabcat,cuic51ormcC quod
intelbgit.Nccluflidt uirtusillaintel/ ktffauaifcd pardcularc quodda
cxquiritur,cui fquetur illud,quod pdpit. Hfc aut funt fpedes ibi exiftentes
atflu/cd impoiic^,uc Platoni/ 8C and/ qsplacuit.CuiSC Ariflotelcs confendt,dum
ait. Anima cfl: ^amodooia. Nec aliter intelligo,mTiqa codnet omnia in radone
intclligcndi, aut ha/ bet f pordonc cu omnibus; Et illa cft harmonia radonalis,
dc qua,flmut cu Pythagoras/ 8£ Platonids loquimur. Ddidt tn ualdc anima a
primo/ 6Cfuprcmo intcUc(fhi,qa omnia limul intelligit.Nahax;,8Cfl pariter uir^
tutcquada/autaifhi/ucl poteda^ ut dicutPcripatcdd^ codncc formas,' BC
flmulachra rc^ omniu inccUigcnda^.SC ab ipla hicicnda^ per arte, no tn flmul
oia intclligita(fhi,8C unica intcllc(fb'oc,uciud primus intcllcifhis: (ed mulds
SC fucc^uis ac^bus.Eil itacp aia intelledUuu qdda,oia cond/ nens codnnio
quoda:ut cuoifla intclligenda ab cauntclbgere poflic. r Arift. V i» ^ Theo. 0’ ^ToSco.
f 0 • f ' ^ Sapie, ifi •fi Anoes Animas fqualescrcauerit opifex. Cap. II.
Ixcrunt Peripatcdd,omncsanimasprodudlas (uiflcgquis gradibus, 8C produd:du(5d
fentenda ipfo^ pr^crptons,qui in fuperion philofophia inquit.Spcdesfchabcnc
flcutnu/ mcri,in quibus uno uariato mutatur fpcdes.Nam fl terna/ rio addatur
unus,flcquacernarius,8C fle dc aliis.Nouidores tamen pari/ fienfes Thcolc^i,in
ardcuUsipfo^ dcacuerunt, animas ditfcrre,n&tan/ um acddendbus,fed gradibus
quibufda intn'nfcds,radicads in eflditia ipCi^quibus unaquxcp res cft hfc,
diflbens ab alia, per illud qd eft ipfl propriu,hoc dcceracntts,q» qui dixedt
anima Pciri,n6 cfle perledborem gradu illo (iio incrinfcco q anima Iud{:/flt in
errore.Quod ex fuo Iohane Scoton5inliilfcdeccrpunt.Quiin fecundo uoluminc
theologica^ qu^/ ftionu dicit,q> unuquodc]^ diftinguicur,primo p natura
fua,quxeft hxc, anteq diftinguatur per pdndpiu opandi,aut p opus,fiuc p abquod
aed/ dcnsaducnicns.Cui ualdeadldpulatur illud tapicnd(:Pucr era ingenio/ fus,8C
Ibrtuus funi arnma bona, mcbore uidelica q muld abi. Tanta eft c I CANTICI
TERTII. quidc dillantfa unius animx ab altcra,in
fapicnria,bonicatc,robore,uiri/ bus S£ difpofitione ad diucr(a,ut uo
uideam,quomodo podint fortitf die f qualem gradu. Ncc dicant aliqui,q> differant donis,qa obllat Summa '
ucricas dicens. Vni dedit qnqj talenu,alii duo,alii utro unu, unicuitj l'e/
CHRI/ cundu propria uittutc. Cum igitur talenta fuit dona accepta ab uno^ STVSi
fecundu propria uirtutc, quid Cqnarfo^cft illa propria uirtus uniulcu/ iui'cp.''N5
quippe cft donu gratuitu/quia illud diffribuitur unicuicp fc/ qj] cundu ppria
uirtutc.Hxc itaqj uirtus cft naturalis qufda uis,cerco gra/ du
detcrminata.fccundu quam dl capax fui muneris, SL ipfum fulapit. Ncc obuict
quilpia dicens/q. iuxta Apoftoli fentenu^ Deus munera di^ PanluS. ftribuit
lingulis, prout uult. None C quxfo^ feruatur iulbria in dillribu/ rionc
dono9;/uc corrcfpondcant dona uirtuti uniufcuiufq;i'Alioquin ncc ordo,ncc
pulchritudo,ncc codeccnria feruarctur ab co,qui cft fumma iu/ ftitia,ipfa
pulchritudo/fiC ipfc omniu cocentus. Obferua precor Apolloli Idem. uerba.Dcdit
C inquit ) aliquos licri Apoftolos.alios ^phctas,alios euan/ gcliftas,K
do(ftorcsad cofummaaonefandoy,inopusminiftcrii,in fdi/ ricationc corporis
Chrifti.Si.n.dedit abquos ticri Apoftolos,nonc diltin/ guit Apoftolicatus
donu,a difpofirionc intrinfcca,qua dedit cos couenic/ ter allumi ad
apoftolatul^Quod nili dcdilld,ad iplum gradu minus co/ uenienter fiiilldit
aftumpd.Qua oprime in hoc negotio loquitur Grego/ • rius.Coueniut (_ inquit )
Angeb,rimiliter SC homines in muneribustficuc 8C in donis,aut gradibus natura
tributis.ConfcnDt Origenes dicens. Sut Ottgc« quxdainuifibilcsuirtuces/quibus
ca,quxfunt fuper terra difpenlwda, credita funtiin quibus no parua differentia
credenda eft , licut 6£ inho/ minibils reperitur. Et licut inagna diftantia
differunt membra humani corporis,quis omnia unica uita uiuant,no fccus myftid
corporis mebra diffctunt,q oculus^SC tibia,uel genu in humano
corporc.Necobftatfun/ damcntu,9C limilitudo de numeristcu no menriat'
infiUtbilc cuangcliu,8C in&llibibs ucritas.Scd nc tatii ui^t uidcaniur
cotcmncrc, dicemus,q> eda in unitate mulica,ucl formali funt quida occuid
gradus , ut poffit diuidi in partes in^ualcs. Excmplu pradacamus in unuate mulica
tanq magis manifefta.Eft quide tonus indapordone
fexquiocIaua/ricud.9.ad.8.ubi.9. cxcedit-3-pcr unitatc,qux facit ipfum
tonu.Tonus aut diuiditur in femi/ tonia lcmata,8£ dicfcs,ideft in mediu tonu,8C
quarta partcm,8C in piares ii opus fuerit. Ad cuius diuifione necellc eft,ut
diuidaif unitas,n6 quippe ' 1 illa macerialis,rcd mulica. Pon^ur.n.in loco
noucnarii.i8-S^ in loco odfo/ narii,i6.SC a.i3.ad.i£.dl eadem proportio
fcxquio(ftaua:in qua iamfunt duo aumcri,5C duxdiltandf Scientes duo
lcmitonia.Eft.n.dillanda a.i3licio/ nem:Quibus ctia pr^mia redduntur iccundu
opera iploru , proportione amc gcometrica,quf nodi penes numeru,fed penes
proporaooe pro/ portionuiuc qu^ fit proportio iMunr^ ad munera,8C merito^c ad
meria, cade ht proportio prfinioy ad prpmia.Bt hac propoitione no nfi Deus
omnibus reddet prfmia,fcd etiam duilis Rcfpub. gubernatur: ut Plato, Pia».
Iamblicus,8C Proculus faibunt. Addunt aut ad Remp.bcne regendam, lambli.
neceflaria quocp proportione anthmericaiqua , iulhtia quada mode/ Procu. t
raris rcbus,falue^ pax.Nec deeil Muiiea proporcio,qu( dl luAiria maio/ ribus
maiore tribuens rarione,minonbus aut minorem, ut Proculus ait. Ideo. Et lipc
fundata c(l in utrac^,ab arithmetica fumens, unde pquet numrru , ad numr^ta
gcomctrica,unde copam proportione ad proportione. Ex | quibus omnibus
proportionibus C ut in primo uolumine diximus^ eo/, dudbt dl hfc harmonica
mandi machina.ldco cildc regitur,8C diiponit, no modo ab iis,qui imagine iummi
Principis ccnmt,lcd ab iplb lumo Madcratorc:Qyi ciTde proportionibus fabricauit
humanu genustquod iplius Dei,8C magnf huius machinf iimuiadiru tenct.Sicuc igif
in roto hoc ingcnri opiheio funt dirpares,acc^ pares re^ gradus, ex quibus ill^
proporriones omnes refulcat.fic in Rep. humana lunt pares,atq) dupares
gradus,6C rariones indiuiduo^ , cx quibus,8^ pariter ex co^ muneribus/ K
operationibus rcfulcanc omnes ill^ proportiontsiut utraq; resp.mun/ , dana,8C
humana ht harmooica.SC conformis. I An cx hoc q, in^libus gradib^diilribuerica
pricipio,8t uariis donis/ ^ £C piniis,pfequal’mortalcs,ccieaf Opifex acceptator
pfonajt.Cap. lUI. T cu cx ca:qux uidetur inarquaLs diAributio/folcant xime
fcioli^ dubirare,an inde dillributor ccnfcati' perfona?: accepeator/maiora dona
uni,q alteri tribuens. Hinc primo pacru fcntcnriis, poilra rationibus, dubiis
oibus obuiandu i duximus.PauIus.n.ueriatis prxco/cu Romanis/ Ephdtis/ 6^
Cololiria/ Paulas. . libus agens repetit. Deus non dl acceptator pcrfonajt.Hoc
idt m Parus Petrus *hCTit,fcribcns fuis Pondcis,GaUas,Cappadocibus Si
Bithyniis. Et ite/ AcU TONVS SECVNDVS. XIX f Petras, ruinin Apoftolicis aifhbus
gratias agicDco,cutn cmffTime cotnpro/ Acia. barct,no cfle acccptationetn
perfonaru apud ipfum. Acceptator enim • Tbcol. perfonarutn C ut noflri Theologi
docent^ cft is qui aliqua ratione al.is debct,K paribus exillctibus mcrius,8C
ddidis.no reddit paria pr;^ » aut fquas pccnas. Nam iudex iuftiti*
adminiiiranda; pricfeclus duos p naeflus in homiddio parc$,quoru alteru fi
luere iubcat pcctiain fui rea/ ■ tus,altc9i aut ucl penitus, ucl aliquatu a
debita peena abfoluat,hic me/ rito perfona9t acceptator didtur,8C eft. No fecus
fi duos habet xque de V Rep. bcncmcritos,8C alteri pr amiia reddit iuxta opera
ipfius,altcri uero ■ ncquaq.Si autem quis liberalitate fua aheui donat,quod
alten dare no B nuit, no inde perfona acccptat,quia nulli eft debitor. Hinc in
primxua ; difiributionc,nullo merito prxuiTo,nulla Patcrfamilias remunerauit ex
dena/ ^ rio diurao,tam eum,qui ad ucfperam uinca intrauerat,g illos, qui por/ ^
caucrant pondus torius diei,8C xftus.Ec cum hi coquererentur de mer/ cede,non
aequa tributa pom'one,cum eo qui nouiflunc uenerat,rclix)a/ dic iullus
remunerator , Nonne ex denatio diurno coucmfE mccumi' CANTICI TERTII. Tolle
quod tuu cH,8C uadc.VoIo X huic nouiUTmo dare, (7cut K dbi. An non licet mihi
lacerc quod uolo,cum fim liber conduiflorrAn ocu/ Ius tuus neq c(I , quia ego
bonus furof'Qux uel de iudaico populo , 8C gentili diifla (int , quo^ ille
ucncrat primo mane ad uincam Domini/ hic autem uefpcri.Vnde inter cos
altcrcado, ficud per totam cpiilolam ad Romanos C Hieronymo in prooemio )
percurrit Paulus.Sjuc intclligatur dc paracularibus hominibus, hoc unii habemus
/ q> prz/ mium promilliim c(I ad libitum promittentis, dtra omnem iniuliina,
cum nulla intercedat obligatio. Vbi autem rado aliqua interuenit , aue
pacfhim/aequa femper pordonc agit nobifeum Deus. E(l enim in ipib quxdam
obligado,aut naturx diclands, ut de omnibus liliis cura ha/ ^s,falutcm X regnum
pro ipHs procuret/ in quibus edam fui ima/ ginem confpidens mulcu eos diligat ,
tanq opus fuum , X fuper ipfos tam bonos / q malos pluat/ X folem fuum oriri
Eadat. Aut dl obliga/ do fponte indudla ex padlo inito de uica/8C regno xtemo
tribuendo fcruandbusdusprpcepca.Qux iniunxit,ut habaaCiuxta Hieronymi fentendam
3 remunerandi caulamiucl ut hominem ipltsprxccpds,8C facnlidis expiaret,
SCpdccret.Vndc nec his cotentus, ut magis adhuc pcrliceretlilios, dedit
pfedfaonis conlliia.cu expreflb paifto remunera/ donis dicens.Omnis, qui
rcbqucrit domu,fratres,uel forores , liue pa/ trem aut matrem,liuc lilios,ucl
agros propter nomen mcu,ccntuplum acdpier,K uitam aeterna pollidcbit. Et quia
omm*um cll Pater / omnes canq filios uocatadregnu.Hinccuuidillct Pctrus/q>
curam haberet de Cornelio gcndli laluando (icut dciudds /dixit. Nunc cognoui,
q> non e(i accepeado pcrlbna^ apud Dcum.Faifh) aut paiflo dc remune/ rando
unocfuoq;/ fecundu opera ipfoy fi in aliquo delioerrc,de accepta donc perfona^
poflct accufari. Si autem ultra promiHa aliquid ex fua liberakcatc largitur,
nullam acceptadoois notam incurrit. Soludoaliquarumdifficultatum. Cap. V. Vnc
uero anteij cedamus, explicada fut pro uirili noftra aliqua qux nos fupramodu
angullarc uidetur,qux prxd pua funt.Cur de duobus frasibus ex dfdem paraibus na
ds,cu nihil boni aut mali cgiHcnc,pcr Malachia didlu liet I* PauLs» Hieto.
Idan. CHRI/ STVS. Peausr Malact' lacob dilexi,Efau autem odio habui.Ncc minus
nos angit id,quod de Pharaonc didtfaiptura.In hoc ipfum cxdtaui cc,ucollcdcre
in te uir/ tutem mea,8C ut annundetur nome meu in uniuerla tcrra.Qux c6me/
morans Paulus fubin&rt.Ergo cui uolt mifcrctur,8C que uult indurat. Durus
quippe fermo, 8C ab eo , quem Deus protulit uaidc diferepans. Exo. Paulus TONVS
SECVNDVS. XX DEVS Aic.n.in Exodo,tmTcreborauuoIucro,S£ demens ero in que mSu
pia/ cuerit. Vd Cut habetur in ucritate littcrf^ gratum habcbo.cui prfftabo
Paulus gratia,SC dementia habcbo,in que ero deniens.5’ed Paulus cu de Plia/
raone l3qucretur,culus cor a Duo didtur ind uratu.inquit. Quem uuic i’
iadurat.Si igitur Deus indurar, quis emolliri potaitrHt ii Deus odit, t • quis
gratia inucnictrEc fi Deus repulit qucpia,quis fadet ipfum eledtuf* I Quomodo
igi^ uult omnes faluos fieri, 6C diligit omnia qux fide nihil ^ odiens, fi
aliquos odit,8C reprobat/anteq aliqd boni aut mali EiciicfScd I abfit a Deo c6cradi(ffa'o,cuius
uerba fut regulg zternf uentatiscdientia unius hominis pecca/ tores conflimri
funt muld,ita K per unius obedientia iufti colEtuuntor muId.S^ius repedt.ut nos
attentos rcddat/q> no minor fit uirtus Chri fti iuftificans.ac expurgans / q
fuerit peccatu Adf coinquinas.ln Chri/ Qo.n.8C per Chriftum qui eft ucra aqua
diluens (cuius hate elcmenra/ ris eft fignum) regeneramur , K expiamur. Et
quauis fignum nunq fit abfcp fignato (dumodo fufdpiens no obftet^ res tame
(aeramenti qux fignatur bene poteft efle fine ligno. Eft (inquiut Theol^ )
triplex ba/ pd&nayfluminis/flaminis/8C fanguinis.Suffidrcp ( ut aiunt^
bapdima flaminis,fincbaptifmatefluminis,noautem hoc fine illo.Potenscftauc Deus
ex lapidibus iftis^qui fdlicet uidebantur reprobari,fufdtarc filios AbrahxJEt
potes eft Deus (ait Paulus^ infercre illos^qui propter incre dulitate exdfi
funt.nifi pmancant in ipfa incredubtate-Et per infidone, ca lurculus oleaftri,q
bonx obux arbor frudbfcra fit.Vtertp.nJiic infe/ ritur frii(fb'ficas.Infitu
quoq; cft(ut ait lacobus^ diuinu uerbu i nobis: Nofepin ip(b inferimur ,qu^o
adhgremusd p hdcm:6C in ipfo iadmus fiindamnu opeu noftro^:8C tunc uaia qux
formata erat in cotumelia, eifidun( ua(a honoris,K digna mcn(a regia. Nec
aliqua tniroodo uala etSt i c6tumclia(ut alicubi tagit Apfus^ fed omnia, ut
ipfemct alibi ait. O&nafdmur fibi irx,fubieC^' pcccato,Kua(a cotumeliptquis
aliqui ordinari fint in honorc.Ec qui.'' Dicat ipfcPaulus cuTimotheo differes.
Si quu (inquit^ emundaucrit le,cx contumelif fiet uas in honore CHRI/ STVS.
IDEM Ceam» Paulas Theo. • ..'7. Paulus lacobus Panlus TONVS SECVNDVS. xxn X r'
i I y t e X l t : DEVS 5api( ics Pcripa. i Plato Ajin^ Scncca Plato Theo.
anti^ani/ ma a pnndpio eft tanq tabula rafa,inqua nihil fit dcpidhim.Cui adlH/
pulari uidetur id,quod in&rt ille fapies quilquis fiiait.Propter hoc (^qa
uidelicet nudus/3C ignorans egreffus fum dc utero matrisj) optaui,8C ^ tus eft
mihi reafus,inuocaui,K uenit in me fpiritus (apiedat. Sed Plato, que mulri cx
dus academia fcquutur,cu uiiflct multos fincdifficultai» difccre/ immo
multories fdre/qux non didicerant , opinaras eft fpedes K formas rci^,X
cfifcqucntcr doiftnnas animf concreatas/fed impedi/ tas fcnfibus,8C ligaminibus
corpords,adeo ut ftudio,tcpore , K exerd/ tio excudantur i^des,qux incrac.Hincdixcre
andquinonulli,q>ani/ ma intrans corpus bibit dc gurgite Icthpditfto tJ»
ANter.i.ab oblj/ uionc. Quauis alii dicant hunc cfle ftuuium infrrni, ad que
defccdcatcs dc ipfo bibur,qa obliuifcutur omniu uoluptatu/quibus in mudo oble/
(ftari funt.Vndc Smcca/Intus imenfo finu/pladdo quieta labitur letlics
uadotDcmitq) curas, nc uc remeadi amplius pateat &cultas. Flexibus oiulds
grauc inuoluit amnc.Et uere ucrobit^ lethargum maximu pad/ tur anima,S£ quado
corpore immergitur,K ligaturtK quando luce di/ uina deftituta,traditur barathri
obfcuris tencbris.Ncc ^'t hgc fenteda primo a Platone fdita/fed ab antiquis
Theologis acceptatqui opinatur, omnes animas a Progenitore fuo
producftas,omnibusfuis fiirmisper/ fcdtas:ficut produifta hicrat anima procoplaftis.Qua
ipfc tranfgreftioA CANTICI TERTII. ne obfcurauit, cx cuius peccari contagione,
noilra: quocp anima: cor/ pusincrancrs obfcurantur:Kpenitusfopiuamr.b't
iicutipfi primo pa/ rcnridc corporali cibo,8C(brCcandc utroque, dictu
ethlnfudorc uul/ tus tui,aut narium tuaru .i.fpiritus tui/ uefcnis pane tuo:fic
ilU uox,8C dura fcntcnria/omnibus nobis intonare mihi uidctut: In fudorc 8C Ia/
| borc tuo ucfceris panc,« corporis,8C animf tuf ,qui cft dodrina,8£ co/ gnitio
rcrum.Nam nobis algcndu,fudadumq;elt, K multa fufFcrcnda/ li uolumus aut de
nouo addifccrc^ ut dicut Pcripatcrid ^ aut extrahere j eam dodlrinam,qua animf
noftrgpcrfpicaccm a prinripio infudit lar/ giflimusdiTlributortrcd mox parentu
primorum culpa oHufcatam te/ tro uclaminc. Quod Deus fua bcnignitatc.a quorunda
oculis dignatus eftaufcrrc.Dauid enim litteras non didicit,8i ex
paftorccfFeiftuseftua/ Danidintcllcdfais8td omnia apprehendit/no tn
coprchenditCut aiut nonuUi ThcologQ aut no fheo, plene apprehcndit.Dc Deo.n.ocs
apprehedut/q; ipfe edtqd aut iit,nemo. Patre etia iimplicillimi c6fitcn^/qs
autc iit,ncmo nouit/ nid dbus/8C cui i uoluerit hlius rcuclore.De filio quoq;
plp'i(^ multa loquuntur, tn ipfum i nemo nouit.De his igitur,8C de Arcanis,8(
dc myderiis,quxdrca ipfam ; t fantdillima trinitate,8C ipfum Deu funt, dicere
podiimus illud Ecclcda/ Ecde. [ (h'd .Glorificate ipfum quuu
potuerids/fupualebit adhuc,6C admirabilis j tnagniliccntiadusiHxaltatc illu
qtum potcdis,maiored.n.omni laude. ( Exaltantes eu replemini
uirtutc;Ncclaborcds,quiaoocomprchcndeds. ( Multa.n.funt abfeodita maiora his,
SL pauca uidenif ex plurimis opibus { dus.ConlcntitS^ Arillotclcs,dumait.Sermo
noder dcdiuinafublbuitia perpaucus cd,6C debilis: Laudatqj illa Simonidis
fcntcntia/q> folus Deus 5uno. ! habet huc honore,ut iit mctaph^cus,incelligcns
uiddicet feipfum/diui/ j na oia/fubdantias
fcparatas/quidditatcs/,pprictates,numcft / ppoitionc/ ; , ac omnimoda rc^ omniu
qapordone.Ecce igitur q mulca funt quz intel/ f Ictflus noder atdngerc
ncquit-Ncc folatus a corpore intclbga pfcidc oia, QqRj qup intclledlus ille
diuinus SC infinitus eSprehendit. Nec obfUt q> dixit 5 X V' fummaVentas
defpiritu que accepturi CTant credentes: ille fuggeretuo/ bis oia,8C docebit
uos omnia:Na hoc intclb*gi^,no de omnibus abfolutc, fed de iis , quf ab eis
erant intclligcnda,K prffertim de iis,qup difdpu/ lis manifedare cupiebat/dum
uiucrn,dicms. M ulta habeo uobis dicere/ fed no potedis
portare modo. Sic eda intclligi^ illud Iohanis. Vndioae habetis a fantdo, SC
nodis omnia,oia uidcUcct a uobis inteUigenda. 6: ^ TONVS SECVNDV5. XXIIII I t
Sapii. 'f ■ rOfe.' : Dauid. I titrc. p Dauid. jEaTcf i i s 3?lato. t ,TVS. 4- f
(I Anfcmpi^llnfhisadidpucn/atadqdpuoifrepoflct. Cap. VIIL parua hinc
difficulais infurgic,an intcllcdlus fcmp attin/ gat omne intclligibilc/ad quod
Tuapte na cofcendcrc poltt. Hic breuiter dicimus q, C «' &Hor;) codepaiTu
curriJt ia/ 5 tdIigcre,8C uiuerc. Ed.n.unicuic^ terminus uitf pfixus, que
prftcrirc no potdt.ad que tn uel paud dcucniunt,mortc muJps dc rauiis
prfucniente.Aliqn,qa uiolcnria infemir/aut malo rumine citatur infir/ mitas,K
ipla mors-AutCutcu fapiete loquarj)qa c5fimatus in breui/ex/ plcuit tpa multa:
Pladta.n.erat Deo aia ipfiuVpp hoc ^ perauit educere cade medio iniquitatis. No
fecus coongit dcftinato ad aliquc gradum do! ■ guere a podcriori.Sccundum quem
modum cognofeendi rerum opihee/ i Sapie, docemur procedere in libro (apiendf
,ubi didtur.A magnitudine fpedd/ - Mofes
8Ccreaturf,poteritcognofdhorumcrcator.EtnifiMofesrerumnatura,' :
S^conueniendamcognouilln.neqtrdtcordinadct arcam^K tabemacu/ ! Ium Dominitin
quo triplicis mundi perfecTa condnebatur imago. Netj • rite applicalld
facrifidatqux exquiruntur ad Deum^SC uirtutes cxrlefles placandas,6C ad
expiandum hominem , qui Si ipfe Dd , Si mundi gerit Rabi imaginem.De quorum
(acriiidorttm lacramends Rabi Simeon Bcn lo/ : Simeo
chail'uperLcuidcum/celeberrimum,8CamplinimumuoIumenfdidit.In quo pene omniu
rcru naturas difeutit. Diuina quo^ ipd Mofi patefede DEVS ille.qui aicOlfendam
tibi omne bonum.Ncc cR aliud omne bonum,nifi i11ud,aquo omnia bona.Etquamuis
aliquando Eidem fuam negauerit, nitcriufcp Iit protdfatus,q> nullus uidebit
Eidem fuamuiucns nihilomi/ I nus paulo fuperius didtur.Loquebatur Dominus ad
Mofem &de ad Ei/ I ciem:(icut folet loqui homo ad amicum fuu.Qy; collocutio
fadd ad £a/ sHebret dcm,uidctur pr^upponcre ipdus Etdd uiiionem.Et f ut Hebrd
dicunQ Angelus,qui loqueoatur fccum,nucupabatur Mitatron princeps facie/
rum.quia dus offidum eft introducere alios ad &ciem pripdpis. Quam ^Ishac.
eria lalucob fe uididc tcftatur,dum air.Vidi Dorainu £adc ad &dc.Nec Djuid
ignorabat diuus Ciiharifta Spiritu fantfto plenus , an polltr uideri hfc II Dd
&des,qui toties in fuis hymnis,de ipfa oftendenda repedt : Oftende . inquit
Eidem mam,8C falui erimus.Et iterum: Quirite &dem dus letn/ ^ per/X
rurfumtillumina ideft illuceltxre Eic Eidc tuam fuper feruos tuos. Haas. Ilaias
quoep ait: Vidi Dominum ledentem fuper folium excelfdfc, K elc/ ^ uatum.Etnc
iit contradiifhb in &aiseIoquiis,breuiter dico,q. Deum no ^ uidebit homo,nifi
moriatur predoEi morte iuftorumuie qua lummaVc/ d ii CANTICI TERTII. ritas
confueto fcrmonc myftcriofo / K paraboltco ak . Ni(i granum fru/ mepti cadens
in terram mortuum fucric./pfum folum manet / fine frutf^ oidelictc melioris
hominis: Si autem mortuum fuerit / K cenerit homini fpirituali/K interiori
multum frueftum affert , operando/uidendo / K dc/ ^bndo diuina . Quod
aliqualiter explicans A pollolus inquit . Mormi c.h's/X uita ueftra abfeondita
dl cum Chrirto . Hac igitur morte morie/ bantur prophetf amia Dei omnes/quando
ingredi^anrur ad illa Dn penctralia.Hac quocp morte arreptus df lohannes /
quando in principio facratifiTimx uifionis ait . Fui in fpiritu in dominica
dic/ quo fubuctfhis/ uidit thronum Dd, X agnum,8C leptem fpiritus aftantes , K
omnia qu* decernebantur fieri uariis retroaifbs temporibus . Audiuit quoq;
cantica Sandlorum,& Angelorum ad multacpreconditiffima facramenta pene/
trauit.De hac morte etiam meminit Paulus dices:Sdo hominem, in cor / porc fiuc
extra corpus oefeio/ Deus frit/rapoim huuifmpdi , ufqj ad ter/ riu n ccdum/X
audiuit arcana Dei/qux non licet homini loqui.Fit enim tunc fcpiTatio animx a
corpore,» non corporis ab anima : quia illud ui/ uificatur ipfa anima , qux nec
operatur in corpore , nec uiuit in eo , nili quatenus ipfum uiuiticat. Ad hunc
quotp modu fdcndi dcucncrant Apo/ iloli:» quotquot diuina illa luce,» ipintu
omnia fuggercte perfufi funt, qui » ipli h ic ptetioia m arte emigrabat. Cuius
rdfignum crat,quia nec *nortem,nec pafliunem.ncc contumiliam illatam corpori,»
animali iam mortuo ptTtimcfccbant. Verum illa myihria aliquibus minus/
aliquibus magis/pro illorum capadtate olfendebanturtefto g» eadem morte arrepti
fuillent • Alter autem modus fdcndi df per aequatam ucritatem cum in/ Kllcdtu
no(lro:ficuti aequatur dauis ferp fuf . Quo » fi non pleno lumine
pcrdpimusca,quf deponunt hi,qui ipfa facramenta confpcxerunt, ape/ ritur tamen
nobis potu, ut ex contormitate ucritatis perceprf , » ex lu/ mine quod ab ipiis
penetralibus apertis nos illulbatjaTtiorcs reddamur, g cx apparentibus
philolbphorum dcmonftrationibus. A pparentes dixe/ rim,quia aut null im.aut
paudifimas ucras fecerunt dcmonflrationcs in tiaturalibus:(cd deducuntur ex
prpacceptis ab Arillotclc,aut a quocunep fit/qui illa ante prfdixcrat. Hunc
igitur modum intelligcndi a Phibfb/ phis allignamm; infimum omnium,» minus
certum diiudico.Summu, qui habetur in illo claro contuitu. Medium ucro/quando
datur nobis , uc non modo legamus , » intclligamus auribus exterioribus , fed
perdpia/ musmelioribusfcnfibjsca,q Jf recondita funt in his,qup fub udamini/
bus tradunt hi,qui ucro intuitu eadem confpexcrunt . Mub enim funt, de quibus fumma Veritas inquit.q.
audientes non audiunt,» inttlfgc/ tes non intelligunt . Nobis enim aliquando
datur , ut clare perdpiamus ncricatcin c medulla factarum lictaarum cmanancciD,
» ut ablato uda/ Paulus' a -fi •i , ii Philo.* CHRJ/f;, STVAi 5 TONVS SECVNDVS.
XXVII b' ■ It K U □ Pcripa. f :: Algawl I •4 •» i Plato t Mcr. , j Mofcs s 3 c
t Hiao. Orige* I Mofcs I. t • }t , Panius Uon tninc,K reuclata Eidc tnrpidamus
ea, qux uulgo , 8C Tapicntibus mundi abfcondita func:8C tanta cerntudinc , ut
omnis ammoueatur perplexitas, cum ipla perdpiamus melioribus Idilibus q
exterioribus. Qyod ueri SC necedwi Itnt fenfus interiores , quibus plura SC
certiora perdpipofluntqperexteriores. Cap. XI. E ifbs igitur interioribus
fenCbus tanqua melioribus,nobis diUerendum efttld maxime,cum Peripatetid, qui
potiflime funt hac ccpcfbteprf manibus /de exterioribus plenillime SCminurim
rcripfcrint,de interioribusautem nihil/niiiq7e(l cnfus quidam communis,6C
phantaiia / aut imaginatio / quam locarunt in anteriori concauitate ccrebri:ut
fenfatas fpedesredpiens/diiudicarct inter ipfas,atcp expoliatas a materialibus
conditionibus/eas iam depura/ tas intelle uctus homo nofter fimul crucifixus
eft, ut dcftmacur cor/ pus peccari ; K ultra non feruiamus peccato . Ecce q,
Apoftolus addic utruq; hominem,8C ueterem qui crudfigi,8C nouum qui eum Chrifto
ui/ uere debet . Aderitenim corpus peccati St mortis , St ftarim fubinfert de
corpore uitx St gratix.Non regnet finquiQ peccatum in ueftro mortali corporetut
obediatis concupifeentiis dus.5ed ne Senfibus igiturmelioti/. bus in ipfo Deo,
perpetuo oblciftabimur. CANTICI TERTII. De Hominis conacnicnaa cum
IntcUigradis, Cedis, ‘ K Saais, Tonus. Terdus. Vod fymbolum, K quam
conucniendam habeat homo di Angelis. Cap. I AnhomoiTtcxcflfior
Angelis,uelcc6trario. Cap. IL Qufinuidia
hicric,8C iit iter Angelos SChoies. Cap. IlL An homines cum Angelis conuenianc
in numero. Cap. IllL Qua aequiilima lanee eos , qui ex ipfis praeuaricad
funt,dimiferit in nos hortes. Quid pflit Homo a codis fufdpere,ut melior fiat.
Cap. VI. Vnde Codi fufdpiat fiuiorcKjue harmooicu influut. • Cap. VII. Qyid
habeat Homo cum facramends. Cap. VIII Quid habeat Homo cum faaifidis. Cap. IX.
Q^id habeat Homo cum uctbis ,8Coradonibus:qax ipli fuHnigan/ tur. Cap. X. /
TONVS TERTIVS. XXX Paulus Aagu. Petrus Adam Scm Abra* Ilahac laha. loUph Moles
Elias PlouS QVOD SYMBOLVM, ET QVAM CONVE/ NIENTIAM HABEAT HOMO CVM AN/ GELIS.
GAP. PRIMVM. Ifpoffro, K tcmptrato hominc,acanignato modo fnl : profc(fhis,K
ranone, quatum ad gradus,8C dona ipfi di(lributa,nuc percurrendum cd^qua
conuenicnriam habeae cum crcacisiSC maxime cu Angelis , a quibus tanq ab
indiuiduis corius fui itineris comitibus, fufei/ pere ualcat profcifhis
incremenca.Primo itaqi conue/ niunt diTpofirionc naturali, cu utriqj rationis
finr parrictpes,incelligmriac capaces, 8C in eundem finem tendant, eiufdcm
Domini immediati ferui. Vtriq} item incorruptibiles K perpetui fint,rrd Angeli
xquali K conci/ nua rucccdionc, homo autem fecundum meliorem partem eodem modot
fccundu alteram uero cranfmucarionc quadam,dc qua didcur.Corrupri/ bile hoc
induet incorrupeionem . Potantur quoq; utriqt ex eodem Fonte, ai Petra/de qua
itejt didtur. Bibebant autem de fpiritali confequenti eos Pctra,Pctra autem
erat Chriftus:ipi?s quidem prxuifa,nobis autem fcul/ pta,cre(da,8i immenfa aqua
completa,ut dc plenitudine cius omnes ple/ ne fufdperc pollimus . Quia ne dum
homines , fed eriam Angeli ab ip(a hauriunr,diccnce Augulbno.Ipfum confulunt
Angeli/tanq uitx fentem. I n cum quoc^ ' ut inquit Petrus ^ defiderant Angeli
profpiccrc: ut uidc/ lica femper hauriant pro fc, 6i pro nobis, quo^ curam
Habent / quoufe^ fumus,hoc corporeo carcerc dctruii.Et quauis ipccic dicantur
differre ab hominibus,non minus camen ipfis conueniunc,q ii cu equis,quibus
inli/ denc,8i paruo&cno eos deducunt ad libicum/atqj modico calcarium ta/
AaAicI corporis gedu impcllunciSi indruut,prudcriaquanda ad pagen/ dum iter eis
ingcrentes.Necp minore couenicncia habent cu hominibus, q ipli cu auibus/quas
indruuc,ucl ad uenacionem,U( I ad cantu ,8i ad fer/ mones humanos
cdingendos.Sic ipli nobis pr^fidentes regut,impcllunt, 8i indruut,ut capiamus
pr^da ccdcdiu,K ut diuina eloquia reportemus plus minus ue pro nodra
capadcace,8C pro diligenria qua exhibcmus,ut ipfos audiamus/8C nobis reddamus
domcdicos.Hinc atiqui patres omni diligentia Ihidueruc ipfis adhfrere/8C
domcdicu cu ris habere cofortium. 5tc.n.Cut in anaqliimis hebreoy monumdis
reperQ A dam familiare co fuctudine habuit cu Angelo RazicIctScm filius Noe/rii
lopliklc; Abra/ ham aut habuit domedicu Zadchiel:llahac,8C lahacob Pclietlofeph
Ga briehMofes MitacrontElias Mabel.Ec in euagelica familia Parus habe bac
Angclu oo cm fibijfed alus amicis domcdicu. Adeo ut quu Petrus de CANTICI
TERTIL carccre ocnifitt ad don*u Marif cius hofpitis pulfans/ip& cu cjtcfts
ainl ds cofdis dus cofuttudinis, qua habebat Petrus eu AngcIo,dixcrinc; Aa
gelus ipfiuseft.SicIoanes Angelu habuic,qui oftendera,» docera di fa cramcnca
cclcberrimf ui(ionis.Sic Ccdlia Angelu habuic,quc man'to,K Cediia Leuiro
oftendcrct.Sic Agnes eu fcnfibilem habuit Angclu,ut cria in lu/ Agnes panari
ipfam cuftodittt.tt multi alii Angelos habuerut famibares curto dcs,quos
comemorare non patitur haec breuis reni pcrftri(fh'o. Ex (ams quoqi litteris
habemus,unuquecp fuu Angelu habere curtode, quis cius j domcrtica confuctudine
non periruatur,quia hoc pauds SC mundiflimis i datu cibli autem fymbolu K
couenienna,qua habemus eu ipfis,8t q fit iucuda,K proficua nobis C09:
confuctudo,cognofcentcs,fempCT C09: pro V curarut fcuorem, cos fibi pro uirili
fua afeifeentes amicos,ut iam nobis Frandfcus politus fit in
exemplar.Hic.n.quadragefima bcan Michatbs Franci. Archangcli ardlo idunio,SC
accurata diligentia cdcbrabanloca qiwtj di fcbat.in quibus cos magis propirios
exirtimabat. locu uidebeet iSan^* darif de Angelis, Alucmf monte Angelis ^ut
fertur) peculiariter dedi/ j catii.Quod obfcruanc,« procurant qui rpiriroaba
fapiunt,8C quibus ab/ ) qualiter notus dl ordo re^t in Deum/a quo procefletuM.
Is*n.ert,ut qux infixiore locu poflident / per intermedia in fupremu
deducantur. ^ An homo fit cxcflfior Angch's,uel ccontrario. Cap* II* T quia
diximus homine tan^ inferiorem dedud in Deum per Angdum/prftcrmittenda hic minime
cenTeo diicuiSo/ nrai,an nobilior fit Angdus nobis prffidais,fcu minirtras, an
homo ab ipfo curtoditus,8C minirteriu fufcipics. Vide/ tur enim anguftarc illa omnibus nota initma in
Dauirico carmine/qua, eu de homine agitur , pr^dnit uates. Minuirti eu paulominus
ab Auge/ lis.Nccnon ea, quf dicuntur ab Auguftino / q, Angelum fcdt prope Ic,
tanq digniorem, 6C exccllenuorc cfttris rebus ab ipfo perpetratis. Nam quf
magis appropinquant primf caufj^ BC perfc Angelus, quia
incellcclualis,ccnrracur digniorhomine qui rationalis ^ . Et comprobare
conantur Ezechielis oraculo , quo di/ dtur:Tu fignaculum
fimilitudinis.QuibusuerbisCutaliqui exponunt) tlirimir rnante triKni Anrr f frd
etiam hominuiundclequicur* Mifli propter eos,qui hp'editaccm ca/ piunt falutis.
Dicunt aliqui, q? Angrii miniflrant nobis , non tanq nobi/ lioribjs, fed tanq
infirmis,K ipfo^i rgcnbbus pr^fidio.Quibus didmus, q> Angeli deportauerunt
in (inu Abralif anima Lazari,non infirmam, fcd foluram a corpore SC
coIluflracam.Et quauis puer indigeat aliquando ducatu pfdagogi, tamen maior eft
pfdagogo,brcui pofleliurus regnum* Nos autem,quibus feruiunt Angeli,ponenuri
fumus paratu nobis, non AngJisrcgnu a conlliturione mundi.
VndeKnoftracondirio,meliorq c.Wlitio Angelorum concluditur.Quod ctia declarat produifhonis
ordo: Nam ultimu Dd opus fiiit homoiqui primus fii excellennor erat in di/
Philo, uina mmte,cx comuni Philofopho^t fententta.qua didtur.Quod eft pri/ mu
in intentionc,cft ulrimu in exeeutione . Homo autem fuit extremum Dei
opus,indu(ftus in hunc mundu, tanq ciusaonftes,uelutiin domum iam fabricatam,8C
paratam.Cu infuper Chriftus homo habeatur Ange/ lis nobili'or,concluderc
poftiimus naturam humana nobiliorcm,per illud Ariftotclicu ab omnibus admillum
. Cum optimu in hoc genere fit mc/ lias optimo illius
generis, hoc genus eft illo nobilius . Et niii Chnftus, 8C
BrataVirgonobiliorrseftcotq Angcli,nun3potuiflrat eorum choros,8C Paulus grad
is tranfccndere.Sed de Qirifto inquit Paulus.Tanto melior Ange/ lis
etfc(ftus,quanto difterentius prf illis nomen h^rditauit.Sed omiflis q
pluribus.quf ad faluandam opinionem fuam/dc nobilitate Aogclo9t ad/ ducuntur ab
aliquibus.unu foluam eo^ pocillimu robur, 07 uidciicct ani maChrifti fuerit
nobilior per gratia, eftoq, per naturam hicrit inferior. Qs^ quidem fi bene
pcrpcndatur,multu a ueritate diftare uidebituricu dona gratuita (ut fupra
explicauimus J) dentur fecundu difpofitiones na turz. Et ponderetur (quxfo)
illud Apoftoli,q> tanto melior fit Angelis, q uanto dignius cofequutus ^
nomen. Quod utiep nomcn,non a cafu,8C impropie impofitu fuit.ficut noftra
quoridic imponutunfed conuenien/ riftimu nominato/atqj&bricatum in
Sanifhllimf Trinitatis collegioiubi K gradus re^t,^ proprietates omnes,etia
indiuiduales cognofeutur. Et fi Adam paruo lumine impartito.nouit imponere
nomina rebus fecundu flla^t proprictatemtnon ne melius nouit Saniftillima
trinitas.K origo to/ dus luminisf Ab hac enim dcftinacus fiiit Gabricl
nutiamrus uirgini pat tum.cu mandato de nomine imponendo Filio ,cuius coceptu
dcnunria/ bat.Curauit quoe^ Deus addere nomini Abrahf charaiftcrcm unu,ut no
minato accomodatius foret. Quid credimus dc nomine impofito filio.SC Chrifto
homini,quc prf omnibus dilexit 6i honoraui(:'Si igiif huic dedit nome
honorarius q Angelisifedt K ipfum nominatu honorabiliore.No quidc dica fecudu
diuinitate, quia no digne ipfi copararentur Angeli,cu infinitatc,8( imcnfo
interuallo eos cxccdat. Adeo ut fixundu illam nulla CANTICI
TERTII. pofUc cfle comparado . Reliquum igicur e(l, uc Chrifhis homo honora/
dor (Ic,(icut 6C nomen diffcrcnciush^reditauic. Addam 6C unu,quod ual/ de
explicat hominis nobilicaceiquia concinet in (e mudi machina. Ange/ Ios,6C
Archetypum ,ut fupra cxpbcauimus, ideo habet cxprdliore ima/ ginem Dd,in quo
fua pulcherrima nota relucent omnia.Nec urget Ira/ tenda illa propliedca, qua
didcur , homine paulominus ab Angelis mi/ noracu cu in uetitate liner^ heatur
0’n7X0 tJ^Oirnorirn uate chalrehu mehat meelobm. Qijod ad uerbum ii
traducatur,habct: Minuiifa eum aliquantulu,ucl paulominus a Deo:Elohim enim Deu
iignificat.quauis aliquando Angelos,8C aliquando iudices : fcd in hoc loco ^ut
comuniter fendunt rapientes hebrd lignilicat Deu. Quod innuitur ex ucrbis,qux
immediate rcquuncun Et conitituilh' eum fuper opera manuu tuarum. Non igitur
homo e(l inferior Angelis,quia8Cipit Tutu opera manuum Dd : ht quand ipfe Deus
fecerit horoine,Paulus innuit,dum ait: Nufq Angelos apprehendit, fcd femen
Abrahx , tanq uidclicct magis unibile, q Angeli . Vltcrius procedunt fccredorcs
Theologi, explanantes illud per numcros:Nam lictrrgillgrcddunt,i i9;a Deus
fecit Angelum prope fe digniorem , K perfeddorem. Verum eil quo ad aifhim
immediatum, cu quo tamen potefe fearc, q> homo iit Bufhis potenda nobilior ,
aliquando reducendus ad adhim : St tunc homo fuo completo curnculo apparebit nobilior,
qui dum fub pfdagogo erat, ignobilior uidebator. Idem dice/ musadid,quoddiCum
autem hic folucus erit a corporeis ligaminibus , non Iblum atdngct ad
incelledhim Angelicum , fcd ipfum tranfccndens ad diuinum appli/ cabit , cum
ipfo uniendus / fedidus q A ngelus : ut multx fentendx fa/ crx feripturx
refonant.In quibus habemus, q. homo efficitur fiilius DeittranlTormaturc^ in
eandem imaginem , qux cfl Deus , 6C cum iplb Paulos t Ar3h>* Dauid CHRI/
STVS. TONVS TERTIVS. xxxn Aaga« uninir : qux dc Angelis,nufqua leguntur . Illud
quoq; de ftgnaculo , ud (Igilio ex fcipfo corruit. In hd>rca enim habetur
fl’33r>0Jnnn^ atah choteincabnit,ide(l, tu (Igilium
(Imilitudinis.Nrcaliquando rfperi,q> (Igilium aut (Ignaculum, dicat aliquid
maius , q imago.Bene didt Au/ gu(Iinus,imagincm Dei e(lc in homine tanq in
(Igilio, in ChriHourro/ tanqua in hlio . In qua imaginem datur nobis aliquando
tranltormari, remanentibus Angelis cu imagine (Igilii/ qux inferior eft.Vcl (I
dicatur. Angelus ell (Igilium imaginis,hoc nihil ad rem/ cu femper (Igillatum
flt nobilius q HgillumtNihil igitur nobilitaris arguit (Igilium in Angelo. Homo
itacp rcftat nobilior, cui Angelus feruit, k de rius proicdhi : ut ex Euangelio
didicimus : 6C aliqd utilitaris reportat , cu omne agens agat propter Unem,
utilem uriep K deledlabilem,ni(I (It error in op« rante. Sed cum Angelus non
deripiatur , habet illum Enem utilem , que Deus nouit,8C cui uolucrit Deus
reudarc. Qyc inuidiafiuTitSC (It inter Angelos /8£ homines. Cap. III. Sapie. Vm
autuiderit Angdus expre(Iiorem imagine, K maiore pcr&iffa‘oncm in homine ,
q in fdpfo, hinc forfitan fumpilt, unde ri inuideret. Nam inuidia e(l triditia
de bono alieno, cu dcTiderio aut priuandi habentem illud bonu/aut fuper/ Ioha.
excedendi ip(iim. Hac igitur inuidia C ut inquit fapiens^ mors introiuic in
orbem terra9t;quia Angelus mortis feduxit , 6i fubierit homine / infc/ rens ei
mortc,ne perucniret ad eam fortem/ a qua ipfe cxpulfus erat.Nec opinandu e(l
Angelum inuidilk Deo /qui adeo eleuatuseft in immen/ fum / ut nullus (It homini
, aut Angelo locus xmulandi ipfum. Veru co/ gnouit gradu hominis.pcrfedbHimutp
finem ipll conditurum , Si impe/ Paulus rium quod unus homo cofequuturus
erat.Et id,quando ^ut inquit Pau/ Ius) Deus Pater introduxit eum,primogenitum
in orbem tcrrx,diccns. Et adorent cu omnes Angeli eius. Vidit infuper unde hic
originem tra/ bem,8C futurum ortum eius,ut lohanes in ApocalypiI perhibet,
dicens. Signum magnu apparuit in coelo. Mulier amiiffa folediuinitatis, K (ii/
perioris pul^ritudinis/8i luna luminis/Kdccoris natur.alis fub pedi/ bus nus.
Et in capite eius corona duoderim dellarum , ided omniii gra/ riarum,K munerum,
cum codedia omnia diuidantur per duodenarium. Et in utero habens,clamabat
parturims,non quidc uocc doloris/ftd exui tarionis,aut terroris,quc incutere
debebat naiciturus omnibus potedari/ bus,K uirturibus muditunde fequi^.Et hfc
peperit filiu ,qui redurus erat gentes in uirga ferrea : iuxta illud pfalmi .
Dominus dixit ad me , Filius meus es tu/ego hodie genui tc.Podula a me,5C dabo
tibi getts in hfredi/ ratem tuam, SC podidUonem tuam terminos terrx. Et reges
cos io uirga j' P&l. I bigitized by Co CANTICI TERTIL ferrca.Hinc rimcns/X
inuidcns draco magnus, dent ante maUcrem,quae erat parirura,ut deuoraret filiu
cius. Et hinc ortu cft predium magnu in ccdoiMichacI, X Angeli dus
prcrliabaotur eu dracone X angelis ciust fcd illi non prfualutrunt.ncc]; locus
co^i inucntus c(l amplius in codo.Et ne quis dubitara, qs edet hic
draco.fubinfrrt. Et proictilus cft draco ille magnus,qui c(l diaoolusiX
fathanas.Et eu hic hlius non foluin rceftunu dTcc mundum in uirga ferrea, frd
exaltatus trahere deberet ad fe omma, maxime fratres (uos, X elciflosudco
inuidia agitatus omnibus nobis inii diabatur. Aegre enim tulit.X crubuit,q>
homo terreno corpore prfpcdi/ cus,obnncret quod ipfc pdidit,X uinceret pugna,
in qua ipfc fuccubuib Vtrifq; enim data fuit pugnaiquia non debet coronan , qui
no certat Ic/ gitime.Vtrilqj quocp indidlu dlprfceptu,cuiustranfgrcilio peccatu
dh ut Paulus pluries eu R.omanis repent dicens. Sublata lege,tollitur pec/
catu.Et (T lex non cdet,pcccatu no imputaretur. Lex itaij data fuit An/
gelisiut adorarent Dei primogcnitumiLcx data fiiit homini,ne comede/ ret.i.nc
fmularctur lignu fcicntif boni X mali^ quod Chridus cd,ut fu/ pra cxplicauimus.
S^ utcrc]) tranrgredus dl pr^ptuiille no reucrcodo Dei prfdpuu filiumdiic
fmulando eius gradum,ipfi pardculadtcr inter/ diclum.Huc cunucniut nonnulli
rapicntcs,Bcmardus pr^ipue,qui Dd contemplatione cdorophum ucllc coocu/
tcre,adducamus tC inuidbiflimas rationes paucas tamen de multis . Pia/ cct quod
aliqui adducunt , ad probandam intrlligenriarum numerolTca/ tcm.lienim ordinem
prffuppanunt,iinequouniuerrum flare nequit : fiC hunctriplicem,ad
ellruidclicct,ad operationem, 8C ad fincm.Veladfu/ periora,in&riora,OC
atqualia, maxime quando intermedia ordinata funt. Quf enim gloria Ducis (i
oblico Imperatore fcu Rege, cantu modo rcfpi/ dat ad mibees; Qgid Epifeopus
agit cum clero, po(lhabi(o fummo Pon/ riflcc.auc Chriflo , que rcpr^cntairEc
quis fapiens cxcogitabitaliquado mentes illas cGcIefles,in coelorum
reuolurioneadeo occuparas,uc ad nihil aLud alpidanc ^ Aut criam Cut aliqui
uoIunQin influentia , K genera/ rione iniorum bccncur,8C non podus in Opiticc,a
quo rufdpiuc : unde influant; Id maxime cum ipfc Ariflotcles doceat , S anima
mourre/ tur oondnue,nunq beatam uitam confequeretur : quia ip(a beata uita efl
podus in quirce,q in motu auenns/S( auxiliantis contra hofpitem tenebrarum . Et
nifi fponte (c dedat homo/pr^alent Angeli uitg/K luds/ contra Angelos
mortis/&C te/ 6ama. ncbrarum.Dufnac^funtuifOnSl^icBaraabasapudOdgcDcmin
periar Onge. chon^nobis propofit^,altcra luds,8C altera tenebra^ : per illa
autem nos conducere dudet A ngelus luds / per hanc aurem Angelus obreuritatis/
8C Ecdrfi» Sathanas. Qupui; in Ecclefiadico dicuntur uita,& mors:malum,8C
bo/ num . Hominem ucro reliquit in manu confilii lui / licet ad utrunif ha/
beat dudtores,8C fuggedores. Sed audiendus cd luas Angelus/ cum quo habemus
fymbolum/fiC amidciam:6C redlledus cd ille, inter quem 6L nos ab initio pofitf
fiint inimidn^ implacabilcs,6C accrrim^.ut animus SC fpi ntus noder femper
horrcfcat/8C conturbentur omnia qu^ in nobis funt/ quando ipfum fendmus/maxime
in tcncbns/in quibus uites aflumit non modicas. Q^id podit Homo a coelis fufdpere^uc
melior fiat. Cap. VL On ea tantum,quae de conucnientia hominis cum coelis,8C de
fufdpienda ab ds (anitacc,di(5la finr,fed ctia quid utilita/ tis ab ds
hauriat.ut melior fiat, percumndum cd . Haurit enim primo Iuccm,quae
tenebras,& male operantes fugat Daniel nt in Prophcrico carmine didtur .
Ortus cd fol,K congregati funt , in cubiculis filis collocabuntur.Habct enim
h;c lux fimulachrum quodda, K uehiculum numinis,8C luds illius,qui ait. Ego fum
lux mundi. Dum lucem habctis,ambulate in lucc,nc tenebrz uos comprehendant. Et
ficut pdndpcstenfbraruin in tenebds ipfis robudiores liunr.ficSC Angeli lu/ ds
nobis faucntcs,uirium inacmeta fufdpiunt a luce, non modo diuina, fed folan^SC
codcditpct quam etiam illa ^uioa,8(fiiprcma lux fplcnde/ e ii *'CHRr/ ^srvs. if
f CANTICI TERTII. fccns uirtutcm quamlam coriis , K per ipfos inferioribus
influit. A Patre mim*luminum,a quo omne datum optimum,6c ucnit, S^ efle, 6C
motus, K gcncratio.K omnis operans uirtus.tam in codis, q in clcmcnris/ plan/ '
tis«nimanti*bus/K hominibus. Sed illa omnia per codos , tanq per me/ dia / K
inftrumcnta/fomenta quxdam fufeipiut, qux naturalia dona di/ s cuntur. Homines
autem ultra hax.fufdpiut unde mores uarios/K uitam a multigenam componat: ut
Aftronomi omnes paflim aflcrunt/dcccmcn / Aftro. tcshunc benignum ex loue.illum
impetuofum ex Marte,alium fplendi/ dum a Ible.K huiufmodi multa.de quibus
aliqua fupra tetigimus,K ipff Allronomi immcnfa compleucrc uolumina.Id autem
fit,fiue per difpofi/ donem tentorii.iiuepcr uimquanda,qux ab intclligentiis
proumies,^ ccclofq! pcnetrans,pcruenit no tantum ad corpora noftra,fed ad
inteno/ ra fpiritus.a (piriribus proucniens. Sufdpimus quotp maxima uim a co/
centu ccdorum,qui nos ad cocinnandos mores difponucnifi mala nollra k
difpolidone obuiantes , concentum in pcrllrcpentcm fonu conuertamus. De quo
conccnm codorum influendum in nos colonantiflimos influxus loquuntur
Pydiagoras,8C Plato,maximc in RepubIica:Quem CiciToin Pytha. «. libro fub eode
titulo fequitur : Sed Macrobius in primo de fomnio Sci/ Plato pionis,corum
diila refumes inquit.Cum codum intuerer ftupens,ls (in/ Qccro quam3dl,qui
complctauresmeas,tantus 8Ctaduldsfonus.Hic(inquiQ Macro, ille cft,qui
interuallis imparibus, fed tamen pro rata parte ratione dillin/ dlis,impulfu,8C
motu ipforum orbium confidtur:K acuta cum grauibus temperans, uarios xqualiter
concentus effidt. Stelliferum enim ccrium, cuius oonucrfioexcitador eft,
acutiorem &dt fonum.grauiflimus autem lunaris,motu uiddicet uiolcto,quo
fuperior orbis uelodus mouetur. Sed motu proprio inferior uelodor eft , SC
acurior : fuperior autem,tardior K grauior . Quf conccntiopuldierrima quidem
eft , 8i fua redprocationc fuaui(Iima:adeo ut cantus nullus fuauior fit,q
hic,qui ex numeris,K men furis ad inftar fphgrarum motus dcdutftus eft : ut clare
comprobauimus. Nec minor concentus eft in
(Tgnisflellifericodi:quibusCutPl3toait_)prf/ piato ^ pofltf funt Sircncs,quf
cantus dicuntur,co q> prxfidentcs illi,rcddunt in fluxus concinnos.
VndcCcdifufdpiant&uore,qucharmonicu influut. Cap. VII. Vae autem fint illf
Sirenes tacuit Plato,fcd ex fcripmra fa/ [Jem ni fallor^ difeere poftumus.Hyc
enim perhibet ( ut in caiypfi legimus^ duodedm Angelos prgfidercduodc/ Apoca.’^
portis illius ccdiilis duitaristqui fummo K indefeflb concentu gyrant,K influunt
in porcas illas, quf (ut Acadnnids placer ^ ligna (iint ftelliferi cali: quo^
Capricornus,cft porca afccnfus prxeipua. «II TONVS TERTIVS. XXXV Hcbrci ■
Iohan. Sapii 'le. ;■ Mcrc« 't 'i. B k t. 1 i Paulus Daoid Idan f K cancer
dcfccnfus:cactcra autem cum alterutro illorum conueniunt . Fn hfc autem
ii^agyrates influunt multigeni AngeliCfub illis tamen duo/ deam Prindpibus
ordinari ^ cum influxu mulripIicrm.K fuauiflimum atq; omnimoda condnnitate
plenum, quem a diuino nomine fufdpiunt' duodedes reuolutotut Hcbrd pro colbnri
habent.Dc quo lohanncs ibi/ dem: Et in fundamentis illiusduitarisnomina duodedm
Apoflolorum ec Agni.Ncc enim Agnus habet duodedm nominatfed nomen illud ma/
^numCut fuperiusdiximus^inquotantumodooportethomines faluos heri. Salutem ita^
in hoc nomine confequimur per Chriflum,quiiprum nomen hfrcditauit:K hanc per
Angclos,pcr ccdos,8( per quacun^ crea/ turam;quia omnia diligentibus Deum
cooperantur in bonum his.qui fc/ eundum propofitum uocari funt Sandb’. His cmm
X cadorum influxus K Angclojt uirtus , K creamra omnis &uet,iTcuri
cconuerfo eadem om/ nis creatura fefe armat ad debellandos inimicos Dd,ut in
libro Sapien/ riac lemmus. Meminit etiam Iohanes dc feptem Ipiritibus.qui ante
thro/ num Uri funt , quos prariidcrc feptem planctis pliricp affirmant . Vnde
Mercurius hos uocat feptem gub^atores, quia uidclicct per feptem pia nctas,quos
rnoucnt.omnia moderatur,etiam influxum duodedm ligno/ rum.Et quanta
confonanria,hinc coniiccre poflumus,qa uter STVS Orpheoi I TONVS TERTIVS XXXVII
flCincompIcxts,rcd in cnunRutionibus:in quibus aliquid affirmatur , uel
negatur.Ex iffis igitur orationibustueris , 8C facris, quas mcntc/enfu ucl
interiori profrrimus,magnam uim comparamus . Id potiffime , quando fune dircdlf
in Dcum.ad quem applicantcs.mouent ipfum, ut in nos di/ Dtony. rigat urrba eius
&ucntc numine plcna.pcr radiu diuinu, quo Ctefte Dio/ nylio;) loquitur
nobis-.fcd adeo occultc,ut paud percipiant . Perdpiebat Dauid autan ille qui dixit. Audiam quid
loquatur in me Dominus Deus. Nun/ quam igitutredeunt uacuf orariones Deo obhtf
, 8i decantari hymni: dumodonon emittamus uerba illa fenfu uacua ore
tantumodo,Knon corde prolata , in aerem dto refoluenda : fed ii dirigamus ea
pleno fenfu K efficad mente in ipfum Deum , ficut dirigitur fagitta extento
arcu a potenti manu. ’ • t . , ‘ / • • 1 '-■"‘'r' ’>o 1- ' a [ ' ;• • U
V « • •4 'ifV.1 «i':-' • .illV .cO .XI .q«0 .tifii’ :i« i * ‘i. . y ^5iK'l
*i;p3D,tlinr.rm vjampie i v nl . ); a n n i n a f t d| a n ■ ' K,* a Paulus
Plato S Mere, e XiHus il e ( Paulus a 'j Ariikt c if wi ' r i Mere, j Gccro » *
« If 0 K ante bella in regione illa pcracOa ui/i fiierunt aqplurimis fide
d:gnfs globi inter fe certantes. Non equide uolutrine/tntncnlbexepla cople^ey
rer (i omnia adducatur,qux prffenfionc quada multos cuentus pr^cne/ runttfed
hxc pauca dicfta fint: ut intelligatur rerij conuctus: 6C mutua in
altcrutTudifpo(itio,Koperatioper rcru concrntu,queGrxd fympathia uocanttK inde
difcantur hxc omnia perferiore modo eflein homine.qui eft omnium uinculum,5£
omnia compleritur. ’ Quf coueniunt inter fc.multo fodicius cogrediutur in
homine.qui efl: pfcdbnimuomniuuinculu,Kprfoibusdiuinitatcfufliiltus. Cap. II. X
mutua correfpodentia rcru Cut explicauimus;) altera in altera mirabiliquada,K
occulta uirtuteopatur.Idco no mi/ rum fi homo cu habeat omniu K fimulachru , K
fymbolu, in omnibus operari poflit.Quod quidc efFicir’dumodo fuq debito
teperameto gaudeattSi fibiipfi prffidear.ut merito dominari inter cftera
poflit.Na homini fibiipfi bmeprffideti adeft,8i ineft Deus omnia opcrastutno modo
Paulas,8Cnoftrxlittcrf,fcdextcrnifapictcs aflerut. Id.n.docet Plato in lonctK
in ParmeidctMercurius in Pymadro.Si Xi/ ftus Pythagoricus,qui didt homine
Ddtcmplu,Deu aut hofpitc’ Quod 8i Poeta his dccatat carminibus.Eft Deus in
nobis.funt 6C comerda cccli: Sedibus fthereis fpiritus ille uenit . Ipfe nan^
Deus in animas Cuuflas fe traiFcrt:prophctas,K amicos fiios conflituit potetes
in opere, 8C fermone* Quod pfcnrie j Paulus aiebat.Omnia pofliim in eo, q mc
cofortat. Deus .n.eft animus nobis,toca uirtus,finc qua Cut ipfcmct phibet^
nihil &ccre po(lumus.Quod X Ariftotcles fatetur in MahauristK in fine
Ethicoru, dices nulla die uirtutc,fiuc namrale,fiue moralc,nifi per Deu. Et in
feac tioribus dogmatibus adruit intclferu bonu, Kfanu poflfc in naturx fe/ crctatdum^o
adfitdiuinf uirtutis influcda,ali.is nequaq. Qua infludia tico copiofius
fufeipimus , quato magis abfoluimur ab impedimetis ag/ grauatis carnis,K
tcrrena9t occupationu,at. uinirate, ret Hruricp in prillinu ,8C in nobis
colhtutu gradu, omniu renuti fatilc adipifcemur dominiutSed ad particularia
deueniamus. Qyod Vates effidacur Homo bene cordatus
aliquando muldplid fuf/ bagio inferiorum. Cap. lll. F lidtur multories homo
(ibi ipd praefidens, confors diuinx mcnds.uc futura prognofticetur : quod
propriu Dd ell iu/ xta illud Ifaif : Annudate nobis qux uentura funt , 8C dice/
mus.quia dii eftis uos-Cui Petrus adilipulaf dices . Non.n. uolutate iiu.nana
allata cft aliquado prophedatfed fpiritu fanefto inrpirad locud funt Sanfti Dei
homines-Fatetur hoc X Stoid.quos fequitut Ci/ cero primo de Diuinarionc dices.
Prffcnfionc fiituroy tantumodo Dik eopctercaquia no dide futuris codngcdbus
aliqua dnaminata ueritas, puro uidelicet mortalium iudidotquibus cofendens
Ptolcmf us inquit in rru(ftu.Soli numine af flari prodidit pardcularia.Fuifl'e
at multos uates, 8C multas utras prflenfiones (ut nc^os omittamus^^teftatur
Cratippus, qui fummis Petipaterids Cicerone tcftc par habitusdl.Tefta( X ^xao^
X mulri qui ab co piotecH funt cu ueteri academia . Sed ante cos P^iha/ goras.hos eria fecuri Stoid iride
aflduc . Calanus-n.Indus Alcxadri mor tem.K Magi Afiarici ipfum Alexandrum
natum Afif pOTiriem prxdi/ xerunt.Soaatcsdiuinatuseftmortcmimminere Critoni in
tertiam Iu/ cem , Sacerdos Diotima.fiiridica mulier peftem prgdixit. Anaximander
Lacedfmoniis terrx motum annundauitinftantcm : X ut urbem X te/ Aa relinqueret
admonuinQug tota comiit.SC c mootc T aygeto extrema TriCne. Plalmua Genefis;
Ifaias Petrus Stoid Cicoo Prole. Zeno* , Pydia. Quoru/ daPr(/ fcgia. r TONVS
TERTIVS. XL Epime, X t, Vates di ^ ucrfi. 18 i k tf :I I I Solon K Caco e| »1
Phere. i| Thales t - > l I i t»! .fc.;, ; Athea. sC Roma. I ^ Hebrd / Daoid
Ani(p. Pyrom. j Hydro. (jroma. , Ncao. pars qualT puppis cuuifa cft.Bpimcnidcs
Crac'ils uir diuinus , deerm aii^ nos ante bellum Perficu oraculo monitus
perumit Athenas ; BC lacrihcia quaalam oraculo xdica fcdt:Atheniefibufq;
Ibrmidatibus Perficam claf/ rcm,prxdixic decennio Pcrias non uenturos , dC
pollq uentrinc infidla re difcciruros.Quid refera uatidnia Cafl'andrf,Heleni,ChaIcatis,
Airchia/ rai,Tircfix,Mopii, Amphilochi, Polybii corintiii Druidu Galkru Ma/
gorum Perlaru,Chaldcoru,atqi Mephiticoru uatcs.Sybillaru, K alioru oracula
repetere uolumcn nequaq polFet quoru aliquos audiui,8^ copro/ baui uera
prxdixilTc.Sed ab innumrrabiliu memoria abdinrntes , unde ueniac hxc
pr^enfio,uideamus.F(l.n.quodda diuinadi genus , quod arte 8C experientia tic in
uariisrcbusagendis. In Republica Athenidi oriente tyranidem Solon mulco ance
protexit,» de Cf 'are Cato prffaga mente diccbanCauete a puero male
prfcindlo.ht huiuCnodi inumeraMiappf/ fent adduci exempla.In domeaids queq?
rebus , K naturales euentos fa/ pientes multi uaticinati funt.Phcrccides
Pyihagcrf magiller cum uidiflet hauQa aquam de iugi puteo,terrf motum uencutu
pradixit-Thales mi/ lefius,ut obiurgatores c6uinccret,K qd Philofophi^ facere
poflet oHede/ ret,omne olca,anteq flordceret.in agro milrfio coemit, animadumes
do / rum pdlundantes. Aliiautem uirtucequadam,tnaxime diuinoru nomi/
num,fprosaduocat,8C cogur,ut indicent qux a lecreas fupetioru mode/ ratorum
rulccpcrint.Sed utriq; pluries falluntur,quia nihil fciunt d^o/ nes de futuris
cucnabus,qux a (ummo ModcratorcdiTponuturmili qua/ tenus
proclamatum,8Cdiuulgacucft in CGdelh’,immo extra coJdlemcu/ •• riam,anteq res cHircbii
demandcntur.Et ab his quot^ aliquando mouen/
turaurs,Kexcaanimalium,aqua,ignis,manut^ pundta conducenda, BC huiufmodi . Aliquando aiam fpiritus humanus ab ipiis malis Ipiriri/
bus exagitatur . Etii omnes , aut per afha ab Angelis arcuuoluta, aut perinferiorainnrummtaabimmundisdedudlaipiritibusdiuinat.Sunt
' > a eriam qui naturam ducem fcquentes , ex hominu lineamentis prognoib/
centur.Qui.n.cx (ignis, qux Deus ^authore Iob_) pofuit in manibus ho/ Job'
minum ,ut inde nolcat unuiquifi^ opera rua,aufpicatur, Chiromatici di / Chiro.
cuncur.Qui autem ex &dei hlo,SC colore diiudicant Phyliognomi nucu/ Phyflo.
pantur.ln manibus.n.SC fade hominu quafi in libro quodam legunt no/ nulli ,
lagadllima ingenio, BC dotffa experietia prxdia cumtus,mores,8C ge.la iploru.Sed
in tronte fecreriores Theologi legere protitentur omnia hominu
initia,progrc(rus,fiC iincs.Qgod 6C fi ed.paudilimis came inue/ « t nitur
coccdiim.ldeo muldtudini, SC plebi dixit Cnrilhis. Nolite iudicarc CHRI/
fecundu tadcin. Multi funt alii diuinadi modi , per inferiores caulas, uel
STVSf iigoatfed omnes reducucur ad deferipta primaria gcnera.His aure omilV
(is:qui (inc ucri Vates uideamus. Qijis 9C unde efidaturuerus Vates. 'Op. HII.
St uatidniu profnflo legirimu BC ueru femp ^ut diximus^ a Deo , BC fuperorum
fauore procedens, 8C hoc multigenut Aliquando.n.cihdtur per fomniu : Aliquories
per cam ui/ (ioncm,qux dl inter iomnu BC uigilia:Et aliquando furore, SC
1'pidtus aginrione.Qui omnes modi coucniiic in uno genere diuinadi, quod Hcbm
/Ip batchol.i. liliam uods nuncupant,quam nos ccho didmus.i.re(lcxione
uods.Sunt*nd)(c quyda reflexiones diuinp, BC pro/ phericx uods.Diuinat autem
alii per claram uilionc, quam habet depu/ rau mens. Alii ucro quatenus
fufdpiunt a uiua.SC uera uoce.Quf omnia genera in faais eloquiis cxprdla
colpidmus. De fomnio.n.inquit Mat/ A(us* Apparuit Angelus Limini in fomnis
lofcph,idicas uidciicct quid de coniuge. v;-' • s t Hcbrd I ■T? Mattfi. lofcph'
rONVS QVARTVS. XLI Pharao Nabuc* lob : Ambr* , Lucia» Demo, lymuu l odo igi/ mr
quod temere tic,cj:co cafu,86 uolubilitatc tbrmn^ eudnir, pr^iincii i it
prpdici pote(t.''Nec rerum hualium dt diuinatioujuia cum ncaiiario cuc
niar.nihil proddt immo cruciat earu prflnilio , fi malus ruemus hicurus fit.Nec
prf caucn poliunt ca,qu^ latalia lunc. Nec dicatur quide , omnia kuius calura
rebus diuinis procurads,quia (. ut dicuQ cum niliil lic ntra fatum, nihil re
diuina leuari potdt . Concludunt itai^ . Si pi (uidiri nihil potdt tiiturum dic
eorum quf cafu tiunc,quia cfle etrea non poliunt,di/ uinaiio nullo erit* Si
autem iddrco poliunt prfuidrri , quia ciru luni,tC
£italia:diuinationihj|prodcrit«Addut Chry(ippua/Diugen(S,& Antipa/ tcr:5i
Dii luncquo^aulpicio^ut didtur Jtu diuioaiio, cur ipli apcrieno rxpb'cant,qu{;
tucura 1'unt prpcouenda, aut amplexsyar id maxime cum dicanmr generi hominum
bcnelici,8: amiciinili cxiltimiut ndiil intctcdii hominum lcirc,aut ignorare
quod hituru Iit* Ht cur tot & canta homini/ bus occultanc,uc ca quf
ldunc,auc prf uident , nihil fint in comparatione eorum qug latent f Hinc
concludere uidcntur,q> Dii nihJ rcui lam, fid fi aliqua prfrcmiuncur,id fit
ingenio,arcc , uel caiu. Inuchunt quo ucna/lul/ mina,tonicrua , llcllf comat;
,terrf motus, uapores uill dcariare in aere, tC huiufmodi,naturalia (iunc,8t non
prognollicationes . Cuius rei lignum comprobatiuum dl hilmen in medium mare
proirdlum,aui al d truUra demiflum, SC quonia no lemper comatas Ile 11^, St
terr; motus liquutur hi,qui dicuntur eo^ cuencus,St mulca prolequmces contra
diuinationcta maiore in modu machinatur, qu; quide ex fc funditus corruut .
Nihilo/ minus ad ea qux addudta func,rel|x>ndrbimus> bll enim (ut ad
Cicero/ nem,8t eos qui iplum (equuncur, mr ui rtam^ rerum fortuitarum St hi/
talium diuinatio.Et quiuis loituita niliil uideantur habere rationis, id ta/
mcadlinhis,quibush;ceucniunc.Namin lummo Moderatore aquo eucniunt,abrcp ratione
non fune. Omnia enim fonuita a Deo lua diipo/ nuntur ratione. Nos autem (ut
bene Irntic Arilfotclrs in dc bona Si mala fortuna^ cum tioa uideamus carum
taum caulmn , qu; dl Deus,attn/ 1 f iii CANTICI TERTII. buimus fortunx.icleft
cauf* ignotac.Non igitur cneniunt hatc pfa» in/ tcntioncm fummi
modcrantis,utluti firrrum fccuris in aquam cadit prx/ tcT intentionem ligna
inddentis. Vilamimfuitacaiu fors ccddiife fu/ per Saul , quando cle£lus fuit in
rcgcm.is tamen a Domino fuerat Sa/ Saul mueli indicatus rex: 8C ab eo qui
indicauerat difplitf bicre fones, ut ca/ derent fuper Saul.quf non
intilligcnnbus ipfius Dei difpoiirionem.a ca/ fu ccadilTc uifxfunt. bicin
multis contingit, ut iudiccntur fortuita, quf a diuino decreto fumma ratione
procedunt. EthfC in Deo prouifio/ nes diuin® dicuntur :qux fi per codos
difponuntw , fatalium nomen allumunt : in his autem quibus occurrunt fortuiti
indicantur cuentus. EthorumuatiailiaGcpius prfmittuntur,utcognofcant morcalw
quo/ niam huiufmodi a Deo prfuidentur K dcflinantur : unde fefe diiponant ad
iplos influxus bene fufdpicndos , K grati fint tribuenti . Aliquando utro ea
ferie difponuntur res , ut euentus illarum fint in difpofitionc red/ pirntis ,
ficuti cll grana bene operantis , K fauor multiplex . Qux edam fiib conditione
promittuntur , ut ffpius in feriptura facra fummus Mo/ derator repetit dicens .
Si audiaitis me , fi hfc , uel illa foccritis, munifi/ cus ero remunerator. Et
quauis cognofeat fummus Moderator quid ho/ mo fadlurus lit , non tamen in
prfterimm tranfit uifio: ut ex illa iam ha/ bita 8i decurfa , res inlallibili
euentu fuccedat . Quomodo autem idem contingens cuentus , in Deo fit
infallibilis prouidentia , 06 in coelis fotum (ficud Plato bene fentiQ id
penitus difficillimorum eff . Et quwis hatc PfatO uideamus , K comprobemus ,
quomodo tamen conueniant , adhuc de/ clarauit nemo. Aliquod tamen exemplum
prxbere pofliimus , quo ad huiufcc rei explicatum perducamur . Currit fluuius
Dei iuilii Icropiter/ no, 86 indtfeiffibtlilapfu tranfit per uarias regionei in
omnium incola/ rum benefidum t Sufdpcrc curat aliquis aqux
profluuium,admittendo quantum ei fufficiat ad irrigandos agros . Alius munitis
aggeribus ni/ hil aquf admirrit in benefiaum , aut malefidum . Alius ucro fua
igna/ uia nullis extruebs aggeribus , tota permitrit praedia fuffocari,66 fom
omnia opprimi . Eli itacj fluuii curfus a Dd prouidentia, 86 inuariabi^li
iullii, uel a codorum ordine , fiue foto ; beneficium autem , uel maleti/ dum
eft contingens , pro induftria , uel ignauia fufdpipntis. Si autem de
inundatione lUa uaddnaretur quifpiam , forfitan incolarum aliquis melius
muniflet aggera ad malefidum euitandum , 86 alius fe difpofuif/ fet ad
copiofius benefidum fufeipiendum . Ecce igitur quomodo rele/ uantur ca qu®
faulia funt,fed Cut more noftro loquamur;) ca quf ab in/ follibili Dd
prouidenda deueniunt. Ad Chryfippum ucro , 86 collegu Qjjy, dicemus , Deos
ideft Angelos fummi Moderatoris iuflu aliqua nobis rcuclare , ut 66 Prindpis
ifccus , 86 nol^a merita exigunt . Et ex his ora/ XLIIII rONVS QVARTVS. ojIo
dcclaraos^alia plzracp confunilia uniari podumus , quia fctnclQn/ quit lob_)
loquitur Deus , in eadem cauia uidcLcet, ad cuius unid lDaniel draconem
inccrfedt,8C inter leones famelicos (Ic/ dt intrepidus. Paulus uiperam manui
adh^entem uelud paleam exeuf/ (ic,nihil dmes morfum.aut otiendicula cius, cuius
iam plenum obdnue/ rat dominium • Non enim defuit Paulo ille , qui cgteris
Apoftolis dixit. Ecce dedi uobis potdiatcm calcandi fuper ferpcntcsiK
reorpiones,8C fu/ per omnem uirtutem inimid , K nihil uobis nocebit . Bibit
lohannes ue/ nenum lftus,8( conflans,8C ex bulliend olleo illpfus eualit.Non
enimCuc Auguflinus Oudidomeo^redlcdecemit intcrdoruperGcndim adiit/ terij
animalia fuere a prindpio produifta uencnola, inimica, Bi moldfa humano generi
: fcd poli peccatum in&lla , inimicat^ conlf ituta funt. Quod
ex Domini fentenda in p^nam iniuBf rebdiionis primorum pa/ reatum delata eft .
Ad ferpentem enim omnium animalium homini in/ (dtiflimu ^ut inde ad c^a
animalia immica didhim intelligamus^ m/ quit . Ponam inimiddas inter ce BC
mulierem, U inter femen tuum SC fc/ men illius.Ecuixprolatafenccnda ,de remedio
quocp prouidois dixitt Ipfum,femen uidelicet mubcris conteret caput tuumnu nec
ipll , nec uc/ ris dus afleebs nocere ualeas.Hinc non canmm Apoftoli , fcd edam
po/ fleri prpialuerunc contra inimica animalia.Hicronymusenim leonem acerrimum
hofVcm , in proprium obfequium conduxit . Ec Anachoritf muld liabant in fpcluncis
SC caucmis cerrf, non dmentes nec leones, nec urfos, nec ferpentes , nec
ualidillimos d^ones infdlantes. Et quod plus f. cll , pr; ualuerunc amid Dd
contra acerrimam uim naturalem impe/ tuolillimi ignis. Nam tres pueri in
fornace Chaldaica,SC Thomas in In/ dia impetum ignis,6C Frandfcus candends
&rri uigorem exdnxic . Et ut cum Paulo concludam CdcEccm enim tempus
enarrand_) Santb' per fi/ I dem,idefl per fidelem SC firmam adh^onem cum
Deo,uicerunt regna, opetad fune iullidam,adcpd funt repromifliones, obcuraucrunc
ora leo/ K lacobos ’ ii» ■ "! Primos ^ Rxgum CHRI/ srvs Augufl. •♦i Paulus
TONVS qy\KTVS XLVI Deddic:K nullo poma
mouentc fluunt. Et iterum indudt Medeam de Idpla dicentem. Cum uolui ripis
ipfls mirantibus amnes In &ntcs rediere fuostconculiacp fifto. Stantia
concutio camutfreta nubila pello. Nubilae^ inducotconuullatp robora terra. Er
fyiuasmoueo,iubeoq;trcmifctre montes: s Et mugire folumimandi^ exire
fcpulcfaris: Te quoc^ luna aaho. Et dc quadam incantatrice alios fe uidifle
perhibet. Hanc ego de cedo ducentem fydera nidi: Fluminis hate rapidi carmine
uerrit iter. . i Haec cantu iinditcpfolum:manef(^fepuIchris ’ : iv» Elidr,8C
rapido deuocat olla rogo. Cum libet,hax trilU depellit nubila eodo. Cum
libcr,{fliuas euocat ore niurs. Auguftinus ^ phibet fe in Italia exnre adiuifle
mulieres quafd£ mali/ gms artibus adeo imbutas,ut dato cafu flarim hoies
courrterct i iumeta, qu( necefluta porcard;,SC b£C finito opac io hoio iteje
reduceret. Qyod CANTICI TERTIL cSprobat Apulcias,q loga fcrie redtat fc ucneficiis
cuiufda mulims,du p magica auis fieri conarctur,in Afinu couerfam luiflc. Quod
8C teporibus nollris multo^r tdlimonio codgitcuida in Cherro lUirid infula,g p
mul/ tos annos omnibus uifus eft afinus: Tande ad fc rcurrrus,S6 uencfida,S(
roaltfaifta propter qux idfibicotigcrar, fccerdod K publico c5donato/ ri
enarrauic.Et nc quis opinetur fuilfc deliramcnta/acrx linerf narrrant (ut
habemus in Daniclc_) Nabuedonofor no mulie^t ucnefidis, fcd iuflu Dd ad dus
elidendi fupctbia mutatu in bouem:8£ annis fcptc fcenu co/ medifie* In primo
quocp uolumine RxguJcgimus Phitoniflam muliere, qux erat in Endot aduocafie
Samuelc propheta:quc intellexit 5aul die ucre Samucle fcifcitatus ab co rerum
fua^ cuentus. Qui cofirmauit om /
nia qux dixerat,antcq ab humanis difcederct. Et fuit ucrus fpiritus Sa/ muclis,
ante completu annu poli difcdlum a corpore fadie aduoeadus, ut Hcbrd
dicunr.quis plfticp in diuerfosfenfus littera interpretentur. In Exodo quoep
perhibentur Magi Pharaonis uirgasin ferpentes mutalTe, rana^ multitudine
addu(fli,aquam in fanguinem conuerfam in interitu pifdum,K Aegiptioj: iadtura.
Etnifi Magi,phitones,necromantes,ma lcfid,8C cxcantatores.atqi huiuGnodi in rd
uentate fuiUcnt : non iubcret in pl^ifq; lods Dei uiui oraculu cos exterminados
de terra: Sed magna dl mago9t,aut mirabiliter operantiu
dif&rcntia.Sunt.D.qui operatur in/ genio,arte,SC dodrinatlupplentes^aut
accelerantes, uel angentes naturx opus R liccc.Si licet (inquio^ quia
Zoroallrcs magicg artis inuentor (ut attdlacur Gentiliu littcr^^ in Tuis
oraculis inquit.'Ne augeas Eatum.imo magis te extendas d datum fit defuper,auc
feries rerum exigat , ut inter/ pres dus Gcmiflus Pledion exarat. Et illi
Magi,fapientes , aut ucri phi/ lofophi dicti tur.Sunt edam qui attentat ea,qux
uires, SC humana cogni/ donem tranrccndut.Et hi ea qux nefdut,6£
nequcut,fcifcitantur : K fieri fiagitant ab immudis d{^monibus,ab'quido fc
fubmittentes, 81 adorates, duplids aiminis rd,idolatrig.Ce^ uilillim;
fubinfboisdiis maxime, qui/ bus ipfi longe fupenores natura exilluc. Alii autem
uiitute nominu diui/ norum adiur&es,ipfos dpnones coartat.Ec hi quis
idolatdf , BC ddedbo/ nis fcclus non perpccret,tamcn manifcllis periculis fe
exponut : quia 8C fi coacfli dpnones,tame fcmpcr inuigilant,ut errante dedpiat.
Abi ucro no contend immudis dpnonibus, meliores SC mudas intclligendas afdfcut,
uel ipfum Deu immcdiatc,quod pauds ucl nuUi datu cll . Nam SC Moli omniu
propheta^ fummo loquebatur Deus per Angclos,dicente Paulo. Lex data dl per
Angelos in manu mediatoris.Scd quia uicon Dei gete/ bat Angclus,idco loquens
dicebat.Ego Adonai,quod c(l nomen quadri/ Iittcrum,foli Deo copetens. Abrabp
quoqj (ut in Gcnefi legimus^ loque/ baocur Angeb' prodicentes Sar; conceptu: SC
pentapolitanu incendium, quis Abraham DanicI Nabu. Regii Saraud 5aul Hebret
Exodus Magi 2joroa. Genu. Mofes Paulus Abtabi TONVS OVARTYS XLIX guis Abrahom
adorans mictcoce,dixcric ad nunnos Adooai, quod nouie tnagis mitcend,q miliis
otopctc^Ec quod patribus illis farirKunf An/ gcli, nobis operatur uirtus
Ohrilti,qu omnia Cuc diximus^ ad fenumina traxit:fi£ qui haba nomen cui
flcdlitur omne genu , Cd omne nomen c«/ idbum,terrc(lrium,SC in&mo^uHinc
iuflum eft nobis, ut m nomine illo omnia fadamus>Nccmhoc noifaxi tepore alia
ua farwwli m,/ bisreii(fl3cil'. Qsx liat naturalia opera,8Cqate£idla,8dqusucra
notacula', Kqox legitima dominidi uis. Cap. X. Vm igitur Cut diximus^ eoad Sae
aliqoi qcu ars,ingcniu, X natura nodra patitur maritare mundu,Sd applicare
adii/ ua palliuis.ii fapietcs,ucri philofephi.ant magi dicutur,na/ , turae
fcacta Ct reru i^bola rimantes. Nec ilti animadlMB/ iione,ud iniuriaaliqua,fcd
omni ucncradonc digni hab^' fimcquosimi/ oerTo^t Dominus trtks 6d &ntores
habere uoluit fu; fetlidffim; nariuita/ tis.Cum aute malosd;mones confulut eo^c
imploratcs auxtliu, ut ea c6/ ducant,quae nec ars,nec humanu ingeniu patitur :
mne qofcucp eo^ ha norepcrpetratur.illa non miracula,^ pr;lhgia funt: quia aut
fecundum apparenda tantumodo liunt,auc in nuJefidu eopt qui fufdpunr, aut qui
ipla ppetrac.Apparct.nadiai,ud equi, aut qu;uis alia animalij», uidtr^ mutari
tantumodo ab oculis iafdnatis , X illulis . Hinc mulier lUa , que equa
iudicabatur a nulgo, Hilarionimulier ukkbac,uterat.MuIa qui/ dem coprobamus
illata,auc remota impedimeta a Oro, Angelis , Xdx/ monibus:al>qaado.n.oculo8afpidmj
perturbat, OCaliquado medin per quod afpidut.Anantuia};mones Cut clara
experieda didicimus^) coram dcoe,uci uiginti,ab uno ucl duobus tatu uih,ab
aliis aute nequaq. Er boc quia ad libitum fe occultat,8C ad libitu fe uiribiles
pr;bcr.IudicaUc item multi adarc alinu,leoncm,aat gallu,hircum,uel homine .
Alii autem ai/ hil penims uidcnttfiC id fit arte, 8C illufione malorum
dpnonum.Scd ue/ m'amus ad fupoos. Obfeilb Elilro ab exercitu regis Syri;
uallanris Do/ taim, timuit minider dus uidenscumis , flC equitesin dreuitu
duitarisr Coi Elifcus:Neomeas,plurcs fune nobileu q contra nos. Et orate ipib
ad Dominu,ut aperiret oculos pueri fui,eccc uidit hic monte pltnu cquoru, K
curruu igneorum in dreuitu Elifci. Orans ite9s connra hodcs.ut aufer/ Rtur ab
eis uidendi fecultas,darim quoaf in illis ime/ - ^ diads/aut ppinqs difdpulis
ipfius die uc^r regnu Dei,qd fe datoru rmi . . faanimo qd dcdcrat,tLim
aicR.egnu Dei itra uos efbEt iteytEe» dmi CHRJ^ uobis potdlatc Gip omne utrtute
inimica,SC rcfiftcntc vjsNa amim uk/ STVS tute bidlc hebids ad outu.Hic igif
nobis redimit pditu regnu:dumodo bene diordad ipfius udbgia retdo/flC pfodo
gredu profoquamur. Bmcchordatusho exaudit ad uotadcquacucp repetierit. Cap. XI»
Xtat fummf Veritaris fententia. Qijicquid pederins P^e, fiet uobis.Scd quibus
id fiet attendendu cd, ait.n.Vbi tiic/ rint duo ucl tres cogregad in nomine
meo,ibi fum in medio J co^,podea fubinfeinDe quacuc^ re confc^erint,ii uidelia*
r I rONVS QVAR.TVS L • qai cogrcgati couenerint in nomine meo , fiet cis. Magnu
qppc,K aper> ® nflimuucrbu.ColleefboKcofcnfiopmita debent ab
hisgipetraturifunt. '* Orige. Cofcnfioqdc no tantuduojtucl mu hominutSed Curret
fcntitOrfge/ ® nes^ cScordia duojt cft animalis hominis cu fpirituali: cocordia
aut triu J cft utriufcp illojt cu Deo.Ec hoc cft illud teperametu quod
cxqrimus,imo ■ quod cxpeeftat ipfc Deus ab omnibus:!! gratas, OC fuaucs
oratioes fufee/ ^ pturus fit.Na tuc homo quafi teperata dthara,omnc uocc, K
fonu ope> !• ris reddit Deo iucundu, K fuauiflimu,adeo ut ipfcin medioeo^t
interfo/ “ nans uim atep energia prfftccut gratx K cfficaccs fint orationes
paterno • fonti omniu bono^,a quo hauriuntur omnia bona:K impetratur qcquid i
Mofes petitur. Hicadeoinualuicoraa'oMoli,autMofcsoras,utdiumatoctia »
mutauerit. Et diccte Deo , dimitte mc,ut irafcaf foror meus cotra cos,K i delea
ipfos.fodae^ te in gete magna; non curauit M ofes de promilla ex/ f alcatioe,ia
Deo cocors 8C unicus, l'cd de ipfius gloria, unde orabat dicens, i Ne irafea^
Cquffo^furor tuus cotra populu iftij.nc dicat Agyptii; Calli/ ■ de eduxit eos,
ut interficeret in monbus,flt deleret eos in terra.Recordare Ii
Abraba,I=ahac,8C Ifracl feruo^ tuoy , qbus iuradi p temctipfum dices: I
Mubplicabo femen ueftru ficut ftcllas cocli , K uniuerfam terram hac,de V qua locutus
fum dabo femini ucftro:8C polfidebitis ea . Hinc placatus cft I [ Dominus
exaudies prccatcm Mofem,ucluti uej: fidele SC bene cofonum i| fcruu,qui zelans
honore Domini propofuic ca,qu^ gentes in iniuria Do/ I mini adducere po(], tanq
a proximiori pfona,8C habete expreffius fymbolu eu homiac,q ab illo g di
eebat:Multa habeo uobisdiccre.fcd non poteftis portare modo,me uide/ lieet
doecte.Sed eum uenerit ille fpiatus ueritatis,fuggcrct uobis omnia, 8C docebir
uos omnia ,tanq magis uobis domeibeus. Vnde non iine eaula Stephanus, Apoftoli,
K alii podus dicut repleri fpiritu fao(fto,q filio Dd. Hoc qa fpus eft magis
nobis unibilis g ucrbu:unde nec iftud fme fpu uni tu fuit eu hoic,diccce
oraculo ad uirginc coripientetSpus fandhis liipue/ nict in tc.quo vj medio 8C
tu c6dpies,86 fiet unio duau nacura^-.Du icac| fpus nofter eft in corpe het
aligd corpeitaris : fed unitus eu Deo feparat a corpore,maximc hoc
corrupubili,6C graui.Na fecundu Platonicos du/ Platoski dt fceu corpus .xthereu
exgnta ([ut aiut_) eflcnria c5fe(ftu:quod animf uc hiculu nucupanin quo potdf
aia pari tormetu ignis,8C eu ipfotriftari,SC gaudere de multis corporcis,8C
apparere uifibilis ad libitu. Sut eria ex ris g aftaat aiam t^c ab illo corpe
^ereo feparari:K uniri penitos cu Deo* Et id,qri non tin in primo , fed in fecu
do purgatorio bene purificata erit» Duplcx.n.purgatoriu illi efle opinatur : In
quo^ altero cxpurgwir aix a fordibns,fi qux funttin altero aute melius
purificatur, ut diuioiorcs fiat, Si dicere pollint cu diuo Citharifta: In pace
in idipfum dormia , Si rege/ fca.Scd cum ex facris elogis habeamus corpora
noftraglorificida fimul cu aia,id gde fiet,cu induerit fecudu Apoftolicu
documetu natura fpus. Si relicto aiali,SC corruptibili furget incorruptibiLa Si
fpiritualia. Dadd V. Quod comerdu habeat Homo cum fpiritu Angelico. Cap
Tquiaeria Angeli dicutur fpiritus iuxu propheticu illud: (^i £ids Angelos tuos
(piritus, peurr^u eft quod parricu^ lare fymbolu,aut comerdu hab^ homo cum
fpiritu ange/ lico.Mini(Ieriu.n.fufcipimus ab ds.g^ut ait Apoftolus^ta/ dh'
funt omnes adminiftratorii fpiritus.In quo minifterio laborant,ut nos in Deu
deducat tang medii Si ueri fpirimsuinde utriufclamauaat,diccbat:Parate oia
Domini,rci5hu Eidtc femicas dus. CANTICI TERTII. Nec minus parandu cft hofpiiiu
q uia,8C utruc^diTponmdum cft rnfbV tudinc,cu habitaturus hofpes iit.q fuma
Veritas eil,8C rctflitudo.Malus aut df;nocu natura (itmcdax,5C
obliquus,profcerrorc,8C mendaciodi/ fpanedu procurat . Ncc aliquado habitaculu
cordis noUri uacuu rclinq/ turuia uno hofpitc rcccdete alius Ibmm fubintrar,
(icut drSaulc in ^ uo/ lumine Regu didt iSpiritus Dhi rcccfltrat a Saul,8C
exagitabat cu (pus neq,a Duo vjdimiflus,ut rau ordo exigeban Sicuri ct habet in
Euagtv 1io,cui ritulus dl fccudu Luca de illo obfdlo a fpu immudo, quo expuifo
fubintrauit mudus.Huc reuertes cxpulfus ut fubincrara,ncqt quoufe^ p immuditia
illata a feptefpiricibus nequioribus fugaretur bonus hofpes: Quo fugato
ingrefTi funt mali.Nec.n.Deus , A ngclus,utl df mon in i^ia habitar,aut aliqd
fecu agit,ni(i mediate uirtute fpiritali.Hic Paulus poftq mulu meminerat,qu.c
Deus largitur , 8C opatur nobifcu.fubinFcrtsHxc autc opatur unus atqt ide
fpiritus . Qui tamc aliquado (ut fupra tetigi/ mus_) dici^ fpiritus
Patris,iuxta illuti Saluatoris: Sed Ipiritus Patris ue/ (Iri q loquitur in
uobis. Aliquado didd* fpiritus (ilii , de quo ait Apoffolus cum
Galarisagcs:Mi(itDcusl'piritu filii fui in corda nolfra. Aliquado cfl
fpiritusdefpirituiutin Aifbbus ApolfolidsIegimusiRepleti funt omnes fpiritu
fancioiQyi tamc no difccfiit a digiiicatc,S: deitate fua: fed uirtute quada
(piritali (ancfrilicauit,SC dtificauitfpuin Apro^quospfudcrat. Qgx colonaria
coducatut inter (piritumSC anima. Cap. VIII. T igitur introducatur in nos bonus
fpiritus.ltue Angelicus, flue diuinus^conduceda cft cofonaria inter fpintu K
anima, no uriqi illa,qux df idem quod fpiritus.fed cum meliori.Ex qua coionatia
dcucniat tande ad unione cum ca, SC tanq mc diu fecu deducat inferius
trafmutatu in fpiritu ad meliore (ortASieut.n. in arte tranfmutatoria (ut dicunt
lecraiorcs PhilofophD eff mediu,tanq fpus qda indutus,8C imbib& primo
natura auri, pollca dedudt ui quada ingeri ,8C uelodlTima cptera metalla in
auru.Et quia trafmutabilis eff fpi/ ritus hois in diuerfas naturas, hinc dixere
Chaldei homine dic difloluto/ rix naturfanimal,nuUa habes daerminata
imagine,fed adueririasSf ex/ trariasqplurimas.Natrafmutaif' fpus non (biu in
natura lbpiore,Kin/ feriore,qux funt in homine,fcd indfmone,Angclu,Si Deu,ut
tetigimus. Et cum tr^mutatus in meliore forte fecu infaius deducit,hoc p
fdpfutn fubriliat,licut fubriliatur auru dedudlum per angui Ullimu ^ame:ut uc/
luri tilu fericu,uel lineu deduca^ad libitu,8C de animali fiat fpualc . Hiac
non line mylf erio HVf quod df fpus inucrlis litteris,p (iruph more cabali/
(fico reddit 7in hur,quod foramc (ignificat,p quod tr^cs corpus aialc fic
ipuale,uc unitu cum fupiori bcarificet^Ec hoc qii (pus primo uni^ cu ilio •Saol
Lutas Paulus CHRI/ STVS Paulus AdLapo. Philofo. Chaldd .i i . TONVS Q^VINTVS LV
diuino^K fupiore.Si' aut dcddcs coglutinaf cu infcriorr,tuc p ipfum ca^ per
foramina aibri di(fillac,8C drpdi^ ^d rxfupiorc dacriorari poccH:» igi/ homo
cupic Heri diuinus , ncceitc eft.uc dus fpus coucniac eu illo diuino,qd’ cil in
ipfo,in quod rade reducat anima inficriorc.primo fpuale dfccfa.Cofonantc aut
fadmus fpiritu cu illo diuino , qn obrdies adhfret illi,qu( ryndereds
dicitur,(dnp malo rrmurmuras,8C ad bonu dcprecas» Daoid Cui cofenties, K
nullatenus difaepas fcqtur in homine pax,8C tragllitas, a inde If titia
cordis,mctis iubilauo,8C arrha beatitudinistut dicat cu Pro Idem pheuiMihi aut
adhprere Deo bonu ed.Subfequitur eda dilaudo cordis, te auidus currus,atqt
uolatus uclodflimus in bonu: ut itetu dicat cu code propheutVia mandato^ tuo^
cucurri,cu dilataib' cor mcu4 De couenima Ciauinima Hominis cnm Deo,ut ipfo hic
frui indpiat. Tonus Sextus. Omo Deum natura zmulatur. Cap. L Homo effigiat
Archetypu in figura. Cap. II. Corpus non minus cournit Deo utlHto,q ipfi nudo,K
fim)* pliciffimo pura,8Ccxpoliau materia ( ut diximusj) te/ fpondeat. Cap.
III. Cum in homine fint infimu,6I fummu,ac(j intermedia , omnia fiidle per
ipfum homine cum Deo conciliantur. Cap. IIII.J
Curaiaincorpctaqifuforiouafcpurgadacollocaufit. Cap. V. Cur Deus hic
coliocaucritanima,K mete uirribile. Cap. VI. Qgomodo Homo a Deo peccato
diflideat. Cap. VII. Sicut Homo per peccatu a Deo defidt,S£ diflidenfic p
pocniteria redu / dtur,8C temperatur. Cap. VIII. Saaamcntis Homo redditur
perfei^Hor id fdpfo, iL cum Deo magis fo/ norus. Cap. IX. Sacrifidis expiatur. Cap. Elecmofynis abluitur. Cap. Perfonat
uirtutibus. Cap. Lctfdone imbibit unde modulari poffit. Cap. Meditadonc
prxiudit. Cap. Oradone modulatur. Cap. Contcmpladone introdudtnr. Cap. Amore
unitur. Cap. ExufidCcxcefluttaofmutatur. ^ - Cap. X. XI. XII. XIII. XIIIL XV.
XVI. XVII. XVllL Digitized by 1 CANTICI TER.TIL HOMO DEVM NATVR.A AEMVLA/ TVR-
CAP. PRIMVM. Oftq propofinim noftrum eft ,ut explicemus qua ra/ tionc Homo cum
Deo coueniac, 8C ip(i animilcnir, uc plxrifcplods fuademur^K inuicamur,
opportunu do/ ximusrcpctae eu qua lui imagine ipfe fummus Opi> fex
produxerit homine; Omnibus enim iammuiale cil hominem cum imagine Dei &dbim
, SC ad iplius il i deduchim limilirudine . Iu quo autem conlillat haec imago
^ut cum bo/ na ucnia dixerim eorum qui de hac fcripfcmnQ cum adhuc non Iit enu/
clcatum.pcrfcrutemur.VuIgari enim SC anili doctrina didcur , tres diui/ nas
perfonas reprf fentari in tribus potentiis animae, memoria,iatcl lectu, 8C
uoluntate . Nec quidem hxc potdl did imago , cuius cft rcprffentarc totum , SC
omnimodum effigiatum , ut a Theologis noftris pcrfpcado/ ribus qoptime
dccemiturmcibgii autem cft rcprffentare non picnu imay ginatum/ed aliquam cius
rationem , uel partem . Et quamuis tota diui/ nitas comprehendatur in tribus
perfonis , 8C criam in rarionc ipfa dcita/ tis : plura tamen in Deo explicari
polliint, qux homo pIcnilTime repr^/ fentat in aliis partibus, q in praedi(ftis
tribus potentiis . Hinc cx nouirio/ ribus Theologis aliqui acutiores , non
contenti illa ilmplid aflignata ra/ none imaginis , dicunt ipiam conliftere non
cantum in illis tribus potea/ riis,uel (^ut fuo more loquamur^) in atftibus
primis follumodo : fcd etiam in fecundis . Eft
enim in nobis intellciflus,mcmoria,ac(^ uohincas :ha;ci^ eadem tria in Deo
repr^entanr. Eft infuper uerbum ab intelleifhi iioftro produftum , 8C amor a
uolunrate emanas, quorum altero diuinum uer/ bum , altero aurem Spiritus
Saniftus , qui amor quidam cft , rcfignatur. Intclictftus uero habens obiceftum
prxfens , K producens patrem effi/ giac: fcd no minus defidc imago hxc in
homine ab effigiato Deo,q ima/ go hominis piifta deddae ab ipfo homine uero ;
Verbum enim in nobis produ cSparatio fiat uer/ mi,9Cnon monti indicat
ucrba,quacfubfcquutur:Etcomx capitis tui fi/ cuc purpura regis.Manus quoq; funt
dide quibus regius V aces : Manus tuat Domine fecerunt me:K plafmauerui
mc.OigiDxic quibus iteru ca/ nk; Videbo coelos tuosiopera digitos: tuo^.
Dcntcsaitin candsdiatur: ■ Dignu eft uinu dilcifb meo ad potaodu,K dbus labiis
, flt detibus illius adruminandu B a Damd Ilaitf Dauid Abadh Hkto: Dani rONVS
SE5CTVS. LVII I£uas R.eg.i. Icrem. Dauid F i li »’ Ii ti k k * 4 k. f k 'f w l
f s» ^ Hiero. k 0- JCHRI/ ;STVS j^aulus SCHRI/ ^TVS ad ruminadu . Sunt
humcri:de qbus Ifaias:Fadlus cft pr/ndpatus fupc# humcrosdus . Qgibus criam^ut
in Euangelio didtur^ poitauic inuctam ouem. Brachia etia d mtrada func,dicente
iraia;Brachiu Domini cui re/^ uchtum cft ( Nam in brachia cxcmto (ut fxpius in
fcriptura repetitur^ eduxit populu de Aegypto,iignis,K portchsqmaximts
fubfcqumtibus, Corifecundu quod in primo uoluminc Regum dicitur inumiire Dauid*
Pedlusui quo difdpulus dormies ebibit fluda Euangclii.Dorfumtdc quo in
lercmiatDarfum K non &dc oilenda ds in dic perditionis eo^t. Et re/ gius
Vates in hymno,Poftcriqra darii dus in pallore auri. Pedes: dc qui/ bus idem V
ates in alio carminc:Er caligo fub pedibus dus.Pconf,K uo/ latus:dc quibus in
eode carminciVolauit fuper pennas ucnto^.Et in alio hymno didt,coeleili regi
fuiflepdias colubx drargetatas: quas ipfe pro/ pheta alibi exoptabat dices:Quis
dabit mihi pennas iicut colubxj* Et ali quando ucilitu uariis indumentis fc fc
nobis ollcndit Opifex , non quid€ ut tcifla ipiius mebra ueluti nodra caraea
protegatur a frigore : 8C ob ho/ nertate uclencur:fed ea funt hic indumda,in
quibus, & per qug Deu co/ gnofccrc poiTumustquf in nuda.K pura dlcntia
apprehedere nequimus. MSara itacp funt uires multiplices in illo uno
iimpliddimot Bi udlimcta uii quida,per quas graditur nobiTcutaut in nobis fe fe
diflundir, du per Riebra.i.pcr uires dus multiplices quo ad nos.fed unica in
fe, aliquid ope ratur.De quibus ueftimctis Hebro amplidime in cojt theologia
ptradatt Qyo^t fimbria tadla ab h; morrhoifla clamauit lefus dices: Quis me ted
gitJ'Nam SC ego noui uirtute de mc exille . Per hic.n.ucfrimcta (ut ipfl Hcbrei
docenQ omnis uirtus ab eo emanas procedit t nam a Deo nudo (utaiuQ ideft
penitus femoto ab omni refpc^ nihil fluinquis frinsexi/ ftat totius bonitads.In
eo.n.q. influit, relatione quanda induir,quam ipfi ueflimentu nucupant . Mebra
autem (ut diximus^ uires quatdam funt. Oculi.n.fignilicat clanflimu dus
contuitum:cui omnia nuda funr. Ola/ tusdifcretiuauim.Kfufcrptiuam odons
bono^toperu. Aures illud quo omnia p>crdpit,K intclligit ufqj ad
cogitationes cordis: quas nouit ipfe ib Ius Deus.Palpcbrg iudida Dd occulra,8C
fubtilia (inquit Hieronymus) quibus omnia penetralia difcudt . Dentibus optime
cotritu dbum miil/ dplicem nobis tribuit : 8C noflra opera tanq cduliu (iifWpit
conterendu in noflrum inCTcmcntu 6C prouentum , ficut dc Samaritis conurrfis dixit
filius Dd:quoniam tfteifli erant cibus , quem habebat ad manducadum Apoftolis
minime cognitij.Humcris omnia portat,K funt peculiares filii Dei iuxta illud
ApiofloliiPortaos omnia uer^ uirtutis fug,fupcr quo etia pofiiit oues portidas
, 6C. onera omniu fcelcrum noftro^t , K pondus do/ minii,K fccptri,K iudidi:ut
ipfemet attcflatur dicestOmne iudidum de/ dit mihi Pater J3rachiu cfl
uirtus,qua omnia miiada Ixpius perpetrauit, h CANTICI TERTII. K perpetrat .
G>rdc nos tmerrime diligtc . Poftere fafdpit, K chariffime nonkplnacndo
confbuct.Dorfum:quod aliquado umens fc indigoabu/ dum oOcndinfiC aliquado
fplendens in rebus aeatis nobis fe contempla/ dum pr ebenficuti ad Mofem
ait.uidebis pofteriora mea . Pedibus afFe/ a (fhium aliquando ad nos uenit ; 8C
aliquando noftris flagiriis exigentibus abit. Pennis celerrime uolat.ut noftris
necellitaribus occurrat; quas optare debcmus,ut 8C nos in ipfum uolarcpoflimus.
Ecce igitur quoo»/ do Deus in omnibus fefimilc nobis pradMjittimmo nos
&brc&ciens libi , ' y coformes effea t in mcbris.K figura:llqua cft in
ipfo . Eft qppe,fed nullis terminis artata.nec lineis dreuferipta: fed fontalis
origo omniu proprie/ tatum ai figuraj^Qsx mdrra C«t diximus,) meliora
ucftimenta induit,' 5 noftra ueftita Cnt.Dc quibus fupramudanis ucftimends
aliquid Cfocra toiptura duce^ percurremus: ea tamen non arroganti quidem, fed
eoo/ ucniead lege qua dicitur. Eftugite,8i procul hinc miferi procul ite
prophani. Gprpus non minus conuenit Deo ueftito , q iplT nudo,pura, 8i exM/
liata materia. Cap. lU. Xplicauimus iam fupra , q codnne materia potentia
purif/ (ima primo creata rcfpondeat Deo puriffimo aapienT CHRI/ $TWS Mo(cs
dif{uavlcra,filium genuit, cum quo fimul Sancfhim rpiricuin prodnxic. Dum itacp
filium generare llatuic, indute primam urficro :qux a noftris paternitas
dicitur.Scd dl lux quadam inaccefiibilis, freundu quam a Ia cobo did.ur Pater
luminu. De qua ucfte canit Pialmographus: Amkfhia
Iumine,(icutuefiimento.^ufcipicosautcminpatcrnolinu filium quem genuit,aliud
induitudHmentum,dcquo Vates in eodem carmine: Qgi tegis aquis fuperiora,uel
cxcfifa dus«^id.n.dl hoc exc^lfum nifi illc.de quo PauluMExcgllTor codis
&dhis. Aut quid cft fuperius, 6L lublimc Dei, nili ille de quo idem
Apollolus:Dcusconftituit filium fuum fuper omne prindpatum.SC poteftatem.SC
uirtutem,K dominationem,K fuper omne nomen quod nominaf,non folum in hoc
f|^culo,(ed etia in fiituro:5C om/ nia fubicdt fub pedibus dus:6C ipfum dedit
caput fuper omne ccclcfiamf' Hoc igitur genito,qui fupremu dusopus exiltit,K
ucra aqua fupramu/ dana habes uim omniu rerum generatiua;fecundu quam didlu
tifl: Pro/ ducant aquf ferpitura animx uiuentis:Et iterum:Omnia per uctbum fa/
cli funt:T unc aquis indutus didtur Dcus:in quo idem cft Pater,K filius» In qua
diuinitate filius, qui dl Dd fapicntia,induit proprietate aqnx : ut retfK'
dicat ille (apienstEt aqua fapiettg (alutaris ponuit illu.Qius aquas non tantum
fumpfit fibi in ucftimcntu,fcd ut eas in nos diflundat,non fb Ium ad fidm
comprimenda,ut clamabat in teplo dicens: 5i quis fidt ue/ niatad me K bibat:fed
edam ad profufam fatictate, ut cum famarite Io/ quens xt:Si quisbibetit ex
aqua.qua ego dedero,iia in eo fons aquf (a/ liends in uieani aeterna. Non.n.de
aqua hac elemetari loqucbatur,fcd de illa fupercxc(lfa:in qua ucmt filius Dd,ut
nos a fordibus ablueret:^ pro/ pinaret nobis poculu illius aqux (apientix
(alutaris. Qui filius Dd udli/ tus quocp dicitur uefdmentu regiu.In uefiimento
(ait qui a diuinis fecre/ dsfitit^ femore cius feriptu crat:R.ex regum,8C
dominus dominadum» Spineus aute (andlus ab utro^ procedes in utra^ lege igneus
uifus ed, 8C ignccircuamitfhis : Fumabat.n.totus mons Synai fut in Exodo legi/
mus} quando dcfccndit Dominus fuper eum in igne: Et iterum didturt Erat autem
(jxrdes glonx Domini,quafi ignis ardens fuper uerticc mon/ ds,in cofpodu filiou
Ifrarl.llle igif fpiritus.cuius uirtutc data c(l pnfds Patnbus ignea lex,
Apodolis quocp apparuit in linguis igneis, eos confi>/ ucns,8C accedens ad
explicada legem iUam, quam impktutus ucnit filius Dd:Et de qua in nouiflimo
carmine deditas Mofes inquit : Et in dextera dus ignea Icx.Pod illam aute
facrad(Iima,6: intrinfrea, perfcdacp proda dionem uoluit ipfum fummu bonum in
creaturas (e fe difiundere: unde fumpfit ^ut aiunt) feptem alia
uc(limcnta,quibus nobild: agcrtt,K con/ uerlarctur.Honim primu magnitudo
dicitur milencordi.r.clemmtif,bo aitads,S( pietatis, quo fe in alios diHundit :
6L ipfospkntillimcregit,atrat:Pcr qux multa charifmata in nos defluunt. De
quibus neftimnis in Dauidea ode dedbmir.ConfeiIionc,uel celebri/ tate,66 decore
induifti:quia uidelicet per illa £idt Deus homines celebres, 86 decoros.
ueftimda aliquiUo dicutur ubera ,quf quidem laftarut prophetas,86 laftat
quodibet Deo &mibarrs,(icuti io catidsdidtunDa/ ^ tibi ubera mea. C^xetia
rerriu codu aliqn nominibirud quod Pau/ Iu5cuc(ftus fiiit.Et quia ipfc opifex
nobis quocp prfftat uita,fundaractu,' atcpftabilitare totius boni
operis,hincdidtur uita,arbor uitx,86 terra iii/ octiu:ln qua terra aia ie nobis
uefticu pr$bet:uc diuus Citharifta dccan/ taftAbyirus,licut ueftimetu amiiflus
rius:Eius udep terrf ,oS quidc huius corrupdbilis,quf ITmul cu coelo materiali
tralibir,ut ait dimma Veritas: Sed iliius,qu( nunq mutatur,De qua fequitur
uates:Non inclinabitur in (aeculum lxculi.DcDi^ fummahax diuina maicftas
ultimum lumit ami/ lofaa. Idem Exedi. Catia Daod Paulus Dauid CKfUs^ STV5^
rONVS SEXTVS. LVIIII i Icrem. I t I Paulus k Ezech. 1 I i i ( ■ I i ■ I
roccdennbus.EftCinquiutPcripatetid «Theologi noftri;) anima ii pore ucluri
forma perfidens ipfum corpus: non quidem dans folumodo inotu,atqj
fcntiedi,uegetandi,« intcliigendi uimifed ipfum pcrfidens/8C cxpurgasiut in
meliore fortem tranfFjrmari ualcat.Nec corpus difpnit ut tranfmute^.nifi ipfa
expurgata fic.Non enim omnes tranfmuubimur 0'nquit Apoftolus;) qq omnes
refurgemustSed trafmutabun^ folumodo Paului corpora eo^t.quoyt animx expurgatx
reperienf. Anima ita^ in hoc cor/ pore collocata eft.taq in uafc fuforio
collada,« expurg^a igne charita/ ris,K diuino pafufo in toto homine per gratia
iofundetis,K pro redpie/ tis difpofitioc,intcrucnientib us potifiime
facrifidis,K facramcnris. Hinc oblato illo fummo facrifido.cui omnia alia
alliflunt « cedunt, a fummo facerdote Icfu redemptore humani gcncris,mifrus
fijit ille igneos fpiritus, ^ ad liqucfadcda,expurgada,K coflaia corda difdpulo^r.SC
eo5t,^q eredi/, ^ turi erat per eos.Nec aliquod interluit teporis fpatiu poft
illu fummu fa/ crifidu exhibitu,nifi quinquaginta dic^inumcro quidc fpiritui
illi igneo mittedo c5ucnicte.Qgi nec miillis £uifl(x,nili Dd filius in
facrifidu ftiif/ let oblatuSjipfomet atteflantc,q aitiNifi ego
abiero,oblatus.f.Pacri in ho CHR.1^ locauftu, Paracletus no ueniet ad uos.Qux
qdc hoflia in lege anriqua ff / ST VS pius prxfigurata fiiitiEt id quado oblato
facrifido ignis cxpciftabatur de codo/qui ucnics,« facrifidu ia acccnfum.K in
igne mutatu ,ad fublime, ^ unde uenerat maximo myflcrio dcduccrct:« i oficrctcs
diffunderet igne illu, de quo in Deuteronomio didtur:Dcus‘ignis uorans,auc
comedens, Deute. 8C cofumens efl. Sicut enim comedens cofumit dbu, « dus fubflamiam
immutat in fdpfum: fic Deus fufdpicns ucru faaifidu debite offerentis, j
Siafdtur se facrifido,6i oflrercntc,traduccns utruq; in fcipfum.Vetu autc j
acrifidu,quod nos offerre debemus fimul eu facrifido obbto a fummo |
fiiccrdoteChriflo lefu/eft/utunufquifcpfccudu Apoftolicu documentum offerat
fdpfum in hoftiam uiua , immaculata,Sandlam,Dco placentem eu rarionabili
obfequio.Et fic no tantu anima afemdn in ipfum Deum: fedeua corpus mortalc,«
corruptibile induens Cut idem Apoflolus ait^ Paulus iocorrupdone,«
immortalitatctEt tue erit ucru holocaunu,idefl c6bu/ J TONVS SEXTVS. LX ftum
igne illo diuino,qui oia trarmont. Hebra aute hoc facrificiu hV®
bolah>l.afccdcs nucupant:qa totu (acriEdu cobulhj, SC ia in igne muta/ tum
aTccdebat cora DcotSic K noHru corpus feminatu aiale.diuino igne confotu
fiirgct,8t afcodct fpuale limul cu anima.ab ea pExIK.SC utra^ a Deo,qui cft
uerus ignis ardcns,c5ilans,8C tralmutas. Cur Deus hic
collocauentanima,8Cmaeueitibile. Cap. VI. T cu anima (It in hoc uafc ftiforio
cxpurgadi, K pcrfidcndi caufa, miratur nonulli cda in&riores,quo^ ftudiu
fcmpcr e(l fuis ipfo9: iudidis,K uerbis firirc maiores, cur Deus ipfam anima
huc dcmifcrit no cantu ucrtibile,rcd ab acerrimo ho/ fte codnuc impugnadamtHt
quafi Dd cofiliarios fc fc procad temeritate coaffa'tuetcs,audft uerperdiiones
fumma luce,fummaq; iapietia incul^. Sed crubefeat puluis,K dnis,uel nominare
illu:cuius decoris fpedes fple det ab ortu folis ufep ad occafum.Et lt(|cx
monum^ (apientis3 in medio magno^t SC fenu iuuenes codeefetre debet : qd nos in
cofpeefhi andquiHi/ mi die^,9C illias,in quo funt omnes thefaud fapiedf,8^
facof abfcoditif PofIiimusnihilominus,n6utincurcmus:Sed ut
i1lumincmur,intcrroga/ retcur (apietiflimus opifex no fecerit homine Habile, SC
cocinuc rcdlo iti/ Anfel. nere pctgac.Refpodct hic Anfelmusxjuia no potuit.Sed
Cut melius di/ camus^ no decuit bicere aliu Deu : qui folus natura
impeccabilis, SC im/ Alex, mutabilis eft.Giias diefti radones conatur adducere
Alexader:Q^s Io/ Io.Sc. hannes fcotus taq dd>iles (iildrc Hatuir,cedes tamen
magis fandlo^t fen/ trais,q propdis ronibus. Has igid* t^ inualidas ex proprii
autoris iudi/ Aug. do,in illius libris legedas rc]inquctes,c6htcbimur cu
AuguHino ad Volu iianu,Deu multa po(1e,quf nos intelligcre no ualemus,cu tota
rario £idli fit poteria &dctis:quf incita cft,K omne ingeniu humanu.K
Angelicu trafccndcs. Ad huius iacp rei difcuflioac Cprout Dominus noHros coUn/
(Iraucrit oculosj)aliqd diormus.prffupponctcs quid exigat re^ ordo:qui AriH.
Cuc cda AriHotelcs aoea) duplex cA in omni exerdtu,militu vj inter le, K co^
omniu ad Prindpc K caputteui fi c6ucniut,omnia recfle pagunt : Si aut
di(Iidet,incociha SC confufa rcdduniT .Sicut aute omnes milites ab Imperatore
quis bono deficere pofllincfic cuntfbe creaturx a Deotmulia enim obieifta
didrahoia funt nobis,a quibus nuc in fumu,nuc in medio/ ' crc,nuc in infimu
lerimur.Nunc quocp didrahirour a bono infriiori,nuc ob apparcnri,nunc ^ut aiunQ
a pr^fixotEt his oonrinuis illudimur ludis: qaoufipcornodruremper inquinu/femp
inftabile.firmetur in Prindpc: qui (bius Habilis rihunde fi Habiles aliqn
efficimurtid no naturx cH C dam redadtur,Ct temperatur. Cap. VIII. Efidens
itacp homo a Deo, K dilfidcs per peccatu .anridotfi anicu habet/ut rcuerta(,8C
coueniat cu ipfo Dco.Et hxc eft ucra poenitendatqux no eft (ut aliq aderuQ
poen; tenenda/ I aut dolor pro peccatis uoluntaric anumpcus,fed reuerflo ad
Dcu.aquo rcce(rerat:ut etymologia perfedfaorislingug indicat:Dicit .n.
peenitenda hebraice rOIUfn cfuba,qaqua quxda emanans a fontibus fupramudanis,
uixta qd dicitur in EcdiafticotSicut aqua extioguit igne^fie eleemofyna Procu. 'i X Poeptu CHRI/ STVS • Idem t i ' ' ;■ T Ecdis. J tOnvs
sextvs LXUI k **, Thobias ? Si-Bcn. “CHRJ/ “STVS e t? I
B Z. il ■1« m Pko ■ 3 a C flulW. i»' V 'PUlo. V i e t i.. 'exangukpccdacu. Quod
idem fub altis uerbis Danicl regem Babylonis docuicdiccns,Elccmorynis redime
peccata tua. Et Raphael Angelus in Thobia: Eleemofyna a peccato,8C a morte
liberat. Raoo autem mea eft/ quia Cut inquit Rabi Simeon Bemocai^ 8C ii omnis
regula aliquado de^ &'at:hacc nunq &Uit: Eadem menrura qua men/i
fiiends / remetietur SC uobis. Hxc enim regula eft fummx Veritatis/qux ite^s
ait:Date,flC da/ bitur uobis.Et rurfu:Tanq iideiuflbr docet, ut ad Patre fecurc
Hiramii^^ Dimitte nobis, iteut dimitdmustDa/ ^cut damus. Ideo iteuri homo eft
pius in proximu remittens dcbita/erogans,86 donas de liiottta frntit Deu in fe
picndiCmu/ 86 largiiSmu donatorem:86 tanto abundantius/quanto ille,qui
erogat,munificcndor eft. Hinc dixit ipfe muniiicus remunera/ tor:Centum pro uno
acdpiedv 6L uitam xtemam poflidcbids. Perfonat Homo Virtudbus. Cap. XII. Blutus
ita cunut rado quidc dux lu,86 uigor qui eft indmus, iracundix fimilis au/
xiliarem (e radont prxbcat. Porro hxc proucnire line modulatione noU pofTunt.
Modulado autem line fymphonia nulla eft : Ipfa uero fympho/ nia eft
intelligenda,86 uirtutu concentus exornans anima/ 66 radonabili/ ter ad andquam
natnra rcuocanstatc} talem demu effidens/ qualem ab inido Deus opifrx
camfrcerat,ucuirtutibus.f.ptrfonam.Q!jx quauis quadruplices lint/omncs came
repaiuncur c6cinnx,uelud dtharx nerui: quo^c ^'qui funt infimi / 86 grauiores/
aliqui medii, 86 aliqui fuperiores, 86 acud. Virtutes enim funt omnia opera
exeunda ab inlfrumenco bene :didbc quidc a uiro.Vcl quia codnna eft, lic a
gramadds diffi/ CANTICI .TERTII, nitur.Virtus dl animi habitus narar.x modo
confentannis. In ea ratione aucc/qua a uiro dicicur/fic eam dcTaibunt: Virtus
dl afFeiftio animi coa/ (lans/c6ucnicn(^,laudabilcs cHicicns cos in quibus
cduirl, Virtus cilfc/ rendo^: fords atq^ iuuiifb panendama uir ([ut aiunt^
fortcm,uel fbrdtu/ dinem innuit. Si aucc ad faaum,ac homo in moralibus/ uel
auilibus uirturibus laborat : In purgatoriis prxualeo In heroias Lmtunin
exemplaribus fplmdet/86 diuinitacem cofequitur. Et quauis labor fit in tribus
primis uirtutu geacribus,fccuadu quod dicii i TONVS SEXTVS LXIIII Paulus
Ap^olus adThifnotci3;Labora fJcut bonus miles chriftispr^puc tamc in
duilibus/SC moralibus cft labor nulla rrdeptus delccftarioncjqua: cft io aliis
uirtudbus mrlioribusndi in corde meo eloquia tua:ut no pecce dbi * fu ficuri
ciV M ulta abfeondita funt maiora hisjPauca enim uidn operum,K magnificctip dus
initnitf ctia bcari/fqui quis uideat eu fieuti eft/no tamc quatus cfttquia hic
infinitus: Ilb' aut de/ terminatos habent (ux uirtutis gradus.Hinc liaias cu
Deo ipfo familia/ riter ag« inquit:Vcrc tu es Deus abfeoditus: Abreonditus
quippe,8d pa/ t&^enim Deus in omnibus rebus,hinc omnibus pat«:Effqt in
fdpfb taq in abyflb fua?: tenebraat cotctfhis omnes latens:ut in Dauideo carmi
nc didtur.Pofuit tenebras latibulu ruu,in dreuitu dos tabernaculu dus,
tenebrofa aqua in nubibus aeris.Eccc quomodo conttgi^ tenebris,caber/ nacuIo/K
tenebroiis aquis.Et aliquado diruptis impemmetis apparet pa tens,8C
manifeffiisainde feqoitunPrf fiilgorc in cofpctflu dus nubes iri/''
licrut,grando,K carbones ignis:Et intonuiede codo Dominus,8d Altiffi mus dedit
uocc fua mantfeffu fc fades cui,8C quado uclucrittnon folu in' hac ingenti mudi
machina:red cu pardculari homine ages aliquado abw fcodit bde fua ab eo,8C
ait:No uidebit me homo,K uiurt. A liquando fa/ cic ad fade
loqtur,nimisdomc(lice ages:Vndc prccaba^ Regius ^phe/' ta dic&KDftade fadem
tua,K (alui cdmus.Qua &dc offdJit nobis Deus potiflime in orarioc,diccte
lob de appropinqu&e C)co;I>eprccabit Deu, K pjacabilis crittK uidebit
&dc dus in iubilo . Rcuerritur igit’’ homo ad Deu per orarionctQuo pueni^f
inqt Plato in Phfdro^fiftit rquos:6C cu/ biculum fympofii intrat:ubi pafdtur
ambroiia,K potatur nedlare. Qn* ambrofia eft manaillud,de quo didmr:Dabo d
manaabfc6ditum,quod' nemo fdt,ni(i qui aedpit. Nctflar aut illud rft,dc quo
codeftis Dot^r in quit in cu^liotBiba illud noilu uobiTcu in domo Patris md.Hxc
enim efequirur Plato^eft Deo^t, K fcelidu hominum uitamt drculad motu in Deu
reflexi dus dbis pafcatur,8£ in ipfo coucrff quicfcant.Retfhis eft enl (ut
Dion^o placec^progrcflus,quando fit a Deo in creaturas:dreuladi aut eft
reflexio, fiue reuerfio creaturx in Dcu:qux fit ccplcto uitx curri/ i i i i /
'ea by^' ,yr: CANTICI TERTIL k culotSC aliquando non adhuc plene foluta anima a
corporeiEc id quandoi homf ni danir/ ut ammoto uclaminr, 6C rcuelata &ike
gloria Dommi fpe/ culctur/confccndcns a claritate in claritate.Et hacceil uera
contemplat»* Nam illa excogicatto/quae per 3tnigmata,aut imagines
fir,fpeculario,aut difeurfus quidam cibEa ueroqug fit circa Deum immcdiate,cang
in fpe/ «ulo claro cotemplado efbut roflte fentit Augu(fa'nus.Idco Racbcl,qui
ui dens PrinapiumAici uidens Deuro intcrpretatur,accomroodaciflime pro uita/uel
mente contcplatiua fiimitur:qux non per giigmata/netp per crea turas.fcd
iprummet Deu, 8C prinapium/in quo relucent omnia,contae/ cur .Et hxc eft oprima
porcio/1'mmo linis,8C complementum tonus curri/ cuIi,quod cxpeiflamus : Ad quod
Philif^usaliquo lumine fupemo per/ fulus nfpirabat cum diceren Domine oilede
nobis Patrcm/8C 1'ufiiac no/ bisi 1-c quia ide ril Pacer K filius / ideo hic
rcfpondit dicens: Philippequi uidet me.uidec 8C Patrem meum: quia quicquid
relucet in uno, in alcm quoc^plcnillimc fplcndet* Amore unitur. Cap. XVIL N
Tpcculu igi^ diuinz clariucis fubunfb mensdentit quoip calorem igneutqui ex
reucrbcranteilla lucecofequicununde liqucfu/relbluicur.K tandem cum
ipToillunrate Deoin unu cooHatur. Nec obuienc huic uericari fdoli , tH uolcntes
legi/ )us mathemadex inferioris ligare eum/ qui ab omnibus legibus eil abib/
lucus.inepte dicentes,tinici ad infinitum nullam cile proportioacm/K co/
fcquccrtr nec unionnn.Infuper cu Deus fit fimpliciflimus nullam admk/ tic
unionem/auc fnixdonem. Nam ipfe e(l unus/fimpbctllimus in mulds meliori fonc/q
rol,qui unicus efl in omnibus locis illuminatis totius orbis cerarum.Ec cum hic
omnia illuminans/8C calefaaens,nulla admittat ad/ mixtioncm:mulco minus
ille/qui (implidflimus cft omnia perfiindcns/ K omnia in fe cranfmutans ad
libicu.Nec miru/quia fi ignis hic infimus co/ burrns lignum , illud conuertic
in rdpfum nullam padens admixdonemt multo magis fine admixtione conuerne in
rdpfum cos,quos accendit ille ignis,dc quo in deuteronomio didtur: Deus ignis
comedens cfh Gxnc/ dms.n.ui ignea 6C uitali/coueitic dbum in natura
comedentis.Nec pro/ pordo quadeads , aut uimids exigitur in prima caufa ab omni
lege fub/ fecundaria^ caufarum penitus abfoluta/qualis exquiritur in
ipfisfecun/ dis caulis legibus ipfaru fubiccflistllla enim prima caufa, quis
fit infioitz uirmds/dC omnium reru inferioru proponfonem cxcedes,tame in quod/
cuncp edam minimum producendu extendimr. Q^od edam libi unit ad libitu, quis in
infinitu excedat: Qgod enim efl in rebus inferioribus pro/ portio maioris
inxqualicads in agente / id in prima caufa efl omnimodus exceffus: Agens tamen
eft ipla prima caula,(ecunduro ab ipfiunct deta/ L p I Pui^ h u li Dente. 'i
TONVS SEXTVS. LXVIII TIko. talnat# iwtut«qaia Iiijere operaturCut tota noftra
theofogia proclamaO Philo. K non fccudu omnimoda uirtute, ut £ilf6aflcrutilli/q
opinanf Deu nc/ cel^o agerc.Tenctigilf Icx^portioois in his,qux fune
determinate uir/ tutivK no in excellcriHimo agetciq omne uim naturale
cxced/nfii wius nutui oia pfto funt:K anteg fint,ut fianttK poftg &aptaueric:imo
in melius deduxerit fuauioribus m«}dulis,SC canta c6cbiitate,ut nuq amplius
diflbluatur:(cd abfm ulla intercapirdine, codnuis laudibus omniu Ardficf
biidicat 8i laudo:. Ve^ anq huc deferi/ bamus cocctu,^oueda fune a moibus
hominu uirulcta dubia,qua: infi dutfalutana pabula ueritadstq de fiatu,SC
fincnfo codnua meditatioea nobis ruminida funROis.n.uita (apiends,^ fodids eft
meditatio no cor/ poref mords,K diifoludois huius nfi tabmacuii,fcd mords
fl(flo^x]ux pdofa c i cofpeifhi DnitSC p qua Deo uiuimus,atq; i meliore forte
traflor mad ea beadeudine qu5 cxpe«ftamus,delibare indpimus. Hinc pmittolu
duximus,quatr hfc rcfurrc«fHo,K tralmutado fit poflibiliVatcp uera.Hic eqde de
qplurimis no mirari ncqueo,qui tm fidd pilant aiTerra impoifi/ Ot C^NTICI TERTIL
Me fore id,quod fcmcl dcftrudlutn eft.ite?: poffc redire.cu quoodieicra
probemus hos reditus, in placrifcp rebus pluries reiteratos, nunc fub alia,
nunc fub cade forma fpccifica.Ex co^orc enim tauri fortibus cacfi cella/ hen
recluii ac humo fepulti,paucis.i.uiginri diebus plus minus generant a^Ex equino
autc cadauere fcarabxitScd ex corporibus quorucunij animalium
uermcsdiuerfi,ita,ut qux nunc erat materia bouis,uel equi, fiat apis,aut
ucfpa.Et ff pius eade fpedfica forma rertituitur . Lairtaca.il. Brarttca^Serpilljm.Pctrofclinu
K huiuCnodiex terra produ ptur* faerx fententiisteu eadem fides uni tmmodo
prffbri dcbcat.qux mulds:cu qu clibct illabi a fonte impermixtf 86
in&llibilis uentaris cma/ nct.Paulus qui uiditarcanaDd,86 in cuius pctffore
Chriftusrefonat.hjcc a Magillro,86 in gymnafio uencacis edexHus deprominEcce
myfteriu uo bis dico/oes quidem tefurgemus in momento/ in iifhi oculi, in
nouiflima toba:Cana.n.tuba,86 mortui furgent incorrupri:Oportct.n.corrupdbifc
hoc induere incorrupdonc/66 monalc hoc induere immortalitate. Ecce ^ clare
refurreiftiois arcanu/86 modu detegitteu quo oes coueniut.qui i ea/ de academia
funt cdo i effeitus confecutiooc.quoufc^ a ftatu peregrinationis flC
pugnp.fuerimua penitus abfoluti-.» adipifeamur regnu nobis paratu a cofbtudone
mudi, & obtentum ab AgnoiquiCutIohanes ait; ocdfuseft ab origine mundi.
loha,^ ^ Nec erat quippe mundus,K liumanu genus per aliu repara ndu/ni(i per
que fuerat inllinitu;Omnia.n.pcruCTbu&(aafunKK omnia per uerbu CHRI/ ’
rdHtuu fut.Hinc illa Reparatoris uoxiSine me nihil poteftis facere. STVS Qui de
hac rcfurrcifbonc heamus a facris eloquiis referata. Cap. V. Fd cuntfla hfc.di
ocm humanu captu tranfcendant.nccude de cis plenam hdem habere poterimus.nifi
de more a diuinii uraculisCqui frequeter hf c cade aflerunO edoccamur.Sdo
Cinquit lob; qa ttdepror meus uiuit , K in nouiflimo die de terra furrecturus
fum,8£ rurfus circudabor pelle mca,£C in ca^ mea ui/ debo Deu faluatore mcuiln
carne quidc non hac corruptibili ,fcd in me/ lius tranfinutata.Itide SC Maitha
iam optimo DoiitorcThcologa cfledla (Iohane refermte; aiTcrit dicensiSdo qa
refurget frater meus in nouilli/ mo die.Paulus SC di Thcflalonicenfibus 8i
Corinihiis ages.longo fermo/ ne SC rn ueritate cxplicat,ate^ ipfam probare
nititur ,moducp miris lacr^ mentis aperit dicestSeminatur qd animale,furget qd
fpualcilcminatur in ignobilitate.furgct in gloriaifcminamr in corruprionc ,
furga in incorru/ ptionetSC cftera, qux ibi comcmoran^’ . Qyod SC ChriiUis ante
docuerat in euagclio,cui timlus eft fcdm Luca, du ait: In rcfurrofbone no
nubmt, oecp nubentur.fed crut homines ficut Angeli Dd,incorruptibiks vj.agi/
Ies,nabiIcs,fpua!cs,8C triumpho decoratitut no ultra fuccumbant, immo rffidenf
Sc’ Angeli,SC filii Ddfcdm tradita ds poteftatc.ut Iohanes phi/ bet. Non igi^
line cauia,neq; abfcp (aaam^ aflerit fummus Dodlor ,lio mines futuros (Tcut
Angelos Ddajuauis dicant nouitiores Theologi illos differre fpccic ab iilis.Scd
quomodo (quxfo; illa qux fpede diflat.pof/ funt ailimilanYDicercnt
Pcripatedd.aflimilatione illam acddetalc fore, ec non in rarione fpedfica,aut
eflditiali.Quod nullatenus uidrt ad mente Chrifti.cui etia hfc Apoftoli uerba
aduerfantur: Mortale hoc SC animale induet imortalitatc,SC furget fpuale. Infup
docet nos,qua ratione tranf/ mutc.tiur in fuperiore imagine, qux eft ipfc
Filius Dd : Qua tranlmuta> tione nec docucrunt,nec uiderut,qui naturales
Philofophi nuncupantur. Hincipfam prftermittut,qui namrf duces penitus
imitanturicu hxcin/ fixioris naturx ordinem longis paflibus tranfccndauNoo
igitur a nodro Paulo lob. Paulus loba. Theo.’ ■, Pfripa. Manlia y. CHRI/ STVS
2f. 1 Paulus 1 ■■ .'ri ^ V^s. % ^ '«fk % % ■r' TONVS SEPTIMVS. Lxxm Paulus
CHRI/ 'STVS. * IDEM B 6 * Marcus B aCHRI/ » srvs D 9 IDEM DEM Paulo habemus
tantumodo refurrofUonem hitura abquando/fed quibus doribus refurgent corpora,8C
qua codidonem cofb^encur. Et ultra pro/ grediens explicat qua uirtutc hax fient
: quia in iufTu Dei/ K in tuba Ar/ chaageli:tiec non q dto,quia in idhi oculi.
Qua eoa difFerenda refuigenc homines:quia aliqui mutabunt /alii uero minimeCui
ena tribunali afbi/ buatfufcicad,quiadia'nir:Cuuenerit Filiushominis
inmaienatcfua,6C omnes Angeli eius cu eo,tunc fedebit fuper fedem maieftatis
fua:/K coo/ gregabumt ante eum omnes gentes/ K feparabit eos ab inuicc, ficut
pa/ flor fegregat oues ab hacdis:8C (btuet oues quidc a dextris,ha;dos autem a
(ini(lris.Exprimitur denicp iudidum/ X pnemium quod unufquir^ re/ portabit iuxu
opera fua.dum dicitur : Ibimt hi in fupplidum aeternum, iufli autem in uicam
a:temam. Solum uero tempus quo huiulinodi fient in Patris pctflore reclufum
declaratur. Si aliq coie«ilura poffit dignord,qn hfc refurrcdfad fiitura fit.
Cap.VI. Vando igitur hax refurredho fit futura diffinire diffidllimu cft.dicete
Ohrifio: Non eft uefiru nolle tepora uel momen/ ta,quae Pata pofuit in fua
poteflate.Et itey in eua^elio,dc die illo aut hora nullus fdt/netp Angeli
codo^,nifi f^ter fo/ Ius. Et Cur Marcus addiQneq^ filius,rcd Pater folus/9C cui
vj reueb^ ab ipfo Patre , in cuius potedate A haec omnia decernere. Nam hoc,K
alia omnia filius fatef Ce a Patre accepifle/du ainOmnia dedit mihi pater.Et
iterum edam de rerum cognidone ainMea do IohS. G v-% » TONVS SEPTIMVS. Lxxrrir
gno,quod intra nos confticutum efttK quod adepti urre quicTcunr.Labor autem qui
hac requiem ptf cedit trifiirius eft trina lege diftin«aus,naturf, vj
fcripturx,K gratia:4 Horum temporum primum,fiC prima generatio lege namrx
tantumodo direifta, abfcp facrifiais , SC gratix in/ Huxu,quodamodo arida
fuit,8C inanis. Secundum autem temporis (pa/ cium,atcp generatio in illo
decurres,aliquid lucri 8C fauoris reportauit ex lege.In cercio aucc fpario
plenos manipulos Giriih' grada tiifiulds ipf? ia/ Eius dici se Deo Pacri
offiTre cocefTum eft. Hinc illud apud Hebreos Elif ora/ culu fume ucncratu. Duo
millia inanes: Duo millia fub lege: Duo millia fub Melliah.Scd eu ex diligenti
Hebreorum iuppueatione, nunc quan/ do.f.degimus annum a ChriCH naduitacc
fupputatu/M illefimum (^in/ gencedmum uigdimu ccrdum,habemus ab origtnemundi
Ducenteiimu 6t odlogeiimum quartum fupra quinmm millenariu : reftantc^ ad com/
plcmetum fexri millenarii/rcptingenti 8t fexderim anni: Poft quos intra/ bimus
in fcprimum millcturium (abbaci/8C quieris. Generario igitur hxc fccundu
huiufmodi rupputarionem eft duorum millium annosi/ qui com plendi funt i'ub
Mcfliah:in quibus omnia a Chrifto pr^idla coplebutur, anteq deucniamus ad
magnum diem/8i fpariu fabbacarium mille anoru. IohI. Verum poti millenarium
illud quieris folueturCnquic Iohancs_) (athanas 8C adueriarius nofter/modico
tepore ut adhuc tentet fantflos Dii: K pro/ bet cos confummata 8C ultima
probatione. Quo conflidlu/cxtrema parta uidoria,9C adepto pleno triupho ,
fequetur plena renouatio/ K unio per/ 6c(fta hominu cum Deo/a quo proceflerunt.
Et tunc miflb diabolo in fta/ Idem gnum ignis ^ut lohaones liibinlm^ abforptacp
morte in plena uidloria ChriftijK membroru dus,fiet codum nouum,QC terra
noua:pritnu nancp V ccrlum,K prima terra (ut fubfequitur diuinus ille feriba^
abibir,K mare primum,8C agitabile iam non erit, quia dixit qui Tcdebat in
chrono:Ecce noua 6ido omnia.Hxc funt qu; ex coietfhiris a rebus inferioribus
exett/ ptis de temporis extremi determinato curfu haberi pofTunr.Ab inferiori/
bus inquio,quia etiam ex reuolutionibus,8C mctifuris inferiora determi/
nantibus/qux funt in Archetypo,idc coniedbri podritqux tamen omit/ timus,quia
larini noftri nec illius dotflrinx elementa , nec progrcITum ex illis habent
prx manibus. Cuius uirtuterefurreiffao conducetur. Cap. VII. Ompleto itaq;
temporum curfu , conueniet Si caula omnis, se inftrumenta ad conducendam
renouationem rerum ,qux ab dfdcm (iicrant inftiratx.Deus enim Panr eft,a quo
tanq a prima origine, Se Filius,in quo ueluti in folido fundameto omnia
labrefaifta funt per rpiricumomniu rerum fabricacaru Artiticem: Gene, de quo in
(criptura didtur:Spiricus Domini uolitabat fuper aquas:uscx k ii CANTICI
TERTII. efs |>articufar«s formas in lurf dtducer et. Ad qof tn codueenda
creatas ii fes taq coopatrices,aut uclud in(faum&a afiumpfit opifex iub«
terrx^ac axlcm hcrfo uircce*.«C aqs ut ferpcrct.K traderet aiam uiuentc in gen^
ruo:Etcrcera qux fequuf.Quxpoft prima fondameta ia(fla/intcruenie/ ribus
uirtudbusqbufda cduxit/p quas oJa modera^iSC tade ipCi oia in de bitu line
coducet.Eode itacp ordine copkta ea tepoy uidirmidinc/quam Pater pofuit in fua
poteftatc,iubebit,ut in eo ucrbo,in quo portat oia/ rc/ (Htuan^cade ad integra
pfe«fb'onc p eude ardticc,8C p cade media,p quf a Prindpio codutfla tuere. Et
quis feffa eloquia uideatur atteihri dc folo homine refufdtado,8C reftiniedo
ip(tusprimo,K fummo parra:actamen fiqs bn ppederit ue^ fummxVcritatis,clare
intuebi^ oia efle renouada, aion.Ccrlu 8i terra trafibunNec (ut reor^ n^iw
alique fadct,niii in me liorc fortc.Na trafire perire no eft:fed mutare
locu,(latu/uel codicionc ali qua.Trafibut igif mobiles codi ad flatu 8C
quiete,in qua cedit ois motus. Tranfibit K femp alcerabilis terra,ad eu flatu
quo fufdpiat forte quanda terr* uiuitiu.T ralibut K homines, in qbus onyjia
codnetur.in Angelica 6C diuina nacuramc uere locu habeat illud ctxle^ oraculi
nuper adduefU. Ecce noua fido omnia.R.cnouaca quippe bicrat in ptimo redeptoris
ad.* uencu humana ooditio fignis,£acramctis,lege,cultu, 8C omnibus difpofi/
nuis mediis ad pfe(fla,incegra/atq; cuidencc renouadone.Scd in fecundo ec
celebriori aductu,ca erit rmouano corummata,qua apparebit qd no/ . ua
facrameta,qd noua figna,K noui ritus ,pfeccrint. Author igitur refur
redh'onis,8C innouatiois huius uniuerf^s erit Deus trinus 8C unus:cuius iufTu
h.xc omnia Sed merito illi aferibe^ p«culiariter,q efl Prindpiu
refurredlioois,8C q refurges primus refurgedi aditu cforis prffljrit.Exe/
cutores uero erut Angcli/8C mimflri ipfius Dd/ut Apoflolus aperto fer/ mone
referat diccs:Ipfe Dominus in iuflu.vj.fuo,8C in uocc Archagcli,8C in tuba Dd
defccdet dc cedo. Et mortui q in Chrifto fut tefurget primi. Pari modo 8C
Chriflus/a quo Paulus didiccrat/in euagelio,cui titulus efl fecudu
Macthaeu,idcm explicat,du ainVidebunt F iliu hominis ucnien/ tem in nubibus
cedi cum uirtute raulta,SC maieflatc . Ec mittet Angelos fuos cu tuba,K uocc
magna.SC congregabit cletflos fuos a quatuor uen/ ds,a (iimmis oodorum/ul9 atd
terminos eorum. Quid fit haec uox Angelica 8C Dd tuba. Cap. VIII« Etu
obferuandu efl,cur tuba hax ab Apoflob dicatur Dd, SC a Qiriflo AngeHs
afcribatur.Id enim cfFoflu efl, ut intcl^ ligamus uocem illam a quocuncp
proferatur,deferri ad nos ii^ Dd praxipicds.Sxpc nanc^ legimus Angelos locutos
inpcrfona Ddadeo ut ptfcepmm illad,fiC farno ab Angelo profaatur. CHRI/ srvs
Apoca. ; ■ I Ii Paulos I Mattii. I li I TONVS SEPTIMVS. LXXV «a ai iii 'if. ih
Ea ■i iu' a a fi P» hi li 10 m ■m * f 'n t' ! » ii (•'1 fi p it fi i*
ihra:cipiens.Ht id,quia Angelus illa omnia iulTu, 6C. uirtUce Dei ad Molem
defervat* Iccirco di/ cituREc locutus ell !>>minus ad Molem: Semper enim Angelus
influxu iC mandatum a Deo rufdpiens ad iplius nutum mouctur, loquitur, cla/
mat, SC fonat uduti tuba:Hinc qh Dd fiC ChrilH prxeeptum de mortuis rufdtandis
diuulgabitur per Angdos,ip(i erunt uduti tub( deferentes no modo uocem,fed
uirtutem iplius Dd ad cadaucra fufdeaoda.aut ad ani/ mas iterum
udUendaa.Angclica igitur ent tuba.quia Angdus uocem.K iuflum defercttfed Dd
crit,qui iub^it 6C infufllabit.aut lignum dabit per ^ ' Angelos ^ut aliqui
opinatur^ aut eflnfhim aliquem per eos drducet.qui/ cuncp fuerit • Et merito
tuba nuncupatur ,qui uocem Dd ad aurei horni/ oum tanq canalis quidam dcducmEt
licut cubx flatnm.SC uim a tubidne rufdpientet ad cal^ mouenda exdtant equos,
homines ad bellum acce/ dut,K ad donaduum fufdpiendum,at9 ad omnes edebtes
militiz aiffus milites inuitant / lic Angeli uoccm,K uirtutem limul cu mandato
a Deo Pdndpe (i>rctpimtrs excitabunt equos corporum noflrorum, limul cum
afcenforibusipfo^tad terribile illud examen, ad noua inuadeda ho^itia, K ad
praemia pro rebus bene geflis fufeipenda. Qgx motatio corporum Iit feitunu Cap
eaphoras adubrauerat.apcnorennooc explicat rubinfacstSemiiiatnr in
comiptionc.furgct in incorruptiooe:Seniinatur in ignobilitate, fuigetia
eloriatSeminacur in inbnnitatc,fargtt in uirnitetSeminanir denitj cor/ pus
animale,furgn corpus fpiriwalejut femp Patri aeterne robrmanor* Nam prior homo
bu^s eil io animam uiuentc: Pofterior homo in fpn/ tum uiuihcaccm’.quishic
cedettis, nt terrenum illud in cedeib; deduceret; corpus terreftre SC paflibik
aflumprcrinfecundum quod pa(lus,morcuas, K fepultus eft.Poft quae furrexit
impaflibilis,code(bs,8l fprinialis,fecon/ dus iam parens cfFccilus: cui
con&rmes etiam in corpore nos eflfid opor/ ta,n cum iplb regnare dcbcmus,ot
Tubinfert AponolusiSicw igitur por cauimus imagine tcrrcftris.portemus 8C
imagine colelbs.Et adeo Paulus hanc tranfmuutioacm necdlariam bre determinat ,
ut oppoftum ptf/ dicet impolbbilc dicens: Hoc autem dico, K prodamoiquia caro
8C biu guis regnum Dei poffidere non poiTunt , neq; corruptio incortnpdonem
poflidebit:caro utit^ bax corrupdbiIis,mortriis,C7 pailibilis: fed potiffi/ mum
peccato , O Ibggeftori obnoxia. Hinc apertiffime coodudit hanc carnem in aliam
tratmutanda,natura v) oodeib'/ K fpiritnah' decoratam. Sed ualdc obdare uidccur
ea uerba,qux de feipfo (iifcitato Ohridus pro/ tulit dicenstPalpatc.Si
uidetc.qa fpiritus came K offa non haba,(icut me nidetis habcrc:Qt]od nihil
btfld.niii corpus rios fufeteatu habera carne, K offa palpibiliaiVcrom inq eff:
l'ed incorruptibilem eamero,C qux no poffint minui olIa,ad placitum tamen
palpabilc,fiC uilibile corpus: Nam ad underim difcipulos intrauit ianuis
dauits.qdlicri nullatenus potuiffn, nili biiffct corpus illud proUbito
attenuabile,ueluti ucnis CC fpiritus. Nec fecus dum agem cu hominibus pa
quadraginta dies poft rrrurradfonc, nunc uilibilcm 8C palpabilem fefe
exhibebat, nuncoontadhim 6C contui/ tum fugiebat humanum «Poteft iterum fe ad
libitum prxbere magnum 8C paruu,ac line aliqua lori rircunicriprione/ ut in
facramento altaris con ringit:quod omnes bpientes comprobant : quis aliqui id
per miraculum fieri opinentur ,remoto rcfpetftu pardum ad locum, dante tamen
rclado/ pe earundem pardum ad totum: Sed Coi billor^ id iit ex natura (pirinis;
fa qua refurgens tranfmutatus ed . M utado iutp ho^ cormptibiliu cor/' poru
erit in natura corporum ccdedium,K rpirituum. Qui (int immutandi,8C qui non,8^
cur. Cap. X. [ autem immutabuntur omnes nec ne,minimc dubitandum (d/cum
habeamus cedeftem tubam aperte id clangentem: Omnes quidem rcfurgemus,rcd non
omnes immutabimur* Immutabuntur enim in natura cceleftcm ii, qui corporea 6C
^cna peffundantes uixerunt cceledcsnc regionibus caedibus potituri Paulus CHRI/
STVS. Paulus V TONVS SEPTIMVS, Lxxvr Thcol. Pauliu Hiero. RjifS. runt.CEtcri
aao/qui ultro tcrrf 8C ipftus terrf frabus fe llibmittmccs/in/ fimis at^
cartareisrcgioaibus mandpad funt / in imum machinf ccotru detrudcndidi camcm /
corpufqi terreum manfioni con&rmc redncbunr, abfolud tamen ab ultedori
diflbludone,ut perpetuo lumine/K grada Dei ddbmd/imipcrq; a Deo aucdl tenebrofb
igne in ppetuu crudcnrur/iux/ ta Imperatoris edi(flu,iam ab ipfo promulgatum:
Ite maledicti in ignem {tcrnum.IIU igitur tantumodo mutabutur in meliorem
Ibrtem/ qui ultra homines cuetfti Deoru condidoncm,8C ipfius fnmmi opifids
adipiTcentur cooTordumtQuod hac comipdbili ueflc dreuamidb' confequi nequeunt.
Hac enim lege bellum nobis indiiflu eft ab inido inter camc SC fpirimm^ SC
inter corpus 8C anima:ut quicu^ uinccret propriis legibus uii^m do/ narct.Si
enim uincit caro/aut animale corpus:rpiritui,K anim; radonaU grauitate
tribuit,ut ad infimas mudi partes dercendat.Obrcuritate quoe^ inuoiuit,ut ultra
pdpae nqueat lucem illam diuma:cutus bene inftitutx animx fulgore
lartantur.Pailibiie infuper reddit eam animam,qux ex le triflari no
poterat,licut nec texere nec filaretadeo ut ab igne eda corporeo
padatur.GrolTidc deni'9 cum fuo pondere prfflacut ab in&mis manfio/ nibus
nequaq difcedere ualeat,fed ppetuis uincubs SC carccribus mandpa ca,femp
grauillimo pondere propriis fcelcribus coparato,in infima mudi parte perpetuo
iaccat. Si aute ptxualuerit rpiritus,proprias leges, K has meliores Cquas
Theologi dotes nucupanQ deteriori nodro condonabit: iuxta Apollolicu illud. Cu
autem mortale hoc induerit immortalitatem, 8C corruptibile hoc induerit
incorrupdonem. Ad qua immortalitatem fe/ qui^ agilitas,fubdlitas,claritas,8C
omnes.quas tribuut gloriolis corpori/ bus,dotes: quas corpora accomodato
uocabulo induere dicutur.Na fient corpus no(Iru,ut nuditatem cotcgat,8C a
firigorc fe defcndat,ucflcm alte/ rius naturat induittpari modo ipfu corpus
alterius,8^ melioris natnrf c6/ didonem ueffariut a labore, SC paflionibus
quibufeuoe^ immunc meliori Ibrtc femp gaudeac.Effirietur igi^ corpus agile at^
lcue:ut altifTimu cce/ Ium fiidle fcandere po(fit.Erie fubdle,ut cu 1 CANTICI
TER.TII. mcxli rc pmradlantes dicunt unicui'9 animx no confufumAuit exttanei!
corpus/ fcd fuum quod habuerat,reparabitur,ut confequrnter poflit pro agonibus
pracfcnris uitf ,cu anima fua caro ud pudica coronari,uel impa dica puniri. Ad
cuiusrci maiorem cxpreflloncm Ruffinus aic,ab cccidta Rjiffi, ipdus.ubi
comuniter habet in fymbolo camis rcfurrcdbonc, additu biif/ (e camis cius,uel
comm rcfuircifbonem: Eius procuidubio qua habet is, qui profuctur (ignaculo
auds fronri impoitto. Alii autem econucrfo dx/ mane, 86 dicuntjQsomodo poteft
caro,qux putrcfaAa dilloluitur^aut io pulurrem uerdmr,n»aris aiam interdu
profondo abforbeturjfludhbul^ JiTpctgitur.colligi mrfum,8C copapnari in unu,86
corpus cx ca hominia rcparariC'Qsomodo iteru pottft eade caro,qux nuc corruptibilis
86 diilb lubilis cft,ftarim aut poft aliquod tempus incorruptibilis cile ,
imorcalis, 8£ ab omni tranfmutarionc penitus immunis: cum cormpribile 86 incor/
ruptibile(utaiunt)diffcrant plufq generer Horum primu Eadlefoluitur, fi ad
opifids 86 miseratoris fummi maicflatem alpidatur. Non enim ta angufta 86
inuabda eft diuina uirtus,ut dirpcrfu uniu rcuiufip camis pul/ uerem in rius
rarionem colligere,86 reparare nopoHiccu uideamusmor/ tale ingenium dimedasin
profundu terrx metallorum uenas rimari/uW indudriusarnfids oculus aurum
uidct,quod imperitusterram exidimat. Cur igitur hax coccdcre dubitabimus d qui
homine (cdt, quando is qui ab eo Eadtus eft tantum cofequi poteftfEt cum auri
cile propriam ucna, 86 argm aliam,acris quoq; longe dirparem,feiri ac plumbi
diueriam,in/ tra fpedem terrp latere mortale deprehendat ingeniu,diuina uirtus
inuc/ nire poffe ,ac dircemere no putabitur um'ufcuiuf xic a mortuis,iam non
moricur,niors illi ultra n5 dominabitur. Quem ut iequamur / eifdc dotibus
refurgmt corpora nollra. Nec obOac illud lob/ quo aictl^urfum dreudabor pelle
mca,K in carne mea uidi bo Deum lal uatorem meum.Quia Bi ii alia erit,ramcn
erit ipiius rerurgentis,uc unuO qaiftp dicere podinHax e(l caro mca,8C cutis
mea. Qgts capillus tion periturus (it. Cap. XIL Ed cum feriptura (aera mentione
&dat dc capillis, aliquid etiam de ip(is percurrendum cd. Chridus enim ain
Capilli capitis uedri omnes numerati funt.Suptr qbus urtbis Hic/ rooymus ait:
Derident intelligentiam ecclcfiadicam in hoc oco / qui camis rcfurretdionem
negant : qua(i nos BC capillos qui nume/ rati funt,8i a tonfore dedli omnes
dicamus rcfurgere,cu faluator non di/ xerittVedri capilli capitis omnes
faluandi funr , fcd numerati funt.Vbi aumeruscd,fdcntia numeri demonlb-atur,ncn
durdrm numeri confer/ uano.Qtiibus uerbis Hieronymus uidetur refellere capillos
nos itrture/ fumpturos.Sed quid dicemus ad illud quod habetur in euangclio,cui
ti/ culus ed fcdm Lucam: Capillus de capite uedro non peribirf Icdrco (^ni
fallor^ non dc idis capillis/ qui abdii pe(rundantur,aut igne comburun/
tur/loquicur Ohridus:frd de melioribus capillis/ qui in Nazards comen /
dantur:2C abfdndi prohibour. C^ibus inerat uiitus fpus lan(fH,ad,pdcr nendos
alienigcnas,ut bn fentic Origenes.Ii.n.capilli funt uirtutes animi, CC mulriplices
(mfus, qui dc potiori parte metis dc Apfo^ capite produ/ ccbantur.Hinc
Nazards/8C aliis Deo (amiliaribus/ no folum erat inter/ di qu^o Salomon mifit
ad Patal* Hiram regemT yri,ut mitteret ad ipfum uirum eruditum, qui fdret ope/
rari in auro,argento,acre, ferro, BC purpura : Pro quo in hebreo habetur StOT?
charmil. Nec enim hic dc carmclo monte loquitur, aut de uerme generante
purpuram:fed de ip& purpura,qux proprio uocabulo in he/ breo Argaman didf
.Vult igi^.ut comx.i.cogitationcs, SC opera fint ucluri purpura regia,ditata, K
refulgenda gratia , K merids fummi Regis Redemptoris noftri. ut fxcunda fint,
oportet ut iungantur canalibus illis fupemis emananbus ab illo fonte omnia
irrigante,dc quo dicitur in PfalmotQjjonia apud te eft fons uitf.Dc hoc Dominus
Ic/ Pfal, remia inquit. Mc dereliquerunt fontem aquarum uiuendum Dominum, Iere,
a quo omnia irrigari dcbent,ut bona,8l fotcunda fint» Qgibus membris gauifuri
fimus» Cap» XIII. nT fi per capillos opera intcUiguntur / aut cogitarioocs,qua/
lia cria erunt membra omnia corporis huius in naturam fpi ritus
trafmutandi/percurrcodu eft. Nec opinari po(lbn,qin ii foturi fint pedes , qui
offenduntur ad lapidem,aut genua, qux idunio uel nimia flexione
debilitantur.Nec manus crunt,qux laUf / K bfpidf ex labore/K. duris inftmmcnris
effidunir.Nec lingua,qux aK/ quando in odofa 8i fcurrilia uerba refoluit .Nec
oeuK condoendi ne al^ dant uanitatem. Necp aurrs,qux fabellas/attp cantilenas
lalauas fufd/ picntes,mortcad penetralia admktanr«Ncc os,quod uentri nimis
indui/ gens fuperfluu, SC nociuum dbum fufdpiac. Nec cor, ex quo aliquando
exeant malf cogitariones,forta,homiddia,K federa multa»Sed fufdf^ mus (nulli
dubifi;) meliora,K concinna membra /quibus fine aliqua ia/ (ercapcdinc,K abftp
diflbnantia codnuas opifid perfoluemusflt fuauifi/ mas laudes. Eis enim (ni
fallor^ gaudebimus membris,qux (blenni epi/ dialamio celebrantur in Canrids. Dc
pedibus nacp gradicndbus didtur» C&ici Q^apulchri funt grefilis tui in
caldamcntis filia prindpis. Ad anima fit fermo ia cu dus corpore
giorificata,at(^ cfledla fp6(am,K filia fumi Prin cips Dd.Eius itacp greflus
pulchri, SC pedes pulcherrimi caldad (ecudu Apfi (cntentia,no tm in
prxpararionc euagelii,(cd in obreruadonc ipfius iam habita.Non.n.minus caldari
erut pedes noflri iam obferuato euan/ gelio,q dum prfpararcmur ad ipfum
fuidpicndu.li pedes (ut reor^ aut ii 4 I I ^ ^ TONVS SEPTIMVS» Lxxvirr ii bt B
Qt ai ui; r 8 B k • 8 B 8 iv r CHRI/ ' STVS. p Paulus ifi Aogud. P 8, Pauliu %
V i I \> i i) 'H ^ Dauid * ii Pii iK if 0 eorponstam in naturam interioris
hominismutati: quia funtipITus me/ lions hominis, 8C hi afFeiflus eile
d/can^,tt iili adeo caldati,ut nullo ma/ Io obieidto otfendantur:fi^ in ipfum
fummum bonum dircifb,in quod fnn premo 8C bxlicinimo curfu properabunt. Crura
uero erunt rantj colum/ nx,VI? fes.quod noi tradudhim habemuf/tnarmorep.fcd id
ffpius inter/ prratur bylTus: Si autem fecundum numeros Theologizari uoluerimui
ipfam Vivi fes Jac in numeris maioribus/Qsemm fex cuilibet rrfpodct
centenarium, de quo dicitur: Centuplum accpirttstundc/^oo/refurgaot. Et bx
uirtutes fiindatx funt fupra bafrs aureas,idc(l aflfirtihu claricate in/
flamatos^it intclliganir.ibi Cgnatum eile myderinm, no modo uircuram per
fenarium numerum perfcdhim coduiflarura.fed O praemium risper centenarium correfpondens.
Venter autem acemus iritia apte dicitur, uallatus rolls,aut liUis, ut habet
teadueffao noilra: qui bene confentit cum pedibus aureis-Naffi (f trideuro ,
quod contritum in anum colligitur ad confidendum panem , ooniuniftionctu, K
unionem fidelium fignificac in charirate colledonim/licud Chrifhis innuere
uoluit fPaulo 8C Augufliuo interpretantibus) quando corpus fuum magnum
charitads infigne fub fpede panis tradidit nobis in dbum : ut inde non tantam
nos colligaret motuo,fed etiam fecum uniret t Q^i dbus charicatis omniu opimus
ual/ lari d( bcc odoriferis roiis.pro quibas noilra tradudbb haba lilia,ut
po{Q/ mus dicere cum Apoilolo/Chrilli bonus odor fumus.M anus queep, idril
uirtutes operandi erunt aurej .refiertx fdlicec ea charicate/qua pedes affe/
dhiumtSC ex picn* hyacinthis, ideft gemmis meritorum Chrifti.fine qoi/ bus
opera noilra nihil ualent calorem iniitum in terris condnean Aquis pari modo
immixtum efle calorem comprobamus: eo q, aquilonibus , reliquifep hi/ goribus
adfciftis obdureiat humus,C7 eadem uidffim liquefeit tepefa/ dla,86 calore
tabefdt * Maria quoc^ agitata uends ia ccpcfcunt , ut &dle intdligi poflic,
in tands illis humoribus inclufum efle calorem • Aerem (|uoqf multodes
fmiefizte uidemns. Reliqua magni mundi pars, CdlicQ CHRI/ STVS. Paulu loban.
CHRI/ STVS. Qcm Cicero -ar s/s i- U' |r 3
»: B. ■ «1 r S-JT-^-C i? J rT-TS TONVS SEPTI MVS . Lxxrx Zotoz, Placo ^yne. CHRI/
STVS. Pyduu Kaiaa Mala. Placo Paulus quarta tota/ oatura ip& frruida eft.
AnimaUa infuptr K omnia uiumna calore nutriuDCw. In Homacho enim cantus cft
calor, ut nullus tam grav uis nbus fit.qui die ac nodle non coquatur. Vcni,K
artcri* non definiit micare quoclam igueo motu.Omne nanep quod uiuit / propter
inclufum calorem uiui^ Inde colligitur caloris natura uim habere in fe
uitalem.iu mundo paflimdiflulam/immo omnia ex ^nc fa municara , 8i infita:ut in
fuis formis clarx , K fpicndentrs fierent. Nam fine illa luce in qua habitat
Deus , ac fine igne ipfo qui Deus cft , omnia funt obtenebrata, ut Synefius ex
monumentis Chaldeoy de inf^ re/ gione decantat dicens. Nec tu dclpicias nigrum
8C fine lumine mundum. Cuius profonda fubllcmitur atra tenebra: Sordidus dl
obfcurus item firoul idola pafccns. Sed clarius fumma Ventas ait de mitttendis
ad regione illam: Ite in tc/. nebras extenores. Et fi qua eft lux in rebus
iftis exttnoiibus di obfcuns, ipfa cft umbra,8t idolum uerf lucis,qux Deus
cft.Qui omnia colluftrat] W porillime omne hominem ueniente in hunc mundu
mediu: dumodo ipfo adeo non fc inuoluat in peccato^ tcnebtis.-ut lucem illam
appreheo/ dere nequeat. Qgato enim quis magis difpofitus eft,tanto magis illa
luce perfunditur:ut de Iohanne Baptifta perhibet ipfa lux dicens. 1 Ile erat
Iu/ cema ardens Si Iucens.Sed magis luccbac,8t ardebat illa ucra lux,de qua
loi^es rependes uicem teftimonii,ait;Ille uos bapdrabit l^tuianefto. Si
igue:Igne ic^ illo,de quo p Zadtaria inquinEgo ero cis murus ignis . in
drcuitudgnisuticp aut purgw^aut punienns.aut ti^ormantiss multij^Lrrs’- s*^ nic
enim malos igne coartato/torquete/ nequag ucro colluftrantr/aut co/ 1 yunutme
furoente. Hinc qui illo igne cruciantur/ in tenebris degere dicunf.Et hoc
fiuerueftPythagorcoydogma/umcum vjdfo ignem ubi^tlnccdodi/ lacatum
colluftrantc:In inforno ucro coartatu/ tcncbro(um/8£ crudante: hi^rn»L(. In
meditullio aute tonus machinx cft de utro^ parndpaos. Purgat aia/ f jfKfHoMf it
fiquisfeoria aliqua fquallct,ut in Ifaia didt/Excoq ad purum fcoria tua. *•“'
Et Malachias/Purgabit filios Leui.Na diflbiuta anima ,aut uulnere pec/ cari
deftrudla nifi deplorata fit. Antidoto conftipatur,confob'datur,K la/. nitati
teftitui^/aut per ipGwn hiumonix rruolurionc / ficuri Plato in calce Tim{i
afteric Aut adhibitis ignibus.fofmAprm q ainSaluus fiet/quafi per
ignc.f.ttanficns/iuxta illud,qd per figura in libro numero^ legimus* r^r . .c
CANTICI TERTIL ■ tit
•OmncqipotriltralircpcrflamaSjigncpurgabi^.SenTio.n.tfatdeaa/ fis tabernaculi,
qux figurabat ua(a illa,dc quibus Apoftolus ain In ma/ gna domo Dei no folii
fune uafa aurca,aut ai^cncca.fcd ignca,8C fidblia. bc itcK eu Thrfi^oniccnfibus:
Sdac unufquilip uas fuu podidere in Hm/ (fbficarionem/8C honorc.Purgatos autem
ille ignis tranfibrmat.I edreo in f e a tneJtc»s di DtUti ronomk) dici£ sDcus
ignis comedn cft:Pro quo nos habemus con/ fumens.Non.n.cofumit,8C definiit
amicos;fed comedit.i.fufdpit in fe,8t ipfos taq dbum in fdpfum trapnutat. Qu«I
K Plutarchus (ut hinc inde ex antiquis collegerat,) tdlatur diccstDeus eft fpus
igneus intclledhialis, ^ no habens fbrmatfed tranlformas in fe quodcuqj
uoluerit,8C co^uans fe uniucr(Is/K uniuafa fibi.Et id effidt no per elcmctaiem
igne/ (ol per fiv ipfum/aut per fcraphicu incendiu ipfi diuino igni propinquu.
Quo peculiari ignecremandifint mali. Gip. XV. Alos iacp igne crudari,K
cruciandos,o& fere fattn^,K cS fentiunt cu fumma Veritate diecte: Oronfs
arbor ,quat non fadt frutflum bonu,cxddctur/86 in igne mittetur/K ardet, illo
utiep ignc.qui paratus cft diabolo,8C angelis dus.N6.n. j Z T- »■. *'«• Vv'
.--r - H I CHRI/ STVS. cfl ipie ignis in noflra pemidem ordinatus a Deo : Nec
quifq ab eo cru/ dabitur , nilT eunde accenderitiut difeere pofliimus ex
oraculo Ifaix dr/ cenris: Ambulate in lumine ignis ue(lri,8C in flamma qua
accendiflistDe manu mea &rpori quoep applicatur ignisperpctuotorqucsiEc id
iufto Du' iudirio. Nain ficut corporis mebris adeo uidacis,ucfanari
nequeanr/applicantur firru X ig lisinon fecus animabus fccldlis,fquc ac
corporibus,qux olim mebra magni corporis ccde(i3fHcicxtitcTanc,opprcfris
diuerlojijfccitru i(nmanicate,ut fanari no pollinr/adhibc^ ignis in co^
fupplidu:86 ut fem per uran^,non tamen alia mebra inficerc/aut moleflare
queant» 'Rcfolutiodiflicultatisdchocigne. Cap. XVIf. T quia per ea qua: fupra
didla fune innuimus , nunc ignem illu,qui malos crudar,efle corporeum,nunc
autem efle eun/ dem ignem coartatu,8C obfcurum, qui dilatatus bonos bea tos/SC
Ixtos reddinideo opportunum erit clarius explicare, qualis ille fit ignts.Br
cum omnes fere aflirant illum efle corporeum,duru quidem erit a comuni
fentenria declinare: Si autem uoluerimus iam uul/ gatam opinionem profcqui,nee^
eda diilenrire corporeus (it,quomodo idem erir rpirirualis/bcans animas,8C
corporeus affligens corporarHanc controueriia foluit Apfs dic»
CorinihiistDiuiiionesoprrationu funt,idc aute Ocus/qui opera^omnia in
omnibustlicuri eade anima operat^omnia in omnibus mebris corporis.ldco nemo
dicat quod ibi Paulus loquatur de operatione fpirituali,8C intcrna:Nam ille qui
no folu mentes iiominu, fed cadum tocum/K. terram implet,omnia in
dsoperaturtfiC in omnibus, qua: in dfdem cotinentur» Non mirum igitur,(i omnium
index edam in infirmo reos punictaut uirturc fua eos torqums,aur prffcnria
difeoueniod illis infrenis ocuIis,maiorem eis inferens pccna,q clariffima lux
oculis lip/ pimtibus/cumcfai5tis/aucqaomodocunq)Ix(Is:Siue rubrralrmdo ab eis
benignum influxum,a quo omnia implentur bonitare,86 derelinques eos in mala
eorum deordinadone ITne aliquo bono refrigerante. Etfic ilicmce qui bene
difpolitis eft in refurrafdonem X gaudium, male fc habentibus dl in minam X
poenam.Et hoc eft,quod Erechiel perhibet fc uidifle Do/ minum,uidclicet a
rhenibus fupra in fpedem elc(5hi reffllgctista rhenibus uero deorfum in figura
ignis candentis. Ille utiq; Dominus e(l,qui calum , K terram implens, in ccrio
feda bonos Ixdficans : In tara autem C^ux/ fcabcllum polum dus cft^ tenens pedes
ignis candends,homines terreos CCaetxleflibusclongarostorqua,^
audat»Etai(lfcriptura faaaidme doocrct,aullatcous^&rre prariumcrem,quoniam
idem Dominus nunc , • CANTICI TERTIL e(l lux, K ignis beaoficans, K fadtns
fulgere iuftos tanq flcllas , K tan^ fcin illas ignisiNunc igitur eft ignis
cooHans,8C purgas hlios IcuitNunc ucro dl ignis confumenslignum,8t
flipulam:qu.T male a:dificauimus;66 dcuorat.L ddlruic Cw 1®«! a'0 ‘1“^9
gbrioli’ uideni' perpetrata ab his,qui deferri funt a gratia K inHuxu eoe/ klbiEt
nunc dl ignis rorquensfiC cremans.Hinc iterum loel ait: Ante E»/ Idan ciem dus
ignis uurans:^ pofl eum exurens flama-Quorum uoboru Idi/ fuB dltlplc nis.qui
digni lunt uidere &dc dus dl igms comedcns,86 traf/; mutas in fe ipfum:ut
lupra cerigimus:lllisautem/qui derebifli funt in po/ ttcriorum/iddl inferioru
afFcdluu delaflationcefl flama exurens,K au/ dans,uel per fe Cquis in fdpfo
oprimus litj ficut cotigit qbufcunt^ male/ difpalJris.quibus lux/uinu,caro,8C
huiufmodi bonacorpwea fut nodua. Siue id faciat per miniflros,quos fodtCteflc
propheta^ ignem urentem, Daoid fed bonisingaudiu,malisautcm in tormetum.
Vcliudemfadatpcr ali/ quod corporeum in tortura maloru fabricacumtut liat faris
his,qui con/ tmdunt ignem illum dl corporeum. An autem fit corporeus necne/Dcus
Douitifed bene inuifibilis comprobatur ab Origene ex Apofloiica fenten Otige,
ria:IlleCinquit_)ignis talis fubltanrix efltut uifibilia comburat iple inuifi/
bilis conllitums,ut Apollolus air.Quonia qu{ uidencut temporalia fune PanlnS
qux autem non uidcntur,xtema.Si igitur ille ignis/quo puniuntur, qui a Deo
rccedut xternus eft.nccdfe quoqj dl,ut fit inuilibilisicu ex fentenria
Apoilolica fola inuifibiba ftema lint.Nec admircris(;ut fequif Ongenes^ Orip.
ignem dic inuilibile,8i crudante, cu non uideas calorem corponbus ac/
ddentem.SC no mcdioaiter crudante in his/qui ab eo ualidilbme mole/ dantur.
Alterius itacp generis cd liic ignis crudas ab co / que habemus in comuni
ufu,ipfi tamc ille fumme torquens comparatur, cu nihil fit incer nos magis
crudans,q hic uifibilis ignis:Qticm audanic in fternu fi de/ clinare cupimus ,
caucamus ne fit tn nobis mala difpofirio xtcma:frd ea fic,qua fuldp re poibmus
ignem illum (Iiprcmu in gaudium, aut faltcm io confumprionem ligni 8C
llipulx/BC in expurgarioaem rcoria::uc fimus pulchra uafa ex auro mundo,
collocanda tn addbbus nuptus, SC maa/ fionibus iUis bearis, SC xternis. TONVS
OCTAVVS Lxxxn DE SVAVISSIMIS CONCENTIBVS, ET PAVSA ILLA STERNA IN ADEPTA
BEATITVDINE. TONVS OCTAWS. j Xtranxhaiccadlcnp nouilliini duid manu octrcmi
impoaacs/muflcos exccllniorcs pro mrili nofba imi/ ubimung femp fhidct cotftu
nouiflimu fuauiorc rcd dcrc;X aliquado caca attrahunt ruauicatt,ut oiii ccm/
porandsmcxibusrubiaccra,8cLiborc^'gad defice/ J rcnt/carme protralicrent
ppctuu* Sed quoad poflunc duratrs.nuc cona'nuatis,nuc mutans uidbus non definuc
^ ouo ulc^ ad pomuricx,difpolidooe,parddoncs pro tribubus duodenis,
facrifida,66 no/ Iohan* tne ciuitatis tatumodo dcfcribinlohanes uero Prindpi
domdHcas,ad (e/ credora penetralia adminus,fuauiora depromit cadea t Veer^
tamen ea caligine obnubilad, ut nili fupremus fol calore fuo illius
crafficudinc ex/ tcnuct,86 fua luce eiuldc expellat tencbras,nec audire qdem
quod dicut, l it CANTICI TERTII. nec uMcrc qood defcribut,8C mctiW,aliquatcmn
pottrimos; in Tcniibi/ Iibus.n.xnigmaabus obuolua huiufmodi cradut,auc ut ex
his qux ani/ mus nouir,ad incognia furgcrc queat:8C inuiTibilia per huiuCnodi
fenfibi Ua coofpiccresaut qa,nec n^is qui audimus/ncc iplis qui loquunif,ucrba
adhuc tradidcrit.qbus illa exprimi pflinKficut qui ipfa uiderunt.id pala
affirmant,q. no licet ca homini loqui. Aut qa mens adhuc corpore? molis podere
prjgrauata/adhfc fuprema cofccodere nequittut lfaias/6C Paulus conucniuc,q>
nec oculus uidit/ncc auris audiuit,nec in cor hominis afccn dit.qd Deus
prjparauit diligentibus fe. Ideo,fi nec nos illa facrametaex/
plicauerimus,uenia dabidstcu ca fint ptra(5binda,qu? omne ingeniu no/ ftru
trafceduKo&i memoria fiigiucoem &cudia lupannVnico tn auxi/ l'o frxd,8C
hoc arduiHimu opus aggrediemur; cu habeamus duces,qbus Deus hfc patefcdtmt idc
Paulus lubifcn:Nobis autc h?c rcuclauit Deus per Ipiritu fuu. Hinc cautius
loquitur Ilaias dicesKDculus no uidit Deus abft^ te,qux prxparafti
expeiflatibus te. Hos igif diuinos duces c ucfti/ gio fcquctes,qtu luprema lux
nros collufbrauerit oculos/ enodabimus no itris uerbis ca,quf lUi fuis
fnigmatib’ coplicueruttlohanifcp pdpue fecre tiora,8C pleniora
cantica,pfcqucmur:qui in pcgafco pecfloris Chri(b,inter duo cacumina diuin? SC
humanx natur? quidccs,ca &iit luce phiTus^coc^ furore rcpletustut diuino9t
uates fadlc euaferit . Poftea a pathmotica in/ fula ad cotinente fupramudana
rpiritu diuino rubdudhis,nuc ab Angdo nuca fupremo cocentorc Chrillo Iefu,nuca
diuerlis drculbnatibus edo/ n, UI, Modulus Scxtuldcdmui^ax. Quid fit Pax.
"" Cbn. I. AquodeturPax. • Coo. , IL Qi^fiuuis.SC concinna fit ip(a
Pax. G>n. IU. Modulus Dcdmuilcpdmus/Vaid. DcBeatomm unione cum Deo. Cbn. I.
Modulus Dedmu£>dbuu^Fcdid(as> Quis fit fodix,86 beatus. ~ Cbn. L In quo
confidat fbelidtas. Cbn. II. Qubusfadicitaspcrfedbidetut. Coo. IU. Modulus
Dcdmufhonus/Ooine bonum. Qgid fit bonum,quod didtur ucrum,86 fummu bonu. Con.
l» Modulus Vigefimus/Silenduffl. De Paula/quiete/ 8C filencio/ad quod deuem^
adepto «am booo,in quod tendimus. Cbn. L Hymnus pcribluendus in filendo ibli
Deo , pura , SC de/ uau mente. Con.
U. * Nf - V . r-' , , ,T: I' .;fj^ : -/15)0;. 't::: . /flijHjir' rE.' 'iji
-i Q K njmib ?’-l. ;i. , '.-i .. 'i -ju i niljki: i . . ,3. . . . A| >- 1
iiii Digitized by v ;'l CANTICI TERTIL PRIMVS MODVLVS/ MATERIA* ■ ' •Cur
dicamrdaiias illa scdificata ex auro. Cocemus Primos. AciensicacptohamKsrufxmi
Acdtfidi (undamentu, illud ddcribit ex auro,preriofilEt penetralia adeun/
tes/^uantu fas crit/86 permittetur ab Arehimufeo,p€rcurremus (acramc/ ta,86
fccreriores fympfionias,qux deferibuntur fub typo lapidu preaofo/ rum,S6
aunVqood uittam figniticat,iuxtaaiud fapientistAnt^ decunat uicta aurea : qux
uitta, aut fflum aureum ueram uitam iigniticat. Q^od ut faciamus, percurrenda:
funt nobis proprietates,86 natura auri 86 ipfo/ rum lapidum.Eid enim aurum
pulchrum 86 dccorum,hinc diifhim quali ^ut quibulHam placet ^ocl ab aora,qux
lignificacrplendorcmupii/ uisHippociatesab«vf ipfum ufus minime deterit.Et
mirum quippe eft : q> igni acerrimo omnium confumptorc nullatenus Ledatur ,
cum tamen ab eo liqueiiac , immo quo (apius ardct,fic purius 86 pcrSKfb'us,unde
obrizum didtunquia f^penuraero igne candefaifhim, 86 exuHum,noo cotifumptum,fed
puriHimuin redditur. Beneficia autem TONVS OCTAVVS. LXXXV ' iplluf multa
conomcrantur ab experris.Cor lrtificat,ulcera fanat,multis iniinmcaabus
prodcfle^mclanconias maxiiuRfid omni diOcmperamcco inimicatur,ex fuo forfitan
temperamento, quo gaudet fuper omnia me/ tallauut ex ui quadam phfbea omnibus
con&rcnte/l^cnte uero nemine. Aurum igitur uita cft diuina/iiue
fpirituab's/uel diaritas,qux uitam prf / i ftat;8C qua
dccorantur/rpIendcnc/pulcfarercunr,utuut, 6C ditantur omnes hofpites,K
concentores illi. Qga li cares/ audi Archimufeum dicenteros CHR.I/ Suadeo dbi
emere a me aurum ignitu,utlocuplexfias.Hoc properanti/ STVS. bos ad maniiones
illas ditfluiictquo qui intrant abfq; illa udle,quxnu/ ptialis
didtur.turpiflimc expcllutur. Omnes enim boipites illi,hac aurea udlc
charicatis induti efle debent/iuxta illud prophencu : In udVcu de/ Pfalmus
aurato. Hax itatp aurea dianas ardenddima fuit in Martyribus, 8i Caa Paulus
(ibs omnibus , qua frxtus Paulus magna conlhntia dicr bat ; Quis nos Teparabit
a chantarc Chrifti,an tribulatio,an angufb'a,an £ames,an nu/ I ditas , an
perfecutio , an gladiusf Ht fi propter Deum mordlicamur tota ’j die,8C premimur
fub malleo tribulationum , tamen in his omnibus con/ I. Idem ftantes
fumustKfuperamus in cbaritate illius, qui dilexitnos.Qua per/ I fiifus Apof
folus rubinfiTtiCcrtus rum,q> netp mors,neq; uita,ncm infla/ i tia,ne^
futura,neqt fbrdtudo,nec aliquid huiurmodi potent nos feparare 3 chantarc Dd/
qux cfl in Chriflo Icfii. Cedit quotp charitas percudm/ 8 Idem d/ torquend/ SC
dilaniand, ut ipflus chantads prxeo infignis iterum aitt ii Sufbneds enim,fiquis
uos in (cruitutem redigit/fiquis deuorat/ fiquis iS • aedpit/ fi quis
extollitur/ fi quis in Eidem uos exdit . Cedit igitur, quia ^ in padcndbus
diantate perfufis non murmur refonat, non quxrimonia. ^ . TcnadfTIma tamc dltut
nec confricationc,nec percnflione aliquid fuum i/ ‘ amittattimmo io huiufmodi
coalefdt. Nec corroditur a rubigine pecca/ ri,ncc ab icruginc malidx,non a
fucco falis/ 8C aceri, humanx ucl diabo/ . licx afludxinec ab
aliquo,quantucuncp acernme mordear. Stan^ inai/ «fla igni moleftix/ignicp
diuinoifed in illo perfidam in hoc autem auge/ cur / 86 incrementum fufdpit.
Exponit nancp fummus ille diuinus ignis fuosdileiflorcs igni angufliarumnit
probentur , ficut aurum in camino, 86 uafe fiiforiotut lUo igne expurgari
irradient, 86 fplcndcfcant in manfio Ilibus xternistubi ardent,86 palam
fplendmc ho(pitcs,tanq aurum obn/ soim. Ltquefdt aute hoc charitatis auru,noa
ut a perfc«fbone,aut gradu . ipfius cadattfdi ut cu caxeris metallis/ immo cu
ipfb igne conflante iride ^flatu fianut fuo loco (annuente Deo_) diflercmus.In
operariooc quidc eius 86 uirtute cor Ixrificattquia nihil uere iucundum abfi^
chantate ha/ Damd beri potefl . Qijod a R.cgio Propheta diltxre pofTumus/qui
ipfa charitate ■miiia coatrillatus,afili^m/curuatum/computrelcentc/86 moleflia
pic/ Bum fe pratdicacadco ut nullatenus gaudere poflit. Pro ipla quoq;,uode
CANTICI TERTII. Gbi letandam fu/ufpiranVcUmanVdeprccaHir.Rtdde mW Ifdciam
&/ Dadd lutaris tui,qo5 in peccato fimul cum eharitate perdidcram.oanat
ulcera ^p,nia fola prxfenria ; quia fecum nullum ulcus peccaa cohabitare
mitrir^m peccatum ipfum & deordinatio aifhis/K deturpabo quxdam
potenbaram/8Cuirtutum.Charitas autem eftuirium.Kuirti^^c^ eas omnes fine
eharitttc Paulus ptnitus nihilipendit . Referta dt l autai iucB ui pulchritudine/
K fplendore fupramudani folisiut omnia qux re/ nem perducat. Hinc merito ubicp
didula dicitur a lohane in hofpitiis/ 8t \ hofpiribuscodcftibus. Hacemm ftratum
eft pauimaitu,haeoontcxri Ia/ pid« Gmdluarii, hac ueftiri parietes^ hofpttes
omnes . Qg* ““9 lam parietum q hofpimm,noa eft ad tegendumteu nihil fit
fcDdatum,ni/ bU paflibik/nihil pudcodum,quod tegi ddxat,ne turpe uidcatur.ud
fri/ Bore crudetur/aut fufilindatur pudore.Erit igitur hfc ueftisom^ non
ttgens.fcd tranfparens.ut nihil decorum occultetur.ubi nulla adeft mui/ ddmihil
pudendum cooperiatur, cu turpinido omnis cdlauerit: Paten/
tiaenimeruntomniaunicui Ia/ Ipidum genera ufip ad dearn 86 feptem
reprriuntunquauis Albertus de decem tantumodo menbonc fiidat.Horum autem
prfdpuus eft uiridis/ K Iucens,rubcas habens ucnas.Srqui^ rubeus ad inftar
ignis,8C tranlla/ ddusaUus uero rubeus opacus: Hic pracftat utilitaec , ilk
autem pterio. Alius Smaragdo fimilis prxciodlus linea albaque gramantiam
uocant. Alius pluribus linas ddlfedbis,K polycalamos did^que fecreriores phi
lofophi urile dicut dfe cocentoribus. Virtus dus multiplex eft, ut Bo^ Aaton/T
hetd/ZeiioifacnuVAmoldus/K Albertus tradurtred fup omnia fangmW fiftit,caftu
ttddic gcftantc, K gracuiPhaocafinaribos inimicat, tC coadnentibus buicc,
maxime polycal^os, ut diximus. Multacp alia profequimr Plinius,86 apud eu
Thctel de lafpidc , K quomodo fit genus lapidum
cxpeiftati(Iimum,quxomittimas.Concianc itacp nimiscedeftis coacentor,c6ccnto^
hofpirium contextu deferibit ex lalpide utriufif fe/ xus decore gloriaotct cum
lapides illiuiuiper huocdtferipri,cx quibas lohsB. Aan» Pliaiot Albtr. BoAi.
TlwZe. A1.AI. Plioiai y ivs «i TONVS OCTAVVS LXXXVI Mercu. Paulus Aplus CHR.I/
srws Apfiu conflruitur duitas ipla,cx utronfrfforuro/8C Virginuiomnes tamen in
eadem fpede continentur . Verum fi aduirtutes huius lapidis profpiccrc
uoluerimustquid aprius did poteft pro xdifido illo defignan/ do q uirtutc
ipfius filii fanguinem,cum caro (anguis ab illo/regno (te/ (le Apoftoloj
cxulent/ nec inter fUios Dd annumerari poflint, qui ba/ guinis camis appainim
adequunturf Et quid accomodarius concen/ roribus illis hoc lapide, qui
caihimredditf ut polline 8Cipfi cantare illa cantica,quxdccancabant ii qui cu
mulieribus non funt coinquinad,fine macula cxillcntcs antcThronum Dd:Vel
laltem,ut fint mundari a coin/ quinadone illa . Nam fi (Chrilli tc(limonio_)
mundi corde Deum uide/ bunt,qui non habuerint cor mundum,ipfum uidere non
dcbent.Nec trii per lafpidcm mundi, SC uifionis capaces intelligi debent / fed
edam Deo grariicu gratum reddant portantem. Grari enim funt omnes illi hofpiirs
Prindpi,8C unuiquifq; confodo fuoiquia grada Dei eft uita ^erna: ot te/
ftatur/Apoftolus ad iUudhofpidum contuendum aliquando fuburclus. Perpulchrc
additur, q, inimicaif Phantafniadbus ipla fiigans , ad deno/ andum, q>
effugatis K deuidhs omnibus Phantafmatum occurfitaculis, hofpites illi perpetua
pace,K fodidtate Ixtantuntranquillifcp codonibus uacanc. Quibus omnia codeftia
Cedam pariaes^ feucntiideo dcfaibun/ turxonftruifti ex lafpide, qui SC cocentoribus
Euict,8C inimica Phantaf/ mata feigat.
j:^!dfibiuelintduodedmlapidesinfeindamcro. Coccnnis non omnes lap'dcs , qui a
mudanis duibuspec/ tiofi cxilbmantur , funt in pterio apud ciues cockftcs,ut
Ad^as / C^i/ ritia / Achates / fiC mulri alii, de quibus non fit mentio in Icf
iptura &/ cra, necp a Mofe,quando defcribtt Iapides reponendos in
peifboralc fum/ Mof« mi (acerdods : nec ab Htuxhiclc, dum operimentum quondam
fixiiciili/ Ezttb. ^ mx tyri ex lapidibus predofis contextum deferibit: n«p hic
a noftro Io/ lohan. hanne . Adamas cnim,qui in tanto pretio cft apud diuites
mundi huius, a uiris diuinis repudiatur t quia forfitan rcdpicotibus mirum in
modum noca tunde (|ut Mcrcurius,K alii experti tradunt]) cum Hellebocopi/ MoA
gro conucnit , K cum capite olgoi , aut capite diaboli , (Iclla quidem
Aquilonari , unde omne malum panditur : K fic de aliis multis lapdi/ bus
afligture pofiemus radones / cur in (acrarifiimo illo xdificio non admictanmr.
Sunt etiam qui ancrant lapiduni interprctatioaca non efft fiuftas ad ueritatem
litttrxtEt inter alias OItS’. quod interpretantor lafpid cm / conctnduoc
aljqui/q> Adamantem fignificcttSCfihocooa TONVS OCTAVVS LXXXVII Paulus Idan
Pcmis ii lacob* iki i 0 0 t* 0 0 0 Eredi. Iohan. pbcftaliis, ranooe
prxdnfta.Vndc hxcpr.cttnninftnus tanqua looga/ 8C incena , etiam apud ip(os
hebreos : K ad Iccundam obinflioncm te/ fpoadAiinusdiccmrs: q,diiMT&: funt
ctn(fburx lapidum ingredienctum 6indamennim:& unaquacqi illanim poterat rik
ex fuo bpidc.Si auton ad ucricatem rei penetrare uoluerimus.ranfiderabimus q
faerr, K q my/ llcriofus fir numerus duodoiarius a Platontcis,nrcnd a feriptura
facra ce ^atiirimus t ut fupra taigimus. Hoc enim numero eletfbi Dei Eimilia in
coordinatioe bcilica.in dilbibudone prominf tem.K in omni eekbri progreffu
parrita tft. Summa qooqj confonantia S£ Qirifti familia co/ dem nuoKTO complexa
eft ; cui & duodmi Prindpes Apoftolici prxfe/ Pro/ fequutur de Smaragdo.q? fads conferat
cognidonibus hicuro^ , augeat fubif andi,raotus lafduix c6pcfcat,temp>dlaccs
climinct,&C in cauits uim cloquendf pr^a.Qux omnia cnid ab Andrea nodro
amplexaex con/ ueniunc. Ea etenim qui dele(ftatur 8C gaudet,omnia proficua
cognofeie, fubllandam fpiricualcm 8C merita auga, lafduiam compcfdc,dxmooes
SCaduerfaspoce(fatcsfiigac,fandiq; copiam aedpit • Hinc ueri Chriiti
concentores/qui Crucifixum R.cgem ubi erat prudens in conlilio,animo fapiens ,
6C iermone fecundus: qux omnia non fine conucnienda per illos tres colores
deno/ tantur. Ad confilium enim K prudendam Saturnus codudeteui fubter/ ridus ,
ucl plumbeus , aut xreus color attribuitur. Ad eloquentiam uero Mercurius
feuet, qui cum Saturno conueniens fecundus Saturnus dici/ turtSed hfc non minus
forfican curiofa q longa dimittentes , fucdndhim nodhim dccurfum profequamur Jn
Sardk>,qui acuit ingcnia,mitc red/ dit,animu(^ accendit ad gaudium ,Thad(us
accomodatedeferibitunde quo didcur,quodcumprxdicarct euangelium Chrifh' in
inferiori parte Ponti,nadonesquafi belluinis moribus Ixuientes (andlo euangelii
dog/ mate mitigauir,8£ eojt ingenia exdcauit ad myflcru euangelicae 6C chri/
(lianx dodrinx fubtiliflimc perdpienda. Per Chryfolichum ucro,qui ex Aethj^pia
uenic,auroc^ fimilis ardcdbus fdntillis rcfulgct/Matthpu fi/ gurae tcuius Ibrs
fiiit i Acthyopia,ubi 8C euagcliu copoiuit fulges ut au/ ru,colperfu ardcdbus
fdntiUis myftcrio^ Chrifb,de cuius tncaro tunc Chriflus Cf pit excr k luprcmu
opus pietatis,redimendo humanum genus. Ideo patres illi jj andqui hojt
myften’09: confdi / Hatucrunt myileriu illud annua memo/ ria
ccIcbrandu.Bcrillus quoq; &uens contra hortes K lites,mite moribus }f
Bartho. rcddcns,8i ingeniu bonu pr^rtans/Bartholomda reprffcntar,qui in alba/ g
no maioris Armenix tantu prxualuit cotra hortes humani gcncristur nol Ium
deinceps rcipoium daret uindb chatenis BarthoIemxi/C3cntciq; Ao/ j, mas K
Batrtrianos indomitos mites reddidit/8i culnoris ingenii ad perd/ g penda
euangelica myrteria. Topadus uiroreaun ad uiriditate tendente ^
rciplcndens,hruidam aqua tepidam reddit in eam miflustut clara expe/ , Simon
rientia comprobatu crttdiucrfiifcp fanans infirmirates Simonem Zelote f reprf
(entat/qui Dd Zelo feruidus fplendcbat pallore aurex charitatis cu g uirore
bono^ operum: V nde feruidos xgyptios in mamonx leruiiutc K g cultu
diaboli,uirtutc ei pradiita tepcrauit,madefadms eos irrigua euan/ jj
prxdicationc/ abrtcrgenfc^ fit accendes igne fupemo,oppo(ito peni/ ^ tus igni
diabolico : fanauitcp cosabanimaru fit corpo^ infumitatibus* (j ^ P®
Chryfopartum ab India uenientem fit rarum/none clara luce in/ ^ Thom» ttlLgerc
portumus Thomam/ qui in India prxdicauit rarus fit (ol4S/quo g ^llus alius
Aportolo^t accefljtf Qs' I*P's pallore auri gaudens, ipfum , Thomam charitate
fiilgcaccA repr^tattqua inflammatus/cum egeetit CANTICI TERTIL » ” ! ! ■; ApRs
uita.K (angcnnc fiidic pro amore Chrifti',8i hominu (^uce.Diaair 1 crilcouenirc
hic lapis eu Chry(blitho,pcr que fupra decUrauimus Ioha/ ^ nis diaritate
iignificari.Hy adnrfms.cui prxdpua uirtus rft pe fftare gra ,
riamobrinendica.quf petunt fine ulla repuliione,Done ad ungue cul^ lacana, | cobo
maiori caoucnitfQgi tanta graria hominibus prxftat impetrandi a j Prindpe ea
quf petunr/ut ad reliquias ipfius CompdtcUS undiep ne dum J prifds
tcporibus,ucrua hac noftra tepeftate magis ac magis coiiuaf :uc J fidle
coprobari poflit,fpfum aperuifle aures demenda: diuinz,8C gradi J impetradi
obdauiife pctdibus:nc(pjilia,6C fimbrias uedium xaUt/ TONVS OCTAVVS. LXXXIX •
Aowres f qdeUp. ■ mtltanc I V i I r f d p i ■i f Plato trahit.CarbucuIus uerus
ni tcncbns lucct/ucncau amum/K aapotoTaiq fugat.Liparts fuffini omnes bcftu:
dicuntur cuocari.Hknix.qua; tabklo in uare rrptri diciicur,(! hominis linguf
fubdaoc.hicura pmcll^t.AnanS chttidcs in ncaomada imagtoesCuc aiucj dco^t
euocat/ficut fynochitidcs umbras in&ro^e.Dcndris fub arbore dcibila oo
pmittic acic Iccuris hebe/ tari. Hyacinthus tutu reddit pegrinu/OC grani
hoTptibus.Iris fi pte alteri ipTi* umbra occupct/altrra ucro pars foli
expooa^/reflodbt puldirrrimoc radias itilUr ctxIrlHs Iridis/ unde ctia
denominatur. Daphnia comitiali/ bus morbis utilia cxinimatur.Diooyiias mixtis
nigro rubcdbus maculis ebrietad rcftliitAriucp in aqua (aporc uini ladt.Eumco's
capiti fuppolita oodlurna uila inibr oraculi reddit. Chloriten/qua Magi
aflcrunt in fyllx auis uorc rrperin.fcrro incluCim ad ^igiola quaxii adbbn.
HeLotro/ pu admixta herba dufdc nominis/qbufdi ct additis pcacionibus^crcn/ te
^ut nooulli alKTur^ corpid uctac. Ombria,qua alii nodi uccar,in aras addita,ca
libamcta cobun ncqacuac.Hrpinhitcs,qax fpecub' natura het, in rcddcdis
imaginibus/fcructc aqua addita referat. M ulca .prequun^ de Upidu
uirtuabusBocus,Aaroa,Thctcl,2xnotrmis,Zoroanrcs,Hcr tnes. Euantes rex
Arabu,Diorcoridcs,Iorr^,Amoldas,6C alii qplurimi. Se^chariasquoep babylonius
faiba ad Mithridati dicanMagna uim,6C £au humatu lapidibus iorflc.Scd unde hax uctuaor,aliior
rpcculaiio ex/ quidtur. Alexader Pedpatedeus a fuit leniibuvSC qualitadbus non
diTce/ dcns,opnabatur hacc proucnire ab elemeds , aut quabtaabus drmetoni
coponedu ipfos Upid&Qi^ (lare nulbtenus po^,ctun qualitates line aulde
rpccici/opcratiocs autem lapidu multx nec in fptdc, nec m genere couenirc
probi^.Idco Academia' alnus corctndcmes.eojt nonulli idds re^ formatricibus
hacc attribuurcHcriacs autc ad Ikllas: Auietna ad in/ tcIligedastAlbcnus ucro
ad formas rc^ fpecificas huiulrnodi opradones rcducir.Ecquis illi lapctes libi
inuice aduerlan uideatur.umc li res bene pcrpedanir,nullus eo^’ diilai a
ueritate^dumodo ipfo^ ditfLi lime ion lli/ .gauinNa ad cunde efleflu diucrla ut
in plunbus o5ucniut.Dcus enim io pdmis omoiu uirtucu foos,K odgo,ligillu idea^t
tninidris dus prx/ (lan 1 ntell igcdx autc tanq fidi rxequutorcs no ab’o
ligillo q ngio cofignac res libi aeditascCceli autc tiqinfhutnm materia
difponut ad fuldpico/ das formas i1Lu,quxCut ioqt Flato ioT tmzo^ nuicdate
diuina p afira dcduccdc rclidct,car(f otitniu forma;: dator dilhibuit p
mmiAro;: roa/ nus.quos fup opera duscoHituit reifores 6C cu(lodcs.Ncc enim
iplis io/ diget opifex ucluri coadiutodbustfcd haba cos ut mmidros, licut Regia
6L impialfs tnaicllascxqnc.Ip(is in ea facultate i rebus fibi crcdids comilu
£^us Moderator,ut ois uirtut lapidu, herba;:, maallo;:, 6C huioGnodi dat ab
ipis itdligaiis plidodbos,ut ooouUi (apiaes allcucracico q. opus, oi i '■ 1
CANTICI TERTIL 8t m9tus,qo* uidcmos eflc in Iapidil>us,8t m Dc qua non modt/
ca eft cotrouerfia.an in codo fit materia necnetfiC fi dl.qua/ '■"1 iija
4* is ipla fit.Na Pcripatericojt nonulli ^maxime Aueroisp aUcrcre uiden^, quod
ibi no fit materia.quia hfc eft in poteria cotradidtionis.K ad diuo/
fosformasxxquouidereturccdueflccorruprioni obnoxiu.ca illa mate/ ria poHh
fufdpere alid forma. Ariftotdcs uero folito more io hoc.fidit io
aliisrebusdiifidllimis aliquid breuiter.Kobfcureuix tangit. Hinc fen/ tttia ab
ds faris dubia relitfta efttcu nec iocomipribiliate codi^pbaocrk, (ed tmmo opinari
fueriuoecdeterminauerlt.an mattrif poflitdan forma admodu dus
quictasappctiiu.ut nulla ulteriore appetat formi. Nec erii probauerint.an
materia eodi fit dufde rationis cu materia reru mSetio^, a
trarmutalriliu.Themtftius uero.Simplidus, Aukeoa.multtcp ah'i phi/ lofophi
infignes.fimul cum Theologis noftrisuel pedibus currut in hanc
fentctia.pluriburq) I locis atttftan^.q; in codo fit m3tcria.Quod 8C Arifto
tdes inuit dic&Qui dicit hoc codn.didt matrrid.pcr qua vj codu ratio/ nc
indiuiduarionis fofdpiai.Vnde maior difticultu eft decernere , qux. materia fit
illa corpo^ codcftiu.q fi fit in ipfis materia: quia non uidcnnir habere
codiaones copofito^ ex hac materia fiibicAa tr jfmutatioai.saie tariooi.K
comiprioni. Vnde Albertus fuos Peripateticos rcqucnsoicit, materia dic in
codo.idi xquiuoca ratione diffirne ab ifta Kfi trafrouta/ biUu.Quod ctia fodic
ex feripeura facta cooiid potcfttNam M«fcs cum rc^ maceria dcferibact.quauis
code die utranqt materia K ccdi.K terrx creata eoarra.tamc fcorfiim altera diftinguic
ah altera dicoor.In Prind/ ««/«Ita Mf m i«mI« ft/ Itt ^ Poipb'' kttao, '- 'J3
.. tfl, MBot ib. TikSiBU i(s Aoic.
Pb>Th or i}: f ^ Albff. ^ Mdd /V ![■ Sed cu (labilitaic quidam ha/ bcant/ut
fuiltKat aquas rupiores/uidea^ etia de terra partiriparr:de aere quoCirca
Deu([inqatt^oa aberraccsdpfiim in quinta eflCTiria ede dirimusjqux ab illa luce natura quUe ia/ corporea emanat
corporea lux/ 8C ^is,a quibus fublcuari polbmus ad luce illa/ignnp
diuinu:Qui([ioquic Porphyrius^ lux exAes igne xtbcrcu inhabitac/magis fibi
propinquos adeo inflamas, ut in igne coucrtacficot in plalmo legimus. C^i facis
Angelos tuos lpiricns,8C minifiros tuos igne urente.uci igne corufeante^aut
&iwi ignis,ut Ibnat littera hrbrea.Lliam quocp fuu Gimiliarc miniftru
funulic in curru igneo:fic BC de Iohannr ad/ modu Ebx fimilf perhibuit fumma
Veritas: Ilk erat inquies lueema ar/ dcos,SC luccMEt omnes quos ad fe trahere
practedir,8i kcu conudrre rc/ m II CANTICI TERTlt. noaidos cefetfpfnni K
fgne.Hinc no fine tnyftrrio Mofi, quem e^ei^ ■d promulgadJ ignea k^,apparuit in
rubo igneo,8t ardeti-Nofc^li/ quido tanq ignis uillai.K defendit ab omni
aduerfa poteftatc.ut p Za/ diaria ait:^ ero eis DcuVmurus igneus in
cfmiinnficud \poftolos,K Difripulos magelids prius infticutioibus eruditos fpiritu
illuftrantt,mu/ oiuit.K corroborauit,ncdu eos inflamas.fcd etia poftcros.qui
paeosde/ duc^i eri in ignea illa duitate fiipemlKIiiius fpedcs apparuit
aliquado nooullts expurgatis oculis.ot Ezechicl inm de fpede.qua uidcbat ad
txe/ |o5 afptd».H(c erat uifio diTcurrcs/pIdior ignis/K dc igne fulgur tgre/
diensfon J igne calcfedat/liquc&ciat.coofletqj in unu cu fancSilliin»
maieftatc fua.cui honor/laua/K gloria in Cecula rxculoru Amm. MODVLVS SECVNDVS
DISPOSITIO. • Degenerali partitione Esechielis/Klohannis. Con. I» 1 Angeres
fecudu modulu nofirx hairnonicxcioitatispfooa/ 1 bimus/eurabEzcdiiele.at
lohaieuariomodo uidcu par/ 1 titatEzctfaicI enim prima pamrione diuidit fabrica
in tcpluf iRn_Msil duitate,8C totapromiflamregionciEthScinduodedm par/ tes/pro
duodcdm tribubua/cu duodcd porris. Sed 8£ tcplu diuidit in ue/
(b1juli/thafamos/atria/eazopblatia/p Eaedi. Ita
lohlb ' CHRJ> STVS. I ■*A -.— / •v*-l _nf. I ■hf ► )! tl Banidi Plinius
Inhaft. Hioo. A I' k . , > i ' I r j'. t * TONVS; OCTAVVS. xa Q»(u duitatis
huius magnitudo» • Con» IL Agna,imino nuxima dl domus tlla Dd,8C bcatorumadco,
ut exclama Banich dic&O ifiad ^ magna dl domus Det: dC ingens locus
pofldiioais dus.M agnuVflC non habet fin^ excxlfus/ Bi imrodiisnu qt^me dicat
Plinins,&C nonnulli alii &pictts,cotinlaoo hirotc rcpktos/qui ipGun
medri opinant. Nihdo/ . Aueu. I Py*a. Acadc» Iohito noder ea fub paucis (ladiis
coprebedac nidetunt t roefus c(l(inquiQ duitate cu arudine antea per lladia
duodedm millia ex quo/ liba qnadrilattrr/c&rummans toti ciuitate dadiis
quadraginu odio mil/ hbusu]ux funt fex millia miUiario^ Ezechkl ucro ram mentur
quatuor millibus K quingetis calamis in quaLbet quatuor plagatu: qiu fupputan
reddut dccc Si odio millia caIamoru:Qui iunt qu^raginta quatuor mil/ lia
trecenti 8d quadraginta palfus romam/plus minus iccundu Hkrony/ mum:fcd funt
paiTus Veneti tricies Si fcmel mille, qumgenti, fiC quadra/ gtnca.Nam pailus
romanusCut accipit Hieronymus^ codntt quindedm paLnos ucl paulo minus: Venetus
utro uigind palmos ad unguem: unde hie maior ell illo quarta pancCalamus aut
triginta ftptem [»mos eoo/ riiKT-i-fry cubkos,Sd palmutnam cubitits fex palmis
c^umma^.Eritigi/ tur tonis ambitus ad liimma triginta millia palfiium fupra
mille OC quin/ gmtos plus minus,fi Veneto paflu fiat cocncnluratiot Nec miretur
qu£/ pii,ii lohanncs repperit ambitum illius duitansad fex millia miiliario^e,
qui ab Ezrthklc dcidibitur triginta Si uno milliario drckcnic:quia dui/ tas hxc
noua xdificata a Chrillo tanq rpooia ornata uiro fuo,tato maior clle debebat
illa priftina,8C iiraclitica,quaco maior e(l familia hzc Qni/ ftiana lUa
figunuiaa:qux cbntintbad tn paruula terra promilBonis.Mc/ dtur edam lohannes
altitudinem murorum pa cnuuro K quadraginta quatuor eubitos,6C hacc omnia
aruodine aurca,menfura homtnis.quf cil AngeL:8C hxc forfidi ftuw) fi» loco
expHcabimus.NHC aut pro/ fequamur dc magninuUoc dus,in cuius copandotK lUa
dc(cnpta,immo tarx todus ambkus,qui cil tr^jiua millia milliario^:, nihil
n^imatur, ud grauu millii coparatu mond ingcndntbi no rcppcricur propor/
tio.Ncc quidem ratio admittit,ut pro ta Augnilo rrgno duitas dld tam anguda:8(
quintam humili Iwlpitio redpaencur tot millia clc^ruai cu turba illa magna cx
omni tribu, ex omni gete, qua dmumerare ne/ mo potaat.Idco fi Ezechiclc/ 8C
iohanem explanate uolurrimus.uocalis hic numerus eft nobis nectfliuio
rclinqaedus.Na fcnptura (acraCut Au/ guilious
rcdlclditii^Pythagorid,at«>lcrfKoaomiU^^ Ezerfw _ termmicur.Pro cuhu
dcclaratwoe iK)c3du nriUcnarius num niorau coplcmentu pcmna.cum fit cubus,»
foliduJ mmcti copkda}at J denarius dl.ultra que no datur ulttnor,id repetirio
po^u numerofk . 4 Nec ukra folidu,qui crtfdt in longu.latum,» profiiodu .poteft
numoM ■ dilatari.HicigicurnnmeruscofuinmatapertcAonemilIjus holpidiitfiy |
gnat.Idco liseehid millenis calamis metitur duitate,tfroplu,K totius re/ • Uem
eioois fpariuiHt Iohanes eandem duitate meriror duodenis millibus uir/ lohS,
gis aurds: Quo etia numero partii cleAoy multitudinem .miUetp anno/ rom Ipatiu
allignat quieto (latui, poli calamitates ppeflas: Per millena/ ria etia,K mille
milliaria Danicl enumerat, K partif Angelotu exerdtu. Dioid Qgod aut per decem
tC oilo mulnplicc^ hic millenarius numerus ad bo/ fpites hoc pcttinetJQsi
diuidun^ in nouem choros An^lotii,» in toti^ rfioros hominu,qui fune inter
illos Angelicos collocadii unulquiftp enim ad eu ordinc,ucl coctu Angeb9t,cuius
» naturam fi. ofiidu geflit io m/ B,couoUbir.nt ex Gttgono,» aliis
fapicntioribusdifcerepo|liimus.Co/ Gte^ ludi uero ilb duo nouenaiii holpitu
chori decc fit odo rrddut>5i a& ad duodenas tribus huc numerum applicare
uolucrimus.poflumus qdc,ac/ Da dpientes duodcnariu,q ad tribusillas ptinet,cui
addemus fenarium pri/ mum p£xflum,p quem multiplicato duodenario frptusgiota
duo iolur4 gurtQqo numero cophcdefaan^ Sapictcs,fit ludioes populi in figuranua
illa tamiliaiSt toridc difdpuli in uera Qirilb’ milida,iuxta numeru petn/ «
dpuecdcibuauhabet'apiidfccrttiofcsThcok>gossiuxt*quenamCTfiflC Theol ite
idiomau diuifa funr.adignatai^ a pkis Aftrooomis fou pro quolibet fi/ Aflro.
gno Zodiaditd ad lohinc ueniamus.Hieetiampduodedm millia uir/ lofaaa4 garu
aurearu quodiibet quaJru duitarts defcribit,c6pkdltos totu ambi/ tum
quadraginta odo uirgarum millibus. Altitudine quotp muri p qua/ dtatu
duodenarii vi ereu fit quadragintaquatuor men^tHic enim utituc millenario
numero pfedo,ultima dilataaonc profufo,fit duodenario primo crcfccteiEc hoc ad
denotandi cxcrefcenti5,fit muliKudine elcdojt ki manfione,fit (latu
perfediflimo denotato per milleoanum, Qy£ fiim/ ma cxprtmirur,8t rormiiutur in
K aleph, qu* fit Deum ipfum,8t primis |-
omniuprmdpium8tfinemimponar,inqaeomnismubBidorcducetut >
ondcm/complerocurfuabeoipfialfi^ato. ^ ' Cur io quadro pofiu dicatur h« duitas.
Cbn. . II» if) Igura huius duitatis uttrcp quadrata deferibit ad folidicat£
demoilradi,quxpcTfiguraquadrariidenotaf,8t per qua/ f.rn^riu numeru /I quo lUa
figura dcdudftHiccniainumc/ rus dl bsodaoK^ » radix oouuu aliotum oumerojinodc
TONVS OCTAVVS. xai i *> Pbto I F t ■ l ri ri I K ii i I' r| Paral. i Daaid I
I ( Idem 'f I t » i t I r 0 t t I lofaan* i r I i . ft omnia (uodam&a ta
fai artiHdalibus.q in nalibus^mbralibas.K quadraria funtait alibi tetigimus.
Hinc Piam dixit a fumroo Artifice i&/ cla fiiiflc prima (iindam&a huius
macfainx mudialis quadn'Eina,nt foli/ da cnct.Na (olida Cut ait^no uno,fcd
duobus mediis frmp copuluOn^ ter qux media dl corrcr[^cs proportio,ficut inter
igne SC aerem/arre flC aqua hac tarifiC iteru inter teni 0C ignc:Qna mirabili
coebitate eoa/ nexuit ea mudi opi(cx,ut nequeat difiblui ab alio, nifi a quo
hirrut eoUi/ gaca.Vt i firma eflet Bi codnna eiuitas laera,piena
myflteriis.paititur ea per ejuadratu nomeru folklu SC coeinnutNa in eo omm's
mufica colona/ da counen utdeturtin quaternario enim proportio dupla,tnpla,
lirqual/ tcra,0C (dquittrtia rrpm t unde relultat diaparoo,bjfdiapalbn,diapct^
SC diacdIirt>n,0C eda tonus,fi quatuor fumatur tria 6C unu,qux reddtuit
oe(lo,K itcru.44&.r4)ua:fadut9 taquonumrro ad.8-e(l premordo AC/
quio^hiua,OC &dt tooutSC ficcx eo omnis harmonia refultat . Srd ut ad/ ^c
codnnior fic,occentat in ea nomen magnu Dd quadnlitterutcuilibct angulo una
littera pfidete, SC induca, iuxa illud qimd habetur in uerbis dierutHlegi
Iciu(al£,ut fit nome meu in ra. Giiusaominis ruauiilimi in/ fiuxu exdtad
bofpitcs codnuo ipfiim nome Dd Uudat,ut R^egrus coce/ tot ainLaudatc nome
Domini,fit nomen Domini benedi^u ex hoc nue SC ufep in f^lu.Laudat igitur in
illa duiate dus opifice afira matutina, SC omnes filii Ddtlaudat uigmd quatuor
feniorestSC cctu SC quadraginta quatuor millia habdiu nomen dus,SC nome Patris
cius feripeu in fiood/, ^ (iiis.Omoisdcnitp turba in tympano SC choro, in
chordis SC organo, in cymbalis,SC cubis codnue laudat Dominu : ut idc R.cgius
cocentor ia fine (uo^t hymno^ codudit diom« Omnis Spus laudet Domioanitl uc
mcLus habet ucricas hcbraica H’ ool anefiama cdukl iah:Qyod ad oabu
interpetrdes didmustOmnis andliuna.ianima pof gaiaSC fuperiori ucl diuiiu
cfFecTta lauder iah,que)d rft nome mnuros di/ uinam encntiam,ad qua intuenda
introducuntur bead.Hic circuloqauri lbmus,quia non hab^us noia ad unguem
exprimenda fignificata Sio/ nimuerbonim,iab,SC anedama. De ponis duUdemduicads.
G>n quatcrnicas illa fit quid diffcrcas a trinitate
(umma.Dicttm.Ie)hanes,q> a qualibet quatuor plagatu erant porrp trcs,ut
ternarius mtelligaf' cotexcus in quacernarioxjuo^ moldplicaais p
altc^.duodmariu illu facra/ dil^u toties fupra repedtu oodu^Sicutm^er quatuor
duodenarii! £t/ duefie quater cria.Q;)atanariasigi^ illius (acrat^Cmi
nomints,SC aliatii m ilii i li>K CANTICI TERTIL Ow^ mu eooduditur in
trinitate illa fuperexczllatK trinitas m quam nirio-Ex quibus dedudbs in
alttnitru proumit duodoiariusderfdu que didribuutur codeftia illa omniatEleffcc
Eimilix tribus coiignan , lapides fuudamrtiti. Angeli prxTulcntes,K porec, p
quas fit introiniKPer lan^ enim trinitate ad regnu illud intrare nos
oportci/dicete ipfias regni Prin/ dpctNifi quis renatus (iierit cx aqua,ideft
filio(ut alibi dcclarauimus)8C CHRw fptritu fan,no intrabit in regnu codo^ttfcd
nec ad filiu ucnirc quis po/ STVS. jJT OTt.ncc p eu renafd.nifi Para cedeftis traxerit
cum.Em igi^.q, per has lo ternarias portas Cuufbllitnx trinitatis patefit
introitus in codefte regnum. Et ideo initiadis iubet Saluator.nt bapdzcntur,K
configoetur in nomine IDEM Patris/SC Filii/ac Spus iantfti. A quacutp ip( plaga
illuc uolucrirous ia/ S; gredi.p has tres portas tr5feudu nobis dVJiue
introeamus ab oricie ado/ Wceox,fiue a meridie iuuctutis,8C niriditaas;fiue ab
oeddete fenetfhitis: (Jji ab aqlone decrepitatistuel fiat Itrottus ab oriece
fublimis booicarisaut a meriSe pie«ris,8t demerir-au» ab aqlone amoris indidi
dwinidiue ab occidete bcntgnx codeiceiionis,femp inaatur in quadrifiud duitate
ptt If ternarias portas.His aut porris prxliderc diditur duodecim Angdi»]uia
fide fan^lTimx trinitatisnemo fufdpit in ecdefia militari,nifi p minifte/ rium
facerdoris/qui a Malachia didt Angdus Domini cxtrdtuu.Nec te Miladu regno
triuphanriu per fantMiEmx ninitaris portas intrat fine minifitt» Angdo^t.ut
fummus Imperator docet.quado v} Laxari animam codu/ CHRI/ dtam didt in (inii
Abrahat.Et fi ad locu inferiorc.ubi Abrahi pater fidd STVSi prffidebat.anima
iufti portabatur minifterio Angdicotqu&o mams per fummi Dd miniftros
portari dcbaanimx ad finti Patris actetni.'' Id ma/ xime,cu tranfitus fiat per
portas fan£blfimfTrinitaris.Duotleeim quo^ funt Angdi praefidetes portis
duodenis.diftriburi Sli^pa duodenariu anmerii,quo mula coeidria conumeran^ tfli
elcdlojt familia in uaa polEm rogare Patre,SC exhibebit mihi modo plufq
duexledm lendes Angdo^if Legio aut id temporis dece oohorribus firmabatur, habebatep
pedicu fex miUia centu,equitcs uero repringentos trigtiua: Varronis tamen
tempori/ !i bus tribus tantumodo millibus oonftabanaliis etiam temporibus alio
mi 1 . litum numero claudebatur , licet nulgo ex fex millibus fexcentum fexa/ ?
gino K lex nulla equitum , neep peditum habia difitremia firmari per/ ^ '
luafum fit.Sed ne qs crederet Angelo^ numcrucorummarii in illis dno/ ' denis
legionibus, non ab re adiungit plufq duodectmtii enim per plures legiones
diftinifti dcucniunt (ut Daniel ait ) ufq) ad mille milliu 8C dedes Dioxl
centena millia/qui omnes uno ore,8C confonand uocc fimol cum aliis bo/ ^iribus
Prindpemduitau laudatu oondaur. u . . ' ■) TONV5 OCTAVVS xcni :I CHRI/ STVS. I
Iohan. I ' ' i r li; » ? ■ 0 0 b 'f * P Icrcni* Sapie Mere. C^ptaeexHatibi.
Con. IIII. Latex fuar,quu &equcntac ducs.K popuU: K ubi (olent re/ fidere
maginrarastC^ illius Tupenuc duiutis deferibumur ex 3uro,qd charirace
lignihcar,ut fupra expo(uimus.Et hoc, ut intditgatur oomtu holpitiitn coueanis
in Dd, 8C proxio] i amore fplendefccmiuxta fignu datu ■ Prindpc dicctttln hoc
cognofceoc homineVq» ertis md dirdpuli,6( dues fupramudanf ciuicans/i diledtio/
nem habuedtis ad inuicc.ln cuius piatrx oicdioCiaquit lohaors^ Lignit uitx
collocatu crar.SL ex utratf parte ipfius ligni Huuius uitx fluestut in/
tclligamus hofpiccs rtfertos c(Ie no tm charitate/ fed edam (apientta, qux per
tiuuiu aqox uiuae denotat Hoxta illud qd hafaef in libro Sapiedxs Ec aqua
bpictix Educaris potauit illum.Qw (apieoda qopdmc didi" abuo/ date,K Hucre
in plateis,ut Sapiens aiaSapieta foris praedicat, in piate» dat uocem fua,in
capite turba^ clamrat. duplid de caula Q£tnm arbitrorultera eft, ut perdpiat
uoufquir(p,q> bpienda eft cuilibet cornu/ nic.inda,dumodo ipfc uclit eam
fuTdpcre.ut dicit Mercurius cum filio ea do condonanstDeus craterem patulum
fapieoda impleuic;8C prxeooem milit hibcns,ut mergeret fripliim in hanc
patcram,qui uoluerit mentem, qux uera lapienda clf, fuEdpere. Akcra, ut
perruadeatur mag^adbus, qui prxdpuc habitat in pla^, lapienda diuina perfundi
omnino de/ bermt.Sic aia,qui in illa fuperiori duitate podora loca
po(Tidenc,maiori (apicnda,fiC charitate replen cxilhmancur.Ec hi longe
excellentiores Eunt duibus mundanis : quia adeft eis arbor uitx,a qua
decerpentes continua uitx frudhis in perpetua fbdidtacc uiuunt.Q^s quidc
plateas nili Eedulo fircquctentAitIpetu per charitate ia courntu proximo9c,8C
pEcnda Prin/ cipis hruanc ,unde meliori amore corinuo acctodan^,defid«xs a
fiinte to dus b jm',8£ puld vicudinis.deturpanc ,K defidur ^nominia plenimt de/
plorado lercmias inquit io Lamentadon&ustDenigrata ell Euper carbo/ nes
£idrseorum,noa Eunteognid in platdstAdfaxlit cuds eorum odibas. Aruit line
vidcijlluuio aquae uioa;:6i bita tft quali lignum aridum igna perpetuo
comburendum* MODVLVS TERTIVS/ MENSVRA. De menEura pardculari Eofm Ezechiele.
Cocentus Primua. T (imonumends utriulcpuadsdcmagnitudine huiusdui/ tads
tcdgerimus, opportunu nihilominus exilhmo ad par/ iculares
mearurattooesctuicads duEdem, BC torum qux ad pEun pdnent drucnirr. Et primo percurremus
ta,qux Esc/ chici uananado occuldlbmo my(ltrio,dura expre(]ioflc,fraA3^ bmo/ ne
dcEcribfttls (iquidem medtur Euis calamis xdificium oeEcio queddan (adi
obldiretlccm templum , gazophilana , portas, uclbbala , K m^ CANTICI TERTIL
flu* ad ilu iJificta eondudbflia putatPoOea torrnumt,pomiriaf,irf/ 3ua
prinuiuru,daiaKn.,8C fuburbia. Qsj* raigmacibai Inuoluic K o breuittr
exprimit,ut uix intcUigi pofl^tNijubmi^ pw ut is q micUuit prophnx,nonros
coUurtraucnt oaiJos.abdita illa nwlte ria bkc adumbrabimus. Et in primis hoc
prxmittcndu ctnfw^uo £aci/ Kor fit aditus cotcndctibus ad ea penmalia, qd
Ezechiel inapit a diuino ttibunali.K po(t uariam re?! dcfcriptiooc tandc defimt
in menOiraseoy • lum qux funt.tanq cffcfhis ultimi cu primo per iUas mmlur« co
iuiwcndi fint K unicdi.In prindpio itatj uifionis Drum.K mbunal cius miro
artifido,occultoq( mynerio.ppoainpoOca fiib Domme tabric* mid dplids.homincm
cum Deo ptoporoooando mctnur.nirc non ajw 9d ipfum peninent.Scd anteq arcana
pate&damus,qux fit illa menfora,de quain contextu fdtm littera kiquitur,
breuittr mfinuabimus-Etioma^ uiri calamus mcnfurf fex cubitoru,in cubito.K
palmo:Hoc ad unguOT habcmtfc «n littcrauiuoru uetboru fenfus dECaUmus coorina
fat cubi/ tos,quoru cuilibet additur palmus.Sed cu cubitus cotineat palmos fi^
j ; addico illo uno erunt fepte; Et fupputata tota alami menfura per fepda fex
palmos/coofurgic palmoru numerus 4i.Et diifat ife fupputaiio ab ea Hieronymi
fupius adduAi,in qua nulla erat hxfitabo,^ menfura m Huio. bmieirct ^tumodo fcx
cubitorii flC psJmiajon aut fac cubitorumAod/ demip palmotu.Vera igitur
interprearione iuxta mente pophetx feqoe tcsAlidmus.q, menfura illa non erar.
J7- palmoru,ttt fonat noiba tradu/ 4330/fcd.4i:^ occttltiflimo Guramcdto^dc quo
id tm rcferabimus,quod diuina permittent oracula.Palmo enim fiC manuAiel
digitis opus c^di^ citurtKhoc aufpdisquadragefimi fecundi numeri,quo Deus
exiuit *n opus/K omnia menfurat;ut tritu dl apud fapientts.Vndcn6 fi^rn^/ rio
dixeruc fccrcaoresl heologi nomen Dd.4Z.litttritu extrahi a primis TbaiU
ucrbis.qbus oiarrarur.K occulto myftcrio a Mofe deferibitur mundi &/ Mofa
bricadit ite?! per eiuldi numeri manfionesCut pudm obreruat Hiero/ Hkm
oymus;)populu ta odebri myftcrio edutfhun de Aegypto ad terra repto/
midionis.mclioris terrf typum gerente condudt.5ed hac menfura qux unica
df,SC.4tuiliqn p numeros/aliqn p cencenartos,aliqn per denarios, OC millenarios
mulriplicac omnia propriis myfteriis dillribucnsj-lac igic menfura Propheta
primo medeur fapfumtlic coofcqucotfr quclibet ho/ minetSC hoc fub figura
xdificii no expref&,ut myftaiu lubdccat.Poftca Paalal ' menfurat templum
illud, de quo Ap^ ait sTcniplum Dd qif eflis uos. Poft hoc ga=ophilaria,«
axariaa.animx potcntias.in quibus fufdpiun/ tur chefauri ccxldlcs.I>dnde
portas BC uefbbub,qux fune fenfus cxcerio/ rcs,K omnia, qux extrtnfecus homini
adiacenoattamen ad intt gritatem hominis penincmia.Po(l haK mcnlutat totam
duitatem,idcfl hominem J TONVS OCTAVVS xcnrr [ I I ^! I 9) I i n A k f I/ « r
f* « f i.'- •- ^ ‘ |iKrriorc,(]u{ cflcdus c{l duicas,8C boTptnum fuidpens
holpitem Drum, 8C (an qtu ntenii biencts.rcmetic^ ti uobis/ptoponiooe tasnc
geometrica anu/ quodqi in ocnoiplu rependedte ex maxima Dd Uberalitatc.
Perbelle igi^ qui dedmas exdutrit.caidc nobis millenis reddit apophorcris,ut ex
era tu pia cui^lii recroMidonc fuj^xitari patebit. Vel dicamus.q. decimp a Deo
fiiTceptac ex nomeris dcucniuc ad milicnariostqa adiuntfia Dd gratii,cai
milkuariusaiiribui^,illa qux prius erant denaria,fiuiu dece mill/a,CC iic de
rdiquis.lllud qaoqi aduertendu etl.q» in calce uiiunis medtur per mil lenas
menQiras,quod ante tnenTurabat per onitaic, denarium ,6C uigintt quin9. Nec
illud prxtcrmincndu eft,q> limina poitf metiebatur calamo uno,8C padopoft
Itibiicic Umen pacta: dirdcctm cubito^. Qw omnia, Curamento^ non ignarus
uates,^ m^iflcrio deTcribcbat. Omniu enim tnenfura per unii, quod
prindpniUaiotat, 8C per denariu,omniu nu/ meio^ fimplidu compIemtncn»}Mii omniu
rtmuacrado,8C pranniu cft i1lc,qui cft prindpiu,8C iinistbUi^ d iure debetur
priniidx,8C dedmx* Deinde a denario tranfit adicCitu ,afligaans dibtnda inter
pona &C por/ tam per centenarios cubitok»juia diUnc prxtniu ccottnario
mukiplicato co9c,qui per unam/S( eoft,qui pcraliam ponam ngrediuntur. Et tamen
deucnit ad milknariu ,cubum vj dmani numeri copicthin quo odn men
(iiraclaudit,8C cofummariquiuis no pknc expdmatxjuinimroo ingenue Eatetur (e ta
probindo pelago immergimi eu ucnirct ad oriente,unde eft ongo omnium
mcnlliraK,dicrt,q>aqax tcdundantts erant nimis a latere dcxtro,unde miiencordiav^gratia
K onuua doaa,dcnotas ea qux imponi tus ell nobis largitor omniu booo^,tana
eildut ea coprcbctfoe nequeo/ mus.Et dixik,q> uir uenies ab orknte Cui» lons
omniu bono9t,quis coma nicentur p uimue dexterx^cu luniculo menTused mdlc
cubicostEt iiA» oqux deueoerunt afep ad lalostEt menfm adhuc mille, cece aqnx
uiqi ad genuatEt arnifus dl ite^t mille,ec traduifhis fint per aqua ufep ad
thenes» Sed eu ulterius ^gredere^ metitor,adco ercocruc aqux.ut triiire no pof/
fecqa aqox pbmdx nimis.Vc9t,at de arcanis aliqd rdotmusCqd nihilo minos Eiri
lictae^ qnouftp merieba^ mtdtor ea,qox lunr animalis horni/ nis,(iuc fiat
cali,gcnua,uel lubi,aut thenes,traitrc pbterat ,pEindu aquale lapiccif ,qua
diij^fitus comcluratulep ipfe h6.5cd eu ulnrius,pgrcdcrc^, od ea vj q ad Itcriore
homine ipeidatmo daba^d ultrrior tralitus.Cu igi^ tanrffint b{c,uc Propbet(
bumeri p oticrc (uocubufriat,muko minus ori t — 1 CANTICI TER.TIL tanw
&piaut*oousfuftincbur^d«m tat Deus.qui tft infmitus.Ni copicta mmfur^li .K
aajtans.K pfaaw &ais,fubinfrrt ProphaarEt oomen ouitads H!?;? nWl . adooay
Cuna,q4 ioKrprctatu fignificar. Dominus ibidrni,Ucft in homine iam in duitate K
templum Dd effaftou quo nunq rcceda ifk Dominus, ficat penitus rcccflit a
fynagoga, K a mulris de ccckfia: no tamc ab omnibos,cu pto/ milent
diisi^uobifcu fum uf^ad rafiii^aiiooefawtli.Hxcquan/ tum ad mcnOira duicaris
fecundu Escchidein leuiflime tacta foOT dpiant legentes quo tendanttam cxadta:
meofurx: Qu« profaOo no ad tcnam illam crebro quondam repromiflam , noftra
autem K uam tem/ peftatc denudatam/cxpoliatacp
lacri(kiis,caMimoniis,gazophilat»s,fub/ urbiis,dedmis,« primidis.Meacbatur
iiaq; nosmoftracp opoa/St ftZ/ roiac^efpodentia;QuxomniafubluntDdtrunoxAm™»r**
De mcnfuraptimtdarum/^t decimarum. Con. IL On prxtermittcdfcccnleoetiamcnluras,qoibusVatta
mt/ titur primitias^fcd (utjnelius dicamus) decimaioffcredaB qux ngiTT'
terumaWbraicc dicutor,ut in Ubro Exodi ple/ niflime legimus: Air enim propheta:
Et fup cermiDu Ichoda UtKUQinCfUC (Qcus ainmLUd m jni «aiusv«i«M — - - • ^a calamus
hic no habetur in textu hebrco,quis fit in noltra tradutfbaoe itd libicum,K non
fecundu myfteriu adiuo(^mJdic etenim pix omami tnenfuratur pr^iu,qno remunerant
illi,qui ueras primidas fiu corporis tnude/K pudice coferuati Deo ofrcrunt.Ii
enim ([at Hieronymo placet) coconanc numero cenrcnario.qui a Propheta mobplicat
pa millcoariu Deo femp attributumcprxmiu corrcfpondcs operi Deo ^co intelligat
diuioum. AUa^r autc iribuu primidx mcfuranrur uigtnoquiwp millioos cx parte
aquilonari, ti ex pane audraU toridcmtfcd a pl^ orientali de/ enn millibus:8C
ab ocridence toddc,qux ia unu redattf iwduiu feptn^ ginia millia.Cuius numeri
radix cft rcpanarius,numcius qdt remiifioit;
du(5htspdciiariu,namcrac^>lciu:8Ci[E9:reduthisp millcnartu druinis denotat
opa/oblaoones^ pmia poEnicenrii,qai remiiliones a utro (epte/ nario
expedlannpoilca pmiu ope^ coplcto^ p denariu fuffiiku p mflie/ oariu
diuinu.Vnde qfai no poliunt cu lehuda regaliX ribu fdpfos dicate, utpote q
iatis infidi ac rtfaellrs extitcrinf,(^cc obiaDOoespomiteneu oSe/ rant par
manus faoerdoas,aoa cuiulai(p,K potius poUumtis oblatione q ojTiTfnri» fid p
manus eQy,qm'liiaidc filiis 21adoc,qiuftus interpretant Escdvi Ht iU. Exadsf
Hicrai TONVS OCTAVVS ^ xcv de quo requicoriQui cullodierutcKriinonias mca5,8C
non rmummt, cQ errarent hlii Ilhiel,(tait crraucrut tC leuica;. Hic autem Zadoc
(at fende Hkro. Hkronymus^ Oviduc c{l,(acerdos in xttmu,6C iuihis: ideo
dicicur.G:/ cundu ordinem Mcldii:»icc;qai rex meus iuftus interpreiatur.De quo^
Daitid a R.egio Propheta fub nomine Salomonis in huiulinodj uerbis decanta/
tor:Deus iudieni rau Rem da,SC ioAiciani tua Fibd Regis. Huius iiaqf f3ii,8C ab
co renati eiTc dobent o£s , qui oolunc per oblatiancs gratas ad/ mitd in regiam
ciuttatem ti locu/*que Propheta liguradue dciaibic. Sed ec illud aduertendu
arbitror,quod dicieursHt no mutabumur/nre^ tranf/ ferentur primitix^terra: v}
illius.qa (im^tihearx 1'unt Ddo/SC obluf obla tioae perpetua, OC no repetenda
Angulis annis,Acut illx qux aanaatun & rie quadi offerebantur de corruptibilibus
&ua. III. Ans difierre uidetur menCura Iohannis , ab illa Ezechiclis: Hic
enim calamo ligneo mcafurat ca/jux ad figuratiui 6a/ milia perdnrat.no adhuc
expcdkd ab oneribus lapidum,li/ goo^,K palcfded Iohioes Bmto^ merita,8C
&bridi deferi/ bit efuitads illius , qua fupra dedarauimus ex auro sc
lapidibus pretioAis cootextaudeo merito anindme aurea menlurari didtur . Qgaota
auce At nKnrura,noa cxprimic»]uia nec e«,quz metitur, determinari pofluntxu
beatote gloria At circa ooiedhim innm'cu K interminatu , replens cood/ nuo
rufdpcncts ipfam pro co^ capacitate: CC locus ille At imm^us,nul/ laep menfura
uerc terminabilis. Ad duodena tame millia OadiorH fua arA dinededudtarabitu
illum :8C momsper duodenos cubitos quadratos.!, cmtum quadraginta quanior
milliu,uirunille,quitoquebaturfecu,mairurabatmeorura hominis/quae cft Angeb:fed
quanta At,nec edam hoc m loco declarat. In co tamc quod didt/ qm mmuira
hominis/K menfura Angcli,pixauum innuir,fn quo uterc^ beatur. Qgod cu (ut
diximus^ Deus Atxius men/ fura nec terminari.nec expnmi pottfhEadcm tame didtur
menfura Ao/ geU K hominis,qnia eadem pordone datur,dumodo capadtas,K merna
eorum idexquirant.lllaita(ptnenfura Angrius/qui loquebatur («um,
men(ustftdunate,pcr Aadia duodedm miUiatqua; id quadro poAta CXNTrCI TERTII* K
tama eft alciralo «us.qta latitudo^cu hf ad imiirf fq^ fehabA Et tncnrus eft
moros eius «ntu quadraginta quatuor eubitoy.Muka h»c oecurrut qiu: no modica
affiTutdiffirokatc:Htpquomo& us ia Urinidtae.K aldtudipe/cu latitudo dicaf
duodedm tmU.u Itadioft, altitudo autc.i44*cubito9t nnmo. Qgomo ite
imelligtndu.q, ia quadro fit ottru(fhi^ q> in quoliba latere fint duodedm
millia Oadio^t^ totna ambitus fit quadragka txfbo milliu Ibdiojtan oero q,
totus ambitusduo dedm millibus Ibiis colume^ ,ewenlb quolibtt latere
ad.poo.aullia dio» WuraodotEtqd infup fiadia/ « qd cubiti ad fuperoa lUa, K
dmirrt duitatem metilurata illa arudine aurra, cuius longitudo intimata i/
tebamr.Quibus obiecbs,prout Dns fuccunere d^bin»,baemus U/ ds- Si.n.litccra
Ciluarc uoluaimus/diccmus ad primu,alia dt alritud/o6 muroni,8C alia altitudine
duitaris:M«rietmim centuquadragintaqua/ tuor cobiris cofummantur.ut textus
darilbme apWid aldtndo auuans, qui poftta dicifa Iohane fup monte magnu K
aku,h^ a radice mo^ ds ufcB ad furomitatc muroru,mttifura lUoru duodecim mHiu
(ladioni, (aerameto flarim dcdarado.C^jdra aute dl illa duitas (inquit lobina;)
lobo. Ct in quadro poficatqd fic (meo iudtdo^intdbgi^,ut quodlibet latus cim
uris fit duodedm milliu ftadiotu i K totus ambitus fit quater duodetin milliu/qux
reddunt quadraginta otflo millia,S non ex numero quadrar to,ut aliqui decepri
littera cxrorqucnt,cocludentta ambitu in centu qn*/ draginta quatuor millibus
lladiis, qux no eil quadratura xquilatua (m opinan^^ fed quadratura tantumd
numeroru/omiflSa mdlcnariis^ qui/ bus podlfimu huius menfur; facramentu
cofiflit.Si4iiquadroi^ duode/ dm millia fladio^ p arcam .refultabut
lbdia.i44.miIkiiamilIia.Si^uPrimaai.b‘ttcra denarium coadncB fccuda/8C quarta
quinadutterria ucro fcaariu:Qj)oru qlibct circularis dl ^ numerus.! otu aute
nomen reducit ad duodenariu per rtnoludone.qufi hebrd firuph dicut,ut alibi
diximusdecudu quas reuoluriones prxpoaif Hdrd duodedm figoiVqbusdiuidit totus
ooddlis ambitus^ duitas ilU fugta. TONVS OCTAVVS XCVI CHRI/ 5TVS. Iohan. Duodenarios
nero rcdudtnr ad millenariu noTlru ,qui cft peculiaris Diei/ 8i miJle,fi:
alcpti/ipTum milk (ignificai aaribuic.Hft auce zquaJisU/ ritudo/loogitudo/attp
aItitudo:qa quicqd cft io Deo,no eft maius aut mi nus/ fed lemp xqualnoec eft
ucra ladnido/auc logit^o to illa diuinicatr quz ubkp rphaztca eft:unde lUz
menfiirx/unikudioe/K mj ftaio quo/ dam dicunt quadratx.ut
conueniancquadrilinero DooMniJn.in laciis cloquiis,fi:mp aro/ dhis myr;bcc
ddignicur.b't illi elle debent ferds/magni/0C llraiui animi, flC unico
flatu.i.uniqux coftruit ia coelis uiuu nt lapidibus : K Angdis cooiiarta,at
fpoolata comito Parata una cft io mente opifia v pri>n.rua mudi colbturionc,
ut ia eu^dio diatsVam benedici Patris md.poffidttc paratu uobis regnu a
colKtutioac m^'. Triplcx.niiofpitiu procparauitlumus Arcbttctus pro
huounobolpnzt Vnu quippe eft regnu illud codeftc.K Bcatoy manfioaes. Altey eft
hoc roundLiu pro pegrinarioae ora : ex quo cltgiifliroc difpofito &cik co^
icdbrc polKimus,qtu 8t quale fit illud, qd pro xtema manfiooe paranit. Terdu
eft hoc coftruiftu fupra fundaaietu,qui qdc Qiriftus eft,« fupn duodedm
hindamaa ApBca/cofafturo ex uiuis lapidibus,» menfuram menfuris Hsechiclis »
lohanis/de qbus fupra tetigimus. Et tanta tft ho^ triu c6fonantia,utex uno
aliud coniieere po(5oius,dfimodo bw int^/ eamus cuiufliba fdificii natura/»
difpofitiooctquis hoc,qd nuc habit^ rous,fccalcnm,» inhrnu;» lUud ad qd
tendimus expurgatu fu » exqui/ fiaiiimuiid eriaqd mediu eft,» cuius aufpidis ad
illud lupnu.pperamna fpuak fit.domus vq,» duitas ecddix in cuiiu finu ud
ambitu, ut conti/ neamur .necefle eft,fi cedefte ac rupemu confccodcrc uolumus.
Coofit^/ Ics enim funt &bricx iftx ab eodem Artiiioe collrudbalpfiuhj
imagini Btrit unaqu^ pro captu fuotVnde Tymbolum » fimilitudo mter eas, ex qua
de uno penraclantes, dc alio quo aut arTe,3U( natura,aut diuino myftcrio
congludoenf.La(mrs4i.in do/ rao lidwcolla,calce,^cifi^ut ameis tarpufculis lup
inhi/ (b plubo coneiftuntur.Ligna uero clauis,fiue colla cafca,uci pifcca^auc
Qurioa^qux pGnfbAma ocillimatur,c6iungunf • Ofla aute ta humano corpore
colligantur nauis.came,» cutr.Et aliqii lapides,» cor pora diucria ui quadi
naturali ,u5 dica,congludnanf,(dl uniunt' :ut dux arbores p inferaonc: K oftrex
cu lapidibus ui quadi naiurx occuldod. Vidi » corpora humana in lapides ucria ,
» adeo cu lapidibus unita, ut ia unu corpus,» illud homogtncu,effc«fta
uideren^. Et qa fottior eft utt naturx 3 artis,idco brdus illa ligat.5cd cu
omnium fomilima (it dim'oa airtu5,ideo no folnm conedtit. Ira eda uninEt haec uis
eft nominis ipfios £u(fh,» magni,dc quo didf J^nc dns noftrr q admirabile eft
nome tuu in uniucria tcrranuraqi v)'fupiori » infcnon,in utratp
lig3ns,coociftcns, » unicas oes parces,» ca^t mdin fimuLAd oiins fimilinidinc
ia Icrofo/ limfa. De • in Ui Ue Th TONVS OCrAVVS. XCVII Umis,c]ux lypamrat
illius liipcltix duicatts. qcum dcTcribimus. iufTit Dcus/ur&bncvtt
tnnplu;Po(ln fubtntulit in co uolumincAjiiod gntce ParaL'poniraon,laiiac aut
ncrba difri didtunElcigt Imilalcin, uc fit oo/ incn meu in ea:qua dogi/ut
adificamur in ipfa tcmplu nomini meo.Scd Dc du tcmplu lapidcu/SC tota mundi
maioris madiina/ucrucrtim ratto/ naIts,8C humana Eibnca c(l illius nominis
uinculo coUigataiNa cum bu/ mana Eunilia biuiu Eiccret in Abd tC Cain ([in
Abd.ndiuina,U in C?in diabolica Eunilia Eibricatur^ic,qui lixudu camc/SC
diabolu rrat.dc mo re pcrfcqacnseum.qui eraticcudum fpiritum, intcrfirdc
Abchlnl (lana reparata fiiit in Seth:8C muldplican capitia Eoos Sah iplios
filio.C^{ IU coiunAaeflct debito oexu/didtrcnptura:Tonc captu e(l inuocari no
men Domini,quis maloIT textus babi^ine corpit inuocarenomen Do/
tnini:lnuocatum.n.(uit/8C mterpofltum t^ nrxus,glutinum,K uinculu* Sic K in
Deuteronomio/podq dc uinculo diaiitatis/quod habere dcbcnc omnrs,qui t>d
funt,(acc^otrs/leuita:/fcrui/aocilLi:/adum.T,K pertgtini io
ofrcrcdo,cpulando,cohabitando,Khuia(modi pr^ceptu dederat Ohs,' fubintuLt: V t
inhabita nomen meu ibi,omnia vj coooeidens.Sic K Itre/ mias pro drifbi Eamilia
inqttTu atft in nobis es Dominc,d( nome tuu m/ * nocatu Podea ide nome fiiibicur,du homo triuphatin
bdiotut in pnodpio uiitonis inquit loha/ ocstQgi niccric.iacia illu columnam in
templo Dd md;A£ foras no rgre/ dictur amph‘us:& Icribi Cupa eu nomen Dd
mdsfiC 'nomen duitatis Dei mei noux [cru(alc,qua; defccdit de cceio a Deo
mcotflC nome meu nouu« Pcrpulchrc ponitur uidor 8C triuphator canq colnmna,0C
rudcncaculum alio^ in axliiido,8C teplo Dd,qu^ cd cedeto illa triuphansincut
oi^loc K Eirtts fukcoluna,K fudentaculu ab'o^ in ipla ceddia militaod» In hoc
mitur feribinu nomen Dd magni,taoq Eunilif iplius afaipto.K demate
accxato.Scribitur SC nome duuatis Ieruiale,o5 quippe illiusardificatx a Sem in
terra Canahao/fcd iliius,qoa; defeendit a ctdo actda vj a filio, Dd.qui de oedo
ocoit:(3nios nomen cd Icrulal^ (tcut SC illius materialis qux huius typu
gerioSed Icrufalc uilTo pads interpreta/ :pads utiq; per nx,ex qua fcata
bcadtudo nra,iuxta illud Augudini lunt in codis.Et fi unuquodcp habet fcripoim
nome lefu, K STVS. nome Patris eius in frotcHlia ut fit eo^^fiafU cooexioPrx/
^uc came dicunt inferipa nomina Apoftolojt.SCTtibuu in fundamen/ ri*:« nomina
Angeloyin portis.Qux mfcripdo no tamu ad eharaaetei fpoflat.qa hoc exigui elTet
mometi:fed ad latete uimite.qux in ipfii no/ minibus uiget.fecudu qua nomina
Ipofita Cijtclc Aogcb' dcponauerut ani ai Lazanad locu
vjlalutisa]uoeledlo^animf,antcq apirci’iaoua codi, dr&rcbao^.Qi}i Angeli 6L
II dilhibad liint io tres Hitrarefaias, ,8Cinnoue cboros,multa: lunt tamc aLx
diniibutioes ipCa^ ad diuala offida.Septc enim Guit Prindpes,q alfat ante
thronu Dd:Qgatuor,gbu5 datu eft no/ cercterrx,8£ tnari^ quatuor mudi
plagistfrptuagintaauo^iaper (epeua^ ginta duo idiomatatS: duodedm/upa duodeci
f^[aa,quae f ut diximus^ funt t^ duodeam codi portf . Ad qua^ culfodia prfdpue
politi funt duo deam AngclitSC in tutelam murorum omnium oompuies Angeli deOi/
naa,ut dare tellatur Uaias/]ui dum de rtnouadone uipemx duitads ao/ ftr*
loqucrc^,intcralia munera libidooata ioquittSuper mutos tnosic/ luialrm pofui
culfode&i. Angelostut omnes inttTprndiur.Qui Angeli no incogrue dicunf a
facardotcstlicud habemus in MalachiatLabia factrdo tis cullodiut fetentia^ga
Angelus Dni exercitu u eft ducens yj Si introdu/ CCS ia illam duicatc>Nec ab
rc prxlida pords, cu ipla^t claucs a fummo Pnuape libi fuerinc cocdl^Sunt
aurdu^edm prfcipales lup duodedoa portas,uelduodcdm Angeli duodcdApoftolo^uut
Prndpcs AngrUd ds corTcfp6detts,ud ipC duodecim Ap^olitqui liucrdodo
fungcntts,C6 e^elids dauibus utetes Angeli offidu cxcrccrtVodc Angdi merito di/
d pollunt/liue Ai^lid Prindpes gradu fupremu tendes dtra I mpcraio rem in
ecdclia,8C uniti illa duicatetut in ordine illius cofonadRimo nui/ Ius
fupior,aut fqualis repiaf ,iuxta illud ApodoliiPtimo qdem in ecclefta dedit
tkri Apoftolos.Qgi cu linteoftitud iudiecs duodedm mbuu a fum mo Pnndpe,ideo
flC nomina iplajtT ribuu ibidem dicunf inferipta/una/ quattp Gib (uo Prindpc,8C
Ap^olo, omnes tamc fub I mpaiore fummo. Et cu quiliba oo^t Iit pars
axiiftdi,idco ait Apoftokts cu rpheliis loques: Etuos fxxrdifieamini m
habnaculu Dei in fpirtni Cuxfto. Rmui cuin CANTICI TERTII. oirtute magni
nominis Dd totu pdifidu aluificat/&0(fh’fKat/8t cSmonSn Sutieif nomina
Apoftolo^t in fundam&is.taq peculiariu ipfiui cinnacif fondaioy ,uirtucc
tamen prxopui fundamenti 6C hindatons Ovila Icftu Sunt «di nomina cribuu in
roto acdificio.qood ex omnibus illis &.Suoc qujtp nomina Angdorum caoq
coftodum in pords.Scd nomen Dd dl in toto xdifido,SC in fronte uniuTcuiur^
hofpids,ligans,unicns,coa(pli/ • uiuificans.K Ddficans totum xditidum. '
MODVLVS ^VINTVS/ ORNATVS. X ypi^ ornatus dcfcriptio fodm Esechitlem. Cocentus
Pnmufc Rjutushui*doitarisdiffufeabEzechidedeferibiffubtypo Fgrcfc. fpofe a
Domino ex humili gradu ad ^larfi fubhmataKquc f n lohinci no cxpnmitffrd
innuit,dum ait: A deo parara.iicat ‘ ' ‘'aoEzcdiiele lobi. fpofam omata uiro
fuo.Dominus igiX inducte i inhuiufmodi uerbis coqueres de fynagoga,quf ^ ti
nobiles ornatus ce ciderac in multa federa: ex qbus omaribus fub metaphora
deferipeis die intelligcre poterimus ca omamcta,qbus ueftietor ipCi
(iimmoPritt/ dpi,8^ Agno ppetuo deTpoTanda iis qdc nupdis.de qbus inquit
iohanes, Idm Gaudeam us.K cxulcemus.K denuisglorta Dcotqaucneruc nupd( Awi, •
/- 1 /.-jg iplederi. K uxor dusprxparauitfetEt datu eftd.utcoopaiatfebyflino ^
6i cadido.byirmu enim tufrificadoaes (ando^c funt. Nec ultra progred/ nqucraf
de ipfius mgraritudinc diocnstMoIdplicati quafi gtn^ agri dedi tc,quod v}
numerari no poteft-iicut nec bcarojt turba.S«5ui^:Mul/ dpUeata es,8C gradis
cfrBfta.OC pueniib' ad ornatu omamento^ro quo nos habemus mudu muliebteK3macus
enim oroamcito^ ponitur tepore nupria9:.Vbera tua inmmurrunilh otiif ubcra.de
qbus in CatkistDao ubm tua.iicut duo hinnuli gemelli caprcx.ncl cerux.q
pafrfitnr in liliis. Cntb donec afpiretdies.K incUnentur umbn.Ccnia;
udtpOCcaprex excclfx.n tubera bcftifi^ quas adiurat omnes hlias Icrufalc.ne
fufritn dilofduQuf ubera bc fufri piut frum.K emanas a terra ilb quoda
promilTa, nucadt deferipea a no/ Hro Iohanc. Ad quod bc Uaias nomine (poii
inuiatdJc&Vcnicc.K emi/ te abfq; uUa corautadone oinu.fiC bc>Ec de non
habete hoc bc.nec^ ube/ rau.capad(arf,utrufapiat,c6qucri^rpoGaincaricis
diom;Sororno(fra Clio, paruula cil.St ubera oo habet.Bead igif .qui haba plena
ilb ubcra.qux funt meliora uino.Hinc pro magno munere illud addurictVbcnituatn/
tamucnlc plena bdle illo.qd q fugic.fdt reprobare malu.fiC digere bonu. iit:
llleadq?,qin naxardsndraditur.rcd atfck,ec Et pilos tuus germinauit: . , , cum
capillis.q numcranif omncs.cooumeratur.Daoabile aut nitntseft,^ undaAis
uberibtts dio bcfb: rupcmo,K llorctc pb.idcil ioualcfccteiii/ TONVS OCTAVVS.
XCDC * Ciotk ^ . w • Oauid CHR.I/ STVS. Ilaias Caod. Paulus PtuHe. Iohan.
rore,fiC robore iuucnnitis nuda fixrir,K cofiifiaac plena. Ideo nuTctanu
opuicrifllunQs largitor air.Ec trafiui p te,tC uidi ce:« cccc tepus tuu ton/
pus amadu.Idoiroo uolui tC ego prxbcre maximu amoris pignus donas cibi
meip{um,8C portis fup me omnia fctkra tua,ttgens tIb,oc apparrac
igaomintacua,onde fe^cunExpandi amidhim meu.uel alas meas fup tes K. operui
ignominii tua,ut fiC de te dicat prophcta.Bd quo^ mninf fune injquitates,K
quo^: cedta fune pcccata.Scqui^ £t iuraui tibi/86 ingreirus Ium padu meu
tecu.OC £aAa a mihi.r.fpd^,£u3a fpoiionc in bapdima/ te ex parte animx,frd in
pLcrilcp locis cu^elii cx parte fpof! dicetis: Ego uka ftema do ouibus meis:Ec
qui maducauerit ex hoc panc,uiua in {ter nu:8C Venite benedidb' Patris mei
poflidere paratu uobts tegnu.Scd nec Hc coopcnx,86 iuratz coiugi uab^ii
laue^,86 omctur:unde fcquituREc . laui ce aqua,(upaa vjidc qua antea diximustEt
cmudaui liuiguinc tuu ex tc,idcil peeptum cuu,86c^xu tuu fofm caroc,86
bnguincui quo nifi quit mudenir,nec fpofo c6iugipotcft,nec duitasDei rffia,nec
in illa intrare, ut llaias aperta uoce cedatur diccstSanfhis erit onxus,cuius
nome feri/ ptu Eicrit in libro uicx in Icrulalcia.Et hoc Ii abluerit Diis
fordes filiaru iion,86 iiuiguioc leruiale de medio eius m fpititu indicii,66 in
fpiritu ar> doris«Spiritus iudidi ad Filiu pdnctaaii Pater omne iudiciu
dedittSperi/ cus adt ardoris ad Spiritu landlu Ipediadq in rpccie ignis
diTcipulis appa rniePod ladon£ autem (njuitur un(dio,de qua fnbtnrert£t unxi te
oleo, charilinacuVidcl{S6diuinitatis.Ad otnamm ucro deuenies primo aicEt
cooperui ce HOpl riemahd. difcoloribus,ud opere phrygio.qd nos iuxta uemaculom
lingua dicere poflumus Rxcamo/iicot 86 in pblmo legimns; In ueditu
deaurato/circundaca narictate. Multis quidem coloribus ac/ dmi huc fynagoga/cui
Dois dedit molrigena Quriiicia/plurtma peepea, uariafqi acrimonias. Vcdinir 86
anima diucriis cobribuV86 uariis uedi/ metiSyde qbus inquit Apodolustlnduimini
oilma mifiricordix/bonsca/ ris^iumilitarisymafuetudinia^parimx/cactcratikp
umntum.Ec cateiaui t^ dnntahas/qdThcodorio/8C
Hicronymustraxluxeruchyacinthu/quocal daba^,86 ucdidxuur (acndos£ccd aerei
ooloristp quemfut Philo aa/tC coiccr Htbra>3odcdia/at(p fupna
ItgniHcitur.Ideo fotratnri m codcdem cim*caic iplb ^ciari debet afFedfaisp
pedes Itgaidcari.Et cinxi cebydb.nc cingebanf lac(rdotcs/86 eria (ceminx
oridalesxjax ad ornatu fuu/ pr(ttr caligas fuas haba fubligacula/ant
(ucdnidoria/ue] lerooralia priolifluna, quibus lumbos pcingunCuibyflb no aufim
nili Iohanis expoiiriooc ac/ ootnodare,qui eodem fpiritu,quo Excchiel^cdodhu
cratdixc.n.fubnixid Byifus fune iudificatiants Santdo^t/qudxis omnes ilbc
introducendi iiil gere debent. Et indui ce meffi/hoc cd (ubrilibus,uel
trichapto/ ut k/ pniagina interpretari funcEt cd loicu fubrilil&mu io
damtoe/ 66 fubex/ n iii CANTICI TERTIL gminc.ut io^t Hicronymus.Et quid
fubtilius q illf fpccakuucs.qoz fi& Hit», a liiblimioribus Theologis
utriufcp teftamena circa rccodiciflima arcana legis. Si cuigdiirEt copoldi tc
wiumcto,pulchro,vj,m fe,K fpoff q pul r dierriiqx accomodato. Ad parucularia
auc dcurnics inqc:& dcxii armilla Gnti. ia manibus cuis.i.donatiuu,aut
grada bene operandi fine qua nihil Sc. Et dedi torquc,uel corymbii fup pectus
tuii in fignu prIdpatM,K dominii, qi dfdi ribi fup oes creituras.quando
dixi/Dominaraini. Ec dedi inaure, auc rocula, ucl dreulu.fiuc gdna fup nares
tuos DU nese hcbraicc didft K uario modo traducrf,CC largo mido inaurissfcd eft
omammeu naii.ql io naribus poni^.Scd de omameto auriu feqmT dices: Er circulu
in auri/ i bus cuis:Quibus Ofunibus adhuc utucur mulieres orietalcs.Nec
concctus f^fas Prindpatu cradico.SC denota» p corque,(iue corymbu de corona
quoqi fequic dicens: Et corona iTTXfln dphera in capite tuo: Vbi ooftra tradut
pipicpcxilb/ manQ ud comixtionc triu duidore innuit pane.qui dc codo
dcrcendit,uc alii opinanir.fiC Hieronymo placcnVbi fub tribus nodous (acrametu
in/ ESo» dicaiT rinitadsiNo q> alia,K alia fubAada litTed diucrfis rebus
diueriiB pfona^t ligurd; ,pprictatcs.Simila.n»qaa: tricki medulla e(l,plfrifq!
locis in iaaindis iulla ofKrri Ohritlu (igniricar.ec illius tridd mcduUa,dr qua
in plidmo dictf iCibauk cos cx adipe &umcd: Qgod fdlicet mortuum ia Pbl s ^
« % V WU ^ ^ ■-“- J* *f- * >■ * » TONVS OCTAVVS. tara luuliu frnAim
amilic.Md aut.quo omnia dulccfcut.Spiritus fan/ dhw efbqiM.ofnnes xrunas K
dolorcs,qbus ii ucxan£’,qui (aikflo flamine Dauid bEtaair,mirutmmodu Icnir. de
quo Tequttur Pialmographua:Et dc petra, CHR.f/ mdic (anirauic eos.Hocn.mel a
petra Chriflo procrdir,q ainllle de meo SrVS. acdpa.K annudabic uobi&OleG
ucro oU m^ra dcbiUa roboras.flC c6/ niant«,at9lamtdnutrunctu pbes,quo 6c in
tabernaculo Dd iuge luccx nxiumc accedit /Patri kiintnu dici^coucoirc.Ha^t
itac^influctia pfona/ ru,in una tame unitam eflenoa uere decorat, tC palatur
omnis creatura radonaltstQoxiinr illatu influxu egcflatc,0C inei^ inops
ffl,dcbila,de/ Eirmis,8C famebca.Idco tata diligdia Deus in oblanotbus illa
tria exqre/ bat,(imila.Cmcl,a: oicu : ut has luramctarias oblanones aeciptm
redde/ ret diuina quxdi apophoreta non modico cria autflano cumulata, flaiti
Qml^s aqua petebat a Samarice illa,ut redderet dc ^ria praflaic uhS ztemaiQuo
dbo,a: influxu aljaca,^ puldirt£i(fbi anima.fequi^iDeco/ ra £ib folcdofc
uultuseiustDcfccndcs enim demote habebat excofocrio diuino ude fplcndcoic :
quis tradudtio noftra habeat cornuta: Qgt ertoc #v (imik'rur4flW ittvntiiili
oRiii cfl*HcbrdiiitfblcQdcDCciii dicuc no 2^^ •* TONVS OCTAVVS a r f I P
Pcripa. 'i ''i • Aa.Plo. pj Arido. ■1 Plato I V i f » * n •• - K cornu PP qcrcn
clfdein quuJcm litteris,(U uartads putMfKs.Rcdra/ mus aut ad rem nodram.MuIn'
funt^qui nrqurunc fuderre illam lucnn, Ccun Si tlleanigaru populustuode
ncccllrdl.ut int aliquado obeui acci/ dit;K qa no poteil dk fiirma rpedlTca ab
cuius fermfiQ^ puatba funr, OC ligata legibus Penpatrticisdubcmus enim a lohaoc
nodrotquod uita erat lux hominum. Sed eu uita dicatur Iu x.in&nur q>
edam ipCt lux ft fubd&ia/iout K uka.Habcmusquoep ab Augudino.a magno
Plotino, K |b ip(b Andotde in rirmouclcaudo de anima,q> lux h.xc,quac ocu/
hi ccmitur,cd forma quadam oorporea.Qiia lucem (inquit Plato^ pro/ dudla matttu
ccdi,8C terrx dadm adede iudit Opi&xiut ipla omnia ui
uilicarct,didingucTrr,8C coiludrarennc omnia co6ula,fcd diiUndla edenc.
Hxc.nu)doo cl^ cd,at omnia clarriccre fodanK adeo obfcura.ut obiil didialius
deprehendatur. De tp(a aut loquendo non ukerius progrcdic/ mur,q ab ipfo lumine
focricoilcnlum.Lux enim edfplendidusfpiritus, autfplindorfpiritaliSffTuediuinusignis.omnia
ct>lludrans,8C omnia ui/ ■ilicans. Sed uiltbilis hxc lux eft fpiritalis
quxdam,fubita, tC laridima, fine detrimento cdundentis cmanatio,impardes rebus
tnliTibnbus ea be/ neiiria.qux a ruprema luce fufdpit. Necubra de luce otnniu claridinia,
K omnium obfcurillima in gentrab datur fermo. I. Paulus Pa.Me. Plato CHRI/
5TVS. Qjix Iu lux genita. Coo. II. Fd eu de luce oolludrante duitatem.qua
defcribimui,fermo nobis fociendus (ic,de luce genita loqui necede cdu qua dui/
tasilluminaiur dicente lohanoctkt lucerna dus erat
Agousooyriusdoccr^uicamcradiino 3« tr\ Di n I 1 7 rONVS OCTAVVS cri Iohan.
omnia complciflmslohana unico uffbodidROtnoc quod Augu,
&^meftinipfou/Mcrat.uiiauri9crcaOTxinyAugu(bDus.tiftadai
‘““«'^r*-9‘’«“'«"«l“Mquaomnia&(ffafunr^uaaliouocabuIo Mofca
ocrbuaiappdlat.Siwt etiam qui cxUbmatiJlud a Mofcprxfmptu, fiat \ T lumina a
Do5ananana:p«rquxtan3 I» Iambi. pwmmaCutlambbcusfx officina Pythagorica
depeomiO in extera ih/ ticriora fuprema illa lux lumc Itium tranlmitian Sinwp
uelutt diaphana ' i rN, f fuperiores Angeli fiifapicntrs luce iplam.qua omnes
mj 1 1 Dion. hriOTcs Tuis gradibus illuminan^’,ut Dionyiio placet. Infimorum
aunm I unuquodtp per medium/aur meda fibi conueninuia.qbus etiam refpoa/ riican
loqui^ Magiller furomus,dum ait. Angeli co^ fciiipci jf STVSt QKlmt fitcicm
Patris>hc qui lunt Angeli eorum/nifi deputati ad eoru co/ n ftodiamfEc
quomodo apte drpuantur,nififymbolum aliquod habe» c& b bs , quibus
ddlinanturf Sed cu fupenus omnia infirtora axjuaucrimus J cu codts.flC codos cu
Angelis, Aogdos ucro cum lucc illa fuprema tfiteile 10
intelligerepoflimias,quomodoi(2iomniaabeademlucetmaocnt. ft ft ft ft I ft ft ft
Dioo. Perip. Theol. Salo. QuaLter lux iHuflrct. G>n. Illi.' Vx illa in
diuina mente omne intcUigtiitiam fuperat :.adco ut ib' oonancaniur ca,qux
latent etia luinmu feraphinum, ut inquit Dionyltus.In Angelicis autem mentibus
difiula,. 8C fatm intcHigcncix fuTapiendi naturam fufeepta in luu rios diuidi^
gradus.omncsniblominus fupra tenninoa raaoan.ln mtn/ CCS autem hominum dcmilla
rationalis dh OC hxc muiriplcx,aut pro di/, fpoltcione oorporigi.Hiw Salomoa
aitt A priodpio Ibrdtua liim animam bonam. L CANTICI TERTIL
Dtfcedkdcm«psIaxifbadPhamafiam/fu^lmfam - 1( daicnit maxime ad fenlu oculo^t.q
lomioaria funt huraspatui mudi£t
IwcfitttlepbccnaaifibilOTdiftu&.qaiOrpheavPlorin Orphof Ius
exi(hmaratteflcuiluquedinundnu/p radios caWHuocuk)ru/pm^ PlocPto. SR
(5«oauidmte;Kqabotbasaidea^’.I)eHmit ulterios ad pfecuacocp ppinabinQ*"»
rit opaca.Qttx oia Plorinus/aS in cofporc,fed 1 fplcdoce Ploomi - 5dS coUocauit
emanate a liamo ilb puldiro,a quo oia puldiraxjd ^ pe aes Patre lominu ficu
eft.Penetrat ulterius hxc lux opaca quxtp ukp ad eenttutfed penes fupficie no
adhuc artata irradias uirtute fixa.ut metalla «neren(f/clficmIncaroautCatPythagorfKPlatomcMplacet>rt^
PpPt Eut radii in anguftu coUcdhuuieo ut terra ibi ficca/St humoris e^s
&eile ■cccda^.K exraoe^ ata ut p meatus eruOet fftus.K inccdia aliqntSitqj
ibi lux aaxla In caliginofu igne abftj f^orc,ficHt io ctrio.ubi dilataf, eft
lome clarilEmu exps itufdn.Nec miy,fi lux «fa nobilifiima multige/
nafirxMKaaipfinslucUradiusCficotqdaPlatonieidocct^ueltfieftai ^ D«
bdsCmTrHmegiftusaiO in corde uiuificet.tn cerebro kel%tt,tn ocnlis Mero.
oideat,inaurib* audiat, b lingua loqua^’,m pedibus 5bulet>ftomadio ^
urgetet.K uftp ad ifimasopatioes defecdatXux ita^opda nota m Pie la
mbueftuerabx:InFil».ipfiusbooitatisexnberatia,KfplcdorilliiiWa j|| ^
InSpufco,ardafulgor:InAn^,fplendaitdligto,pfiiln9gaudiut ^ In
hodMis/pluciduir6nisdifcaiEis,8C re^ diuina^tcogniriorlnctridtibaa foledor
ui&flia^copiaukx/K efficax pMgadotlnigne.dtaliiqdaa^ ■
cidcfbbusbfituvInpfpicuucorporim^oolor/K pulchritudo rennes: bn
laopadsaucAiimuqtubhfica/KgtnerastlncentTOuero/calorqdacni/
^n«//VrT^ftuas!adcoutoialucisbnficiuprocoincapacicarcpCnttfr.Et . hoiesCuc
Macurius docet;)cx otta,K luce in ani^,mec^pccdac, Uen ■tiima a uita,8C mente a
luce furdpfcnees,th b tenebris fiu fpocc obuo/ ^ hid mente pductK anima aliqn:K
dettufi b tanareis carctribus,8C exx/ fhiaoce cetro incendiu crudas expiunf
,luce aut bhSa noquaq:ideo dicE cur miifi ad teoebraa exteriores ndb' K ipfi
btus,atcp bris b miTerrimai tendsras.Cnera ucro animantia luce biic.q corporas
pdpif’oculis,lulH/ piuc tmmonneliorc ucro nequaq.Hombes et ^aerk^ b hac
pegrinadoe cdEencrs, lunare lucnouianois difbvfum admittut coniucotn ad hme
ucri(blis,de quibas lohanestVcntc lux bmondu,6Cdilcxcnint homines lobL magis
ttnebras.qlucenuqubeo^ttranc mala opera,KobtcacbratauNce expurgare ftoduemnt
oculumaa non modo Chri(his,fcd Plodtius docet CH!U> b Tuo de
pulchroPyihagoras quotpLyfides PychagoreusJ^emocibis, 5TVS/ ocuius,SC aiViduis
(bidiis expurgemur. EideTcs,ingicer Emente a/ dem luce,filii luds effidmtir
iimnl cum Angebs luds i qui (ut bene fentic Augufbnus^ ad ipfam ucram lucc/tanq
ad uit* (oncem accedentes^ean/ dem oondnuc cofulunt. In hominibus itaq: fli
Angelis Alam luce lequm/ tibus,lucis charaiflcr imprimi(^dc quo inquit
Prophcta:5ignatfi,auc ele/ uatu dl fnp nos lumen uultus tui DnetQui filii
luds,filii quoep Dd dfi/ duncur,diOTtc IohanctQgotquot aut rcccprrut (id^
eandem lucem de qua fupra dixeraQ dedit cis pocdUcem filios Dd fieri. Sed
dsxjui nolue/ runt ilU luceadmitttrc,inquic lob:Ip(I fiicrut rebelles
himinis,8C tenebrae eifii^tquo^c caput in rebellione ilb,pnnceps tenebrarum
ditfhts , 86 fit/ ^lus dh ad cuius fbpendiu accedut oes obctnebrad,qui luce
illam omne homine illuminante rufeipere ncgliguntrquia qoi mak agit.odit
luceno/ fin Iohanis cdHmonio.Nec lamc pmitus funt ab ilh luce (onontqa ad/
hucbnfidu lucis rufcipiunt,quouiuut.Duo.n.pdpua cmolumcta habe/ mus a luce:
Akc^ dl uita,qua uiutmus. Alterum lux.ucl lume/quo polfic ipb uideri.Qiji
igitur in tenebris fiint/utuuiit,86 non oognofcuntrm tene/ bris.n.rcmanet
lux,oc diuini Platsnid^cfdo qd dininu andierantcs di/ eunt. Sicut fiiguslc
habet ad calore,86 albedo ad nigredincdic ttncbrx ad lumen:Sed in nigredine dl
exiguum albu,in fi^rc paruus calor, fic edam in tenebris dl modicu lumen, quo
uiuant/ 86 non quo intclligann Sed tenebris omi(lis,rcueramor ad lucem. Quomodo
ipla lux acctodat,86 excitet. Con. V* Aec aut lux no tm iHullrat , fcd
aoctndic:86 per (plendortm rcgregans/rartfadcnsyatqpcxcaleEadm (ut Aoicena aiQ
fe/ parat puru ab impuro,bwu a malo,pulchr u a deformidioc ddlmcns,86
corumcns,iIlud aut pfidcns.Scd diffrrentia dl inter luce 86 caloretNam lux in
coOunrante remanet,illumituuu carocn, 86 penetrans coUuIbatutCaloi; ucro io
calefiufbjm ir^tni permifixtur. - T ' !i * CANTICI TERTIL Hinc
SpusCm(ftus,cui(Meftc3lc&cm,magi«did^ hibirtrein oobi*, et pmifc^ nobiicu q
Filius/qui cft proprie lux.Hic enim Apoftolosdo/ cuk 8t illuftrauit,8t in codos
afocndiclllc aut mi(Iiis,8t dcftioaais ab hac lucc' dcfccdic
fubintrans,inflamans,flC pcrmancns.ut unus idem (ptrims eu his.quos
tnflamat.efficumraut ipfi idem cu co. Et H ad codos afoen^ dit.oon titncn nos
drferin fed nobifeu cft uf^ ad confummatiooe Csxaii uiuificas/8t illuibas.Nec
inde didtur difiufus in nobis/ficot Spirina Cui «Jhis/de quo inqt Apoftolos :
Charitas Dei difliila eft in c^bos ueftris per fpiritu (anftum.qoi datus cft
nobis. Qgod 8t in fole faris pipicad Dei iimuladiro coprobare poniimastaiius
lux nos illuftrac , fcd in nobis non difEindinir/icac calor. Nam recedente Gde/
aut ammoto homine ab to, ucl ebula feneftra,lux ultra fplcndorc non pftattied
calor difiufus rcma/i nec per fpadu-.Sic 8C charitas remanet in cordibus
noftris.licct aftn lux ilU OM flluminet.Exdtat ergo lux ilb.qux in foUtaria
natura cft a nobis penitus fegregata/per filium ucro tanq per radios.K ^um
fandhim ^ per calore immilbxlux patres illos antiquos exdtauit per fplendore
iUu xnigmaricu -.qui tamen Filias, K lapienria Dd erat fub .en^matibus,» figuns
obuolutustPoftca in came appar^ exdtauit nos clara luce,iiixca illud
Apoftoli:Multi£iria,multif9 modis olim Deusloqoens patnbuiin Prophcris.nouifiimc
autem loquutus eft nobis in Filio: que coftimit bx/ redem uniuerfo^t, quo ad
humanitatcqxr que fedt 8t Cccub.quantu ad dioinitate. Sequit PaulustQu' ««
fplendor Panis. ^ igitur,q, hxc X tm\ ■vni Paobi . lux K fplcndor,cft Filius
Dd»]ai uariis xnigmaribus docuit, 6t exenaoit antiquos patret tande clarim lucc
in carae fc dcmoaftrauit.In patria autem omnibus erit Lux patentifiima/at
continua fine aliqua intcrcapc/ dine,3Ut obumbrarione,ud occultarionc Cib
ccncbrofispaliiis.Ec ideo ia/ quit Iohanes: Et nox non erat illic,qa lucerna
dus erat Agnus. Vode aH/ quando cxdarionc,qux fit in hac
perrgrmatione,cBlag;itabat Prophea dicens: Excita gloria mca,exdta pfalceriu,8t
dthMtpro quo nos habe/ rausiExurgc gloria mea,cxutgc|^tcriu/8t cithara,
Hur.n.cxctaR 6gaificac,a6 cxurgcicPrccatur iauf lucc illam genita/qux fiuc
pfalttriu anriqui teftamcnti/K dthara euangelica/SC omniu gloria,uc ipfum
cxci/, tcc:cu no aliunde excuemurmec aliunde lucc habeamus cxcitantB. Qgomodo
ifta tux amplificct,K dilatet. Coo. VIL iiv. DEI t ’ ..■ib Ui Idtm Utm P«i. Ud.
Dgai Bad frit .1 Ira quippe ifta lux cft/qux primo obtenebratam fefc oficre
bat,l«l ftatim co meos ooqjcric iHuftrarc oculos/ad ta am/ pb cubicub mc
oooducit,SC adeo oculu mentis mex tranf/ uerberaodo alleftat,at nequeam ab ca
difodere: rria q> no poflim ucl minima dus potrionem pknc coadpccc.la cani
oi^ magoi/^ ^ 4 ‘ 4 ■ I h • CHRI/ U STVS. ■ IDEM K .t H Tbobias ibi j » ■ li
Mofrs « ^ Paulus 0 gf/ Bndk 10 Ftid. 0 s*» i Iohan. iif !? TONVS OACTVVS aUl
ciK&K cor meu dilatat,ot rcoedcre no ualcd;rcd cogar bxh habenis cur/ rerc
in uiam radio^t eius/cu dilacauertt etn/V. mente mra.Ncc miru qui/ dan/li
amphiioet lux illa/fiC dibot/cu color albus.qui eft qujdam opaca lux Cuc fupra
tet^mus^ difgrtget^SC dilatmK quaco purior cft kix hxc corporca,tanto magis
radios uiuiaks ptobtidic in amplumylongura at fi in hac muda/ na domo mukigeiui
eft partuio in diuctia hoipitu icdilia pcrtgrinaciumcp eontubemia no fetus
etdlimaodu de beato ac Ccclcfti regno, a quo,nuUi dub«u,hfc in&riora emanant.lbi
ergo fune manfiones xteriuc pro omni/ bus no fibi p tepora lucccdccibus,(icd ia
i dues cceltftes Kdomcfticos Dei afldos una comorantibus. aliq aflellbres,8C
iudicest Aliquo^: utro atumx ^xxilx,8£ reginaRfcd quonuiM cocubtnxtK
adolcTcentuIx fubli/ ■nibri myftcrio,q fmfibilia uerba reiboeimC^trri autem
funt didributi in tot gradus,ut nullo padlo audeam rd feriem profequitPauca
tamc ab his hiodndccxccrpa,qui funt diuinis oraculis cdodb',(iibaciflicnHis .
DcPanicuIaribusManfionibus,K5cdiIibusBeato^'. Cm. II, Rima iguur (dies fiimmi
Imperatoris cft.qux aliquido to/ dus codi nomine ddaibicur iuxta illud K^KTodu
mihi Cc/ dcsdLAliquando cft paracularisThronus,in quo eria Qiri I ftus fedet,ut
Paulns.Stephanus, & lohants plarifij io locis teftanmr.Hic enim in principio
CKrariibmx uifionis ipfum inducit alio/ qoente id hic uerbatQui uicerit,Eacii
eu fedete inThnno mco,ficut ego niri,8C (edeo inThrono Patris mei.De quo limas
qotxp ait: Vidi Domina redone fim foliu cxcxl(iun,K ckuanim:^ plena erat omnis
terra gloria cins.Cai Throno aftant feptem fpbinis,uc mquk IohanestEt frptem
fpi/ rkibus.qui in cotifpc^ throni cius fiiacSed primo dicamus de Regmat K
Itnpcratrioe omniuajux amiifta ibk, AC ftdfa A«ivlfp.> mronata.lnnJ CANTICI
TER.TIL Oanid fn(br foli pedibus eaIc5s,K ipfaa doctris ciisalTiderutP^ca
rpnttt Ondto ad ilU penetralia olim admt(Tus,regemcp in throno fedentra alio/
qoendo hifee uerbis «damar. AfUrit Re^ a dextris tuis m uellitu dc/ durato
circuudata uarietate.Qsx habalunii.fynagogani.aut omnium de^oatoinim fubpcdibiisfuisiqutafup
omnes cr^nue^^^ - Et e(l^i hxc quatuor funr, taq reges quadri/ generu
animabu.Intcr arm&un^ animaba domeftica b fi omnia ab eo emanat.oo ne Bi
omma fua debent habere in illo imaginc/8i ideam K loribi in bbro oompud fummi
Ddf Nam (icat in Hbris (upputadond re/ galium/SC bene regendum omnia annotata
funt.6^ homin^K urbcs,6C redditus/ fiC quicquid ad regnu pdnecfic K ia libro Dd
Cut inquit Pro/ pheta^ omnes fcribeti^.Et nc coatcdamr,qi homines tantumodo ibi
feri/ bantur,prxmiilt diccsdNon eft occultatum os meum a tc,quod fectifa* in
occuliotlmperfedhim mcu uidcrunt oculi ttd.ubi HieronymustEt» ek/ mca,cx quibus
coponitur bomo,cogno(dt Deus aotcq for mcrar,Kjo& CANTICI TER.TIL Ltra
trinu,K unicu Princfpnn fumtnu.atc); Rrraam.quoc (int hofpites in illo
horpido.qui fempcr ibide in uude Prind pis codnanc, diffinire dt impoffibik,
dicere lobane:\ idi nir bam magna,quain dinumerare nemo poterat. Et de femine
3* panes clemeatares : fed X Mias numerat , omnibus eis nomina uoean St Numerat
quocp hareni marts,86 pluuip guttas,omniu horum in fe haba idolu.Multo magis
animalia Prophetis aliquado demoitrata cogoofdt, X effigiem illojt io aula fua
refertiffima cootinet.Et ideo lohancs.Oanirl, X E=cchiel,qui aliquado ex eadem
aula ad nos redeuntes fe ibide eofpe/ adde equos.ferpentes, dracones ,
pardos.lcooes, uitulos,8C belfias uarias retulctur.Akiiimalia tamen illa regia
pcculianus no ab rcif ut mihi uideor) oomin tanq imagines,8C idex flngularcs
eoru.qux hic funt,ficut X (iogulariu rtgoo^ X Priadpamu apud Imperatorem
hebentur tnlignia» Et cu iint h(C animalia io regno illo/funcena ipfo^
frdilia,K co^oroniu, quorum in hoc mundo typum gtruiu.Sed cum a Prophetis alia
noa ha/ beamus cxpreila de partidone illius duitatis, X de ledilibus
habicaotiu: nec nos ultra progredientes in huiufmodi deueniemua ad borpttes ,
pet quos melius adliuc lUa partino dignofettur. MODVLVS OCTAVVS/ HOSPITES.
Qgotlint hofpites dlius duitatis. Concentus Primos. lohao. DaniJ Escefa. ib
Abrahx pro maiori parte (aluado dixit Deusad ipfum AbrahxNume/ ra MIas.ii
potes:Sic erit femen tuum .quod vj egredinur dc Izahac.qui quidem nou fccuodu
carnem finquit Paulus^ deandila naius cH.fcd de bbcra.fecundu fpiritu per
repromiffi unc.qua: fune p allegoria dkla.Hic lamen nuncrus Cut ait Dionyiius^
Equitate humanx fuppueanonis tii/ fccndens cognitus cft illi foli^qui capillos
capitis oa dinumrrat.Opfnan/ cur nihilominusnonulli feadiaueoide numtru
Angdo^.K coofequcmer corii qui faluannmquos toridc cflc cxilbmant.quot
AagcIi.Dicunt enim in quolibet choro.qui nouc funt.tot eflc legiones.quot
unitates legio ipla cSpIcdti^ qdrado numeru lcgtonis.Legio aut
c6dnetCutaiunt.)iae millia iinccetos X fexaginta fcx.Qm nummis.il quadrmirK
ducaf in fripfum^ reddit/4 44)^S5 duo millia mil/ liuiquis quidi dc ooibis nouifliaiisTbcologis
aulk afkrcre,^ dedes cau . lohu. 'Hx
DEVS bs Paulus Diooy. I iit' Duid I TONVS OCTAVVS. CVIJ • * Iis Dantd tcna
mflUa plora fotu ^ millia miHiuiQuod ex omnimoda impcrida na/ mcro^.SC
fupputatioau proctdic. A nemine cande iftoje poiliimus habere aerum compueum
Angdoy aucbcaco^ttNam primi pr*fupponut,quod probare dcbcbancHc hi,qui
tninincur Danieli, haberent qoide computu iam £»£^a declaraflet Propheta,*^ no
fune plores Angeli/^ illa duo nui/ lia milliu.Hioc prudenter do prxltnc fepcoii
Cpbxris^X colequmtcrhis, qox ab ipilsdifpooun^/latischreinauiclohanncs.dum
(cquiniriVidi ia medio throni , K in medio fem'o^, 8C quacuor animalium Agnum
dandE babentem cornua (iptc,K oculos frptnn,qui fune fepti Ipiritus Dd milB io
omnem terra: ided uirtute qoocu^ extenii/ ut oculis uideant omnia/8C comibus
feriant cundfa fimendadlanc enim in conlpcifhi Dd/ut audiant, K
apefcancomnia/qux iubet Princeps. Mictutur autem ,8C uadunt,aac oimite
exrmdantnr.uc ca,qux (ibi credita funt,maodata rxequannir per Ic/aut per
interiores minidm codedis militix corii regimini ddignatoa. Mcrcu.
Qt}>Cotdacct Mcrcurius^Ifanm pod mcntcm.K Ipirkus numc fabricati CiooMcns
CinquiO C)rus utrrultp fexus (izeunditate plenidimus/aita/S lux eu uerbo fiio
mentem alteram opificem bibricaninqui qoidem Deus, ignis,at9 fpinnis numen
cd.Septeddnctps Eibricauic gubematorcs,qua circulis mudu fiailibilcm
complcdhinturiquo^ di^ofido £unm uocatur» • ili TheoL Iohan. Idem TONVS
OCTAVVS; cvm SiSa, Emog. Daaid Paulus Aodcs a(li(Ku. Sunt quo^ Prindpa (tfcnagtiua
duo^c quibus alias dl/ ximus.Suntcnain quibus datam dl nocere toTfK oiart:K
quibas datu dl probarc,quaota (ic hotnina fides in Dominu Deu iuum. Nec
defunr,' qu&us incumbat ut nos fedulo curcnc,dcfindaBt,cnftodiant,ac cria
bdla bjtdpaat/ie unqua ofiauLunus od l^»dcm ped^ no(lni,nifi quanoios
diuinaiuilitia dccrcucrit,lic ferte flagims noftris ex^rabust ucl ut probe mur
quato animi robore trntante Dnm feiHncamus^unc etiam,qai mi/ nudifimis
hcrbis,IapiIlis,8Comnibusin((Tiaribusuirtute febminidrrats K tadc,qui omnigenu
miniilcrin in maximi Dd domu conducattQ^o^t officia ranltifena omne captu
tranlbcndut hunianu,0( multo magis corii numcnisft,flC Prophetarum* Et hi funt
fiiauillimo uinculo colUgad, at^ mirabdi coccnw fioi inuicem
corrcfpondentes^uia Apoftoli no alia pracdicarut,q qux Prophetx diui/ no
oraculo edodti ^'xcranr.Qgoyt d^ obrcura,U obuoluu dU expk'/ cauerut,K in luce
deduxcrunt.l norfunt quo lobaa. ■r.U ■ Uiumauvc I iias^».i«*» *o • na L fuas
manuoncs«iux ideo multx funt in domo artemi Patns. De pecuM/ ribua autem
quoriilibet canrionibus fuo loco Cautore Deo^ ponaflabi/ tnus. Omitto turbam
illam magna.qua ficut nemo Ctdl» tohane;) diou tnerare potrft.fic nullus
eotudem officia,» manfiones» _ ’ ■ De Hofpitibu» diuinis. ^ Coo. IIll. Xcant »
diuini hofpitts/i quibus omnis c6ctnnis,lans,glo/ ria,clle eria ac uiuerc,»
omne boout » in quo» oes hymni, » laudes diriguntur. A Patre4iJiabtnt,ut
iint,qui laudant. A filio menlurasnonant,» arte condnmdi,» rt^las,qbus Uta
moueanc cor,manus,linguas,« omnia,in ucras laudesxu in ipfo fint rc/
gul.c,omnia dirigenn-s; A fpiritu fandto uero flatu attrahut, quo fonoraa
reddant ooccs.Sptritusai.in ca lingua,qux fudta dicic,&ril propna^ eri
eloquii,nomioaCn^ruah,quod uentum,» flatu fignificat. enim dedit pircatoribus,»
omnibus Chrifti aflecli» flatu, uocc,» copia fandi, ^ .A* . t • VT CrA 1..'
Qirtfto id attcftante.qu/ ait: Non.n.uo$ diis qui loquimini,(cd fpu» P^
uobis.Hicoiaepleuitpucjt citharfdu,» P&lmi/ tris utftri.qui loquif in
uobi... , ^ . . ftam ferinperfijdit Paftore ouiu, » leo&rum ftatuin
implcuit Paftorcm armentariu fycomoro» uclUcantc, » Prophtta reddidicimplcuit
pTcato/ res,» Apoftolos.attp coetntorca effccintcrigit pGccutorc,» dodtorc gen/
riu coftituitqierflauit publicanu,» in EuangcUlla pmouit. Vifitat in dies
idiotas,» fimpliccs, K in Dodlores illuminariflimos cuadaac: Idan.naft fpu»
diuidens fingulis,qui opera^omoia in omnibnsdlc fi hos pet^rinos rep^
coceniorcs Dei effitcic,qd Bukt illis,qui ia auts, » do^bd Dcj IHl sn CHR.I>
STVS. ^ ‘ ot, rV-’ IH V. . ST Ptooy. Paaluf cmi/ STVS. Ofce P-IRI/ STVS. roNvs
ocTAvvs ax (iint.aunS a loco,SC gradu illo rcccnunVNcc minus Filius impar/
trair o5dnuc de ma pkntnidinr.at hahcaoc unde crriouRaut laltrm per/ (euerene
in coodauam laudc.Ec Panr onuiiu ezubcrantintmus fbos dat, ut
roborentur,moucinu' in Doim.K beentur/iuxta illud DioayfiiKka/ dene omnes
mouacPacre.5iciit igtnir omnes bcad.quioquid lubenc.ab illo trifagia
fufdpiunt,iic in illum tendunt onuics,flC afpduat taoq liorac ■d centrum,a quo
cmanaot.Qu; cooucriio ia idipliim a quo proccflivuc perfedhim diacon reddit.
MODVLVS NONVS/ SPONSALITIA. Quomodo,ec quando iniciaaim.fiicnc matrimonium
inctr Deum 8C animam. Coocencus Primus*
nAximuquipperibnuptU9tracrametu,adroucptTliDfba 6u bria, K iamdailo in ci
ipfius AnririNr.ilarim celebrats fiterint nuprixtfiC a Dro iodi^m matrimoniu
primis pare uIjus noO^Extrema nit^ Opiliirx fabricf manu impoo^ homini
iamciicifto dare drcrcuicadiutorru, quod Ibuttcotacoipto quo tactus ooftcT hcr.
Fcck adiutoriu (Imik fibi. Hinc kniilb foporc in Add, Bcorpit uni de coiUs
dus,K lormans ca io multere,addaxit ad Ada,al1i/ gnauic9 in uxordnit K humanu
gmus ex applicarioor a^'ui ad palliuu, iuu rciittrac6dniu:flC gauderet
hxcuditacc canto celebriori q extera ani oiantia,quato homo illis melior cil.Hanc
igitur brinata muliac de ooda uiri fiifcepic
ipTeAdamdicensK^nuocdeoflibusmcis^Sicaro dccame neacPropter qucxl homo
relinquet patrem ,8( maac,CC adhaerebit uxori. uerba redtaos Paulus cu Epbefiis
fuiriofcrRHoc (aeraromtu ma/ gnu dl.dico in Chrido.K eccldia:Et licuc faiptura
Cura enarrata Cabri/ ca, primo de macrimooio ptradbr.Eadc pari modo ddina in
(aoramm Bupria^.diococe Iohane,in fine propemodu crleberriuue.K poftrem; ai/
6oais,dam exuldkiu refixret periona bcato^tKjaudeamus^K exultemus^ quia ucneruc
nuprix Agtu. Et ite^uBcari qui ad cccnd nupda^c Agni uo/ cari
runc.IlliusettaduicarisPrinceps,8C Dnsdu in humanis ageret .regnii eodo^,0i
fumitia totius negotii humani nuptiis c6parat.Cu ibi igicur nu pd( omniu
ceieberrimf coducan^,uideamusqsrponliis,qux fponra.quo hymmco,qbas cSuiuiiVquo
cotratfhi/quo aulpicc cekbrcn^.^p6fiis,aul Ii dubiu ^,qui per Ofeam
aiciDerponlabo te miii in fide,K fcirs,qa ego Dos. Qiji fp^us darios exprimitur
io Euangelio ab iproma , dum aitt Simile eil regou ccrio^ homini R.egi,qui
ficdt nuptias tilio fuo.Filius aut R.egi$ fumi omniu ffculo^c Chrifhis^,66 iple
R.cxtSctptru.n.iidudu a Pfe accepfe.Sp6(a aut cll ^ibct anima cofeotieas huic
cotratffaiiUft cole/ queter tota ccdd!a,K colledbo fiddiu clb fpoCi^oo qdc
fupuacanea BC im ponuna hiiiufmodi |po(b,qQuqiahisdca:it,qadulasnuptiasexqrunf.
t CANTICI TERTIL ',v . De ptcnimdine enim eius Cioquit lohSoes) o&
aeeepiian«/«»nioia.C:C^i huiufmodi oonubiu criam iureturido eompro/ Ezedk
Dtr,iuxta illud Ezcchidis: Et iuraui tibi.K ingreiTus fum pathtm mnim teeum,aic
Dns; K fatla es mihi in Tponlamtred quandoJ'Audi qd (uboe/ AanFt laui ce aqua K
mudaui fanguinem nifi cx te,8£ unxi te ofcotQux omnia in ba^fmate fiunt. De
quo.nulli dubium .loquitur Propheta fub typo figurariux fponCc, qu* K ipfa
lauabatur aquaefed non ea perfoSa, qua lauamur nos.C6iungimur aut Qirifto in
baprifmatr.uinculo.K ke* dere indillblubili.quod infringere nulli aliquado
licer/toeqi potrft/fine ex/ prefib adultrrio.Ne«p uero ullam aliquado
repudianit uxorem.K fi a ea/ rifiima ob'm coniuge fynagoga nimirum ingrata
diuortiu freeritnicin fi/ gura habemus de Vafti/qua: Regiu cocemnens impetiu
repudii librllun cfimmiit.Hincenam inualuerat
obruetudo‘^afliibmtenaiiloei]inusiegr^ ut crebro diflfoluerentur coiugia. Qqod
nullatenus coeeditur Chrifiianis, CHRI/ quibus dichim eft a rponfocFgo nobifeum
fum ulq? ad cofummatioocm STVS. tccuU.onnq repudiaturus .licet miHe c6mittaa's
adultcria.no tn impunet P(Tfeucrantc4i.matrimoaio indiflblubik eu tota
ecclefia.pceni adulterii nuaquarep impudes anima no ibiuiia exoiurr.quiUo
expdlrr fiparadone IDEM permtua a fponfo dicente:! trmalcdidb' in ignem zttrnu.
Vnde nunq re/ pudiabitur fpoob hxcuniuerlidis,quxdidturecdcfiacatho|tca:VrTum
reietfla aLqua pamculari, ab*a fuperinduccmr.ut plenus fit ille numerus, quo
rponfalirius hic emus cooduditor : In enim prxditlum fricratt Iohan.
Dcuscotcretplurimosrfldrfaucfadetaiiosproeis.Ecin ApocalypfirTenc quod habes.ne
alius aedpiat coronam tua. Nec ifii repudiatur a fponib, nifi quatenus ipfi
cotemnunr ad fodidllimas nuptias uenire, fcu ipfas re/ fpitentes, fiue eni
negligentes his inttrdle.uc in Euangelio didtur: Et qui inakan fuerant, non
eram digni. Vndr alii introducuotur.ut impleantur nupdx.perreaerante fponib in
hac fententia, ut habeat hanc congrega/ tionc in fponlam.oullum
ipfiuscongregacionis rcpudians.nifi qui fponte ucoue,aat pniancre
coacemplcne.Pnotc utro fponliun adeo rrpudauit. CANTICI TERTIL- K ncmioc ot iHo
casu id nupoas admiitat, nifi lU gremiam huia joou* fpontB cofugtat chriftianus
crt«fhis.Et ut ad Jacramentu pciino^t Parm/ ^ redcacnus.uocata fait uxor
protoplaftis uirago.quia de uiro fumpa erat; SC Ivcc coUcdho uocatur
chriftiana, quia dc Chrifto fumpta AlUax decoibuiri.KhaccdcbtrrcChriftiaquoODgt
Auguftinus^ omnia fa/ cramcoa eirunaru t,maxime bapriftnusqui habdt efficacia
ab illo lan/ euinc 8C aqua:aiu ab ilk>,quod imponabat ille Cuiguis,at aqua.
Et cu in bapd^ formet ifta uxor, merito dicere
po(Tunios,q,cxiTa®»‘*w*^mns&»>A«no(liicoocepms,Kparms*^uiaiuncdiceturde
[>au]d nobisi Filii tui /Tcut nouelLc oliuarum , in circuitu menCc tux .
Qgibtu ftutibbus oni^’ ingrcdientes illa xtcma tabernacula, K thalamos, quos
muldplicts diximus f>rxparatos,noo ccflkbimus a conforoo fponl?: mia tunc
maior, K perfedKor erit coniun(fKo,arty unio:fi£ hxc perpctua,coI/ ligante illo
facratiflimo hymenco , qui fpirinw, X nexus Dei eft , o^nea I colligans, X
uniens , quos periundtt.T unc trunt ilia uera ofeula,de qui/ OErica bus in
Canneis diri^ : Ofculetur mc ofculo oris fu/ .Tunc amplexos a/ (li(hmi,8i lantfliffimi
amoris,dc quibus ibidem dicminLfua eius fob ca/ pte meo, X dextera illius
amplexabitur mc, meliori quipp drxtrra K tmplcxu,q hic humanus 8£ carnalis .T
unc laniJHtas , K unio in fpi^ CHR.I/ unod^ro qua rogauit fpoofus dicensi Pro
eis ego GuuJUfico mdpfum / uc STVS. fint X ipli fanifbficari in ucricate: Nam
oniri mccum , cum fandhficatua (im,8C ipii fam^Ecaotur. Nec pro eis tantum rogo
, fed pro ris,qui ere/ dirari funt per uerbum eorum in mc ; ut omnes unum
linr,licuttti Pater In me, X ego in te,ita K ipff ui nobis uoum (inmn qua
exoptatam unio/ nem otnnrs contendimus. k u Ii % it i i * XDEM ff MODVLVS
DECIMVS/ victvs. Os» Panis paratus (it in boccoouiuio. Concentus Primus^ Eos
cuius perfefb funt opeta.tanq opdmus Arofat omnia' fabricautt ualde bona : X in
ipforum gradibus pcrfcdla. Hinc «C optimus prouifor Cuc fupra diximus^ cibum.K
potum pro utroqi homine liilltnando prxparauit : ne forte ^anco communita
pr*fidk> ah eodem fummo Opifice, qui hominem innumrris cumulauit
beneficiis.drficcrct.Hasauttmrpubs pxpata/ nst multigcnaa ad tollendum
firilidiam: Et quod mirum eft, pro homine axiali unicum pxparauic dbnm, panem
uiddiocr, qui nutiq naufeam afferret iVnicum quocp poculum fuftmtans ,
niuificans X Lcrificam, qu^ tft uinuffl ex phod^n namra ftmper confermtc,oi(i
liibicdhim re/ dp'ms fit mak difpo(itum,auc plus aflumanir q fiitrit
oppominum.Pro homine indem fpirituali dbum praqsarauit fub fpreie X nomine pa/
ms, quo nullum noturx edulium acoomodarius habctur,cui poffet com/ parari , K
ab ro denominari . Ideo ccrieftrm illam ambrofiam , X mana fuauiflimu modo
abfixinditu, tunc aurem patens,dbum utiq; omni faa/ uuace repletum, panem
uocauit diccns£go fum Panis uiuus qui de coda- CANTICI TER.TIL iefctndi,fl quis
manducsutrit ex hoc pine.uiint ia aetemuffl.Qgl MHP, et a accommodate eft
prxparatus panis uitx in (bfteniacolum, 6C uitam Chrirtiwt uiuant dc fpirini.K
de uita Chriftir ut fquatur illud, quod ait A poftolusrVnum corpus, 6t unus ^is
fumus ocs,qui de uno pane,8t dc uno calice parria^us-Sicutcnim cx mubs granis
unus pa nis c6fidnir,fic cx multis mcbris crcdcndu cffidtur unu corpus Oirfiti
uiucns totu uita Chrifti, immo illa uita.qux eft Qvilbis. Ideo dixittQsi
manducat hunc pne uiuct in axtmu^ ite^itQgi manducat me,ipfe ui/ uct propter
me. Et ficut nihil mclius,nihil Eteilius , nihikp apdus immu/ latur in corpus
nofhu q panis: Pari modo,ut immutemur in Chriihun, datur nobis hic dbus.quc qui
manducat non mutat lUum in fe, fed ipfe muutur in dbu manducatu (Inquit enim
Augudinus^ ut in ipfo uiuat. Qgi uult ergo uiucre.habet ubi uioat.K unde
uiuar.Crcdat,accedar,coy tnedat, incorporetur tranfmutatus.fit nouauita
donatus.uttandccome/ dat cibum illum nouumtSt bibat uinum nouu:Q5X qui
guftauertnt,ncc corporex, nec fpirituali morti deinde fubiidentur. Et ilk eft
ucrus panis oitx, 8C ucrum mana abfconditum.quod nemo fdc/iiit qui acdpicainde
no ab alio de ipfo edoceri poteft, nifi ab cxpcricnna,6t guftu praflito ab anth
ore gratia:. Quod Vinum. C00.II4 Inumquidc in ulHmaooena propinauit nobis
admirandut melius tamc in nodro dreuronand regno, 8t in nupdis cede
nibuspromittens,du ait: Amodo iam no bibam dc hoc get niminc uitis uftp in diem
illum/ cu illud biba nouu in regno atris md.Cu igitur de ilb regno,8t dc illis
nuptiis loquamnr.cxplican/ dum quo(p nobis cd.quid fit illud uinu.qd ibi dondu
protntetur. Vinu quidem exprimitur ab uua/8C dc uite nafcitur:Noc ab alia u/tc
proucnire poted niii ab illa/dc qua dixin Ego fum uitis ucra£t pratpanuur in
illis nupis crcleftibus/quas figurabat nuptix illf/ in qbus cod^s fpot^us fu pra
homine fefe primu od^es/SC fupra natur; ordine ex aqua n»t illico uinu.SC folo
iu(Tu:quod natura &rit tepris interuallo,K debids mediis. Ne igitur nuptix
illx,quas conlwrandas datuerat in facramcotu ucrartt nuptia^t/modl^/SC iniipid;
abfqj uino tranfigercntur.Pienriflima Mater imbrrillkaa,ac egedati hutnan;
ultro mifcr^c& dixit ad Filiu ucra nitet Vinu non habent.fol cu lefus no
adedet ucris nuptiis,fcd alienis tanqua aduentidus,ideo inquit : Quid mihi BC
ribi muLer, cu hx nuptix nodrx no iintfNondu uenit hora mea/ qua uidclicct mihi
uero fponfo parentur oerx nuptix. Mater autem K has figurarioas curans, K pro
eis folkita ■uthoritate materna , 8C uoluntatis Filii confria dixit minidrts :
Qux/ Quncp dixerituobis Esritc.Ec dicit Euangdida, necp ip(c inOrius arcV
Paulus CHRI/ i srvs. Aagiii Ia E: t CHRI/ STVS. Dj IDEM B.Vip CHRI' STVS. Q Di
TONVS OCTAVVS cxir Iere. J^kttk noram orlc{ltum:Et erant ibi hydrix fex
poiiea:.Has hydrias Hierony/ mu^ in Exechiciem, 8C nonulli aiibi interpretantur
fex axatrs, tan^ capacia ^ux tam fupramundanx q infrii^s : Qgx aqua fi tranfit
per l aeram uire Qiritbim .decoquente fupramudano fole cooMerritur in bo/ num
uinu, quod figurariua illa tranfmucatio deC^a^ Si autem hydrtx pknx funt
eantumodo aqua jo(eriori,icleA gratiis.quas dicunt gratis da/ tas.fierucfeentc
malo colore cocupifocncix couernincur multotirs in uinu Medea de quo cu
indignatione inquit Mo(h in CanticotDc otoris fodooio^ ui/ ■ Dca co^.K de
bbnibanis gomorrxtVua coyr uua firUis.K botrus amarif/ fimos-Fel draeonu oinum
eoyt.K ueocnu a^dum inlanabile.Q^o uino illa meretrix magru.idcft mundialis
cocupireenda pocauit omnes getest Ideo diotur uinu illud perueniflc de uineis
fodorox/K de fiiburbanis go/ .
morrxiQt^ficncexarfmincinoocupifcentiisfiiispenirois.ficeuarxar/ ferunt igne
diuinx iu(brixnfq.> tioaibas ad populum fuu mundi af&Aibus obuolutusLu^m
unigemti Exech» £ic tibi piandum amaru.Et Ezechias aduiTttns ad quid cura
deduxerat innu ilhid.dieebattRccogitabo nbi oet annos meos io amaritudine ani/
[ ’ ' ^ mx meaedit bene uoeatur uinu hoc mundanu te| draconum .quia ptopi/ natu
eft a draconc.fi6 ferpm andquo in irreparabilem ruini noUri.undc fcqutturdft
ucnenu afpidu inl^abile.humanis/v^uiribus.abfep auxdio oodeiUs redeptoris^t
huic rtfpoodct uinu diuinx fcntcncix amariflimu, de quo Prophoa m pfalmc.Calix
in manu Dni uhu meri plenus mixR>, aut mixribncs^ia ipfe Dnshabct imperiu/s:
iudiriu/potcnciam 8C iu(H/ dam.tu bonos rcmuiKrrt.K malos
puniacEcdi(\iIlauic,uel redundare (e cit,pro quo tradudio nia hninclioauit:RcduDdaiitt,0C
redodat malitia perpetrantis malum lup caput ipiw,fic drccnicntc diuina hiHm.
Veru/ came frees cius epoadsunt omnes hnpii lerrxtDiuinx enim iidbtix uinu boni
degudant.reccs aut peccatores K impii.Sod renertamur ad cos.qoi bibunt hic boou
uinu rcfickndi meliori SL c(xlclli.Viiiu igitur qd hic bi / bere debemus cft
dupiex.charitattsA^/SC GipicntixtNon utiep ilbui (apie dx fiiperiorii , qux
inferiptura facra dicitur lac , ut abbi declarautmos: Qgod paucis darar/uinum
autem pluribus . Et ad hoc cria inuitamur m Canrias ubi dic^tBdntc amki mci.SC
inebriamini.Et ite^ per Prophtriu Cabx meus inebrians q prxdanii^: Qgccalicrm
proptnans.K cffna/ dens io dk Pentccailcs.aidco inebrianit Dtlopulos.ut
dicerent noauIU ex iis.qui adcrant.cos cflc temulentos* Ebrii udtf erant, K
pleni ilb uino.qd uere Ixrificac cor homini!>.qdgrxco lamoc Paradetut
dici^J.Colblaior* Qyod uinu oliquimlu dcguibins Petnu in monte thabor,adco ienu
But, Daoid Cadea Dauid ..j CANTICI tertil: ntc!iccm:Dncboauc(lnoshic
cfII\DcgiinaucratKPaaItiSqai(lkdiati Cupio diiTolui.K cOf cu Ghn(Io:ut illud
mdius K Qoou bibam in domo Patris dus.Libaucrat quotji Stcphanus q fuaue
cfler.uDde cbrw lapides torrroris^qbus bpdabatur,ipfi dulces Hauferac K
Prophaa,qui debacchando clamat : Gud^c SC uidete,qm fuauis e(l Dns.Gu(buictanc
ApD,d^ Martyres o«,ut pkna ebrietate anp birorc OC ipii ddiacchanta, ad morte
poiciter currcrenc.uc citius dcgulbuent illud mefa'as,ad qui uult accedere ad couiuiu illud
coddlc.opotco q> bibat calioc pallioais.abnegando Caneu ipfum.SC trandbrmado
fe p oerx crucis mortc.ut fequatur Icfum p hanc uia cunte ad couiuiu illud.
l(ti igi£ funt calices.hxc funt uina nobis hic bi
btnda,(api^,charitas,morri£ario, SC tradormatio fui ipiius in ctxlrilc nitatur
polTimus bibere uinu illic appoocndu.SC celebrare uera bacefaana lia,SC ducere
uera tripudia/atcpdareSCreddOT uerosamplexus nupeta/* les.ubi duou.omnis beaa
creatura unie^in ^>um nou cu QiriAo SC Deo cui adhadit : a quo diucUi
amplius nullo modo poterit.jT unc licebit ucm olcula Egere.SC omnibus deliriis
perbui impune.cu nihil ucritum (it,nihil prohibitu in his qui funt uera , SC
landrillii» unione coiundtitqa ibi nui/ fcim uiriuffl.cui cedat,aut cui
fubiaceat beanis,qui critCucinquic Augu/ ilinus^ pacaridima uirtute SC
condidone perfeA^ Quis Panis.se qua: Caro. Coo. III* Vm dc folo pane fupra
dixErimns.nunc uideodu rib.quotnS panis cdrdfau caro detnr nobis in oouiuio
codrifau anpciafv iteut dixit fpon(us : Panis que ego dedcro.caro mea cft pro
Cccoli uita.Et qd ril qd dicit , pams cft caiofPanisoixonic/ dinir.ut
tranlinumur in camc.SC caro dbriamr.Cd ante ide panis code/ (bsno
tran(mutetur,fcd tfimfmoHT manducantc^comedimuahuc pane. , uttralriittccmiiB
Pan&il Onl CHRJi sjys, IkB] ■ral Hbc Ibn IDEM lad • k i V TONVS OCTAWS.
cxni ^ Aca.Ep, Diony. CHR.I/ STVS. Hiero. » j Hcbrd K I'! d
V * a 0 v\ a di a d fohta. Apoca4 Extch. tatraTmacmarioChriiH
camonKoorpiaWcffieuiiitirdaoiacanieii^ oiMAit dicat de nobis omis
Ada.Osnancdeoflibus m«s,K caro de car/ ne mea. Comedimus ita indigeat bo Do^t
nndrojt.fed uccomcdenslmutrtnosin (e,ac unu K idm ribetamur (ccu ab ipfo
di,digdb,6C tn corpus ip(tusucgctad.Pilceaauc tangit Esc/ ctiicl diocnsd^lurimx
l^tecics crutpi(bcsdus,6cutpi( CANTICI TER.TIL DcFnidbbashuiiisconubiL Con.
HII* Oncrotoics oodri Ezcdiid SC, lohlncs ctii friufhis pto i(Io couiuio
prxparatos cnairaa inqt.a«Ezodurl:lii ripis flmiii, qui oalit per duitatem cft
otnnelignu pomiferu :do dcilucc bbliu ex co,fi£ ao defida fruAus dus.Pcr
iingulos oicfrs aAe Esecb ta pritnidua/quia aquf dus de (aiufhiario cgrediun^.Et
erue frutfbus duj in dbum.se (blia dus ad mcdidnam.lcbiaesaumn idem quod
Ezcchid perfonu.fcdctoriustqutafbriiui se darius aidcrat.Is iginiraictln medio
pUtex dus/Se ex utracp pte tiuminis iigou uitf aifires butfbu duodedm, 8t folia
ligni ad fanicatem genciu.Magna funt hiciacramaa/Se grauiora q noilri tmbcdilrs
humeri ludincre oaleaRno nihil camen^^cte Domi/
no^diccmus.Memoratprimoconcordesiluuiu cranfeuncc per mediam emicatede quo
forte R.egius Prophcta'J^lumiais impenis Ipilicat duita/ tem Dd.Fluuius hic c(l
afilueocia omnium bono^t emanas ab iHo indeii/ eidi (bntc.a quo omne bonua^ui
Ifrificat duitate iplam Dei/ Se omnes eo dues dus>Lignfi autc uirx eii
illud, a quo fubminillra^ eisuin promifla ee xtcma.Qui nero iint frudus i(b/qui
fingulis mefibus produd dicunt/ O bone deus nili tu/qui arbore plancaili
doccas.nihil temere auiim aflir/ mare.Ncc mihiuiddwilUbnifhisipiritus.quoi
meminit Paulustqa ipfi Dtato^ fut.nec appondii occidhbus aupriis.Et 6 arbor Ala
dl lignu utex, qui di fiUus.aptius dieeren^ frudlus illi tilii q fptricus.quis
Se fhitfhis (pi/ ritus did pollenttqa ipiritualcs.Se dus uirmtc produi^'^
nihilominua hxc arbor ipfc Deus Elius.qux in terrea came plataia omnimodu budii
produxit. Sed de duodedm ^puis frudibus nt rodio.qa funt pdmarii, 8e produdi
diditur per Iingulos mdcs.Ht ut intcliigatur quid per mdes^ K dies iauanu(cu
inilla fuccdlioncai^tema no habeatur diibodio dicru.auc mcnliu^ alius
exquirendus cft (cnrus,q fonct Interatin quo oe/ riHcec'' indlrualisillo^fruduu
produdia.DixiaiiisApaftolosduadccia pra:fr»fiasduodenx dmflic liguradtueSC
oerx.qux partii ad meta duo/ dedm ccricfliuipcr quo^t fpada decurres fol
diflinguit duodetiiB
incn(cs.SutitacpmdcsinillisactcTiiisb(>(piais(ecundupardaonc diliri/
burionis.se no fecundu tempo^ curricula.defcripd per has partidooes in
fcriores,tanq caulie per cilc^s.auc uen fr>rmz per piduras. Qda igi/ cur
prxlidebut ApoiloL' duodedm tllts frimiliis.qao^ fignad.Se prauipui didiogunrur
per duodena milliadunc numeratur prxdpui fiiidus huus arboris uitx duodcdm.SemenllmalestqaosprimariasSepccuUartsfru/
dus produxic ipla arbor uitx in dbu,8C pallores todus familiae. In dba K Huiiu
ia Priadpe expoimi.limul se nos omnes efle drclaraunnns. olia aut data in
lanitatc gcnriu funt iUi.qui in utilitatem alk>f|e,K non in proprium frudu
pncdicaat^oc alias diximastud funt {aeramenta data in lofaaib Danai ■t- i Da
TONVS OCTAVVS cxnir Dauid Idem Dauid e/l Augu. it> af » et Septu. y. f 'H
Cade* ii 0- Lucas CHRISTVS. 1« fanitaenn omnium uulnrrato^t.aut langucmiu per
peccatfi onginalr,aut aaukl in huiultnodi ciiids auditus,q harmonia mu/ fica no
uulgari uolupcate/cd fidrli amorc.OC rcurrniaa dilucrar,n.y(lica rci imagioc,
diucrfis faiiis raooaabilibus,modcradrus,quf furrcxtrur.aut rcfurgct.rdlituni
eft,reu reditud' cum olbus iplb^t artcnts.ec indrumw inulto meliori
c6rooanda,qui qs habacrit,aut haberi polb in hac ptgn/ oadooe.Ni fteor oia,qux
deformia crat,auc didocta mcbn 8C manca re/ Paulus Cttdcn^,K pfident ,uc qlibct
Prtndpi fummo (ficut ait A podolus^ in ui/ rum phidfu occuirat.Pan mo et qux
prius fuerat uox dillooa 8C abfona, aut blada l»iigaa,ppolita K gcofenandiCma
reditoc^ .ut nihil turpr,nihil indreoiv.nihil inooodnnu ibi uidea£'.S ia glcri/
ficad.Nec obdabic (blidicas.quiti in nukla diaphoodeate fonaa retonare poflic
ubiqv£t ^uis ab^ dicit ccdu illud c0c igoeu.ideotp dufKi cnpyriu m'f tnkn ignis
(il,ao cane adeo igneu cft,^ iit ctii acrtu:undc alii dkat ^ dcnominc^cmpyrcu
magis a rpledore igneo, ^ a nanira ipiius ignis>So nus udqi ibi rcfoaabit,uc
ali^ ex noifais theologis aflerut. Hinc uidedum ctl qua lingua.uei quo idiomacc
loqucn^ «Et pro quanto rado mihi pfua/ derc pottiI,(i aliquo idiomacc utunt
,ip(um cft hcbrcuun quo data dt lex, pdicatu euigeliu a Ghriilo,c6rcripri
diuini hymni/ BC data oia oracula,dc pta tmmo illa rrucLidone,qux gracoe
apocalyplu dicitur ,gracco Idmone ta exarata q habita.T u qa ell myficriofltma
Logua in figurii,pu . uina quoqj K rupramudana.Vndc maximo facrameto data fi^
tot pta afbrmaciua io lege molaica, quot (ut ofla in humano corpore,duceia VJ X
quadragintaodh>;SC tot ne^'ua,quoc funt nerui in eexlc corpomq , funi non
fine ca trccea X fexagintaqnq»,quo numero d»e plenitudo iudicii CHRI/ cotmta
fub noie elohim data eft lefu.qoi ainNc cordttn disiaOinou oda mea
dicrnr.Dncqni&timiliscibi^qui omnia ea bene coJucedo apcalli .maxime nero
ofla qux uidcban nodra lingua carnea duplirc adminidramus cibu,corporate v]
nobis ipli5,8C fpualc cf mis.De prima adminidranoe ioqt Marcus Varro.q, lingua
df quali d/ bum lig&,i^-n.drcuuolucs dcnnbus coterendu pbettpolbea
conglobis in uentredrmitdc.De fecuda manifidu cd,qlr lingua pbemus cfctris pa
bulu uerbi Dd:ht qd Eide ho feniibili uocc,cfBdt Angrkis impntncn^ coceptu. Vn
ficuc Iohanes ditdus fiiic oox,ica ApK K ^icatorrsin co,qi{ mani(ied.tt occultu
Dei uerbu .dicunt linguardmo K fpuslctus qui mouct bngua.K pdat copia fiuidi.in
linguis igneis apparere uoluit.Quo aut Au geli liot lingux,K loquan^,quis
occultu Iit licut K ^li Angtli,tn altq mo pdpcporcnmus.adocrtetts queadmodu
unulqlcu] id, uchemenori clamore mdigenFatfhia uero^pinquus in atidims aure
fuTut rddo fiibloqoi^d^t Ii podet eu audicteaio fit fpu
copulari,Dullolbno,prlaS cgcrct,lcd frrmo cius mete coerprasnuUopniicuslbao
andiai ilLbert^. Hoc qdc aiabus e carpe egreflis, Aag^,fiC dpnxmibas
coottngirffiosui. oes line drcptniCuc in pluribus3aduerlari,nulli dubiu e, 81
multigena cU nobis inferre bcIla.Sicur41.acr pnte lumtr colores, fit fimnas
fufeipin tra doctt in illa.qux naCr hurafinodi fiildpe pocQt^os colores
fufdpicdo Ipc oulirrpfmtat fiifcrptasimagines inlpcicttbat.Sicdfmoiiiaca
corpa([uc qdi iHaut) eas qs redput a Phatafia,od cogicadua oirtutc
ffircnavfigvi ravatt^cocepcusiaipm aialium rralmfcnjr/miilriti^phi» Jloccbcss
inge/ Hi. f>L 9 TONVS OCTaVVS.'' CXVII
Aagu. Idan t ( i • k a 1 vl « f * i\ Ni •i '\l it it i » t i t P f Danid •
Aogu. Hiero. Paulu* Augu. r2n,forniasTubidicatrs,rufat&cs ia peoc Topicas
uoIuptatn.fTtnuladM pflionu ^rquacr codianers uigilanbus.an; dormtencibusJScd
hi ptur/. biraiasartr.aKpfophiihca fraude: Angeli ucro, 8C mcKoees maucscodc mo
opaitra alia,at hax gde meliora ruggirut,lc.opinai^, X addit btkudinis cam,q
c(l in cofonan adhpctia cu Dco,liaiti mifert; ca c diirooatia ab co.Et hxc e
ucra c6fonarta,mcds yj/ad qua ois cocctus uocalis,q Itt p inflfa noIia,(iue
illeq frtpaductida,SC arte cofrtfla dcfcit',»^ ad pracdpuu ioAnn omniu
laudu-Decatatigif’ in pnmis omniu btoR mdtsOpifiiislaudts fua uoce ■Idronatqa
plura fiC aldora poflumus mete cotcplari,q orc cloq: Ncc ulla grador c Prio^
mclodia qcocordia indis,in q ipfc podflimc c CANTICI TER.TIL r Iliuas B.Vr.
qaaAuguftinasfupniudp(kImi:PCdlitefapi«iw.iii^Sapi^ Augo. /i, qui mauts
illuftraoonc Uudar, qa nemo ^>101» £adt,qodcfpidtunatinI&ia apcrnlfiinc
l^iii^dictns. Populus hic labiis me honorat,cor aut eo^ lo^ ^ a mc.Iccirco
dious co ccntor.ut laude grata Deo pfoluim,ait:C6lwcbof dbi Dnc in toto corde
mco-lit Ddfcra uirgo coddtes canriones ia inUnidta p ucrbu ,q^ab inido in uen v
cate no Hcdc.Habica igifhac cofociatia.quf dlex ucra cocorda cu Deo p fonte
ucriucis.amor fusuiflimus S( deicdwilis c6rurgit.Hinc (apiens iite diceharO q
bmus K liiauis dl Dne Ipus tuus ( oibos.Ec itc^uEibn.lpuS intriligetip
wdus.luauis.Ideo Pauliu qn doccc.ut exhibeamus nciipros gratos Deo.iqttin
ruauitate 8( fpiircto: SuauicateACu fpu (cto conedk, quaii hic (tne illa hai no
pofllt. Vbiaiail 5puflmdus,ibi fuauitastSe ubi CHRJ/ ST\'S. ^ Sapie. PullB
fuauias BCgaudiu ueru,ibiSpulliuidus:K nbi Spuflaodus.ibi Vctbu " ' '
nlx>uita.ambo flatum Kuirtute^antcqois pr{uiu ad ipm Spum.qui amc , . ^
alcer magis intclkdd p uencatc.alter magis uoluntatc amore pfundat. libi udint
illa iaflrumcma. qux mulca comemorantur in Daui/ deis hymnis. Coa. VII. Ec
pccrctioda ccnfco inilnuncca illa.qbos Danid hibct Deo pronari in nooiflimo
pfalmo.Inuicat.n.not,atDeutn laude/ mus in Ibno
cubf/pOilctrio/dchara/organo/cymbalai/K aliis inflnimdis , qux apud nos minime
funt in uruitx Dakl afemuut/I'’l?¥3 agidc/flU*i.Kgtoot/OWP/K huiufmodi.Quc cu
ex net nMigoia/nxtallis/OC huitilfflodi/paczcldbilu^utcorroflua&Tcnt,aUad T
TONVS OCTAVVS cxvm Augib i i ? ^ e ' i e k »> tii a iuf li 'S ¥ b w ») 0 f.
Ucm Gpc* pRtidar utioicur,^ Ifa fonrt.Opina^ic Anguniniis ofa iffa {nRnimema
crfcni ad modu dcprotncdi diuinas laudrs.fic dioes:5andb' m oibus ma> fidi
indrumnis laudes diuinas myftice dccarare diainf .In mba.n.exccl/ kndflimi
laudis claritate oiledut.ln plaltcrio SC dthara,p ctririlia BC ter/ rrilria
laudit Dcu.qui ferit txriu 8C terratl ’falteriom.n.a fupiori refonats Cthara ab
inficttori.T ympanu ft ex corio cxiccaco & frmo.ut firmitate laudum ,ec
laudato^ dritgort.Organu,licct dicatur q9:ffiu(ioo^,ut mulrigcofi hude
Inuat.Cymbala ucro,qux tadu (ooat.labia nni effigian qux qua/ dam pculfionc ad
inuicc fonu ernirnim. Sed Calliodorus illa inArurnoa alifer inn^cuf’dico:Tuba
cocrepa R.cgtd^lalfcriu canat Deo:Gthara AuXsre» Uaiaa Paolua cfi reliquis
fponfiKcu reliquis inq,qux p chordav tmfionc fonat.Omms q^ turrisdiucrfis
fiAulis fibricara DutAori nonro,86 uinccnri reboet. Omicia.qux iteru hic AuguiUnus,
Grrgorius, SC alii de huiuTconodi n/ (Irumentis fcndunt.K fucemus ca,quz nobis
omniu minimis Santfhn (pus fuggdbt.T uba (tacra fcrtpnira dococ^ ea laude,qua
dederunt Deo in coriooibus(uis,Si nunc refirut diaiw c6centorrs,innuit: Ad quos
per llaia dicit" :quafi tuba exalta uoce tua. Plaltcnu Patres illos
ucteris trila/ mmri fignibcat»]ui p Decalogi obiauatione meruerunt inttr
cocentotts diuinos coputari, uinutc tn illius^ quo ois gra,0i meritu :qa nemo
0'n^c Paulas^iulHficaf p lcgc.Gthara cuangdioos pfimatores c^irebcndit iara per
omnia copita,8C uicos mudi diuuintos.iuut cithara qux inihumeta triuiale dl. Et
qa Chriftus protniifi» mic in moiaica lege, 0C exhibitus ui cuangelfca,idco
Pater cum dupliri uocabulo inttrpdlac pluries repetens: Exurge gloria
tnea:Bxurgc Pfaltcriu St cithara.T ympnu, q^ corio ex/ tento ad lignea pipheria
cooficif ,ilk>s piaginqui corpora foa ieiuniis,ab/ ftincnais,86
aufccritaribus cruri affigut,uicia SC pruritus ui quadi ad ipfS rxttndcncesalc
qbos ioquit PaolustCJui Qirilb' font.came fiii crurifixe/ runt cu uitiis SC
c3atpifctdis,Chorus ([abTq; cotrouerfia^ indicat ocs,qoi fflutna charttate
cooeniunt reriproce te amicrsdicut in choro diuinxiau/ des alternis dc more
ctltbrltur.Ec cu muka inAnimcta pr.TiulitIri,tandc excitatione iAiad laudem
codudit diotns 0’ VjtVJ 73 oo| andla/ ma thdcl iahxpaod noAri interpretari fun
t,Omnis fpus laudet Dominu. Sed tneliusdixi{IainOmmsanima,iam prrfedla vjdaudet
Dnmondla/ ina.n.animi pura,K diuina fignificanprout a Deo emanat.Idco quido tradlaturdeprfmfnamfiifiotie
animxaDeo inhominediri^iEtinfiifila ttii in Euie cius flifmatiutimx]uod nos
intopretatum habemus rpiracu/ Ium oita^Na aduertendu dl,q>hoc uocabulu
andlama no habtnra, qn Deus anima infudit hotnim', SC im 6ac hynutofc^um
excitatur bono ad reddendi Deo pfcdtam laude: •V ) CANTICI TERTIL ; oul minime
roWt,oifi tIaporificaapivvniLN^1^^DildaodaiiOfl 1 fide dignfs K cckbcrrimis
auihoriboshit anoq«o« ?res p auih&icob*a^,mfi emanaret ab offici .. ov. ? 1
e4iftMv>or cu etsacn Licricadf ae fpoiiis lola* refaiaiB/rcddetei iptan
beaci adhuc per uiaro pergente/quod cl nnUatenui cooipeot. c Indicia
racfiilip^ilunc/quia cSdidutpKdifliaia innoccila io miUo aho repta: R ubiciid^
amo re/quo niti &: oiairadiditfdi* leCtaiEIcCtui cx miUibus cubo denarii
muneri cflpieii/ q cft nn iBcniiOcocflpetet/ad denoeS 1 Todasudinc difpoliri circu nu tepora
crines, SiTSK4*. nhimuinuiom. e Sicut grex ouiuniucuscupdii ab amne, l Spedes
ctut 8C dew Dentes ita emicant tui. boribustqa aliquido ac» Ve Icilia mala
punica. dpiippatat^deUiU?/ Anificifq? manu &(fli crateris imago eft que
Ueutplataueratoi» 6 genis aiboribas.i.deUri(f Tuus umbilicus candidui gradibus
datis creato» h Etucecr mncolimilis.cui fpicarouunai tis r^abiHb- a n^s ap. .
pUuefeit inter germina. SS?boni&m^K. ** " • Inqjfinu gracili mollcs
Hclcrcpapill*, ro Qbiared^eftiglirpfi» Qualt^ relident hinnuli. K
B^gi..x^dclfo.,oa.ga..,P cati; quod etiam coniioci boaum nudeu , dummO' do
gratia dl meti toChnfhdelhU) anir iUicoanurtu.&lfrangatnr durut conci, quia
ubi abundante nclOTixn. inpea rabundauic Oi graiia. n In ca(u igitur teperient
fponfam.ab ipfo eam reoocai dicit: Reuertere reoerf tere (ulamuls.LpacilicataA
meit menm pctSeCU.acy uiAria holbuai conftimea. Vnde ipfi applaudendum
eft,iuaca id quodfeqiiiiur:Quld uidetii in {ulamuc,Qifi choros ca Urorum non
lam beUaiuiu,rcd ttipudianrinm prx lamiiaf o Ereda
i:aqicKdebitiiaptatamortbu$/atqia(fcclibui/afptciemetomneiaico»
gnorccniesipliut Harum fau(him4ndudt in uniam admiraiionem/mdicdcQui* pulchri
funi greiTut niof aHeftuu AI operum in caldameniis/quibnt uideheet^r
Knduniurpedei/iicoffcndantura nulolapidcofilia Piindpiif^ponDiciiim dh
cicordifiha. a CJ Affectus ueh cdtiubi) oxiefiis omni poflibili modo/m) flidt
eapnm&ur leta moniboi . R eciprocns prhno declaratur amoe cu alier pro
altero foUdcai offen « ihcur/dum mutuo Ce in amore CuCdpianc/K interubera
ndqoidem mohebria/red meliora ilia ei quibus propinatur Uc/quod qui bibit fck
reprobate mahim/dL eii* gere bonum. b QuolaCte pafli ambo cdomni ezatdefcunt
amoreiVberacrdmin Ardtetroo (iine ibmci Huemet propheticos ladces.i>aai edam
legalci hbri piacbrici nobit uerum lac Capienil(. c Ad qtue ub«a fugeda
deucnicur per orcutomyin qno moriens mundo anima foH DMuiutt/comema
lacteiilo/quodeffomnioino Upicdctcnimiaferlonimloaa gemebus. Vettim aliquando
etiamuinumhigtmutabciidcmobetibonde quibat quoq> diciciir/eritt ubera
tuaTicut bocnuinea:. d dato ItaqtoTcuto&hauffo lacte/ introdndi ad thalamom
matris/non quidem bubit infciiods Si raonahi/lcd pcKius illini meUoris que
dldiur mater filiorum bc tant Si gaudeni/in prole uidebeee ficaidiCrnia ea qua
tenafd not oponet/ fi uo/ himut regnum ccdorti introiret de qua inqoit
Apoftohis/IUa qo« biifom eS letu« falem bben eff/tpareff macer noffra:In
ciaatihalanMi introtbicfitttrquifiircepci fum uerum orculii/dL bonum iUud
fiiierunt lac. c lUucquqfimroduOa anima haunc
mernra/SCneftaramadtcoditumcurocco oulo^punicotoin/ideftnenc charnadt/at ab
efaciaace Ufebdetit dCobbqni amot tif prxfimiet. f Itloiiaqi amore calentes
coninget denemant admucuot/dd fandos compleant/ pcrbrachlauirnsium
Albonoruro/qiuciniierli amkls folentcflecdaiuiiia. g In quo amplexo larua/K
omnia qua: ad eam pertinent capiti/ 5l rationi Gippo • nuntor: fitut aliquando
demandatum fuerat: Subter te etic appetitui nms/qoi fe* coadum Cinguinem eff/df
esus naturam (apicns:qood etiam in Archetypo a Enlcaueacocoffead«,dLiadc
ixallcaiuc coodile^s:5abeflc aacctn debet Tioior Amoti ,h Qw amore
afflpicaan/c5ncai/&cdianidem Ipitirus cum eodem cfficiaiur. I Cum iglitir
in fomno illo eieuettir anima/df oonlcendat in Deum/Ideo adiuran* tor omnes
conlbdales/ne ezciteni.ne^ cuigilare faciant Gc quicfceniem/ quoulif
Gpiritus/qui eam atripaii/fomnum ilium protraierqtid potiflime cum fpirtt quan«
m unli/nec fu in facultate recipiAis/fediprtus fpirlcis A oenientu/tdeo
cofraen# dus eS qooufcp abtent.Et quia in ipGs amplexibus/^ Ibmno pulchrefcu
Ip&a fu# pra id.qood patitsir naturalis pto^cfliis/ &1 humanum iu
dictum/ in eam atpiden* CCS admirabundi inquicmttQiu cfl Ifta qutc alcendii de
deCerto / mundi uideiicct huius inferioris/Gcuc uirgula lumi ex arotuaiibus
mynho dC ihtuis/dL untucifi puU neti^gmematiifqua: (oiemeSeinhonouolupratis/in
quiUianaucrar Tpoafib His Caniilenis poaus adfibrare uohil dtuina myfletia/quf
in canticis cantioop c6» tbiencur/q ocl minimum iptoqt aigumentum decantaret de
diuints Cqui de nupisit Ibi agitur/ quibus enarrandis omne humani ingenii
actimcn hebeCcii. Hinc i^tur dndnatfl rerum iromenGim pelagus inmcns/lndc aero
imbcciliitaiem uirhim no# Irarum perpcdenshuiufmodiprouinciam nobis admodum
imparem cxilhmani/ nlG temere a Paulina illa Ccntentla recedendum pueatim/in
quam omnes noRtac potiiTimum religionis Giplemes conueoiuni t ulu fciGcet ac
canta ra cfle bona/ que Dens prfparaulc ihBgentibas fe/ot neocuhis quidem iinq
ea nlderic/ncc auris audieric/ncc in cor hominis afccndctlnt/ ramum abeftmi
quts ftylo «miuis enidU toeapoifu compIcCfa.quteadfmliatatcmdipitacemy huius
oonnufati ^Aant* volui nihtlominus/ncmyllcriom penitus ectimactum/has
odcsexipGs Canridt Citieorum nrcerpere/obi Soiomon Rex ille Pacificas tfiuino
affiatus numine/has potias nuptias comraxifie/^ pacTenlifie uidetur.BreuitatI
nimiium (hidoi/ne Rc« gis Gxreta p aflim manifcftarcmt quia dC fi diAdIbmum
efl/Ot diai/rem huiuimodi penraftare/nfinihil lamm/Deo diftante/diccre
potuiflem/ maxime G fatier per* feCtos laniumoMMlo/ qui fohdo dbo acfcuniur
daia eflet diemdi facultaiimcminl fld Qrigenes de hoc fenietiti Adeo
oiVirgUianGillud nooiacongruc dici poflte. per oartos cafiis/peT loi diGctimloa
rerum Tendimuslnlartum/lcdes ubi fata quietas Oflendnnt. KecelTe enim habent
qui ad Cantica camicorum oebni coiiicederc/fingnU/qiic |n Ccripturis cdthsentur
Cantica peragrarc.Egrcdi in primis cos oranei ex Ae^ pt ot egrelTos mare mbtiim
pertranfire/Ut primum Canticum pofliot cancre.Per# {■mbubou defaidc rpjritalita
uaftam/A: btcnkam crcmom/donec dcuenilr ad pts# i|yti • '^ CANTICI TERTIL
IMm/qu2 fbderdc Kg« Aii iMdmi iltetnm Camkoni Docnino pnfokunt.Caii acto illud
Mofi cclcberanmin Caociaiai aOumcre propo&ictlot/Anendc ccdoa &: lov]uar/Aodi»
letra nerba otik md/confcraiu (c ad oram Utam Tante lenacdSa tcnninam/uc In
locdanii ripa hnioCaiodi camkum modulemur. Oneris qooy d$ ckl t/ qua; in (aerii
uohimlnibtts repcriunnir/ con cSnne dC Ciauii er decantacii/uide ad
aliKKaconicendani/utrecondiciflimdhoc Cantlcamcum Tponlbcanere poT hanc
uidloriam,K irtumphum teportauir per (anctipfiim,undc no imrrito
gloriofilfirousfiimiScd qu&u ad nos actiocr,roIas pugiuuit,uc Ibli
rtdimenri dcbcttrous,(icut longa fc/ ncdiCIcric Ambrofius in libro dc Patriarcbisncnias.R.tKg(]e
Spiriitiifcta imimiir^n proprfifpiriniSi&ftudcpofito nihil omnino i nol is
irmano^ qi impcdimeto dl jn.dcutoA* ad trfSphi petnpl,
otlohiocsaoOcrphibctdictnsTVidi Aogciuhabcoifdaucabyffi,0Cca chcnam magna iii
manu lua:flC apprdxdit dracooe fcrpcmnn amiquu, qui dt diabolus^ Ugauic cu ,ut
o6 kducat amplius gaxts,ficut V] tcce/ rac ante QiriQumuf quadam
dcduc£shixniiusad(uiculcuu]uaqua Ibl/ aietur mo iio> tepore onnpkns mille
annti/(pado vj a Patre dmmioam: K tunc in Antidirtlla permittenir pooftas
faciendi ca,qux a Chriftod/ tra nemo fccerit.qq pr^ligiola erunt omnia.Sed ad
noilra reuertamur* Ligatus ioqi erat hoitis eu oibus fuis (atdlidbus
dvbdIatisiGapciui utro, quos de manibus im'mid,K de lartardslocis.confraiftis
ponis V feris eri/ puerat, altabant gaudentes limul eu Principe triumphantes, V
muki coyi in curras corpuniin iam gloridcaco^ oonicoideranc,nt Euangddla ait»
Multa corpxa (andlu^ furrcxcrut eu oo.AC incroicruoc in landbm esui/ Mttbi
catcm,lcru£ilem vj mtcrna,SC tandem fiipetridlcmt 86 appanmut mui/ os in uiracp
lerofolyma. Acclamabanc inhip cocentores qpkirimi oaaa/ ns magno applaufo-Ht
alii admirantes aiiocnfuai ilhim cd tanto triupbo dkcbant Q\k Lucas narrat^
Viri gaUlp tpiid itatis alpcitnte io caduai, j „r,j quo ucHcr cdtuitus nun
atringid'Hield'iis,quiafluniptusc(lauobis in oxium.lic ucnirt.qucadtnodu
uidiltis cum cuniem io ccclum.Tuocda/ birur uobis pl^ na copia gaudendi ,6C
iriuphandi eu ip(b.Qtu aut concea ' cus.qui foni nibaw,86 aboRt inftnimentoyt
fcirrint in lUo triumpho, diuuS CduroBius plenus fpirituCndlo aliqualiter
prxdakdicms:q 86 ducibus dirilbani cserdtus:86 gcers, uel mulntudinem fub
pedibuSDoflrisiquod £accre nequiutt Mofes,86 faeerdotet legales.qui filumodo
rexcnlt llrseU tid familii,66 paucos aducncirios.Eli-git nobis.i.roninis dt,86
diiHlit no/ bis hereditatem liia,ud elegie nos ia hacreditatem libiumtdeduxit
in hf / ledicatcm fuam,iddl in regnum paratum a sunltirudonc mondiibt hoc In
gloriam ud magnifieenciom lahaoob, quem dilrxit t quia omnis iam Ilrarlioci
£idb fumus ad uttam pernam dedti. Aleendinf Deus homo to jubilo, (boo quidem
omnium digniflimo. 66 Dominus in uocc bitretnx, aut comu.quod fooabatur tempore
lubdd, 86 hebraiee diemir tb/
|4u(»PCiIliK(rga,6ChymaudickclcluDcoiio(Uo,plaUiieRigi ne(li« ) cxxinr 'i ICuu lUu Diooy. Qin‘(lo
pr«lh'tc:Ouoniatn R.ex omtus tnrx am cflrdus cft , atcp R«q rmin,K
Domimudomiiundu»]uia omnia rcdcmic.Idco tanto Rrgi piailitc Ctpknrcr.ntl
inrrliigaittr.atirocicncrs uiddictt ad ea,qux dici/ ds.ut non cm labiis.ffd
corde X mente dicacis tuidrs. Regnabit modo ChriiVus Ocus fuper gcnccs.K Deu
homo fcdrbir fuprr (ede landhiarii AiitQtjod Cmdhurium in Archetypo didmr
ttphem,idr(l glo/, ria/pulchritudoA>c! triuphus.Hinc typico myOcriodi^in eh
in liaiat Sicut cduxilh' populum tuum ob'm dc Aegypto per manum Moii, ue
fiteeres ctbt nomen dpheree , quod nos interpretatum babemu nomen glorix,S(
poceft interpretari nomen triumphitQ^ quidim nome fibi Gomparauic in uera dedu
quodqi dicitur bouu/quia parddpat dc limimo booo:K ens, quia parn/ dpac de
fumoio ente: lia ^ puldiru parridparioeie primi pulchri/quod Dunc dicitur
uphit,nuncT^hiiar,nuncnTlffinriphcrer.Qufaif difTcrant fi bene uim uocabdorum
perpendimus. laphit enim pulchri/ tudinem uera ab intrinfeco aduenkntem
figoificat.Hadar ucro decxiren], tt pulchritudinem ia cffigie,habiiu,omatu, flC
moribus indicat.T iphcret «ut5 pulchritudine ipCim.atcp maieilatc incrinfccam
cu gloria quadam, tC triupho apparenti rdultantc.Vocatur enim laphit in pialtno
quadra/ oefimo quaito,ubi tradudum habemus : Spedoliis forma prx fUiis ho/ wuu
:b hebrto enim habetur OT? »330 iaph iaphita mibent adi. Qyod traducendo ad
uabu diceremus: Pukhcr pulchritudine d/ud prx filiis adi.Hadar habemus in pQdmo
nonagefimo quinto.obi dta/KI^/ (dIk>,K pulchritudo in cofpcdu rius,cu i
hebreo habe^/ Vjjly hoduehadarlepanau:Tiphercteria habemus ibide hoz uc dpherct
bcmicadfo/ddb uirtus.K pulthriiudo in fanduario riust Pro qtio nos
habemustiandimonia K maratiicetia in (andificarioe cius: Qw tria u maiefias
flla fiC pulchrimdo.qux dpherct didntr.abquado inuitor per lueem:Vndc habitans
in ea ainEgo (tim lux mundi AUquado per folon, iuxia illud pfalmographi:In fole
poiliit cabemaculu ruu.Abraham enim tetenderat tabernaculum fuu ad mcridic,m
quo profecerat ualde.Izahae quocp ibide nimis ditatus hunQsod innuitur in eo
quod didtun SemO nauir Izahac in terra illa, inuenic in ipb anno ccntuplu.;^
haixt ue/ ricas hebraica:Inuenit in anno illo centu hordeos, K bmedixie com Do/
minus,K magnus fidus eft oin 8C iuit proficiensSC crdbms donec tfSc/ dns ed
magnus ualde.Mifatur Hicroayraus,qaomodo cd magnus po/ tuerit effid per ceneu
hordeos adinums. Veritas pro&est in ilta in/ (lumria aquilooari indicata
per feharin , quod S hordeos, K alui mulca fignificat. lahacob autem fixa
taberaacolum fuu m medio^ubi dl dphcret,idc(l pulchricudo.U Sol fupramnndanus.
De quo tabernaculo, aut tabonacults dicitur in libro numtro|nQnapuIchra funt
tentoria Ia/ haoob,0C tentoria UracLIdc icatf dl dicerc,ipccio(us forma prx
filiis ho/ miau:Erat kx aera omnes illuminaiisiln fole pofuit tabemacnlum Caut
Regnabit in domo lahacob in xtemum : Et mulca fimilia , qux cooae/ ■iaac,ttt
Dotnm cft ds,qui (ciaat qux per hutufiaodi importantor. Plano» Diooy« Hkt^ m
Gene» Ibide Htoo. T' Noomi TONVS OCTAVVS ‘ CXXVI CHRT/ i STVS. i P«sras S Dauid
cmi/ STVS. Paulus IGdaa I I \ I ** Paolua t if I tf'
)» i r '* lahac. * Mo{b 4 k kl k k P Daisid Dauid Mofcs Eft igitur pulcher
Dcus,mrrcts,8C obkifUiin noflru,8J cofirqurntrr dtk/ «llabik rdifiii intoiori
per diuinitarc:£C extoiori p humanitate aiTumpi^i ut ipfcma Qiriftus Krdeptor,
mrrers SC quies noHra ain 1 ogrediriT .l.ad diuinitatc.fiC cgrrdk^ ad
iiuinanttatc,8^ utrobk|! pafcua iaamkr.tnctii guAui dulce SL i'uaue,uc inquit
Petrus: Si tamen guiladis, qm iuanis eft Dns.Et Dauid in pialmotSuauJS eft Dns
uniucrns.t ft dtntqi proportio/ natu omnibus pottntiis.quiuis infmiru ite oes
potentias cxccdtnstqa illo exceftu minime corrupit, i«l tantu trilxiit.quantu
potentia rcdpitnttscft capaxtbt hxc eft utra iucudicas,qux ex proportione 8C coocnkntia
rciui tat.Quod gaudiu.quac iueunditas,qux (Iiauitas.qux deniq; pima fetlicr/
tas nihil cilnquodamodo.miiconnnua cum fccuricatcpoflidenn!>.ldco Sumus
Impcratornofter, UT certos nos redderet de hoc gaudio nunquJ
amiacndo,dixicdirdpulis,Kc6lcqucnteT omnibus: Gaudebit cor utfttu K gaudium
utftrum nemo collct a uobis. MODVLVS QVINTVSDECIMVS/ iMPEfUVM. De amplo
Prindpis Imperio. Concentus Primus. Oft trhimphu datum eft huic Triumphatori
imperiu,cu iit l^cx regum,K Dns dommantiu.Quod imperium quak iir, Paulus pauas
admodu uerbis fc expedit dices: Qnc coofti/ niic h(r^em uniuafo^s.Nec ultra
prorogari potrft,cu uni/ ucrla tuic a tlibicfta.De quo 8C 1 iaias,cu ierraonem
de natiuitate citu Ea/ ccrct.uiririnatus eft dico: Multiplicabitur eius
impcriu,S£ pacis cius no erit ftnbu^a Princeps pacis erit. Nec turbetur quifpia
A brlla mulupkcia adhuc funt in regno in&rioriAjd eccIcAa mibeantiu
dicitunquia nondum poAri Aint inimici cius oes Aib IcabcUum pedu rius,inxta
illlud Paub:Se det in dextera Dei decprero cxpctftans.doocc ponan^inimid cius
fcabel/ Ium pedu ipAus.Scdqndabif t^s,utddliuvuumicamors,tu^lcliu Dauid, te
fuper regnum dus fedebic:Bcneqnidc Irdcrc didtur in folio Dauid ,qui Euit
primus Kex,6C unicus Deo gratus ex iis, q rcgnaucrut io toto Urad. Et fiiit de
tribu Ichuda, qux regio ftemate decorata fiiir. Habuit.n.una/ quactp tribuu
Ilracl fua pduilcgia peculiaria,ut Pater Iahacob,0C p^ eu Mofcs in Alis
bndiftionibus occulto K .pEundo myftaio inouut. Tribui im€ Ichuda regale
fccptru dcAguatu AiiAc referat dicens: Non auferetur Urptru de lcfauda.Et ideo
no credidit lafaacob alicui fiho Adriubentt pto Beniamio deducendo in
Argyptu,niA Ichuda taoq rtgi,cuiusuabu ue/ ridicu cftie debet. Et quinis non
Aanp apparuerit regnu in tribu Ichuda, fiiit tamc femp reg» fctptro in Arcbet^
decorata. Elcftus enim Aierst Dauid in rege Aip uoiucrlum Uraclcm,K uuftus a
Samucle,tamc anteq Eufto adiptfctnmgnu ii decretum io mente diuina,p plurcs
annos mi/ CANTICI TER.TIL liduic fub Saufc-^obb«ii»ataApr5cfa««pSed fub
ipfbmutatufiiitin mdius,cu fuerit Rxxrw.flt pro nobis omnibus acquiliuerit
regnu utkp illud ucrum,K xtemu.meo Pilato intcrtoganti.ii cfliT R^,rcfpodicT u
dids.qa Kex fum egoiRegnu aut meu non dl de hoc mudo,fed fupramundani radice
hiis io Archctypo,a quo dc£mdcs tra» medi regnu,qd myfteriofc innuif in hoc
nomine iTTVV Ichuda, ex cuius ftirpe uerc regia ego fum.In quo nomine continent
oes litttrx ma/ gni nominis quadnlitteri,autToragrami interputa Uctera 1
dalet,qux quatuor importat in numeroiEx quo inuitur diuinitas SC regia makflas,
qux continetur in T ctragramo,habim inoenta fuiffe in corpore humano quadratio
cx quatuor elcmemis.quibus copodtu dECum igitur Mdlix fopmr illud faerti nome
quadn1ittc^,SC fuerit uerus homo, Eidlc intclii gimus ipm ctia ucru Rxge
fupramundanu, tC de utra tnbu Itfaudaiqins pro tempore peregrinanonis fux
latuerit in quadrario corpore humano. Nunc autc regia pompa regnat in folio
ccel^',cu qua apparebit in freu do aducnm edi mortalibus,de quo ipTemet aic Cu
uenerit Filius horni/ nis in fede maicibuisfux cu An^is (ius£c ite^tVidebunt
omnes Filiu hominis ucniente in nubibus cecli cu utrtutc muka,K inaidlate. Ut
iulbim huius Prindpis Imperium. Coa. U. Ed cu Imperaton'a,aut regia dignitaee
quis duplici iure fii/ fdpiat,h{rcdicario v} H iulb bcUitVidcau ccnfeo,quomodo
Qriifus Imperator noder non iyraaice,fcd utroep iurc illud itbi ucndica
imperiutHabuiuiin eo hxredinriu ius,cu hie Gen. ' CHRJ4 ; STVS. ( ^ y S IDEM
ricHliusiummi Prtndpis,cu quo SC omuia,qux ci fubiedt,&bricauefat, ut dixit
arcano^ referator Paulus,K magis drenue fc gef/ (oit.oopiofiua pmiabi^ JJinc
qui exetUmtiori corona funt donari/durto/ rea fudimicrut impctus.T edo fut
Apodoti/SC docnedid difdpuli Doou/ ni iadiu alFumpri
inafTcdbrcaPrindpia/qbusipredixicln mundo preifu/ ram habcbitisi8C hic 009
magnam/ qua Paulas comemotas ait: Sandli uero ludibria K uerbera experti/
indiper X uincula/ X carceres/ Lapidari fiinr lig/b'
runc/tcntarifunc/mocciiionc gladii mortui funt.Crcuierunt in indoris/ X io
pellibus caprinis/cgentcs.angudiari/ aSliifri-ajuibus dignus no erat mudus.T
edis cd X Imperatrix/ cui didrii cd a Simtone .pphrtar Ec tui ipdus animi
pertraniibic gladius,adco ut dicat qddi (apicntes,q» fiicrit plulq
martyr.Gladius 009 copaflionis/qoa (imul eu (ilio pro uirili fua pafla dhGladus
diddens animi inferiorem a lpiiini,ut prrfeidc dd/ fica dfioeretur.Tcdes funt
omnes commilitones Imperatotis,quibus ipGt ainQui uult ucnirc pod me/aboeget
femeripium/K tollat cruce tua/X le/ quamr me uim (ibiipii infcrcnvac decertans
cocra Iwdcs lucis K ueritatiV (tcut K ego fcd.Cu igitur ipfc Imperator omnes
excedat in prxmio X eo rona/ideo ceitandu (ibi erat fupra omnestquod referis
duobus di(dpulis curibus in Emaus dixictOponuit Quidu paa,SC ita intrare in
giorii fui. Padusrdkatpfupcroes/flCproomdbuscaato doloris excdlii/ ut d dicar
letem ias/ Magna ed uclut mare cotririo tua. Et eu pro nobis patiens om / dum
nodrum debitu folucriiyideo omno ipfi tencmur.Nec tantu padiis cd ut pro nobis
debitum foluerct/ fcd drenue dimicans eripuit e manibus idmid cotu humanti
gcnus.Cum autem redeptusa capciuitatc (ut IrgO decernuO teneatur tcdmdi>leo
didoo (prini afflatus ai^charias ceci/ me Vt (ioc umore de manu inimico^
nodro^: liberari (crdamus illi t fan Cdate/X iudiria ooraipfo omnibus diebus
nodrisft (!c (apieaa illa diui oa,qux tiq autbor ommu iorc io onmibus
pi^'patur,ut in eccidiadio» legimustln omd popuIo.K m omd gcncc prim^ eenai/(ic
X in huma/ «irarf afliimpca dcoertaas^cUaos.dnccns,K triumphans, iurciudi bcIS
merito qu(>9 damusarciur. OcR.cgnocoramilitonuin. Coo. IIT. H~' E9 id
credatur cik quia (txuidicimur,aos Ulli (odeutedi/ natos.cd (adamas illi cd
(odre regnare cd. Hinc Impera tor dodarat nos dedinatos ad regnu^ad quod etiam
inuitac dicens : Venite benedic Panis mci,pollidctc paratu uobis tcgnoui a
ooniboittoae iauadi. Si oim Imperator touodi huius prxeft r V CANTiCr TERTir.
:*- tnulds rcgibus,mulix> mcltiis Imperator ctzkftis habet cbtnmiltfooe^ tO
ges/quibus loquitur Petrus dioenstVos autem genus elcifbim/rrgale Ia/
cerdjdum,gcns Cui^,popuIus aoquiluioais.Poadlcranda profeifto ual/
decdillacoiiiuncbo regni 86 lacerciadisquia dicitur regale iacerdoduin, ud
innuendum ,quod quilibet ChrilHnus fulgere debet utroep,rtgoo ui / ddien 86
(acerdodomt Iit ucrus miles illius,qui fuit (actrdos in xtrmu (e/ eundum
ordinem Melchi»deth,qui rcxiufhis ioterprctatnr.Tcftatur cigo , q> fuit
laccrdos regius , (!cut 86 quilibet noibum r(le debet. Nam ut uenisrex debet
dominari omnibus terrenis, 86 corpori fuo.id (^prooc opus hicriO redigens io
feruicutem. Tanq autem urnis laccrdos quilibet ot&TTC debet ipfum corpus
fuum io facriMam Deo uiuciui , licut docet Paulus dicensK}brccro nos fratres
per oufeticordiam Dci,ut Exhibeatis corpora uct Ira holbam
uiuentem,fandlam,Deoplaccnccm.Cui(iadda/ mus tertium, (apiendam uidelicct,crK
perfetfhis Iwmonu non triuiaiidoe iftnna dicitur de Mercurio ,qui erat ter
maximus,tn raptctia.racerdodo, 86 regno.Scd inulto elegantius nofter (umus
Pontifex Chrilf us fplenduit fapictia,regno,86 facerd^otQ^ quidem habere deba
quilibee dirlfia/ nus,maxime uero qui ipfius fummx liqMoix uices gerittuods non
ab re inful*,(eu mitra dus triaria Ctpx uulgo regnu^ infigni^ ujuali Iit
triplici dyadcmatccjronatus,(apktiux,rcgni,86 ^ccrdodi.Niii enim lic Gipies,
Qon potdfcflc bonus: quia omnia ignorans malus,ut dicunt Peripate/ dci. Nec
tantum fummus pondicx debet prxeminae doMaa,fcd quib' bet Epifcopus,iic diiftus
ab,rpi,qood eft rupra,86 fcopos,inccidcs,qua(i iicfupra intendens pli.'bi,uc
Augulbnus interpretacunuei a fcopos,quod df IpcciiUtto.ut aliis plactcVnde
intelligatur prflatus in fpecula politus fuper gregem fuu.S^ nec quilibet alius
laccrdos fapienda, attp Icienna carere debrt:quia per Ofee comina^ Dominus: Quta
tu feimeii tepuidb, ego repellam te,nc racerdono fungaris mihi.Hioc dixit
Imperator omni bus fuis alixUsiEgo dabo uobis os,86 lapiendi: 66 loquens dc
fpincu lani ifh>,que erat demilFurus/lixicIlle fuggeret uobis omoia.Ex
quibas coi/ ligimus,q/ uult fuos commilitones elR fapientcs.Iubct edi ipTos
regoart eo regno, quod diximus conlillerr in uero contemptu ctrreno9t, 66 mor/
oHcadone fui ipitus, ideo dixit : Nid quis rcnundaucnc omnibus, qux polTider,
Tuppeditanda omnia taoq uenis rcx,noo poteft meus dic difd/ pukis.C^ 1
fapientia habita,86 quo regno obtento, iubet afccndcrc ad ue/ rum bccrdadu,dc
quo ainQd uult umircpolf mc,abnegcc femetiprum, 06 toUat crucem ruam,86
requatur me , offerens.f.86 mactans fdpfum in facriEdum uiuu xttmo Patri:Qgod
clarius explicans Apoilolus inqnit: Qgi QirilH runc,carnem luam cmdlixmint cu
uinis,86 connipiTcemiia. Ec hoc dl,quod ootilecnfurus tn aram cnicis, ut
offerret fdpfum agnum PetMi' * •f Paulos Mereo» ! dee CHR.I/ STVS. A » i A • ( IDEM i Paulus
V- TONVS OCTAVVS . cxxviir ! CHRJ/ STVS. Paalui Idem Iohan,8C upado coleotaoca
utriuTt^ Pax aut rationalis Hinc canit Ptophetai Eccc q bonum SC q iucundum,
habitare fratres in unumd^ratres uidebeet anima K corpus, quando Gint
ooncordcstuel homines iimul,aut homo 6C Angelus cius cuAosajuia tunc DeusflC
Chridus ^cuius nomen m canricis dicitur anguentum,ucl oleum cifufiim^ difiunditur
in eos,qui fic oooucm'unr,coalpcrgcs omnia odore, K fragranda ruaaiflimatuixle
requitun Sicut unguen ru in capite, rdUcct Chrido,quod defoendit in
barbam,barba uiddiert Aaron laccrdods ma gnitquia per manus facerdotum plebi
adminiifrikur diuina chanlmaca* Defrxndit igitur hoc unguentum ul ha beamus
influxu nomims.quod proprie cd unguendi cfliilumiK per rore influxu cognominisudeo,uc
n^I dedt habttadbus Gmul m pace,6( uni/ catc.Ec expbculo clarius propheta
rubinfrrtiQgonii illic maodauit Do/ minus bcnediAK)ac,fiC uita uftp in
r(culum.Sed quid ed uita,nifi zurna bradfudo i*Et quid eft benedidbo,pifi
donu,quo ad iptiun beadnidinem iii
CANTIC! TERtiL {Kruaiianir.Tdra innodac^' ad ipfum regou gbrix uocamor bmcdi^ a
Principe diotntr.Venittbmcdidb Patris mri.Bx pace igitur pmicninir ad
bcncdiqut,nili his cantum, qui ipQun unionem, aut fadlo,aur Plotin. ialce
contemplatione expeni funr. Eft enim (inquit Plottnus aliquid de/ promens ex
offidna eo^, qui id coprobarunt^ ipfe uidens eu eo quod ui detur/no duo/fed
unu/ta^ no cdd proprie uiium aliqd,fed unitu «Hil aut tpTc unu nullam ad fdprum
diffirrenna habens.necp rurliu ^tu ad extera pnnet.Non.n.apud eu,qui ile
uidet/aliqd mouctur,no ira,non appetitua alicuius in(rrioris,cu ia ad excacUa
,pfe^a iietSed nec rado,ne9 intclii/ gmda quxda/necp omnino ipTcmct^ii modo id
ditfhi £ai iit.Scd tanq ra/ peus/fiue a Deo peitus oecupams,in tuto quodi fecrfla^ubitucp
triqllo, prorfurep imobili iam ooihtucus cil.Ab rilmcia quoe^ fua nullo modo de
clinat.nccptrl drea feipTum rcfletflens/quippe eu penitus conquiricac io Paulus
eo qd uid«,K quali ipfe ii llatus euaferir.Huc.n.Paulus adhuc peregri/ nusdeumerat
(utopnor^ quSdodicebanViuocgo ia n6cgo,uiuit uero in rocdhriftusQta K raptus
aliquado tn Dcu.fc uidifle attrila^’ ca,quc no lim bomini loqui.Melius autc X
kdidus ip(e,K alii ad hoc ueniunt, quando iam ad curfus meti applicucrint.K
hrma adhadione conexi be/ Idem rinr illi uni,in quod femper rcte^crancxlc
quibus ide PauUwQui adhae/ Theol. rrt Dro,unus fpus effidtur cu
eo.Dieunt-n.Theologi no(lri,quod Bead/ tudo eft in uifione/K (tuitione Dd,atqt
firma ipfius (oclidcacis ttntiooe. Plodo* ofc ub^a progrediuntur.Ex euangelio
aute,atep Plodno,K aliis fapiend/ bus habcm(is,qd erii deucnicur ad unione cu
Deo uilb/ St dile^* Nam Idem fi uideni idc fit cu eo,qui uidctur(ut nnpdixerat
Plodnos^ mdius St effi Diony* cadus amans eu amato fit unu,dictnte Diouyfio/St
lapitndbus qpluri/ mistq* amor eft uirtus uniens amante cu amato. Mrius aut
cofoendcitt^ ficut rp-cuUtiua uinus/aut cotrmpladua exuit mulritudine/fionu
con/ cemplaridcbMt,fcaateffieiUux,Stofnncsaltxuiresprogrc(liuxa molcu in unu
tandem pcrgunr/ficut ab uno in multa pocrflrruttqua u/a perfie/ ^m diapafon,St
confummata harmonia condudtur. Ad illud utkp unu pjjto pcroenirecoreodunt,q non
poteft efle felidias, niG ia Dco,n6 autem in aliqua rerum exteriorum, Geut
iapienter decernit Ari/ ftotclcs in polidis diccns:T cfte Deo, non eft fodidtas
in rebus exteriori/ bus,quia ipfe eft fcdix,K nulla rerum cxtiTiorum utitur.Hic
corruit Ci/ cero Gio concullus Arkcc, dum ponit bearam uitam in omnium rerum
uacadone: qux in Oco folumodo locanda cft. Progreilus tame in Deum Gc aliquando
per creaturas,dicente Paub.Inuifibilia Dei,per ea quz fa/ da funt,a creatura
mundi intclleda confpiduntur: Ex quibus iterum ad creata Deum uidentes conucrG,
gloriam OpiGds in ds contemplantur, (didentes ex utrifep concentus miriGcos
refultantes . Qux conuaGo ad creata nullatenus in&ufta eft: cum non Gat per
auerGonem a Deo,a quo nunq difcrdcnces.ipfum condnue in creans contemplantur.
Nunc igitur ipGus Dd obledantur uiGonc fqux meridionalis didtur^ nunc creatu/
rasin ipfo pcrdpiunc uiGone matudna , nunc autem ipfum in creaturis uiGonc
ucfperdna confpidunt,uc diftufe K aperte Auguftinus fup Gene/ Gm difterit.Nec
minus pro(unde,K diferte Origmrs in fccudo uolumine contra Cxlfum tiiTcudc
ordiae quodi retrogrado: Q^e profequentes di/ CANTICI TERTIL 1 hommrs aliquando
a corporeis Iegibos,K renabas abfolua,(Tiie pcT cxtafim/iiac per raptum ad locu
quedam deducuntur/ qui aliquado paradifus deltdi^t/aliquando cerdum
ccdum/aliquando ubcn,8C pcdhis Ai^ctypi dicinir:ubi quaii in quodam crudinonis
loco docetur clare de i s.qux prius in imaginibus didicerant. ludida enim de
coal^uendbus K bituris difccrnuc/qua; prius p fpcculu/SC in aenigmate aliqua ex
parte concepcranc.Vidcnt aliquado lph.cras/uel globos ccdo^,ubi cognofeut K
ea,qux ibi geruntur ,8C cur ibide illa dii^ilta ilnt.E:t aliquando ultra
tranrgrcITi Iclum Icquunmr.qui coelum penetrauitdiccnstVbi fum ego. Illic 86
minider meus erit. Ibi enim cognofcunc mulcas maniiooesdiihn/ dtas/86 unicas/S6
qux fedes unicuiq; parata iit/iicutnouerat Paulus,de quibus dixic:Quo^ nomina
fcnpca funtin libro uicac.Tuncedam ueram confpiaunc ratione aiborum / iiue
animanda (int. Si inde operenturtauc undecunq; hauriant uirrutc,uc induant in
infcriora.Ibi fodices incclliguc re^t caufas.quas fumma Veritas dilcdfas (iliis
/ 86 fidis minilbis non ab/ fcondic.lbi percipiunt no folu quicquid unaquaxp
(fella operetur/ quo loco (ita (ic,8c
quare ab alia canto dirimente (pario fcparctur/fed etia qux intelligentu
iinicuicf fyderi prx(ideat:86 a quo loco Archetypi rufdpiat, unde in lfellas,36
per ipfas in inbcriora inHuat.Tuc intcliigit in puro iam degens fplcndorc/quid
5accrdos,'quid Leuita/8C quid ordines cojt: qui^ (iiit ordines ijbilco^, rrprimana^,
anno^,&(fo9t,K fcria^.ao^ omnium facriHdo^t ranoacsiqux in
puriHcacione,at(p expiatione anima^ myife/ rio penitus icconditilTimo ordinata
fune. Quz infuper Icprx diucrrz, 86 qux purgatio ea^t.SC quid feminis proHuuiu.
Cur iterum gibbi,hernioi^ manci, torto auc nimis magno,ucl (imo nafo,(f
rabones,aut quacut^p tur pi macula foedari arceantur ab aleari. Agnofeunt quotp
Angelicas meo/ tes,aut incclligenrias feparatas a (uma,8C unica mcnte:86 qiuc
uinute3,8C q j e potedates (int bon c,86 qux maixtqux propirix, 8C qux
concrariab Intuentur etiam qux fit ratio animaru,K unde unaquxcp ucniat:86 quae
fit.ec eius pcrfeAioois grados, 86 gracix,atcp dono^: menfura: quxtp di/
uerlicas animalium 86 fcraru,86 cur in tam mulcas l^xies (Ingula genera
diuidancur. Ncc occultabimr qua ratione radicibus quibuldam,ucl her/ bis
adbdencur uimices quxdam mifandx:86 aliis e contrario hcrbis,ncl radidbus
dcpcllan^.Inruper 86 de his,qux acddunc hominibus,qug non forcuicj,ucl calu
occurranc,fcd rarione quada tam examinata,86 tam ar/ dua,uteam no folum
randfo9e,fed bartallis omniu hominu nec numerus quidem procreat
capillopttcuiuft^prouidcnrix rarione producat 86 dtp ad duos paiTeres/qui a(Te
uencunt,(iuc fpualicer/iiuc fcdm btteram pafle/ ribusincelle. Iccirco iis lads
eA expe/ ^tare tempus, quo reformabitur corpus noArum gTaur,K conforme fiet
corpon dw'cads ChriAitquod exildmant cucnire tantumodo poll refur/ redhonem, 8C
in Aacu glorix, non attendentes quid iandh' perhibeancflC quomodo ^ut fcripmra
autendea cedatur^ aliqui adhuc peregdni ea ui/ derint loquentes cum Deo Eide ad
Eademtut de Mofe,K de lahacob di/ dtur,6C de abis per aha uerba.Po(lq igitur
omnes confenduor,qaod hxc QgibusFodidtasperfddadctur. Coa. III. T fi in hac
uita degendbus ahquado dator introitus ad pa/ radifum dehda^, ubi uda pofliimus
omnibus ibidem con/ fidsarbodbus,K dchdari in eo, quem Paulus,6d alii fapica/
tes hebrd uocant (xcuinm fiiniru,oihilominu$ ptrficdbi dos pofieflio datur
his,qui copleuenint oitac curriculum. Ante em'm ucl pau/ ciflimi in huiulinodi
pcrfedle inidad ed pemeniunt, ut ipfe Paulus cum hebrdsde hac re non
mediocriter indruhisait^crEcdlo^iaatemcftlbU/ dus a*bus,corum qui pro
coofuetadine exerdtatos habent frafus ad di/ feredone boni,8C mah*. Cum ilHs
igitur loquentes interponemus inchoa/ tiuos fixaeoes QirW^qoi qde liint de
operibus poopttcndx,bapdfinat^ authotnate DEVS Padua CHRI/ STVS. Plodous Padus
Pantua Hebrti Padua cxxxnr iuthontate abroIumJi^rcfurroHione mortuo^t, SC
huiu(niodiaitf(Tamiir ad dcxftrinam pcrfe(flain inrer prr&dlos , 8C eos qui
pardcipes fe/h' fune Spintus l^(fb cancumodo communicanda: in qua tradbitur
dcccdeili dono.mana abfcondicOjde meliori Dei ucrbo^rccondico videlica , K per/
fedhs comunicando,SC de uimiribus &culi ucnturi; Ad quod f Dm auxi/ liamc^
cum dcuenimus,tunc uidemus etiam pcregrini,faltem in parte, ea quf abfcondica
funttSi uero foluci d corpore in Deum ferimur.tunc eua/ ^ cuacur quod ex pane
cn:,adrpco iam pfcdlo,in quo plene beamurtSoluta * ' ' uero anima ab hac mole
corporea (i ftatim perungat ad metam ic termi/ Dum.quo cande uencura eiV,3n ii
adhuc profictac,uaria cil opinio iapien/ Theol. tum:Nouiriores.n.Theologi uel
pedibus in priore fentcnriam dcucniuntt Orige. Sed Origmes / K cum ipfo alii
fapientes opinantur, q> adhuc profidanc Cfl^s beati,utiile longo
fermonediflerens contra Cxlfum ainCum ad ccclritia loca peruencrint (junlli ,
tunc amplius 8C perfetfhus cognofeent q in pere/ grinarione fecer^ In qua
cognirionc creicet per iingula rarionalis natu/ ra,non ficut in came,uel
corpore SC anima.in qua uita crcfcebat.fed mete K renfu audla ad perfedlam
fdcnria mens iam iniriata perducitur, nequaq in pofbrum illis carnalibus
feniibus pr^pedienda, fcd incellctilualibus in/ cremetis auda/emper omni amoto
uelamtne,fiC ad purum f ut ita dixe/ rim^ (ick ad lacicm rerum caufas
confpicicttubt ea in primis pcrfcdfone ponetur,qua in ipfum cofcendit.ea
deinceps qua pcrmanettdbos , quibus uefcatUr,habens theoremata, SC iotcllcdlus
rerum , racioneftp caufarum: Sicut enim corpora nodra in hac uita ciborum
prxiidio , dum ia inuentiibus annis fumus c6ditudc6rinuoadolcfcunc,K plene
po&iunf: fcd cum natura congruis liaeamentis ea ad fuam proceritatem
deduxerit, urimur abis,iam no ut crcrcainus,fcd ut uiuamus,8C confetuemur io
uini per cfcas/lta arbitror K mcntc,etiam cu uencrit ad pcrfiaflu,ucfci tamen,
SC (iri propriis BC competentibus abis in ea meiata,cui ne^ deeile aliquid
debrat,nccp abundare.ln omnibus autem dbus hic incclligeoduscil tfaco/
ria/SCintclleclusDcihabcosmenliirasproprias,Kcompctentcs huic na/ turac, quae
Gufla e(l O creata : quas menluras iingulos quofe^ indpientes uiderc Drum,86
intclligere per puritatem cordis oportet obfouare:Huoc cene profedhimCmco
iudido^ nobis indicare uoluit Apo(lolus,ubi podq de afccnlii in altum, BC illuc
capriuitatedcdudbi a Qirtdo diikruit, BC dc ~ gradibus didributisin
ccdclta,quibus aL'i hudi fuot Apodoli;alii Euage/ V 5. Ulf ^Dotflores alii,8C
huiufmodi,fubinfctt: Donec occurramus omnes in nniute ddei,K agnitione hlii Dd
in nirum pafedlu,in menfnram xtaria plenitudinis Qtriib.nt iam no iimus parunli
fludhii^U drcun&ramur omni uentododlrinpSi quis autem addat nullu
edeprofixduin patria, quia in uia dcucnit nnulquiltj ad eam, quf ipd tfl
dedioata m/^iiira Zrn; . Paidu^ CHRI/ CANTICI TERTII, j imtnt cSmantter doOoKS
ecddif ,8t nos cu ccclefia,K cu Chrifto fumos hic/K ubicp Vklaur tame aliqbus
fnifi hoc uaitari repugnet^ g, iniuito. adhxfcntcs femp ab co hauriam unde
aefcant,quoufc(2aculu hiddiflimu inte datur.aligabn protmus:oporta.n.aifarum
uidendo cognatu,fimileni% priusdBci q ad fpeiftandu adhibeaf:N«p.n.oculus uoq
uideret rolc,nifl fadhis folarismccp rurfus animus nili huitus pulcher , at«p
diuinus iplam , pulchitudmc, flt Deu intuebitun necp luce fufcipiet nifi
£a(fhis lucidus tf darus.Hinc Salomon in
ptoucrbiisaiKScmiwiuftojtlJcutluxfplendet Salo» oadensaut pfickns K luces ufqi
ad pfaftu die. Hinc de Chrifto bcadffi/ mo diaV:Pucr atcrelcebat,8C cofiartabaf
plenus &pieda:Et itc^nEt l^us , «fidebat fapietia,pate,M gratia apud Deu,8i
homines.Ncc dicendu eft 'L ille ,pfe «oris uitio.Proficiebat itaej homo ilk eoa
cu Deo unitus.ficut K merebat nfq? ad ea plenitudinc,ad qua Pr prseordinauaat.
Crefeut SC iufti uf9: fit ftatus.K profetftust Status qde eft,ut nulla/ tenus
qs eo^ cadere polfitdi^togrcftus uero/cu femp Deo intimioces fiant;; quoufcp
idc cu ipfo elBctantutuuide 8C Angt b fficuti Petras inquit ^ de/. Petroi in
Dcu prorpicerctDcfidcram quippe/quod no adhuc habct,nec fruftra defidcrant,quia
defiaudarentur a ddidaio fiio, 6i doicrcat.qd eft; contra ratione
beatiaidinis.Obtiaac uidentur ip( aliqn/quod no habet, quiuis beati fintiVd fi
aftcrimrCut comuniter lendutTheologi ^ q> beari TheoI» ftatim iniroduA' ad
uifiooc oi illam repaiancur in termino iam prxfixo, oc non ulterius
progrcdiantur,aut momiores hara.Deo,cu illuc introdo/ • iam pcrfnfte beati
fint. Std quomodocutp fir,fixliatas prr6t^ datur his/]ui iam deucnerut ad
extremam metam fui pt0grrirus,O'' ad plenam menfura pro co^capcuate;ut amplius
capere ncqncantdu hoc c^uod OdRl/ diciturtPctitc flC aedpiais^ot gaudium
ucftrum ploiuci £u t STVS funt enundariui diuini lilenoi, deut dara lumina in/
terpretariua eius, quod eft in abdids } Qgod diuinum (ilcadum, aut lUud qu^
(ilcdum e(l,boaitas quippe eft illa,K pulchritudo, K lux adeo emi/ nens, ut
uerbis manifedari non poiSt.frd perdpiatur in ipfo eodem lumi/ Plalmo. ne no
manifrilato nili oculis bm collufhadst Ideo inqr PfalmographusS In lumine tuo
uidebimus lumcn.In quo lumine uidetur arcana , 06 abdi/ Paulus ta Dd,quf Ctrilc
Paulo_) non licet homini loqui: Ideo de huiulmodi nuUi magis patet dicendi
campus q ignaris: Nam (i ilia perdpere nrquitnifi raptus in exceOu mcnds.aut
tranlTormatus in eandem imaginem.qupeft filius Dri.quomodo ea/qufTo/explicabunc
non cleuan,aut minime tranf/ (armad:'5ilcndum dl ita^ edam his,qui ea nidcnint
per exoellum men/ leremi. ttstNam cum leremias Cut nuper diximus^ ageret de
folicario,86 1 leuato in Dcum,rubiaa]|it iuxta acritatem
hebraicam:5edcbit,quiaoaus fupet fepfumKDauseBim magnum impolitu eft fiipra
humeros eoru, quibus fCtiam cr^ita funt arcaaaPrindpis,ut uiddicet (inc
fideles,fi6 fileat. Hinc llaias cum uidetet in exceftu mends ea,qux tempore
Me(li(b uentura erat.ne/ quiens ranrintwr tjnir. tuillirttiar in iiMDte, clixft:
Oim glorificatus hieric Dominus,pcr MefSam vj/cxultabu t de mari,fcilicct
(iipcrexratlib,a quo Paoij uenier,ficut per alium prophetam
didaiRlninariuixtax,86ldiiicxnix in aquis multis,86 udbgia tua no
cognofixntur.natnraii vj lumine: Ideo ffi.Sa fequitur I(aias:Scd n luminibus,
ad fplcdoribus Cpto quo nos habemus in doftriais^ glorificabunt Dominum:Nam in
iniulis maris nomen Do/ mini Ifiael: a finibus uel ab alis terrx laudes
audiuimas,fiitaras vj dbt iis LXX quo nos habemus, gloriam iofti.5eptuagiota
aute illud /libi/ in/ terpretaotur Qieciem: (ril proprie iucundum.O prsKipuum
(ignificaRK fenTuseft:PrxdpuaIaa8.K iucunditas critiufto,ideft MefTuch, qui
folus ioftus inter mortales inuentuscft.Verum cu nimis aperte fibiuirus fiwrie
loqui,(huim (ubintulinSccretum meam mihi.fecrctnm meum mduWeh
m2u,qaiav}tamapcttcloqaatosliim.PoftcaadaHud fcrmonemfituqt r iii •X.'>
CANTICI TER-TIt CHRISTVS. i-U I • . iuii
diaenfeJftedquwjfilmtioPWiiwgraphus innuit diccsiAblc&U in POiImo. | de meo
eloquia nu.ut non peccem obiiquod abfcoodere.filcre elt ;Sed q fitalicnu ab
officio boni uiri ppalare diuina arcana Mocuriui ad Afck Mmtu pium
dccIarar,dumait:Irrcligio(xmraseil crai^tu tou numinis maie/ liate plcniflimlim
multorum confdenax publicare, quia uiiefcunt nimii in imbecillibus animis
probinds eloquia,8( myileria Ddsideo diak liim/ mus do(flor;NoUte CmiSum dare
canibas.Cf nolite margaritas exponere ante porcos^ipalando vj indignis.flC
incapacibus Dd prctiofiflima arca/ na. Adde quod aliquando ob reuerendam Cut
Macurius ait^ pradbat S/ lendum bicundam pra:gnatioaem ueritads , ut (Uo loco
tanto cfficaaus, K fublimius loquatur ,qui conidnaucrit arcana illa cu
reuercnda,quaoto magis tidebs (eruus ffient in occultando. Grati quot^ magis
repcriuntur filcntio laudantes ineffabilem q indigne aliquid pro£ercntes ,
fidlada ucras contraria maculan. Anima ita^ claulis finlibus,qui coloribus,odo/
ribns,(3panbns,ronis,e6 pruritibus oblct^tur, claulocp radonis difenr^ fu,cuius
pabulum 8C efca eflueritas, K cognido teium infitrioru , O coi/ kdla tota in
mcuds apice.cuius pabulum cil rupramundanum lumen,fiy let aliistK illi fbli,qui
lummum OC unicum bonum e(l uacans loqoitur,06 laudes perioluittNos edam Cqooad
pandere fas ell^ hymnum Deo opd/ mo maximo perToluamus. Hymnus foluendus in
filendo foli Deo pura,K elcuata mente. Ibi Dne bo£te, K uniucrforum hipreme
R.cx debemr laos, qua nemo (oluere p6t,cu immenfiis fis.xtemus, & ineffiduV
lisi Vnde li non dignas,tamc quantu bu mihi efl,K quantu uires (iippaunt, imo
quaqtu tu in me loqum iuilctit,reddib Tu nullo ceriaino cUui'us,nuila
rationeciccurcriptus.SC nulli peruiua,oia in te codnens,6C omniu caula exKlens,
8Ui in omnibus exiliens ab omni/ bus tamen adeo femotus es,ut de te nec (kri,
nec cogitare poffit humana mcns,nifi quantu tua lux eam perfuderit/Tu quidc
uniuerro^ pura,SC inaccel1ibilis,h)nsf fiindus,occuIms arator, que nemo
nouit,nifi filias,& cui uoluerit filias rcuclare/Tu fapiedac fons ex quo
omnia,K ucr buffl (temu omnia portans,habiiado occulta tn rebus, c&, nita, fiindame
tuffl, K prtaa'pfum rc^ omniu Cf terminus/Tu iiuidu,baxdidhis,ipG; Deus altus, figiUum,
forma, rprnus, nexus, 0 uita nmndi: Magnus tn,8C laudabilis uaide, SC
magnitudini tua: op dl finissT u.axa tmmcnfa boni/ cate qua bibricafb,eadc SC
confooes oninm,o.nam^am.cv.l7.decoaio.f^,pmlttit.cv^^efta.«^vlU7•lclI pfifTe
arbitr.J fiamus. cvMi*62« moMtar*dx* Tup# «ulri®i**cxlw* alfcnctic cxiiii. dcmittes.cxvi.5.ip(ani.6o.dextram.cxviu.f.chordf.ff.fidelem^cxxl»ii.
termillecupla.cxxii.44.demittiinir.cxxiili.i4.tiKHu7i.nifi&llor4axix.47.ii™no
tft.cxxx.ti. habeit4:xxxi.plantanir.cxxxHi.if. rqpramondanaiB.cxxxliii .if4n
OK)nti.cxxxvii.if. Interni
7j.inferiore4axxviia.6ojnfeitos.adii.i.IGrii.79^erutti cxiiiii.ft.hac pruina.f
3.ptuina.cxlvii.66.innite.cxlix.tf .ftugifet.^7» flui^4d.6i. fuauitas eft4diu.f
.utiUflima.cly.ti-huius munifi4iv’il.46.ouina.dvhi.ti.pofflnt.4f »
qo*.cHx.f9.ciuiratii.clxix.f9.dcctirru. 6f4itaddereI. dxxii.if.exdtaoit. clxxy.634tierir.cxifi.7^.hui*.cxix,9.EiuianK)re.46.t^ueUj.Etiii
ultimo cnoecaryllabo uacat/d:.c]txi.itdpacad. cxxffi.i8jn poftet3« 2iiT3H-iV
ii: i iiOODJ..:;o ,01-137332 /i.vx:: .0 .1/! ■'i. -«vnfC*. _ ^'Kf. Nome
compiuto: Zorzi. Keywords: armonia conversazionale. Refs.: H. P. Grice, The
Grice Papers, BANC MSS 90/135c, The Bancroft Library, The University of
California, Berkeley, Luigi Speranza, “Grice e Zorzi: l’armonia del mondo,” pel
gruppo di gioco di H. P. Grice, The Swimming-Pool Library, Villa Speranza,
Liguria.
Commenti
Posta un commento