GRICE ITALO A-Z T TO

 

Luigi Speranza – GRICE ITALO!; ossia, Grice e Tolomei: la ragione conversazionale e l’implicatura conversazionale nella filosofia della percezione – la scuola di Pistoia -- filosofia toscana -- filosofia italiana – Grice italo – By Luigi Speranza, pel Gruppo di Gioco di H. P. Grice, The Swimming-Pool Library, Villa Speranza (Pistoia). Abstract. Grice: “People say I’m a systematic philosopher, but so is Tolomei. I especially adore his taxonomy of ‘signum’ into naturale and ‘arbitrarium’!” -- Keywords: la filosofia della percezione, Warnock, Grice. Filosofo toscano. Filosofo italiano. Pistoia, Toscana. Nasce in una villa nella località di Gamberaia, presso Firenze, da Iacopo di Giovambattista, discendente del ramo pistoiese della nobile famiglia senese dei Tolomei, e dalla nobildonna fiorentina Maria Pulicciani. Ha come fratelli minori Maria Maddalena, badessa del monastero pistoiese di S. Maria delle Grazie, e Salvatore Francesco, che è commissario a Cortona e a Firenze e perpetua il ramo pistoiese della famiglia -- Salomoni.  Riceve la sua prima formazione a Firenze dai padri gesuiti di S. Giovannino degli Scolopi. Venne condotto a Pisa per essere avviato allo studio del diritto e seguire le orme paterne ma, stando a quanto afferma il suo principale biografo, proprio in questi anni matura la propria vocazione religiosa, che inizialmente non trova l’appoggio dei genitori. Studia poi FILOSOFIA nel Collegio Clementino di Roma, quindi di nuovo diritto, questa volta presso lo studium di Siena, ma nella patria della sua famiglia si accostò anche alla teologia e all’Ordine dei gesuiti, maturando definitivamente il desiderio di farsi chierico, tanto che prende la tonsura e l’ostiariato e ricevette due benefici semplici.  Morto il padre – Prosopographie --, si recò di nuovo a Roma, dove venne accolto come novizio nella Compagnia di Gesù per poi prendere i voti semplici due anni dopo. Nel frattempo affina la propria conoscenza della RETORICA e delle lingue -- in particolare del greco – e frequenta il corso di METAFISICA – cf. H. P. Grice on P. F. STRAWSON, Waynflete professor of metaphysical philosophy -- al Collegio romano. Venne inviato a Ragusa come maestro di scuola e vi rimase; qui apprese la lingua locale e si distinse non solo per l’insegnamento di grammatica e RETORICA, ma anche per la composizione di un’orazione funebre per il patrizio Bona, data alle stampe ad Ancona.  Rientrato a Roma proseguì nella carriera religiosa, divenendo sacerdote e ricoprendo la carica di «Procurator generale della sua religione», al termine della quale fa la solenne professione de’ quattro voti -- Salomoni; riprese, inoltre, la propria attività prima da studente e poi – soprattutto – da docente al Collegio romano, che più di ogni altra cosa lo impegnò negli anni successivi, come dimostrano i numerosi insegnamenti che tenne in diverse discipline: figura infatti nelle liste dei professori di logica, di Physica, di Lingua Hebraica, di METAFISICA, di ETICA – cfr. H. P. Grice and AUSTIN AND HARE, White’s professor of moral philosophy --, di Controversiae -- Villoslada.  Come professore di filosofia, il suo insegnamento è caratterizzato da un’innovativa interpretazione del pensiero aristotelico e dall’apertura verso le problematiche filosofiche contemporanee, non solo dal punto di vista della fisica particolare e della sperimentazione, ma soprattutto per lo spazio teorico attribuito ai diversi sistemi filosofici, quali quello di CARTESIO – cf. H. P. Grice, “Descartes on clear and distinct perception” -- Capoccia. Le sue lezioni sono talmente apprezzate da essere edite con il titolo Philosophia mentis, et sensuum; il testo ebbe poi diverse riedizioni. Se come filosofo merita una grande fama presso i contemporanei, tanto da essere apprezzato da intellettuali della caratura di Leibniz -- von Leibniz --, citato da H. P. Grice, nel mondo cattolico godette di un prestigio anche maggiore come controversista, tanto da essere ricordato con l’appellativo di «maestro di controversie -- Villoslada. Dopo i fasti del periodo dell’insegnamento di Bellarmino, a lungo andare la cattedra di controversiae presso il Collegio romano era stata dismessa e fu proprio T. a rinvigorire l’insegnamento di questa disciplina, battendosi e ottenendo dal preposito generale dei gesuiti Tirso Gonzalez de Santalla la restaurazione della cattedra, che gli venne affidata.  Da Bellarmino T. trasse spunto per la propria attività controversistica, rivedendo, ampliando e aggiornando con vindicationes e additiones -- rimaste perlopiù manoscritte, come anche altre opere polemiche -- le Disputationes de Controversiis Christianae Fidei adversus hujus temporis haereticos -- Romae -- del suo illustre predecessore. Dieci dissertazioni di T. vennero date alle stampe a cura di Paria. Ricoprì anche la carica di rettore del Collegio romano – Villoslada -- , adoperandosi attivamente per lo sviluppo della Biblioteca -- di cui fu anche bibliotecario --, che incrementò con nuove acquisizioni -- cfr. Roma, Archivio della Pontificia Università Gregoriana, Mss. -- , e del Museo Kircheriano, che dotò di «una luminosa e ricca galleria» -- Salomoni; in seguito, anche per via della sua profonda conoscenza della situazione confessionale dell’area germanica – maturata con la pratica controversistica – è rettore del Collegio germanico-ungarico di Roma -- Steinhuber.  Un personaggio così dotto e impegnato non poteva non far cadere su di sé l’occhio dei pontefici, che lo vollero promuovere ai vertici della Chiesa romana, infatti, Clemente XI lo nomina cardinale con il titolo di S. Stefano al Monte Celio (cfr. Roma, Archivum romanum Societatis Iesu, Hist. Soc., 56, cc. 271r-272v) e lo inserì all’interno di alcuni prestigiosi dicasteri: è membro della congregazione dei Riti (di cui era consultore) e di quella per l’Esame dei vescovi (di cui era esaminatore – H. P. Grice: “Like I was, at Oxford: I almost failed D. M. Armstrong, that guided missile!” --, della congregazione per le Indulgenze e le sacre reliquie e di quella dell’Indice e, dal 1715, anche del S. Uffizio (Prosopographie). Tra i non pochi lavori intrapresi negli anni successivi come componente degli organi centrali della Chiesa, va segnalata in particolare la presidenza di una commissione creata dal pontefice per la revisione dei libri liturgici greci (Roma, Archivio della Congregazione per la dottrina della fede, Archivum Sancti Officii Romani, Res Doctrinales, Censurae librorum ab anno 1715 ad annum 1717, cc. 433r-719v; APUG, Mss., 803). Dalle numerose relazioni che venne chiamato a redigere in questo periodo traspare una profonda conoscenza non soltanto delle discipline filosofiche e teologiche, ma anche della variegata situazione sociale e religiosa del mondo a lui contemporaneo. Come esempio ulteriore della poliedricità degli interessi di T., basti ricordare che fu anche arcade acclamato con il nome Filoteo Aridio -- Gli arcadi..  Il suo stato di salute peggiora rapidamente a causa di una disuria che lo rese infermo in un breve lasso di tempo. Morì a Roma il 19 gennaio 1726 (Salomoni, 1727, pp. 89-97). Per sua disposizione testamentaria, fu seppellito «nella sepoltura comune de Padri del Collegio Romano» e quasi tutti i suoi beni vennero donati al Collegio romano, dove aveva vissuto per gran parte della sua vita, anche da porporato (Archivio di Stato di Roma, Notai Auditor Camerae, Joseph Peruginus, vol. 5817, cc. 68r-71v, 76v).  Opere. Puteus veritatis seu In universam Problemata [...] publice propugnata, Romae 1671; In funere Illustrissimi Domini Nicolai Bona, Joannis filii, Patritii Ragusini, Legati ad Bossinatum Proregem, qui tandem catenatus occubuit. Oratio habita Ragusii in Ducali S. Blasii templo, Anconae 1679; Philosophia mentis, et sensuum. Secundum utramque Aristotelis methodum pertractata metaphysicè, et empiricè, Romae 1696; De Christo Deo. Polemico-dogmaticae conclusiones, Romae 1698; Preces quotidianae ad impetrandam bonam mortem, Romae 1713; De Romano B. Petri Pontificatu dissertationes polemicae. Accedunt: I. Conradi Iannigii e S. I. de die martyrii b. Petri ad Io. Bapt. Ptolemaeum epistola. II. De la primauté de l’Église romaine par messire Iacques Goussault docteur de la Maison de Sorbonne a S. A. R. le Régent. Omnia bx mss. codd. Bibliothecae Collegii Romani S. I. nunc primum vulgata, Romae 1867.  Fonti e Bibl.: Roma, Archivio della Congregazione per la dottrina della fede, Archivum Sancti Officii Romani, Res Doctrinales, Censurae librorum ab anno 1715 ad annum 1717, cc. 433r-719v; Dubia, Materiae Diversae 1701-1724, cc. 626-637; Dubia Varia 1708-1730, cc. 396r-488v, 613r-705v; Dubia Varia 1754-1760, cc. 1r-157v; Archivio della Pontificia Università Gregoriana (APUG), Mss., 134, pp. 6-8, foto 12-17; 212, cc. 182r-185v; 250, pp. 206, 210-227, 394-444, 606, 610-612; 302, cc. 89r-90v, 102r-103r; 366; 367; 368; 369; 400; 404; 407; 407A; 407B; 407C; 408; 409; 410; 411; 412; 414; 415; 500; 578; 733, cc. 1r-12v; 803; 2387; Archivum romanum Societatis Iesu (ARSI), Fondo gesuitico, 526 (Informationes 186), cc. 26r-27v; 552 (Informationes 214), cc. 506r-531r; Congr., 86, cc. 19r-20/5r; Hist. Soc., 56, cc. 265r-275v; Instit., 156 (Facult. P. Generalis 1721-1767), pp. 111 s.; 181, I (Collect. de Instit. IV), c. 17rv; Rom., 119, cc. 34r-38v; 187, cc. 175v-176v; Archivio di Stato di Roma, Notai Auditor Camerae, Joseph Peruginus, 5817, cc. 68r-71v, 76v (in copia: APUG, Mss., 134, cc. 130r-132v; ARSI, Hist. Soc., 56, cc. 273r-275v); Città del Vaticano, Biblioteca apostolica Vaticana, Card. Folio.6, 2, fol. 86; Vat. lat., 8070-8074; 12885, cc. 61v-68v, 253r; Siena, Biblioteca comunale, Mss., B.X.8, cc. 311r-312v.  G. Gigli, Diario sanese, I, Lucca 1723, pp. 302 s.; C. Contucci, Oratio habita in funere Eminentissimi, ac Reverendissimi Joannis Baptistae Card. Ptolomaei Prid. kal. Februarii MDCCXXVI. in aula maxima Collegii Romani, coram Eminentissimis S. R. E. Cardinalibus, Romae 1726; P.M. Salomoni, Elogio di Giovambattista Tolomei, della Compagnia di Gesù, prete cardinale del titolo di S. Stefano Rotondo su ’l monte Celio, in Giornale de’ letterati d’Italia, XXXVIII (1727), 1, pp. 1-98; G.A. Patrignani, Menologio di pie memorie d’alcuni religiosi della Compagnia di Gesù [...]. Dall’anno 1538 fino all’anno 1728, I, Venezia 1730, pp. 186-196 (ed. aggiornata: Id. - G. Boero, Menologio di pie memorie d’alcuni religiosi della Compagnia di Gesù [...] e continuate fino ai dì nostri, I, Roma 1859, pp. 372-381); F.A. Zaccaria, Bibliotheca Pistoriensis, II, Augustae Taurinorum 1752, pp. 336-378; G.W. von Leibniz, Opera omnia, nunc primum collecta, in classes distributa, praefationibus & indicibus exornata, studio Ludovici Dutens, V, Genevae 1768, p. 561, VI, pp. 173-177, 191 s.; V. Capponi, Bibliografia pistoiese, Pistoia 1874, pp. 327 s.; C. Sommervogel, Bibliothèque de la Compagnie de Jésus, VIII, Bruxelles-Paris 1898, coll. 86-89; A. Steinhuber, Geschichte des Kollegium Germanikum Hungarikum in Rom, II, Freiburg im Breisgau 1906, pp. 150-152; H. Hurter, Nomenclator literarius theologiae catholicae theologos exhibens aetate, natione, disciplinis distinctos. Editio tertia, emendata et aucta, IV, Oeniponte 1910, coll. 1034-1038; B. Jansen, Die Pflege der Philosophie im Jesuitenorden während des 17./18. Jahrhunderts, Fulda 1938, pp. 57-65; J.A. Reddington, The act of faith in the theology of Suarez according to the tenets of an unedited manuscript attributed to John Baptist cardinal Tolomei, S.J., Romae 1939 (Roma, Biblioteca della Pontificia Università Gregoriana, S.L.Tesi.PUG.29; Mag.7.BC.13); H. Jalabert, Tolomei Jean-Baptiste, in Dictionnaire de théologie catholique, XV, Paris 1946, coll. 1225 s.; R. Ritzler - P. Sefrin, Hierarchia Catholica medii et recentioris aevi, V, Patavii 1952, p. 28; R.G. Villoslada, Storia del Collegio Romano dal suo inizio (1551) alla soppressione della Compagnia di Gesù (1773), Roma 1954, ad ind.; Enciclopedia filosofica. Seconda edizione interamente rielaborata, VI, Firenze 1967, coll. 501 s.; Gli arcadi dal 1690 al 1800. Onomasticon, a cura di A.M. Giorgetti Vichi, Roma 1977, p. 128; A. Santos Hernandez, Jesuitas y obispados, I, Madrid 1998, pp. 176-179; A.R. Capoccia, L’insegnamento della filosofia cartesiana nel Collegio Romano agli inizi del XVIII secolo, in Roma moderna e contemporanea, VII (1999), 3, pp. 499-535 (in partic. pp. 506-511); C.E. O’Neill - J.M. Domínguez, Diccionario histórico de la Compañía de Jesús, IV, Roma-Madrid 2001, pp. 3809 s.; A.R. Capoccia, Modernità e ortodossia: strategie di conciliazione e dissidenza nell’insegnamento della filosofia nei collegi gesuitici del primo Settecento, in Les Dossiers du Grihl, 2009, n. 2, pp. 1-89; Prosopographie von Römischer Inquisition und Indexkongregation 1701-1813, a cura di H. Wolf, III, 2, M-Z, Paderborn-München-Wien-Zürich-Schöningh 2010, pp. 1250-1253; I testamenti dei cardinali: G.B. T. (1653-1726), a cura di M.G. Paviolo, s.l. 2018. Appartenente alla Compagnia di Gesù. Nato a Villa Camberaia e di nobili origini. Studia a Firenze dove studia legge presso l'Pisa. Entra a far parte dell'ordine dei gesuiti e venne ordinato a Roma. Divenne esperto di ben undici lingue tra le quali latino, greco, ebraico, siriaco, arabo, inglese, illirico e francese.  Inizia la sua carriera teologica esponendo le sacre scritture nelle letture pubbliche presso la chiesa del Gesù a Roma. Venne eletto alla carica di procuratore generale dell'ordine dalla congregazione generale, ufficio che tenne fino a quando cioè non ottenne la cattedra di filosofia al collegio Romano. Le sue letture, che hanno sempre un vasto uditorio, vennero poi date alla stampa con il titolo “Philosophia mentis et sensuum” nella quale, pur nel pieno rispetto dell'aristotelismo del Lizeo, accolge gran parte delle scoperte naturalistiche della sua epoca, esponendole nelle sue lezioni. Le letture vennero ristampate in Germania dove ottenne l'encomio dell'Accademia di Lipsia e di Leibniz. Ottenne la cattedra di teologia alla Pontificia Università Gregoriana -- allora ancora Collegio Romano -- e rinnova le tematiche relative alla controversia sul concetto di dogma già iniziate dal cardinal Bellarmino. Le letture relative a queste lezioni furono tutte redatte in un manoscritto di ben sei volumi in folio che tuttavia non vennero mai pubblicati dall'autore. Eletto successivamente rettore del Collegio Romano e del Collegio Germanico, ricopre la carica di consultore presso la Congregazione dei Riti. Venne con sua sorpresa nominato cardinale da Clemente XI ed ottenne il titolo di S. Stefano al Monte Celio. Chiamato al servizio del Pontefice per giudicare gl’errori in materia di dogmatica si occupa della pronuncia di condanna dell'eresia del teologo francese, esponente del giansenismo Quesnel.  In qualità di cardinale è uno degli elettori del conclave di nomina di Innocenzo XIII e di Benedetto XIII.  Treccani Enciclopedie on line, Istituto dell'Enciclopedia Italiana. T. su Find a Grave. Opere di Catholic Encyclopedia, Appleton. Cheney, Archivio storico della Pontificia Università Gregoriana, Istituto dell'Enciclopedia Italiana.  Deartificio ſciendi ,quod Logica nuncupaturà fa pientibusexcogitatoadfaciliùscompa randas ſcientias. ONeſtidemposfibile, acfacile: pro N inde licet fit possibile homini ſcien tiam aliquam comparare ; idtamen fummoperèdifficileeft, quialatetve ritas plurimis involuta tenebris ,nec oculis aut mentimortalium ſeſe aperit, nifi arte,& induſtriâ reveletur. Idcircò excogitavere ſapien tes artificium ſciendi, cujus opefacilè,&expedite compararipoffent ſcientiæ. : I. SECTIO PRIMA. Explicationes ,&poftulatapramittenda. Omine Artis intelligitur collectio quæ A N dam præceptorum, ſeu regularum, quæ excogitatæ funtàſapiente quoadfacien dumaliquodartefactum: &artifexdiciturille,qui callet ea præcepta, regulasque, illisque pro oppor tunitate ad artefactum efficiendum ſcit,&poteſt faciliter uti. II. Collectio tamen præceptorum , & regula rum in ordine ad rectè,& virtuosè ( fic enimlo quiquandoquephilofophofaseftadclaram brevi tatem)adrecte,inquam,&virtuosèvivendumnon diciturars: fedPrudentia: necbenè,&virtuosè vivere,aut obedire præceptis hoc ipſum præfcri bentibus dicitur artefactum , aut artem exercere: quareiſta diftingues diligenter. III. Prædicta numero primo intelligenda funt hon folùm de artibus illis , quæ valde externæ funt, &utitadicammateriales: e.g. arsſculpto ria,pictoria&c.(quæ folentdiciartesfactiva, relinquentes opus: hoc eſt artefactum , postfe, hoceftpoft ipfum actuale exercitium artis) ve rùmetiamdeartibus quibusdam , quæ interiores, &reconditæ magis funt,&quaſiſpirituales, (quæ folent appellari artes activæ , & non relinquen tes artefactum poſt ſe : quia hoc ipfum confiftit in ipfo actualiexercitio artis:) e. g. ars loquen di,arseloquendi, ars memoriæ, ars ingenii. IV. Arsingenii , feu ars fciendi, feu' instru mentum &organumfciendi,feudeniqueLogica, velDialectica , Synonima funt diverſa, acunum idemque fignificant: fignificant autem collectio nemregularum, feupræceptorum , quæ fi obſer ventur ; infallibiliter docent tùm modum nun quam errandi in cogitando ; tùm facilè plurima ſciendi: hæcautem præcepta quicallet, &iispro opportunitatefcit ,&poteft faciliteruti , dicitur Logicus. V. Inventaeſt arslogica proportionali modo: atque inventaeſt arsgrammatica, nempeufu, & obſervatione ſapientum: quodfic explico. Idio mata , ſeu linguæ fuerunt ante artemgrammati cam,priùsenim homines loquebantur ; quam ar tificiosèdifcerent vitare omnes errores inloquen do. Proceſſu temporis fuere viriingeniofi,&at tenti rerum omnium obſervatores , ex quibus unus , velalter diligenter animadvertere incepit : modum Deartificio logicoſciendi..... modum,quohominesinterſe loquerentur,&pri VIII. Hæcautempræcepta,ſeuregulæmagna 53 J mò obſervavit quosdam homines in loquendoer rare, acproinde àcæterisderideri: errareautem expartejamexpofitæanobis ſuntinelementisper exempla,ut facilius præciperentur : quæ quidem nonexalio capite , nifi quia vocabulaproferrent exemplafacileperteipfeintotidempræceptapos disfimiliter , ac cæteri communiterhomines: inde excitatus vir ille ſapiens notavit varias fimilitudi ſis convertere : exemplaitemdediinterminisvo calibus;quia notiores ſunt : cæterumcommunes nes,& disfimilitudines vocabulorum,atque inde ſuntillæregulæ , &præcepta, immòmultòpotius deprehendit facilè poſſe omniavocabuladigeriin inftituta funtproterminis, propofitionibus& illa quasdamveluticlaſſes:quodipſumaggreffuscon tionibus mentalibus ,nempecogitationibus. Inde fecitexclasfibusvelutiarboresgrammaticales,cu jusqueclasſisproprietates adnotavit, exceptiones tamenduplexlogicaeſt, mentalis una,aliavoca lis ,una docethominemſecum loqui cogitationi adjunxit, acdeindemodumconjungendi,&con busfuis;aliadocethominemloquicumaliishomi jugandi, ſeuconftruendivocabula cumvocabulis advertit,& ordinavit:atqueitaregulas condidit& artemgrammaticam. nibus vocabulisfuis. IX. AudideniqueD.Auguſtinum,quihæc ipſa, VI. De artificio logico fic accipe :hominibus naturadatumeft cogitare&ratiocinari:hocnatu raliter poffumus non minùs immò multomagis, quam ambulare , nutriri&c. Etenim inhocipſo difcrepantvocabula àcogitationibus, illaenim ex arbitrio , & placitohominum vimhabentfuam; iftæ ànatura. Cæterùm poft adinventam artem quædiximus multo antedigefferat,quoad inven tionemartislogicæ poft adinventam grammaticam lib.2.contraAcademicoscap.13. Hacigiturra tionejamperfecta diſpoſitaquegrammatica; ad monitaeft(mensſapientis ) , quærere , ac atten derehancipfamfuamvim (feuvirtutem,) qua pepererat artem (grammaticam),nameamde finiendo,diftribuendo,colligendoquedigefferat,at grammaticam, fuerealii viriſapientes, qui adre cogitandas humanas cogitationes,&modumco queordinaverat:quomodoergòtranfiret adalia fabricanda; nifiipſa mensprius quafifuaqua gitandi ſetotos dederunt. Adnotaruntitaqueplu res homines quandoque approbarefalfaproveris, &quandoque negare vera pro falfis ,&fimiliter nonnullos fibi contradicere negantes idipfum, quod fub vocabulis ſynonimis attırmaverant,at que ex eo redargui abaudientibus,&parvifieri: inde veluti per occafionem examinare cæperunt viri ſapientes, curhomines tàmfacilèprolaberetur inerrores&falfaadftruerent?&obfervaruntquæ effet natura intellectus humani,quomodo cogita ret: adverterunt maximè abhorrere àconfufione, &ordine plurimum delectari : alia ex parte res omnes,quæfunt inmundoviderivaldèconfufas, atque permixtas: præterea vocabula , quibus lo quimur, effe æquivocationibus plurimis obnoxia. Quare utremedium pararent incommodishuma næ mentis, exemplo artis grammaticæjam reper tæ , quædocet-conftruere vocabula fine errore folœciſmi, velbarbarifmi; excogitarunt artem a liam nobiliorem , quæ certisfimis, & infallibilibus regulis , & præceptis , iisque deductis ex primis quibusdam principiis certis , & evidentibus do ceret construere cogitationesfine errore falfita tis- VII. Porrò præcepta hæc ,ſen regulæ(quod idem eſt)revocanturad tres claſſes: quia nempe tribus modis una cogitatio poteft conjungi,&co pulari cumalia,idquecum aliqua faltem tacitafal fitate,velveritate. Primaclasſisdocet conftruere ferminos complexos , fiveconjunctos, ſeumavis dicere complexas apprehenfiones,inquogenere c.g.malaeſt hæc conſtructiologica,Homo equus: namfiexplicetur inſenſu termini concretati (de quodixith.48. n.6.1.1.elementorum)huncreddit fenfum,Homoquiestequus:&itadefimilibus.Se candaclaffisdocetconſtruere propofitiones, five judicia affirmativa , autnegativa, in eoque genere prava eftconſtructio,Homoeft equus:Tertiaclas fis præceptorum logicædocetcoſtruere argumens tationes,ſeudifcurfus,feutertias operationes intel tellectus:& inhocgenere mala oſt constructio Homo:ergòequus. sism dammachinamenta, &instrumenta distingue ret,notaret, digereret,proderetque ipsamdifci plinamdifciplinarum,quamdialecticamvocant ? Hacdocetdocere,bacdocet difcere:inhacfeipfam ratiodemonstrat,atque aperit, quafit, quidve lit,quidvaleat:fcitfcire,folaſcientesfacerenon folumvult:fedetiampotest. X. Logicam dirigere operationes intelle&us , ſeu traderemodum conftruendi cogitationes fine errorefalfitatis,feu effe artem rectè cogitandi,ex plicationes funt æquivalentes,idemque ſignificant quodclariùs inſequentibus ficpropono. Logica,feuar'sſciendi eft collectiopræcepto rum,feuregularum infallibilium ,quedo centmodumconftruendicogitationes fi Robaturconclufio: logica ad eum finem eſt neerrore falfitatis. P excogitata,utperillamhomines caveantneaf firmentfalſapro veris ,&negentverapro fal fis , atque fibi contradicant : utpatetexn. 6.fedad huncfinem eſt mediumaccommodatiffimum col lectio regularum , & præceptorum , quætradant infallibiliter modum conftruendi cogitationes fine errore falfitatis: g.logica confiftit inhujusmodi collectione. Mi. prob. (namma.exn. 6.jamconftat) exem plogrammaticæimmòcæterarumomniumartium: nam ad finem grammaticæ obtinendum (dequo n. 1. ) eftmedium accommodatisfimum collectio regularum, feu præceptorum , quæ tradant mo dum conftruendi vocabula fine errore folœciſmi, velbarbarifmi: g.adfinemlogicæ eft medium ac commodatisfimum collectioregularum&c. ut di Aumeftinmi. e 1 1 .: Goers 1 1 Con 54 DiffertatioQuintaLogico-phyſica Conclufio Secunda. Logicautenseft executio,feu mavisdicereobe dientiapraceptorum,&regularum,dequibus inconclufioneprima. Ogicadocens dicitur illa ipſa collectiopræ NO Lceptorum, ceptorum,& regularum, dequibus in con clufione prima : Logicaverò utensèconver foeft executio illorun præceptorum,adcoqueeft collectioexecutionumreſpondenscollectionipræ ceptorum,quodficprobo. LogicautenseftufusLogicæ: feduſus Logicæ eſtexecutiopræceptorumLogice:g.Logicautens eſthujusmodiexecutio. Prob. mi.quiaufus præ cepti, nihilaliudeſt, quam ipſa obedientia ,&exe cutio præcepti. Advertemetaphoras,easquecave:Logicautens eſtterminusabſtractus ,qui ſi revocetur (juxtath. 40.1. 1. clementorum)adſuumterminum concre tum:nihilaliud eftquamintellectusutensprace ptislogica:Hicautemterminusperth.48.ejusdem librin.6. explicatur: intellectusbabens ufumpra ceptorumlogice,hoceft exequens,& obfervans illa præcepta: entibiquidfitlogicautens. Notabis rurfus idemeſſeuſum hujusmodi ,& ipſam conſtructionem cogitationum fineerrore falfitatis (dequa n.6.&7.) namexnum. 3. ars lo gicanon relinquitopus, ſeuartefactumpoſt ſuum actualeexercitium,&ufum, ſedineoconſiſtit e jus opus : adeóqueidemeſt ufuspracepti logici, &artefactum prafcriptum à pracepto logico, nempe ipſa conſtructio cogitationum fine errore falfitatis : iſta adtollendas æquivocationes mire confcrunt. Conclufio Tertia. Omnes constructionesLogica,feu artefactalogi careducunturvelutiadtriafummacapita,ad tresprimariasconstructiones,quedicunturde finitio,divifio, ſyllogifmus,quæqueperantono mafiamappellarifolent modiſciendi. ſti quidfit definitioexth.49. lib. 1. elem. n. 2.quidfitSyllogifmusex lib.4. , accipemo doquid fitdivifio logica;eaetenim eſt arti ficioſadiſtributioclaffis: ſeutermini ſuperioris (de quibus in arbore philoſophica) in terminos infe riores:v.g.animaldividiturinhominem, &bru tum,ſubſtantiain ſpiritum ,& corpus:dehacdi viſione loquor,quæ diciturpotentialis;nondeilla minus artificioſa, quæ dicitur actualis , perquam nimirum verum totum dividitur in veras partes , exquibusconſtat:e.g.cumhomodividiturinani mam,&corpus. Prob.concl.infingulis tribus claſſibus dequibus n. 7. eminetcæteris conſtructionibus , quas præci pit Logica, una præcipua conſtructio: nempe in primaclafleubideapprehenfionecomplexa con ſtruenda agitur , eminet definitio , quæ eſt appre henfiocomplexa: e.g. animalrationale:inſecun daclaſſe eminetpropofitiodividens terminumfu perioremininferiores:e.g.animalaliudefthomo, aliudeft brutum : intertia claſſe eminetſyllogis mus,quieſtperfectiſſima conſtructioin tertiaope rationeintellectus:ſed exprimoprincipioidquod eſtprimum;&præcipuum in unoquoque genere, &claſſeeſt menfura,&apex cæterorum,&adil ludcætera revocantur: g. omnia artefacta logica revocanturvelutiad tria fummacapita&c. ut di &umeftinconcl. Facilèdeduciturexfuperioribusdoctrinade Logicæ objectis. Explicationes, &poftulata. I. : Ræceptum,&regulaminpræſen : H. III. tiprocodemfignificatuſumo. RegulæLogicæproindè idem funt,actotidempræcepta. Quoddeunaregula,vel præ ceptoLogicæ dicetur, idem deomnibus reliquis præceptis intelligendum eft : nam militat eadem ratiopro omnibus, quæpro fingulis. IV. Terminuspreceptum habet hæc quaſi de rivata (dixi th. 15. 1. 4. elem. paragrapho prima lex, quid fintderivata) idquodpracipit, veltota vorefalfitatis: iddequo,leuexquopracipit ſunt cogitationes ipse inquantum sunt construibiles, feucapacesexquibusefformeturartefactum logi cum:idquodpræcipittotaliterfuntipfacogitatio nesconstructarečte. V. Idexquopræcipit Logica,quiaeſt materia, circa quam verſatur Logicæ præceptum ,dicitur objectummateriale: idquodformaliterpracipio ipſa Logica dicitur objectum formale , perinde quafi fit forma,quampræcipitLogica,ut inmate riam, feuinobjectum materiale inducatur,dedu tametaphoraàrebuscorporeis, quæconſtantex veramateria,&veraforma: idquodtotaliterpræ cipit: eftobjectumtotale, conflatumnempeexma teriali &formali. VI. Ne capiaris æquivocationibus ; quoties exquoprecipit. Itaque circa præaeptum Logicæ audies hosterminos : regula,directio, verte in liter,velformaliter:idcuipracipit:id-dequo,ſcu confideraripoſſuntiſta: idcuipracipitLogica,eſt terminum praceptum , & clarè patebit exdictis intellectus hominis. Idquodformaliterpracipit, ànum.4. quod fit objectum materiale, quod for eſtipſumconftruereartificiosecogitationesfincer- male. SE DeObjectisLogica. duplicem effelogicam: modò agiinusdementali, ejusque objecta asfignamus. Logicaobjectum materialefuntcogitationescon. Struibiles,hoc est capaces,utconstruanturar tificiosefine errore falfitatis : objectum verò formaleest ipfaconstructiocogitationum. Rob.primapars: objectum materiale P eftid,de quopræcipitLogica, ſeu exquo præcipit fieri artefactum(utpatetexn.4.&5.)ſeddecogi tationibus in quantum funt capaces conſtruiſine errorefalfitatis logicapræcipit , (utexeodem nu. 4.&5.&totaDiffertationeantecedenticonſtat)g. objectum materiale logicæ funt cogitationes in quantumconſtruibiles, &c. Prob.fecundapars:objectumformalelogicæeſt id,quodpracipit ipfalogica(utexn.4 :ſedlogica præcipit conftruere, feu conſtructionem cogita tionumfineerrorefalfitatis, (utex antecedentidif fertatione patet): g. objectum formale logicæ eſt ipſaconſtructio. SEBTIO III. Objectiones diffolvuntur. Q Contra 1. adGrammaticam ſpectat præcipere devocabulis conftruendis: g. nonſpectat adlo gicam. Refp.dif.antec. conſtruendis fine errore ſole ciſmi,velbarbariſmi,conc.antec.conftruendis fine errorefalfitatis ne. antec.&confeq. Contra 2. ad Grammaticam ſpectat explicare vocibusrescogitatas, co modo,quô cogitantur. g. adeamſpectatpræcipere de vocabulisconftruen dis fine errore falfitatis. Refp.dif. antec.adGrammaticam, &c. fiGram maticafumatur,utfumidebetpro arte(de quadis fertatione antecedenti ſectione prima n. 5. ) ;ne. antee. figrammaticafumaturpro ipſa inftitutione linguarum, fubdif.antec.:ſpectatexplicare voci bus conſtructis artificio logico res cogitatas&c. ne. ante:ſpectatexplicare vocibusutcunque veris conc. antec.&ne.confeq. Contra3. adconftruendavocabula ſcriptanon requiritur alia logica ſcripturalis : . neque advo cabulaprolatarequiritur logica vocalis. Refp.con. antec.,&ne. confeq.diſparitas clara: Uamvis importunum ſemper mihivifumfit fequentes nonparùm implexas objectiones interhæc quaficrepundiaphilofophiæinge rere,&confultisfimum eſſecenſeameas infinem logicæ amandare; uttamenuſuipaream adalter candi argumentumillasponointempeſtivas licet. Ob.1. Intellectusdirigitur perpræceptalogica: fedquoddirigitureft objectum materiale:g.intel Icctus eftobjectummateriale:prob. mi.quoddiri gitureftid,quodregulatur : fedquod regulatur eft objectum materiale, ut patet inarte ſtatutaria, à qua marmor regulatur:g.quoddirigitur eſt obje Quin materiale. Refp.diſ. ma. intellectus dirigiturper præcepta logica, tanquam id, cuipræcipiturcon. ma.,tan quamid, dequo præcipitur ne.ma., fimilimodo dif.mi., eamque ne. infenfu conceffæ majoris , & con. in fenfu negatæ æquivocatio latet in illo verbo dirigitur (quod idcircò vertere debes te cumtacitè inverbum conftruitur , &clarèpatebit æquivocatio) nampropriè magis loquendo,cùm agitur depræcepto, dicitur, quod dirigat , hoc eft, regatipſum intellectum,ſeupotentiamcogitandi; quam ipſascogitationes , feu actus productos ab intellectu: non enim præcipitur cogitationibus , ſedintellectui,ut producatea feriecogitationes: nihilominus objectum materiale præcepti logici noneſtintellectus;fed funt cogitationes: quiade cogitationibus præcipitur ipſi intellectui , uteas rectè conftruat,&fine errore producat: fimilipa toperpræcepta artis pictoriæ artificipræcipitur, noncoloribus;fedde coloribus rectèdifponendis illi præcipitur. Obj. 2. Logicanon folùmpræcipitdecogita 7 tionibus; fedetiamdevocabulisrectè conftruen dis finefalfitate: g.etiamiſtafunt objectum mate riale. Refp. dif. antec. logica,&c. mentalisne. antec. logica, &c. vocalis con. antec.&dif. conſeq. etiam iſta vocabula ſunt objectum materiale logicæ men talis , ne. confequ. logicævocalis,conc.confequ. NoſtiexDiffertationeantecedentin.8.,&aliunde, utnondaturPoeticaſcripturalis; itaneque,Logica. Ratio eft,quiapoſt artificium vocale logicum,non opus eft, ut illud ipfum fcriptura defcribatur alio artificiologico,ut neque poetico:ſed artificiúm orthographicum,feuOrthographiarequiritur,quæ eſtarslongediverſa,cujus objectum eft,&munus, artium nonnullarum , quæ non relinquunt opus poſtſe,utpotè confiftens in ipfo artificio actuali, ut jamprædixi:opusilludipſum confervare &quafi fixare &verba,quæ volantirrevocabiliter,eade ſcribendo redderepermanentia. Ob.3. ensrationis eſt objectum logica: g. non funt cogitationesintellectus objectumlogicæ. Refp.dif. antec.: ensrationisinquantumnondi ftinguitur abipfis cogitationibus,quæfunt capaces conſtrui artificio logico eft objectum logicæ, con.ante, ensrationis inquantum diftinguituràdi &is cogitationibus (fi tamen diftinguipoteft) eſt objectumlogice;he. antec.&confeq. Ensratio nis dicitur id , quod cogitatur perfecundam in tentionem, (de quath.43. 1.1.Elem.)e. g. homo cognitus , & quafi depictus in cogitatione prima, feuprimaintentione. Contra : rescognita funtobjectum logica: ſed rescognitæ funt ensrationis: g.&c. Refp.ne.ma. cognitionesipfæ conſtrutæ read, &fine errorefalfitatis,quibus res ipfæ cognofcun tur, funt objectum,&formale,&materiale, hoč eſt unà fimulobjectumtotale : res verò ipfæ funt quidem terminus quidam extrinfecè requifitus à logica:quiadárinon poteft cognitio; nifi aliquid per illam cognofcatur: nonverò funt objectumz propriè fi loquamui. Ob. 4. Objectummateriale artis debet effe in differens (huncterminumaccipio invulgári figni ficatione, hoc eſt,pro eoquodnon eft affixum, vel determinatumunipotiùs parti , quam alteri, ſedquafi verſatile in utramlibet) indifferens , in quam , reſpectuobjectiformalis , hoceft, uteva dat artefactum , vel non: fed cogitationes , feu actus intellectus non funt indifferentes , ut con ſtruantur,velnonfine falfitate ;quia(in hac cau fali 56 fali includo brevitatis gratia probationem hujus Differtatio QuintaLogico-phyfica minoris , quod notabisetiam pro confequentibus in decurfu ) cogitationes , quæ de facto erroneæ funt,nonpoffuntevadere non erroneæ,&viciffim: g. cogitationes non funt objectum materiale artis logicæ. Refp. objectum materiale debet effe indifferens indifferentiapropria illius artis, cujus eft objectum materiale; conc.ma. indifferentiapropria alterius artis , cujus non eft objectummateriale; ne.maj, &ne. mi. (quiacùm fit propofitio negat.vahabet prædicatum infuppofitioneuniverfali, ex th.49. n, 29.1.1. Elem.,&negatquamcunq;indifferentiam, adeoq; eft falfa abfolutè) Differtatione anteceden ti Sect.1.1.3. dixi artes alias eſſe activas , aliasfa. Etivas : artis activæ objectummaterialeeſtindiffe rens diverſo modo , ac objectum materiale artis factive : difcrimen confiftit in eo, quod prima in differentia nihil aliud fit,quam quodille,cuipræci pitur (dequo Sect.1.1.4)per artem activampoteſt locounius operationemponerealiam,itaintelle Aus,cui præcipitur arte activalogica, poteft loco cogitationis erroneæ ponerealiam non erroneam, &exeoquod intellectusfit ita indifferens indedi cunturetiamipfæ cogitationes dequibuspræcipi tur àlogica, ejusque funt objectummateriale) in differentes quantum fufficit. Obj. 4. Objectum formale logicæ eſt id, quod præcipitur, &ponitur per præcepta logica: fed conftructio cogitationumfinefalfitate nonponitur perpræceptalogica: quiaperhæcnullæ cogitatio nes conftruuntur, &diriguntur: g.objectumfor malelogicæ non eft conſtructio,&c. Refp. ne. mi., & ejus probationem incluſainin illa particula caufali,Quta Con. 1.: ſfi aliquæ cogitationes per præcepta lo gicaconftruerentur,&dirigerentur:veleffentillæ cogitationes , quæ funt erroneæ,vel illæ , quænon funterroneæ: fedneutræ conftruuntur, quia tam iſtæ quàmillæ funtid quodfuntper effentiamfuam, &nonperpræceptalogica: ergo &c. Refp. conc.majs, &ne. mi., ejusque probatio nemdiftinguo,ſuntformaliter, &intrinfecèper effentiam fuamidquodfunt,conc. funtdirective, &praceptive id quodfuntpereffentiam fuam, ne.: conftruunturquidem perpræcepta logica co gitationes , quæ nonfunterroneæ, &impediuntur erroneæ: licèt autem cogitationesnon erroneæ fint idquod funtpereffentiam fuam,hoc eft,ha beanttalem effentiam , per quamnon funterro neæ : ficutihomo eft id , quod eft perſeipfum, &effentiam fuam ; hoc tamen non tollit quin perpræcepta logica fiat , ut ab intellectu potiùs illæ cogitationes non erroneæ producantur, quàm aliæ erronea : & hoc eft , quod præcipit logica. Con. 2. vel per præcepta logica conftruuntur cogitationes quando funt, vel quando non funt, hoc eft vel actuales , vel posfibiles cogitationes : ſed neutræ poffuntconſtrui , quia idquodnon eft, conſtruinonpoteft, & id quod eft, amplius con ſtrui quoquenonpoteft. Refp. conc. ma. ,&ne. mi.: dico autem cogita tiones dum fiunt , & producuntur ab intellectu ; tuncconſtrui fine falfitateab eodem intellectuobe diente præceptis logicæ, hoceſt,ex præcepto los gicæ producit intellectus potius has cogitationes quamalias. Obj.ultimò : fi Logica præcipit conſtructionem 'cumveritate,præcipit conformitatemconftructio nis cumobjecto, exdictis differt.2. fect. 1. num. 3. fedhujusmodi conformitatemnonpræcipit : ergo conftructionem cogitationum cumveritate ,hoc eft veramnonpræcipit. Refp.con.ma.quæ vera eft: Nam exdictisloco citato,veritasnihilaliudeft,quam conformitas,ſeu æqualitas illa,quodres eft,ficutijudicas effe. (nem pe perjudicium illud tuum , quodeft conſtructio cogitationum , dequa hìc loquimur.) Sed quæſo cave ne confundaris termino illo objetrum: nam indiverfa fignificatione accipitur in differtatione fecundaloquendodevéritate , abilla fignificatio ne, inqua inpræfentidiffertatione accipitur cum loquimur deobjectoformali ,&materiali logicæ : res cogitata , velaffirmata eftobjectum cognitio nis,velaffirmationis: rurfus ipfa cogitatio & attır matio,cumfitconſtructio quædam plurium cogi tationum, fi fit immunis afalfitate, eftobjectum lo gicæ,hoc est, eſtid, quod præcipit ipfalogica, ſeu eſtartefactum logicum,juxtadictain conclufione: cave ergo æquivocationem.. Con. 1. fi logica præcipit conformitatemjudicii e.g.cumobjecto, præcipittotum id , quod com ponitillam conformitatem : fedillam conformita tem,feu æqualitatem componit tum ipfa cogita tiojudicativa , tum ejus objectum,ſeures cogita ta: ergo logica præcipit intellectui utponat , & producat tum illam cogitationem affirmativam ; tum ejus objectum , quod eftabfurdum. Quis enim dicet, ut intellectus eo modo , quo pro ducit iftam cogitationem Dies est ; producas etiam objectum ejusdem cogitationis , nempe diem? Refp.huc intrudi alienisſinum fophifma ex tra tatu de ente relativo : quando igitur faltandum extra chorum eft, dif. ma, fipræcipit &c. fuppo nendo unampartem,&ponendoaliamilliuscon formitatis , feu æqualitatis ; ne. ma. , fipræcipit &c.ponendo utramquepartem illius conformita tis, feu æqualitatisconc.ma.&conceſsa minorine. conf.Logica præcipit, ut intellectus judicet verè, &ita præcipiendojubet etiam, ut intellectus po natilludultimum quod requiritur, ut exiftat veri tas, feu conformitas judicii cuin objecto , & in hoc fenfu dicitur , quod intellectus obedienspræ ceptis logicæ ponat conformitatem; feu æquali tatemillam , quæ eft veritas : Notiffimum autem eſt . quodnoneft neceffe, ad ponendam æquali tatem,feu conformitatem; ponere utramque par tem,quæ illam componit: fatis enimeft,unampar temjampofitam fupponere,&aliam denovopo nere, ſtatim enim reſultat æqualitas,feuconformi tas : exemplum habes inpictore , quiutponatfi militudinem inter picturam , & hominem depi Aum, qui est exemplarpicture ; licet fimilitudo (ficut æqualitas , & conformitas ) componatur (ſecundum noftram confiderationem , quod no ta,) tùmexipſohomine, qui eſt exemplar & ex imagine hominis; non eft tamen neceſſe , ut pi tor ipſum hominemponat;fedfateſt,utſuppo nat hominemjamexiftentem,& denovo ponat ejus imaginem, ut ſtatim reſultet funilitudo quæ fita; VirumLogicafitfcientia. fita:ita intellectusdicitur ponere veritatem;ficuti 57 intellectus obediens ſtatim ponit,ac producit co pictor fimilitüdinem. Con. 2. Logicæ præceptumjubet,ponerecon formitatem inter cognitionempræceptam(hoceſt conſtructionem fineerrore,de quahicfermo,)& ipſumpræceptum:quiahoceft,quodintenditom nepræceptum, nempè obedientiam,&executio nem: ergo nonpræcipit,ut ponatur illaaliacon formitas intercognitionem,&objectum. : Refp. conc. antec.&ne, conſeq. expedias te ab his tricis dicens د gitationemveram, ſupponendo enimpræceptum, &ponendoeam cognitionem;ponitconformita tem,de quanunc agimus : rursus fupponendo ob jectum,ſeuremcognitam,&ponendo illamean dem cognitionem; ponit conformitatem , dequa fuperiùs dicebam : tandemnota hos terminos ob jectumformale: constructioartificiosafine errore, rectitudopraceptautraqueconformitascumpra quod logicæ præceptum ju bet poni utramque conformitatem , quas tamen ceptis, &rebuscognitis (ponenda utraqueſecun duinunampartem,aliisduabuspræſuppoſitis)eſſe ſynonimos, idemq;fignificare. Utrùm Logica Ariftotelica ſit Scientia.. R Ecolendæ funt, quæ diximusdifferta tione2. ſect. 1. ànum. 6. quoad ſci , entiam & fcientias in particulari: item illa quæ diximus differtatione tertia , paragrapho Fiisfuppofitis &c. quoad claſſes ſcientiarum , & modum dividendi ratione argumenti ,ſeu objecti ſcientiasclasſicas: quæritur enim in præfenti ; utrum etiam logica fit unaex fimilibus ſcientiis classicis. Nempeu trùm non folùm deturlogica ars, fedquoque/o gicafcientia: quatenus poftquam logica ars do cuit omnia , velfupponitur docuiffe , & edixiffe omnia fua præcepta , & regulasconftruendi co gitationes&c. rurfus circa illas ipfas regulas , & præcepta, necnon circaartefactaipſa logica,vel uti circa materiam , &argumentum dignisfimum ſcitu,posfint totjudicia , feu conclufiones certæ, ſcientiam? &evidentes fieri ; ut conftituant unamclasficam Recoleetiam quæ diximusin elementispræſer timà thefi 9. lib. 1. usque ad finem,de illis enim omnibus potisfimum eſt quæftio : utrùm confti tuant collectionem ſcientiarum , quæ mereantur nomenſcientiæ clasſicæ. Explicationes , &poftulata. Rimo, ſcientia clasſica eſt collectio plurium fcientiarumparticularium,uti innuebam differ tatione tertia paragraphoHisfuppofitis : non tameneſt inordinatacollectiofcientiarumparticu larium, fed admodum cujusdamquafi reipublicæ conftituta : infiftendo enim fimilitudinempatriæ, dequa diſſert. 3. lococitato; quemadmodumfunt varii gradus politici reſpectu hominum ejusdem patriæ , qui inter ſe ita difpofiti , & fubordinati funt, ut tandem referantur omnes ad principem fupremum , five fupremum magiftratum conſtan tem exoptimatibus ilius patriæ ; ita in ſcientia clasſica omnia judicia , & conclufiones certæ, &evidentes invicem ordinatæ funt per diver fos gradus , aliæ fuperiores , aliæ inferiores, quæ omnes tandem revocantur ad quædam fuprema, &prima principia (quæ funt velutifupremusma giftratus inſcientia )principia, inquam , certa ,& evidentia exterminis (utiſectioneprima diſſerta tionis fecundæ explicatum eft,) & prætereain terminis communibus ,& neceffariis ; nonverò contingentibus , & fingularibus (de quibus ter minislocutus ſumtheſi49.lib. 1. eleın. à num.4.) hæcenim omniarequifita funt, ut aliqua propofi tio evidens ex terminis posfit appellari primum principium : atque hinc obiterdifce, quid fit, id quoddicitur: foientiadebet effe de univerfali bus , nempèhabere debet prima principia modo explicato. II. Logicam, quæ eft modus ,&ars ſciendi, tradiditAriftotelesin libris,quos recenfeo: in ope re, cui titulus Perihermentas,hoceſtdelocutione, ubideprop.agit , & regulastradit , veluti adpri malinguæ philofophicæ rudimenta; itemin duo. busaliis operibus ,quæ infcribuntur , Analytica, hoceftmodus refolvendi argumentationes,&in hisagit defyllogifmis , & illatione , & reliquis ad artem ſciendi maximè opportunis. Aliasquoque artespræterartemſciendidocuitAriftoteles, nem pè artemeloquendi , feu Rhetoricam, artem poe ticam, necnon artem opinandi inopereinſcripto Topicorum (quidfit opinio ex diff.2. fect. 1. num. ultimo patet, &artem fallendi , feu fallacias , & fophifmataverbistexendi, in opere , quod dicitur Elenchorum,has autem artesdiſtinguas oportetab artefciendi. 111. Obje&umſcientiarum diverſo aliquantum modo declaratur, ac objectum artium: & primò loquendodeparticulari ſcientia , ejus objectum totumcontinetur fignificatopropofitionis menta lis , ſeujudicii certi,&evidentis : hoc eft ipfius ſcientiæ particularis , quod fignificatum proindè dici foletpropofitio objectiva , hoc eft, objectum, &fignificatumpropofitionismentalis: e.g. totum est majusfuaparte:hocipfuın, quodperhæcver baſignificatur,dicitur objectumpropoſitionisaf firmantis idipſum. IV. Notabisverò,illam propofitionem objecti vamveluti induaspartesdividi poſſe , nempè in ſubjectum, &prædicatum utrumqueobjectivum: itaqueid,quodſetenetexpartefubjectidiciturob H jectum R.P.ProlomæiPhilofophia, 58 jectummaterialefcientia : idvero quodſe tenet Differtatio SextaLogico-phyſica expartepradicati,diciturobjectumformaleſcien 11.e,&totaintegrapropofitio diciturobjectum to tale,&adequatumfcientia, V. Scientia clasſicahabet proobjecto materia PR liomniafubjecta , & pro objecto formali omnia predicatapropofitionumobjectivarın , quæ ju dicanturperſcientias particulares , quas in fecol ligitilla clasfica : illæ autem propofitiones obje &ivæ facile ad unam propofitionem generalem SECTIΟ ΙΙ. Conclufio. LogicaAristotelica, prout ex ejus libris eruipo test , estperfectiffimafcientianon minus quam Geometria. . concl. Omniarequifitaadſcientiamperfe Aisfimam habet logica Ariftotelica : ergo eſt ſcientiaperfectissima: probatur antecec.nam quoddiximus num. 1.convenit logicæ Ariftoteli revocantur, velſaltemadunum generaleintermi cæ: quiaeft collectioordinatisfima plurium ſcien numcomplexum: v.g.reſpectuLogicæhujusmo tiarumparticularium,quæpervarios gradus refol di terminus eft: cogitationesconstructaperprace vuntur omnesinprimaprincipiaexterminis,& in ptafine errorefalfitatis, quiterminus complexus terminis de quibus num. 7. Quod dixià num.ter explicatur:cogitationesquafunt construita &c. tiodeobjecto ſcientiarum convenitlogicæ, utpa &hujuspropofitionis objectivæ fubjectumeft ob tet exnum. 5. Quodlogicaverò fit quoque ars; jectummaterialeſcientiæ logicæ,prædicatumverò illudnil obeſt,utinon obeſt geometriæ,dummodo eſt objectumformale. adfint cætera requifita,ut exnum. 6. Quodveluti VI. Geometriaeſtſcientia clasfica,& omnium crediturRegina ſcientiarum , ea tamen ipſa ante inappendicem,& exoccafione aliquæ conclufio nes tantummodoprobabiles adjunctas habeat, vel datpræcepta, &regulas conftruendiartificiosè fi uti forinfecus, & extrinfecus , non nocet : ficuti guras lineares : v.g. triangulum , quadratum&. quam figuras jam factas artificiosecontempletur, non obeffet geometriæ, ex num. 8.: Ergò logica Ariftotelica habet omnia requifita ad perfectifi mamfcientiaın. casque probet evidenter, &certo , hoc eftplura judicia certa,&evidentia, ſeu ſcientiasparticula res eliciat circa illas figuras : & demonftret eas eſſe conſtructas fine errore ,aliasque earundem fi gurarumproprietates ſimilipacto judicet certo,& evidenter. Similipacto logicadoceteffingerevel utifiguras mentales ex cogitationibus : eas con ſtruendo fine errore falfitatis ,putapropofitiones, fyllogifmos&c. Etquantum adhoc,logica eft ars. Deindè verò per plurajudicia certa,& evidentia demonftrat illas ipfas conſtructiones mentales ve rè eſſe ſine errore falfitatis , & alias quoque de illis iisdem conſtructionibus proprietatesdemonftrat certò&evidenter. VII. Quemadmodumgeometriahabetquædam primaprincipiaexterminis evidentia,&inter minis communibus,&neceffariis(de quibusnum 1. generatimloquebar,) quæ principiafunt veluti fupremus magiftratus inhac ſcientia clasſica,quæ diciturGeometria e.g. totum est majus &c. Italo gicahabetquędamprimăprincipiaexterminisevi dentia,& interminis communibus,& neceffariis : v.g. contradictorianonpoffunteffefimulvera,nec fimulfalfa. Quod diciturdeterminouniverfali, diciquoque poteft determinoparticulari. Utſi dicitur: omnishomo eſt animal : dici quoquepo teſt: aliquis homo eft animal : quod primum prin cipiumobfcurèfolet itaproferri:Dictumde omni, dictumdenullo. VIII. Sicutinonvitiaretur geometria , nec de fineret efſſe ſcientia; fi peroccafionem adjunge rentur illi , ( quæ fecundumſejam eſtperfectisfi ma ſcientia) nonnullæ conclufiones tantummodò probabiles , & non evidentes , ideoque adjunge rentur , quod nonnullam affinitatem haberent, cumobjecto geometriæ; itanonvitiaturlogicada toquod fecundumſeperfecta ſitſcientia, fiilliper occafionem adjungantur aliquæ conclufionestan tummodò probabiles , quæ affinitatem nonnul lam habeant cumobjecto vel materiali,velformali logicæ. SECTIO III. Diffolvuntur objectiones. Bjiciesprimò. Logica eſtinſtrumentumſci Ο endi: fed inftrumentum ſciendi noneſt ſci entia, ergo logicanon eſt ſcientia. Refp. conc. maj. & dift. min. fed inſtrumen tum mechanicumnoneſt ſcientia ; conc. min. fed inftrumentum ſcientificumnoneſt ſcientia;ne.mi. &conſeq. Satis æquivocum nomen eſtinſtrumen tum, quandoque fignificat machinas illas, quibus utunturartes viliores, quæ proindè dicuntur me chanicæ, ut malleus, forceps funt inftrumentum artis ferrariæ : quandoquefignificat metaphoricè magis collectionem ipfam regularum , & præce ptorum alicujus artis : tunc verò hujusmodiin ſtrumentumnoneft mechanicum:immofihabue rit omnia requifitautfitobjectumfcientia ,ut ex pofuimus ſectione 1.eſſepoteſtinſtrumentumfoi entificum. Contra 1. Logicaeſtinſtrumentumadſcientias; fedipfapervos eſtſcientia: g. ipfa eft inſtrumen tumadfeipfam. Re.dift. ma.eſtinftrumentum ad ſcientias distinctas abipfa logica con. maj.eftin ſtrumentum ad ſcientias indistinctas,feuindistin ctamabipfa logicane.ma.&cn.mi.ne.conf. Ob. 2.logicacontinet plures conclufiones tan tummodo probabiles : fed conclufiones tantum modo probabiles non continentur inſcientia g. logica, quæ illas continet, noneſtſcientia. Re.dif. maj. logica continet conclufiones tantummodò probabiles,tanquampartem fubftantialem ipfius, ne.ma. tanquampartemaccidentalem &appendi cemnonneceffariam,con.ma. diftinctio explicata remanetex ſect. 2.n.8. Itaque ſimili pacto diſt. mi &ne.conf. Cont. 1. Inomnicollectioneplurium rerumfuf ficit unapars defectuoſa , & imperfecta , ut tota collectio denominetur defectuoſa juxta primum principiumpofitumth.ult.1.4.elem. Bonumexin tegro,malumexfingulis defectibus: fedLogicaeft collectio pluriuun conclufionum , & affertionum (ut UtrumLogicafitfcientia. (utdictumeſt ſet.2. n.6.) quarum quædam funt artistopicætantumdiſtatàſcientia,quantum unum Ratioverò curnequeRhetorica, nequeTopla ca, neque Grammatica, neque fimiles aliæ artes 59 defectuose, nempè ſunttantummodoprobabiles, atqueadeo deficientesàratione certæ,& eviden tisconclufionis :ergòhocfufficit, ut tota Logica denomineturdefectuoſa,hoceftprobabilis&fim contrariumabaltero. fint fcientiæ, deſumendaeſtexdictisſet.1.num. pliciteropiniononveròfcientia. Refp.dift. ma,fuf 1.&fect.2. inutraque probationeconcluſ,nempè deeft hujusmodi artibus requifitum neceſſarium : ficitunapars&c. fiillaparspertineatadſubſtanti amillius collectionis;conc.ma, fiillapars fittan ad ſcientias: ſcilicet illæ artes non refolvuntur tùmappendix,&quaſiforinfecus remanens extra in prima principia , quæ fint propofitiones cer collectionem;ne. ma.&addo,primumilludprin tæ,&evidentes interminis communibus , &ne cipiuminterpretandumeſſe in ſenſuprimæ partis ceffariis :ut notatumeſtſect. 1.nu. 1.fedadfum diftin&ionis datæ,non verò inſecundo:diftingues muminpropoſitiones licèt evidentes ,in terminis igitur min.accommodandomajoris diftinctionem, tamencontingentibus,velarbitrariis explacito,& &confequentiamnegabisjuxtadicta ſect.1.1.8. moribus,&confuetudinehominum,ſeu exdiver Objic.3. LogicafecundùmpartemTopicam & fadifpofitione,&temperamentocorporumhuma Sophiſticamnoneſtſcientia:g. totaLogicaſimpli norum,&affe&ionumdiverſarum, quæ omniain citer&abſolutènoneſt ſcientia. Prob.antec.To picaeſtars opinandi , ut notavimusſect. 1.nu.2. variis hominibus varia,&diverſa ſunt,&pro di verfitatetemporum, ætatum, regionum , &natio ledopiniononeſtſcientia,utdictumeſtdiſſert. 2. numinftabilia: itaque cum exindènon niſiinſta ſect. 1. nu. ult. ergò ars, quædocetopinarinoneſt biles,&inconſtantes ſintregulæ tum Grammatica, ſcientia. Rursusars ſophistica eſtars fallendi per tumRhetorica,tumTopicæ,tum quoqueSophi apparentes &fallaces argumentationes:ſedfallax ſtice;hujusmodi facultates , neque ſcientiæ veri argumentatiomultominus quàm opinio , &opi nominis appellari poffunt , neque ipfamappella nativaargumentatioeſt ſcientia: ergoars ſophi tionem artisfine multatranslatione , &impro ſticanoneſtſcientia. Refp.nego ſuppoſ. anteced. inquoſupponiturveluti certum,quodLogicaAri prietatemerentur. Objic. 4. Vel Logica eſt ſcientia ſpeculativa, ſtotelica,ſcilicetmodus,&arsſciendi habeat,& contineat partes illasduas,nempèartenopinandi &artemfallendi: veluti fiquisdiceret; Grammatica ſecundùmpartem muſicamnonaddiſcitur in hoccollegio,negandum eſſet ſuppoſitum : quia Grammaticapartemillamnoncomple&titur.Itaque AriftotelinunquaminmentemvenitLogicæ fuæ, feuarti ſciendi inſerere velutipartes Topicam,& Sophiſticam. Verùm quidem eftlibros cumſcri pſiiſe quoquedearteopinandi,&fallendi , utdi &umfect.1.n.2. fed librosquoque confcripfitdear terhetorica; &poetica : numproindèartesetiam iſtæ crunt partesLogicæ,ſeuartis ſciendi ? Cæte rumAriftoteles ipſeapertisſimènegavitartemTo picam,(quamDialecticamſuisin librisſolum,ſem perqueappellat;)eſſeſcientiamperinde,acſcien tiameſſe negavit artemRhetoricam: primoRhe toricorum cap. 4. fichabetAriftoteles : Si quis autem,authanc(Rhetoricam)autDialecticam, nonutfacultates,fedutfcientiasinstruere &do cereconatur, isnaturamearumfacultatum in terimerevidetur. Quare naturaDialectice, ſeu vel eſtſcientiapractica(ſcilicet,vel tantumquie ſcit,&quaſiotiaturin ſuis affirmationibus certis, &evidentibus,vel ulteriùsipſas affirmationes, & judicia evidentia dirigit,&deſtinatad artefactum aliquodlogicum elaborandum:)ſedneutrumdici poteſt: ergòLogicanoneſtſcientia. Refp. conc. ma.&ne.min.&dicoalterutrum affirmaripoſſe prolibito , quo usque in fine tractatusLogico Phyſiciſtatuero quidfitpracticum,&fpeculati vum. Quæftio enim illaaltioriseſtindaginis, nee itabenètraditurinipſo limineLogicæ. Interea fa tis fitnoſſe,Logicamdici poſſe ſcientiamvelſpe culativam, velpracticam : ficuti dici poteft ipfa Geometria,velpractica,velſpeculativa: videlicet inquantumregulastradit , & præcepta , dicitur practica,hoc eftoperativa: idenimfignificat græ custerminuspracticus: Inquantumverò eviden tisfimè demonſtrat conclufiones fuas , appellatur ſpeculativa,ſeucontemplativaquodidemeſt,ſiſtens videlicet,&quiefcensin ipsâcontemplationeve ritatis. Unoverbo reſpondere poteris Logicam partim eſſepracticam,partimſpeculativam. Utrum Logicafitneceſſariaadcomparandasnatu raliterſcientiasposſibileshominiinhac vitâmortali. Tilenoneftidemacneceffarium;Uti lemeſſeLogicamad ſcientiascompa randas conftatco ipſoquodconftat, eſſe artem ſciendi: artem enim eſſe inutilemadidipſum, cujus eſtars,eſtartemrepu gnantem,&chimericameffe. Intereatamenadhuc minimèconſtatutrùmLogicanon modo fitutilis, verùmetiamneceffariaadcomparandasſcientias: utrùmvidelicet Logicafit clavisilla , fine quâ adi tumſcientiarumfibireferarenemomortaliumpof fit H2 Differtatio SeptimaLogico-phyfica 60 fit,nullusquenonLogicus,feuadialecticus ſperare neceffarium ad melius effe: ut facilè explicentur poffit evaſurumſeinſapientem. 2 hæfignificationes diverſæ, fumo conjugatum ab ſtractum hujus nominis neceffarium, nempèhunc terminumneceffitas,&illiaddoſyncategoremata fuperius pofita modofequenti. HI: Neceffitaseffentialis eſtilla maximaneces. Postulata,&Explicationespravia. Ogicameffeutilem ad ſcientias comparan L das,&Logicampoffe concurrere adacqui fitionem fcientiarumidemfignificat: figni fitas, quænullomodopoteftfuperari: quoniam fi tolleretur, coipfo verificarenturfimulduocontra ficat autem,quodintellectus humanus Logicæ re gulis &præceptis obediens,eaqueobfervans facile dictoria, quodeft fummum imposfibilium, & ma xima chimera: Hujusmodi neceffitas appellatur etiam neceffitasmetaphyfica cum eadem prædi&a acquiret ſcientias de objectis illis, quæ naturaliter ſciripoffunt. fignificatione: concretumverò nominis hujus ab II. Logicam influereinfcientias acquirendas, ſtracti eft : neceffarium effentialiter , velneceffa eft metaphoricus loquendi modus, quo fignifica tur idem,ac Logicam concurrere ad acquirendas riummetaphyficè. * IV: Neceffitas naturalis eſt illa , quæ fuperari A ſcientias. nonpoteft, nifipermiraculum,&fola DEI Om III. Influere,&concurrereLogicamad ſcien tias,feu adjudiciaſcientifica,non fignificat,quod nipotentia potelteamtollere , non verò ulla cau fa creata : v. gr. quod Sol non oriaturfpatio u Logicaverèproducat, (ut ignisproducit calorem ) illajudicia, leu cogitationes certas , & evidentes: namhæcjudicia folus intellectus producit, & ideo vocanturfecundæ operationes intellectus. Itaque niusdiei in noftro Hemifphærio : vel quodidem Solin medio Cæliconfiftat immobilis: Deus qui demmiraculose poteft hocpræftare, cæterum ne ceffarium naturaliter eſt , ne hoc fiat : hujusmodi Logicam influere , & concurrere adſcientias,de neceffitas dicituretiam neceffitas Phyfica , quod betintelligi impropriè, & lato modo : quemad. Græceideineft, adnaturalis: &abhac neceffitate modumdequolibetpræcepto , &regula intelligi tur. Præceptum e.g.factumPetro,ut faciatelee mofynam, concurrit,&influitinillameleemofy nam : nondando eleemofynam, nampræceptum nondateleemofynam;ſedPetrus obedienspræce pto :folùm ergo præceptumillud concurrit, &in fluit in eleemofynamprafcribendo, regulando , dirigendo : idemporrò intelligas de quolibet præ ceptoLogicæ,cumdicitur concurrere,& influere inſcientias,feuinjudicia ſcientifica. IV. Loquorinpræfenti, ficuti hactenus locu tus fumdeLogicaactuali, quæ confiftit incolla Ctione regularum, & præceptorum : velillapræ cepta exiftant, velnon exiftant,juxta notatadis fert.3. 6. Hisfuppofitis & . nam quod ibi dixi de collectione ſcientiarum , in quâ confiftit ſcientia claffica ; idem dicendum eft de collectionepræ ceptorum , in quâ confiftit Logicaactualis class fica . V. Nonloquorde Logicahabituali , quæin fummanihil aliudeft,quam facilitas quædam ob fervandi præcepta, & regulasLogicas, quam fa cilitateminfinuavidiſſert,4. fect.1.1.1.De hacenim Logica habituali ſub finempræſentis tractatus di Aurusfum:ubidehabitibusingenere controver fiamovebitur. SECTIO 1011II Poftulata,&Explicationesmagispeculiares. 1 concretumappellatur neceffarium naturaliter ,vel neceffariumphyficè. *V. Neceffitas moralispropria (nam alia quo que eft impropria, dequa numero fequenti) eft illa , quæ nunquam de facto tollitur,vel fupe ratur; fedfi tolleretur ,& fuperaretur nullum eft miraculum , nec ulla ſequeretur chimera : nihilo minus nunquam continget,ut illa neceffitasmo ralis propria fuperetur, & ut ita dicam difpenfe tur: v.g. datur neceffitas moralis , ut nunc in hocmomentoteniporis aliquis homo, ex innu meris,quifunt in univerſo mundo,moveatur, vel ambulando,vel currendo,vel alio fimili fui cor porismotu: quis enim crederepoffit,autfibiper fuade,quodinaliqua diei , vel anni parte fitve rum: nuncomneshomines munditâm Europai, quam Afiatici Afri ,& Americant omnesin quamadunumquiefcunt ,&nullus omninò mo vetur.. VI. Neceffitas moralis impropriaeft illa,quam fuperari,& tolli difficillimum eft nonnunquam tamentollitur,&fuperatur,& inhoc diftinguitur àneceffitate moralipropria;e.g. quod homines vivant usqueadcentefimumannum : quod inve niatur homo , qui nunquain ægrotaveritin vitafua licet diuturna: difficillimumquidem eſt , nonnun quamtamencontingit. VII. Neceffitasadmelius effeeftneceffitas quæ dammetaphorica, quæproprio nomine appellatur utilitds,feu commoditas: v.g.adeundumNaapo I. Eceffariumeffe,&neceffe effe, funt modi Nfynonimi,& cumpropofitioni, ſeu con clufionipræfiguntur, efficiunt propofitio nem,feu conclufionemmodalem,dequalib.2.elem. th. 15.regulas tradidi : quarequæftiopræſens ex ponenda eft perpropofitionem modalem; videli cet utrum adfcientias comparandas Logicam prius addifcere,fit nereffe II.Terminus iſtemodalis neceſſariumeft,vel ne ceffe eft æquivocusvalde eft &quadrupliciterpo teſt intelligi :nempè neceffariumeffentialiter, nel ceffariumnaturaliter,neceffarium moraliter, Jim hominivalenti,&robuftonon eftneceffarius equus , velrheda proprie loquendo ; quia tamen valde commodumeft,iter facere in equo,vel rhe da, dicitur effe neceffarium equuin ,velrhedam, ſedneceffitate admelius effe : hoc eſt ad facilius faciendumid ipfum, quodaliundè fieripoteſt, ſed cumaliqua dificultate magna,velparva. . VIII. Cuique ſupradictæ neceffitati opponitur impoffibilitas cumfimilifyncategoremate:utnecef fitati metaphyfica,impoffibilitasmetaphyfica:ne ceffitatinaturali, iinpoffibilitas naturalis&c. IV. Nullusbomoin hacvitamortali ſcivit un quam DeNecessitateLogida. dòinvitafuaaffirmandofalfapro quam,autfcietnaturali,&humanainduftria(non 61 pro veris &negando enim loquorde Salomone,& aliis miraculosefa pientibus ) totumid ,quod naturaliter fciripoffe diximusDiffert. 2. & 3.adeoquehoc ipfum;nem pè ſcire de facto omnia,quæ naturaliposfibilita te fciri poffunt, eft moraliter imposfibile ex n. f. ratioverodefumitur exinfirmitate ,& negligentia humana, quæ facit, utin rebus requirentibusindu ftriam,&perfeverentiam, nunquam homines ex erant omnes fuas vires naturales : hoc eft nun i quam faciunt totum oinnino id,quod naturaliter facere poffent.-His fuppofitis controverfia præfens propter multiplices fupradictas necesfitates multiplex eva dit: quæri enim poteft,numLogicafitneceffaria effentialiter,velnaturaliter, vel moraliterpropriè, autimpropriè,velfaltem quoadmeliuseffe inor dine adcomparandasſcientias. Rurfus quæftiones in repræfenti multiplicari poffunt , addendo fi gna,feu fyncategoremata univerſalia,&particu laria (de quibus th.48. lib. 1.Elem.) iftis duobus terminis,omnesfcientias:quærendonempe, num verapro falfis. Rursus aliquæ ſcientiæ funtadeo implexæ, &difficiles, utfitimpossibile moraliter, quodilli iidem hominescircahujusmodi ſcientias nonerrentmodoprædicto : ſedhujusmodi homi nibus, in ordineadillas ſcientias comparandas, Logicampriùsaddiſcereeftneceffenecesfiatepro priamorali,g. aliquibus hominibusLogicam priùs addifcere , eftneceffenecessitate propriamorali: majorpropofitionegari non poteft, cum ab ipfa experientia comprobetur: quotenim funthomi nes,fueruntpræditi facultate intellectivanon adeò benèdifpofita, utfrequentisfimè , nonmodo ali quando errentinjudiciisfuis:minor eft etiamma nifefta, quia comparareſcientias , & errare circa objectafcibiliarepugnat , adeoquenifi ex inftru &ionelogicapræditi homines reddantur cauti & attentiquoad evitandos errores, nunquamſcien tiasfibi comparabunt. Prob. III. Concl. Nonomnibushominibuspriùs addiſcere Logicam quam fcientias eft neceffarium omnibus , veltantum aliquibus hominibus ad om nes, veladaliquasfcientiasLogicafitneceffariane cesfitatibus fupradictis. 4  ה-37:30 . Conclufiones ftatuuntur. I.Conc. N : Ullis hominibus ad aliquas ſcientias comparandas Logicam priùsaddi ſcereeftneceffenecessitateeffentia li, aut neceffitatenaturali. 11. Concluf. Aliquibus hominibus ad aliquas fcientiascomparandasLogicampriùs addifcere,eft neceffeneceffitatepropria morali. : III. Concl. Omnibus hominibusLogicanon eft neceffaria ad finem fupradictum neceffitate pro priamorali. 4 IV. Concl. Plerisque hominibus ad finem fu pradictum Logica eftneceffaria neceffitate morali impropria. : V. Concl. Omnibushominibus ad omnes ſci entias comparandas Logicam priùs addifcereeſt neceffe neceffitatead melius effe... Probatur 1. Concl. Non eft neceffe neceffitate effentiali, vel naturali illud, cujus oppofitumnon eftimpoffibile impoffibilitate effentiali , velnatu rali,hoceft cujusoppofitumnoneffetmiraculum, autchimera, utex dictis fect,2.patet: fednoneffet miraculum,velchimera,fihomines addifcerento mesſcientias ante Logicam: g. Logicamprius ad difcere ante fcientias,& ad fcientias comparan das nullishominibus eft neceffenecesfitateeſſen tiali,vel naturali. Minorprobatur. Quisenimdi cat illicòtotam rerum naturam contradictoriis,& chimeris fubvertendam,fi hominesfcientias, quas naturaliter poffunt acquirere, ex notatis Differt. 2.&3., defactoacquirerentanteLogicam , quæ eft ars abipfis hominibus inventa ? autquis dicat miracula in eo cafu futuraeffenondiffimiliafufci tationimortuorum,aut immobilitati Solisinmedio Cæli, fi idquod eſtnaturaliterpoſſibilehominibus, defacto contingeret? Prob. II. Concl. Aliqui hominesea ſunt ingenii mediocritate , ut fit impoffibile moraliter(impos fibilitatemoralipropria) quodnonerrentaliquan moraliter ; fi aliquibus hominibus prius addifcere IcientiasquamLogicam eftposſibilemoraliter:fed hocipfumaliquibus hominibus eft posfibile mora liter:nempèaddifcereprius fcientias quàm Logi cam: g. illud ipfum omnibus hominibus non eft neceflemoraliter,nempèaddifcerepriusLogicam quamfcientias. Min.prob. quiade facto illihomi nes,quiartemLogicaminvenerunt fcientiasposfi debant ante Logicaminventam,&hoceftincon feffo apud omnes celebres authores, qui de hoc argumento tractaverunt : nam Logica adinventa eft afapientibus , qui cum illuftriores fcientiasjam callerent, animum reflectere cæperunt&confide rare modum,&rationem,quafcientiasipfasacqui fierant,earumque actus ſcientificos:hoceftjudicia certa, & videntia exercebant. Secundò: fuerunt, funt, & eruntin mundoplures alii hominesnon inferioresperfpicacitate ingenii illis ipfis homini bus,quiLogicam învenerunt. Aliquiex iftis ufi funt, & utunturLogicajam reperta ab aliis ; fed profecte fi repertanon fuiffet ante illos hæc ipfa Logica,perinde ſcientias acquifiviſſent, ficuti illi primi Logicæ authores independenter à Logica Icientias fibi pararunt; Aliiverò exhujusmodiho minibusperfpicacibus, &acutis operam non dant, neque dederunt ftudiis ex inſtitutovitæ fuæ ada lias occupationes addicti : atſidarent,veldediſſent operamſtudiis,&fcientiis acquirendis, eadem fe licitate evaderent ſcientes ,&fapientes indepen denteràLogica, qua veteres Philofophi fineLo gica fcientias comparavere : Hoc autem fufficit ad tollendam necesfitatem illam moralem univerſa lemhabito refpectu omnium hominum: ergò pof fibile eft moraliteridipfum, quod in minori fupe rioris fyllogifmi affirmabatur. Prob. IV. Concl. Plerisq; hominibus communi teringeniofis eftdifficillimum (ita ut rarisfimè op pofitumcontingat)addifcerepriùs ſcientias, quàm Logicam: quiadifficillimum eftfine methodo,& ordine à Logica præfcripto fcientias addifcere : fed quodita eſt difficillimum , licèt aliquando ta mencontingat,eftimpossibile moraliterimpropriè: ergò plerisque hominibus ſcientiaspriùs addiſcere quamLogicameft imposſibile moraliter: ergò ex num.8. fect.2. plerisquehominibusLogicampriùs i i addi 62 addiſcere,quamſcientias,eftneceffariumnecesfi DiffertatioSeptimaLogico-phyſica omnino id, quodnaturaliter ſciri poſſediximus tatemorali impropria. Prob.V. Concl.Logicaeſtcommodisfimumin ventumad ſcientiasomnes comparandas faciliori, &meliori methodo,quam ſiabsqueauxilioLogi cæ ſoloductu luminis naturalis ſcientiæ compa rarentur: fedquodeſthujusmodieſtneceſſarium neceflitate ad melius eſſe, utconſtat ex num. 7. ſect. 2. ergò omnibus hominibusadſcientias com parandasLogicam priùsaddiſcere eſtneceſſene cesfitate admeliuseſſe. Majorpræmiſſaeſt mani feſtisſima cuicunque confideranti, & examinanti regulas omnes , & præcepta logica , quæ tradi dimus inelementis : cui enim in mentemvenire posſit illa noneffeutilisſima , adeoque neceffaria neceffitateadmeliuseſſequantumadſcientias com parandas? SECTIO IV. Objectionibus refpondetur. B.primòcontraprimam con. Eſtimpoffibile difcere ſcientias ante artem ſciendi:ledlogi caeſtars ſciendi ; g. eſt impossibile difcere ſcientias antelogicam. Refp. ne. maj.intelligendo illudimpoffibilede imposfibilieffent.ali,velnatura li,uti ſemperintelligendumeſt,cumabſolute&fine addito profertur ille terminus impoffibile. Cæterum manifeſtumeſt, quod ficuti fine arte medicinænon eſtimpossibile eſſentialiter , vel naturaliter homi nemconſervari ſanuın; ita fimiliternoneftimpos ſibile finearte ſciendi acquirere ſcientias,quod cæ teroquinhonininaturaliter eſt possibile. Contra 1. ſcireſine ſcientia eſt effentialiterim Differt. ſecunda, idque vel cum adjumento artis logicæ,velfine illo : quare ſiadverfarius intelligat perilludperfecteacquirerefcientiastantumacqui rere ſcientiæ,quantum naturaliter homines pos funt acquirere, nega ſuppoſitum : quiaſupponit faltemcumLogicaabhominepoſſemoraliter ſciri totum id, quodnaturaliterſciripoteſt. Secundò, notabis ſcientias illas clasſicas , quarum meminit objectio, &quas infinuavimusDiſſert. tertia, in cluderedefacto nonfolas conclufiones certas ,& evidentes: hoceſt ſcientias particulares, ſedplu res etiamconclufionesprobabiles:hoceſtopinio nes , immoplurimas dubitationes , &multoplures ignorantias,hoceftreflexiones, quòdaliquidſciri nonpoteft. Porro necbeneficioLogicæ illæ quæ funt opiniones , &continenturin ſcientiis clas ficis , evadunt, aut evaderepoffunt conclufiones evidentes , multoque minus quæ funt dubitatio nes , vel ignorantiæ. Tantummodò id efficit Logica ,utclariùs,brevius ,faciliùsque percipian tur, &teneantur ſcientiæ , advertantur opinio nes ,& perpendantur dubitationes. In ittis au temcircumftantiis majoris claritatis, brevitatis &c. quæ funt ornamenta,&expolitiones ſcientiarum noneſtpoſita earundemſcientiarum genuinaper fectio. Sicuti adamantis perfectio nativa non in eo confiftit , ut variis ornamentis aureis conve ſtiatur , fed inproprio ſplendore , & integritate. Notabis tertio , viro apprimè ingeniofo noneffe moraliter impoſſibile fine logicaillas ſcientias, in dubitabilesque affirmationes & negationes in , qualibet ſcientiarum claſſe ſibi comparare , quas posfibile , ficuti eſſe albumfinealbedine: g. etiam Icire finemodoſciendi, qualis eſt logica eft impof fibile: nonminùsenimadſciendumrequiriturſci entia, quàm modusſciendi. Refp. con. ante &dif. conf.ſcire fine modo ſciendinaturali(hoc eftfine lumine intellectus ) eſt impossibile,conc.conf; ſcire ſine modo ſciendi artificioſo (hoc eſt ſinearte lo gica) eſt impossibile,ſubdif.,eſt imposſibile ſcire artificiosè,con.conf,eſtimpossibileſcireabſolutè, &inartificiosè ne.conf. Impossibile quidemeſſet fcireartificiosèfinearte,ficut imposſibileeft effe albumfinealbedine:quiailludſyncategoremaar tificiosè fignificatinobliquo ipfam artem,&expli caturſcirehabendoartem,velexercendoartem. Ob.2.contratertiam,&quartamconcl. Quæ ſtio præſens eſt de acquirendis perfectè ſcientiis clasſicis; fednullus homo moraliter poteftacqui rereperfectèſcientiasclasſicas finelogica: g.falfa eſttertiaconclufio. Refp.dif. ma.: de acquirendis perfecteperfectioneartificiali,&propria artis lo gicæ,ne.ma.: perfecte perfectionenaturaliterde bita ſcientiis clasſiciscon. maj.&fimilipacto diſtin @aminori,eaqueconceſſain ſenſumajorisnegatæ, atnegata in ſenſu majorisconceſſæne.conf.Inhac objectione nil additur de novo æquivocationijam explicatæin objectioneprimapræter ambiguamil lam,&heroicamvocemperfecte , quæ plerumque intruditur inter argumentandum adterriculamen tumpufillorum. Adnotataigiturprimò,quoddiximusSect,2.n.8. nempènullumhominemnaturaliter inhacvita ſci homines cæteri communiter ingeniofi beneficio logicæ comparareſibipoffunt,diversaquidem viâ, &faciliori methodo,fed quantumadevidentiam, &certitudinem ſcientiæ eodemfructu. Itaque ſi dehujusmodi perfectione poſita in evidentia , & certitudine fit fermo ; neganda eſt min. objectio nis propofitæ : fi verò de perfectione artificioſa conſiſtente in facilitate, brevitate , & perfpicuita temethodi ſcientificæ loqui velimus,fatendumeft ànullohomineinhocfenfuperfectè acquiripoffe ſcientias finelogica. Contra 1. Sinelogicaeſt imposſibile moraliter vitare,& diffolvere omniaſophifmata , quæ fieri poffunt contra quamlibet ſcientiam particularem, quia funt difficillima,&plurima : fed eo ipſo eſt imposfibilemoraliter ſcientias comparare finelo gica: g.&c. Refp.dift.inaj.: eſtimpossibilemora litervitare omniafophifmataillafolvendo &oſten dendofallaciam omittomaj.: eſt impossibilevitare cognoſcendo,& advertendoeſſeſophifmata,ſub dif.: eſt impossibile viris eximii ingenii fine logica, ne.ma.: viris communiteringeniofis conc. ma.& ne.mi. attendeadhoc:noneftneceſſeadſciendam certo, & evidenter aliquam veritatem,ſcirediffol vere omniaſophifmata, &tricas, quæ àcavillato ribus obtrudipoffunt:fateſtilladignofcere, veluti exvultu, quodfintfophifmata. Fuereviri ſapien tiffimi,quiprofesſiſuntſe nefcireſophifmatanon nulladiſſolvere , indètamen nondimovebantur à ſcientia , quam de aliquo objecto comparaverant. ItaAriftoteles,itaDiogenes , itaplures alii Philo ſophi, nèquidem dignati ſunt mentem advertere adfallaciamaliquamdetegendam, quæ illis fortè à viſſe unquam,nequeſcire , nequeſciturumtotum fophi DeneceffitateLogica. fophiftis obtrudebatur. Celebratur Diogenes , qui Contra ultimd : facilioreseſſentſcientiæ, &me thodomagis apertatraderentur,finonpræmiſſa lo 63 ſophiftæ cuipiam ficargutanti : quodego fumtu nones:fedegofumhomo:g.tuhomonones:fer tur ridendo dixiffe : à meincipe , & recte col liges. Ob. ultimo. Logica non poteſt eſſe neceſſaria adſeipſam: fedfieeffetneceffaria aliquomodoad ſcientias,eſſet neceſſaria adſeipſam:g.nullomodo Hogica eftneceffaria adſcientias. Refp.omittoma. &ne.mi. Si fupponitadverfariuseffeimpossibile, ut logicaadſeipfamposfit inſervire, jam evidens eft,quodlogicanoneftneceffariaadſeipfam : nulli gicaſtatimad ſcientias tractandas aggrederemur : g. falſa eſtultima conclufio,antec. prob. exD. Au guftino , qui utilitatem logicam , aut nullam, aut modicam eſſeoſtendit. Refp. adducens velutipro coronide Proemialium differtationum ipfam pul cherrimamD. Auguſtinifententiam, in qua tùm objecto , tùmejusdem folutiocontinetur, itaque lib.2. dedo&rina Chriſtiana tap. 37. hæc habetS. Doctor,Illaconclufionum, &divifionum , &di ftributionum(feries)plurimumintellectoremad enimposfibilieftneceffariumid,quodeſtimposſi bile: alioquin illudipſumnoneffetposſibile,quod juvat: quanquamplerumqueaccidat,utfacilius homines res easaffequantur ,propterquas affe eſſenonpoffet, nifidaretur aliquod intposfibile : adeoquehincpatetmanifeſtadiſparitas interipſam logicam &reliquasſcientias. Adiftasenimnoneſt imposfibile,utipſalogita inferviat : adſeipfam comparandamverò eſt impossibile,uttu ipſeobji ciendoproponis: hinc adreliquasſcientiaseritne ceffaria: adſe ipfamnon erit. Contra1. logicaeftneceſſaria adſcientiaspro pter difficultatem; fedlogicaeſtdifficilior reliquis ſcientiis: g. eft neceffarias ad ſe ipfam. Refp. con. ma.&diſ.mi.eſt difficilior reliquisſcientiis, fiillæ fine logica addiſcerentur , ne. mi. ſi poſt logicam addiſcantur,omit.mi.,&confeq. nego. Punctum controverficænoneft, utrùmlogicafitfacilior,vel difficiliorreliquisſcientiis Quomodocunque;etenim præmittendaeſtaliisſcientiis, necnovumeft,quod principiaartium,&fcientiarumfintdifficiliorafuc cedentibuspartibus: idenimferè contingit in om nibusfacultatibus. Quodfi quisobjiciat tibipro verbium illud: àfacilioribus effeincipiendum: re fpondebis id quidem obfervandum eſſe quantum fieri poteft , &methodus argumentumquetractan dumpatitur. quendas iftadifcuntur , quam talium præcepto rumnodoſiſſimas,&ſpinoſiſſimasdifciplinas: tan quamfi quis dare volens pracepta ambulandi monftret,non eſſe levandumpedempofteriorem , nifi cumpofueris priorem , deinde minutatim quemadmodum articulorum,&poplitum cardi dines oportet dimoveredefcribat : vera etenim dicit,necaliterambularipotest,fedfaciliushomi neshocfaciendoambulant,quamanimadvertunt cùmfaciunt aut intelligunt tum audiunt ; qui autemambularenonpoffunt, mültòminùseacu rant,quænecexperiendopoffunt attendere : ita plerumquecitiusingeniofusvidetnoneſſeratam conclufionem,quampracepta ejus capit ; tardus verònoneamvidet,fed multò minùs,quodde illa pracipitur: magisque inhisomnibus ipsaspectacu laveritatisfæpèdelectant ,quamex iisindifpü tando,autjudicandoadjuvamur, nififortèquia exercitatiora reddunt ingenia. HactenusAugu guftinus,ex cujus elegantissimis verbis collige quid utilitatis,&commodiex Logicacapi fasfit:nem pèexercitationem ingenii, quafiat, ut facilè , & prompte aſſueſcatde re qualibet difputare.  f Deprimo modo ſciendi, ſcilicetdefinitione. Actenus prolufimus velitaribus qui busdam differtationibus, modoadju ſtumpræliumdeſcendimusinlogicam arenam. Cùmitaquediffert.4.fect.2. concl.3.ſtatutum fittotum logicum artificium quantumeftadtres celebres modosſci endirevocari,primumhorummodorum,videlicet definitionem aggredimur in præfentia, cujus oc cafioneplurimaſcitudignissimaadfabricamnoſtri intellectus,& economiam cogitationum noftra rumſpectantia pertractanda manent. Explicationes , &poftulata. I. M Odusſciendiitaincommuni ſumptus ,& generatim fignificat artificium logicum, quofaciledeveniturincognitionemveri tatis cujuſpiam,quæ anteaignorabatur: hujusmodi modos ſciendi præceptis fuis ,& regulis continet Logica, quemadmodumGrammatica ſuis regulis continetmodum,viamqueloquendiemendatè. II. Definitio eſt vocabulum interpretatum ex Græco ejusdemderivationis : ac nomen græcum ὀρισμός , quoutiturAriftoteles,idemque ſignficat, acfinitio, cuiſi addas particulam De, fit definitio, quæper metaphoram translataeftadſignificandas quasdam cogitationes noftras 5 nec non locutio nes ,quæveluti terminant, & finiunt curiofitatem noftri intellectus; hoceft,illifatisfaciunt : definitio igitur inhocſenſu eſtea cogitatio,vel locutio,qua perfecte ſatisfit huic interrogationi,ſeu curiofitati, quidesthoc? III. Quia hujusmodiinterrogationiſatisfacitde finitio, ipſa diciturexplicare quidditatem rei , de quaquæriturquidesthoc?derivatovocabuloquid itas abillointerrogativoquid? IV. Propter id ipſum diciturdefinitio explicare effentiam rei, de qua quæritur quid est hoc ?de riva 64 rivato itemillovocabuloeffentia àverboEfſtpoſito Differtatio OctavaLogico-physica ininterrogatione. Unde obiterſcito, hasduas vo cesquiditas,effentia, eſſe ſynonimas. V.Cùmdifficillimumfitdequalibetre fineerro re falfitatis fcire quidfit; ideo difficillimum eftper fectè res definire:nempè cognofcere effentias ,& quiditates rerum omnium: adhancporrodifficul tatem fublevandaminventæ funtpluresclaſſes, ſeu ſpecies definitionum,quarumfaciliores primoloco pofitæ præparantintellectum fibifuccedentibus, ut tandemdeprehendatultimamillam, quæperfectis fima fimul,& difficillima eft. V. Clasfis prima definitionum dicitur definitio abetymologia nominis,quo res appellatur (έτυμον vocabulorumeſt vera derivatio nominis anomine primitivo)v. g. cumdico homo per etymologiam し derivatur ab humo, & inde deſignaturhominem fecundùm corpus factum effe ex terra : Angelus eſt nomen, quod habet etymologiam averbogræ coαγγέλω ſignificante Annuncio, inde defignatur Angelorum effemunus aliquidhominibusDeino minedenunciare. Ex hac definitione dignofcitur nonnullaproprietas rei nominata , non vero per fectèeffentia ejusdemrei. VII. Clasfis fecunda dicitur abſolute definitio nominis, quæ multùmdiverſa ab antecedentieſt: fit autem , cùmquis advertens nomen æquivocum effe, antequamloquatur, declarat, & prænunciat, quodnomenillud ufurpare intendithoc potius fi gnificato, quàmalio: v.g. nomen Spiruus æqui vocumeft;poteſtenim fignificare flatum , &ven tum, vel ſubſtantiam incorpoream,Angelum, & animam rationalem: fidicamſpiritumappellofub Stantiam incorpoream ,feu qua potest cogitare, Dicorfeciffe definitionem nominis. Hæc autem definitio utilisfima eft ad tollendas inanes quæftio homoestcreaturapotensloqui,velpotensridere, autquid fimile ;vocatur definitio quid rei perpro prietatem. Si refpondeas denique quintohomo eft animalrationale ; hæc eſt definitio quid reiper genus&differentiam ultima,&perfectisfima,diffi cillimatamen; quiaplurima oportetſcire,uthujus modidefinitio fine errore cudatur. X. Quatuorpriores definitiones quid rei appel lanturcommuniter defcriptiones , ut diftinguan turàquinta,quæ abfolutè diciturdefinitioquidrei: cæteræ enim quafi defcribuntremillam de qua in terrogatur quid eft hoc ? & profecto hujusmodi interrogationipropriè non reſpondent , fed aliis interrogationibus, de quibus nonnulladiximus th. penult.1. 4. ele. XI. Sunt leges quædam obſervandæpræfertim in elaboranda artificio logico ultimadefinitione: prima eſtut definitiofit clarior definito : hoc eft quodclariùs intelligatur idem objectum cum ex plicaturperdefinitionem , quam dum deſignatur pernomenillius objecti, quodfubinde eſtterminus communis:unde res,quæ clarisfimè repræfentatur quantum hominibus fas eſt per fuum terminum proprium,definirinon poteft; e. g.res, bonum &c. &fimilia. Secunda lex:utdefinitum(hoceft ter minusformalis, qui per definitionein proponitur explicandus)noningrediaturdefintionem : unde abfurda effet definitio : Lomoesthomorationalis, Tertia ut definitio logicafolamexplicet effentiam rei , &nit ulterius : hoc eft neque caufa effi ciens,neque finis, neque partes componentes , nec denique proprietates exprefsè in definitione ex plicentur : unde peccaret hæc definitio : homo eft animalrationale rifibileproductumàDeo.Leges autem hæ exacte ſervabuntur fi definitio lo د gica tantùm explicet genus , & differentiam rei nes de vocibus, quæ exeocontingunt,quod e.g. loquensper unum,&idem nomen intenditmani feftare unam cogitationem, & unam rem cogita tam;duminterim audiens,quiaillud nomenæqui vocumeſt,exiftimatloquentemde aliare cogitare, &loqui , adeóque negat quodnon affirmatur ab alio,vel affirmat quod ille non negat , &hæc eft quæſtio deNomine. VIII. Clasfis 3. definitionum , dicitur definitio quidnominis (difcrimennonnullum eftàfuperio ri:) fit autem,cum explicoquidhominesvel indo Ai,vel docticommuniterintelligant audito illono mine ? e.g. audito hoc nomine homo excitatur in omnibus hominibus cogitatio de ſe ipfis ſeorsum fumptis&decæteris fui fimilibus, quodfintcreatu ræ perfectisfimæ fupra omnes alas vifibiles, quod loquiposfint,converfari ,poft mortemdurare&c. hæc autem eſt definitio quid nominis. IX. Clasſis 4. definitionum dicitur definitio quidrei , qua plenius fatisfit interrogationi quid est hoc ? dividitur tamen inplures alias claſſes. Namfi interroganti quid eſt homo ? refpondeas primo homo eft creatura Dei ; dicitur definitio quid rei per caufam efficientem ipſam rem. Si refpondeasfecundohomo est creatus proptervită eternamconfequendam;vocaturdefinitioquidrei perfinem,feucaufam finale. Sitertiohomo eftcrea turaconstansexanimaratioali, corpore;eſtde finitio quid rei permateriam,&formam , feu per caufammaterialem &caufamforinalem. Siquarto definiendæ at cum nonunumgenus, necunam differentiam cujusque rei th.46. &47. lib. 1. elem. indicaverim, datur locus quæftioni quodnam ge nus,& quæ differentia indefinitione logica adhi benda fit, Definitio logica, eft explicatio,five mentalis,five vocalis effentia cujuslibet reiper ultimum rei genus, &primamproximamque ejusdemdif ferentiam. Robatur conclufio : illaeſt definitio artificio quæperſpicuè breviter,& ve rè refpondet dere propofita interrogationi Plogicoperfecta, C quidefthoc?fedquodita reſpondet eſt explicatio effentiæ per ultimum rei genus,&primam diffe rentiam:ergo definitio logica eſt explicatio effen tiæper ultimum rei genus &c. Ma.patetexn. 10. 11. mi. verò pro. diftinctius , brevius , & veriùs refponderi non poteft prædictæ interrogationi , quamexponendo quidilla res fimile habeat cum reliquis omnibus rebus ,&quiddisfimile item ha beat neceffario cumomnibus rebus, quæ ad ipfius claffem non pertinent, fedhoc exquifite præftat prædictadefinitio: g.&c.mi. pro. Naminultimo generevelutin fructu includuntur omnia fuperio ra generav. g. in animali includitur vivens,corpo reum,substantia,ens, adeoque illo ultimo genere prola Deprimomodofciendi. prolatobreviſſune explicantur omnes fimilitudi nes, quas res definienda habetcuin reliquis omni 85 caturhoctermino cognitio: hæc autemrepræfen bus rebus contentis,& inclufis, tum inillo gene re,tum in omnibus fuperioribus generibus: inpri mavero ,& proxima differentia velut inradice continenturomnes ſecundæ differentiæ, ſeupro prietates ,adeóque per illam primam explicantur breviffimè omnes diſſimilitudines rei definiendæ cumcæteris omnibusrebus: igiturpereamdefini tionemexplicatureffentia ,&quidditas cujuslibet reimodoperfectiori,quoexplicaripoteft artficio Logico. Nectibividearisparum fcire , cumſcis dequali betreejus fimilitudines,&fimilitudines cum cæte ris omnibus: id enim tantuminodo de rerumeſſen tia fcire datum eſt hominibus in hac vita mortali: indeeftquodtota ſcientia humana appellari folet comparativa, quia videlicet comparatione,& fi militudine rerum invicem continetur: hincveluti ad fundamentum omnium fcientiarumveteres fa pientes opefimilitudinum,&diffimilitudinumdivi feruntresomnes ingenera,&fpecies. Itaque ex dictis habes , quo pacto definitiones artificiofas efformare poffis de qualibet re ſeu claſſe rerum , quæ termino communi fignifica tur , quidquid fit utrum res in fingulari definiri poffit: tantùm laborandumtibi eſtin reperiendo genere ultimo, &prima differentia reidefiniende: nonenim eftpronum, quoad res omnesduoilla venari. Objectiones diluuntur. Bjicies primò: inhac conclufione definitur ipfa definitio, feddefiniridefinitionem repu gnatficuticalefieri calefactionem,& frigefie rifrigus: g. repugnat conclufio. Refp. con.maj & neg.mi.ficuti cognofci cognitionemnonrepugnat, ita definitionem mentalem alia cognitioneexpli cativa effentiæ illius cognofci,& ita definitionem vocalem aliis vocabulis illam declarantibus expli cari: hoceftdefinitionem definiri : diſparitas ca lefactionis , & fimilium hæc eft, quiain rebus phy ficis &corporeisnondatur e.g.calefactioreflexa; at datur in intellectu cognitio reflexa cognofcens ſecognofcere. Contraprimo:definitioutfic,ſeuclaſſisomnium definitionumdefinitur in noſtra conclufione &eſt definitum :feddefinitioreflexa, qua definiturdefi nitiout fic, includiturinipſa definitioneut fic,uti in claſſe omnium definitionum : g. eademdefinitio reflexa eſt fimuldefinitum,fimulque eſt directa, & reflexa quod repugnat. Re.co.ma.&dift.mi.de finitio reflexa includitur confusè,& per modum unius in definitione, ut fic: con.mi. includiturex preſsè,&folitarie ne.min &dift.con.eademdefi nitio reflexaeft fimul definitio expreſse , &feor fimfumpta,&eftdefinitumconfusefumpta&per modumuniuscumreliquisdefinitionibuscon.conf. eadem definitio eftfimul definitio,&definitum ex prefsè,&feorfim utrobiquefumpta ne.cof.in ſen ſu primæpartis diftin&ionis datæ nulla involvitur repugnantia :quod facilè percipies ſi veluti prin cipium indubitabile aſſumas cognitiones noftras alias eſſe directas , alias reflexas ,& inter iſtas reflexas dari etiamhanc cognitionem , quæ expli R. P. ProlomæiPhilofophia. tat,& fignificatpermodumobjectiomnesomninò cognitiones confusè ſumptas& per modumunius, tamdirectas , quàm reflexas , adeoque inter illas omnes fignificat , & repræfentat etiam ſe ipſam confusèſumptam &per nodumuniuscumcæteris omnibus : ficuti itaque cognitio cognitionis ut fic nonrepugnat;itadefinitiodefinitionisutfic:quid enimeſtdefinitio,nifi moduscognofcendi,&ex plicandi objecta definitive : hoc eft cognitio talis ſpeciei nempè definitiva ?ficuti igitur cognitiout ficcognofcipoteft; ita modusut ficcognofcendi, &explicandi objecta definitivèpoteſt cognoſci, & explicaridefinitive. Con. 2. Exdictis veraeſſetpropofitioſequens: definitioeſt explicatioeſſentiæ pergenus &diffe rentiam : atnon minùs eſſet verapropofitio ſe quens: explicatioeffentiæ per genus & differen tiameſtdefinitio:fed repugnatutramquepropofi tionumeffeveram,uti repugnatſequentes effeve ras: homo eft animal,& animaleſthomo : g.&c. Refp.primo conceffamajorinegandominorem:di ſparitasplurimaeft cumexemploallato:inpræſen ti tamenfateſt: quod ficuti dicebamnondaricale factionemreflexam,itaàpartereinondanturHo minesreflexi , &animaliareflexa, fedutiq; dan turcognitionesreflexa:itaque definitioutfic,ſeu claffis omnium definitionum accepta per modum uniusfi confideretur&cognofcaturapparet,quod fit explicatio , ſeu clasſis explicationum effentiæ pergenus,&differentiam:rursusfi alia reflexione hanc ipfam explicationem reflexam confiderem affirmare poffum,quodillaipſaexplicatio effentia definitionms utficper genus, & differentiamfit definitio : nempe fit aliqua definitio ex illis , quæ continenturconfuse,&permodumuniusinclaffe ſpecifica,quæ dicitur definitiout fic : nam exth. 49.n.27.1.1.elem.prædicatumilluddefinitio ſuppo nitur particulariter. Refp.fecundonegando rurfus minorem ,&adillas propofitiones in exemplum allatas dico fibiinvicem non repugnare,& utran queeſſe veram,ſiſecunda itaexplicetur : a'iquod animal eft homo : juxta quam explicationem hu jusmodi propofitionesvocantur indirectaprædi cationis : hoc eft ex parte ſubjecti terminum fupe riören & latepatentiorem habentes,quàm expar te prædicati,&faltem vocaliteradmittidebent: u trùm reveradenturinmentealibidifputo. Contratertiòfidefinitiopoffet definiri;definitio eſſet clarior,& obfcuriorſeipſa:fedhoc repugnat ficuti quod idem aer fit clarior &obfcurior: g. nonpoteft definiri. Refp.dift.maj. effet clarior,& obfcurior fubdiverſo conceptu, ſeu per diverfam cognitionem manifeftata,con.ma.fub eodemcon ceptu ne. ma. &mi. ficutieadem res modovideri poteftclariùs modo obfcuriùs ratione diverſæ lu cis,ita cognofcimodò clariùs modo obfcuriuspo teſt eademres: e.g. homo ratione diverſæ cogni tionis: paritasdeaereretorquetur. Qb.fecundò fidaretur ulla bona definitio,quid quidaffirmaturde definitione , affirmari deberet dedefinito : fed hoc repugnat, quiav. g. de defini tione affirmatur, quod fitmodus ſciendi: hoc au temaffirmari nonpoteftde definito. Homo enim noneſt modus ſciendi, attamen pervos dicitur definitum: g.&c. Refp.dift.maj.quidquidaffirına tur 1 1 66 tur de definitioneobjectiva (hoc eſtdeipſo obje DiffertatioNonaLogico-phyfica deiisdemrebus haberipoteſt, tum ſecundùmmul todefinitionis)affirmari deberetde definitoitem objetivo: con.maj.quidquid affirmaturde defini tione formali (hoc eft de ipfa cogitationedefiniti va)affirmarideberetdedefinito objectivo,veletiam formali : ne. maj.& fimiliter diftincta min.nego conf.cognitiohominemcognofcensnonefthomo, ita cognitiodefinitiva,nempè ipfadefinitio forma lis hominemdefiniens non eft homo,nequeeftani mal rationale: eftquidem modus ſciendi,&cogno ſcendiipſum hominemejusqueeffentiam. Ob. 3. omnia poffuntdefiniri: fed nonomnia habent genus , & differentiam ex dictis : g. non omnis definitio eſt per genus , & differentiam: prob.maj.quiade omnibuspoteft interrogariquid efthoc?g. de omnibus poteſt reſponderi explican doquiditatem , & effentiam illius rei. Refp.dift. maj. definitione perfectè artificiofa , neg. maj. definitione , vel inaartificiofa, vel utcunque imi tantedefinitionem artificiofam conc. maj. &min. &fimili pacto confequens diftinguo. Resillæ,vel entia illa , quæ genus,& differentiamlogicam non habent, hoc eft revocari non poffunt ad aliquam claſſem arboris philofophicæ per modum generis, veldifferentiæ ,habentquidem effentiamfuam, & quiditatem fuam:hoceftfuntidquodfunt,&de illis poteft refponderefaltemAngelus,& certisſi mèDeus ad interrogationem quid est hoc ? ſed quia artificium logicumdefiniendiadinventum eſt propterillas res , quæ revocantur ad claſſes arbo ris philofophicæ veluti ad genus , & differentiam; ideòde prædictis rebus definitioperfectè artificio ſahaberi nonpoteft. Cæterum definitio nonnulla 1 tiplices modosdefiniendi, quos ſectione 1.a n. 6. recenfuimus : tum etiam efformanturdefinitiones ad imitationem logicæ definitionis , quæ dici pos funt ſemiartificiofæ explicantes quidem effentiam reiquanto majori claritate fieripoteft, fednonper genus , & differentiam. Notabis etiam res illas, quælogice definiri nonpoffunt adeòperſenotas, &manifeſtas hominibus effe, utvixclariùs expli cariposfint, quàmfiunpliciter nominari. Ob. 4. noneft recta definitio homo eft animal rationale : g. &c. probaturant. animaleſt genus: ſedhomononeftgenus:g.homononeftanimal:g. multò minùs eſt animalrationale. Refp.nego an tecedens , adprobationem conceffamaj &mi.ne. utramq;conf. argumentum peccat contra primam legemfyllogifticam , habet enim4.terminos;nam terminus animalinduplicifuppofitioneufurpatur, nempèinſuppoſitionedirecta,& perſonali,ufur paturinconfequente:infuppofitioneveròreflexa, &fimpliciufurpatur in majori,utpatere tibipoteft exth.49. 1. 1. Elem. n. 16. Co. quod eſt unum non poteſt eſſe quid du plex,fedhomoeftquidunum:animal,&rationale eft quidduplex , aliud enim eſt animal, aliud ratio nale:g.homononeft animalrationale. Refp.hoc argumentum fundariin ignorantia differtationum ſequentium , in quibus de objecto , & fignificato terminorum cominunium agendum eft : videlicet de univerfalibus , & formalitatibus: interim ſcias, quod necanimal, necrationaleres funt, fedfunt formalitates: miraberis fortèquæ dico, ſedſtupo remdepones eruditusdicendis. Demaxima difficultate , & antiquisfima controver ſia apud Philofophos , quo ad deſignandum ve rum , &genuinum fignificatum , feu objectum termini communis ( & univerfalis ) indefinitè : ſumpti , de quo th. 22. &38. cum fequentibus lib. 1. elem. unde ad varia abfurda delapſi ſunt plures , quorum primum univerſale PSEUDOPLA TONICUM hic expenditur. I terminis duntaxat fingularibus ho mines loqueremur & de rebus د tantummodo fingularibus cogitare mus, aut bruta effemus , aut Deus, hochabet peculiare intellectus hu manus,utderebus nonfolùminfingulari:verum etiam in communi,&utdicituruniverfaliter co gitareposfit: (nil hicdecerno quantumadAnge. los, qui utrùmuniverfaliter,&in communi res in telligant ſubjudice eſt) exemplum pono: cumin tellectus cogitat de hoc objeto homo , & cum de eodemlinguanoſtraloquimurperhuncipſum ter minumvocalemhomo:nonvidemur cogitare, aut loquide hominibusfingularibus , de hoc homine , &de Deuniverſali Ideali. &deillo;ſeddehomine incommuni. Hocvero pactoper ſuas imaginationespercipere,autſenſa tiones brutanonpoffunt: nonenim vident , aut imaginanturhominem in communi,vel animalin communi,ſedhunc hominem,aut illumhominem: e.g. equus Dominumfuumvidet,autſervumſtabu dum,&multòmaximè adintelligendum exdictis loco citato. III. Intellectus,ſeu animanoſtra ſubnominein tellectus ſpeciesſpirituales adintelligendumnecef ſarias fibi elaboratut loco citato dixi : appellatur autem ſecundumiftam confiderationem peculia larium : illosque eosdem imaginatur , aut alios , quosviderit. MultòpotiorijureDeuscognofcere remintellectus agens:fecundumveròillamconfi derationem,quaipſemetintellectus experiturſpe univerfaliter, &incommuninonpoteſt;v.g.ho 67 ciesjamelaboratas &cognitionesproducit,dicitur minemincommuni,&utfic;fedperfe&iffimaco intellectuspaſſibilis,ſenpatiens. gnitioneomnes omninòhomines fingulares cum omnibusfuis circumftantiis,&proprietatibusexa Aisfimè comprehendit. Indèvero eſt, quodDeo fimul&brutisanimantibusdenegandusfit iſtemo dus cognoſcendiobjectaincommuni,&utfic,quia hujusmodi moduscft quidem aliquaperfectione brutis denegatâ perfectus , ſedmultametiamin cluditimperfe&ionem,quælongisfimèabeſtàDeo, nempèobfcuritas,&confufio. Atſtatuerequidfitilludobjectum, illudcogni tum, illud fignificatum , quodperterminoscom munes mentales , autvocales homini intelligenti repræſentatur ; hocopus,hiclabor: numvideli cetfintomniaſingufaria,quibus terminus ille com munis accommodaripoteſt,Petrus,Paulus,&cæ teri homines infingulari ,quo adterminum com munemhomo?anpotiùsilludobjectum fitaliquid diſtinctum ab omnibus illis ? difficultas eſtmaxi ma, &antiquissima ,nec adhucomninò dilutaaut explicata : licet enimex hacoccafioneplura à Philoſophis excogitata fint vocabula,distinctio num,precisionum,formalitatum,univerfalium 1 6. Nontamenextotoperfpicuaveritas reddi IV. Præcipua differentia inter ſpecies hinc ſenſuum externorum , indephantaſticas & intel lectuales hæc eft:quodillæ,poftquame g. oculus ceſſavitvidere,fimuletiamexoculoceſſant,&cva nefcunt : ſpecies verò phantafticæ , poftquam phantafia ceſſavit imaginari ; & ſpecies intelle ctuales,poftquam intellectus ceſſavit cogitarenon evanefcunt; ſedreponunturmirabiliterin duplici interiori quaſi thefauro : qui dicitur memoria phantaſtica,&intellectualis:unde rurfus proop portunitate ab anima educantur ad imaginan dumrurfus, &cognofcendumresolim imagina tas,&cognitas : hoc autem eſtquod dicimus re cordari. V. Quotieshomo cogitat aliquidintellectu, il ludipſumquoqueperphantafiamimaginaturima ginationequadam faltemſymbolica, &fimilitudi naria: utcumAngelumvelutijuvenemalatum ima ginamur: nonveròquoties aliquid imaginamur, illud ipſumquoque intelligimus , & cogitamus: quodfatisapertèpatetinfomniis. VI. Quidfitfingulareeſtluminenaturæ notis fimum,unaquæqueenim res , quædigito oftendi taeft. SECTIO PRIMA. Explicationes,&poftulataadremprafentem. I. H Omoinhac vitamortalitres habetfacul tates repræſentativas,ſeu perceptivas,qui bus animafibi repræfentat,&percipit res externas,quæpræcipipoſſunt: primadiciturfacul tasfenfitivaexterior,&dividiturinquinque ſen ſus viſum,auditum, guſtatum, olfactum,&tactum: porròhi ſenſus ſunt anima ipſa unita partibus il lis humani corporis , quæ accommodatæfunt ad aliquam perceptionem rerumexternarumhaben dam: partesq; illæ corporeæ vocanturorganaſen ſus illius,quipercipitperillas objectumfibiaccom modatum: e.g. oculusdicitur organum facultatis viſivæ,feu viſus. Secundadiciturfacultasfenfitiva interior ,quæ licet pluribus nominibusgaudeat communioritamendiciturPhantasia , ſeufacultas imaginativa, quæ eſt ipſa animaunitapartibuscor poris accommodatisadimaginandum:nempèce rebri parti præcipuæ , quæ indè dicitur organum phantafiæ. Tertiadiciturfacultas intellectiva,ſeu Mens,ſeu potentiacognoſcitiva, & eſt ipſa homi nis anima,quæ licetcorporiunitaper ſeſola(cum aliquo tamen famulatuipfius corporis) habetvim intelligendi, &cogitandi. II. Ithomoactuvideataliquod objectum,ſeu remviſibilemrequirunturſpecies illæ, feuradiiab objecto adoculum evibrati , dequibusth. 5. 1. 1. elem.diximus:itemadaudiendum,guſtandum&c. quidfimile ſpeciebus prædictis requiritur. Multò magisſpecies interiores requiruntur ad imaginan quodammodopoteſt (immò,&quæ oftendinor poteft ) dicitur res fingularis , utex th.46. lib. 1 elem.falileliquet:porro hicterminus individuum idem fignificat, ac fingulare,&communiquadam deſcriptionedici foleteſſeid,quodeſt indivifum infe, &divifumàquocunquealto;utalibi excu tiendum. VII. Intellectushominispoteſt cognofcere,& cogitare fingularia diverfo modocogitandi , nem pèquadruplici. Primòfeorfumdeunotantummo dòfingulari, utcumdePetrocogito; ſecundòco pulativè, & quiacopulatio eft genus adcollectio nem,&diſtributionem (dehis enim terminis ar borquædamphiloſophica fieripoſſet) copulatio necollectivapoteſtintellectus de ſingularibus co gitaree. g.Petrus ,&Paulusfunt duo. Tertiòdi ſtributive, ſeu copulatione diſtributiva e. g. & Pe trus currit, Paulus ambulat. Quartodisjun &iveper particulam vel expreſsè poſitam inter fingularia cogitata e. g. velPetrus currit , vel Paulus ambulat: omnibus hujusmodimodis fin gularia verè cognoscit &diftin&èintelligitintelle aushominis. VIII Non tamenhoc folum intellectus poteft; ſedpercognitaquomodocunque fingulariaafcen ditadduplicem aliamclaſſemcognitionum:nempè adcognofcendauniverfalia,&particularia:un deomnia : quæ poteft intellectus cognofcere ad tresclaſſes revocantur,fingularia, univerfalia, particularia. IX. Clasfis univerſalium , quæ poffuntcogno ſci, ſubdividitur juxta regulas arboris philofophi cæ induas alias claſſes: inuniverſaliacum figno, Ieu t 12 68 ſeuſyncategoremate, ut omnishomo , nullusbo Differtatio Nona Logico-phyfica &fingulariin fimilipropofitione,Petrusefthomo: mo;&inuniverſaliaindefinita,uthomo,equus&c. qui funttermini communes, & indefinite ſignifi cant,ut nofti exth.44.&45. X. Claſſis particularium etiam fubdividitur in particulariacumfignoparticulari disjunctive ſum pto,&inparticulariacumfignoparticularidisjun Aèſumptodequorum signorum explicationedixi th.48.n.19.1.1.elem. XI. Difficultas inpræfentipropofitatotaverſa tur, quoduniverfaleindefinitum,quodeſtſignifi catum,& objectum termini communis mentalis, Teu vocalis indefinite ſumpti:quid namque repræ fentetur, &apprehendatur(namtota quæftio eft circaprimamoperationem intellectus)abintelle Etu, cum perhunc fimplicemmentalem terminum, feu apprehenfionem cogitat ? Quodfitdifcrimen interuniverfaleindefinitum,& univerſalecum figno?eft quidem maximum, namrectè dices, ani malrationaleeſthomo, fedmatè diceres , animal rationale eſtomnishomoLib.2.elem.th.20.Exquo colligitur univerſale cum fignopotius repræfenta re univerfaliter fingularia : hoc eft copulativè, quàmverè&proprie ipfum univerſale,feuhomi nemut ficrepræfentare. Obiternota progreſſum intellectushumani: àfingularibus ſe ſolis, vel ex preſsè faltem cumaliis cognitis afcendit mens no itra adcognofcendauniverfaliterfingularia: abhis rurfus adcognofcendum ipſumproprium, &ge nuinumuniverſale,hoc'eſtobjectumtermini com inunis indefiniteſumpti. XII. Univerſaleperdefinitionemabetymologia dicitur eſſe unumversus multa,exquadefinitio necolligiturperhuncterminumuniverſaleexcita ri cognitionem fimuldealiquouno,ac demultis: adeóque, ſiterminushomoappellari reflexèpoteſt terminus univerſalis, debet fignificare unumquid, &fimuletiammulta: fiveifta multa finttantum posſibilia,vel etiam actu exiſtant. Univerſaleinquantumeftobjectum,&fignifica tumterminicommunise.g.homo) abfurdedi ceretureffeunum feparatumrealiteràmultis,- Seu abomnibusfingularibus:quodunum appel-laripoffit Idea,velexemplar,&illa multafint-velutiveftigia,&imagines illiusunius,feu-idea. Alsohocuniverſaleitaexplicatumattribuitur HPlatoni,utmoxvidebimus;declaraturautem 1 effeunumextramulta:ideanempeabæter noexiſtens extra,&ultraomniafingularia,&in dividuae.g.ſpecieihumanæ ,quæ ideaquotiesho mo gignitur applicetur quafi forma,&figillumin cera, ineaque relinquatimpreſſam ſui imaginem, autveftigium. 1 Probaturconcl. unumextramulta, ſeu ſepara tumrealiter abindividuisnon eft fignificatum hu jus termini communis homo; fed univerſale , de quoquæritur,eſt ſignificatum hujus termini com munis: g.unumextra multa,&c.noneſt univer ſale ,de quo quæritur : probatur ma. fignificatum hujus termini communishomo debet effe tale , ut affirmari posfit,& prædicaridequolibet individuo, 201 fedunumextrainulta noneſthujusmodi,quia de quolibet individuoaffirmarinonpoteſtid,quodeft realiter feparatum ,&distinctumàquolibetindivi duo,uteſtmanifeſtisfimum: namideòfalſa eſt hæc propofitioPaulus estPetrus, quiaPaulus eſt reali terſeparatus àPetro:ergo,&c. Prob. 2. vel illa idea,hoc eft illud unum extra multa eſt aliquid increatum,vel creatum:ſieſt ali quidincreatum eſt ipſeDeus : ſi eſt aliquid crea tumeftaliquodindividuum ,&fingulare: fedne que Deus, neque aliquod fingulare eſt univerſale, dequoquæritur : nam nequeaffirmaripoteft, e.g. Petrus eftDeus: nequePetrus estPaulus , & ta men dicipoteſtPetrus efthomo:g.univerſalis ,de quo quæritur , nempè ſignificatum hujus termini communishomo,noneſtaliquidſeparatumrealiter àfingularibus hominibus. Ob.aliter explicari nonpoteft, quidfituniver fale: nempè unumversus multa, quodfit obje tuin termini communis:g.&c. Refp.exſequen tibus differt. patebit , quopacto ſine abſurdo id ipſumexplicari poffit. Contra 1.Effentiæ rerumdicuntur effeab æter no:fedab æterno nulla funt fingularia: g.effentiæ funtquidunumrealiterſeparatumàfingularibus g. iſtæ funtuniverſale , de quo quæritur. Refp.omi. ma,&ne. mi.Effentiæ rerumposfibilesnihilaliud funt quamipfa fingularia poſſibilia : ficuti eſſentiæ exiſtentes funtipfa fingularia exiſtentia : nec ſunt quidunum,fedquidplura, &plurima , &ideò exprimuntur num.pluralieſſentiæ rerum. Contra 2. Obje&um hujus termini communis homononeſtaliquid fingulare: g. eftaliquid ſepa ratum àfingularibus. Refp. 1.retorquendoantec. jamenimilludobjectumnon effet idea, quæ con vincitur effe aliquid fingulare ex probatione ſe cundaconclufionis. Refp. 2.dift. antec.noneſtaliquidfingulare fin gulariter repræfentatumconc. antec.univerſaliter, &abſtracte confideratumne,antec.&confeq. Platoni nunquam in mentemvenit hujusmodi univerfale:quodeffet unumextramulta,nec- admifit ideasfeparatas àmentedivina, &à : ScientiaDei. (Vicunque operatur cum ratione, hoceftra. tionabiliter , dicitur operari ex idea : nempè concipitpriùs mente idipfum,quod opere moliri vult: ita Pictor : itaquilibetArtifex: ita quicun que homo ſapienter agit: cùm itaque de DEO fentiendumfit ſapientisfimè; ideòdiciturinmente ipfius divina ideas ſemperexifterererumomnium, quæDeus creavit,velcrearepoteft. Hocaffeve ravit Plato,nectamen dixit has ideas divinas eſſe univerſale; fumpto univerſalipro objecto termini communis. Prob. concl. exPlatone ipſo,quiinParmenide fic ait: Admirabileeffetfermo illius,quiideastol leret, quoniamDeumcognitioneprivaret :& in Hippia: Illum, qui dicitur δημιεργός ( hoc est Mundi artifex) certarationeagere,&dumho. minem,velequumproducithabereinfeipfoeorum ſpecies,fenideas : g. Plato nomineidearumnil 1 aliud DeVaiverfali Ideali. < aliudintelligit , nifimentemdivinamcognofcen temcreaturas,quaspoteſtproducere.-69 Deus:g. ideainquantumeſtidem,&c.Patetenim, Addoteftimonium ſapientissimorum virorum proPlatoneita intelligendoſtantium : DivumAu guftinuminprimis lib.3. retrac. cap.3.&alibipas fim: prætereaPlatonicosomnesPhilophos,quos cæteris omnibusDivus Auguftinusmerito ſeante poneredicitlib. 8. deCivitateDei: quorumomni umunamſententiamMarfiliusFicinuseſſeteſtatur: Platonicinunquam voluerunt ideasabintellectu divinofeparatas, DicesAriftoteleminoppofitumſtare. Refp. ex pluribus, quæpoſſemreponerehocunum ajo:A riftotelemnullis inlocis oppofitumejus , quod in hacconcl. defendo,dixiffe: fedpotius ejusdicta adſequentemſpectare. IdeeinquantumJuntidemcummentedivina, nonfunt objectum, autfignificatum termini PR communis. obatur:obje&umterminicommunisaffirma tur,& prædicaturdequolibetfingulari,utcùn e. g.diciturPetrus esthomo : ſed affirmari nonpoteſt,aut prædicaride quolibetfingulariid, quodeſt idemcum mentedivina,hoceſtipſeinet quodnequeexemplar,aut ideaartificialis reſidens e.g. inmentePictoris,dum imaginempingit,po teſtaffirmarideipſa imagine externa,&dici hæc imagoeftidea. Notabis vero ideasdivinas modo ſuperiori ex plicatas nondiciquidem poſſe univerfales inco Tenfu , quem ufurpamus inpræſeatiDiffert., ubi loquimurdeuniverſali ineſſendo,&univerſali,in prædicando:hoceftde eo, quod eſt , & dicitur (nempè prædicatur) unum,&plura:c. . homo, eſt univerſale in eſſendo in quantum inomnibus fingularibus hominibus confideraripoteſt , &re periri ſignificatumhujus termini : homo , &rursus deomnibus fingularibus hominibus affirmari po teſt &prædicariilludipſum ſignificatum: cæterum ideasipſasdivinas alio ex capite dici poſſe univer ſales advertes , nempèuniverſales in cauſando; quod eſt idem acdicere ,eſſe cauſas univerſales. Illa enim eft caufa univerſalis , feu univerfalis in cauſando, quæplures,&plurimos effectuspoteſt producere:itaexideahominisinmentedivinare ſidente exemplariter,&idealiteromnes homines producti funt,&producentur: atque hac diftin &ioneuniverſaliuminutiles &pluresaltercationes demerisvocibusàveterumquibusdamobfcurèdi tisfacilè ſubmoventur. Peroccafionemtermini communis , ejuſque ſignifi cati declarandi deprehenfum eft , quod intelle Etushumanushabetvimcognofcendiidemobje Etum,ſeueandemrempermodumpluriumobje : " Etorum,&rursusvim habet cognofcendi objecta plura per modum unius : unde pluravocabula metaphorice applicata funt ſignificandis cogita tionibus noftris , quæ propriè res duntaxat à parte rei exiſtentes ſignificabant, ut exponitur in præfentia. Oſtquam àPhilofophiscognitum eſt, fignificatum termini communis eſſe nonpoffequidunum extra multa, &feparatumrealiteràmultis:nempe ideas illas,de quibus fuperiùs; ſta tuêre fignificatum illudpoſſeeſſe idem, ac fignifi catum hujus termini complexi omnis homo,de quoDiffert, antec. letu.n.9. nempèomnesom ninòhominesfingulares,fedperdiverſummodum cognofcendi cognitos,&apprehenfos dumfunt objectum hujus termini communis , & fimplicis homo , acquando objectum funt hujus alterius complexi, omnishomo : adeóquenihilaliud eſſe univerfale, quamipſas res fingulares modoquo dammirabili cognitas , quo permodumunius in numeracognofcuntur. Indequodammodòrevea lata-O 70 fataeſtintellectus humani prærogativacognofcen Differtatio DecimaLogico-phyſica di plura per modum unius , itemque exparitate rationis & posfibilitatis , cognofcendi unum, & idemper modumplurium,& multorum: tametfi intellectus ita cognofcendo non erret , fed cum veritate,&cum conformitate adobjectade obje &iscogitet. Terminiquidem tranſcendentales,cumfuisde rivatisfenfuproprioexplicantur. DEterminotranſcendentalidixith.35.1.1.Ele. fimiles terminos explicandos fufcipio , qui nemperebusomnibus accomodaripoffunt, &indèdicunturtranſcendentales:ſuntautem:Res, Realitas,Ens,Entitas,Formalitas,Unum,Unitas, Idem,Identitas,Distinctum,Distinctio. I. Res,ſeuEns,vocaturquidquidexiſtit,velpo teſt exiſtere in rerumnatura,&hancpropriamfi gnificationem illorumterminorumefledico,reli quæveròfuntimpropriæ,&accommodatitiæ. II. Realitas eſtderivatum tanquamàprimitivo àvocabuloRes,&fignificatomninoidem,acejus primitivum,licèt mododiverſo : nempèpermo dumabſtracti,&formæ,cùmResſignificetpermo dumconcretiſubſtantivi,&juxtath.49.1.1. Elem. explicari posfithabensrealitatem. III. Entitas idemfignificat,acRealitas: nempè permodumabſtractiidipſum,quodfignificatter minusconcretusEns. IV. Formalitas ,&formalitatesdicuntur illæ veritates ,quas intelle&us cognofcitcummodoſe cundùm unamconfiderationem, modoſecundum aliamcogitat deuna , eademquere, v.g. Petrus ſecundum iſtam confiderationem cogitatus,quod fit fimilis in ſentiendo , videndo , &c. leoni , & equo,&c. dicitur verè, quod fit animal:entibi unaformalitasnempèuna veritas. Rursusfecun dùmaliam confiderationemidem Petrus inquan tum poteſt diſcurrere, & ratiocinaridiciturverè, quodfit Rationalis:fecundum aliam inquantum poteſt ridere dicitur Rifibilis : ſecundùm aliam in quantumpoteft mori dicitur mortalis ,rurfusque ſecundùm aliam in quantum eſtunus homo, & noneſtplureshominesdiciturfingularis,ſeuin dividuum,&c. omnesiſtas,& fimiles vocafor malitates Petri , idemque intelligas de cæteris re bus, quæfuntinMundo,auteffepoffunt: inuna quaque enimre ,& realitate confiderari poffunt plures formalitates , ut ex fuperiori exemplo conftat. V. Unumquidfignificet difficilius eſt explica re, quamfcire: omnibusenim hominibusclariffi mumeſt ſfignificatum hujus termini unum , vel unus. Itaque eſſeunumeſtnoneffeplura ejusdem denominationis , &appellationis adequate,& omnimoda,necpoſſenumerarifecundùmeandem denominationem : c. g. Petrus eſt unusPetrus; quianonpoteſt dividi in duos , vel tres Petros, videlicet in duas , vel tres res , quæ denominen tur,&appellentur eadem denominatione omni moda,&eodemnomine Petrus : hinc fit , quod Petrusdicitur eſſe unus numericè , hocest,quod inpluresPetrosdividi itanon poteſt,utfaciatnu merumpluriumrerum , quæ codem omnimodè nominePetru appellentur : porrò additur illud ſyncategoremaauaquatum&omnimodum,neſta timtricemurquodlignum bipalmareposfit dividi induoligna,ſeupartes ligni:vides enimnonpoffe dividi in duo ligna bipalmariahoc eſtejusdem om ninoappellationis,utilludunumtotumlignum.Ca terumhoc totumquoad intelligentiam termini u numſatisdocetGrammatica ,excujusregulisha bes, quodunus,a, meſtnomenadjectivum,&ca retplurali : quia eſt adjectivum; indefit,quod con jungendus ſemper eftcumſubſtantivo, faltemim plicitoin neutrounumjuxtadictatheſi 48. n.6. lib. 1.elem. audito ergò adjectivounus,vel unumita timquærendumeſt deejusſubſtantivo , quod cum reſciverisv. qunus homo,anuslapu&c.ſtatimin telliges, quidfignificetilludunus,& quidfuperad datfignificatoterminiillius homo, lapis&c. nempè ſignificat non effeplures homines , non multiplex homo,nonduplex, non triplex,cumdiciturunus homo:quodipfumcomprobaturex eo , quod in propria fignificatione nomen unus caret plurali, necdices unihomines, unoshominespropriè lo quendo,nempèquiaunum effeeſtidem,acnoneife plura ,necpoſlenumerari. VI. Unitas eſtderivatumàprimitivo unum ,& fignificat idem, ac fuumprimitivuın , ſed diverſo modoſcilicetper modumabſtracti,ut num.2. dice bamde realitate. Explicatur autem fatisclarèuni tascumdicitur : eſtformalitas illa,ratione cujus res unanumericedenominaturunanumerice. VII. ldemnomen eſt, quod claritate laborat ſuâ ,perindeacnomenunum, intantum,utaper tiusexplicaridifficileposfit : quid enimamplius ca piesſidixero,eſſe idem est remeſſeid:fumcum feipfa,veleſſeidem est remeſſeidquodest ?faci lius , & felicius ex folo vocabulo idem , eadem, idem,quam exilla circumlocutione ejusdemvo cabuli fignificationem intelligis. Interim ſpeculare hæcſynonimacandor.albedo.velhæcalia, apis.fa xum:petenti quot resduo hæc vocabula fignifi cent? Itatim reſpondes fignificare idem , hoc eſt unam,eamdemquerem,nonverò fignificareduas res,quarum unafit ab alia diſtincta , ſicuti hi termi nifaxum,&arbornonſignificantidem: quiares duasverè interſediftinctas ſignificant: entibiquid fiteffeidem , hoceſt eſſe indiſtinctum (quod eſt idem,) Sæpècopulantur inloquendo hi termini: unum&idem:quia illorum ſignificatio omnibus rebus accommodaripoteft aliquopacto. VIII. Identitas eſtderivatumà primitivo idem, ejusdemqueeſt ſignificationis : ſeddiverſo modo, nempèpermodumabſtra&i juxtadicta num. 2.& 6. &explicaripoteſt: identitas eft formalitas ra tionecujusid,quodeſtidem, eſt idipfum cum ſe ipſo. Adverteshaspropofitiones: Petrus eftidem fecum: Petrus est ipse: daturidentitas Petri cum feipfo;explicarifaciliùs&clariùs perhancpropo ſitionem Petrus non eſtdiſtinctus àfe ipfo: nota bis etiamaliaderivataabeodemprimitivoidemſci licet identificare, identificatum , identificabile: hoceſtproprièloquendo facere eſſe idem,poſſe fieri idem , effefactumidem ,qui termini nifi me taphorice , &improprièuſurpentur ; funt falfisfi miſenſus: quodenimreipſanoneſtidem; fed eſt verèdiſtinctum ab alio, nullo modo fieri poteſt, utevadat idem cum illoalio: inſenſu verometa :: pho Demodocognofcendiplura &c. phorico vocabula illa ufurpantur ad cogitationes noftras explicandas. IX. Diftinctum, ſeudiſtinctam eſſeunamrem enimunitas(quæfoletànonnullis appellariunitas 7 fumilitudinis ) nil aliudeft,quàm illaformalitas, ra abalia fignificatid, quod notissimumeſt, nempè unamremnoneffealiamſeuremunamnoneffeid, quodreveranoneft. X. Distinctio derivatum eſtnomenàprimitivo diſtinctum, idemque fignificat; fedper modumab tracti ,ut num.8. deidentitatedicebam : explica tur autemhocpacto: distinctioestformalitas,ra tione cujusresnon est id , quod reveranon est: porrò duplex eſt clasſis diſtinctionum (utraque realis,)aliadicitur distinctiopoſitiva; alianegati va:prima interceditinterduas resde factocoexi ſtentes : utraque enim diftinctione poſitiva ab alia diftinguitur : fecunda interceditinterremexiſten tem,&aliam nonexiftentem : primadicitur di ſtinguidiſtinctionenegativaabalia,necaliud figni ficat terminus illenegativa , quamnonexiftere rem àquares exiſtensdiftinguitur. XI. Res&realitas:unum,&unitas:idem,& idemtitas:distinctum,&distinctio inproprio,& primigenio fignificato plura funtvocabuladiverſo imodofignificantiaunain ſolam,&eandemrem& cuilibet rei exiſtenti,velpotenti exiſterecum veri tate accommodari poffunt. Quia verò prædicta vocabulaàPhiloſophisſæpèufurpanturimpropriè, &metaphorice;idcircoadtollendas æquivocatio nes, quotiescunque illisutivisinproprio &primi geniofignificatoillis adjungeshoc ſyncategorema realisvelrealiter,&dicesunitasrealis,unumre aliter identitasrealis&c. Superiores termini fecundum impropriam , & metaphoricam illorum fignificationem expli cantur. PR imò. Ensrationis,feuresrationisnonſigni ficatremaliquam,quæverafit res,ſcilicet exi ſtens , velpotens exiſterein rerumnatura,& parterei : hoc eſtindependenter àreflexionibus& ponderationibus noſtri intellectus ; ſed ſignificat denominationes quasdam confequentes diverfos modos cogitandi , quæque idem funt, ac objecta ſecundæ intentionis,de quibus th.44. lib. 1,elem. ex.g. cumdePetro cogito; quia poteſt affirmari, quodPetrus eft cogitatus,feu cognitus àme;inde confidero veluti objectumhoc,quodeſtPetrusco gnitus: hocconcretumdicitur ens rationis,feu enslogicum,quodidemeſt,&communiusappel lari folet denominatio extrinfeca , &concretuin extrinfecum:quodinſumına nilaliud, quàmquod proferaturpasfivè , &perparticipium pasſivum ubipasfio nulla eſtvera &propria; cum dicitur Petruscognitus;licet fitvera & propria actio per quamverèdicitur intellectus cognofcens Petrum, quæ eft vera denominatio intrinfeca, &concre tum intrinfecum : non minus quam hujusmodifit paries albus , ignis calefaciens &c, cave itaque ſemperqueretineeſſeſynonimoshosterminos: eſt denominatioextrinfeca,hacdenominationonda turàparterei, II. Unumformale,&unitasformaliseſtimpro pria unitas, & latiuspatet , quam unitas numeri ca,ſuperius expofitaſectione 1.num. 6. præſens tionecujusaliquideftitaunumquidin aliquade nominatione,utdividinonpoffit inpluraomnino diffimilia interfe:e.g.collectio hominumeſtuna unitate formali : quiaeſtunumquid quod dividi nonpoteſtniſi inplura inter ſeſimilia , nempèin homines fingulares fimiles inter ſe quoad omnia prædicataeſſentialia; Itaetiamcolle&io omniuma nimaliumeſt unumquid,quoddividinonpoteftnifi in pluraſimilia, nempè in fingularia animalia inter ſe ſimilia quoad prædicatum effentiale genericum. Econverſo ſifingas hanc collectionem: collectio neminquamarboris,angeli,faxi, albedinis,chi mera&c. Hæccollectiononeſtunumquid unitate formali,quiapoteſt , velſi poteſt(namhocpoſtu lo)dividiinplura omnino disfimilia inomnipræ. dicato,ſeuformalitate reali faltem&vera: ideo queadunum fimilitudinis, feu unum formale iſta collectio non pertinet. Simili de cauſa in Petro eſthæc quoque unitasformalis: quiafinonpoteft dividi inplures Petros ,nec etiam poteſt dividi inplurafive illa fintomnino disfimilia five fini lia invicem aliquo pacto : quæ plura fint totidem Petri : unde definitio unitatis formalisinPetro e flam&omnialiouno numericè verificatur. Unitas porrò formalis ſuperius expofita, licet fitimpro priaquædam unitas , ſi comparetur cum unitate, dequa ſect. 1. num.6. Lihilominus fiabſolutècon fideretureſtſatispropria: tumquiatameſtimpoffi bile dividere Petrum induosPetros ; quàmcolle &ionemhominuminduoex.g.individuaomninò invicemdisfimilia : namomnes erunt homines,hoc eſt invicem fimiles : tum quianon pendet hujus modiunitas à noftris cogitationibus : ideoquedici folet, quodexistatinrebusanteoperationem in tellectus: namficutidaturcollectiohominum(da tur inquam, velactualiter , vel poſſibiliter) ante operationem intellectus,hoc eftetiamfinemoco gitetdehujusmodicollectione; ita etiamante ope rationem intellectus datur fimilitudo omniumho minuminterſe,atque ita tandemdatur unitasfor malis omniumhominum. Notabisobiter unita temiſtam formalem ſolereappellari àſcholaſticis univerſalefundamentale. III. Unitasrationis,feu intentionalis , eſtme taphoricaufurpatiohujusterminiunitas, fimiliter acufurpaturterminusens,&entitas , cumdicitur ensrationis,vel entitas rationis : fignificat autem cognitioneın, quæ talis proprietatisfit , &talem habeat modumtendendi,ſeucognofcendi;ut co gnoſcat plura ( quæ cæteroquin funt unum quid unitate formali,de quanum.2)permodumunius, quafi effent unum numericèjuxta explicationem datam fect.1. num. 5. & inpluramultiplicari ,& dividi nonpoffet,licetreveranonitafit:quia reve railla , quæ cognofcuntur per talem cognitionem funtplura: quiatamen illa cognitionondifcernit interilla plura unum ab alio ; indè appellatur uni tasrationis: e.g. cognitio, ſeu terminus mentalis homoita cogitatdehomine utfic; utdePaulo,in quantumdiftinguituràPetro,&ita decæteris ni hil cogitet , ſaltem expreſsè; inde nomenclatura metaphoricâterminusillediciturunitas mentalis, velintentionalis,velrationis,quodidemeft;qua fi ita adunetin ſua repræfentatione omneshomi nes, / 72 nes, licètinnumeros,utnoncognofcat effeplures autplurimos; fedperinde ſe habeat repræfentati Differtatio DecimaLogico-phyfica nu.5.&diſiert.5.ob.ult.:cumhoctamendifcrimi vè,ac fieffet unushomo unitate numerica obje Aum illius termini mentalis , qui dicitur homo: advertes quod hac cognitione,&perhanccogni tionemjuxta plurimorumfententiamdicitur con ſtitui tanquam concretumextrinfecum hoc quod eſtuniverfaleformale. IV. Univerfalitas rationis eſt idem , acunitas rationis , de qua numero antecedenti,nempe co gnitiocognofcens plura permodumunius, aqua cognitione objectum cognitumdenominaturuni verfaleformale, quod eftidem, ac unumunitate rationis , & mentali : quæ denominatio pertinet adclaſſem generalem denominationis extrinfecæ cognitum,de quanum. I. nam fiex illotermino cognitum arborphilofophica conficeretur , fub dividendo claſſes ex clatibus , adunam claffem arboris illius pertineretuniverſaleformale,hoc eſt cognitumcogntione, quædicituruniverfalitas ra tionis. V.Identitasrationis,velmentalis eft cognitio talis proprietatis , ratione cujus rescognita deno minaturindiſtinctaratione,hoc eltquanondiftin guitur diftin&ione rationis , de qua distinctione moxdicam :v.g, animaleſtanimalinterprædica tum,&fubje&umdaturidentitas, &indistinctio ra tionis,nempènondaturdiftinctio rationis. VI. Diftinctiorationis eft metaphoricaufurpa tio termini distinctio , &explicari poteft, quod nempefit cognitioexpreſsè cognofcens objectum AD ne,quodſubjectum hujus concretiplura funt om nes partes , ſeu omnia fingularia fimul, &collecti vè ſumpta ; non autem hoc neceffe eft quoad illa concreta,æqualitas,conforinitas, utexlocis citatis patere poteit. Sed pluralitas rationis in fenfu fuo accommodatitio,& metaphorico fignificatoppo fitum ejus, quod fignificat unitas rationis , de qua num. 4.fcilicet deſignat cognitiones, quæ cogno ſcant objectum unum realiter,&numericè permo dumplurium: iſtaveropluralitas rationis femper comitaturdistinctionemrationispoſitivam: datur enimdiftinctiorationis pofitiva, &negativa, ficuti daturdiftinctio realispoſitiva,& negativa, de qua fect. 1. nu. 10. VIII. Semper : autferè ſemper(quodaddo ad tollendastricas)cognitio illa, quæ eſtunitas ratio nis ,eſt etiam diftinctiorationis , & viciffim; quia, dumcognofcunturplura per modum unius fingu la ex illis pluribus cognofcuntur fecundum unam formalitatem exprefsè ( nempè ſecundùm illam formalitatem, inqua fibi funt illaplurainvicemfi milia ) & non fecundum aliam formalitatem ex preßè,nempè ſecundam illam,in qua fibifunt illa plurainvicem diffimilia ,ut cognitio ſeu unitasra tionis,quæ cognofcit animalutfic. SECTIΟ ΙΙΙ. Claſſes varia distinctionum rationis exponuntur cumnonnullis alius terminis ad distinctionem rationis pertinentibus. eſſe id,quodeft; fednon exprefsè cognofcens I. quidquid objectum (ipfius cognitionis)realitereft ſecundum efle fuum,quod objectum habet in fe ipfo. Propterformalitates,dequibus ſectioneante cedenti num. 4. incepti ſunt ufurpari metapho ricè hi termini distinctum, distinctio , distingui, tres claſſes revocantur omnes appre henfiones , quaspoffumusin hacvitana bere de una,eademq;re: ficuti ad totidem claffes revocantur nomina,quibuspoffumus unam, eandemqueremfignificare. Prima clafis, utcon tinet nomina ,feu terminos ſynonimos propriè cum fuis derivatis(licet deinde aliquatenusetiam adrealitates , de quibusloco cit. num. 2. iidemter mini metaphorici accommodati fint,utpatebitſe Etione ſequenti) perinde quaſi cogitare ,& co gnofcere unam , eandemque rem , ſeu objectum modo ſecundum unam confiderationem , modo ſecundùm aliam,effet illam unam, & eandemrem, &objectum diftinguerein plures, nonpropria,& tales,qui licet fint fono diverfi; idem tamen,& eodem modo fignificant, ut enfis ,&gladius : ita etiamcontinet cogitationes prædictis terminis re ſpondentes , quæ proindè cogitationes ſynonimæ dicipoflent,vel illæ in aliquo fint diſſimiles inter ſe,utittanomina, enfis,&gladius, velfolo numero diftinguantur , ficuti unum individuum ab alio. Claffis fecunda continet terminos mentales, five reali diſtinctione,de quaſect.antecedentinum.10. (etenim hoceffetimpoffibile,) ſedmetaphoricâ quadam ,&mentali diftinctione. Itaque diſtinctio rationis (quæ dicitur etiam àquibusdam diftinctio formalis, nil aliud eft, quàm quædam inadæqua tacognitio(hoceftnonæquansveladæquans co gnoſcendototum idquod cognofci poffetab ho minede objecto propofito)quæ expreſsècogno fcit,&clarè remunam fecundùmunamformalita tem, quin expreſsè ,&clarè cognofcat ſecundum aliam formalitatem. VII. Pluralitasrationis ,ſeumultitudo, &mul tiplicitas rationis eft metaphorica ufurpatio ter minorum illorumpluralitas &c. nam proprièlo quendopluralitas realis , ſeu multitudo realis eſt collectio plurium, quæ fint inter ſe realiter diſtin Eta,itautdenominenturplurarealiter,ſeu multa re aliter ab ipfa collectioneplurium,quæ permodum formæ denominat fingula illa plura fimulſumpta effeverèplura codeinprorfus modo, quode con formitate,&æqualitate diximus differt. 2. fect. Is vocales,quorum unus clarius,&explicatius fignifi catidipfumquodalterobfcurius &confufius figni ficat; e. g.hic terminus complexus animalratio naleidemfignificat, ac terminushomo , clariùs ta menille,quamifte. Claffis tertia continet terminos quorumunusnon folum clariùs , quod alter ob ſcurius fignificat : verum unus quoque terminus plures veritates de unare , feu de objetodocet, quamalterterminus : e. g. hic terminus animal rationale plus dicit, & docet dehomine,quam hic folitarius terminus rationale : nam ex illo primo termino complexo diſco,quod homopoſſit vide re, audire, tangere, ambulare,&infuper cogitare, &diſcurrere: ex alio verò pofteriore termino tan tummodòdiſco , quodhomopoffit cogitare , & difcurrere. II. Omnes cogitationes ad ſecundam claſſem prædictam pertinentes nomine reflexo,&ineta phoricoappellaturdistinctiones rationis ratioci nantis ,&finefundamentoinre , hoc eft cogi tationes (feu terminimentales , quod idem eſt,) qaæ Demodocognofcendiplura. quæintantummerenturnomendiftinctionis,etiam metaphoricum;inquantumunacognitioclariusid 73 nem fignificant ; ita ferèomnia nomina,velali ipſuinrepræfentat,quod altera:cæterumquantum unadocetderecognita;tantumdocet&altera. Cogitationes,feuterminimentalespertinen tesadtertiamclaffempofitamnum. 1.nominere flexoappellanturdiftinctiones rationis ratiocina ta,&cumfundamentoinre,hoceftcogitationes, quarumunapluresveritatesdocetdeuno,codem queobjecto,quam alteracogitatio: velſaltemdi verſamveritatemunacogitatio docet abeaverita te,quamalteradocet:utcognitio,quâcogitoani. mal,&cognitio,quâcogitorationale. quod paffivam , vel aliquodactivum fignificant, hoceſtvelaliquamcaufam, velaliquem effectum (latisfimè fumendo tùmcauſam,tum effectum:) terminusanimalfignificatprincipium,ſeupoten tiam,feucauſamſentiendi:terminusrationalefi gnificat principium diſcurrendi ; undeaudito illo terminoexcitaturduarumrerum cognitio,nempè effectus &caufæ,utdixideterminoPater,atq;ita dereliquis terminis: namut breviter dicam , vel aliquamvirtutem productivam,vel aliquampro portionem,velaliquamfimilitudinem,velaliquam correſpondentiam, velaliquam comparabilitatem 1.V. Formalitates folæ (dequibus dixi ſect.r. num.4.)cognofcunturperiſtasultimasdiſtinctio nesrationisratiocinatæ:hoceſtunafaltemex co gitationibus interſe reſpondentibus , quæ dicun turdistinctiones rationis ratiocinata, debet re præfentare formalitatem objecti cogniti ,nonve ròutraquecognitiorepræfentaredebettotamrea litatem(dequadixifect.1.n. 2.)ejusdemobjecti: contraverocogitationes:quædicunturdiſtinctio nesrationis ratiocinantis: utræqueenim repræſen tarepoffunttotamrealitatemobjecti:ut homo,& animalrationale... V.Omnesterminivocales,autferèomnes,etiam fi fimplicesfint, licetvideantur unam tantummodo rem fignificare , reverà tamenres duas ſaltem in ter ſerealiter diſtinctas fignificant: idemquedico defimpliciapprehenfione,ſeuterminomentali:ra-- tioeft:quia omnes ferè termini funt relativi,non abſoluti:(determinorelativodixi th.48. lib.1.E lem.)terminus autem relativusresduas fignificat, licetprounatantum ſubſtituatur, &fupponatur juxtaintelligentiam ſuppoſitionis tùmactivæ,tùm paffivæ, dequath.20.lib. 1. elem. e. g. terminus Paterfignificat,&cogitationem excitatin audien tenonfolumPatris; fedetiamFilii: impoffibile e nim eftcogitaredePatre , nifi fimul cogitetur de filiojuxtaprimumprincipium: relativafuntfimul natura , &cognitione : quod igitur dicimus de hisduobus terminis Pater;& Lilius, dicendum eſtdeomnibus aliisterminis,ſeunominibus, idem quedeapprehenfionibus ,feu terminis mentalibus refpondentibus: namficuti dixith. 26.lib. 1.elem. quodomniaverbaadjectiva pasfionem,autactio ſemper deprehendesinquolibetterminofignifica tivo,adeoqueilledeſignataliquam correlationem duarum reruminterſe. VI. Diſcrimeninterduasillas res , quas fignifi catquilibet terminus in eoconfiftit,quodpro unâ reterminus ille ſupponatur,&fubſtituatur: aliam veròremtantummodòfignificet:terminusanimal ſupponitur, &fubftituiturpro causâ,&principio fenfationis, puta auditionis, viſionis&c. fenfatio nemverotantummodò fignificat: id,quodfignifi cattantummodòquilibetterminusappellaturrefle xèobliquum,connotatum,respectus,specificati vumextrinfecum,&terminusconnotatus: Id, pro quo fupponitur quilibet terminus reflexe ap pellaturrectum:id.quodvenitinrecto,principale fignificatum&c,hujustermini Paterrectumeſt il lehomo,quideſtPater:obliquumveròconnotatum c. eſtillehomo ,quidiciturFilius. VII.Exrectaintelligentiarecti &obliquiexpo fitâ explicanturfacillimèdiftin&tiones rationis ra tiocinatæ , feu cumfundamento inre, de quibus num.3. nimirum, quandouna entitas,ſeuresper plures terminos relativospoteſtappellari;id,quod venit inobliquo in uno terminorelativo , dicitur fundamentuminre,nimirum,utres,quævenit in recto expreſsè cognofcatur fecundum unam for malitatem,quinexpreßècognofcatur ſecundum aliam. Animaleſt terminusrelativus ,cum igitur cognofcohominem,&hominemnominoperhunc terminumanimal; inobliquovenit ſenſatio , quæ eſtfundamentuminre,unde illa cognitio, feu ter minus mentalisanimal dicaturdiftinctiorationis ratiocinatæ. . ct Unitas formalis , & fimilitudinis fatis fuperque eftad ٠٦ refellendum univerſalePfeudoplatonicum,&ad asfignandum objectumſcientiarum. Uæhactenus diſſertavimus extra con troverfiam funtpofita,& ideò utilis : Aum,quodeſtunum,&idemàparterei,&quafi fima, quia certa,certoqueindicantia remdigniſſima ſcitu,nempèmodum, quointellectus inhac vitamortalide rebus cogitat , quafi dividendo mentaliter obje uniendo,&identificandomentaliter objecta, quæ funt plura,&diſtinctaàparterei. Nontamenhic reftitit curiofitas Philofophorum;ſedulteriuspro greſſa examinavit , quo nam pacto ſalva veritate fupradi&i modicognofcendi contingerent, vide K tur R. P. ProlomæiPhiloſophia. 74 turenimerrare,quiunum,& idem cognofcit tan DiffertatioUndecimaLogico-phyfica quamduo,&qui deduobuscogitat,velpluribus tanquamdeuno,&eodem: ſedhujus dificultatis refolutiototaconcluditur in illaparticula veluti, aut fimilialia: nonenimerrat,quiunam rem co gnofcitvelutiduasres,autpermodumduarumre rum:namfiilludvelutirectè intelligatur;nilaliud deſignat,quamfacultatemquandam noſtri intelle Etus cogitandi de rebus minutatim , & quafiper plex?& fimultiplex, quomodounum? Uthæcdi Icordia componatur,veloportetimproprièintelli gereterminumunum vel improprièterminum , multiplex. Inpræſentidiffertationeexaininandum utrumillumterminumunumſufficiatita impropri are,hoceftimproprieintelligere,ut fignificetunum unitateformali,dequadiff.10. ſect.2.n.2. VI. Diftinguunt Peripatetici univerſale fuum velutiinduasclaſſesinuniverfale ineſſendo, &u partes: non quodrevera dum intellectus itaco niverfaleinpredicando, ſeujudicando, quodni gnofcit,cognofcateffeduo,quæverèfuntunum, hilaliudeft,quam ſecundum diverſas confidera aut viciffim; fedpropter fimilitudinem quandam cogitationum illarum, quæplures funt& tamen tiones unam,eandemqueformalitatem (namuni verſale eftaliquaformalitas ) confiderare: ficonfi omnesfuntdeeodem objecto, cumcogitationibus deroquod fignificatumhujus termini bomo,quod illis quæplures ſunt, &depluribus objectis reali eit ipſumuniverſale , reperiturin multis immo in ter diftin&isfunt: nondisfimili pacto quononer ramus, cumAngelos velutijuvenesalatosappre pluribus , hoc eitomnibus hominibus,dicitur, il ludfignificatum univerſaleineſſendo,quia eft in hendimus,erraturi profecto ,ſiAngelos effe reve rajuvenes alatosjudicaremus. Indedefluxitvel plurimis: fiveroconſidero,quod de Petro , da Paulo ,& cæteris hominibuspoteftilludipfum fi uti proverbium philofophicum per modum no Strumconcipiendi,aut cognofcendi res itaseba gnificatum termini homo prædicari , feu affirmari in propofitione vocali ,vel mentali ; diciturillud bet,velnonitafehabet. Nonquodresipſa,uteſt ſignificatum univerſale in prædicando, feu præ inſe,&àparterei diverfos illos habeat modos ſe: dicabile,quod idemeſt : attendead mysteriaho habendi; ſed ſimilitudinarièitade illacogitamus: rum vocabulorum,quæ ignorantibusmultam ob aliter enim nonpoffumus. Verumenimvero,ne ſcuritatempotius grainmaticalem , quamphiloſo que inprædicta explicatione, &particula veluti quievitfubtilitasſapientum:deilloenim ipſomodo phicampariunt. 0 cogitandidiverfimode res easdem cæpit ſpeculari, &quomodo ifte modus declarandus effet difce ptavit : occafionemdeditAriftoteles, utex le .... quentibuspatet. SECTIO PRIMA. Explicationes,&postulata adrempreſentem. Π... SECTIO II. Conclufio. Unitasformalis,dequadiffert. 10 feet.2 n.2., "unumformate ab illa unitate denominatum 1 Sufficienterdiftingu turabuniverfalılicali& eftfufficiens objeétumfcientiarum. I. ! 1 Riftoteles in co totus eft,ut refellat uni A verſale Pſeudoplatonicum,quod etiam di citur univerfale ideale, quod abeodem Ariftotele defcribitur lib. 1. Pofteriorum cap.XI. Effe unumquidprater, &ultra muita , hocest ſeparatum realiter àmultis,dequo differt.9.fect.2. differuimus. : 11. Ariftoteles idem loco citato,&alibiconclu dit,univerſaleneceffariumeſſe,hoc eftneceffarium effe,utexplicentur objecta terminorum.commu-, niumfineabfurdo,adhocut fint possibiles , & exi-, ſtantſcientiæhumanæ: etenim ſcientia humanaeſt de univerſalibus, ut explicavi differ.6.fect.1.1.1. III. Adhosduos finesdeuniverfalibuslocutus eſt Ariftoteles,&tantùmde illis difputavit ; quan tùmfatis erat, utrepudiareturuniverſaleideale;& aſſignareturobjectum ſcientiarum. : IV. VerbaAriftotelis, quibus loquitur deuni verſali lib. 1. Poſterior.cap.x1.funt : Oportetigitur aliquidunum, &idem inpluribus effenonaqus vocè, nempè oportetadhoc,utposfintdarifcien tiæ,&utexcludatur univerſaleideale, quodeſt u num extramulta. Notabis illudaliquid unum: deſignat enim quomodocunque unum ,nonpro priè,&rigoroseunumeſſeillud,dequoibiloqui turAriftoteles. Vio Peripatetici ex verbis prædictis Ariftotelis, itadefiniuntuniverſaleAriftotelicuin;nempèquod fitunuminmultis realiter multiplicatun , quæ verba,ſirigorosèacciperentur,videnturſignificare aliquidnon minus repugnans,quamrepugnetuni verſaleideale : fi enim eſtunum quomodo multi K Rob. conclufionis primapars. Unitasfornalis conttituitit per modum concreti; e.g.exomni bushominibus (idemq;dico de omni aliacol lectione pertinente ad arboremphilofophicam ) aliquid unum, quodrealiternon eſtſeparatumab ipfis omnibus hominibus : fed aliquidunumquod realiter nonest ſeparatuinab omnious hominibus fufficienter diftinguitur ab univerfali ideali , học eftad aliquo uno ,quod realiter eit feparatum ab omnious hominibus: g. unitas formalis,& unum abeadenominatumfufficienterdiftinguiturabuni verſali ideali. Majorpatetexdiffert. anteced. loco citato in concluf.unitas enimformalis est collectio omniumhominum, eodem pacto, quoconformi tas,aqualitas,fimilitudo eſtcollectio illarum par tium,quæ denominantur conformes, æquales &c. utidicebamdiflert.5.adobjectionemultimam: fed collectio omnium hominumnoneft realiter ſepa rata ab omnibus hominibus , uteſt evidens : ergò unitas formalisnoneſt realiter ſeparata & . Rurfus unuinformale(nempeunumunitateprædicta,quod ſemperadverte , ne confundaris : quia aliquando unum mentale,feuuniverfale dicitur anumfor male: cave ergo æquivocationem ) unum , in quam,formale per modum concretidicitexparte ſubjecti eandem collectionem : v. g. omnium ho minum,quiabipſa unitateformali denominantur eſſe unum quid,quodnoneft diviſibile,niſiinplu reseſſentialiterfimiles inter ſe ; g. unum formale etiamex parte ſubjecti non eft realiter feparatum àmultis , feuabomnibus componentibus unam claffem arboris philoſophicæ. ر Pro .... Deunitateformali, &fimilitudinis. Prob.fecundaconclufionispars: ſufficiensobje Aumfcientiarumeft illud,quod,licètfitmultæres, immòplurimæ?utomneshomines:)inordineta eſtincaſu obliquoexparteprædicatiponiturter 75 minus;decujus fignificato controvertitur : e. g. menadeasdemſcientiaseſtitacognoſcibile, acfi eſſetaliquidunumnon attendendo,utrumillæres exiſtant actualiter,veltantùm poffintexiſtere: fed perunitatemformaleme.g.omneshomines, licèt fintmulti,&plurimi;inordinetamenad ſcientias funt ita cognofcibiles , acſieſſentaliquidunum:g. perunitatemformalemdenominaturaliquidunum, quodeſtſufficiensobjectumſcientiarum:Majoreſt certa: quia ideòperAriftotelemdicitur,quodſci entiaeſtdeuniverſalibus,quiaſcientiænonatten dunt fingularia,&individua , hoceft non ſpecu lantur ipfamfingularitatem: quodvidelicetPetrus nonfitPaulus,in eaenimfingularitatefingulariter accepta nihil relucetdignumſcitu : fedillud con templantur , inquo funt fimilesPetrus& Paulus : videlicethocquodeſt animalrationale , & ita de cæteris: mi.prob.quia in ordine ad fcientias hu manas:v.g.omneshomines ſuntcognofcibilesſe cundùmquodfunt fimiles interſe: ſedilludidem ſecundumquodfuntfimiles interſe,eſtunitas for malis, ſeu fimilitudinis,ut ex diſſer. 10. ſect. 2.n. 2. g.perunitatem formalem. Objectionibus refpondetur. : licètnondicesparies eſtalbedo ; tamendicispa rieseſt albus;quia inprimapropofitioneAlbedo prædicaturinrecto,infecundaveròprædicaturin obliquo: ita incafunoſtrodehominibus feorfum, &diſtributivèſumptisnonpoteſt affirmari,&præ dicari inrectounitasformalis, velcollectio,&di cit: c. g. Petrus estcollectio, veleſtunitas forma lis: poteft tamen idipſumaffirmari in obliquo,& diciPetrweft unus unitateformali cumcateris hominibus,Petrus eft collectuscumcaterishomi nibusinunacollectione. Objic.2. Illaunitasformaliseſt valdèimpropria unitas,utfatemurdiffert. 10. citata: fedobjectum ſcientiarumdebeteffeunumpropriètale: quiade beteffe quid neceffarium,&æternum,quemadmo dumexAriftoteledecantatur:g.&c. Refp. diſt. maj. eſtvaldè impropria unitas, atta menmagis propria,quam fit unitas rationis,feu univerſalitas rationis , de qua citatadiſſert. ſet.2. num.3.conc.maj.nonmagispropria&c. ne.maj. Certumeft,quodhæcunitasformaliseſtunitasne ceffariònonnumerica , alioquin chimera effet ex dictis ſect. 1. n. 5. Adprobationem min. quæcon cedi &negaridebetfubdiſtinctioneunitatisnume ricæ,vel formalis dicoobjectum ſcientiarum dici effeneceffarium,&æternumex eo,quodilludob Bjiciesprimò. Illaunitas formaliseſtdepen operatione intellectus: ergoeſtali jectum,ſeuilludunum formaliter,hoceſt illacolle &iononattendaturquoadejus exiftentiam acqua quid realiterſeparatumabomnibushomini lem; fedtantummodo quoadejus effentiam: ſci busv.g.: Probaturanteced. quia quod eſtrealiter licet à ſcientiis objectum fuum confideraturcon multiplex,feuplurimæres,nonpoteſteſſe unum, niſipercogitationem,&operationemintellectus. ditionate, finempeexiſteret; quideſſet?juxtaex plicationemconditionalisillativæ datamlib.2.clem. Refp. ne.antec.probationem dift. quodeſt reali th...n.8.necnonjuxtadicta departicula est, cum ter multiplex &c. non poteſt eſſeunuminea ra tione ,inquaeſt multiplex conc. indiverſaratio tantummodòinvicopulæ fignificatth.49. num. 4. lib. 1, elem. ne ne. Quodestmultiplex numericè,nonpoteft effeunumnumericè &dehocunodixidiſſert. 10. ſect.1.nu. 5.&6. quodvero eſtmultiplexnumeri cè,poteſteſſe unumunitateformali,feueffentialis num. 2. fimilitudinis , de quo unodixi citatadiffert,ſect.2. Cont. r. Illaunitas formalis noneſt inmultis, itautdeomnibus illis multis poffitprædicari & af firmari : g. eſt aliquid realiter feparatum ab illis multis: Prob.anteced.dicinonpoteft:e.g.Petrus eſtunitas formalis. Refp. Nec etiamdici poteft 1 parieseſt ſimilitudo,baculusA. eft æqualitas, fi cutidicinonpoteſtunumeſtduo : igiturdift. ant. Illaunitas&c.utdeomnibusfeorfumſumptispos fit affirmari conc.antec.utde omnibus fimul ſum ptis&c.ne. antec.&confeq. Itaqueipſacollectio multorum,feumulticollectivefumptieſtipſauni tas formalis exdiſſert. 10, ſect.2.nu.2.adeoquedici poteſt : e.g. omneshominesfimul ſumptifuntuni tasformalis,ficutifunt collectio, nequedehocin telligentiterminosdubitare licet. Notatamenhæc verbaaffirmari,prædicari,capaciaeffe æquivoca tionis:etenimaliquandointelliguntur(utproprie fignificant)deaffirmatione , &prædicatione in recto, utin exemplis allatis unitas formalis&col lectioprædicatur in recto, hoc eft in nominativo dicitur: omnes hominesfimul funtcollectio,vel funt unitas : aliquandoverò illa verbaintelliguntur de affirmatione , & prædicatione inobliquo, hoc Cont. I. illaunitas formalis eſtadeo impropria, utnonposfit eſſe objectumſcientiarum: ergo&c. Prob.antec. illaunitasformalis applicatur fingulis individuis,&facitcumillistotidemconcreta: e.g. Petrus eſt unus formaliter,Paulus&c. utconceffi mus adobjectionem primam: fedunitas, quæeſt objectum ſcientiarum nondebet poſſe applicari fingulis,&cum illis faceretotidemconcreta;quia nonpoteftdici: Petruseſtgenus : Petruseſtuni verſale,ergo &c. Refp.ne.antec.adprobationem conc.ma. Quidenimabſurdieſt,quodeadem for ma:e.g.fimilitudodenominetpluraconcreta:e.g. parietemA.fimilem,&parietemB. fimilem? immo aliter eſſenonpoteft inhujusmodiformis &con cretis ,ut æqualitas, conformitas &c. Ita incaſu noftro illa unitas formalis , quæ in reipfa eft colle &ioomniumfingulariumdenominatfingulaſingu laria ,undèdicipoteft : Petrus eſtunusformaliter cum cæteris: item Paulus &c. Itaque negomin. ad cujus probationem poſitam poft particulam caufalem , quia,dico fieri æquivocationeminter terminosprimæintentionis &fecundæintentionist exth.44.45.46.lib.1.elem.&49. n.21.terminige nus,ſpecies ,univerfale, funtſecundæintentionis, undenonpoffuntaffirmaridetérminofingularipri mæintentionis,qualis eſtPetrusPaulus&c.unitas veròformalis , & unus formaliterſunt termini primæintentionis,ut terminusfimilitudo,&fimi lis,aqualitas c K2 : Con 1 76 Differtatio DuodecimaLogico-physica Contra2.Unumformaliter,quoddenominatur per unitatem formalem, non multiplicaturtotum inmultis, hoc eftinfingulis feorfum(hominibus, v.g.)totumnonponitur,uteſtevidens,nam illud unumformalitertumexparte formæ,tùmexpar te ſubje&i eſt tota collectio hominum, quæ tota noneftinPetro,autinPaulo&c.namfalfumeffet dicerePetrus eft omnis homo,hoceft totahomi numcollectio:ſedobjectumſcientiarumdebeteſſe quid unuminmultis multiplicatum exfect.1.n. 4. &5.ergounitasformalisnondenominat,necfacit unumaliquod, quod fit ſufficiens objectumſcien tiarum. Refp.conc.maj.modoadvertas hæcduo verba:multiplicari&replicarieſſediverſeſigni ficationis: primumfignificat,quodverè fintplures res , vel formæ illæ , quæ dicuntur multiplicata; ſecundumveròverbumnon ſignificathoc ipſum: ſedquodeademres,velformamanens eadempo : naturinpluribuslocis,velſubje&is,v.g. fiunaea demque albedoper miraculum ponereturinplu ribus parietibus diceretur illa albedo replicata, nonveròdiceretur multiplicata , autmultiplex: quia noneffetplures albedines:ſedunaalbedoin pluribus ſubjectis. Itaque adobjectionemne. mi. ad objectum enim ſcientiarum non requiritur , quod illudunumformale fit verè multiplicatum: ſedſufficitquod formadenominans unum forma le,hoc eſt ipſa unitas formalis modo fuo replice tur infingulis individuis, itautdenominet fingula individua,&dici poffit : v.g. Petrus eſtunus for maliter cum cæteris hominibus. Idquodadditur inobjectione ex citataſect. non eſtad rem, nam pertinet aduniverſale formale, de quo inpræſen ti nonquæro : non enim contendo,quoduniver ſale formale deturàparterei, utdiffertat. 13. cxa minabimus. OmniumLogico-phyſicarumfacilèprinceps,inqua demodo cognofcendi intuitivè , & abſtractive : fusè diſquiritur : & inde clara, diſtincta, &ve terimethodo evolvitur, quidquid ad univerfalia, &præciſiones pertinet. Acilitati, & claritati ſtudeo ,&perfa-, ; :: quæeſtuniverſalitas rationis eſt una imagomenta ciliora,&magis certaad obfcura,& incertaprogredior. Idcirco cumfuf ficienter terminorum communium, ſeu univerſalium objecta explicata , fint differtationibus antecedentibus 9. 10.&11. in præſenti exactius examinandum eft , quid tan demfit illaunitasrationis, dequadiffert.10.fect.2. n.3. ? eâdemque via,&opera , quidfitdiftin&io rationis diſcutiendumeft : cum enim lococitato n.7. unitatem rationis dixerimus plerunque co mitari diftin&ionem rationis, una utriusque crit difputatio. Cæterùm quia univerſale , ut dixidis fert. antecedenti ſect. 1. n.5. Peripatetici itaexpli cant, ut ipfiusuniverſalis univerſalitas fit hujus modi,uttotumid,quod dicitur univerſale multi plicetur realiter in pluribus, immòin omnibus in dividuis, quæpertinent ad illud,modomirabilio ri , quam e.g. Solin pluribus ſpeculis repræfenta tivèmultiplicetur: inde inconfeſſoeft apudphi lofophosfaltemplurimos hujusmodi univerſalea liomodoexplicarinonpoffe,quamper diverſos modos cogitandi , ita ut univerſalitas rationisde qua dicebamdiffert. 10,ſect.2. num.4. cogitatio quædamfit,quæhabeatproprietatem reſponden temèdiametroexemplo Solis allato;namficutiSol eſtunus realiter,&plures ejus imagines inpluri bus ſpeculis eſſe poſſunt, ita è converſo cogitatio,-20) lisrepræfentans plures,& plurimas res diftinctas realiter inter ſe,ſedita repræſentatut fingulæex illis rebus repræſentatis quodammodo dicerepos fint: illa cognitiocogitatde me. Facilèeſt unita temrationis,ſeuuniverſalitatemrationis explicare, fi explicetur anteadiſtinctiorationis,quaredehac primolocodicendum erit. Exponunturquatuor modiexplicandidistinctio nesrationis, P Oftquam fapientes animadverterunt mirabi lem vim intellectus noſtri in producendis iis cognitionibus ,quæ dicunturdistinctiones ra tionis, diſputare cæperunt, quomodo explican dumeffet, quod illæ cognitiones ad tertiam clas ſempertinentes , de quadiſſert. 10, ſect. 3.num. 3. quæque diſtinctiones rationis ratiocinatæ nuncu pantur , quomodo inquam, explicandum effet, quodunamformalitatemdoceant&repræſentent, aliamverò, autalias formalitates nondoceant,aut repræſentent, licètomnes illæ formalitates reali ter fint una eademque res ? utrùm propriè lo quendo ,& inrigoredici poffit, quodhujusmo di cognitiones unam veritatem cognofcant,non verò aliam : licètutraque veritas idem omninò fit : an potiùs propriè loquendo dicendum fit, quod quodcognitionesillætotamrem,quantaeft,cogno Demodocognofcendihumana Sc. cognofcit alteraprorsus incognita,nonquia for ſcant cumomnibus fuis formalitatibus, quamvis vi deantur unamtantùmformalitatemejusdemreire 77 malitas a formalitateullopacto diftinguaturreali præſentare,& docerc: e.g. cognitio, quæhomi nemrepræfentattantummodofecundumiftamco fiderationem,quodfit animal,utrùmreveranila liuddehominecognofcat?velpotiustotum,quod cognofcipoteftdehominecognofcat,quamquam cumtantaobfcuritate,utvideatur folumhancfor malitatem, animal,repræfentare? Sicdices dealiis formalitatibus,rationale,riſibile, mortale&c. ter, autvirtualiter; (quæ diftinctiones reverafunt imaginariæ, & impoffibiles,)fed quia intellectus humanus bonumhuncufumpercipit ignorantiæ fuæ,&hisviribus in infirmitate ſuapollet,utcum nonpoffit omniafcire , quæ deuna, eademque re ſcri poffunt, aliquidfaltem cognofcat,&fciat, licèt plurimadeunaeâdemquereinterimneſciat: inde appellantur hujusmodi cognitiones . quibus de una re aliquidcognofcimus , & aliquid aliud 4 Adhancigiturquæftionemquadrupliciterreſpo deripoteſt , &hactenusrefponfumeſtàSapienti verè,&propriènoncognofcimuspracifionesob jective, quiaobjectumillarum, feuquodabillis, bus. Primòquòdintellectusperdiſtinctiones illas &perillas eſt cognitum,eſt aliquaveritasmenta rationisratiocinatæunam formalitatemcognofcat, liter,ſeurepræfentative,ſeuobjective abſciſſa,& reliquasque formalitates,licèt realiter fint unum præciſaabaliis veritatibus, quibuſcum realiter illa &idemcumillaprima propriè &rigorose lo quendononcognofcatexeo,quodiſtæ formalita tes, licèt fint unum & idem realiter (juxta intel ligentiamhorumterminorum, unum& idem,ex eſtunum,&idem, Quarto reſponderipoteſt, quòd intellectus no fterpercognitionesmemoratasreveraremtotam, ſcutotum objectum realecognofcit, licètfibi vi pofitamdiffert. 10. ſect1. nu.5.&7.) funttamen aliquo mododiſtinctæ realiter inter ſe, diftinctio ne quidemminima, fedquæ realis eſt , ſcilicet nonconfiftens,necdependens àcognitioneno ſtra , necà modisnoftris cogitandi:(confer,quæ diximuscitatadiffert.& fect.n. 10.)ficutinonde pendetàcogitationibus noftris,quode.g. Petrus fit realiter diftinctus àPaulo : unde non mirum, quodcognitiones illa , quæ dicuntur diſtinctiones rationisunamformalitatemcognofcantaliânonco gnita: utinulluseffe poteftſtupor;quodcognitio repræfentansPetrumnullomodorepræfentetPau lum:quianimirum realiterdiftinguuntur Petrus, &Paulus. Vocaturabautoribusfuis distinctio il la realis mininima: Distinctioformalis exnatura rei,fou distinctiomedia, quædiftinctiononoppo nitur (fi credere fas eſt , ſed componitur cum identitate reali actuali , &ideonon diciturab iis demautoribusdiftinétioactualis,utieſtdiſtinctio interPetrum,&Paulum, ſedformalıs, ſeu effen. tialis, quiavidelicet intercedit inter formalitates ejusdem rei independentertamen ab operatione intellectus. 1 Secundòreſpondetur , aut refponderi poteſt, quòdintellectusper cognitionesprædictascogno fcit quidem unam formalitatem aliâprorfusinco gnitaex eoquodformalitates illæ,licètfintunum, &idemrealiter,nec reveradiftinguanturreali terillaminima diſtinctioneſuperiùs expofita,per inde tameneftac fidiftinguerentur realiter,hoc eftæquivalenter,& virtualiter diftinguuntur : eo pacto,quodiciturpecuniaæquivalenter&virtua liter omnia; licètrevera,&propriènon ſit om nia,ſedquiaomniaufui humanoneceſſariapecu niâ poffunt comparari : fic etiam hæc distinctio virtualis intrinfeca (namque itavocatur) revera, &propriènoneſtdiſtinctiorealis,eſttamenvir tualis, quia ratione illius una formalitas poteſt ſe ſolacognofci finealia, perinde acfirealiterdiſtin guerenturinter fe. Diciturhæcdiſtinctiovirtua lis, ſeu aquivalens, feu fundamentalis,&eſtin ipfis rebus independenter ab operatione intelle tus,ideoquediciturintrinfecarebusipfis,hoc eft identificata realitercum ipfis Tertiòrefponderi potest,quòd intellectusno terpercognitionesprædictas unam formalitatem deatur de una tantummodoformalitateejusdem rei cogitare,adeóque objectum illarumcognitio num,feuquodobjicitur,&repræfentaturperillas intellectui elletotam realitatem e.g. totumhomi nem,nonveròunamfolam formalitatem e g.ani mal,acproindefalliintellectum , fi reflexeputet, cume.g.veritatem hanc apprehendit, rifibile, ſe illamfolamapprehendere,&de illa folâ cogitare, cogitat enim,&apprehendit totumhominem,& omnesveritates,quædehominepoffuntcognofci. Totum itaque negotium diftinctionum rationis ratiocinatæ perficitur juxta hancquartamſenten tiampercognitiones,ut itadicamobſcuroclaras, nempènecomninoobſcuras,necomninòclaras, ficutidiftin&iones rationis ratiocinantis perclari tatem,&obfcuritatem,feuconfufionemmajorem, velminoremexplicabamusdiffert. 10.fect.3.n.2. cumhoctamendifcrimine,quoddiverſaconnota ta, ſeuobliqua cognofcunturperdiverſas diftin &iones rationis ratiocinatæ , quæ inde dicuntur diftinctiones cum fundamento inre, nempè cum fundamento inconnotatodiverſojuxtadictadis fert. 10. ſect. 3. nu. 5. 6. &7. perdiverſas verò di ſtinctiones rationis ratiocinantis tum cognofcitur eadem res,tumcognofcuntur eademconnotata, tamperunam,quam per aliam distinctionem ra tionis ratiocinantis (ut ex loco citato affumo o miſſanonnulla ſubtili ſubdiviſione eaque ablegata addiffertationesdeente,&bono)itaque fitexem plum:cumcognofcohoc,quodefthomo;&cum cognoſcohocquodeftanimalrationale,idemco gnoſco,& eademconnotatatam perprimam quàmper ſecundam cognitionem:èconverſorve rò cumhominem cognofco ſecundumconfidera tionem, quodfit animal cognoſcototumhomi nem,&proconnotatoſenſationesexternas &in ternas,nempè viſionem, auditionem, imaginatio nem&c.cumveròcognofcoeundemhominemſe cundumhocquodeftrationalecognofco quidem totumhominem,utiinprimacognitione, fedpro connotatononquidemfenfationem,fedcogitatio nem,autdifcurfumcogito. Hisſuppoſitis tertiam , & quartam fententiam adopto &utramque probabilemexiftimo: hanc poſtremamquia communemper hæctemporain hac Univerſitate;priorem illam,quia communem plc 1 1 . 78 plerisque antiquorum,facilem,&talem,utcæteras DiffertatioDuodecimaLogico-physica aliasconciliarevideatur : præfertimutiillæà fuis primis autoribus promulgatæ funt , quidquidfit utrum inpræſentiaſtudio partiumànonnullis ita defendantur,utnullum præbeantfæderi,autcon cordiæ locum. Itaque inpræſentidiffertatione exponendam tuendamque fufcipio præcifionem objectivam perſpecies alienas:quodutconſequar prias ipfius Petriſpeciesemiſſas videlicetab ejus corpore,& cognofcit eundemPetrumpræſentem nonvero abſentem:cum verò cogitasdeMagno Turca,quemnunquamvidifti, nec præfentemtibi habes, nondiceris illum intuitivècognofcere. IV. Prafentia , &Prafens termini æquivoci funt,ſignificant enim tum præfentiamloci , tùm præfentiamtemporis:primapræſentiafireicorpo præmittendafuntpluranonminusutilia,quamju cundaſcitude modo cognofcendi abſtractive , & intuitivè,quo pollet intellectus humanus in hacvi ta. Adnotabis autemobiter ſub hæcinitia contro verſiæpropofitæ,diſtinctiones &preciſiones(quod idemeſt)rationisnonpoſſe multiplicari in infini tum,utcontenduntaliquiautores,ſedimmerito: revera etenimmultæ cognitiones , quævulgò di cuntureſſediſtinctiones rationis ratiocinatæ,funt cognitiones adæquatæ , &totales totumobjectum repræfentantes,fedcum infigni obfcuritate,&ad fummummerenturnomendiſtinctionisrationis ra tiocinantis , de quibusdixidiffert. 10. ſect.3. num. 2.&3. S SECTIO II. Demodocognofcendi intuitive, I quis arborem philoſophicam exfolis cogita tionibusnoftris extruere vellet comodo ,quo th.45.&46. arborem philoſophicamexrebus reæfit;clariusexplicarinonpoteſt,quàmperpro nominabic, ifte,ille: quotiesenim illapronomina dealiqua re corporea cumveritate ufurpari pos funt,toties illa res diciturpræſens:fide reincorpo rea præſente ſermo fit fatis commodèexplicatur peranalogiam , &æquivalentiameorundem pro nominum: quotiesigituraliquares incorporea ita ſe habet, utfieffetcorporea,cum veritatedeilla poſſentufurpariillapronomina;toties illaquoque resincorporea diciturpræſens. Secunda præfen tiaexplicaturper adverbiumNunc, Igitur præſen tialocalis rei requifita ad cognitionem intuitivam ſatiseft quodfitpræſentia,veldetemporepræteri to,veldepræfenti,veldefutuo:hocenimeltprivi legium intellectus noſtri denegatum oculo noftro, quodvidelicetintellectus poffitnuncintueri,quod illa nuncpræfens noneſt,ſedolim illi præfens fuit, dummodo per proprias ſpecies illud cognofcat: د v. g. amicummortuum cujus proprias ſpecies adhuc quis confervat in memoriapoteftintuitive ipfis, quæ mundumcomponuntextruximus; facili negotio intentum affequeretur primo dividendo velutiintres claſſes generalisfimas omnescogita tiones noſtras videlicetin apprehenfiones ,judicia, &ratiocinationes , rurfumque fubdividendo hu jusmodiclaſſesinalias minusgenerales , quemad modumlococitatoclaffeme.g.ſubſtantiæ divide bamus:fedquianonvacatomnes hujusmodiclaf ſesdigerere,tantum inpræſentia duas ex illis ſeli gopræcipuas , &adſciendum neceſſarias,quarum primacontinetcogitationes omnes, quædicuntur intuitiva , alia veròcomplectiturillas, quæ ap pellantur abstractive. Etde prima cogitationum claſſeſequentia adnoto , quæ maxime obſervari debent. I. Intueri eſt idem, acvidere perfecte , videre autemproprium eſtoculorum(licèt metaphoricè deintellectu quoque dicatur, immo & de reliquis ſenſibus ,ut cumdiciture.g.Petrus viditremdul cem)nempècuinoculus remcoloratam &illumi cognofcere ,licèt oculis intuerinon posfit: talis autemcognitio intuitivaeſt etiamrecordatio , de quadixi dumert.9.fect.1.1.4. Quiaveròdere, quæ infuturum erittibi præſensnonpotesnunchabere proprias ſpecies repofitas in memoria; ex hoc ca pitefit, quodhomoinhacvitaresfuturas nonpos fitintuitive cognofcere. V. Senfus externinimirum vifus, auditus, &c. quidquidſentiunt,id ſentiunt intuitive, nec aliter fine miraculo ſentire poffunt, quia objectum ſen fibile debet effe præſens ſenſui in proportionata diftantia,& fentiri debet per proprias ſpecies ab ipſo ſenſibili emiſſas, hoceftab ipfo objecto. Si quis contendat reliquos ſenſus externos præter oculumnon recipere ſpecies àſuis objectis ſenſi bilibus,v.g. auditumàfono, guſtum àdulci,&c. nèlitiges dehac re,dicaſquead eos ſenſus ſaltem pervenire aliquidfimile ſpeciebus,quæperveniunt adoculum. : VI. Phantaſianon omnia, quæ imaginatur in natam fibique in proportionatadiftantiapræſen tem,&emittentemfuas ſpecies viſibiles videt , ſi perfe&è videtdiciturintueri. Intueriauteminter alia conjugata, ſeuderivata ,habethunctermi Aumintuitivum,hoceſtpotens, ſeuhabenspo tentiam intuendi. 11. Intellectus metaphoricè dicitur intueri ali qua objecta', & rurfus diciturnon intuerialiqua alia objecta, quæ tamencognofcit : eademautem ratione,quadicitur intueri,diciturcognofcerein tuitive, ſeu haberecognitionem intuitivam , quæ funtſynonima. III. Intellectus tunc dicitur intuitivè cogno ſcere aliquam rem,cùm illam cognofcit fibipræ ſentem ,& per proprias ſpecies ejusdemrei: v. .cùmvides Petrum tibi occurrentem , & illum oculis intueris ; tunc mens tua eundemPetrum intuitive cognofcit , hoc eſt cognofcit per pro tuitiveimaginatur,fed tantùm illa objecta , quæ ſenſus externi ſentiunt, vel ſenſerunt : hæc enim per proprias ſpeciesphantaſticas repræfentantur phantafiæ , adeoque ab eadem intuitivè ſentiun tur : cætera verò objecta , quæ phantafia imagi gnatur , dicitur , impropriè ſaltem exdicendis, imaginari abſtractive,videlicet nonperproprias ſpecies (quæ femper exoriuntur in phantaſiaex ſpeciebus emistisadſenſus externos)ſedperfpe ciesalienas : v. g.cùm imaginaris magnumTur cam,vel Conftantinopolim , quam nunquamvi diſti imaginaris abſtractive , ſeu per ſpecies a lienas. VII. Intellectus nofterin hacvita mortali per indè acphantaſia nonomnia cognofcit intuitive, fedtantum illa objecta , quæ fenfus externi ſen tiunt , vel ſenſerunt , diciturutcumque intuitive cognofcere,quiatantum de hujusmodi obje&is in telle DemodocognofcendihumanoSc. tellectus habetſpecies proprias intellectuales , ut colligi poteft ex differt.9.lect. 1.nu.2.&3. Unde hancregulamtibiaffuune:quodquidquiddefignare ſpeciesSolis, vel alterius objectividetquidemfigu 79 ram &lucemipfiusSolis,non tameninfpeculoSo potespronominedemonftrativo,hic, ifte, ille, in propriofenfu &nonmetaphoricoilludcognofcas intuitive. VIII. Contra fuperiùs dicta , &permodum conclufionis ſtatuta:objic.primo:oculusmeusdum videt, .g.Petrumpræfentem exdictis etiamin telle&us meus deberet Petrum intuitive cogno ſcere, quianempè perſpecies propriasPetrusvi deturineocafu;ſedintellectus noncognofcitper proprias ſpeciesanimamPetri, necetiam fubſtan tiamcorporeamPetri,ſedtantummodoexternum, colorem,&figuramPetri, quæ perproprias ſpe-, cies folummodovideturaboculo:nonenimocu lus animamPetri,autſubſtantiam corporeamipfius, Petrividet: g. falfum videtur,quoddiximus n. 7. Reſp.abintellectu humano inhac vita res corpo reascognofciquidemintuitive,ſedſubdiſtinctione ſequenti,videlicetdenominative,nonveroquiddi tative. Exemplodiſtinctionemdeclaro: cumPe trus , v. g. manu vulnerat Paulum; dicitur verè, Petrus ſecundumſe totumPauluınvulneraſſe,licèt pedesPetri, caput Petri,&c. nonvulneraverint, ſed tantum manus ipfius : quia cùm manus fit parsPetri,quidquid agit manus , dicitur , &de nominatur (quod idemeft)totusPetruseffeciffe, nonquidemſecundùmomnes ſui partes , hoceſt quidditativè, fedperaliquam fui partem, nempè manumhoceſtdenominative;itain cafunoftro, quia color, &figuraPetri ad ipſum Petrumperti net,&illumdenominat;ideo cùm intuitive co gnofco,hoc eft perproprias ſpecies colorem,& figuramPetri , intueor mente,& intuendo co gnofco, fed denominative ipſum Petrum ,non, quidem quidditativè, hoc eſt ſecundùmomnesfui, partes, namper proprias ſpecies intuitivamcogni tionemtantummodo habeode colore,& figura: Petri. IX. Oppones 2. vel intellectus nofter inhac vita intuitive cognofcit per primam fuam opera tionem, velperſecundam,velpertertiamquoquei ſedpernullamintuitivè poteft cognofcere: g &. Refp. Intellectumhominis inhacvitapoſſe intui tivè cognofcere,tùmapprehendendo , tùmjudi cando,nonvero ratiocinando:dehocultimopa-i tebit differt.feq. Quantuin adapprehenfionemnul la poteſteſſe difficultas: namficutioculus intuitive videtobjectumpropofitum ; itaillud ipſum obje Aumintellectus intuitive apprehendit. Quantum adſecundamoperationem, feujudicium; certum, eſt plurahujusmodijudicia affirmativa fieriabho mineintuitive, nampropriæ ſpecieshaberipoſſunt de utroque objectivæ propoſitionis extremo , in quantumutrumque connexum, &copulatumeſt àparterei,&perhujusmodi ſpecies produci po-, teft affirmatiointuitiva:e.g.cumvideoPetrumcur rentem;affirmo intuitivè,Petrum currere : quan tùmadjudiciumnegativum;quæftio eft, utrum de negatione haberi poſſunt ſpeciespropriæ,&inde utrumdaripoffitmentalis negatio intuitiva, ſedab hacquæſtionerefolvendaabftineo inpræſentia. X. Oppones tertio , qui videtpicturamPetri, videtcolorem,&figuramPetri,nontamenvidet ipſumverumPetrum: rursus qui videtinſpeculo lenvidet:deniquepoteft contingere,ut apparen tiamaliquam permodum ſpectri repræfentantem Petrum quis videat, utfiv. g. malus dæmonaffu meret figuramipfiusPetri:g.exhisomnibusinfer turcontran.8.quodviderefiguram,&coloresPe tri v.g.nonfiteoipſonec etiamdenominativè, vi dereipſumPetrun. Refp.inpicturaPetrieffeima ginem figuræ,&colorisPetri,nonveròeſſeipſum met figuram&colorem ejusdem Petri : ficuti ibi noneftverusPetrus,ſedPetruspictus,quieſtter minusalienatus ex th.48. li. 1.Elem.undenoneft mirum,quodneque denominativèpervifionemin tuitivamvideatur,autpercognitionem intuitivam cognofcaturineocafuPetrus. Quoad illud,quod diciturdeſole , quæstio eſtdenomine , utrum in ſpeculo videaturimago Solis,velvideaturipſe Sol: loquereutvis ;tantummodò fitratum,&certum, Solemtotumvideri denominative , ſividetur in ſpeculo , finverotantuin ejus imago videtur ibi, 2 idemdicendum, quodfupradixidePetripictura : eâdemquereſponſioneſatisfit alteridubitationi de ſpectro dæmoniacoPetrumrepræfentante: quod enimdixinum. 8.intelligendumeft ubi verus co lor,&verafiguraPetrivideatur: tuncenimdeno minativètotusPetrusvidetur. X1. Oppones4.nilclariùs, &evidentiùs intel lectushominiscognofcitquamſeipſumexiftere,ex th. 1.1.1.Elem. Sed idipfumintuitivènoncogno ſcit: alioquin etiam oculis videret exiftentiam fu am,quodeffenonpoteft, cùmexiſtentiacolorata nonfit:g.àfortiori intellectus nil aliud intuitive poteftcognofcere. Refp. conc. ma &min.&ne. conſeq.tumpropterquatuor terminos; tùm quia nonvaletarguere aparticulariaduniverſale; aliud eſtcognofcereevidenter,aliudcognofcere intuiti vè:apprehenfiopoteſteſſecognitiointuitiva , non tameneritcognitioevidens, quæveleſtjudicium, veldiſcurſus,ſeuſcientiaexterminis,velſcientia permedium terminum diſtinctum , exdiffert. 2. lect. 1.n.6.contraveroomnisſcientiaeftcognitio evidensnontameneſt intuitiva, non enim omnis eſtderepræfentiperpropriasſpecies. XII. Oppones s. intellectus intuitive cogno ſcensnonpoteft errare : g.intellectusnonpoteft intuitive cognofcere, quia femper poteft errare: probaturconf. cùmoculusintuitive videtremum fractuminaqua,fiintellectus idipfum affirmetin tuitivè,errabit intuitive: fed poteft affirmare & errare:g.nonpoteſt affirmareintuitive. Refp. dif. ant.circailludnon potefterrare , quodcognofcit intuitivè con.an. circa aliquidaliud,quodfimulco gnofcitabſtractive ne.antec.&conſeq.: fiintelle ausin caſu propofitoaffirmet, quodoculusvidet intuitive; nil aliud affirmabit , quàm quod remus inaquademerfus habet talem apparentiam, qua lemſolenthabere remifractiextantes inaere: hoc autemfiaffirmat,nonerrabit: ficutinon erro, cùm vidensCæfaris picturam affirmo intuitiva: bicest Cafarpictus,feu fimilitudo , &apparentia Cæfa ris,erraturus ſi affirmaremillumeſſeCæfarem ve rumdeceptusexcolore&figura: fedinhoccafu cognofcerem,&affirmaremabſtractive, nonin tuitive , quia oculus Cæfarem verum in eo cafu nonvideret,........ Oppo 80 XIII. Oppones 6.cùmoculusvidetplura fimul Differtatio DuodecimaLogico-phyfica fingularia; intellectus illa non cognofcit intuitive quia cognofcitilla collective: oculusautemcolle divè nonvidet: quia collectionis propriam ſpe ciemnonhabet,neceamperphantaſiamtransmit titadintellectummodoexpofitodiff.9.fect. 1.n.2.: 8. faltemintellectus nonpoteft cognofcere plura intuitive. Refp. ne.antec.falfumeft,quodoculus proprias ſpecies collectionis nonhabeat,adeóque nonpoffitviderecollectionem,cùm iſta nihilaliud fit, quam ipſaplura fingularia exdiffert.9. ſect. 1. num.7. &exdictis de conformitate,&æqualitate (quæ funt quædamcollectiones) tum differt.2.fect. 1.1.1. cumdiffert.5.adobjectionemultimam:qua re ſpecies propria plurium fingulariumrerumeſt ipſamet ſpecies propriacollectionis conflatæexil lisrebus:ficutipicturaCæfaris &Cæfarpictusidem eſtdiverſisvocabulis ſignificatum. SECTIO 111. Demodo cognofcendi abstractive :feuper fpe ciesalienas. I. P Aucanimiscognofceremusinhacvitamor tales, ſi illa tantummodonobis cognitaCS ſent,quæ poffumus cognofcere intuitive,& perſpecies proprias:nilenim ampliuscogitarepof ſet intelle&uspræter colores, fonos, odores , & nonnullaaliarerummundanarum accidentia. Pro indè aliudverèmirabileartificium inditumeſtana turanoftrointelle&ui,quopoffitres etiamſenſibus inacceffascognofcere: appellatur hoc artificium moduscognofcendi abſtractive, ſeu perſpeciesa lienas (quodidemeſt) , coque modo cogitamus deDeo,deAngelis,deAnimanoſtra,desubitan tiis ipfis corporeis,quarum accidentiapoffunt qui dempercipiſenſibus,&funt ſenſibilia; ipfæ vero ſubſtantiæ nonpoffunt: eodem modocogitamus dererumclaſſibus , feu generibus ,& ſpeciebus, quas in arborem philofophicam diftinximusth.46. 1.1.Elem.:eodemdeniquemodoprimaprincipia, ſeu veritatesuniverſalesintelligimus, dequibus th. ultimâlib.4.elem. catalogumfecimus. II. Finge tibi aliquemhominem cæcumànati vitate,quicuriosèextepeteret,utexplicares illi, quidfitlux,velcolor,quem nunquamvidit: Plu rimùm profectò tibilaborandumeffet,utilleut cunquecaperetrefponfionem tuam: nec alia in duftriaid aſſequi poſſes,quamperſimilitudinem rerumillarum,quascæcus illeperalios ſenſusper cepit,putadulcedinem,fonum,odorem&c.alia enimrationenonpoffes illum deducere in aliqua lem lucis,&coloris notitiam: diceres illi: cogita lucemeſſequid fimile quoad oculum,ficuti fonus eſt,&muſicaquoadaures : notabis vero ſtatim quàmmalè, quàmtarde,quàm imperfecteper ſi militudinem ſonicæcus ille caperet quidfit lux : ſedquocunquetandemmodo ille cognofceret lu cem;diceretur illam cognofcereper ſpecies alie nas,&abſtractive: oculatusverò ,quilucemvidet, diciturcognofcere lucemper ſpeciesproprias ,& intuitive. III. Quidquidſenſibusexternis nunquamperce pimus &tamencognofcimus; idcognofcimus,& cogitamusferè,uti cæcus ille cogitaretdeluce. IV. Anima noſtra ſub nomine voluntatis,& intellectus habetvirtutemmirabilem movendi,& excitandiexthefauro memoriæ ſpeciesphantaſti cas ibidem repofitasjuxtadiffertationem9.fect.1. num.4. nondiffimili modo,quoanimaparemvir tutemhabetcumvultmovendimembracorporis, manus,&pedes&c.ita enimambulamus , &mo vemurpro libito agitantes manus,& brachia&c. Hanc vero virtutem excitandi ſpecies phantaſti cas promoduloſuoetiambruta participant. Sunt quidem hujusmodi ſpeciesex fua natura ſpecies propriæ certarumrerum, quasintuitivè tùm fen ſus externi ſenſerunt;tùmphantaſia intuitivèima ginata eſt : evaduntautem ſpecies alienæreſpectu aliarumrerummodoſequenti:Animanon folum, utdixivirtutem habet excitandi fingulas feorfum ſpeciesphantaſticasrepofitasinmemoria, nempè unamſpeciem poſt aliam; verum etiamexcitare poteſttumplures fpeciesphantaſticas fimul, tùm particulas quasdam unius ſpeciei phantaſticæ a liaparticulânonexcitata: quemadmoduminani marefidet facultastum movendifimulcaput,ma nus , &pedes; tummovendi unum, autalterum digituın reliquâ partemanus immota. Præterea virtutem habet ipfa animacombinandi , & con jungendi plures hujusmodiſpecies,tùm integras, tumdimidiatas,utperindeſeſerepræfentent&ob jiciant phantafiæ tanquam eſſentuna ſola,&inte gras ſpecies: cum vero ita objiciuntur , dicun tur,species aliena , ſeu phantasma (quod idem eſt, ) quodque enafcitur per illam ſpeciemjuxtà dictatheſi5. lib. 1.elem.&diſſert 9. ſect. 1. num. 1. & 2.dicitur imaginatio perſpecies alienas. Ta les ſuntimaginationes , quas vulgas appellat Ca fielliinaria, nempeimaginationesde rebus,quas nunquam vidimus , aut aliterſenſimus, enatas ex combinatione ſpecierum pertinentium ad res, quas ſeparatas vidimus ,aut aliter fenfimus : ut cumimaginamurcentauros,cerberos,hominesvo lantes, montesaureos,fluvios argenteos&c. Por ro hæc virtus animæ noftræ noneft inutilis , aut nugax, licètaliquando hominesper illamnugen tur; ſedinſtituta eſtad cognofcendas res inſenfi biles , aut nunquam ſenſibus perceptas ? ita cœ cus anativitate lucem imaginaturperſpecies alie nas,hoceftexcombinaris &dimidiatisquibusdam ſpeciebus foni,odoris&c. hocpacto imaginamur Deum,Angelos,Animamnoſtram&c. V. Poftimaginationes hujusmodiexcitantur in intellectu ſpecies intellectuales , (de quibus tum theſi 5.lib i.elem.tumdiſſert.9.ſect. 1. num.2. di ximus)combinatæ, &dimidiatæ eodempacto ac erant ſpeciesphantaſticæ illis refpondentes , &ap pellantur ſpecies alienæ intellectuales : cogitatio vero,feu cognitio,quæ conſequenterproducitur ab intellectu ,dicitur cognitioper ſpecies alienas, ſeu abſtractiva : ita cœæcusnatus lucem cognofcit: itacognofcimusDeum. VI. Sicuti in tabula poſſunt ita à pictore di ſtribui , & combinari particulæ variorumcolo rum, utfiat exillis pictura, quæ repræſentet v. g. leonem,&fitimago adeòproprialeonis , utnul lius alterius rei fit, aut effe poffit imago : quam quam hæcimago, ſeupictura , quoad alia præter extimam fimilitudinem multo magis fit diverſa à vero leone, quàmverus leo abhominevero: ita poffuntab anima noſtra excitari ,&combinaritot &tales talesqueparticulæſpecierumphantaſticarum,utex Demodocognofcendi humano, &c. vicaria rei infenfibilis, adhoc nempe munus, ut illis fiat imaginatio ſeu phantaſma , quod repræ 81 objiciantur intellectui loco ipfiusobjeti infenfibi 1 ſenter v.g. Angelum tantacum expreffione , ut nullius alterius rei fit , auteſſe poſlit imaginatio: licethujusmodiimaginatioquoadaliapræterphan tafticam repræfentationem magis fit diverſa ab Angelo vero,quamverusAngelus àverohomi ne:Videturenimmanifeſtum ,quod animæquoad internam imaginationem non fit impoffibile id, quod eſtpoſſibile quoadexternam imaginem pi &ori. lis ,quodperſe,&uteſtin ſenonpoteſtobjici, &quaſi ſe fiftereintellectui carentiſpeciebus pro priis ejusdemobjecti. Hæcporrò defignatio,& ſubſtitutiofitfacillime,& expeditiffimèab anima: tumquiamovere, combinare, &excitarephan taſmataex num. 4. promptiffimèvalet: tum quia ex inclinatione,&inſtinctu innato, & quadam quafi curiofitate incitaturvehementer adcogitan dumde rebus numquam fenfibusexternisperce VII. Quemadmodumnomina,& termini ſub ptis: quæquenonnifiperſpeciesalienasapprehen Aituuntur, & fupponuntur pro rebus ſignificatis, dere,&cogitarepoteft. cum loquimur extheſi 15. & 20. lib. 1. elem. ita phantaſmatailla excombinationeſpecierumena ta,& producta fubftituuntur, &fubrogantur pro rebus inſenſibilibus, velnunquam ſenſibusperce ptis , quando de illis rebuscogitamus: cum hoc difcrimine , quod nominafunt figna ex th. 7. & ſequentibus lib. 1. elem. illa verò phantaſmata propriènonfuntfigna, ſed ſymbola quædam fup poſitive ſtantia, ſeu ſuppoſitaprorebus inſenſibi libus,feu nunquam perceptis ſenſu. Difcrimen auteminter fignum, & fymbolum hoceft, quod fignumexcitat (ut patetexcitata th.7. ) cogni tionemdereab ipfo figno realiterdiftincta,nempe dere fignificata: ſymbolumverophantaſticum, ſeumentale(namdeiſtoloquor,nondeſymbolis externis , ut hieroglyphicis Ægyptiorum&c.) nonexcitatcognitionemreiàſediftinctæ,ſedloco ipfius rei, quæabhomineinhacvitacognofciali ternonpoteft, cognofcitur,&apprehenditur i pſum ſymbolum quatenus fuppofitum , & fubfti IX. Porrò adhancdeſignationem , & fubſtitu tionemmovetur,&determinatur anima à conno tatis, obliquis,effectibus , circumftantiis, quasper cipitper corporisſenſus,&pertinentadobjectum illud inſenſibile ,vel numquam ſenſibus perce ptum: feddehisconnotatisplura inſequentibus: interim fit. 1 CONCLVSIO. Intellectushumanus instatu præfenti, quidi citurstatusimmerfionisinmateria;ut cognofcat abstractive,&perſpecies alienas,excitatſpecies proprias cateroquin objectorum , quæ intuitive cognovit; easque combinat, &fubrogatprospe ciebuspropriis obječti abſtractive cognofcendi , quibus tunccaret intellectus: atque inphantaf matibus,utfuppofitis proobjectis infenfibilibusipfa 5 infenfibiliaintelligirjaxta modum loquendiAri ftotelicum. X. Probaturconclufio autoritate,ratione&ex tutum cognofcitive pro ipſa rerealiterdiſtincta à ſymbolo. Cæterum ficuti vocabula , & nomina collocutivefuppofitapro rebusſignificatispronun tiantur loco ipfarum rerum, quæ in ſe ipfis pro nuntiari , hoceſt articulatè ex ore proferrinon poffunt: v.g.hocnomen Pater, fupponitur pro hominequiverèeſtPater,& fupponiturcollocu tivè, ſeu pronunciative : fatis enim vides , quod ipſumhominem,uteſtinſe,pronunciarenonpos fes,hoc eſt exore articulate proferre unumve rum,&realemhominem: ideodiciturnomenPa ter collocutivè ſupponi pro hominequi eſt Pa ter : itafymbolum imaginarium juvenis alati in mentetuaſupponiturcognoſcitivepro ipſoverò, &realiAngelo : quia illud ſymbolum cognofcis quatenusſubſtitutum loco veri Angeli,quem, ut eftinſe, (cumilliuspropriasſpeciesinmentenon habeas)cognofcerenonpotes. Aliaplurimaex empla adhocipſumexplicanduminpromptu ef ſent: fedinpræſenti abillis abſtineo vocabulorum ſubſtitutione vocali ad exponendam mentalem : Advertes tamen ad omnes hujusmodi phantaſmatum ſubſtitutionemcontentus. fubſtitutiones &fuppofitionesuniusrei adobeun dummunus proalterarequiri arbitrariamnonnul lamdeſignationem , aut expreſſam, aut tacitam, authominis, autalterius fublimioris libertatis : ut quantum advoces notavi th. 10.lib. 1. elem. at queadeo ad ſubſtituendum quoque ſpecies alie nas, feuphantaſmatacognofcitivepro reinfenfi bili cogitanda, requiritur quædam ipfius animæ internadefignatio,&deftinatio perquam ſymbo lailla , ſeu phantaſmata evadant quodammodo ..... perientia. Quoadprimum: apertaAriftotelis au toritas eſt inpromptu:primo libr. 3. de anima àtextu30.modumillumcognoſcendiabſtractive, &declaret,&probat, actandem hisverbis con cludit: infenfibilia in ſpeciebus (feuformis) fen fibilibus intelligibiliafunthumanointellectui.Se cundolib.demem.&remini, cap.1.&2. ubiha bet, quod ficuti Mathematici defcribuntdetermi natam figuram trianguli fingularis , quam ſubſti tuunt pro triangulo utfic&univerſali: ad nihil utentes eodeterminato triangulo: hoc estnonil ludpropterilludconfiderantes, fedutſuppoſitum, &ſubſtitutumprotriangulo utfic: ita intellectus licet nonconfideret corpus,feu quantum,ponit ta men anteoculosquantum,feucorpus, confiderat autemnonutestquantum,feduteſtſubſtitutum proobjecto incorporeo,quodperſpeciesalienas, &abſtractivecogitatintellectus. Tertiò eodemlo coait: animainphantasmateCoriscum ſpectat, licet Corifcumoculis nonvideat: videlicet ſubſti tuit phantaſmapro ipſo Coriſco,ſeuhomine quo piam,utdeeocogitare abſtractivepoffit. Quartò libro 3.citatodeanimatex.39. nulla resnobisap paret (feuimmediatècognofcitur)preterfenfibi tesmagnitudines: itaque abstracta &infenfibi lia in formis .&phantasmatibus intelliguntur: exquibus&pluribusaliis,tumlib.2.phyfic.textu. 10.12.tum lib. 5. meta.cap. 4. ſenſus Ariftotelis apertèpatet. XI. Sedquodmultòpluris faciendum eſt mo dus cognofcendi per ſpecies alienas ſuperius ex poſitus Canonica,&Apoftolica autoritate ful turD. Pauli Epift. I. adCorinthios cap.3. vide L mus- R.P. ProlomæiPhilofophia, 82 mus nunc perfpeculum inanigmate: quemtex Differtatio DuodecimaLogico- phyſica tumDivusAuguftinus lib, 15. de Trinitate cap. 9. &inPfalm.48. Divus Anfelmus,& DivusTho mas adeumlocum,&aliicommuniterinterpretes ficexponunt, utperilludin anigmatedefignetur to magis , quam abfentia ſpeculatur intellectus juxtaAriftotelem. XV. D.Thomasfrequenter,&apertèhoc ipfum atteſtatur, præterejus interpretationem fuperius indicatam, 1.par. quæ.48.art.7.incorporehabet: cognofcereinobfcurofymbolo, parabola foualle goria:ut videre eft apud Patrem luftinianum in Hocquilibetinse ipsoexperiripoteft, quodquando conatur aliquidintelligere (cujusnempeſpecies candemepiftolam: necaliterprofectointelligi re proprias non habet)format fibi aliqua phan &èpoteft,cumenigmanonmanifeltet,fedoccul tet potius,&fymboli rationemhabeat,non verò figni manifeſtativi: atqueita occurriturquibusdam cvaſionibusadverfarioruminferius afferendis. : XII. Addo interim Sanctorum Patrum inhanc ipſam rem unanimes ſententias. D. Auguftinus plurima paffim,potiffimumcit.lib.15.de Irinita tepertotum:prætereadeverareligione cap. 34. tafmatapermodumexemplorum, inquibus quasi inspiciat,quodintelligerestudet, &inde estetiam quodquando aliquemvolumusfacere intelligere proponimus eiexempla,exquibusfibiphantasma taformare poffitad intelligendum. Vtque ca villationesomnescontrafentientiumprævertantur, idem 8.Doctor lectionefecunda inlib. dememo Romauna est, quamcirca Tyberım nescio quis, Romulus dicitur condiaiſſe: nonilla autem est , ria,& reminiscentiaait: Non ergo propterhocfod. lum indiget intellectus bumanus phantafinate, utacquirat intelligibilesspecies,feaetiamut eas quamcogitansfingo:nonenimibifummodò:nimi: rum in fymbolo , & phantaſmate ſubſtitutopro Romaveraillam ſe fingendodicitcogitare: quod exſequentibus ejusverbisampliuspatet: ego cer tèunusfum,&hoclocoeſſeſentiocorpusmeum,& tamenfigmentocogitationispergoquo libet, lo quorcumquolibet : adnota illud,quod dicitfig mentum cogitationis : idipfum eſt, quodPhan tafmatis nomine defignatAriftoteles. Secundo lib. inphantafmatibus quodammodoinfpic.at: hujus ratioest,quia operatioproportionaturvirtuti, effentia:intellectivumautemhominis estinfenfi tivo: ideopropriaoperatioejus eftintelligerein ligibilia inphantasmatibus ; quæ profecto alitera nifi fumma detorfione intelligi nequeunt , quam adftruendo modum cognofcendi per ſpecies alic nos,quem in præſentiaproponimus. ה XVI. Probat.2. conclufioratione: evidens eft, dequant. animæcap.24.Animapercorpuscorpora, intellectum humanum cognofcere abſtractive,& videt ficuti cælum&terram,&quaineisconfpi cuafuntoculisnoftris; spiritus autempercorporis fimilitudinesintuetur:videlicetperipfiffimacor poreaphantaſmata. XIII. Dionyfius Areopagita cap. 1. de cœlefti Hierar, impoffibileestdivinitatis radiumnos in telligerenifiobvelatum perſymbolica velamina: quibus verbis enigma, &fymbolum defignatur: inquodivina intelligerepoteſt intellectus huma nusinvitamortali: idemque intelligendum decæ teris objectis incorporeis & àmateria & mole fecretis. PergitDionyfius : impoffibile est animo noſtroadimmaterialiumafcenderecontemplatio nem,nifi materiali manuductioneutatur&vifi bilesfenfibileſque ſpecies arbitretur ( nota hoc verbum eſtgræca interpretatione) imaginationes effe invifibilispulcritudinis &materialia lumina effe imaginemfulgoris immaterialis : ex quibus collige, idipfumquodperverbumfubftituere, & Subrogarecorporeumphantasmaproreincorporca cogitanda,ànobisfignificatur ; aDionyfioexpri mi perverbum arbitretur, quod appofitiſfunum eſt,utmoxaudies. Clemens Alexandrinus lib. 8. ſtroma tum: inanimaeffe ait : cogitata ( ſeuobjectaut cognitajuxtagræcumphrafin)quares ipfas refe rant, &exprimant ; additquequodexrebus ex ternisfubjectis (hoc eftcognofcibilibus) forma, typus ingeneratur omnium animis. Itaque co gitataforma, typimentalesfuntnobisdictaphan tamata. AnfelmusMonolog.cap.31.Cumcogito hominem abfentemfirmatur acies cogitationis mea in talemimaginemejus,qualemperufum oculoruminmentem attraxi. Illudigitur inquod firmaturacies cogitationis cumabſentemremcogi perſpeciesalienas inhacvita: ſedmodus iſteco gnofcendi aliter explicari non poteit , quam ut explicamusinconclufione: falteinnifi adinexpe Gataparadoxadelabamur: ergo &c.Probaturmi nor: dicinonpoteft recte,quod dumintellectus cognofcit abſtractive ; duplex intercedat , aut e tiammultiplex demultiplici objecto apprehenfio, &cogitatio: hoceftcognofcatur,&apprehenda turquidemphantaſina,& fymbolum, ut diximus, ſed eacognitioexcitet aliam cognitionem , quæ cognofcat objectum infenfibile ut estinfe: quæ quefitabſtractiva quidem, fedpropria, & iname diata cjusdem objeti ut eſt in ſe repræfentatio &imagointellectualis : hoc,inquam , rectè non dicitur: peto enim : velpermodum fignicogni tioex.gr. juvenis alati deducit intellectum adco gnitionem immediatam Angeliut eſt in ſe, vel per modum antecedentis illativi : neutrum read dices:ergo: prob.min. Nonper modum antece dentis illativideducituna cognitio adaliam; quia fermohiceſtdemeraapprehenfioneobjectiinſen fibilis: certum autemeft,ac apprehētione adappre henfionemdiſcurſummentalemnonfieriexlib. 3. &4. elem. (&ampliusindecurfu logico-phyſica patebit:)&profecto paradoxuminfigneeſt, quod in omniapprehenfione de objecto infenfibili,vel ſenſibili quidem , fednunquam ſenſibus percepto femper difcurrat intellectus humanus : quodque nonpoffitcogitareDeum,Angelum,an mam,lub ſtantias,&omnia ferequæ cogitat,nifi perſyllo giſmosmentales,aut per ſolamtertiam operatio nemfuam. Rurfusnonpermodumfigniapprehen fiojuvenis alati excitat in intellectu aliam appre henfionem immediatam de Angelo ut est inse: interrogo enim,per quas ſpeciesproducatur iſta tamusjuxta Anfelmum profecto ipſa cogitatio noneft : eſt tameninternum& inanima,atque adeophantaſmailludeft,in quo immaterialiamul fecundaapprehenfio? numperalienasaccidentium ſenſibilium? uti producta eſt apprehenfio prima phantaſtica : anperproprias ipfius Angeli? hoc 1 . fecun Demodocognofcendi humano, Sc. fecundumdicinullarationepoteſt: quiaproprias tantùm apprehendis:ſedſiphantaſmaſymbolicum 83 ſpecies Angeli ut eſt in ſe intellectus humanus naturaliterhaberenonpoteftne quidem obfcuras, confufas,&veluti àlongeAngelumrepræfentan tes: habettantum emendicatas àſenſibus , videli cetænigmaticas, &phantafticas ex combinatione ſpecierum , quæ propriæfunt accidentiumſenſibi lium: fedneque dici poteſtperhas ipſas ſpecies verealienas produci apprehenfionemimmediatam Angeli ,uteſtinſeobfcuramlicet:perillas enim alienas ſpecies produci non poteft apprehenfio niſi ſymbolica , & phantaſtica Angeli , quam jam fupponimus exiſtere in intellectu ; ( unde civitatis eflet propriè fignum , &deducerettein cognitionemveræ Conſtantinopolis , cum de iſta cogitas deberes duas civitates apprehendere mente:g.falfum eft,quodſymbolahujusmodi ſe habeant permodum figni , &excitent cognitio nemdere ſignificata,qualis ipſaeſt in ſe. Neque dicas ſymbolum illud phantaſticum eſſe ſignum formale, ( fignumformaledicitur,quodnonexci tatcognitionem ſui, ſedtantummodoreifignifica tæ : ſecus ſignum inſtrumentale , quod tum ſui cognitionem excitat , tùm rei ſignificatæ , ut fu . mus&c.) adeoqueipſumnoncognofci,fedfo otiosè, & fine neceffitate multiplicaretur, fe cunda iſta,): etenim quemadınodum homini cæ co ànativitate nunquam per ſpecies ſonorum, faporum , & odorum repræfentari poteſt lux ipſa ut eſt in ſe, aut ex illis enaſci apprehenfio poteſt immediata lucis,&coloris: idquetamcer tumeffe videtur , quam quodoculus non poffit audire , aut auris videre,velolfacere : fimiliter, immo àfortiorinegandumeſt,ſpeciesillas eafdem, nempe proprias ,& intuitivas accidentiumſenſibi lium, repræfentare poſſe immediate Angelum ut eſtinſe, licetobfcura repræfentatione : auteas lumexcitare cognitionem verę Conſtantinopolis, Hocenim falfiffimum , &contra experientiam: nam cumquis poftquam fæpiùs deConſtantino poli perſpecies alienas cogitavit , pergit in eam civitatem;deprehendit, ſeprius imaginatumfuif ſe eam civitatem cumdiverſiſſimis circumitantiis, &modoomnino diverſo , ac re ipfa illa civitas fit in ſe: nempequiaprius perſpecies alienas co gnofcebatur duntaxat ſymbolum illud phantaſti cumfuppofitum,&fubftitutumjuxtadicta. Neque ferioreponipoſſet, cognitioneadeo confufaco gnofci Conftantinopolim , ut estinJe,utab intel folas ipfaspoſſe concurrere cumintellectuhuma-, noadapprehenfionem confufam,fedimmediatam &(utloquuntur)attingentem immediate,&ter minatamimmediatèadAngelum,uteit inſe. XVII. Nequemihireponashæcvocabula: in tellectum deturarephantasmata, aut illaspiri lectunon advertaturhujusmodi cognitio diftincta àcognitio ne phantaſmatis. Qui enimadiftas oc cultas cognitiones,comminiſcendasdeveniret, fa-.. tis patet contraomnem experientiam,& fine fun damento idoneoconclufionem ſtatutameumim 4 pugnaturum. tualizare: his enimfubeffe nonpoteitalius ullus , quæ XIX. Antequam objectiones diluam probabilis fenfuspræter antiquiflimum &Arutote 1 licum expofitumn. 10.&a SanctoThomadifer tiffimèdeclaratumn. 15. videlicet quodintellectus humanus huncmirabilemufumpercipit ſpecierum ſenfibilium, & plantaſmatum : ut ænigunatice,& ſymbolicèper illas ſpecies,& in illisphantafmatis cognofcat objecta ſpiritualia. Quidquidaliudde ſignent verba illa depurare,ſpiritualizare para doxumeft&abfonum:perindeacfidiceres,cogni tionem coloris v. g.(quæappellari ſoletſpeciesex preſſa coloris ) evadereper intrinfecam fibique identificatam vim repræfentativain , cognitionem Angeli repræſentantem Angelum,& illum inten tionaliter attingentem immediatè quidem, licet obfcurè. Nonenimmajorhicrepugnantia,quàm in caſunoſtro,ubidicatur,ſpeciemimpreffam co loris evadere perintrinfecam, fibique identifica tam vimrepræſentativam,evadere, inquam , fpe ciem propriam, licet confufam objecti ſpiritualis, adeum cognofcendumimmediatè,&uteſt in ſe, licet obfcurè. XVIII. Prob.denique 3. conclufio experien tia noftrumomnium,qui nunquam vidimus Con ſtantinopolim : perinde enim eam cogitamus per ſpecies alienas & abſtractive , ac objecta ipfa in fenfibilia : videlicet imaginamur civitatem quan damſymbolicam,&phantaſticam , reſpectuhabi toadconnotata,& motiva, feuad relationes, & enarrationes, quas audivimus , vellegimus de ipſa Conſtantinopoli : & fupponimus, & fubſtituimus. cognofcitive fymbolum illud pro vera Conſtanti nopoli, cujus ſpecies propriasde facto nonhabe mus. Quæro ex te,quot civitatesapprehendis, cum deConſtantinopoli cogitas ? profectò unam fieripoffuntcontrahactenusexpofitum,&proba tummodumapprehendendi,& perprimamintel lectus operatione cogitandiabſtractive,&per ſpe ciesalienas objecta infenfibilia,autnunquamfenfi bus percepta;explicanda ſunt,quæpertinentad ſe cundam,&tertiamintellectus operationemfucce dentes fimilibus apprehenfionibus abſtractivis. XX. Quantum itaque ad ſecundam , & ter tiamoperationem noftri intellectus, fiillas appre-> henfio præcedat perſpecies alienas , eodein modo philoſophandum eft, acdevocabulis collocutivè ſuppoſitis: exn.7. ficutienim itafupponuntur iſta prorebus fignificatis ,utquidquid affirmatur, vel negatur, feudifcurritur; affirmetur, negetur,& difcurratur directè &propriede rebus , feu obje Aisfignificatis,&nullo mododevocabulis, faltem ſpecificativè ſumptis : itaetiam licet phantaſtica ſymbola fupponantur pro rebus apprehendendis nunquam ſenſu perceptis : quidquid tamen affir matur,negatur&c. affirmatur&c.directe,& pro priè derebusillis,& nullo pacto de ſymbolsfal temſpecificativè ſumptis: quodlicetvideatur mi rabile,ceffat tamen ſtuporab experientia notiffi ma, quæ deprehenditurinomnibusaliis fignis,& ſymbolis,quibushomines externèutuntur. XXI. Iſtitermini,Petrus,homo fupponuntur exth. 20. 1. 1.elem. primusprohomine fingulari, qui eſtPetrus,ſecundusprohomine in communi: ſiexillis terminispropofitiones conficias,&dicas: Petrus efthomo, quid affirmas ? tria fingi poffunt àte inillo caſuaffirmari: primum,quod hæc vox Petrus fit eadem, ac iſta voxHomo: ſecundum, quod res , cujus loco fupponitur illa vox Pe trusfit eadem ac res cujus loco fupponitur iſta L2 VOX 84 vox homo : tertium,quod tum iſta voxPetrus, Differtatio DuodecimaLogico-phyfica quamapprehenfioni : utalioinlocojuxtaſenſum tumres, cujuslocovoxilla ſupponitur, fiteadem, tùmcumvocehomo, tùm cum re, cujuslocoſup ponituriſta voxhomo:fedàteaffirmarinonpoteſt primum,neque tertium: alioquin affirmatio effet falſa: g. affirmaturſecundumquodeftid,quodcon tendimus in cafunoftro. Namfalfumeft,quodiſta vox Petrus ſpecificative , & fecundum ſonum ſuumfit eadem, aciſta vox homoitemspecificati vè&fecundùm ſonumfuumfiaccipiatur. Rurfus falfum eſt id, quodperpropofitionem copulati vamexplicareturmodoſequenti:Et hacvoxPe trusſpecificativeeft eadem,ac iſta voxhomoffe cificative, fignificatumperillamvocemeſtidem, acfignificatumperiftam.nampropoſitiocopulati vaconſtans exunafimplici propofitione vera,& aliafalsâ eſt ſimpliciter,& abfolutè falſaex th. 2. num. 1.1.2.elem.Regredior adremnoftram: cum apprehendis per ſpecies alienas, hoc eſt cogitas hæcduo,Spiritus,Angelus,duoapprehendisphan taſmataut fuppofita, primum pro Spiritu , feu re ſpirituali , quæ fe habetutgenus adAngelum, &animamrationalem. Secundumutfuppofi tumproAngelo: cum verò affirmasinterneintuo intellectu , & mentaliter dicis Angelus est Spiri tus;nonaffirmas unumphantaſma effe aliud(fpe cificativè fi loquamur ) nec fimul affirmas , tum unumphantaſmaeſſealiud , tumreminfenfibilem, cujus loco fupponitur primum phantaſma , eſſe aliam, cujus loco ſupponitur ſecundumphantaf ma; atſolum affirmas hanc remfpiritualem , nem peAngelumeſſeiſtamremitem ſpiritualem ,nem peSpiritum eopacto, quo homo eſtanimal. XXII. Adjungo alia exempla , quæ manife ſtam inductionem ad rem noftram conficiunt : cumlupini ſupponuntur pro nummis in ludendo, (ut th. 15. 1. 1. elem.dicebam) in ludi progreſſu nonvincuntur,autperdunturlupini foli,vel fimul cumnummis, namdefacto victor in ludo relin quitſupermenſamlupinos,&nummosreponitſo los inmarſupio, quiadirectè,&proprièſoli num mi vincuntur. Cum imagoAlexandriMagnie.g. videtur: & de ea loquimurſuppoſitive,nontan tùm fignificativè , & dicimus indigitando illam imaginemhicfuitmaximusregum; nonidaffir mamusdeimagineſola, nec de imagine fimul,& devero Alexandro, nameffet ludicraaffirmatio, ſedde ſoloAlexandro vero , cujus loco illaimago ſupponitur. Id ipſum comprobari poteſt quoad Proregem,Procuratorem, Tutorem quando ope rantur, velpatiuntur in quantumrigorosèſubſti tuti &fuppofiti funt loco Regis,Domini,Pupilli, Idem de imaginibus Sanctorum quando ad illas oramus,& illis nos cominendamus, ut ſuppoſitis, &fubftitutis loco Sanctorum , quos illæ imagines repræfentant. XXIII. Quæ dixi hactenus facilè capit qui rectèintelligit quid fit affirmatio,& negatio men talis: hoceft,quidfit ſecunda intellectus operatio, in quantum diftinguituràprima. Hæc enim pri maoperatio,ſeu apprehenfio eft imago,& repræ ſentatio mentalis objecti : fed affirmatio noneſt imago (&multòminùsnegatio)quidergoeſt?Eſt nutismentalisſuccedenspoft apprehenfiones, an nuensveritati ,& renuens falfitati relucenti in ap prehenfionibus , & eſt ſimilior amori, vel odio M Ariftotelis fufiusdeducă. Sicuti ergoamornoftræ voluntatis erga aliquod objectum non eft imago illius objecti (&multo minus odium eſtimago fui objecti) ſedeſtnutus ,vel motus, velquies ( pro ut eſt amordefiderii, vel gaudii) erga ipſumbo num,uteſtinſe;licètilludbonumrepræfentetur ipſivoluntati in previa cognitione , quæ ſemper neceſſaria eft ad amoremjuxta primumprinci pium,nilvolitum,quinpracognitum. Sic etiam affirmationoneft imagoſui objecti, ſedeſt nutus quidam mentalis: g. objectum verum, ut eſt inſe, licet illud objectum repræſentatum fit per appre henfiones, quæ funt imagines non quidem ipfius objecti, ut eſtin ſe,ſedphantaſmatis,ut ſubſtituti, &fuppofitipro objecto. XXIV. Quemadmodum itaque adhocut quis ſemoveatadeundumadRegem,noneftneceſse, utveniat ipſe Rex,& invitet, fed abunde eſt , ut veniatRegis nomine Legatus , & perfuadeat adire regem : ita quoque utintellectus mentaliter mo veaturadaffirmandum, vel negandum objectum, uteſtinſe,noneſtneceſſe,ut objectumipfum , ad hocutmoveat ad affirmationem, velnegationem ſui,apprehendatur,uteſt in ſe, ſedſufficit, ut ap prehendaturin ſubſtituto,&fuppofitophantafina te,hoc eftperſpecies alienas. Similiter,ut volun tasmoveatur ad amandum idem objectum ut eſt inſe fufficit, utàcognitione prævia cognofcatur idemobjectumperſpeciesalienas ,hoc eft in ſub ſtituto phantaſmate. XXV. Falfiffimum eſt hoc pronunciatum : Omneid,quodformaliter,&rationabiliter affir matur,velnegatur,debetformaliter &exprefsè apprehendi:itemfalſumeſtſequens effatum: Omne quodaffirmaturutestinfe, debetapprehendi ut eftinfe: name.g.cumnego,mecognofcerefecre taDei, vel veritates geometricas , formaliter, & rationabiliter nego idquodformaliter, & expref sè nonapprehendo,neccognofco,ſednefcio. Nec dicas me priùs quam negem, cognofcere quidem ſecretaDei,ſedinabſtracto,&confusè; nam egre giè æquivocaris : cumenimnego , me cognofcere fecretaDei, nonnego mecognofcereſecretaDei inabſtracto ,& confuse,ſednego mecognofcere clarè,&diſtincte: atquiſecretaDei clarè,&diftin &ènonapprehendo,autcognofco : g. quodfor maliter nego, id formaliter,& expreſsènon ap prehendo. Sufficitergo quod utcumq; apprehen damid,quoddiverſomodoà modo apprehenden diaffirmo,vel nego prudentiffimè licet, & ratio nabiliter. Sic pariter ſufficit adaffirmandum,quod Angelus.uteſtin ſe ſit Spiritus ut eſt in ſe, prævia apprehenfionecognofcereAngelum, &Spiritum, uteſtin ſubſtituto,&fuppofitophantaſmate , hoc eſt perſpecies alienas. XXVI. Quoddixideaffirmatione, vel nega tione fimiliter aio de volitione , & nolitione, feu amore,&odiovoluntatisnoſtræ : utvoluntasdefi deretſcireomnes veritatesclare,& expreſsè non eſt neceſse , ut intellectus prævia apprehenfione repræſentetvoluntati omnesveritatesclarè,&ex preſse: atſufficit, quod utcumque intellectus ap prehendatid,quodaliomodovoluntasdefiderat.  Demodocognofcendi humano, &c. ſtitutum,vel ut fuppofitum proAngelo , affirma ſedfiitaaffirmatur,non affirmatur directe,& pro 85 SECTIO IV. Difficultates,&oppofitionescontrapracedentem doctrinam enodantur. bituretiamphantaſma,utſuppoſitumproAngelo: •prièdeAngelo,uteſtinſe,contra num. 20. fect.3. Pponescontraid,quoddiximus ſect. antece Odenti num. . dentinum.6. eſt impoffibilis talis combina tio ſpecierum,ut reſultetphantaſma,quodni : hil aliudpoffit repræfentare e. g.quàmAngelum: nam,ficutieft impoffibilis pictura,quæ itaunumho minemrepræfentet,utaliumexinnumeris,quipof funtàDeocreari, nonpoffitrepræfentare : quis enimnegetpoffibileeſſe, utalius homo creeturà Deoomninofimilis, etiamquoadexternamappa rentiamPetro v.g.nunc exiftenti ? g. & . Refp. ne.ant. & paritatem etiamne: nam exactior eſt intellectus in naturali artificio combinandi phan tafmata,quam quilibetpictor in pingendo : cæte rùm, quia ſecluſo miraculo, ettimpoffibileduos homines inveniri omninofimiles vultu, colore, ergonulladiftinctio. Prob. ma. Quamvis pervos apprehendaturphantaſma ut fuppofitum proAn gelo,non tamenapprehenditurdirecte ,&pro prièipfeAngelusuteſtinſe,exſect.3. nu.3.&5. ergo,ſiaffirmaturphantafima, ſeu dephantaſmate utſuppoſitoproAngelo,nonaffirmaturdirecte, & propriè deAngelouteſtinſe. Refp. dift. ma. In quaeftduplexreduplicatio perparticulamut : Si apprehenditur phantaſma ut fuppofitum &c. ff primaparticulautdiverſo modoreduplicet,acfe cundaparticula ut, conc.ma.Sieodemmodoredu plicet,ne.ma. Exth.48.num.22.lib.1 &th. 1.n.14 lib. 2. elem. conftat ſi ponas diverfimodè unam partem inrecto,&aliam inobliquo: & prætereà ſi explices modo unam cauſam, ſeu rationem, &habitu corporis; ideocitatonum. 6. fatis fuit, exemplumpicturæproferre, cui addipoffetunum, &alterum exemplum ineandemrem,præfertim deſumptumàdeſcriptioneoratoria,& definitione logica: namitadefcribi , & definiri poteſt Ange lusv.g.utnullialteri rei convenire poſſit,vel illa defcriptio, vel iſtadefinitio : & tamenvocabula funtfignamerèmaterialiatoto cælo differentia ab ipſo Angelo, qualis eſtinſe: fimiliter in cafu no ftro decombinatione ſpecierum phantaſticarum ratio cineris :&præfertim memineris arbitrariæ il lius defignationis &connotatorum,&effectuum, dequibusfect.3.num. 8. &9.perhæcenimſpecies alienæ accommodantur,&evadunt, quantumfieri poteſt propriæ , ur fupponantur cogitative pro Angelo; ita ut connectantur etiam effentialiter cumipſoobjecto,feuAngelout eſt inſe;utfuſius ſectionibusſequentibus. modoaliam,quæattendenda deſignatur ex vi hu jusmodi reduplicationis; in re præſenti diverfos modoseſſereduplicandi: videlicetPhantasma,ut fuppofitumproAngeloapprehenditur,feuperpri mamintellectusoperationemcognoscitur:explica tur,apprehenditur ipfum phantalma, &fimulfub ftitutio illius , feu defignatio arbitraria ipfius ani mæ, & ratio cur apprehendatur tali pacto illud phantaſma, eſt ipſa ſubſtitutio arbitraria, quæ de terminavit(exſect.3.nu.8.) utilludſupponeretur locoAngeli.Affirmaturphantasma,feu dephan taſmate,ut deſubſtituto locoAngeli:hæc quidem propofitio ficexplicatur:affirmaturdirecte &pro priedeAngelo,&conditio, curillaaffirmatiodi rectè,&propriè fit deAngelo,eſt, quiaphantaf maeſt ſubſtitutum loco ipfius Angeli. Cæterùm adnotabis ſequentes terminos complexos idem fignificare: Phantasmacognitum,utsubstitutum Oppones 2. Si phantaſma eſt ſymbolum An- proAngelo: &Angelus cognitusperſpeciesalie geliv.g. eft quoquefignum ejusdem: ſedſieſt ſi gnum, excitatcognitionem diftinctam de Angelo fignificato ex th.7. lib. 1. elem.ergo&c. Prob.ma. Omniaſymbolaexterna,c.g.hieroglyphica, em blemata,infignia, ſuntetiamfigna propriè talia: er go etiam iftaphantaſinata, quæ funt ſymbolain terna. Refp.ne.ma.Adprob. conc. ant.ne.conf. Nonvaletparitas, vel inductio ab externis adin ternaſymbola,ſeuphantaſmata : utnonvaleretſi diceres: omnesignesſuntcalidi: g.omnesſpecies phantaſticæ ignisfunt calidæ:ratioverò diſparita tis,quiaſymbola externanonſupponunturcogno ſcitivè,fed ad alia muneraobeundaexſect.3.nu.21. phantaſmata verò fupponuntur cognofcitive ex dicta ſect. num. 7. Contrà1. Siapprehenditurphantaſma, &non Angelus ut eſt inſe , affirmatur etiam , &difcur ritur dephantaſmate ,&nondeAngelo uteſt in ſe, fedhoc eft abfurdum: ergo &c. Refp. 1.Ne. ſequelammai. ratio negandi patetex ſect.3. num. 20. &fequen. Refp. 2. claritatis gratia diftingu endoma. fi apprehenditur phantaſmaut ſuppoſi tum cogitativeproAngeloaffirmatur&c.ne.ma. Siapprehenditur phantaſma ſpecificativè,& non reduplicativè,ut fuppofitumproAngelo, affirma tur&c.conc. ma. &pariterdiſtincta min. ne.conf. Patetdiſtinctio exnu.7.&20.ſect. 3. Contrà2. Si apprehenditurphantaſma, ut fub nas,feuabſtractive,exſect. 3.num.5. Contrà3. magnocumfervore: ergo inappre henfione venit inrectophantaſma, & in obliquo Angelus : & in affirmationeè converſo in recto Angelus, &in obliquo phantaſma : ſedunum& idemdebeteſſe rectum apprehenfionis,& affirma tionis: alioquinnonde eo, quod apprehenditur, effetprædicatio : ergo &c. Refp.æquivocarisquam maxime: ne. igitur ſuppoſitum conſequentisſub ſumpti: fupponisapprehendiAngeluminobliquo falſumautemeſtautinobliquo,autinrecto illum ut eſtin ſe apprehendi: ſedphantaſma,&ſubſtitutio cumconnotato(fect.3.num.8)duntaxatapprehen ditur : &hoceft, cognofciAngelum per ſpecies alienas:occafionemverò æquivocandi ſumisexeo, quodexplicatio reflexailliusapprehenfionis com memoretAngelum uteſtin ſe : inde credis, illum ſaltemin obliquo repræſentari ab eaapprehenfio ne. Itaque Angelus uteſt inſenullopacto ap prehenditur: &tamenaffirmaturAngelus , uteſt inſe: quodex ſect.3.nu.20. 23.24. probatum eſt nihil abſurditatis dicere. Sicut enim, ut amem objectumv. g. Petrum ut eſt in fe,&de illo de lecter delectatione ad illum tendente uteſt in ſe, noneftneceffe,utmotivumamandi quodhabeo, fit,&cognofcatur à me,ut eſt inipſoPetro : nam quandoquepoteſt noneſſeinipſoPetro tale moti vum: Anempèexmotivovirtutis æſtimatæ in illo (qua 86 (qua tamen caret ) movear ad eum amandum: Differtatio Duodecima Logico-phyſica Contrà 6. ergo faltemid,quodcognofcitur per amoradeum,ut eſtin ſe,verètendit: licèt fit ex motivo,quodverè noneſtinPetro. Multo igitur magis apprehenſo objecto inphantafinate utfub eam apprehenfionem, diftinguitur realiterab An gelo : quiaphantaſmaillud,licetſubſtitutum , non eftrealiter Angelus. Refp. dift. antec. diftingui ſtitutopro eodem objectopoflun affirmare(quod tur realiter ab Angelo uteft in alio, nego antec. eft quoddam amarementale)deeodem,uteſtinſe, utpatetexfæpè repetitis: abAngelo ut eſt in ſe, aliquodprædicatum. Contra4. Si modo expoſito apprehenderetur co. ant. Noneftadremterminus illerealiter,cum agiturde ſtatuintentionali:intentionalitereſtidem Angelus e. g. per ſpecies alienas , Angelus co Angelus uteſt in ſe, & phantafina illud fubftitu gnofcereturabhomine merè denominativè,& ad tumpro illo cognofcitive: eſt, inquam , idem illa placitum:hoc eftpercognitionem,quænon magis identitate,quæ intervenit inter ſubſtitutum , &id, exſeeſſetdeterminata ad repræfentandumAnge pro quo illud ſubſtituitur in quocunque genere lum , quam remaliam: fedhoceftabſurdum,quia cognitio, quâ Angelumcognofco,efteffentialiter ſubſtitutionis : & in cafu noftro,quia ſubſtitutio eſtinlineaintentionali,identias illa fic exponitur: determinata adrepræfentandum fuum objectum, dum apprehenditurphantasma, utfubftitutum neque eft ficuti vocabula , fignum arbitrarium: proAngelo, perindeestacsiapprehendereturipse ergo&c. Prob. ma.ex nu. 8. ſect. 3. Nonmi Angelus,quantumadhoc,ut intellectushumanus nus ex arbitrio , & defignatione arbitraria ipfius poffit exercerefecundam,&tertiam ogerationem animæ phantaſma juvenis alati ſubſtituitur cogno fuamimmediatecircaipfumAngelumutestinse: ſcitivèpro vero Angelo , quam hæc ipſavoxAn hoceft affirmare,negare, difcurrereimmediate de gelus pro eodemcollocutive ſubſtituatur,&fup hocobjectoAngelus, utpateteſt ſect.3.à nu. 20. ponatur. Refp.negoma. Adprobationemaffero Hancporrò explicationem identitatis intentiona diſparitatem ex fect. 3. n. 9. & ex di&is ad obje lisinterphantaſma,&idpro quofupponituripsum &ionemprimam: nempèrationeconnotatorum,de phantaſmadiligenteradnotaad ufumplurimum. quibus loco citato , ita accommodatur, & appro priatur ſubſtitutio , & phantafina ut ſubſtitutum, utconnectantureffentialiter in linea phyfica cum objecto ut eſt in ſe : ut amplius in fequentibus dicaım. Contras. Saltemillaapprehenfionihilaliudco gnofcit, nifiphantaſfma ,& denominationem ex trinfecam procedentem ab arbitrio Animæ , per quamphantafinafupponitur locoAngeli: fedhoc eſt cognofcere mere denominativè, & reputative, &fictitie: ergo&c. Refp.ne.ma.cognofcitetiam in obliquo connotata quorum reſpecta fit ſubiti tutio phantafmatis : &indehocphantaſma itaap propriatur , & accommodatur Angelo , ut non poffit alteri rei convenirequantum ad hoc , ut in illo abſtractivè ,&perſpecies alienas cognofcatur. Hocautempacto cognofcere nondiciturcogno ſcere impropriè:ſed cognofcereperſpecies alienas proprièproprietate,inquam,pertinenteadmodum cognofcendi per ſpecies alienas : quemadmodum hocnomenPetrus eſt nomen propriumhominis, nonimproprium;&tameneftnomenadplacitum. Immohic modus cognofcendiperſpecies alienas, &abſtractivè tamproprius eft,utfuperet exaliquo capite proprietatis modum cognofcendi intuitive inhacvitamortali. Repeteexſect. 2. nu.8.& 11. me videntem ſolam figuram,&coloremPetri co gnofcereeundemPetrum intuitive,ſed intuitione denominativa: non enimtotumPetrum,ejusque ſubſtantiam intueor,autintuitivecognofco : adde etiam, quod per miraculum ſaltempoffumintuiti vè videre colorem, & figuram Petri , etiam ipſo Petrononmihipræſenteullotempore: exaliapar te per ea, quæ diximus ſect. 8. nu. 6. & ad oppofi tionem primam, illudphantaſma fuppofitumpro Angeloeſt itaaccommodatum, &appropria tum Angelo, ut neque per miraculum poffitalteri rei magis accommodate,&propriè convenire: unde fit , veriffimè , & propriiffimè inillo phantafinate Angelum cognofci,quantum faseſthomininatu raliterin hac vitamortali Angelos cognofcere, li cet abſtractive,&perſpecies alienascognofcantur. Oppones 3. Phantasma eſt idem , ac ſpecies phantaſtica (de qua differt. 9.fect.1. nu.2 )ſedſpe cies præfertim phantafticæ ab intellectu nonco gnofcuntur: ergo nequephantaſma: g. à fortiori, neque inillo infenfibilia objecta poffunt cognofci. Refp. terminus phantasma nomen Græcum eft, quodidem fignificat, ac apparens, feuſpectrum, à Philofophis ufurpatur tripliciter, tumpro ima ginatione , feu experientia phantafiæ ; tùm pro ſpeciebus phantafticis , quæ advenientes adphan taſiam afficiunt illa ita,ut producat illam experien tiam,quæ dicitur imaginatio; tum pro ipſo obje cto, à quo procefferuntillæ ſpecies,ſeu ad quod illæ tanquam propriæ pertinent: (vide th. 5. lib. 1. elem.& differt. 9. loco citato , & fect. 3. præfentis differt. num.4. ) Ariftoteles, & D. Thomas in li bris præfertim animafticis ufurpantnomen phan taſmapro ipſo opjecto: aliinonnulli,velpro ſpe. cie ,vel pro imaginatione id ipfumnomenacci piunt. Itaque diſt ma. phantaſima ſumptum pro objecto idem eſt acſpecies: ne. ma.fumptumpro ipſis ſpeciebus : conc. ma. & mi, & diftinguo conf. fimiliter ut ma. Species phantafiæ dicuntur ima ginari ab illa, ut quo : objectum verò dicitur ima ginari,ut quod: quod eſt idem, ac dicere: per me dium ſpecierum, feubeneficioillarumpervenien tium adphantafiam objectum percipitur ab eadem phantafia : fimilis phrafis ufurpaturetiam quoad ſpecies ſpirituales,&intellectum. Contra 1. Anima non ſubſtituit , ſeù ſupponit cognofcitive pro Angelo v. g. cognofcendo ip ſumphantaſma ,inquantum eft objectum aliquod extra animam, hoc eſt extrinfecum ipfi anunæ : quia non eſt explicabile, quo pacto hæc fuppofitio fiat: fednequefupponit,exconceſſis, ipſum phan taſma, inquantum eſt ſpecies aliqua phantaſtica repofitain memoria (dequadiffer. 10.fect. 1.n.4.) ergo nihil fupponit , aut ſubſtituit cognofcitive proAngelocontra ſect.3.nu.4. 5. Refp. dift. ma. Phantaſma, inquantum eſt objectum , non ſuppo nit,ut quod: ne. ma. ut quo: conc. ma.&dift. mi. phantaſma, inquantumeſtſpecies,nonfupponit, ut Demodocognofcendihumano, Oc. ut quod,conc. mi utquos ne. mi. &conf. Anima noftra fupponit, & fubftituit utrumque cognofci  quamfit illudidemſymbolumpliantaſticum : nam tiveproreinfenfibili: e. g. Angelo cognofcendo, fedfpeciem fupponit,& fubftituit,utquo :hoc eft permediumillarum,feubeneficioillarum,dumde terminatè excitat illas (juxta fech. 3.nu.4.) quo ties voluerit cogitare de Angelo v. g. fupponit ipfumobjectumproprium, & naturale ſpecierum adrepræfentandumipſumAngelum:quodproin dèdicitur, fupponi ,& fubflitui utquod,videlicet juvenisalatusinexemploallato. عام Contrà 2. Si hoc eft, etiam phantafiaipſa po terit imaginari ſpiritualia: e.g. Angelum per fpe cies alienas,& abſtractive : quia imaginatur phan taſima : hoceft objectumfuppofitum, utquodpro re ſpirituali:ficut intellectus cognofcens id ipſum dicitur apprehendere, & cognofcere fpiritualia perſpecies alienas:fedhoc eitabfurdum ,alioquin ctiam phantafia Deum cognofceret : ergo &c. Refp.ne. ma. Adprob.poft particulam quia diſt. imaginaturphantaſma,ut fuppofitum pro re ſpi rituali : hoc ett imaginatur, tumphantaſma, tum ipfam fuppofitionem neg.Imaginaturphantaſma ſpecificative fumptum conc.ma. &distincta paris termi, ne confeq. Sicuti lingua , & os noftrum profertquidemvocabula; fed nonquatenus ſup pofita,pro rebus , aut quatenus fignificantia res ipfas exarbitrio : quia nonprofertipſamſuppo fitionem,feuplacitum arbitrariumhominum infti tuentium linguas (extheſi8.lib.1.elem.&fect.3. nu.8. ) ita phantafia in cafunoftro. Etratioeft, quia facultates corporeæ perceptivæ , dequibus differt.9. fect. 1.nu.1.fcilicet fenfus externi,vel interninonpercipiunt concreta extrinfeca, five illafintentiarationis,fiveentiamoralia: e.g.hæc concretapariescognitus pariesamatus. Hocau tem, quod fignificatur per ſequentem terminum complexum ; phantaſmafuppofitumcognofcitive proAngelo,eftconcretumquoddam extrinfecum, ſeuens hocfoliAngelo repræfentando poteft convenire exfect. 3.nu. 6. illeautemconceptus omnibus re buspoteftconvenire: nam confuse faltem,& fe cundum aliquam confiderationemomnesresfunt aliquopacto fimiles illi ſymbolo, falteminratione entis Contra 1. cùm Angelum cognofco, quod fit res fimilis illi ſymbolo,poffumfimul multiplicem negationem cognofcere, perquamquafi corrigam illam imaginationemdeſymbolo: namfimul co gnofco,quodilla res fimilisnon fitDeus, non fit resmaterialis, non fitaccidens, nonfitanima ra tionalis &c.: fedita concipio,&cognofco imme diatèAngelum,uteſtin ſe,quiareverataliseft:g&c. Refp. correctionem iſtameffeerroremprimope jorem,namcunctæillæ negationesinmeafententia jamſetenentex parte ſymboli ,&indeprovenit, quodtalefit illudfymbolum,utnonpoffitalteri rei convenire,quâmAngelo,exſect.3.1.6.,&inrefp. adoppofitionemprimam:cunctavero illa,quæ per negationes fuperius expreſſa funt, ficuti poflunt defcribipervocabula,ut exlociscitatis,itapoffunt imaginari:unde illafuntcombinatioſpecierumplus quamfemelalienarum:namnegationesetiamipfæ perſpecies alienas cognofcuntur præfertimnega tiones materialitatis, quæ funt idemacresfpiri tualis ;identitasquoquerealis omniumillarumne gationum cum entereali perſpeciesalieniffimas &ænigmaticæ cognofcitur; itaque omiſſama. ne mi,adcujusprobationem poſtparticulam quia, diſ.reverataleeft, affirmativecon., apprehenfive ne, quæ diſtinctiopatet exſect.3.àn.20. Sicuti, quamvis videamimaginemAlexandrimagni ejus modi,utnonpoffitrepræſentareinrationepicturæ nifiAlexandrummagnum,noneoipfoillumvideo uteſt in ſe, aut illum intuitivè cognoſco exfect.3. n.22. Similitercæcus à nativitate , dumlucem co gitat, &quinunquam viditConftantinopolim, & morale.deilla cogitat,aliquodphantaſmafibirepræſen Oppones4. CumAngelum :v.g. cogito, ima ginorquidemfymbolum illudphantaſticum juve nisalati;verumtamennoninilloſymboloconfiftit, &fiutiturcogitatiomea: ſedulteriusprogreditur, &Angelumapprehendit fubhoc conceptu confu fo: res fimilis illi ſymbolophantaſtico : ergo&c. Prob.antec,namitafalvatur, quodAngelus inſe ipſo apprehendaturdirecte,&propriè, ficutidire tè,&proprièdeAngeloaffirmatur innoftrafen tentia. Refp.ne. antec. &ejusprobationem: eſt eniminexplicabile,quidfitAngeluminfeipfo di recte,& immediatècognofci,cum confuse co gnofcitur res fimilis illi fymbolo phantaſtico , ex ſect.3.nu. 16. Nam vel illa fecunda apprehenfio confequens apprehenfionem ſymboli phantaſtici fit etiam ipfa per ſpecies alienas,&jamopporte bit,ut aliud fymbolum phantaſticumper hancfe cundam cognitionemcognofcatur , &non ipfe Angelusuteſt in ſe: vel fit perſpecies proprias ipfiusAngeli,&hoc dicinonpoteſt : quia omnia quænaturalitercognofcit intellectus humanus in hacvita,beneficio ſpecierumſenſibilium idcogno ſcit: ſpecies autemſenſibileseſſenonpoffuntpro priæ ſpeciesAngeli. Addo rurfust,quodille tuus confufus conceptus: Resfimilis illifymbolophan raftico , effet quid multo minus fimile ipfiAngelo, tant, quodalterireirepræfentandæinratione ſub ſtituti cogitativèconvenirenonpoteft. Pariter de ſcriptioRhetorica , autdefinitio Logica vocalişde Angelo,quæ omniapatent éxſect:3.n. 2:21. &ini tio præſentis ſectionis: Contra2. faltèmcùm apprehendo illudfymbo lum , apprehendo quid fimile licèt confusè ipfi Angelo: g. fimulapprehendo ipſumAngelum, ut eſtinſeſubiſto conceptu, quidfimile illifymbolo : prob.conf.exdiffert. 10. ſect.3.1.5.Relativafunt fimulcognitione, ſed ſimile eſtrelativum alteri fi mili: g. cùm cognoſco ſymbolum fimileAngelo, cognofco fimulAngelum fimile ſymbolo. Refp. dif.ant.apprehendo ſymbolum,quod eft fimile,&c. quatenus fimile reduplicative reduplicando fupra fimilitudinem cognitam, ne: ant.: ſpecificative,& realitercon. ant. Ex reſponſione ad inſtantiamfe cundamoppofitionis3. patetiſtadiſtinctio. Illud primumprincipiumRelativafuntfimul&c.valet, cùmrelativumunum formaliter , &reduplicative, &uttale cognofcitur: tuncenim etiamaliudcor relativum cognofcitur : non verò cùm tantum modo ſpecificative , ſeu realiter , ſeu confuse co gnofcitur(quiterminipatebuntexdiſſer.14.ſet.r &fect.3. ad objectionem ultimam) : itaque illud ſymbolum cognofcitur quidem reduplicativè, ut fup 88 fuppofitum pro Angelo juxtàdicta ad oppofitio Differtatio DuodecimaLogico-phyſica SECTIO V. nemfecundam: nonveròcognofciturreduplica- Facilis, necinjucunda refolutio controverfiapro vè,ut fimileAngelo. Cognofcitur ſymbolum , ut fimileſeuproportionatumconno tatis,& obliquis (juxtàſect.3.n. 9.)quæper ſen fus externosperceptaexcitant animamadeffor mandum ſymbolum, illudque fupponendum pro pofitaintitulodiffert.10.deobjectotermino rum communium. Ecole, quæ depræciſione objetiva diximus Rfect.1.n 3.,&præoculis habe ſtatutamdo Angelo , e.g.quidquid auditur ,legitur , videtur pertinens adAngelos eft connotatum in ordine ctrinam fect.3. & 4. quoadmodum cogno ſcendi abſtractive: tandemadverte, quidquidper adquodexcitaturcognitio abſtractivadeAngelo: terminos communes ſeumentales ſeuvocales re quodconnotatum, feu connotataappellarifolent præſentatur, aut fignificatur, id ipſum abſtractive, etiamMotiva,ſeuDeterminativa, quæmovent, &determinant animamadcogitandumdeAngelo: &per ſpecies alienas cognoſci abhomineinhac vitamortali. adiſtaigitur correlationem (proportionis , vel fi militudinis ) exprimit ſymbolum ſuppoſitumpro Angelo:& talis correlatioexpreſse cognofcitur : Conclufio Prima. : Intellectus hominis in hacvitadum cognofcitper dumſymbolum uttalecognofcitur. Ita diligen terattende: valent enim ad omnem difficultatem tollendaminhacmateria. Contra3. faltèmAngelumineocafu immediatè apprehendo:g. Angelumapprehendo,uteſtinſe fpeciesalienasprafcinderepoteft objective, hoc est potestcognoscere unamformalitatemiden tificatamrealitercumalia,quinaliamprorsùs cognofcat. (he.ante.)prob. ant. Deus immediate cognofci P Rob. 1. unica, &validaratiocontrapræcifio nemobjectivameſt;quiaadmiſsaillâpræcifio turabhominenaturaliter inhacvita : g. &Ange lus: prob.ant. Deusimmediatèabhomineamatur inhacvita: g. etiam immediatècognofcitur : nam eſt primumprincipium: nihilvolitum, quinpra cognitum. Refp.adultimamprobat.conc.ante &ne.conf. noneft necefsèimmediatè cognofceread imme diatèamandum: ficuti neque ad immediatè affir mandum: exfect.3.n. 20.,&exdictisadoppofi tionem ſecundamcon.3. Contrault. exſect. 2. cùm cognoſcitur intuiti vèPetrus per ejus colores , & figuram cognitam intuitive ,mediatè cognofciturintuitive ſubſtan tiaPetri: g. quoquein cafunoſtro. Refp. ne. ante. falfiffimum : nunquid intuitive ſubſtantia , & quidditas hominis cognofcipoteſt abhumanointellectupro ſtatu immerſionisinma teria, qualis àveteribus dicitur vitamortalis ? ne quemediatè, neque immediatèvidens oculo Pe trumintuitivècognoſcoejus ſubſtantiam : fedtan tùm ejus accidentia, rationequorum, ut ratione partium, denominativè (non veròmediate)in ne,verificarenturduoprædicatacontradicto riade uno,eodemque objectouteſtinſe: licètilla contradictoriaeſſent extrinfeca,&fecundo inten tionalia, exfeq.differt. 14. fect.3.initio: fednon verificarentur, fi præciſio objectiva fiatperſpecies alienas,&abſtractive modo explicatoſect.3.&4. g-cellat omnisratiocontrapræciſiones objectivas. Prob. mi. fi præcifio objectiva fiat per ſpecies alienas&c. deobjecto,ut eſt inſe, ſolumverifica turnoneffecognitum,nec mediatè, nec immedia tè,exfect.3.an.8.,&fect. 4. adoppofitionem . 8. nonverificatur niſiunum contradictorium de objecto, uteſtin ſo: quodexAriftotele omninò neceffariumeft;videlicetde qualibet repoſſe affir mari , &verificari alterutrum contradictorium, cujuscumque generisfintcontradictoria. Fortèdices :deobjecto, uteſtinphantaſmate, feu ut phantaſma pro illo ſupponitur,verifican turduotaliacontradictoria : atcontendo,&pro bohoceffe falfum: nam fineullâ contradictione 1 : : verificatur ex fect. 3.&4.objectum effecognitum, tueoripſumPetrum. Cæterùmexhoc ipfoexpli coclariffimè difcrimeninterapprehenfionem,& affirmationem : intueorPetrum apprehenſive,de illoaffirmo, est bonus vir, eſtingeniofus: affirma tio hæc immediatè,& unicèterminaturadipfam naturam,& fubftantiam Petri,nonadejus colo res,&figuram , quostamenfolosintuitive cogno fco , & apprehendo : fimiliter etiam cùm illum amo,prelucente illaapprehenfioneintuitivade fo liscoloribusfedutſubſtentatis ,& receptis in fub ſtantiaPetri, amorillead ſolam naturamPetri non adcolores immediatè terminatur : ita fine ulla ad rem facientediſparitate apprehendens phantaſma, ut ſubſtitutum pro Angelo, cùmaffirmatAngelus estfpiritus, vel Angelum amat:affirmatio,&amor immediatèmodo ſuotendendi refpicit,&termi natur adAngelum uteſtinſe,quem,uteſtinſe, apprehenfioillanoncognofcit. : ut eſt inphantaſmate,&noneffe cognitumme diate, velimmediate, ut eſt inſe : quiaut,ut fit contradictio , debet utrumque contradictorium verificari deeodem objeto omnino,proeodem ſtatuomninò, &iniisdemomninòcircumftantiis, utexth.2.1.2.elem.colligitur:g. fine ullacontradi ctioneverificatur, perſpeciesalienas effecognitam unam formalitatem, &noneffecognitam (fita menparticulanonſemperaccipiaturpræcifivè, ex differt.14.fect. 1.n.vlt. ) aliamformalitatem realiter identificatam cum illa uteſtinſe. Prob.hæcconf. Verum quidemeſt,quodunaformalitas , ut eſt in ſe,eſt identificatarealiter cum alia : at una forma litas,ut eſt inphantaſmate , ſeu phantaſma ut eſt fuppofitumcognofcitivè prounaformalitate,non eſt identificatumrealiter cumaliaformalitate , quia phantaſmanonſubſtituiturad exprimendu iſtam, fedillamformalitatem: cujus ratioeft,quiaſuppo fitio per quam ſubſtituiturphantaſmanoncomen furatur cum eaipſa,proqua ſubſtituit,formalitate, utillaeſt in ſe, ſeu inquantumeſtrealiter identifi catacumaliis formalitatibus; ſed commenfuratur cumconnotato (e.g. ſenſatione)juxtavim, quam habet Demodocognofcendihumano Sc. Prob. 3.quodomnibushominibusvidetur(om nibus, inquam,nonphilofophis,necad factiones 89 habethocconnotatuminlineâintentionali(hoceft quantum adhoc,quodeſthumanituscognofci, co gnofcere,cognofcitivum,cognofcibile)determi nandipræcifivè cognitionemterminifui correlati vi:&quantùmadhocpoſtremumquæſo,netrice ris: quemadmodumenim apudomneseftincon feffo,quod relativumnifi formaliter, &expreſsè cognofcatur,nonhabetvimexcitandicognitione philofophorum adhærentibus ) explicatur,&fal vaturinhacfententia,& non ſalvatur inullâ aliâ circa diſtinctiones mentales: fed quodomnibus hominibus videtur naturâ ipsâ duce eſt verum , autſaltemprobabilisfimum: exlib. 1. Topic. cap. 1.g.&c. Prob. maj.omnibus hominibusvidetur, deſuocorrelativo, c.g. fi cogitemPetrum,quieſt Pater,fednoncogitemexpreſsè eſſePatrem,non coipſofimulcogitabofilium : itaex infraproban disaffumo:relativuin licètexpreſsècognitumnon habere vim notificandi , ſeu excitandi expreffam cognitionem, nifide correlativopræcisèſumpto: hoceſtdeſolaformalitate correlativâ formaliter: nondetotârealitate,cumquâà partereiidentifica turilla formalitas. Prob. 2.&explicatur totum ſyſtema conclufio nis noſtræ : nunquamviditquis intuitivè , aut ex perimentaliter,immò neſcit,quidfitMagnes:au dit interea nefcio quid de proprietate attrahendi ferrum: hoceft connotatum aliquod percipitſuf ficienscognoſcitivèad excitandam expreſſam co gnitionemdehacpræcisèveritate,potentiaattra hendiferrum, quinfit fufficiens illudconnotatum adexcitandam cognitionemexpreſſamde iſtaalia veritate,potentiaseconvertendiadPolum(quæ tamen eftidentificata realiter cum allâ potentia attrahendi ferrum, (utpoftulo) in hoecaſudico, illumhominemperſpeciesalienas , &inphantas mate (juxtaſeca.3.&4.)cogitare deformalitate illa:potentiaattrahendiferrum,camqueforma litatempræſcindereobjectivehoc pacto: poſt au ditionemillam , ſuccedit in audiente imaginatio tùm deconnotato audito , nempè attractio ferri, tum deprædicta auditione : poſt imaginationem apprehenfio tùm de objecto imaginato, tùmde ipsâimaginatione :poſteamveròapprehenfionem determinatur animaadexcitandas ſpecies alienas, &adſubſtituendum phantaſima proportionatum connotato antecedenteraudito,imaginato,&ap prehenſo (quodeſt idem, ac dicere phantaſma ſubſtitutumproformalitate reſpondente)acdein de rursus apprehendens illud phantaſma itafub ftitutum,&fimul connotatumexpreſsè;per eam apprehenfionem cognofcit proportionem inter connotatum ,&phantaſma fuppofitum. Itaque in hac apprehenfioneconfiftitpræciſio objetiva. Hoceft illa apprehenfio eſt cognitio , quæ per 1 E X et 0 1 2 و ſpecies alienas ,& inphantafmatehabetpro ob jecto unam formalitatem præcifam objective, & cognofcitivè in illo phantaſmate. Atqueitafem perevenit, cùmverèperintellectumdiſtinguimus formaliter diſtinctionerationis ratiocinatæ. Dico, cùmverè diftinguimus , namfæpissimècircaali qua objecta,&circa illorum objectorum formali tates notisfimas, licètvideamurdiftinguere forma liter illas, reveratotum illudobjectumexpreſsè& clarè ſecundùm totam realitatem cognofcimus, aut adſumumper diſtinctionem rationis ratioci nantis diſtinguimus. Ratioeft,quia ſpeciestùmin tellectuales ,tùm phantafticæ adeò connexæ funt interſe, ut excitata ſpecie, quæ inſerviretad co gnoſcendum unamformalitatempræciſam abalia, excitantur etiam aliæſpecies , quæ totamrealita temrepræfentant. quod cumhomo cognofcitper terminos menta les communes,e.g. hæcobjecta, bomo,animal, rationale, c. necverificenturduocontradi&o rianèquidemextrinfeca: neccognofcatur(neque clare,neque obſcure)nifi id, dequorefpondere poteſt ipſe cogitans ſecogitare: quisenim morta liumperfuaderefibi poffit , quodquando cogitat præcisèdeiſto termino objectivoanimal, vere,& proprièfimulcogitetde omnibus, & fingulis ho minibus,&brutis, tumexiftentibus, tumpossibi libus : hoceſtde infinitis rebus , licèt dicatur hæe omnia cogitare obfcurè,&confuse? Refponde bit enim quisquis fuperhoc interrogetur , ſeca pere naturaduce , quid fit cogitare , &cogno ſcere, & quiahoc capit, capere nonpoffe quo modo cumcogitat hancpræciſam veritatemani mal,fimulcogitet,licètobfcurè, infinitailla obje eta ficuti cumcogitat de Petro , nec clarènee obfcurè cogitat dePaulo : fimiliter dicetevenire, cùmanimalcogitat. Nec juvaret reponere, quod àparterei ,hæc veritas objectiva , animalfit rea liter identificata cum infinitis illis fingularibus : ex clamabit enim pesfimam illationem eſſe à ſtatu reali rerum adſtatumintentionalem, feu ab effe, ad cognofci: præfertim fiagamus deimperfecto modo cogitandi, quo homines in hac vitâpræditi ſumus. Nullum majus , & apertius argumentum haberipoteft abhomine ad reflexè cognoſcen dum,quandonam aliquidcognofcat,velnonco gnofcat , quam quodhomo incafu controverſo eandemomninomentalem experientiam habeat, quamhabet, cùm eſt certiffimus, ſe aliquidmini mècogitare : fedomninò eandem mentalem ex perientiamhabethomo dumhanc præcisè verita temanimalapprehenditquoadinfinitaillafingula ria,quamhabet quoadPaulum ,cùm folùmcogitat dePetro: ergoficutieſtcertum , quodin hocſe cundocaſunecclarè,necobfcurè cogitatdePaulo, itainprimonecclarè,necobfcurècogitatdeinfini tis illis fingularibus. Prob. 4. Cumprobabilitateſufficienti & idonea (utprofeſſus ſum ſect. 1. &defendamdiffert. 14: &15.) explicatur diſtinctio mentalis per diverſa connotata , & diverfum modum cognofcendi exparte actus ,feu cognitionis : ergò cumma jori probabilitate explicatur eademdiftinctio per eadem etiam connotata , & per diverfummo dumfubrogandi , & ſubſtituendi ſpecies alienas, ſed phantaſmata ex parte objecti. Prob. conf. nam ita admittitur , non folum diverſus modus exparte cogitationis , & actus (huncenim ad mittunt omnes ) , fedetiam exparte objecti , ſal temuteſtin alio ,& utabſtractive cognofcitur. Præterea hæc fententia nihiladmittitcontra com munem hominum opinionem : nil contra rece ptasphiloſophorumfententias: omniaevitatabſur da,&cunctaexplicatpernotiſſimas analogias , & experientias. M CON 2 R. P.ProlomæiPhileſophia. 90 Differtatio DuodecimaLogico-phyſica Perhujusmodipraciſionemobjectivamexplicatur PR univerſaleformale. ob.illa cadem connotata , quæ determinant in ſententia Nominalium ad cognofcendum expreſsè per cognitionem,quædiciturunitas rationis (dequadiffert, 10. ſect.2.n. 3.) formali 1 tatem , quæ realiter eſt in multis multiplicata ; illa eademconnotata determinant ad ſubſtituendum cognofcitivephantaſma pro formalitate, quæ rea liter eſt in multis multiplicata : fed illa cognitio in ſententia Nominalium eſt ſufficiens per modum formæaddenominandumhoc concretumuniver Saleformale (quod concretuin eſt extrinfecum quidem, fednon objectivum reſpectu unitatis ra tionis) ergòetiamiſta ſubſtitutio,&fuppofitioerit ſufficientisſima addenominandum hocidemcon cretumuniverfaleformale,quodeſtextrinfecum, &fimul objectivum reſpectucognitionis , quæ eſt unitas rationis. SECTIO VI Objectiones diffolvuntur. B.primo: verificarentur duo contradictoria decodemobjecto :ergò,&c.prob.ante.ve rificaretur effe cognitumanimal,&noneffe cognitumrationale:fedfunt idemanimal&ratio nale, fi de homineagatur : g.&c.Refp. ne. antec. adprobat. diſ.majverificaretureffe cognitumani maluteſt in ſe , ne. maj.ut eſt in alio cognoſcitivè, &objective, con.maj.pariterdif. mi.funtidemani mal,& rationale , utanimaleſt inſe,conc.mi.ani maluteſt in alio cognofcitve, & objective, ne. mi. &confeq. Hacdiftinctione, quæ fundamentalis eſt in hac materia, omniapenè adverfariorum argu mentadiſſolves, eamq;explicabisjuxtaſect.3.an.9. nempènilaliudeft, animal uteſtinaliocognofci tivè & objectivè,quamphantaſma,& ejusſubſtitu tioveniensin recto,&in obliquo connotatumde terminanstalem ſubſtitutionem: hocautemnonest necanimal, uteſtin ſe, nec rationale, uteſtin ſe. Exemplapræfertim adhibebis ex citata ſect. 3.de imagineAlexandri,devocabulisutſuppoſitis col locutive: delupinisut ſuppoſitis colluſive:&Con ſtantinopoli cogitata per ſpecies alienas : ficuti enimqui demonſtratdigito imaginemAlexandri, &dicit; bicfuitregummaximus,digito demon ſtratAlexandrumuteftinalio, ſcilicetinejusima gine : nonvero demonſtratdigito Alexandrum uteſt inſenequemediatè , nequeimmediatè; ita qui cognofcit animal ut eſt in alio , &c. addes ex D.Auguft. cita. lo.cit. nu. 10. ubi dicit: Romam uteſt in alio, hoceſt in mente,&quamhomoco quam fitcognofcereverè&proprièipſumcogno fcere intuitive,quodeftproprium hominis inhac vita mortali. CumcognoſcoPetrum intuitivè per ejus ſpeciesproprias ,propriasinquamtantùmde nominative, poffetcontingere faltempermiracu lum(exſect. 2. àn.8.)quodfubillaapparentiaco loris,&figuræ effetaliud individuum,alius homo, non ille , qui eſt Petrus : nihilominus tamen dicor, verè,&propriècognofcere intuitive Petrum. At incaſunoſtro eſt omnino impossibile , quod cùm cognoſco animal ut eſt in alio, non cognofcam verè,&proprièanimal: quiaphantaſmaeſt ſubſti tutumprovero,&proprio animali,licètincognito uteſtinſe,exdictisſech. 4. Contra 3. vel animal,ut eſt in alio,eſt idem,aca nimal uteſtinſe,veleſt diverſum : ſi eſt idem ergò adanimal uteitinſe terminaturtuacognitio: ſinon eſt idem, eſt fictitiumid,quod cognofcis. Refp. conc.primampropofitionem,ejusquepar tem ficdiftinguo,utpote disjunctive : animalut eſt in alio cognofcitive,intentionaliter ſubſtitutivè,& objective eſt idem , acanimaluteſtinſe co. (juxtà dictaſect. 4. ad opp.2. fub fin ) eſt idem realiter ne. ſuppoſitum: ſupponisenim idemeſſe intentiona lem,&realemſtatum: &quodcumdiciturcogno fii, adpropofituincadathic terminusrealiter: co gnosi enimrealitertamimpertinens eſt terminus, quamcalide,autfrigide cognofci. Ob. 2. excapite connotati,& fubftitutionis ,& phantafinatis:illudconnotatum, e.g.ſenſatio eft effectus , vel quaſi effectus animalis ut eſt inſe : g. habetvim determinandi , ſeu excitandi cognitio neinde animali, ut estinſe. Refp. ne. conf.quia illudconnotatumnonhabet vimdandi intellectui ſpeciesproprias caufæ fuæ,& ideononhabetvim excitandicognitionemdecau såſuâuteſtinſe, ſeduteft in alio,&ut cogno ſciturper ſpecies alienas aliter ac eft in ſe. Unde hoc ? ex eodemcapite, ex quo Nominales affir mant , relativa tunc folum excitare cognitionem deſuo correlativo,cùm expreſsè,feu formaliter, ſeuquatenus relativa cognofcuntur : utdicodif ſert.14. adobjectionemultimam. Pariterinre præ ſenti connotatum,quodeſt unum relativum, aut plura (in quacunque cognitione per ſpecies alie nas) cum cognoſeiturhumano modo, nonexci tat cognitionemnifi præcisè de formalitateprinci pii , feu caufæ fuæ fibi reſpondente formaliter: nonvero detota realitate caufæ fuæ uteſt in ſe. Verùm eſt quidem connotatum illud nonpoffe produciàſolaformalitate,ſedatota realitate caufæ gitans fingit non eſſe Romamutestinſe : illam nempequam circaTyberim nefcio quu Romulus diciturcondidiffe. Contra1.perillamcognitionem ,qua cognoſco animal, denominaturcognitumverumanimal, ſed verum animaleſt idem, acrationale: g.&c. Refp. ſimili diſtinctione verum animal ut eſt inalio co gnoſcitivè,& objective,conc.,ut eſt in ſe,ne. Contra2.illa cognitioterminaturad animal,ſeu attingitanimal vere, &propriè , fedanimal verè, &propriè eftrationale:g.&c. Reſp.eademdi ſtinctione.Hicmoduscognofcendi eſt modus co gnoſcendi verè,&proprie,licètfitperſpecies alie nas : immomagis eſt cognofcere vere,&proprie, fuæ debere produci: ſedhocmilitatin lineapby fica,ubi nonvalentpræcifiones objectivæ :neque hocquidquam facit , ut connotatumillud habeat vimintentionalem excitandi cognitionem , &ex preſſam repræfentationem detotâ realitatecaufæ ſuæ.Atq;hicnota(juxtaſect.3. n.9 )duplicem bo numufum,quempræftatilludconnotatum: primò, quia habet relationem,&connexionemtranſcen dentalem,ſeueſſentialeminlineaphyſicâcumobje touteſtinſe: e.g.animaliuteſtinſe: facit,ut co gnitio ſubſequens abſtractiva habeat mediatè ra tione dicticonnotati item ab ea repræfentati re lationem tranſcendentalem,&eſſentialem , in li nea phyſicatamen , adidem objectum uteſtin ſes ſecundo , quia connotatum illud non habet vim noti notificandi inlinea intentionali totum objectum, DemodocognofcendihumanoSc. mera:&quemadmodumaddamproillisexemplum uteſt inſe, ſed præciſam formalitatem correlati vam;facit,uteademcognitioſubſequensfitpræci. 91 deimaginefeupicturaOvi ; itainpræſenti doex fiva&nonfitimagointentionalis objectiut eſtin ſe,ſeduteſtinalio præciſive: atqueita patet quo modo connectaturcumobjectouteſt inſe,&non fit imagoejusdemuteſtin ſe. 11 Contra1.Phantaſma ſubſtituiturpro vero ani mali,feuproanimali, quodverè,& realitereſtprin cipiumſenſationis,feu pro totarealitate,quæ & eſt animal,&rationale : fedtale animaleftanimalfut eft inſe,:g.&c. Refp. dift. primomaj.ſubſtituitur proveroanimali,&c. exdeterminationeconno tati habentis in linea intentionali vim notificandi præcisèanimal: conc.maj.habentisvimnotifican di etiamrationale : neg. maj.& fimiliter diftin Eta min. neg, conf. Diftinguo rursus eandem ma. ſubſtituitur pro tota realitate , pro vero animali, &.cognofcendoaliter,aceftin ſe alietatepræci fiva,cone.cognofcendouteſtinſe ,neg.ma. &c. Hædiftinctionesfundamentalesfunt,utfuperiores duæ adobjectionemprimamoppofitæ: easqueſic explico. Sicutiinſententia Nominalium,utdiffert. 15.fect.1.n.14. diceturcognitionemuniverſalizan temhujusmodieſſe,quæquantumeſtdeſeeſſetcon tenta,&haberetobjectumſufficiensinunoſingu lari;ficdicoinpræſenti, quod phantaſma,utfub ſtitutumexvitalisconnotati,licètre veraproani mali, quod eſtidem realiteracrationaleſubſtitua tur; attamenattentomotivo,&notificationepro cedenteexconnotato,illudphantaſmaeffetcon tentum, &fufficienter eodem modo , quô eſt de fa&o,ſubſtitutumeſſet;etiam fi à parte rei animal per impossibile noneffetrationale. Quemadmo dumNominaleslococitato dicunt: ſiperimposſi bileomneshomines,præter Petrum ,eſſentchi F empluminpicturarepræfentantehominemàlate re, ſeu,utdicitur, diprofilo: illapictura effetcon tenta,&haberetexemplarſufficiens, ut habetde facto,etiamfihomoàpartereieffetdimidiatus. Ob. 3. Cognitiointuitivanon præfcindit obje &ive:g.necabſtractiva: hoceſtneq;cognitio,quæ fitperſpecies alienas modoexpofitoσίε Refp.conceffoante.ne.conf. Inprimocafu co gnitiointuitiva cognofcitobjectum,uteſt in ſe,ad coqueperillamdenominaturcognitum objectum, uteſtinſe,&perconfequens ſiillacognitiopræ ſcinderet objectivè ,verificarentur duo contradi Goria;nempecognitum, &noncognitum: nam cognitio intuitiva asſimilatur caufæ naturali , vel tactui manus ,vel viſionioculorum: tangerenon poffumusunaınformalitatem aliânontata , nec unamvidere alianonvisa : neque cauſa naturalis ( e.g.ignis) producit unam formalitatemeffectus aliânonproducta,ſedtotamrealitatem: pariterde cognitione intuitivaphilofophare. Contra, Videns animalàlongè cognofcit ani mal,&noncognofcitrationale. 1 Refp. ne.Totumcognofcit,ſi cognofcit intui tivè:clariùsquidem,velobſcuriùs;namdatur co gnitiointuitiva clarior,velobfcurior: utcùm video colorema longèpervifionem obfcuram,video & apprehendointuitivèillum colorem , non tamen difcerno,utrùmfit albus, vel niger, viridis , vel cæruleus. Similiterrufticuscum cogitat,&cogno ſcit hominem obfcurè,itacognofcit,utnefciatho minemeſſe animal : immò conviciumputaret , fi appellaretur animal , & tamen fubinde cognofcit intuitive, ſaltemintuitionedenominativa (juxta ſect.2.n.8 )hunc,vel illumhominem. : Utrùmdeturuniverſaleàparterei,quodverèfitunum intramulta , &inmultis. Atenus dicta fatis , quantum arbi 1 : : تدلعها bitror , fuperque ſuntad univerſa lia,&formalitates ſolide , &clarè exponenda;fedquiaſerviendum eft moribus , &quorundamgenio,qui verſandohujusmodi , ferède vocibus , & mo do loquendi argumentomirepaſcuntur; illacon fequentibus diſſertationibus tradam , quæadtres reliquas de diftinctione , & univerſali formali ſententias indicatas ſet. 1. diſſert. 12. potissimum pertinent: initio nimirum facto abuniverſalifor mali àparte rei, & fine conftituto indistinctione formali exnatura rei. Illaquidem primaquæftio nonminuslevis,quàmcelebris eft; fedquæ cele britate ſuadamnum levitatis compenſat,nonnihil etiam eſt utilis addetegendas aliquot ſophiſma matumtricas. Revoca in memoriam definitionem quidno minis , quamdeuniverſali dedi differt. 9. ſect. 1. num. 12. Itemquædiximusibidem ſect. 2.deuni verſali ideali , hoc eſt realiterſeparatoàmultis, quodfidaretur effet quidemuniverſaleàparte rei; ſednonilluduniverſale dequo quærimus inpræ ſenti;hocenim fi,dareturdebereteſſeunumintra multa,&in multis,hoceftrealiteridemcummul tis non verò realiter feparatum , & diſtinctum à multis: mementoetiam unitatis ,&univerſalitatis rationis, dequa diſſert. 10. ſect. 2. n. 3.&4. ac de mumrecordare definitionisquidrei, quam deu niverſali juxta ſenſum Peripateticorum expoſui diſſert. 11.ſect. 1.n.5. tandeminpræfentidiſſerta tioneſemperpræoculishabe,noshicageredeuni verfaliformali;nonveròdeuniverſalifundamen talijuxtadicta diſſert. 10,ſect.2.num.2.&4.&dif fert. 11. fubfinem. 1 SE M 2 92 DiffertatioDecimatertiaLogico-phyſica SECTIO PRIMA. Conclufio. Unitasformalisdequadiffert.11. nonfufficit idut conftituattotaliteruniverfaleformale:adeoq, licethujusmodiunitas deturaparteret,fcilicet independenter ànostriscogitationibus ;nonda turtamenuniverſaleformaleàparterei. P Robatur concl. Aduniverſale formale requiri tur,uttotum idquoddenominatur abuniver falitate, & venitinrecto inhoc termino con creto univerfale, totuminquam, realitermulti plicetur infingulis fingularibus,exdiffert. 11. fect. 1.num. 5. e.g.natura humana , quæ fignificatur perhunc terminumhomo, &denominaturtan quam idquodvenit inrecto univerſale formale: ſede.g. naturahumana , quæ fignificatur &c. non poteft realiter multiplicaritotainfingulis fingula ribusjuxtaveram intelligentiamhujusverbimulti plicari , quam dedi differt. 11. §. ultimo:g.unitas formalis, per quam denominaturnaturahumana quidunum ,non fufficit&c.probatur minor: na turahumana,quæ fignificaturperhunc terminum homo &perunitatem formalemdenominaturquid unum,eſt collectio omnium naturarum humana rum, feu omnium hominum,exdiſſert. 10.ſect. 2. num.2. &extotadiffert. 11. fedhæccollectio to tanonpoteft realitermultiplicariin fingulis fingu laribus,ut eſt evidens , & expofuimusdiffert. 11. fect. 3. g. natura humana per unitatem formalem nonpoteftrealiter multiplicari in fingulis fingula :: ribus. Objectionibus refpondetur. Bjic. 1. Sinon datur univerſale à parte rei; non datur univerſaleexparteintellectus:fed daturhoc fecundum : g. primum quoque: prob. ma.nihil eſt in intellectu,quodprius nonfue rit in ſenſu ex Ariftotele citatodiffert.2. fect.3.& rurfusnihileft infenfu, feuinſenſibus, quodnon fit àparterei. Refp, quemadmodum nondatur àparte rei de nominatiocogniti,hoc eftindependenteràcogita tione& intellectucogitante , datur tamendepen denter; ita incaſunoſtro:nam univerſaleformale, eſt idem ac cognitumtalipeculiari modo,& fpecie cognitionumtali , quædicitur univerſalitas ratio nis. Claritatis gratiadift. ma, finondatur àparte rei univerſale fundamentale ; nondatur exparte intellectus univerſale formale,con. maj.finonda tur àparte reiuniverſaleformale,&c.ne.maj.uni verſale fundamentale (hoceſtunum formale , feu unitasformalis)eſt fundamentumneceſſarium , ut intellectusillo genere cognitionum cogitare pos fit, quæ dicuntur univerſalitas rationis , &deno minanttanquam forma ipſumuniverſale formale : niſi ergo univerſale fundamentale dareturàparte rei;necetiamintellectuspoffetde illo cogitare co gitatione,quædicituruniverfalitas rationis,adeo quenondareturuniverſale formale. Adprobatio nemmajorisdicomeexplicuiſſecitatadiſſ.2.fect.3. ad objectionem primam , ſenſum illius Ariftote lici effati , quo profectò non defignatur , quod cognitiones exiftantàparterei,ſeu independen ter ab intellectu cogitante , vel quod cognitiones fintinſenſibus ,inoculo v. g. fitjudicium autdi fcurfus. Contra 1. daturuniverſaleformale inintelleau; g. etiamàpartereit prob.conf. alioquinintellectus falleretur: quia unumcognofceret,quodnon eſt unumàparterei. Refp. ne. con. adprobationem neg. quod intellectus falleretur, ficutinon fallitur cognofcendoaliismodiscognofcendi, ita necfalli tur cognofcendotali modocognofcendi,quidici turuniverſalitas rationis : ad caufalem illam poſt particulam quia,dico intellectumdumuniverſale formalefacit, hoceſtcognofcitper cognitionem, quæest univerfalitas rationis : (memoria retine hancexplicationem, cumaudis hancpropoſitio nemintellectusfacit univerſale)noncognofcere unum;fed cognofcerepermodumunius, ex dictis differt. 10. fect. 2.num.3.&4.&differt. 11.initio, undenon fallitur, ficuti non fallitur intellectus , cum cognofcit Angelos veluti juvenes alatos ex lococitato. 4 Contra 2. fi intellectus non erratcognofcendo univerſale; id quodcognofcit eſtuniverſale: ſed idquod cognofcit eftaparte rei : g.univerſale eſt àparterei: probaturına, alioquin intellectus erra ret, quia ficuti affirmare falſa pro veris eſt errare, ita cognofcere prouniverfali id,quodnon eſt uni verfal. Refp. di. ma. Idquodcognofcit, eſt uni vertale fundamentalecon.maj. eſt univerſale for malene. maj.&fimiliterdi.mi.&conf. Philofopha beris deuniverfalıformali;ficuti decognito:hoc concretumcognitum, fecundum id quoddicit in recto , eſt à parte rei fecundùm idquoddicit in obliquo eſt àparte intellectus , nempeeſt cogni tio; ita etiam illudconcretumuniverſaleformale: quare ficuticognitiononpotest cognofci directe, fedreflexe,ita univerſalitas rationis , quæ eſt una quædamcognitio:adeóquepercognitionem dire itam,quav.g. cognofcoHomoutfic,noncogno ſco univerfalitatem rationis , perquam illud Homo utficdicitur unverſaleformale, fed ipſa cognitio directa , qua cognoſco hominem ut fic, eſtuni verfalitas rationis. 4 Contra 3. hoc concretum univerfaleformale ſecundumid quoddicit in recto,& ex parte fubje &idatur à parterei: ergo abfolutè datur à parte rei univerſale formale :probaturconfeq. Sicuti quia hoc concretum paries albus , fecundum id quoddicitin recto eſt ſubſtantia,dicitur abfolutè, paries albus eftfubftantia; ita quia univerſalefor maleſecundùmidquoddicitin recto daturà parte rei, diceturabſolute,quod univerſale formale de turàparte rei. Refp. ne.con. adprobationemne. paritatem:ratiodiſparitatis eft, quia paries ut fit ſubſtantianonindigetullo modoalbedine';fedcol lectio omniumhominum,quæ venitinrecto inhoc concreto univerfaleformale,ut fituniverſalefor male,hoc eftposfitdici , quodfit unumquidin multis realiter multiplicatum , indiget omnino cognitione, quæ dicituruniverfalitasrationisex dictisdiſſert. 10. ſect. 2.num.3. &4. quodfi indi get,nonpoteſt dari fineilla , quod idem acnon poteſtdari à parterei , ſeu independenterab co gnitioneextrinfecèdenominante. 7 Ob. 2. daturà partereifimilitudo e.g.omnium hominuminterſe: ergo daturuniverſale à parte rei: Deuniverfali àparterei. rei:(ne. confeq.) prob.confeq. eo ipfodaturuna fimilitudoàparte rei,&datur in multis àparte rei, hoceſtin multis feu in omnibus hominibus , qui feu animalrationaleut ficnon attendendo adfin 93 gularitates , nempe ad homines fingulares ut Pe dicunturfimiles ratione unius ejusdemque fimili tudinis: feduniverſale eſt unum in multis exdis fert. I fect.1.num.5. ergo&c, Refp. dift.maj. Daturuna fimilitudo &c. &daturin multisrepli cutaconc.ma.&daturinmultismultiplicatane, ma.&concefsâmi. ne.conf.citatadiffertationedi xiuniverfale effe unum quid realiter multiplica tum,nontantummodo replicatuminmultis,item quediſſert, prædicta, ad objectionemultimamex ption difcrimen inter iftos terminos ,replicatum, &multiplicatum , + २ S S دلو Contra 1. datur una fimilitudo multiplicata in multisàparte rei: ergo &c. probaturantec. dan turàparte rei multa fimilia e. g Homines fimiles inter ſe:fedeo ipfodatur fimilitudo multiplicata à parte rei quantum fufficit ,ut detur univer fale formale, hoc eftunuminmultisà parte rei: ergodatur& : Refp. ne,antec, adprobationem ne.mires i t C • Contra 2. Eoipfo quoddanturmulta fimilia à parte rei , datur fimilitudo in multis in concreto àparterei, quæ fimilitudo eſt una inabstracto à parterei, exth.40.lib. 1.elem.fed aduniverſale formale fufficitquoddeturunum inabstracto ,& fitin multis inconcreto: quiaita exponiturabom nibusuniverfaleformaleper intellectum, nempe quodfitquidunuminabſtracto: v.g.Homoutfic, &fitinmultisinconcreto,nempe infingulis indi viduis: ergodaturàpartereifimilitudomultipli cataquantumfufficit&c.--Refp. æquivocationem latere in termino illo abstractum: exth. 40. citata ille terminus fignifi catformam feurem, quæ nonpoteftperſeſtare in rerumnatura,ſeddebetincumberealterireiut albedo,dulcedo&c.&itaetiam,fimilitudo, aqua litas&c. Inquæftionibus verò deuniverſali, & formalitatibusiſteterminus, abſtractum fignificat id, quodeftcognitumfecundum unamformalita tem,&non fecundumaliam,nempe illa formali tas exprefsè cognita dicitur effe per intellectum abſtracta , feu avulla ab aliis formalitatibus cum quibus realiteridentificatur,&eſtidem: in hoc ſenſuabſtractum eſtidem acpracifum, ſemper quetacitè fubintelligitur perintellectum. Diltin gueergoma.coipfoquoddatur&c. daturfimili tudoinmultis inconcreto, quæ eftuna inabftra Go,hoceftunaper modumformæ abſtractæà ſubjectoconcedoma,unapermodumformalitatis per intellectum abſtractæ àmultis formalitatibus, nema.&pariterdi. mi aduniverſaleſufficitquod deturunum inabſtfato per modum formalitatis perintellectumabſtractæa multisfingularibus,(quæ improprièetiamipſa dicuntur concreta)concedo mi. permodumformæ&c. ne.mi.&confequen tiam Aduniverfaleperipateticum requiriturtex differt.11. fear. num. 5. quod fit unum quid, quodtotum multiplicetur inmultis, non ſatiseſt utreplicetur in multis,&replicatione ſua multa concreta conftituat, quemadmodum multaalba conſtitueret una albedo miraculoſaex dictis ci mam. tata differtatione fect. 3. ad objectionem ulti Ob. 3. Natrabumana(hocefthomo utfic, trum,Paulum &c.) Natura humana , inquam, antequamproducatur , (hoceft confideratatan tummodo utpasfibilis ut confideraripoteft etiam nunc exiftentibus de facto pluribus hominibus) eſtuniverſale àparte rei,ergo&c.(negoantece dens ) 1.Contra licètnon exiſtatquidquid eſt posfibi le,dicitur:effe àparterei,hoceftindependentera cogitationibus noftris eſt verè possibile , adeóque eſtid, quodeſtàpartereipoffibilis, licètnon at tendaturutrumfitàpartereiexiſtentis:fednatura humanaposfibilis eſtuniverſalis: ergò eſtuniver ſalis aparterei ,(conc.maj &negoini.) Contra2.Natura humana poffibilis , feu ante quamproducatur eſt indifferens,utponatur, feu producaturpotiùsin Petro,quàm inPaulo: ergò eſtuniverfalis:quiajameadeinnaturapoteſtponi, hoceſtmultiplicari inmultis ,nempè inPetro, in Paulo&c.quodeſteſſeuniverſaleformale, ex dif fert 11. fect.n. 5. Refp.dift. antee. Natura humanaposfibilis&c. ut est,&qualis est àpartereipossibilis est indiffe rens &r. ne, antec,natura humana&c.utestà parteintellectus,nempe confiderataabſtracte tan quamnatura humanaposfibilisut fic , eſt indiffe- rens&c. fubdiftinguo antecedens indifferentia ra tionis,&mentali; conc. antec.indifferentia reali, ne.antec.&confeq. Sicuti diſſertatione 10. ſect.2. num.6.dixidaridistinctiones rationis; itadantur indifferentiarationis,nempe cogitationes , quæ tali modo repræfentant objecta,utmereanturhu jusmodi nomen fumptametaphora abindifferen tia reali:qualisv. g.eſt indifferentia realisinhomi neadloquendum,velnonloquendum&c. Itaq; fie utinihildaturàparte rei exiſtentis , quodfit fimul unumàparterei,&multiplex itemàparte rei lo quendo de unitate , &multiplicitate numérica: hocenim eftomnino chimera exDiffer. 11. fect, 1.num.5. nequeadchimeras ,hoceft adimpoffi biliadaturulla indifferentia realis; itanihilhujus modidatur àpartereiposfibilis. Poteft quidem intellectus noiter de multis posfibilibus cogitare permodumunius;ficutidemultisexiftentibus,ex diff. 10. ſect.2.1.3.&4. fedexhoctantumefficitur, quoddeturuniverfaleformaleperintellectum,per cognitionemvidelicet , quæ dicitur univerſalitas rationis, nonveròà partereinequeposſibilis,ne queexiſtentis: perhancdoctrinamplurima extri : cabis involucraverborum-Contra3.Deuspoteſtfacere hocdecretum(hoc eft habere hancvolitionem , quæ cum loquimur deDeo,appellarifolet Decretum)volocrearebo minem:polthocdecretummanetindifferensDeus indifferentia reali ad producendam naturam hu manamvel inPetro , vel inPaulo ,vel in alioho mineposfibili : ficuti qui promifit tibi librum: re manetindifferens poſt eam promisfionem ad dan dumtibi vel Virgilium, velCiceronem,vel&c ergonaturahumanaposfibilis eſtindifferensindif ferentia reali , utponatur , &producatur vel in Petro ,vehin Paulo &. Refp. (quidquid fit de poffibilitate hujus decreti :) æquivocam cavilla tionemlaterein phrafi illametaphorica adprodu cendamnaturamhumanaminPetro,velinPau. lo: 94 lo: diſt, igitur ſecundam partem antecedentis: DiffertatioDecimatertiaLogico-phyſica Densremanetindifferens&c.adproducendamna turamhumanaminPetro&c.hoceftadproducen dumvelPetrum,velPaulumconc.antec.hoceft adproducendam unam eandemq; naturamhuma 1 nam, unam, inquam,unitatenumericavelidentifi catamrealiter cumPetro,velcumPaulo: ne.an tec. & conſequentiam. Illehomo, feu illa natura humana fingularis , quæeſt Petrus ,noneſt illa al tera natura humana fingularis , quæ eſt Paulus, idemque dicodecæteris hominibus : necDeus eft indifferens adfaciendum, quodPetrusſitPaulus: namhoceft chimera,& impossibile. Deusitaque quiacognofcit nonmodo humano , noncogno ſcithominem utfic , nec percognitionem , quæ fituniverſalitas rationisexdi&is differtatione no na initio : ideo nec etiam vult hominem ut fic creare , adeóqueillud decretum , volo creareho minem, explicatur : volocreare aliquemhomi nem,hoceft,vel Petrum, velPaulum – Speranza – « Robbing Peter to pay Paul » -- ,ficutiexpli caturetiam promiffioquapromitto tibi librum,hoc eſt aliquem librum ex lib.2.elem. theſi1. num. 6. Hincverònonſequiturne quidemperumbramu niverſaleàparte rei. *** Contra4.Naturahumanafecundùmſe eſtcom municabilis omnibus hominibus (hoc eſt poteſt effecommunis,&exæquo participari ab omnibus hominibus; ) ſedeoipfo eſt indifferens ut fitin omnibushominibus : ergonatura humanaſecun dùm ſe eſt indifferens &c. Refp. æquivocum effe terminum illumfecundumse,poteltenim fignifi care idem acnaturahumanautfic, feu univerſali ter&abſtracte cognita:&poteſtſignificare idem acnatura humana fecundum id, quodeftàparte rei,hoc eſt ſecundùm quod plures ,&plures ho minesdanturàparterei. Itaquediſt. ma. natura humanaſecundumſe&c.hoceſt,ſecundumquod eſt àparterei iſta vel illa natura eſt communica bilis,&potefteffe communis omnibushominibus: neg.maj.natura humanaſecundum ſe,hoc eft,na tura humanautfic, &univerfaliterperintellectum accepta eft communicabilis ; fubdift. communi cabilitate rationis, nempe per intellectum , & perunitatem rationis, quæ eſt ipfisfimacommuni cabilitas rationisper aliud vocabulum,conc. maj. communicabilitate realineg.ma. &diſtinctami. exdoctrina inpræſenti,& fuperiorerefponfione datane. confeq.. Contra s. InPetroeſtnaturahumana: ſednatu rahumanaeſt communicabilis pluribus , hoceſt, omnibushominibus : ergoinPetroeſtnaturahu mana communicabilis pluribus &c. adeóque in differens , &univerſalis âparte rei : NamPetrus eſt idquodeſtà parterei. Refp. æquivocationem latereinterminoillonaturahumana (idem effet, fi dicereshomo) ſuppoſito in majoriperſonaliter,& in minori fimpliciter(deſupp.fimplici&perſona li dixi theſi49.lib.1.elem.n.16.)poffetitaque con cedimajor&minor &negaricoſequentiapropter quatuor terminos ; fedclaritatis gratiâ diſtinguo ma.inPetroeſtnatura humana , fi terminusnatu rahumanaſupponaturfimpliciter,ne.ma.nam fic uti eſtfalfumPetrus eftfpecies, itafalſum estPetrus estnatura humana in ſuppoſitione ſimplici,hoc eſtjuxtalocum citatum , naturahumanaut acce ta, & denominata per cognitionemquæ dicitur univerſalitas rationis,quiomnes modidicendifunt ſynonimi: ſi terminus naturahumana fupponatur perfonaliter: fubdiftinguo ma. inPetroeſtnatura humanacollective,velauftributiveſumpta,ne.ma. disjunctive,vel particulariter, velfingulariter ſumpta(idque ſaltemæquivalenter) conc.ma.Om nesitædiſtinctiones requiruntur ad difflandaspe nitus æquivocationes,quas facilè deprehendes, fi advertashancpropofitionem:Petrusefthomoidem æquivalenterſignificare,ac Petrusestaliquishomo, vel fimalles etiamPetrus efthicbomo. Contra6. Natura humanacommunicabilis om nibus hominibus prædicatur , hoc eftaffirmatur dePetro: ſedquod prædicaturde Petro , eſt in Petro : ergo natura humana communicabilis&c. eftinPetro : ſed natura humanacommunicabilis ' &c. eſt univerſale formale ,ergò in Petro eſt uni verſale formale. Refp.utadantecedenteminſtantiamdiſt.ma.na turahumana communicabilis&c.prædicaturdePe tro in ſuppoſitione fimplici , neg. antec. perſonali fubdiftinguo utpaulo antè feci. Quipenitus capit, quid fit fuppofitio fimplex , quid perſonalis ni hili faciet hujusmodi objectiunculas. Altè itaque infige memoriæ exTheſi43.45. &49.nu. 16. lib. 1. elem.terminos ſecundo intentionales: & fup poſitiones terminorum fimplices , &ſcito , quod e.g. terminus vocalis homo (idemdicode reliquis terminis communibus)in tali ſuppoſitione ſubſti tuitur pro collectione hominum cognita confu sè , & disjuncte æquivalenter ſeu percognitio nem , quæ dicitur univerfalitas rationis. Cla rius hocipfumexplico: ſubſtituiturpro iſto con creto extrinfecohomouniverfalis formaliter,hoc efthomo cognituspertalem cognitionem , quæ eſt univerſalitas rationis : ita ut in hujusmodi concreto reflexè cognito veniat quidem in re &o collectio hominumjuxta concretorum for malium naturamexpofitamTheſi 40.lib. 1.elem. num. 14. &in obliquo univerſalitas rationis, hoc eſt cognitio illa,dequadiſſert 10. ſect. 2. num.4. tanquam forma , velcauſa: fictamen ut per terminum vocalem homodoctrinaliteretiam ipſa cognitio deſignetur , & non merè indicative juxtadicta lib. 1. elem.the. 14. Inſuppoſitioneve ròperſonali venitquidem cognitio inobliquo,ſed permodum conditionis, juxta quartum modum reduplicandi expofitumlib.2.'elem. theſi 1. num. 14. &eaperterminumvocalem ſignificatur merè indicativè ,& nondoctrinaliterjuxta theſincita tam . Contra 7. PrædicaturdePetro quòdfit homo : ſedhomoeſt naturahumana communicabilis om nibus hominibus : ergòPetruseſt natura humana communicabilis&c. Refp.conc.'ma. &mi.&neg. conf. Obmutatamſuppoſitionem terminihomo funtquatuortermini:homo inſuppoſitioneperfo nali,&primò intentionaliprædicaturdePetro ,vi delicetafirmatur,quòdfitunusexfingularibus ho minibus:nonverò homo infuppofitione ſimplici exdi&isadantecedenteminſtantiam. Ob. 4. Naturahumana, ſeu homo àparte rei noneſtincommunicabilis pluribus ,hoceſt omni bushominibus : ergò eſt communicabilis omnibus hominibus : ergò àparte rei eſtuniverſale forma ptaper intellectum, feunatura humana utcogni le: Deuniverfali àparteret. le: probatur antec. Si naturahumana à parterei effet incommunicabilis,non poffetà partereieffe univerſale fundamentale , hoc eft fundamentum, utperintellectum fieret univerſale formale , quod eft idem ac communicabile pluribus : contra dictoriam enim nonpoteft effe fundamentum alterius contradi&orii, funt enim contradictoria communicabilis , & non communicabilis,ſeuin communicabilis. Refp. dift. antec. natura huma nonexcludit eſſe ſeu dari univerſale formale å patreîntellectus , immò eſt fundamentumadhoc ipſum:hoc eſt , eftobjectum aptum,ut poffitco gnofcipercognitionem, quæ dicituruniverſalitas rationis. Contra2. Natura humana,quæeftinPetro,eft omninòfimilis naturæ humanæ, quæ eft in Pau 10: ſediſtaeſt communicabilisPaulo: ergo& illa, idemquedicipoteſtde cæteris hominibus : ergòà na àparte rei, hoceſthæcnaturafingularis,vel illa feorfum & fingulariteracceptanoneſtincom municabilis pluribus ,ne.antec: hoc eft collectio omniumhominumàparte rei exiftens,ſubdiſtin guoante.noneftincommunicabilis pluribus com municabilitate fundamentali ,conc.antec.quiaeft fundamentum, utposſit per intellectuin abſtrahi natura humana formaliter communicabilis pluri bus,fcilicet natura humanauniverſalisformaliter: parte rei datur natura humana communicabilis pluribus. Refp. Equivocationemlatere intermi noomninòfimilis,quafieoipſoſitidem,veleadem: eſtomninò ſimilisnaturaPetri Pauli naturæ , ſed nonefteadem, adeóque,necunaunitatenumeri ca, &proprièdicta : diftinguoitaque anteced. Eft omnino fimilis, & diftincta realiter, conc.antec. omninofimilis,& indiſtincta, ſen eademrealiter, negoſuppoſitumantecedentis:contraenimdicen noneftincommunicabilis pluribus communicabili tateformali, ne. antec.&conſeq. quia naturahu manaàpartereinoneſt univerfalisformaliter,nec habetuniverſalitatem formalem , ideònec etiam eſt communicabilis formaliter , nechabetcommu nicabilitatem formalem : Cavillus hujusobjectionis idemeſtacfidiceres: pariesàpartereinoneftin cognofcibilis , fed eft cognofcibilis: ergòàparte reihoceſtindependenteràcognitioneeſtengni tus : tantùmmajorineſtconfufiointerminisobje Etionisnoftræ : quia effe cognitumpercognitio nem,quadicituruniverfalitasrationisnonfolum perparticipiumpasſivumcognitumfignificatur,ſed pervocabulaetiamexprimentiaposſibilitatem , v. g.effecommunicabilepluribus,eſſepredicabilede pluribus. Contra 1. àparte rei natura humana noneſt multiplex multiplicitateexcludenteipſumuniver fale formale: ergò eſt una unitate requifitaaduni verſaleformale.Refp.Petendoab arguendautrum ſequens illatiovaleret? Pariesàparterei non est talis,ut excludatſeeſſeviſum,feuutfit inviſibi lis ergòàparterei(hoceftindependenterabocu lovidente) eftvifus non valeretprofecto;ſed ne queincafunoftro:namàpartereinaturahumana eſtcollectio hominum , & habet multiplicitatem numericam,quæeſtfundamentumuniverfalisfor malis : cæterùmàpartereineceſt cognitaunomo do , necaltero modo. Itaque diſt. antec.à parte rei natura humananoneft multiplex, multiplici tateexcludenteuniverſaleformale àparterei, ſeu excludente,quod deturuniverſale formale à parterei ne. antec. excludenteuniverſale formale aparte intellectus , conc. antec. &nego conſeq. Patetexſect.1.&probationeconclufionis,quodà : 3 partereinaturahumana (idemquedicodecæteris 1 rerum clasſibus adarborem philoſophicam perti nentibus ) eſt ita multiplex, ut excludat eſſe, ſeu dari univerſale formale àparte rei : nihilominus daſupponisfimile, &idemin eodem genere , & ſuppoſitione eademnoneſſeterminosincompos fibiles. Contra3. Omnes homines funtejusdemeſſen tieante operationem intellectus: fednoneffent, ſi inomnibusnoneffetuna,& eadem natura , feu effentia (quodperindeeft) communicabilis pluri bus,feuomnibus hominibus : ergo&c. Refp.di ftinguendo æquivocationem majoris : funt ejus demeſſentiæ unitate, & identitate fimilitudinis; conc.ma.unitatenumericâ,&reali,ne. ma, &pa riterdiftinctaminori,ne.conſeq. Contra 4. Anteoperationem intellectus natu rahumana eſtunaunitate vera,&propria,&re quifita,atque ſufficientiad univerſale formale : er gofalfadiſtinctio. Prob.anteced. Anteoperatio nemintellectus natura humanaeſtindiviſain plu res eſſentias , feunaturas , quomodoèconver ſonaturaLeonina, naturaEquina,licètcol lectivè,&fimulaccipiantureſtdivifa inplureses ſentias , ſeunaturas : ergo ante operationem in tellectus&c. Refp. neantec.&diftinguo æquivo camprobationem,eſt indiviſa indiviſione , quæ eſtidem,mutato vocabulo, atqueunitasformalis, ſeufimilitudinis,concedo;eſtindiviſa indivifione, quæeſtidem,acunitasnumerica: nego. Diftin tio patetexdiſſert.10.ſect.1.num.6.&7. &fect. 2,num.2% Cont.ult. ante operationemintellectus Petrus, &Paulusnonfuntdiverſæ ſpeciei formalis : ergò funt ejusdemſpecieiformalis: ergòdaturhocuni verſale à parte rei ſpecies formalis tùmhumana, tumleonina&c. Refp.1.juxtadiffert.II.concedo primamconſequentiam &negofecundam:ſpecies formalisſatis habetur per unitatem formalem , de qualococitato: fecundonegoprimametiamconf: juxtaenimdicendadiſſert.15.&17.ſpeciesforma les ſunt univerſalia formalia : unde danturà parte reitantumſpecies fundamentales. DIS 96 Differtatio DecimaquartaLogico-phyſica DISSERTATIO XIV. Modus communisinhac univerſitate, quo explican tur mentales diſtinctiones , & præciſiones , ſeu vis intellectus humani cognofcendiidempermo dumplurium. Vartummodumexplicandidiſtinctio nesrationes, expofitum diff.12. ſect. 1. in præfenti defendendum ſuſcipio, tùmquia communem , tum quia fatis probabilem. In hac igitur ſententia nihil loquendo de abſtractivo, vel intuitivo modo cognofcendi, de quo differt. 12.ſect2.& 3. Sup ponitur quod cognitio noſtri intelle&us fit veluti quoddam ſpeculum vivum : utque ſpeculum re præſentatremſibi è regione proftantein ; ita co gnitio repræfentet objectin exiſtens ,& proſtans àparterei. Undeficutíaſpeculoadremrepræſen cunda idemcognofcit cum connotato actualis di ſcurſus,feuratiocinationis : tertia idem cognofcit cumutroqueconnotato : & inde fit , quodprima cognitio cognofcit exprefsè in homine eſſe hanc formalitatemanimal , cæteras vero formalitates cognofcitquidem; fednonexpreſsèhoc eftfimul cum connotato respondente illis formalitatibus : atque ita de reliquis cognitionibus , quæ funt di ſtinctiones rationis ratiocinatæ idipfum intelli gendum. SECTIO PRIMA. Explicationes ,&poftulataad rempra tataminfpeculo cum è regioneproſtet , confide rari poteft per fpatiumilludintermedium , veluti I. DI ducí lineam, quæ à ſpeculo recta procedat , terminetur ,&attingat rem ipſam ; ita (fed multò magis metaphorice ) à cognitioneadobje Sentem. ftinctio rationis ratiocinatæ eft cognitio, quætotumrectumobje&um itacognofcit, utexprefsè cognofcatur obje&umeffe id, quodeſt,licet expreſsenon cognofcatur omne id, Aum:atqueindedicitur,quod cognitiotermina tur adobjectum, illudqueattingit , quafi diceres manutangit:propterea fit,quodquemadmodum ſi vera linea, vel manus unam, eandemque remat tingeret, totam illam rem, feu totain realitatem , nonaliquamformalitatem tantummodoattingeret; ita cognitio quælibet de objecto quolibet , licet fit diſtinctio rationis , vel unitas rationis; ſemperto tum, &integrum objectum fecundumtotamreali tatem attingat,&cognofcat. Atunde eſtquoduna cognitiodicaturdiftinctio rationis ratiocinate; alia nondicatur? Nempequod illa cognitio appellata diſtinctiorationisratiocinatæcognofcatquidemto tumobjectum,quodvenitinrecto,fedcumunope culiari connotato, feuobliquo,juxtadiff.10.fect.3.n. 5.6.7. Aliaverò cognitioitemdictadiſtinctioratio nis ratiocinatæ cognofcat idem totum objectum quodvenit in recto, fedcumdiverſoconnotato, ſeu obliquo fimulcognito : atque ita fi alia tertia cognitio illud idem objectum quodvenitin recto unacum alio connotato cognofcat diftin&io alia rationis ratiocinatæ dicetur&c. Atficumomnibus connotatis illud idem objectuin alia cognitio co gnofcat; dicetur quandoque ipfa diſtinctioratio nis , fed ratiocinantis , prout comparabitur cum alia cognitione , quæ idem objectum cognofcat, quodipfumobjectumrealiter,&inſe eſt: utexpo fuimus differt. 10.ſect. 2.n. 1. II. Expreſsecognofcere,formalitercognofcere, clarècognofcere, ſuntſynonima. III. Confusecognofcere (quod eſtidem , ac co gnofcere unamrem,itautpeream cognitionem nondiftinguatur, & fecernatur ab aliis rebus )tan tumrealiter cognofcere, nonexpreſsècognofcere, funtſynonima. IV. Signatè cognofcere eſt idem , ac expreſsè cognofcere:explicaturenim,ac fi diceremſignin cate,&deſignate : videlicet quodilla cognitio fit fignum(noninſtrumentale,ſedformalejuxtadi cenda deſigno)intellectui manifeſtans , hoc eſt exprimens aliquamveritatem. Exercitècognofce re, idemeſtacrealiter,&inſenſu reali : videlicet, quodeacognitiofitoperatio (feuexercitium,quod apudphilofophos idem) tendens relatione fua in tentionaliadtalem veritatemobjectivam,juxta di eta initio differtationis: licèt nonexprimat talem veritatem. V. Idem objectumfecundum unumconfidera tionemcognofcere, &nonfecundum aliam, eſt idem, ac exprefsè fimul , & confusècognofcere idem objectum. 4 VI. Confuse, clarè,seuexpreſsè,&nonex. ſed obſcurius , aut clariusjuxtadiffert. 10. ſect.3. num. 2.&3. Exemplumdo quoadhoc objectum homo:poteſtcirca illudhaberi tumcognitioexpri mens animal, tùm cognitioexprimens rationale, tùmcognitio exprimens animalrationale: prima cognofcit idem objectum rectum , feu objectum, quodvenit in recto,ſeurectum objects ( quæ funt fynonima) cumconnotatoactualis ſenſationis:ſe prefsè cognofcere idem objectum nonrepugnat; fi rectè intelligatur,hoc est, quod idem objectum quodvenitinrecto fimul cum uno connotato, vel inordine adunum connotatum (quod idem eft) cognofcatur, &non cognofcatur fimul cum alio diverſo connotato , &in ordine adaliud diverfum connotatum: ita e.g.hocobjectum homoexprefsè cognofcipoteft,quodfit animal , & non exprefsè quod Dedistinctione rationis. quod fit rationale: inquo vides nullamefferepu gnantiam,aut contradictionemnam agitur dedi 97 quia tùm una cognitiototum hominem ; tùm alia verſaexpreffione,feuclaritate cumaffirmaturre flexè, quodiftud objectum homoexpreſsècogno ſcatur, quod fit animal, ab eaexpreſſione, feu cla ritate, de qua agitur cum negatur, quodilludob jectum homononcognofcatur exprefsè, quodfit rationale: undeficutihæ duępropoſitionesPetrus habitat Roma: Petrus non habitat Neapoli: non funt contradictoriæ ; ita neque prædictæ: Regula enim eft: contradictoria propofitiones eſſedebent affirmatio, &negatio omnino ejusdemdeeodem omnino in iifdem omninocircumstantiis, obliquis, &connotatis. VII. Tricari tamen plurimumpoteſt in hacre præpoſterè ufurpatis terminis communibus parti cularibus cum figno aliquis pro terminis fingula ribus & determinatis : itemque malèpræfixe par ticula non toti propofitioni. Adverte itaque hæc tria paria propofitionum. Aliqua claritate co gnofcitur obječtum : Non aliquaclaritate idem cognofcitur. Aliqua claritate cognofcitur :Ali qua claritate noncognofcitur. Cognofcitur clarè inordineadhocconnotatumfenfationis: Non co gnofciturclarèinordineadilludaliudconnotatum totumhominemcognofcit: fedunafimul cogno ſcit connotatum ſenſationis ; aliaconnotatum di ſcurſus. XIII. Idem eſt dicere : Totushomo cognofci tur ( idemque intelligas de cæteris objectis ) per diſtinctionemrationis,acdiceretotushomocogno ſciturtotalitateobjecti, &adæquationeobjecti, XIV. Dicitur quidem quod per diftin&tionem rationistotushomo cognofcitur ; ſedinadequate, inadequationecognitionis:quiaillacognitio, quæ eſtdiſtinctiorationis,non cognofcit expreſsè, & adæquatè totum ,quod expreſsè , & adæquatè adequatione cognitionisde illo objecto poffet co gnoſci&abaltera cognitionecognofceretur. XV. Infenfureali,hoceft:proutresest àpar terei,hoceft: antequamresillacognofcaturper cognitionem,queſit distinctiorationis,poteft cum veritatedici : Inhomineanimaldifcurrit ,feupo test difcurrere, poteſt etiamdici : rationalefentit, videt,poteſt videre &c. quiaà parterei animal, & rationale funt unum & idem, fimiliter in eodem ſenſu verùm eſt riſibiledifcurrit , admirativum tangit, & pariter in cæteris rebus antequam per intellectum diftinctione ratione diftinguantur: difcurfus. Primæfuntcontradictoriæ exth.3.lib 3. elem. Secundæ funt ſubcontrariæ , &poffunteffe fimulveræ ex th.ult. dicti lib. 3. Tertiæfuntomni nodiſparatæ exnum.antecedenti. VIII. Distinctiorationis ratiocinata,& diftin Etio,feupraciſio exparte actus ,feu cognitionis fignificant idem , hoc eſt ſignificantoppofitumſe quentiumterminorum: distinctioexparteobjecti, præcifio exparte objecti,ſeuobjectiva:cumtermi nisprimo locopoſitisconveniunt in ſignificatione iſta ſyncategoremata: pracifive formaliter, vel exparteactus:praciseformaliter&c.Cumtermi nis verò ſecundoloco pofitis conveniunt ſequen tia: pracifive objective,velexparte objecti: pra ciseexparteobjecti, IX. Addiftinctionemformalem rationis ratio cinatæ præter id, quod eft exprefsè cognofcere fecundum unam rationem objectum , & non ex prefsè fecundùm aliam ; requiritur etiam aliquod connotatum , ſeu aliquem effectum objecti co gnofci. X. Objectum , feu res, quæ habet,vel poteft habere plura connotata, feu obliqua ( de quibus diſſert. 10. ſect. 3.nu.6.) licèt fit unanumerice (de quoterminodiffert. 10. fect. 1.nu. 5.)dicitur vir tualiter multiplex,quianempè poteſtperdiverfas diftin&iones rationis cognofci :tales autem ſunt omnesresexiſtentes,autquæpoffunt exiftere. XI. Sicutidiſſert. 10.ſect. 1.nu. 10.dixi daridu plicem claſſem diftinctionis realis , aliamvidelicet poſitivam, aliamnegativam;itadiſtinctio rationis alia eſt negativa alia poſitiva : Poſitiva eft, cum duæexiſtunt in intellectu, vel plures cognitiones circa idem objectum, quæ fint distinctionesratio nis, e. g. unapræcisè cognoſcat anımal; alia præ cisecognoſcatrationale: ſiunatantumhujusmodi cognitionum exiftat , dicitur diftinctio rationis negativa. XII. Idemeſtdicere: In hominedistinguiturra tionenoſtraanimalàrationali,acfidiceretur:To tushomorationenoſtradiftinguituràtotohomine: unde cumanimarationalis, intellectus ,& volun tas fintunum,&idemàparterei, (utpoſtulo) in hocſenſu rectèdicitur: voluntascognofcit: intel lectus amat: rurfumque cum idem fit:faccarum dulce,&album, rectedicitur in eodemſenſu : al bumgustatur:dulcevidetur: Adtollendastamen æquivocationes, folet addi ſyncategorema reali ter,aut realiterfumptum e.g. voluntas realiter, feurealiterfumptacogitat. XVI. Infenfuformali,hoc eſt exparteintelle aushoceftinquantumres,feuensdenominatur ab illa cognitione,(dequa loquimur inpræſenti)quæ eſt talis diftinctio rationis; profecto falfum effet dicere: rationaleformaliterfumptumfentit:ani. malformaliterſumptumdifcurrit:intellectusfor maliteramat:voluntasformaliter cogitat:dulce formaliter videtur&. fignificaretenim: resilla totaquidem,fedexprefsècognitatantuminordine adtaleconnotatum(e.g.difcurfuminprimoexem plo)nontantumestexprefsècognitainordinead illudtaleconnotatum;fedetiaminordineadaliud connotatum(puta ſenſationem:)Tantum&non tantum funt contradictoria juxta doctrinam de termino excluſivo , & propoſitione excluſiva da tamth.48. nu. 21.lib. 1.&th. 1.nu. II.atqueth.12. lib. 2.elem.indepatetfalfitas illarum propofitionu. XVII. Cumdiciturvoluntasformaliterfumpta amat ( & idem intellige de reliquis ſupradictis exemplis)explicaturvoluntasinquantumcognita pertalem distinctionemrationis,nonveroexpli catur:voluntas inquantum cognitaperdistinctio nemrationisqualemcumque:ſeddebeteffecogni taper illam ſpecialem distinctionem rationis , feu cognitionem,quæanimam cogitatinordineadcon notatumamorisactualis. Quare ſynonimæſuntſe quentes propofitiones: Voluntas formaliterſum ptaamat: Anima cognitainordineadconnotatum amoris amat : Intellectus cognitus in ordine ad connotatum amoris amat : Quod diligentiffimè advertenedecipiaris per involucra verborum: fi militeridemſignificantſequentia:animalformali N te  98 terfumptumfentit: Homocognitus inordinead Differt. Decima quartaLogico-phyſica SECΤΙΟ connotatumfenfationisfentit:rationalecognitum inordine adidemconnotatumfentit. XVIII. Ex th.48. nu.28. lib. I. elem. Particula non (cumaliis particulis ſynonimis) fignificat,vel Conclufio. II. Distinctiorationis,feu mentalisfufficienterexpli infinitanter,velneganter, ſeu negative: addo in præfenti eandem particulam poffe etiam tertio quodam modo fignificare , nempeprecisive, hoc eſt, quafi diceres ſuſpenſive, ſuſpendendo videli cetaffirmationem,aut negationem omnem , etiam virtualem circa illa objecta,quæ fignificantur per va,de quadiffert. 12.fect, 1. Robatur conclufio : distinctio rationis , ſeu caturindependenter àpraciſione objecti P mentalis fufficienter explicatur, fi dicatur con fiftere in duplici cognitione inadæquata ina dæquatione cognitionis ( exfect. 1. num.12.) in terminos confequentes dictam particulam non, duplici, inquam, vel etiampluribus cognitionibus cumfignificatpraciſive. Etfecundumiftam figni (juxtadiflert. 10. ſect.2.nu.6. &fect.3.n.3.&4.) ficationem interpretando dictam particulam fub quarum unaquæqueattingat , feu repræſentet to ſtinentur tanquam veræ multæ propofitiones in fenfu formali , cæteroquin futuræ falſæ fiparti tum rectum ejusdem objecti , totalitate & adæ quatione objecti (ex ſect. 1. nu. 13.) fed una co culanon negativè, velinfinitanter acciperetur, ſeù gnitio exprefsè illud objectum attingat in ordine fignificaret : c. g. rationale formaliter ſumptum adunumcertum connotatum (exfect. 1. n.8 &9.) noneftanimal,veleſtnon animal, explicatur cum veritate hoc pacto : Tota illa res, quæ eft homo &nonexprefseattingat,feurepræfentet idem ob jectumin ordineadaliud certum,vel ad alia ejus cognita inordine tantummodoad connotatum ra tiocinationis , præſcindit , hoceſtnon movetintel dem objecti connotata ; cum è converſo alia co gnitio, velfimul exiſtens cum primâ , vel non exi lectum, neque adaffirmandum, neque adnegan ſtens (exfect. 1.num. 11.)totum rectum ejusdem dum,quodillaresfitanimal; fed relinquit intelle objecti attingeret quidem, & repræfentaret , fed Aumfufpendentem affirmationem,&negationem, expreſsèinordineadaliud, vel ad alia connotata. hoceftpræfcindentemab hoc, quodeft affirmari, Sedhoctotum fufficienter exponitur ,& falvatur vel negare, quod fit animal : explicaretur autem independenterà præcifione objectiva,hoc eft in falsò : tota res illa, quæ efthomo cognitain or dependenter ab eo, quod rectum objectipartim dine&c. excludit, hoc eftmovet intellectum ad cognofcatur,&partimnoncognofcatur, feuina negandum, quodhomofit animal,aut quodiden dæquate cognofcatur inadæquatione objecti (ex tificetur cum animali. XIX. Exth.48.nu. 22.lib.1.&th. 1.nu.14.lib. 2. elem. particulæ reduplicativæprout,quatenus, ut, in quantum,quiamultipliciter intelligi poffunt : in hac verò controverfia, quoad propofitiones im portantes diftinctionem rationis inter formalitates identificatas realiter,cum veritate explicantur ple ræque propofitiones reduplicativæ , veltermini reduplicativi ; ita utreduplicatio cadat tanquam fupra caufam enunciationis fupra cognitionem, quæ eſt diſtinctio rationis, &fe habet per modum fect. 1. nu. 12.) quia hoctotum optimè explicatur dicendodiftinctionemrationis confiftere in cogni tione inadæquatainadæquatione cognitionis, hoc eft, quæ diverſo modo ,& expreffionetotumre tum objecti repræſentet, & in ordine ad diverfum connotatum ab eâdem cognitione in obliquo re præfentatuun : ergo diftinctio rationis, feu mentalis ſufficienter explicaturindependenter à præcifione objectiva. SECTIO III. formæinhoc concreto,feudenominationeextrin- Poftaliqua,quepramittunturadnotationedigna. fecâ diſlinctumformaliter : licet reduplicatio il lam formam ita afficiat ut eam relinquat in obli- I. quo. Nameffentfalſæreduplicationes, fi explica rentur tanquam caderent veluti fupra caufam enunciationis fupra folum rectum fubjecti ejus objectionibus refpondetur. Ræcipuæ contra ftatutam conclufionem Pobjectiones eocollimant,utprobentexilla ſequi, quod deunâ, eademque re poffent eſſeſimulvera contradictoria,nempepoffent fimul dem concreti extrinfeci , quod fubjectummutato nomineeſt objectumillius cognitionis , quæ dici tur diftinctiorationis : e.g. animalquatenus ani maldistinguitur àrationaliſiexplicetur: animal distinguitur àrationali &ratiocur distinguatur est: quiacognosciturper cognitionem, qua eſt di ſtinctiorationis; cumveritateexplicabitur: five ròexplicetur: Et ratio,curdistinguatureft:quia ipfum animalinſehabet aliquamdistinctionemà rationali;cuin falfitateexplicaretur: ficpariter in fimilibus propofitionibus , quæ diftinguendæ tibi funtfecundum diverfos modos reduplicandi,vel fupra formam , vel fupra ſubjectum , explicatos lociscitatis. : affirmari de eadem re , feu objecto duo termini contradictorii: e.g. homo eſt cognitus ,&eſt non cognitus : feu poffet deeademrefimulaffirmari, &negareidemterminus,feuprædicatum: e.g.ho moeſt cognitus,&homononeftcognitus : quod realiter idem fignificat,ac exemplum fuperiùs (de terminis contradictoriis th.49. nu.7.&8. lib. 1. de propofitionibus contradictoriis th. 2.lib. 1. fect. 1. &deregulis circa contradictoriath.23.lib.3.elem. dixi. ) Contenduntitaque, faltem contradictoria extrinfeca, hoc eft fignificata per terminos , qui fint concreta, feu denominationes extrinfecæ,& fecundo intentionales(dequibus differt. 10.fect.2. num.1.)verificaride eodem objeto inhacfenten tiâ , cum tamen ex hoc ipfo capite ab autoribus hujus fententiæ foleat impugnari præcifio obje Aiva (de qua diſſert. 12. ſect. 1.) adeoque in ea dem navi periclitari diſtinctionem formalem , ac præcifionem objectivam: quocirca confugiendum effe De distinctione rationis. eſſeaddistinctionemvirtualemintrinfecam,vel ex natura rei defcriptam loco citato nu. 1.&2.cujus 99 tionis; hoceftinſenſu formali,ſeuformaliter co diftinétionis ope fiat ,utilla contradictoriaextrin feca evanefcant, cum nonamplius de eodem om gnoſcoanimalexfect. 1. num.1.2. 15. 16. Repetes 1. eandemobjectionemin2. exemplo, pofito num.3. abægroto medicina ſana eſt amata, nino objecto verificarentur; nam contradictoriæ &medicinaamaranoneſtamata: feduna, eadem propofitiones non funt , fi termini , &prædicata queeſtmedicina: g. deeâdem re fimul verificatur cæteroquin contradictoria affirmentur de diftin effe amatam,&noneffe amatam. Refp. tis ſubjectis , ut Petrus eftcognitus,&Paulus eſt ne. ma. Ineocaſu tota medicina eſtamata; fedinfenfu noncognitus,velnon eſtcognitus. II. formali &formaliterest amataut fana, hoc eft Porrò variis ,&diverfis exemplis utuntur inter arguendumadverfarii, iisque maximè imple exſect. 1. num. 19. explicando reduplicationem: ratio, curfit amata, eft: quia cognofcitur illa me xis , &obfcuris ex peculiarinaturâ rerumillarum dicina , feu præcognofcitur in ordine ad connota in exemplum adductarum, utitatenebras offun tumſanitatis ex fect. 1.num.9.& 10. Nondecido dantdefendentilogico, qui exemplapetita ex ſe inpræſenti , utrum ipſe actus voluntatis , hoc eſt cretiori Metaphyfica , aut Animafticâ , & multo ipſe amor etiam ipſe ſit aliqua diſtinctio formalis : potius exabditis Theologiæ myfteriis non callet: fatis eſt cęterùm unâ facilique methodoomnes hujusmodi objectiones diffolves; fi ea, quæ diximus inpræ ut aliqua cognitio præcedens illum د notatadiffert. 10. ſect.2. num. 6.quodfitaddatad cedentibus præfertim ſect. 1. hujus diſiert.habeas in promptu ,& oppofitis exemplis utcumque per odiohabita ut amaraabeodemægroto; reſpon ceptis doctrinam illam accommodes. III. Frequentiora adverfariorum exemplafunt. medicinain eocafuerit amara &tota odiohabita: Primo homoà longe viſus ſe movere. Secundò ægrotus amans medicinamfanaım, & odiohabens medicinam amaram. Tertiò voluntas hominis amori(hoc eft fit inefficax ,) vel amor odio,cum amans ,& intellectus non amans. Quarto pecca tor faciens actum contritionis ,hoc eftproducens amorem fit diftinctio formalis, ſeu rationis juxta verfarius: eadem medicinaeſtamata utsana, & debis,quodinſenſureali(ex ſeck. 1.num. 14.)tota ficuti contingit circa omniabona mixta malis , & malamixtabonis: ita tamen, utvelodium cedat adeligenduındevenitur: inſenſuveròformalide fignato perreduplicativamut, ficutinon repugnat volitionem, quæ fimuleſtamorDei,&odium pec exfect. 1. num. 6. quod eadem res expreſse,& cati. Quintò faccarumalbum vifum , faccarum nonexpreſsèfimulcognofcaturjuxta veraminter dulcenonviſum. Sextò idem motusſeu ambula pretationemdatamlococitato; itanonrepugnat, tioquæ fimul eſt receffus ab uno loco, & acceffus quodeademres ametur,&odiohabeatur in ordi ad aliam. Septimo Petrus fimiliorPaulo , quam nead diverſa connotata , & per aliquod odium Leoni. Octavo albedo ut effectus dependens à quodnon fit contradictorium illius amoris , cum Deo , &utobjectumterminansvifionem. Nono quocomponitur. cognitio de duobus obje&is realiter diftinctis, fed de uno clarior,& de altero obfcurior. Decimo ens indifferens, ut affirmeturde ſubſtantia , autac cidente,&pariter ſubſtantia, corpus, vivens &c. &omnia aliagenera comparata cum ſpeciebus, vel differentiis. Undecimo Deus Mifericors, & Juſtus, qui, ut mifericors non punit,atqueutju itus nodparcit. Ac denique duodecimo arcanum Trinitatis Myfterium , in quo adoraturuna, ea demqueNatura,& tresPerfonæ realiterdiſtinctæ. Ad omnia hujusmodi reſponſiones ſequentes ac commodarepotes, & debes exceptoultimo, de quoapertèprofiteberistenollediſputare:res enim eſtfolummodothelogica. Objicies 1. ſententiâ concluſionis admiſsa, nonevitanturduocontradictoria deuno,eodem que objecto fimul verificari : g.per hancfenten tiam non explicatur fatis diftinctio mentalis : probaturantec. non evitantur duo contradicto ria in caſu hominis à longe viſi tantùm ſe move re: quia in illocafudeeohominecognoſco ani mal,&noncognofcorationale,quodeſtidemac fidicas: animaleſtcognitum &rationalenoneſtco gnitum,quodtamenanimal &rationaleineoexem ploeſtunum,idemqueobjectum,&unares:g.&c. Refp. negoantec.&ejusprobationem: quiaineo cafu,& video,& cognoſcototumhominem (lup poſito quod id, quod videtur à longè ſemovere, fitverèhomo,) adeoque cognoſco tum rationale, tùm animal,quodeſtidemactotushomo: fedex preſsè illum ipſum totum hominem cognoſco in ordine adconnotatum motus,feu alicujus ſenſa Repetes 2. in3. &5. exemplo. Intellectus eſt intelligens,voluntas non eftintelligens: ſedvolun tas& intellectus ſunt eadem res : g.&c.faccarum albumeftviſum aboculo,ſaccarumdulce non eft viſumab oculo: fed&c.g. &c. Refp.nego utram que ma. vel claritatis gratia illamdiftinguo : vo luntasnoneftintelligens :ſaccarum dulcenon est viſum in ſenſu reali nego ma. in ſenſu formali fubdist. reflexe , hoc eſt ſi per reflexam cognitio nem, quæ pro objecto realihabethocconcretum animaintelligens, velhocaliudconcretumfacca rumvifumcon.ma.directe, hoc eſt, velperipfam animam, quaſi ipſa cum directècogitatde aliquo objecto fimul diftinguat ſeipfamformaliter in in tellectum,& voluntatem: vel per oculum, quaſi ipſe dum videt ſaccarum , diftinguat formaliter faccarum album àfaccarodulci nego ma,totaani ma realiter intelligit ,&totum ſaccarumvidetur : neque inhocpuncto ullus ſenſusformalis interce dit,qualis expoſitus eſt ſect. 1. num. 17. fi verò reflectendo hæctota objecta confiderem, poffum illaperdiſtinctionem rationis cognofcere. Repetes3. in4. exemploactuscontritionis (qui eſt unaquædãvolitio, ſeuactus noſtræ voluntatis) eſt fimul amor, & odium, ficuti homo eſt fimul animal,& rationale (eſt inquam amor Dei, & odiumpeccati:) g.fimulverificanturde illo actuin ſenſu reali nõ folum duo, fedquatuor contradicto ria:amat non amat,odit nonodit: alioquininſenſu reali,ficutiex ſect. 1.n. 17.verumeſt voluntasco gitat intellectusamat; itaetiam verumeffet con. tritiooditDeum,amatpeccatum,quodfalfiſſimum eft. 1 1 N 2 100 eft. Refp. dift. antecedens eſt fimulamorDei,& Differt. DecimaquartaLogico-phyfica odiumpeccatiin ſenſu reali con. antec, eft fimulin fenfurealiamorutfic, &odium utficnego antec. &ejus fuppofitum , quod videlicet àparte rei,& in ſenſu realideturamor atfic, aut odiumutfic, ſeu amor,& odiumindeterminatum, &quafi duo univerſalia à parte rei. Diligenter adverte ſequen tia: volitio illa, quædiciturcontritioeft fimul amor Dei,&odiumpeccati,ficprorfusac fiutrumque illumterminum cum ſuoobliquo illacontritio ha beret deſcriptum infeipfa, & quafi ipſadiceret: EgofumamorDei,&odiumpeccati. Totus iſte actus per denominationem extrinfecam ( de qua differt. 10. ſect. 2. num. 1.) facit hoc concretum Deus amatus , &per denominationem intrinfe cam(de quath.40. lib. 1. elem. ) hoc aliud con cretumfacit:homoamansDeum:rurfusperdeno minationem extrinfecam facithoc aliud concre tum: peccatumodio habitum, &per intrinfecam hocaliud: homo odiohabenspeccatum. Unde ve rum eſt : odiumpeccati realiterfumptum amat Deum, denominat Deum amatum,terminatur amative adDeum(finonadderes illud amatıvè effet prona æquivocatio, fimilis fuperiori deodio utfic, &de amoreutfic,)&rurfus verumeſt: amorDeirealiterfumptum oditpeccatum, deno minatpeccatum odiohabitum, terminaturodia tiveadpeccatum : eodem prorfus modo, quoin ſenſureali verum eft,voluntas cogitat, intellectus amat; unde retorqueo paritatem. Cavere debes, ne unquam in hac refponfione ufurpes folitariè hosduosterminosodiumamor;ſedſemperadjun gas cuique termino obliquum fuum , dicaſque amorDeiodiumpeccati: ita eventilantur omnes tricæ. Repetes 4. in 6. exemplo : idem motus localis eft fimul acceffus,& receffus, adeoque acceſſus, &nonacceffus. Refp. eodempacto : eſt e.g. ac ceffus Neapolim , & receffus Roma in ſenſu reali con. eſt acceſſus ut fic,& receffus ut ficin eo demſenſu ne.perindeac de amore, & odio cum fuis obliquis femper confiderando præmonui; hic deacceffu,& receffu moneo. Repetes 5. in ſexto exemplo : idem Petrus in ſenſureali eſt ſimilior Paulo non eſtſimilior leoni: fimilior , & non fimilior funt duo contradictoria: g&c.Refp. con. ma. & diſt. mi. fimiliorut fic,& nonfimiliorutficfuntduo contradictoriacon.mi, quæ noneftadrem,fimiliorPaulo , &nonfimilior leoni funtduocontradictoria nego mi.&conf. Pa tent iſta ex dictis ad fuperius exemplum : cæte rumnota, quodhocconcretumfimilior (utietiam concretumfimileex dictis differt. 11. adobjectio nemprimam)explicaturhabens majoremfimili tudinem, in quo concretovenit in recto Petrus feorfim ; in obliquo verò venit collectio exipfo Petro, & Paulo ,quæ collectio appellatur major fimilitudo, utide conformitate, &æqualitate fæ piùsdictum eft. Ifta autem collectio realiterdi itinguiturab hac aliâ collectione exPetro,& Leo ne, qui collecti fimulfunt hocquod eſtminorfimi litudo,ſeunon majorfimilitudo: namuna collectio diftinguitur realiter ab alia , eo ipfo , quod in unâ collectione eſt aliqua pars, quæ non eſt in alia, li cèt aliqua altera pars fit communis utrique colle Gioni. Quare incafunoftronecverificanturduo contradictoria deuno , eodemque recto utriusque concreti,&licet termini incompoffibiles identifi cari verificentur de obliquis utriusque concreti , ifta tamen funt inter ſe realiter diftincta. Exem plumhabesinbaculo bipalmari ,qui eſt minor tri palmari , & major palmari fine ulla contradi dione. Eodem modo refpondendum eſt , ſi diceretur Petrus eſtſimilis Paulo, &diffimilis Leoni. Non enimfuntcontradictoria,nec contraria, niſi ſuma tur fimilis ut fic , quod non eftadrem. Quod fi dicatur: Petrus eft fimilis,& diffimilis Leoni. Jam videtur, quod de eodemreſpectu ejusdem verifi centur hæc contradictoriafimile diffimile. Re ſpondetur diftinguendo eſt ſimilis ut fic, & diffi milis ut ficnegatur : fimilis inordinead unum cer tum connotatum , & diffimilis in ordine ad aliud certumconnotatum conceditur. Hæc autemnon funt contradictoria, nec contraria, ficutide aliquo amore dixi ad repetitionemfecundam hujus argu menti,&dealiqua expreſſione , &aliquaclaritate ſect. 1. num.7. 8. aquale, & inaqualefunt quidem duo contradictoria, aut contraria fi de eodemre fpectu ejusdem affirmentur : quia æqualitas confi ftitinpuncto,feuin indivifibili : pariter major, & minordecodein,reſpectu ejusdemnonpoffuntve rificari, quia mayoritas , &minoritas habet pro ی diffimilis : quiafimilitudo fufcipit magis , & minus, menfura æqualitatem confiftentem in indivifibili: non tamen ita procedit in iftis terminis umirs , من hoc eſtpoteſt darimajor , & minor fimilitude, nempefimilitudo mixta cum diffimilitudine, ficuti vicinitas cum diftantia : undepoteſt una res efle fi mulvicina,&diftansab alia re, hoc eſt magis , & minùs distans. Repetes 5. in7. &8. exemplo. Albedo difgre gativa vifus (hoc eft lædens vimoculi) videtur, &eft vifa,& fimulalbedodependens effentialiterà Deononeftvifa:pariter cognitio intuitivè cogno ſcens Petrumv.g.&fimul cognofcensnon intui tive,fed abstractive Deum eftpoffibilis : fed viſa &nonviſa: intuitive,& nonintuitivefuntcontra dictoria : g. &c. Refp. quantum adalbedinem, fi cuti refpondi ad hominem à longè vifum. Tota videtur realiteralbedo : adeoque tota ejus effentia &dependentiaàDeo, fednon videtur expreſsè, &formaliterin ordine ad Deum veluti connota tum (quia nec oculus Deum videre poteſt, nee oculus eſt intellectus.) Quantumad cognitionem intuitivam refpondeoutadtertiam ,&quartamre petitionem, diftinguendo mi.intuitivè cognofcens Petrum, &non intuitivè cognofcensDeum funt contradictoria nego mi. intuitivè ,& nonintuitive utfic,&infenfuformalicon.mi &negoconf. Repetes 6. in9.& 10.exemplo: enslatiùspatet, quamſubſtantia , feu mutatâ phrafi enseft indiffe rens,ut fit ſubſtantia, vel accidens : fubftantia non eſt indifferens, ut fit fubftantia. Similiter ſubſtan tia eft indifferens, utfit corpus,vel ſpiritus: fecus verocorpus&c.fedindifferens,&nonindifferens funt duo contradictoria: g. &c. Deusjuſtuspunit, Deus mifericors nonpunit : fed eſt unusDeus: g.&c. Refp. quantum ad ens reſpectu ſubſtantiæ, &quantum adfubftantiam refpectu corporis &c. (qui termini folent appellari gradus metaphyfici, ſeu eſſentiales cujusque rei : nam in qualibet re quafi De distinctione rationis. quaſi aſcendendo pergradus poſiunt confiderari formalitates prædictæ , ratione quarum res omnes 101 quam utraque formalitas fimul fumpta in ſenſu formali: difcurrimus enim de identitate,velutide diftribuuntur in claſſes arboris philofophicæ de quibus th. 46. & 47. lib. 1.elem.) dift. ma. ens in ſenſu reali eft indifferens nego ma. (ex fect. 1. num. 15.& 16.) in fenfu formali (hoc eſt ens ut fic ) eſt indifferens ſubdif. indifferentiâ rationis conc. indifferentia realinego: de indifferentia ra tionis dixi differt. 13.ad inſtantiam fecundam obje ctionis tertiæ. Aparte rei , feuin fenfu reali ens quodlibet eſt realiter,&determinate, aut fubſtan tia, aut accidens : & rurfusſubſtantiainfimilifenfu eſt determinate, vel corporea , vel ſpiritualis , & ita de reliquis gradibus metaphyficis non minus, quamhomo fit realiteridemacrationale. Quo adDeum juſtum, & mifericordem refpondeout fupra ad repetitionem fecundamexfect. 1.n. 15. &16. Ob. 2. Reponens primum exemplum. Inco cafu non cognofco totumhomineminſenſurea li : g. &c.prob. antec. cognofco illam rem vi alongèeſſeanimal,non cognofcoeffe ratio fama nale: g.noncognoſcototum hominem. Refp. ne. antec.adprobationemcon. antec.,&nego conf. quia illa phrafis cognofco eſſe animal , æquivalet termino in ſenſu formali,velformaliter, & idem eſt dicere,cognofco eſſeanimal,acdicere : totam illam entitatem cognofco,&fimulcognofco con notatumſenſationispereandemcognitionemcom parantem totam illam entitatem cum illo conno tatoex fect. 1. n. 15. 17. Contra 1. Illamremeſſerationale, &rationale illius rei funt termini idemomnino ſignificantes: fedexconceffisnoncognofcoillamrem eſſeratio nale : g. non cognofco rationale illius rei. Refp. dif.ma.funtterminiiden ſignificantesrealiterconc. ma. formaliter ne. ma. &conceſsa mi., ne. conf. Prima illa phrafis fignificat, quod formaliter,& in ordine adconnotatumdiſcurſus tota illa res co gnofcatur; fecunda veròphrafis, feuterminusde fignat, quod tota illa res cognofcatur quidem; ſed velinordineadunum,velinordine adaliud con notatum. Contra2.Hicterminus : illam remefferationa le(dico terminus non propofitio,quia exth. 28. 1. 1. Elem. illud effe eftpotius nomen, quam ver bum)fignificat tria ex parte objecti nempe illam rem,rationale, &identitatemutriusque: ſedex conceffis incaſu primi exempli noncognofcoil lam rem eſſe rationale: g.faltem noncognofco identitatem illius reicumrationali,hoceſt ſigni ficatum illius termini effe: g. totam illam remnon cognofco. Refp. dif. ma. fignificat tria ex parte objecti , & illa fignificat in ſenſuformali conc.ma. &nonfignificat infenfuformali , ne. ma.& con ceſſa mi. dif. conſequens : non cognoſco identi tateminſenſurealine.conf.; noncognoſco identi tatem inſenſu formali fubdif. conf.identitatem in adæquatèſumptam hoc eft in ordine ad connota tumſenſationis, ne. conf.;adæquatè ſumptamhoc eſt inordine tuinadconnotatum ſenſationis,tum diſcurſus conc. conf. Identitas realis formalitatum cujuscumquereiidemeſt, ac totaipſareş inſenſu reali exdiſſert. 10 ſect. 1.1.8. Siperdiftin&ionem rationis, & formaliteripſaidentitas confideretur : identitas e.g. duarumformalitatumnihil aliud eſt, collectione quadam , fedmetaphyfica, & confi ſtenteinuna, eademque rerealiter indivisa; unde ficuti collectio nihil aliud eft , quàin partes fimul ſumptæ (utdetermino collectivodixi th.48. lib. 1. Elem.); ita etiam identitas nihil aliud eft , quàm utraque formalitas fimul fumpta : quare cùmuna formalitas cognofcitur expreſsè,&in fenfu for + mali , alia vero formalitas non ita cognofcitur; tunc identitas utriusque formalitatis cognofcitur inadæquatè infenfuformali,nonverò adæquatè. Contra3. Poffumaffirmarede illarehacres est animal,&nullo modonecinfenfureali,nec for malipoffum fimul affirmarehac res estrationale : g.cognoſco animal illius rei,&nullomodo co gnoſcorationaleilliusrei. Refp.ne.antec. quoad ſecundam partem. Si capias quid fit ſenſus realis,, exſect. 1:n.15. videbis,quodinſenſu realiaffirmo, quodilla reseft rationale eo ipſo quod affirmo, quodilla res eft animal : quiaidemrealitereftani mal,& rationale. Notabishic obiteridem effe af firmareinſenſureali,ac affirmareexercite: ficuti idemeſtaffi mare infenfuformali, acaffirmarefi gnate, ex ſect. 1. n. 4. Contra4.Dumaffirmo illa resestanimal:pof ſumfimulaffirmareignoroillamremeſſerationale: fedhoc ipfumnonpoffumaffirmare fimul,dumaf firmoilla resest rationale: g.dum affirmo illaest animal: nullomodo affirmoillares estrationale. Refp. conceſsa ma. diſ. mi. fedhoc non poffum, dumfimul affirmo fignatè & in ſenſuformaliilla res eſtrationale, conc.mi.dumaffirmo exercitè,& in fenfureali ne. ni &conf.verbumignoro, eſtinſti tutumadſignificandum,quodexpreſsè,&inſen fuformalinoncognofco,nonveròquodinfenfu reali,& exercitènoncognofco. Contra 5. Poffum fimulnegare illam rem effe rationale: g. dumaffirmo illam remeffeanimal ; nullomodoaffirmo efferationale:namimpoffibile eſtidem fimulaffirmare, &negare. Refp.dif. ant. poffumnegare explicitè illam rem eſſerationale, conc. antec. implicitène.antec. Sicuti daturap prehenfio expreffa, & apprehenfiononexpreffa decodem objecto,juxtàſect. 1. n. 6., ita datur af firmatio , velnegatio implicita,&datur explicita deeodemobjecto: affirmatio,&negatio explici ta eſt , cùm exparte prædicati pono terminum, quieftnomeninſtitutum ad illam rem fignifican dam,cùminordineadtaleconnotatumillares co gnofciturpotiùs, quàm inordine adaliud: e.g. in caſunoſtro , cùm affirmo illaresestanimal;ex plicitaeſt affirmatio de iſta formalitate animal,hoc eſt de re utcognita inordineadconnotatumſen fationis. Affirmatio ,&negatioimplicita eft, cùm exparte prædicati nonpono terminum, feu no men inſtitutum ad illam rem fignificandam, cùm in ordine adtaleconnotatum cognofciturpotiùs, quàm adaliud: idcircòincafunoftro implicitè af firmo illamremeſſe rationale: dumdico illareseſt animal: cæterùm noneftimpoffibile, immo fæpif ſimè contingit,uthomo fibi contradicat, negando explicitè id, quodaffirmat implicitè, licèt conce dameſſeimpoſſibileuthomo affirmetexplicitè,& negetexplicitè idem objectum. Ob,tertio, promovendoineodemprimoexem plo 202 Differt. Decima quartaLogico-phyſica plo difficultatem. Harum duarumpropofitionum becresestanimal,hacres est rationaus: noneit idem objectum, quia terminusanimallatius patet, quàm terminus rationale,hoc eft,fignificat claf ſemampliorem primus terminus, quamfecundus: g. cùm cognofco primam veritatem ; fecundam noncognofco. Refp. cumdiftinctione,&duplici fubdiſtinctione ad æquivocationes tollendas , dif. itaque antec. harum duarum propofitionum, &c. non eft idem objectum (fcilicettam exparte fub jeti, quàm prædicati) fi illæ propofitionesquan tùm ad prædicatum fint abſtractivæ ; fubdif. non eſt idem objectum repræfentatum , feu termina tivum , conc.ante.noneft idem objectumverifica tivum ne. antec. Rursus aliam partemprincipalis diftin&ionis fic expono: fiillæ propofitiones quan tum ad prædicatum fint intuitive , & experimen tales ; fubdif. etiamiftam partein : noneft idem objectuın formaliter , & exparteintellectusconc. antec. realiter, & ex parte rei: ne.antec.Hæcpo ſtremaſubdiftinctiopatetexfect.1.1.15 &exdiffer tat. 12. fect. 2.&3. patet quidfit cognitio intuitiva, quid abſtractiva. Intuitiva verò cognitio voca tur quandoque experimentalis,hoc eft ex expe rientia, & impreſſione ſenſuum externorum pro cedens. In caſu dehomine à longè viſoappre henfio eſt intuitiva, & affirmatio poteft effe intui tiva tum exparte ſubjecti, tum prædicati,& fi hoc non attendas facilè allucinaberis : explicatur au tem , cùm eſt intuitiva hæc propofitiohacresest animal,perſequentempropofitionem: hacresest hocanimal. Hæc autem propoſitio habet idem omninoobjectum, atque ifta alia , hac resesthoc rationale: ficuti ifti duo termini: hocanimat,hoc rationale:idemomninoobjectum habentfalvadif ferentia fenfus formalis , & realis , ſeu diftinctio nis rationis. Quodfi illæ duæ propofitiones fint abſtractivæ ſaltem exparte prædicati (poteftenim propofitio partim eſſe intuitiva , partim abſtracti va,præfertim fi deintuitivadenominativeagatur juxtadicta diſſert. 12. fect.2.);Tuncexpartepræ dicatiinunapropofitioneimportaturclaffis anima lium;in aliavero claſſis hominum, feurationalium, quæinferior eft ,&minorillaprimâ: undenoneft idem objectum realeuniusprædicati,atque alteri us : fi tamen de objecto repræfentato fermo fit: nam fit loquamur de objecto verificativo doctri namilli accommodabis, quam inferiustradam. Contra 1. illæ duæ propofitionesnonfuntæqui valentes,hoceft nonſignificantidemomninoobje Aumexl. 3. Elem. initio: g.&c. Reſp. eodem mo dodiftinguendo. Sicutiiſti duo terminihichomo, Petrus funt ſynonimi, fide eodemhomine pereos loquamur; ita ifti termini hoc animal,homo:pari ter ſuntæquivalentes iſtæ propofitiones hacres eft bocanimal,becresesthoc rationale æquivalentes inquam in fenfu reali : quod fi abſtractive profe ranturilli termini finepronominehic; tuncprofe tononfuntæquivalentes. Contra2. Nonvaletillatio abunapropofitione ad aliam , e. g. hæc res est animal: hac res estra tionale. Refp. cumeâdemdiftinctione terminiab ftractivi,& intuitivi: ficut valet iſta illatio objecti va: hoc animal:ergohomo; itain caſunoſtrovalet illatioinfenfu reali: hocanimal: g. hocrationale. Contra3. Nonvalet illatio exeo, quodPetrus fit vivens , ſiinferas : g. efthomo: valet autem ex eo , quod fit rationale , fi inferas : g. est homo : g. pariter nonvalet incafunoftro. Refp.utrum que efie cafum noftrum , & eodem modo di ftinguendum : ſi propofitio Petrus eft vivens in tuitiva fitetiam exparte prædicati , & explicetur Petrus est hoc vivens; valet illatio: g. esthomo : fi verò propofitio illa fit abſtractiva ; tunc non valetillatio. Contra4. vel fit intuitivum, vel abſtractivum il ludprędicatum vivensverificatur de ſubjecto ſem per per idem objectum : nempe per hoc vivens, quod realiter eſt idem ac Petrus , non verò per quodcumque vivens : nam etiam Muſca eſt ali quodvivens,non tamenperMufcam verificatur, quodPetrus fitvivens :g.nulla diftinctio. Refp. dif. antec. verificatur per idem objectum repræ ſentatum , feuterminativum ne. antec. per idem objectum affirmatum , feu verificativum , ſubdif. afirmatumdiverſo modo conc. antec. affirmatum eodem modo tam in abſtractiva , quam intuitiva propofitionene.antec&confeq.Terminus disjun ctivus mentalis , vel vocalis plura repræfentat, quamterminusfingularis: hoceft, habet diverfum objectumrepræfentatum, feu terminativum: e.g. aliquis homo, bic homo : primus terminus habet pro objecto terminativoomnes homines, ſecun dusverounum hominem fingularem : fi in dupli cipropofitione,vel exparte ſubjecti, vel ex parte prædicati ponatur uterque terminus , & utraque propofitiofitvera ex eo, quodPetrus præſens cur rit; in eocafuidem eſt objectum verificativum utriusque propofitionis : fimiliter in cafu noftro ex parte prædicati fi ponatur iſte terminus , hoc vivens in unâpropofitione,&inalia ponaturali quod vivens; objectum terminativum erit diver fum,&objectum verificativum erit idem, fidePe tropræfente loquamur : erit, inquam, idem, fed diverſomodoaffirmatum: etenimcùmdico abſtra AivePetrusestvivens,hoc eſt equivalentereft ali quodvivens; affirmatio eſtdisjunctiva: exdisjun Aiva autem non valet illatio ad determinatam, & fingularem ex l.3.Elem.th.20.1.25. Cùmverò dico intuitive Petrus est vivens , hoc eſt æquivalenter, est hoc vivens; affirmatio eft fingularis,& àfingu larivalet illatio tum ad fingularem aliam , tum ad disjunctivamex eâdem th.n. II. Contra 5. Ad veritatem hujus propofitionis , illares est animal,nonrequiritur,nec exigitur id, quodrequiritur,& exigitur ad veritatem hujus al terius,illares estrationale: fedillud eft objectum propofitionis, quodrequiritur , & exigitur ad ejus veritatem: g. diverfum eft objectum unius , ac al terius propofitionis. Refp. eodem modo,ut fu pradiftinguendoma.fipropofitiofit expartepræ dicati intuitiva ; ne. ma. fi fitabſtractiva ſubdif. fi attendaturfolùm ad modumtendendi illiuspropo fitionis non requirituridem&c.conc. ma.fiatten datur ad fubjectum illius propofitionis ne. ma. (nempe ſubjectumhoc, illa res, exigit pro verifi cativo hoc animal,quodeſtiden,atquehocratio nale) ,& omiffa mi.ne.conf. Ob. 4. accipiendo ex quacumque realitate , & exemplo ſuperiùs nu.3. allato duas formalitates realiter identificatas: e. g. Animalhominis eft po tentia adſenſationem, & non eftpotentia addif cur De distinctione rationis. curfum: amorcontritionis eſt ordinatus adDeum, 103 nempe duo exparte objeti ſcilicettotum homi &noneſt ordinatusadpeccatum: medicina amara eſt motivum odii,&non eſtmotivumamoris : ens eſtpotentia exiſtendi,&non eft potentia per ſe ſtandi : g. verificantur deeadem re duo contradi toria. Refp. diftinguendo omnesillas copulati vaspropofitiones, eaſqueinfenfu reali negando, &infenfuformali ſubdiftinguendo : ſi particula nonfumatur præcifivè con.antec. fi negativè, vel infinitanterne,antec. exſect. 1. n. 18. addocaute lam expofitam ad§. Repetes4. circa actum con tritionis : amor enim Dei eſt ordinatus non ut fic, ſedamativeadDeum & odiative ad peccatum,ut ibi dixi. Contra 1. Infenfurealinonſuntveræillæ copu lativè: g.nec etiamin ſenſuformali: hoceft, vel animal hominis noneſt inſenſu realipotentia ad diſcurſum, vel eſt etiamin ſenſuformali , adeoque formaliter eſt idem animal , & rationale, quodvi deturabfurdum.Refp.ne.conf.rationegandi con ſtatextota ſect. 1: præfertimn. 15. Contrà2. realiter eſt idem animal, & rationale: ſed per hanccognitionem, feu terminum menta lemanimalcognofciturforinaliter animal: g.per eandem cognofcitur formaliter rationale : g. eſt idem formaliteranimal &rationale:probaturconf. quæ funteademunitertio, funteademinter ſe ex primoprincipiocitatoth.ultimal.4. elem. fedani mal formalitercognitumeftidem cumanimalirea liter identificato cum rationali , & rationale eſt idem cumanimali realiter fecum identificato : g. rationale eſt idem,atque animal formaliter cogni tum, adeoque etiamipſum eft formaliter cogni tum. Refp.conc.ma.&mi.&dift.conf. exfect1. num. 17.cognofciturformaliterrationalein ordine adconnotatumfenfationis conc. conſequentiam; in ordine ad connotatum difcurfus , nego conf.& Gmiliter dift. conf. ſubſumptum. Cunctapatent exfect. 1. num. 10. 13. 14. 15. 16. & 17. Tantum hicaddo, quodadtollendas æquivocationes , quo ties diftingues per iftos terminos , formaliter, ex prefsè in ſenſu formali &c. rectè facies fi illis ter minis adjungas eorundem explicationes pofitas ſect. 1. Ita enimpræcludes aditum nugis. Adillud primumprincipium(quod lococitato adduxi fub his terminis: quæ funt æqualia interfe&c.nonve roſub iſtis, quæ funt eademinter ſe &c. inquibus multalatet æquivocatio ) dico inde evinciid, quod conceffi, nempe rationale, quia idemeftcumani mali (immo totum hominem) cognofciinordine adconnotatum ſenſationis;cum inordineadillud cognofcitur animal exſect. 1. num. 17. ſedtunc non dicitur inbonâ grammaticâ philoſophica ra tionale cognofci formaliter. Contra3. Pervos animal formalitercognitum, non eſt idemformaliter , ac rationale formaliter cognitum : g. verificantur duo contradictoria : probatur confeq. animal formaliter cognitum eſt idem formaliter cumſeipſo ,&noneſtidem for maliter , ac rationale formaliter cognitum ( aliis verbis:)animalformalitercognitumnoneſtdiſtin tum formaliteràſe ipfo &eſtdiſtinctum formali ter àrationali formaliter cognito:ſeddiftinguifor maliter , &nondiftinguiformaliter ſuntcontradi nem&connotatuan ſenſationis ,unumex parte intellectus , nempe cognitionem : hoc aliud con cretum: rationale formaliter cognitum tria etiam dicit diſtincta realiter inter ſe , nempe totum ho minem,connotatum ratiocinii , & talem cogni tionem: hæcduoconcretaper modumcollectionis ſumpta diftinguuntur realiter ad invicem , licet una pars ( nempehomo ) fit communis utrique collectioni ex dictis ad repetitionem 4. objectio nis 1. Itaque diſt. antec. animal formaliter cogni tum&c. fi in utroque concreto veniat in recto tantùmipſe homoconc. antec. fiveniatinrecto fi mul cognitio , & connotatum nego fuppofitum. fupponit enimadverfarius, quod cognitio,&con notatumprimiconcretifintrealitereadem & iden tificatacum cognitione, &connotato ſecundicon creti; funt autemdiſtinctiffima realiter: adproba tionem conſequentiæ, dift. ma, animalformaliter cognitum non diftinguitur formaliter à ſe ipſo ſi veniatin recto tùm cognitio,tum coñotatum,nego iterum ſuppoſitum ex eademratione, fi veniat in rectoipſe homo fubdift. ma. non diftinguitur for maliterà ſe ipfo formaliter cognitio in ordine ad ſenſationem conc. ma. à feipfocognito in ordine adaliud connotatumnego ma.&omiſſa mi. nego conf. ficuti dixi ſect. 1. num. 13. totus homo di ftinguitur formaliter à ſe ipſo; ita etiam animal, quodeftidemrealiter,actotushomo , diftinguitur formaliter à ſe ipfo eâdem omnino ratione, qua diftinguiturformaliter àrationali,ab homine,ari. fibili&c. fcilicet per hoc quod denominetur co gnitum pertalempeculiarem cognitionem,& in ordine adtale peculiare connotatum. Ex hac & antecedenti reſponſione addiſces , quodrationale est idemformaliteracanimal,& rurfus : animal diftinguiturformaliterabanimali:utrumqueenim veriffimum eſt, ſirectè explicetur: Pariter: amor Deiformaliter , diftinguitur formaliter ab amore Dei,&rurfus eft idem formaliter, ac odiumpec cati: idemque dico in cæteris exemplis num.3. adductis. Objic. 5. Diftinctio rationis eft illa, quæ poft operationem intellectus, (hoc eft poftquam ipſa diſtinctio feu cognitio eft productaab intellectu ) reddit diftincta formaliter illa , quæ funt realiter identificata : g. per intellectum redduntur vera duo contradictoria ( conc. antec. & nego conf. ) nam ſi diſtinctio rationis reddit diſtincta formali terpoſt operationem intelle&us , quæ funt realiter identificata ; jam poſt operationem intellectus de animali hominis , & rationali hominis verificatur effe unum,&eſſealiud, hoceſt unumnon effeali ud:g.verificanturduo contradictoria. Refp. ante cedentis probationem diftinguendo, verificatur unuminſenſureali & realiternoneffe aliud,nego antec.inſenſu formali& mentaliſubdift. non effe aliudpræcifivèconc.negativè nego antec. &con ſeq.exfect. 1.num.16. & 18. Contrà 1. Ita verificatur unumnon effe aliud poſtoperationem intellectus, hoc eſte g. animal nonefferationale;utnonfufficiatverificariincon notato , feu obliquo , nempe inſenſatione vel in diſcurſu : quiaconnotata realiterdiftinguunturin toria: g.&c. Refp.Hocconcretum: animalforma liter cognitum, triadiçit realiterdiftinctainter ſe, ter ſe ( ex dictis ad contra3. ob. 4.) & diſtinctio rationis reddit diſtincta formaliter , quæ funtidem, &iden 104 Differt. DecimaquartaLogico-phyſica &identificata realiter, ut conceffum eſt: g. venfi catur unum non effe aliud in ſenſu reali. Refp. conc. antec.quodverumeft,&negoconf. Contra2, sinon fufficitverificari in connotato, &obliquo; verificatur diftinctio rationis in recto &intrinfeco hujus objecti animal, & hujus objecti rationale , verificatur inquam unumnoneffealiud: g.intrinfecè hoc rectum animal non efthoc re &umrationale: g.hoc rectum animal, & hoc re Aumrationale eſt intrinfecè multiplex: sedquod eſt intrinfecè realiter eſt, & eſt inſenſureali: g. in ſenſu reali datur multiplicitas, & diftinctio intrin ſeca inter rectumanimal, &inter rectumrationa le. Refp. totam æquivocationemconfiftere inter minis intrinfecum, intrinfece,distinctiointrinfeca, &intrinfecumdistinctum.Diftinctioformalis non eſt intrinfeca,ſedextrinfeca: attamen perillain de nominatur ipfum intrinfecum objecti recti diftin guiextrinfecèà ſe ipfo ( feu magis apertè loquen do ea diſtinctio extrinfeca reddit intrinfecum , & rectum hujus objecti animal diftinctum extrinfecè ab intrinfeco & recto hujus objecti rationale :) quid magis eft , & apparet intrinfecum,feu iden tificatum totihomini,quam totus ipfehumo ,&ta men ex fect. 1. num.14. dixi, totumhominemdi ſtingui extrinfecè , & formaliter a toto homine, idem eſſe, ac dicere,animal hominis diftinguitar formaliter à rationali? itaque adargumentum con. antec.&dift. primum confequens ,ergo intrinfecè hoc rectum animal non eft &c. fi illud intrinfecè appellet , & fignificet diftinctionem elle intrinfe cam, nego conf. fi appellet recium cbjecti in trinfecum diftingui extrinfecè à recto intrinfeco rationalis , conc. conf. Itemdift. ſecundumconfe quens : fiintrinfecè multiplex appellet multiplici tatem(quæ eftidem , acdiftinctio) eſſe intrinse camnegoconf. fiappelletrectum, &intrinfecum objecti denominart extrinfecè multiplex conc. conf. fecundam,&negoultimam. Sicutihæc ge nerica denominatiocognitum eſtextrinfecaobje &o ; tamen obje&um ipfum,feu ſubjectum illius denominationis eftintrinfecum peridentitatemfi bi ipfi; ita contingitin hac denominatione extrin fecadistinctumformaliter. Contra 3. Ergo fi rectum , &intrinfecum hujus objecti animal hominis diftinguitur per ratio nem à rectu , & intrinfecohujus objecti ratio nale; jam dantur ineadem entitate, ſeurealitate dueformalitates intrinfeca distincteper rat10 nem:ſedſidantur duæ formalitates intrinfecæjam daturdualitas intrinfeca; g. datur diftinctio , & multiplicitas intrinfeca,finequanonpoteſteſſedua litas intrinfeca. Refp. dift.confequensſubſumptum, duæ formalitates intrinfecæ denominatæ duæ per dualitatem,&pluralitatemextrinfecam, ( quæ eſt idem,ac ipfadiſtinctio extrinfeca) conc.per dualitatemintrinfecamnego,fimulquenegomin. formalitas in genere (dequadiſſert. 10.fect. 1. n. 14.) fecundum rectumfignificat totam entitatem, ſeutotamrem, & in obliquo dicit tùm cognitio nem,quæ fit diftinctio rationis , tum connotatum requifitum (ut di&umdiffert. 10. ſect. 3.&inpræ ſenti ſect. 1. num.8.) unde ſecundum rectumeſt intrinfeca toti rei,&eſt idem cum illa : cæterùm diftinguuntur , multiplicantur , duplicantur &c. formalitates per diftinctionem, multiplicationem &c. extrinfecum; idemdico de omnibus formalt tatibusſpecialinominenominatis v. g. animal,ra tionale, rifibile oc. Ob. ultimo, ex triplici capite præter hoc, quod eſtverificari duo contradictoria,conclufionemre pugnare. Primo cognitio illa, quæ eft diftin&io rationis fimul, & femel reddit e. g. animal diftin Aum formaliter,&extrinfecèàrationali ; & red dit etiamfe ipfam diſtinctam realiter , & intrinfecè abalia cognitione cognofcente formaliterrationa le : fed hoc eft falfum, g. per illam cognitionem nondiftinguitur formaliter animal àrationali : ſed per aliquid aliud. Probatur mi, animal hominis diftinguitur forinaliter à rationali , etiam in cafu, inquoilla prima cognitionon diftinguatur realiter, &intrinfecèab alia cognitione : quia fi exiſtat tan tum illa prima cognitio diftinguens animal à ratio nali ,& non existat alia diftinguens rationale ab animali ; verum eft: animalformaliter non eft ra tionale : fed non verificatur una cognitio_diftin guitur realiter ab alia, namuna tantum exiftit : g. &c. Refp. conc. ma. quæ eft vera, &nego min. adprobationem dift. antec. animal hominis diftin guitur formaliter à rationali etiam in cafu &c. diftinctione rationis negativa , conc. diftinctione rationispofitivanego:cognitio cumredditſe ipſam diftinctam realiter diftinctione reali pofitiva , red dit etiam animal diftinctum formaliter diftinctione rationis poſitiva : cum vero ipfa cognitio diftin tione reali negativa diftinguiturà cognitione non exiftente; tunc etiam formalitas animal d ſtingui tur diftinctione rationis negativa exdiſſ. 10.ſect. 1. num. 10. &expræfentiinfect. 1. n. 10. Secundo fiperhanc cognitionë, bacresestani malcognofcorationale cognofco etiamdifcurfurn: quia rationale , & difcurfus funt correlativa , ut diximus difert. 10.ſect. 3. num. 5. relativaautem, ſeu correlativa funt fimul cognitione exibi dictis ficutiPater,& Filius : fed hoc eft abfurdum into lerabile , alias cognofcerenturper illam cognitio nem innumera connotata , &termini relativi, ad quos ilia res, quæ eft animal dicit relationem, & poteftcomparari,adeoque exprefle cognofceren turplures formalitates percognitionem, quæ præ cisècognofcithancforinalitatemanimalRefp.Ne gando ma. ad ejus probationem explico primum principium : relativa funt fimul cognitione: cum reduplicativè, & exprefsè cognofcitur relativum verum eft illud axioma: cumverò ſpecificativè,& realiter cognofcitur unum correlativum , hoc eft non attendendo , fedpotiùs ignorando , utrùm il lud fit relativum : tunc axiomanon facit ad rem e. g. cum cognofco Patrem, utPatrem reduplica tive, & expreſse , tùm fimul cognofco filium, cum verò cognofco Hominem, qui verè , &de facto eſt pater,hoctamenego exprefsè , & forma liternoncognito,tuncnoncognofcofimulfilium: pariter incafunoftro cum objectum exprefsè co gnoſco eſſe animal, licètrealiter fimul cognofcam rationale,rifibile &c. at tamenquia iftas formali tates formaliter,&exprefsè, &reduplicativè non cognofco , nec quoque cognofco connotata re ſpondentia, ſeuterminos correlativos, quod eſt idem. Tertiòjuxtàhanc fententiam quælibet cognitio effetcomprehenfiva: quiaquælibetcognitiototali ter Deuniverfalirationis, ter objectum cognofceret , hoc autem eft abſur dum. Refp. exnum. 13.& 14. fect. 1. diftin. tota τος objecti,&eft fimuladæquata adæquatione, &to liter objettum cognofceret totalitate , & adæ quationeobjecti conc. totalitate, &adæquatione cognitionis nego. Cognitiocomprehenfiva dici turilla , quæadæquat , & commenfurat claritate, &viſuacognofcitiva totam tonofcibilitatem , talitatecognitionis, atque adæquatione, &totali tate objecti: cognitioautem,quæeſt diſtinctiora tionis remotiffimè diſtat àcompræhenfiont: quia maximainadæquationecognitionis,hoceſtpræci fivecognofcit obje&um ,licet totalitertotalitate objectiillud cognofcat,&adilludterminetur, DISSERTATIO XV. Modus communis in hac Univerſitate , quo expli catur univerſale formale , ſeu vis intellectus humani cognofcendi plura per modumunius. Explicationes , &poftulata. " 10. let 2. num.7. hamdiftinguit,&præſcindit formaliter illuduniverſale fundamentaleàſe ipſo, hoceftilludcognofcit in ordine adconnotatum 1. P nemfaciunt Oſtulorevocariinmemoriam,&in promptuhaberi fingulas explicati ones,&poftulata àdiffert. 9. huc usquepropofita: cuncta enimilla adenodandampræſentemquæftio II.Mirabilisproprietas eſtinhumanointellectus cognofcendinimirumverè,&proprièinnumeras fimulrespermodumunius&collectivè,quaseſſet omninòimpossibilecognofcere ſeparatas,unamq; poftaliam,itautadomnescognofcendasperveni retur. Inquomaximè intellectusdiffertaboculo: namoculus nonpoteft percipere collective,quæ feorfim,unumq;poſtaliud,ſeuſuccesſivènonpo teftpercipere:contraintellectus, name.g.hæcco gnitio, feu terminus mentalis omnishomoextra controverfiam eſt,quodrepræfentatomnesomni nòhominesetiamdifcernendoaliquopactoſingiu laritates illorum,nempè ſecundumconceptum,feu fignificatumhujusterminimultitudo,itacognoſci turtotuniid,quoddicituruniverſalefundamentale, dequodiſſ. 10.fect.2. n.2. Hocpoftulatummagni facioadrectamintelligentiamquæftionis. Univerſaleforinale eſtconcretum, feu de nominatioextrinfeca,quemadmodumhæcdeno minatio cognitum, adquam veluti adgenusſuum illa primadenominatiorevocatur, ficutihomo,leo adanimal. IV. Univerſale fundamentale eſt ſubjectum il liusconcreti extrinfeci:quiaeſtobjectumilliusco gnitionis ,quædiciturunitas rationis, ficutihujus concretipariescognitusſubjectumeſtparies:quia eſtobjectumcognitionis illumcognofcentis:quod tamenintelligendumeſtjuxta dicendainferiusnu. 13.&14. V. Univerſale fundamentale denominatur ab unitaterationisnonmodouniverſaleformale,ſed etiamdistinctum formaliteràſeipſo:quiaillauni tas rationis , eſtetiamdistinctio rationis exdiſſert, commune omnibuscollectis in couniverſali fun damentali,&noncognofcitinordineadconnota tapeculiaria differentialia fingulorum: &quia itadiftinguit illa cognitio; ideò cognofcit omnia illa permodumunius :adunat,&confundit,vide liceteſt unitas rationis. VI.Nihilotamenminusattentalineaintentionali peraccidens eft illicognitioni, &nonomnino es ſentiale,quod ipfa fit forma illius concreti extrin feci, dequonum.4.:quodhabeatpro objectouni verſalefundamentale quod fit diſtinctiorationis circa idemuniverſalefundamentale,utn.5. quem adinodumexponamn.13.&14 VII. Unitasrationis,univerſalitas rationis , co gnitio faciensuniverſale, cognitiouniverſalizans, unitasquæ conftituitnaturam humanamuniverſa lemformaliter,funtſynonima. VIII. Naturaformaliteruniverſalis,effentiahu manav.g.utfit,objectumformalecognitionis fa cientisuniverſale,objectum expreſsecognitum ab eacognitione,eſſeintentionaleobje&i,formalitas expreſsecognita, idquodformalitercognofcitur, funtſynonima. IX. Pereamcognitionem , quæ eſtunitas ra tionis ,non cognofcuntur pluraexpreſsèutplu ra, nequepluraexpreſsè utunum,ſedpræcifivè ſehabet,&ſuſpenſivè quantumadhoc illacogni tio:hoceftnec cognofcitexpreſsè eſſeplura, nec eſſeunum: &indeeſt,quodilla cognitionomina turunitasrationis præciſiva,hoc eftpræſcinditab unitatepoſitiva ,& multiplicitatepoſitiva , inquo fi fieretquæſtiodenomine , cur videlicetdicatur unitas, cùm præſcindat à poſitiva unitate; dicas fic voluiffe majores, tantumadnotaquodhicter minusunitas rationis eſt diminutus , &alienatus nonnihil,&proximè ſaltem accedit adiftumbo mopictus. X. Illa tamen cognitio intranfitivè , & fecun dumſe eſtunitas realis, & eſtunum reale, hoc eft 1 R.P.PtolomaiPhilofophia, 706 eſtunanumerice,&fingularitercognitio,nempè Differtatio DecimaquintaLogico-physica fentando : namdefactoinillocaſuhoneſſentmula accidens quoddam ſpirituale , quod, cum fimilis bus fuis poteftconficere unam integramclaffem, ficutiomneshomines fingulares fuamclaffemcon taovarepræfentata. Cognitioillauniverſalis , feuquæ oſtuni tasrationis noneftcopulativa , non diftributiva, ficiunt. : XI. Ea ipſacognitio,quæeſt unitasrationisnon cognofcit ſe ipfam, noncognofcitte abftrahere, necſediftinguereformaliter , ( utinulla diltinctio nondisjunctiva, licet habeatidem objectum reali ter,ac fimilescognitiones: quia illæ expreſsè co gnofcunt pluralitatem, feu multitudinem objecti quamexprefsènoncognofcitunitas rationis : ni rationis hoccognofcit) undenoncognofcit ſefa- hilominusipſaunitasrationis elt æquivalenterdif cereuniverſale formale,necfecognofcerepermo dumunius(iftas enim curiofitates cognofcere per tinetadaliam cognitionemreflexam) fed de facto, &exercitèitacognofcit:alioquin fi reflexe,&fi gnatè cognofceretſe iſtacognofcere; nonefletu Ritas rationis,necfaceret univerſale formale: quia jamdifcerneret & cognofceret exprefsères fingu lares,quæ funtinuniverfalifundamentali. XII. Significantidemhi termini complexi, non cognofcitpluraut unumreduplicativè , & fignate : non cognofcit univerſale formale ut univerfate noncognofcit unitatemrationis:noncognofcit ſe cognofcereper modumunius. XIII. Cognitioilla,quæ eſtunitasrationisquan tumadid, quodexprefsèrepræfentat,contentaeſt, &habetobjectum,&fignificatumfufficiensin quo libet feotfumfingulari , ita ut e. g. firedderentur imposfibiles omnes hominespræterPetrum ; non evaderetimposfibilis illa cognitio : quia remaneret in Petro objectum adæquatum fufficiens illius co gnitionis , quæ repræfentatexprefse hanc præcis لا. veritatem homo:idque proceditexmodo cogno ſcendi,feu tendendi ipfiuscognitionis , quæ non repræfentatexpreſsènecplura,necunum ex nu.9. quarediftinctionem iftam magiftralem in hacquæ ſtione habepræ oculis:obječtumadæquatumjuffi tiens, obječtum adequatumplusquamfufficiens defactorepræfentatumrealiter,&adverteuniver ſalefundamentalenonpertinereadprimum,fedad ſecundum objectum. XIV. Incotamencafuperhypotefim imposfi bilem ficto, illa cognitionon noneffetabstracti va, nec unitas rationis ,necuniverfalitas, quia de facto non effet verſus multa, necdenominaret unuminmultis: undenotabishancdenominatio hem unitas rationis, univerſalitas abstractiva cumfimilibuspofitisnum.7.effe illicognitionide nominationemfemiextrinfecam , ſeurelativam,fi cutidenominatiofimilis&explicaturcognitioha bensuniverſalitatemrationis: hæc autem univer ſalitas rationis eſt collectio ex ipfacognitione, & exejusobjectononfolumſufficienti,fedetiamplus quamfufficienti: ficuti fimilitudo eſtcollectioe.g. exutroquepariete. Adhuctamennotabis,quod in eo cafu illa cognitio faltem remaneret capax, quodfimulta omninò fimilia ſuo objectoſuffici enti effentposfibilia; omnia illa repræfentaret,& åd omnia illaterminaretur: ficuti imagomateria lis , quæ v. g. fit pictura ovi , fiexiſtant infinita ovaomninò fimilia ; omnium illorun illa pictura eftimago, &omnia repræfentat: quod fipereant omniapræterunum;remanetilla picturaveraima goficuti antecedentererat& inilloovo ſuperſtite habetfuum adæquatum , & fufficiens exemplar, ſeu objectum repræfentatum,licetinhoc cafunon posfit dici, quod illapictura fitimagoplurium, ſeu fatimagoverſusmulta,hoceſtuniverſalisinrepræ junitiva , ſeu æquivalet disjunctivæ impropriæ, nempèficuti propofitio disjunctivaimpropria eft contenta adfuiveritatem,quodunaipfius parsfit faltem vera,nec illi obeſt, quod utraque ſua pars fit quoquevera ex lib. fecundoelem.th. 1. num. . ita cognitio abſtractiva, ſeu unitas rationis eftcon tenta ,& habet totum fufficiens objectum in uno inferiori ,feufingularifeorfum fumpto à multis, & tatis . innumeris defacto abeademcognitionerepræſen E SECTIO 11. Conclufio. Univerſaleformalefufficienterexplicaturperdu plexconcretamunempeprimoperconcretumin tentionale,& extrinfecumcompofitumex uni verfali fundamentaliin recto, &in obliquo éxcognitione aquivalenter disjunctiva,hop seftcognofcente expressepluraimmò infinita in 2.ordineadconnotatumomnibus commune , noncognoscenteexpreßecademplurainordne odpeculiariajingulorumconnotata:&fecun doperconcretumrelativumexipfacognitiones univerfalitate rationis. : Robaturconclufioperutrumqueilludconcre tumexplicaturfineabſurdo,unumquidinmul P tis realiter multiplicatum:g.&c. Probater an tec. quoadprimampartem, videlicetquod expli cétur: moxprobaoitur quod fineabfurdoexpli cetur. Confideretur hocconcretumextrinfecum, &intentionaleuniverfaleformale,ſeuin particu lariHomo cognitusper cognitionem,quæ eſtuni tasrationis:illaformalitasobjectiva, quæ expres sèdenominatur cognita per illam cognitionem, quæ eſtunitas rationis, e.g.Homo , exprefsè etiam cognofcitur inquolibet feorfim fiogulari realiter Identificata,fi expreſsè fingula inferiora,ſeu fin gularia cognofcantur : fedeoipfo illa formalitas eſt unumquidunitate rationis,& præcifiva, quod invenitur,&deprehenditurin multisrealitermulti plicatum: g &c. Notanondeprehendi &inveniri abeadem cognitione,quæeſtunitasrationis;(nam ifta præſcindit) ſedabalia quacunque cognitione, quæ fingula illa multa examinet , &contemple tur. Probaturnunc major fyllogifmi facti. Illa formalitate,nempe hujusmodi veritate , Homo , præcisè cognita (hoc estnon attendendoper il lam cognitionem, utrum illaformalitas fituna,vel multiplex) fi item cogitem , & cognofcam fin gula feorfum fingularia v.g. fiPetrum apprehen dam ; fimul expreſsè apprehendoinfingulis id ipfum,quodeft illaformalitas perprimamillam co gnitionemcognita: adeoque inapprehenfionePe triilla eademdeprehenditurexpreſsè , & apparet, licètfimul aliquid amplius appareat,&deprehen datur , nempe fingularitas Petri, ſeuPetreitas, ...quod quodtamennonobftat: Deuniverfalirationis. namprima cognitio ,quæ eftunitas rationis præfcindit non negatfingulari 1 707 plusquamfufficiens de facto realiter repræfenta tates:pariterfi apprehendoPaulum,vetJoannem, exprefsè apparet inPaulo,&Joannecognito for malitas prædicta&c. Probatur jain quodnullum tum; con.ma.dift.pariter mi. objectum adæqua tumfufficiensrealiter multiplicatur, conc.mi. ob jectumplusquam fufficiens realiter multiplicatur, abfurdum intercedat : quodpoffet opponi abfur negomi &conf. ficutiimagoovorumeft adæqua dum,effet illud , quod tota collectio hominum , totumuniverfale fundamentale,cum fit realiter objectumcognitionisuniverfalizantis,multiplice tur realiterinfingulis : fed admiffo fecundo con creto relativo excluditur hoc abfurdum: g. &c. probatur min. multiplicari obje&um adæquatum Tufficiensillius cognitionis,non eft multiplicariu niverſalefundamentale,feucollectionemomnium taimago fingulorum, hoceftfingula ſunt ſuffici ensadæquatumobjectumilliusimaginis ,nonverò fingulaſunt totum obje&umplus quàm fufficiens, quoddefactorepræfentaturabillaimagine: alio quin fingula feorfim ova effent omniacollective ova. Hacdiftinctione &exemplo omnia,quæ op ponipoffentretundes. Contra 2. Quodjeſt diſtinctum formaliter eft idem realiter (ex differt. 14.ad objectionem 5.) hominum exfect. 1. num.13. &14.fedidquod in fed objectumexpreſſum, feu expreſsè cognitum multis realiter multiplicatum invenitur eſt obje perunitatemrationis eft diftinctum formaliter ab Quim adæquatum fufficiens illius cognitionis , univerſali fundamentali,feucollectione : ergò eſt nempè homofingularis , ſeunatura fingularis ex dicto num. I14. & exemplo ovorum ibi allato: : orgo&c. Objectiones. , Ontrapræfentemconclufionempoffuntobji ci, quæ differt. 13. &14. funtobjecta: quare habenda etiamillainpromptu;prætereamo mentinonlevis eſtobjectio ,quæ fequitur,cætera verofunt fophifmata&expravaintelligentiacon clufionispetitæ æquivocationes. Objiciesprimounushomofeorfumnoneftom neshomines:g.univerſale formalenon rectèex plicaturinconclufione.probaturconf.: explicatur avobisuniverſaleformale,quodfitconcretumex trinfecamexuniverſali fundamentali,&excogni tione, quæ eſtunitasrationis:fedexhocfequitur, quodunushomo fingularis fit realiteromnes ho mines: g.nonrectèexplicatur. Refp.con. antec. &negoconfeq.probationisdiſt.ma. exfect. 1.nu. 5.perconcretumextrinfecumexuniverſalifunda mentalidiftincto formaliter à ſeipfo pereandem cognitionem , perquam denominaturuniverſale forinale,con.ma. nondiſtinctoformaliteràſeipfo, nego ma.& mi.hæcdiftinctio plures æquivocatio nesdiſpellit. Univerſale ſundamentaleeſtquidem collectio omniumhominum,fedhæc collectiodi ſtincta formaliterà fe ipfaeſt hæc veritas : homo præſcindensàcollectione,ànumero àpluralitate, afingularitate,& itadiſtincta formaliter , eſt for maliteruniverfaleformale. Contra 1. Eo ipſo , quodfubjectum hujuscon cretiextrinfeci univerfaleformate, eft collectio omniumhominum,feuomnes homines,ſeuuni verſale fundamentale, licèt diſtinctum formaliter, ut dicitis , objectum hujus cognitionis , quæ eſt univerſalitas rationis د eſt eadem collectio &c. ſedobjectum hujus cognitionis realiter multipli catur in fingulis,ſeu inquolibetfeorfim:g.omnes homines,feucollectio omniumhominumrealiter multiplicatur in fingulis. Refp. ex ſect. 1. num. 13. &14. diſt. maj. objectum hujus cognitionis &c. expreſsè,&formalitercognitumeftcollectio &c. negomaj.objectum realiter attactum , ſeu termi nativum, fubdift. objectum adæquatum ſufficiens adeamcognitionementitativèconfideratam (hoc idemrealitercum collectione: fed objectum ex preffum multiplicatur realiter in fingulis: g. id, quodeftidemrealiter cum objecto expreſſonem pè collectio realiter multiplicatur in fingulis. Refp. dift. mi. eſt diſtinctum formaliter &c. tan quamab objectoadæquatè ſufficienti illius cogni tionis,nego mi.tanquamabobjecto adæquato,& plusquamfufficientiillius cognitionis,conc. mi.&& fimiliter dift.confequens cumſubſumptamin.fatis eſtillicognitionieffediſtinctionemformalemunius fingularis àfua fingularitate, eique abundat,quod fitdistinctio formalis totiusuniverſalis fundamen talis àfeipfoex fect. 1. nu. 13. &14. adeóque ejus objectumrealeſufficienseſtunumfingulare quod cunque fit. Contra 3. Totum obje&um repræfentatumab hocuniverſali formali homo eſt eſſentiahumana fedtotum objectum repræfentatum ab hoc uni verſali formali realiter eſttotacollectio hominum g.eſſentiahumanarealiter efttotacollectiohomi num: fedtotaeſſentiahumanaeft,&contineturin fingulis, &prædicaturde fingulis:g. totacollectio continetur,&prædicatur defingulis. Refp. fimili terdiftinguendo perhunc terminum totalitasde= rivatumàtotototumobje&um &c. totalitate fuffi cientiadeamcognitionementitativeconfideratam eſt collectio hominum, nego min.totalitateplüs quamſufficientilicètde facto repræſentatâeft col lectiohominumconc. min.&fimiliterdiſt,ſequen tespropoſitiones. Contra4. eâratione (loquendodediſtinaione formali )quârationale expreſsècognitumeſt rea litertotushomototalitate omninorequifita,eadem ratione homo exprefsè cognitus (idemque dico dequolibet aliouniverſaliformali) eſt realiter to tacollectiototalitate omninò requifita : g. nulla di ſtinctio. Refp. negoantec. diſparitas patet ex fect. 1. num. 14. Qulacognitiodiſtinguens é.g.inhoe junctiva, fedeſt determinata , attingensimmedia hominem:itautfievaderetimpossibilishichomo inquam,Nominalium,quamdiffert.14.&præſen niseftæquivalenter disjunctiva,&eſtcontentaad eſt ſecundum id, quod realiter eſt ipſa cognitio) eft collectioomnium hominum;nego: objectum liqua collectio evaderetimposſibilis , ut patet per homine,animalarationalinoneftæquivalenterdif tèhoc objectum realiter fumptum,ſcilicet hunc effet etiam impossibilis illacognitio (inſententiaz ti propugno:) cognitioveroquæ eſtunitasratio hoc,ut exiftat,unotantum fingulari,licèttotare exemplumovorum. Con 108 Contra5. Cognitioillaquatenus eſtuniverſali Differtatio DecimafextaLogico-phyſica tas rationisdenominat objectum ſuumuniverfale formale,hoceſtunuminmultisrealitermultiplica tum,(alioquindenominarettantum fimpliciterco gnitum)ſedquatenuseſt univerſalitas rationis,ha betpro objecto totam collectionem totalitate re quifita:ergototacollectiototalitate requifitaeſt u, numinmultis realiter multiplicatum. Refp.diftin guendotricoſamobjectionem,quatenuseſtuniver, falitas rationis &c. per denominationem ſemiex, trinfecam,&relativamdenominatperaliamdeno minationem extrinfecamobjectumfuumuniverſa leformale,con.ma. Quatenus eſt univerſalitas ra tionis &c. per intrinfecam eſſentiam ipfius cogni tionis, nego ſuppoſitum, quodnempeillacognitio entitative,&effentialiter fit univerſalitas rationis exſect. 1. num.13.&14. itemdift. min.quatenus eft&c. habet pro objectototamcollectionem to igiturmultiplicatur realiter eſt objectum adæquatè ſuthciens : nam illa cognitio plura habet objecta adæquatèſufficientia(quemadinodum imago ovo rum)&univerſalefundamentalenil aliudeft,quàm collectio innumerabilium objectorum adæquate fufficientium,ſufficientium,inquam, illi cognitioni entitativèconfideratæ. Contra7.Ergo totum,quodrepræfentaturper hanccognitionembomonon reperitur,& conti netur realiter inPetro v.g. ,aliis verbis : g.quidquid repræfentaturpercognitionem animalnoneitin quolibet inferiori. Refp.utfupra: totumtotalitate ſufficientiad eamcognitionem , nego ; totalitate plus quamſufficienti,cone, quidquid expreſsè re præfentatur&c.nego; quidquidnonexprefsè &c. ſubdiſt. quidquid eſt objectum adæquatè fufficiens : nego,quidquid eftobjectumplus quamſufficiens conc. talitate requiſitaadillam denominationem ſemiex trinfecam,& relativam, nempe univerſalitatemra tionis con. min. requifita ad exiftentiam ipfius co 1 gnitionisne.mi.&fimiliterconſequensdift. Requi riturtota quidemcollectioilla,utcognitioillafitu nitas rationis ,&concretum extrinfecumfit uni verſaleformale: nonvero requiritur,ut eacogni tioentitativèconſiderata objectumhabeat , quan tumfatis eft, ut fit imago ,& repræfentatio inten tionalis :adhocenimſufficitpro objecto reali, ſeu realiterſumpto, quoddeturunushomoetiamreli quisperimposſibile imposſibilibus: ficutiunumo vumfufficit,utdetur imago ovi, illa, inquam, ipſa quæ defactoquoniam pluraovadanturdiciturper denominationem femiextrinfecam,feu relativam 1 imagouniverſalisinrepræfentando. Contra6. Ergò objectumquatenus eſtuniver fale formalenonmultiplicaturrealiterinfingulis: probatur quia cognitio , quæ eſt unitas rationis, nonmultiplicatur , univerſale fundamentalenon multiplicatur: nihil aliudautemeſt univerfale for male,quamilla duo:g.&c. Refp. dift.confequens: nonmultiplicatur&c. multiplicitate reali indiſtin &aabpluralitate reali fingulorum cum ſe ipfis (hoceftid,quodexpreſsè &præcifivè cognofci turnoneſtde facto multiplex in multis, nego conf.nonmultiplicatur&c. multiplicitate realidi verſa,&diſtincta àprædicta pluralitate (quæ effet chimerica multiplicatio) con. conf. adprobatio nemdico,multiplicari realiter objectum adæquatè fufficiens illius cognitionis contentum realiter ,& incluſuminuniverſali fundamentali , ca ratione , quaintoto pars includitur, & diftin&tum formali ter ab eodemuniverſalifundamentali, ficutipoteſt diftingui formaliter pars etiam collectivè ſumpta ab ipfototo. Univerſale fundamentale,quatenus tale,hoc eft quatenus collectio nonmultiplicatur realiter , ſedeſtfundamentum ,ut illa formalitas expreſsè cognita perunitatemrationisfit defacto realiter identificata cumfingulis : fine hoc autem fundamento ex ſect. 1. num. 13. haberet illa co gnitio fuumobjectumadæquatumſufficiens.Quod Contra8. Exhac doctrina evertitur hæc ſen tentia : probatur : eo ipſo cognitio , quæ eſt unitas rationis per accidens , hoc eſt perdenominatio nemextrinfecam effetunitasrationis : fed exhoc ſequitur ,quodiſta cognitiononterminaretur,nec attingeret nequidemrealiter , aut confuseplura : adeoque noncognofceret realiter plura , & per confequens jam admittitur præcifio objectiva : g. &c. probatur mi.cognitio nulla repræfentat obje &um perdenominationem extrinfecam, ſed per relationemtranfcendentalem, & intrinfecam ipfi cognitioniin ordineadillud objectum v.g. cogni tioPetriper re ationem tranfcendentalemitater minaturadPetrum,utnonpoffit effenifi cognitio Petri: g.pariter cognitio, quæ eit unitas rationis vel entitativè, & tranſcendentaliter dicit relatio nemadtotamcollectionem,velnoncognofcit ne quidem realiter , aut confuse illam collectionem. Refp. difficilem effe inftantiam inhac fententia, dift. tamen , ma eſſetperaccidens ,&per denomi nationemextrinfecamunitas rationis , quod acci :: denspoteft abeſſetantùmperimpossibile , hoc eft eſt impossibile, quodabfit, conc, ma, quodpoteft etiamde posſibili abeſſeab ea cognitione, nego ma.&pariter diftincta mi. negoconf.adprobatio nemdico, quodaliquarelatiotranſcendentalisda turin cognitioneilla entitativè confiderataadcol lectionem,feuaduniverſale fundamentaleexfeat. 1.num. 14. nempecapacitasadplurarepræfentan da,ſiillaplurafintposſibilia : ifta autemrelatio ſat eft, utillacognitiodicatur eſſe intentionalis imago licètconfufa, &præcifiva omnium illorum pluri um:ficuti eadem capacitas fufficit , ut imago ovi ſit vera imago omnium ovorum : præterea alias relationestranſcendentales inlineaphyſica defi gnare facilèpoſſum, quibus connectatur cognitio illa cumposibilitatetotiusilliuscollectionis,quam visin linea intentionali relatio,& reſpectus imagi nis,&repræſentationis mentalis hujusmodi fit ,ut disjuncte, &indeterminatèpetat unumdumtaxat exinnumerisfingularibusineacollectioneconten tispro objectoſuoreali.-- DIS Dedistinctionevirtuali , &exnaturarei. Dediſtinctione mediaexnaturarei, &diſtinctione こいつ ME Jentiref 1 virtuali intrinfeca. Explicationes, &poftulata. P Ntellectus humanus poteſt eviden formalitatem animalis rationalis , &rursus fecun dùmformalitatemanimalisnoneſtidemintrinfecè, Pacſecundum formalitatem rationalis , rurfumque ter cognofcere duos terminos fi gnificantes objecta creata eſſe in vicemrepugnantes: hoceftfignifi ſecundum formalitatem rifibilisnon eſt idem,ac fecundum formalitatem animalis &pariter fecun inuna, duminnumeras formalitates excogitabiles catuinunius nonpoffe eſſeidem realiter,ſeu identificari realiter cum alteriusſigni ficato: e.g. fint hitermini bomoequus , evidenter cognofcit intellectusnonpoffeutrumque illudob jectumidentificarirealiter, pariterhoinononho mo&c. II. Eſt evidenter abſurdafequens illatio forma lis , hoc eftratione formæ, ſeuartificii logici ;Est evidenter impossibile hoccreatura: ergò estim posfibileDeo: infinita enim funt posfibilia Deo, quæfunt imposſibilia creaturæ. III. Importunumeſt in hacquæftioneinvocare arcanum myfteriumTrinitatis:agimusenimdere bus creatis,&de illarum formalitatibus,quæ lumi nenaturæ ab humano intelle&u humano modo poffuntcognofci. IV. Lumine naturæ eſt evidens hoc primum principium: duotermini ,velpropoſitionescon tradictoriæ habentes idem omnino reale objectum (dequacunq; materiatractent illæ propofitiones) nonpoffunteffefimulveræ, necpoffunteffefimul falſæ,juxtadictali.1.elem.th.23. Adeoq;duo con tradictoria objectiva (hoc eft objecta illarumpro pofitionum) cujuscunq;generis fint illa contradi Gorianonpoffuntfimulrealiteridentificariinuna eademquerealiter, &numericeentitate. Videtur nonpoffenegari hocpoftulatum , dicendoaliqua contradictoria eſſe privilegiata,quodnempèpos fint eſſe idemrealiter,alia verò contradictorianon gaudere hoc-privilegio : quafi diceres aliquaim posfibilia effentialiter,& inetaphyficè expeculiari ratione poſſe eſſe posfibilia,aliaverònon eademqueentitate:fedhocrepugnatex num.4& abintellectu humano cognoſcitureffe invicemre pugnantesiſtosterminos,idemrealiter,&diftin tłumintrinfecèexnaturarei; g &c. Probatur 2. pars eâdemformaargumenti : ad miſsadiſtinctionevirtuali intrinfeca v. g. in toto Petro,itauttotus virtualiterdiftinguatur &intrin fece(nam inhocpunctumconfiftit) àtoto ſe ipfo verificantur duo virtualia ,&intrinfeca contradi toria, immòpluraparia hujusmodi contradicto riorum&c. ergo& . Reſpondebunt defenſores primæ diftinationis, quodilla fua contradictorianon funt actualia,nec realia, fed effentialia,& formalia : refpondebunt queaſſertores ſecundædiftinctionis ſua contradi Goriaeſſevirtualia,non effe formalia:fedexn.4. replicabis omnia contradictoria eodem calamo metienda effe , nempe imposibilitatis. Lumini enim naturæ omnia contradictoria repugnant : Cæterumtotalitishujus moles ex eopendet,quod intellectus nofter deuna, eademque repoteſtdi verfimode cogitare , & habere differentes cogni tiones:&iftæ cognitionesreflexis diverſis nomi nibus folentappellari ,nempè diftinctionis ratio nis, unitatis rationis, &c. juxtadicta àdiffert. ro. fect. 3. Indecreditumeft tot eſſe in rebus diſtin &iones intrinfecas, parvulas quidem,ſedtamenin trinfecas,&reales ; quotdiverſi modi cogitandi eſſepoſſunt in intellectu. Objectiones. : Mnes objectiones eò collimant,utprobent : Repugnat utraquedistinctio,tumexnaturarei, tùmvirtualis intrinfeca. Robaturprimapars : admiſsadiſtinctioneex Pnatura naturârei e.g.intotoPetro, ita ut totusPe trus,qui realitereſtunus,&idem,diftingua turexnaturâreiàtotoſe ipſo,fimulverificarentur duoeſſentialia,& formalia contradictoriadeuno, codemquePetro(terminoseſſentialia,& formalia recole,exdiſſert.12. ſect. 1.) immònonſolùmduo contradictoria,ſedplura pariacontradictoriorum, c.g. totus Petrusrealiter,fecundùmformalitatem individuationisnoneſſeteſſentialiter,&formali ter idem intrinfecè , actotus Petrus ſecundum 1 Q admitti debere duocontradictoriaineadem entitate realiteridentificata,adeóque admit tendameſſediftin&ionemformalemexnaturârei, quæ re ipſa eſt idemcumduobus contradictoriis: quareobjectiones , quas differt. 14.propoſui hùc etiampertinent,præfertimrepetitiones illæadob jectionemprimam, quemadmodum fequentesob jectionesaliquo pactoadeandemdiffert. 14.perti nerevidentur. Objicies 1. Verificatur deeodemPetro:eſtſi milis equo ratione animalitatis , feu quatenus ani mal,&noneſtſimilis equorationeratiocinalitatis, &quatenus rationalis : ergò duocontradictoria verificantur de eodem objecto.Refp. utdiffert.14. ſet. 1.num. 19. diſt. illas particulasratione ani malitatis, quatenus animal:Sireduplicatioca datfupra ipſumPetrum ut realiter eſt àparterei, &in 110 DiffertatioDecima &independenter abintellectunegoſecundampar fextaLogico-phyfica bis : Quia Petrus eſt ens eſt ſimilis ſaxo, quia et temantecedentis,fireduplicatiocadatfupracogni tionemdiftinguentemformaliteranimalarationali fubdiftinguononeſt ſimilis ſiparticulanonſumatur præcifive,conc.negative,ne.antec.&confeq. Contra 1. Ante operationemintellectusPetrus eſtfimilis & nonfimilisleoni,ergo&c. Refp.nego antec.propterillumterminumnonfimilis,quicon tradictorius eſt terminofimilis:fidiceretdiffimiles: omitterem antecedens:namnonſuntterminicon tradictorii fimilis,&disfimilis, ficutivicinus,&non vicinus funtcontradictorii,vicinus vero & diſtans nonfunt: nam disfimilispoteſt significare idem, ac nonomnino fimilis : quodbeneattende, licèt fit quæltiodenomine. Poffet autemidemfine contra dictioneaut contrarietate comparativeadidem,fed nonreſpectu ejusdem effe fimile,& disfimile: hoc eftreſpectuhabitoaddiverſa connotata: ficutiidem potefteffe alterivicinum,& diftans ut conftatex diff. 14. adrepet. 4. object. 1. ubi videparitatemde æquali,&inæquali. Contra2.Nonpoteſteſſeuna, eademquereali ter&formaliterratioconveniendi &ratiodiſcon veniendi (five fimilis , &disfimilis, quod eſtidem aliis verbis) ſeu rurfus aliis verbis : implicat,quod idem ſecundum idem fit fimulfimile , & disfimile ; ergo &c.Refp. Si agamus ante operationemintel lectusnego abfoluteantec.vel ingratiam claritatis dift.nonpotefteffe &c.conveniendiomnimode,& perfectè&c. conc. antec. conveniendinonomni mode,fedcummixturâdiſconvenientiæ, feudisſi militudinisneg.antec&conf. Notaveroinextre mapropofitioneilludfecundumidem,ubiobſcura æquivocatio latet : poteft fignificareſecundum. idem,quodvenitinrecto,hoceſt ſecundumean dem realitatem,&entitatemPetri,vel ſecundum idem, quodvenit inobliquo : hoc eſt ſecundum idemconnotatum: quodprofecto noneftidem: namdiverſum eſt connotatumdifſcurſus cujusre ſpectu Petrus eſt disfimilis(anteoperationemintel lectus)Leoni àconnotato ſenſationis,reſpectucu jusPetrus eſt ſimilisLeoni. Contra3.IntantumPetruseft fimilior, ſeuma gis fimilisPaulo,&minus fimilis equo anteopera fionem intellectus, in quantum cumPauloconve nit in pluribus, quàmcum equo:fedeoipſodantur plura,&pluralitasexnaturârei, ſeudiftin& tioin codemſenſu: ergo&c. Refp.dift.maj. Intantum Petrus&c.inquantumcuinPauloconvenitinplu ribus, inpluribus inquam connotatis,ſeuobliquis, feuſpecificativis extrinfecis,ſeuquocumquenomi neplaceatappellarejuxtadiffert.10. ſect.3.num.6. conc. Inpluribusformalitatibusdiſtinctis exnatu rarei nego fuppofitum, quodeſt inquæftione ,u trùmvidelicetdeturhujusmodidiſtinctio ,&nego mi. ficutiidemPetrusmanens ineodemindiviſibili loco, poteft effemagisdiftansàPaulo , quàmà Francifco fineulla diſtinctioneexnaturâreineque inloco,neque inPetro, fed perreſpectum addi verſas menfuras ſpatii intermedii connotatas; ita incafunoftro.Exemplumdevicinitate,&diſtan tia eft in hacmateriamagni momenti. Contra4. Ante operationemintellectus inipſis formalitatibus, feugradibus metaphyficis realiter quamvis identificatis fundantur diverſæ, &diftin vivuseltſimilisarbori,quiaeſt ſenſitivus eftfimilis equo &c. fed iſtæ relationes , feu fimilitudines ſuntreales & diſtinctæ interſe: ergoetiam forma litates illæ ens , vivens&c. quæ fundantillas rela iones (hoceſtfunt ratio,curillæ relationes den tur)eruntdiſtinctæinter ſe. Reſp. illas relationes nilaliud effe, quamcolle&ionesexPetro,&faxo, exPetro, &arbore&c. Iſtæautemcollectiones funt diſtinctæ realiterinter ſeex differt. 14. ad re petitionem4. object. 1. unde ſi argumentumquid quamprobaret: confequeretur, quodformalitates nonfolumex naturarei, ſed realiter quoque,di ſtinguerenturinter ſe,utPetrusàſaxo,& ab arbo re: itaque conc. antec.&nego conſeq. nilenim denovoadditurperiftaminftantiam,pratervoca bulaobfcura. **Contras. Eædemformalitatesfundant relatio nesdiverſas ,&diftinctas realiter refpectu termini ejusdem,e.g. Petrusquia ens,&fimilis ſaxo: quia vivens , non eſt ſimilis ſaxo,velfaltem 'disfimilis : 1 A ergo formalitates ex natura rei diftinguuntur. Refp. perhujusmodivoces magis adhucæquivo cas repetí, quoddictumeſtinpriina inftantia. Si militudo, &disfimilitudoPetri cum faxonilaliud eft,quamuna collectio exPetro , &faxo , quæ unovocabulodiciturtalis fimilitudo , duobus ve rotanta fimilitudo ,& tanta disfimilitudo : ficuti diſtantiaquinque paffuum à Petro dicitur uno vo cabulotalis vicinitas , duobus verò diciturtanta vicinitas , & tanta diſtantia , ſecundum diverfos terminos, à quibus quis incipiat menfurare ſpati umintermedium. Memento etiam illam particu lamquia ita diftinguere,& interpretari , utfupe rius : & cave æquivocationeminterterminumfum ptumpro correlativo, &terminum ſumptumpro obliquo,ſeuconnotato. Contra6. ergo interPetrum , & faxum datur inadæquata fimilitudo: fed eo ipſo datur diftin Etio exnaturarei inPetro interformalitatein ens, &interformalitatem vivens: ergo &c. Probatur min. quotiescunque datur inaliquo toto identitas inadæquata inter partem,&totum ; daturetiam identitasadæquata unius partis fecum ipsâ e.g. homoefttotumexanima,& corpore, diciturho moidentificari inadæquatè cum anima: & eoipſo dicitur quoque anima adæquatèidentificari fecum ipsa,cum quâ adæquatènec homo , neccorpus identificatur: ergopariterquoties datur in unoto toinadæquata ſunilitudo ; daturaliquid in eototo quodeſt adæquata fimilitudo: e.g. interhominem, &faxumdaturinadæquata fimilitudo : quia inter ens Petri , &ens faxi datur adæquatafimilitudo, quænondatur intervivensPetri,&ens faxi : ergo jamverificantur duo contradictoria, nempè adæ quata ſimilitudo , & non adæquata fimilitudo. Refp. Involucraeſſe vocabulorum impropriè, & metaphoricè ſignificantium: præcipuèiſtainada quatafimilitudo ,&identitasinadequata: Itaq primò negoprimamconſeq.terminusinadequata noneſtadpropofitum,cumagitur defimilitudine (ficuti cum agiturde qualitatibus , quæ ſuſcipiunt magis,&minus:non enim dicitureſtinadequate calidus, fedmagis,velminus calidus : necdicitur eſt inadæquatè diftans , autvicinus): ſecundòdift. confequens : inadequata ſimilitudohoc eſt non dærelationes, quæfuntreales,&veræ aliisver omni Dedistinctionevirtuali , Sexnaturarei. omnimoda,&perfectacon.inadequata,hoc eſt ſe cundumunamformalitatem,&non fecundum ali 272 gularitas, feudistinctio reaſis Petri à parte rei eft amfubdiftinguo:à parte rei,vel exnaturâreinego conf.perintellectum &præcifiveconc.conf&ne go fubfumptum, adcujus probationemnego fup pofitum antecedentis : Non enim admitto iftas identitates inadeguatasintotis:namficollective partes fumantur: daturinillismutuo ,&cumtoto identitas adæquatißnna: ſi diſtributive,& feorfum fumanturdaturdistinctio adæquata realistaminter partem,&partem,quamintertotum ,& partem, tamanimanoneftcorpus , quamanima feorfum nonefthomo,ubi ergo identitas inadæquata, nifi inabufuvocabulorum? Addoprætereanullamef ſeparitatem, nifi terminorum,& vocum interil lamidentitateminadæquatam,& inadæquatamfi militudinem: primusterminusnilaliudfignificare poteft, quàmunapars eftidemrealiter fecum ipla, eftdiftincta realiter ab alia parte : fecundus ve roterminusnil aliud fignificat , quàm quod una, eademque res noneftomnino fimilis alteri, utin adæquatèvicinus fignificateumquinoneft omnino vicinusalteri,nonverohancabſurdamfignification nemhabet, quodfecundumunumpedemfit vici nús,& fecundum alium fitdiftans ille,quidicitur metaphoriceinadæquatèvicinus Contra 7. Petrus ,&Paulus funtmagisunum, quamPetrus &equus :ergoPetruseft magisdivi fusabequo,quam aPaulo: ergotandeminPetro daturaliquaformalitas diſtinctaexnatura,reiaba lia,nempemajordivifioab equo,&minordivifio àPaulo. Refp.dift.antec.funt magisunumunitate numericâ,nego fuppofitum,nempèquoddiſtincta realiter fint unumnumerice;unitate formali,vel fimilitudinis conc. antec. Et fimiliterdift.primum confequens,eſt magis diviſum per diutinctionem realemnegofuppofitum , nempè quoddiftinctio realis posfit dari major,&minor: namconfiftit in indiviſibili:tamenimſumdiſtinctus realiteràPetro, quamabelephante,quam à ftella&c. modoteneas quidfit diftinctiorealis exdiffert.10. ſect. 1. nu. 10. Eftmagis divifus&c. perdisfimilitudinem,feudi vifionem oppofitam unitati formali &fimilitudinis con.primamconf.&ne.fecundam Contra & Petrus&Paulusnondifferuntinna A : tura:aliis verbisPetrus&Paulusper individuatio, nem, ſeuecceitatem differunt, &difformantur, nonpernaturam:ergo funtunum innatura: fed nonſuntunuminindividuatione: ergoindividua tio Petri ,&natura Petri diftinguunturintrinfecè exnaturârei. Refp. Nilaliudhic fieri, quàm con fundere hos terminos, eorumqueſignificata,idem, untim, diftinctum, differens, diverſum; ex dif fert.10. fect. 1.&2. patet aliudeffe idemaliuddi ſtinctum aliuddifferens. Propriaquoqueſignifica tio fubtrahiturab hocterminonatura ,vel effen tia:quafinaturautficdeturàpartereivelutimaſſa communis ex quâ unusquisque homo in ſolidum participet : ApartereiPetrus, Natura Petri,hoc Natura , hæc Effentia funt fynonima. Itaque dist. anted. Nondifferunt innatura,hoceſtnon funtdisfimiles innaturâconc. hoc eft nonfunt di ftincti realiter unus ab alio , &inNatura,&cum Naturâ,&perNaturamnegoant. Ipfienim&co natura fingularis funt diftin&i unus ab alio & min. omiffa nego conf. Individuatio , feu fin 1 idem realiter, acnatura Petri, feu ellentiaPetri, ſeuhæcNatura,&hæceffentia.--Contra9.Unitasformalis diftinguiturabunitate numerica: namPetrus,&Paulusfuntunuminna turâperunitatem formalem ,&non funtunumin individuoperunitatemnumericam:ſedunitas for malis &unitasnumericafuntidemrealiter:nainin codemPetroeftunitas numerica,&unitas forma lis: gunitasnumerica, &unitas formalisdiſtin guunturexnaturarei.Refp.primò,concma.jux tadiffertou.fecht.n.5.&fect.2.1.2.&ne.mi.ex lo cis citatisnego,unitatemformalemidentificarirea liter cum fingulis feorfum denominatis ab eâdem unitateformali, &contendounitatem formalem effeipfisfimamcollectionem omnium,utfimilitudo etiamefthujusmodicollectio: iftaautemcollectio, feuunitas forinalis prædicaturinobliquo de fingu lis:eſtdiſtinctarealiter àfingulis, utquælibetcol lectiodistinguituràpartefeorfum fumpta:denique hæcunitas formalisomneshujufmodienubilatdif ficultatesjuxta differt. 11. fect.3. ubi pluraexpli canturadunitatemformalempertinentia. Refp.2 adæquivocationemomnemtollendam:dif.mi.uni tas formalis eftidemrealiter , ac unitas numerica, unitas inquam numerica fingulorum contento rumin collectionene.mi. acunitasnumerica ipfius collectionis con.mi.&ne.conf. collectioomnium hominum eſtunitasnumerica fui ipfius ; quia eft unanumericecollectio omnium,&nonpoteftdi vidiinduas collectiones omnium :quemadmodum Petrusdividi nonpoteftinduosPetros,&unuse xercitusquinque millia militum complectens,nom poteftdividi induosexercituscontinentesquinque milliamilitum:illaautemcollectio eft fimulunitas formalis;quianonpoteftdividi inplurafingularia omninodisfimiliainterſe. Inpræſentiautemnon agiturdeunitatenumericâcollectionis,feddeuni tatenumerica fingulorum Contra 10.Unitasformalis eſteffentialisPaulo c.g. vel eſt unitas ineffentia: g.noneſt diſtincta realiteraPaulo. Refp.dif. antec. eſteſſentialis,vel ineffentia,hoceft,efttota identificata realiter cum Paulone,antec, hoc eft,&competit, & denomi natPaulumrationeeffentiæ Pauli identificatæ rea liter cumPaulo , quæeſt ſimilis eſſentiis reliquo rumhominum, &competit , &denominatPau lumneceffario ,&nonperaccidens , conc.antec &ne.confor : Contra 11. Petrus minus diftinguituràPaulo, quàmaleone: . &c. Refp. ne, ante. Eft quidem minus disfimilis , feuomninofimilisPaulo cum fitnonomnino fimilis Leoni: cæterumperindedi ſtinguiturrealiteràPaulo ,quam à Leone,nifivo cabulis abutamur.: 1 Contra 12.NaturaPetrieſtparticipabilis aPaulo (quafi dicat , ſed obfcurius eft communicabilis Paulo)ſedindividuatioPetrinoneſtparticipabilisà Paulo: g.naturaPetri ,& individuatioPetridiſtin guuntur exnaturarei, Refp. dif. abuſivum ter minumparticipabilis ,hoc eftPetrus , ejusque na turaeſt ſimilisPaulo,ejusque naturæ conc.ma,hoc eſtPetrus,feu naturaPetri potefteffe Paulusneg. ma.pariterdif, ini, individuationon eſt participa bilis eopacto , quo Petrus & ejusnatura eftpar ticipabilis ne, mi. (nam ficutunum, & idem natu raPe 112 Differtatio DecimaſextaLogico-phyſica ta Petri & individuatioPetri )copacto,quoPe trus,&ejusnaturanoneſtparticipabilis conc. mi. &nc.conf. Ob. 2.Effentia humananon conſtituiturperPe treitatem v.g.(Hoceftnoneft id , quodeftper formalitatem,quæ eſt unitasnumerica,vel fingu laritas , velindividuatio Petri )Petreitasvero con ſtituiturperPetreitatem: aliisverbis , animalnon includiturconftitutive,&effentialiter inrationali, hocefteffentiaanimalisnon eſteffe rationale, ra tionaleverò includitur eſſentialiterinrationali : ga verificanturduo contradictoria ,& datter diftin &ioexnaturarei.Refp. æquivocariperpetuò in terformalitatesperintellectumabſtractas , & co gnitas præciſive,& formaliter;&realitatesapar terei exiftentes : diſ. ante. hæc eiſentia humana identificata realiter cumPetrononconſtituiturper Petreitatem ,ne.antec., (& fimiliternego,quod eſſentia humana , quæ identificatur realiter cum objectiva ſubdif. utfupra, ſiagaturdedefinitione formalifubdif. hæcdefinitio animalis inadæquata inquamdefinitio,&præciſiva,&tanquamipfisfi madiſtinctiorationis definiens animal noneit&c. conc.hæcdefinitio animalis, adæquatainquamad æquatione cognitionis,definiensanimalnoneft&c. negoſupp. namilludanimal(fideanimalihominis agatur) eſt idem achomo,undedefinitio illius a nimalis adæquata eſt eadem , ac adæquata definitio hominis. Contra3. Illa eſt definitio adæquata animalis , licètnonſitadæquata hominis. Refp. negando,ſi deadæquataadæquatione cognitionis definitione agatur(juxtadiffert.14. ſect.1. num.12.)nullius a nimalisillaeſt adæquatadefinitioformalis:nonho minis,quia deeſt rationale, non Leonisquiadeeft rugibilebo. quando nimirumpræcisèita definis principiumfenfitivum,feufentiendi. i Contra 4. Definitio animalis eſt ratiopropter Paulononconſtituatur perPauleitatem, & itade fingulis , quoad corum fingularitates numericas ) effentiahumanaperintellectum formaliter ſumpta nonconftituitur &c.fubdif. formaliter,&præcifi vèhoceſtnon cognofcitur inordineadconnota tumfingularitatis conc.realiter&negative,& ex parteobjecti uteſt in ſene.(exdiffert.14.ſect. 1.) namillaeſtcollectio realisomniuin hominum,quæ identificatur realitercumfingulis,eorumquefingu laritatibus collectiveſumptis: fimiliterdif.aliaver ba: animalnonincluditurconſtitutive&c. Hoceſt illudanimal, quod realiteridentificaturcumratio naliſumptum inſenſureali,nego;animal fumptum perintelle&um nonincluditconſtitutive&c. fub diſtinguo formaliter ,& præcifivè,& in ſenſufor mali conc, realiter & negativè, & in ſenſu realine, antec&conf. Contra 1. Effentia animalisnoneſteſſentia ra tionalis,vel hæcformalitasanimalnoneſtconſtitu tivèhæc formalitas rationale: g.&c. Refp.codem mododiſtinguendo hujusmodiphraſes, quæ funt ſynonimæ fuperioribus. Contra2. Noneſt eadem definitioanimalis, ac definitiorationalis,velhæc definitioanimalisprin cipium ſentiendi non eſthæc alia definitiorationa lis principiumdiſcurrendi:g.noneſt eademutrius que eſſentia. Refp. hæc quoque eſſe ſynonima obfcuriora. Aliaeſtdefinitio formalis,&obje&i va,feu objectumdefinitionis , exdiſſert. 8.fect.3. ad objectionem ſecundam:definitioformalisexd. differt. eſt cognitioexplicans eſſentiam rei: fi hæc cognitiononrepræſentatexpreſse genus,&dif ferentiamuniusſpeciei,fedvelfolùmexpreſsège nus,vel ſolam expreſsè differentiamdicitur defi nitioformalis inadæquata,exdiſſert. citata. Itaque diſ. primam propoſitionem in ſenſu distinctionis jamdatæ : noneſteademdefinitio objectiva, & realiter ſumpta , hoc eſtnon eſtidem objectum realiter ſumptum utriusque definitionis ſubdif. fi agatur de animali , quodrealiter eſt identificatum cumrationali nego; ſi agaturdetotâclaſſeanima lium conc. (quodnoneftadrem: nam profectò Leo,&equus&c. funt animal distinctumrealiter abhomine) noneſteademdefinitio formalishoc eſtunacognitiononeftaliaconc: pariterdiſ.aliam propofitionem,hæcdefinitio animalis&c. noneſt hæcdefinitiorationalis&c. fiagaturdedefinitione quamPetruseftanimal:fedearationoneftquiaeſt rationale : aliis verbis : malè diceretur, quodratio curPetrus fit animal, ſeu principium ſentiendi fit, quia eſt rationale , vel principium diſcurrendi: g. &c. Refp.ficutidaturdefinitioformalis, ſeumen talis ,&objetiva; itadatur ratioformalis ,&ob jectiva : quareomiſſamaj.diſ. min. ratioobjetiva noneft&c. ne.min.ratioformalisinadæquata,& præcifiva conc. min., ad alia verba pariter dif. , malèdicereturratio objectivane,ratioformalis & præciſiva conc. min.&ne.conf. Sivelles dare ra tionem adæquatam,& formalem,curPetrusfita nimal deberes exprimeretotamrealitatem objeti, &dicere quia eft animalrationale : fedquia ho mines loquuntur, ut cogitant, velcreduntſecogi tare, nimirum perpræciſiones mentales,&diftin Giones rationis;ideoetiam reddunt rationes for males præcifivas affirmationum , vel negationum fuarum,quod adrempræſentemnilfacit: adquam tamenpertinet id,quod diximus de ſenſureali, formali, reduplicativis,&negativisparticulis dis fert. 14. ſect. 1.an.13. Contra .animalquatenus animalnoneſtratio nale, quatenusanimaleſt animal : g. diftinguitur à rationali. Refp. fi de animalihominis loquaris diſt. antec. feuinantecedenteparticulam quatenus,& particulamnon , juxta citatamdiſſert. quatenus, hoceſtRatiocurpræcifivè non ſit rationale eſt, quia cognofcitur &denominatur cognitum inor dineadconnotatuin ſenſationisconc. hoceſt ratio cur&c. eſt,quia daturaliqua diſtinctio anteopera tionemintellectusinter animal hominis &rationa lehominis,nego. Ob. 3. Animal , &rationale non eſt omnibus modis idemàparterei,&exnaturârei: g. eſtali quomodononidem,ſeudiſtinctum exnaturâ rei prob, antec. identitas convertibilitatis : (hoc eft, quodaliquiteminipoffuntconvertibiliterinvicem, affirmari , juxta legem converfionum lib.3.Elem. th. 10.)eſt aliqua identitas exnaturarei; fedani mal, &rationale (& itaomnes termini,ſeugra dusinferiores,& fuperiores arboris philofophica e.g.animal,vivens,corpus&c)nonfunthocmodo idem: quianonpoteftfimpliciterconverti,&diíci: rationale eſtanimal:g.animal eſtrationale,ut dici poteſtanimalrationaleeſt homo:g.homoeftani malrationale : g. diftinguitur exnaturârei ani mal, mal, &rationale. Refp. æquivocari ut fupra in Dedistinctionevirtuali, & exnaturavei. eſt Petrus)non eſt controvertibiliter idem tan 13 ter illud animal fingulare, quodeft idem realiter, ac Petrus, &claffem,feu collectionem omnium animalium, quæ repræfentantur perhos terminos animal, aliquodanimal, omne animal, modo ex plicatotumdiffert.9. fect. 1. tumdiffert. 11. fect.3. adobjectionemſecundam. Cùm dico,rationale eſtanimal, idem eſt,ac fidiceremſaltem æquiva lenter,eſtaliquod animal,vel eſt hoc animal,& fempervaletconverfio: fiverò diceres: g. omne animaleſtrationalenon effetconverfio, led ſub verfio exlib.3. Elem.th.8.quiainpropofitionecon versâexparteprædicatinoneratomneanimalex th.49. lib.1. n.27.adeòque necpotesconvertere: g.animaleſtrationale:quiaexdictath. n.23. pro pofitio indefinita interminis neceffariisæquivalet univerſali. Idem intelligendum eſt de omni alio termino,velgradu ſuperioriarborisphiloſophica, comparatocuminferiori,utſubſtantia, corpus&c. itaque omiſsama.dif.mi. animal ſumptumprofin gulari animali,quodrealitereſt identificatuin cum rationali,noneftidem convertibilitercum ratio nali ne: mi. animal ſumptum pro totâclaſſeAni maliumnoneſtidem&c.ne. fupp. Supponit enim adverfarius, quod tota collectioanimaliuminpro pofitione conversa ( ſcilicet in iſta rationaleest anımal) prædicetur velcollective,vel univerſa literdiftributivè derationali. Contra 1. Animal eâ ratione eſt prædicatum hujus obje&i Petrus, velhujus alterius rationale, quaratione eſtprædicabiledeillo: fedquaratione eſtprædicabile(hoceſtrationale)noneftconver tibiliter idem cumPetro: alioquin deanimaliuni verfaliter , & utficinſuppoſitioneperſonalipote rit prædicari Petrus ,& affirmari eſſe Petrum: g. nondatur identitas convertibilitatis inter animal, &Petrum v.g. Refp. primodift. ma. animal eâ ratione &c. qua eſt prædicabile in actuprimo ne. ma. qua eſt prædicabileinactu ſecundoconc.ma. &fimiliter diſtinctâ mi, ne,conf. Inactuprimo eſt idem , ac dicere : in quantumhabetomniarequifi ta, ut de facto prædicetur,fed nondum tamen de facto prædicatur : ut ignis dicitur effe in actu pri mo, quando habet omnia requifitaadcomburen dum,nondumtamencomburitdefacto: inactu ſecundo eſt idem acdicere de facto prædicari,& eſſe prædicatum : quemadmodumignis inactu ſe cundoeſt ignisdefacto comburens: igitur cùmne gemretineri àprædicatis univerſalitateminactia iprædicatione,ut fuo locovidebimus; inde eſt, quodcùmdefactoaffirmaturPetruseft animal, il lud animal, in quantum actu prædicatur, & eſt actuale prædicatum,non eſt univerſale, ſeu præ dicabile, inquantum hiduo termini ferè idem fi gnificant ,hoceft formalitatem univerſalizatam : ficuti totum , cum actu dividitur , noneft actu to tum,neceſtdivifibile in eo actu ſecundo, ſederat divifibile in actu primo , hoc eſt deſtruibileper actum fuum fecundum :neque inhocullumarca numlatetmodò diftinguas paſſivumab activo, ut ampliùs in loco. Refp. 2. exdiffert. 15. ſect. 1. num.14.& 15.omiſsama.diſ.mi.noneſtconver tibiliter idem cum Petro tanquam cum toto adæ quato ſufficientiobjectohujus termini, animal ne. mi. (Poſſet enim fic converti : Petrus eft animal: g. totum,quodeftanimaltotalitate fufficienti&c, quam cum objecto plufquam fufficienti hujus terminianimal,ne, ſupp.fupponit enim, quodin propofitione conversa de Petro prædicetur tota collectio animalium ,hoc eſteſſeomne animal , hoc eſteſſe objectum pluſquàm fufficiens hujus termini mentalis animal contra do&rinam differ tationis. 15. " Contra2.InhacpropofitionePetrusestanimal, prædicaturnatura communis dePetro :fednatu ra communisnonestnequePetrus,neque omnes homines,alioquinPetrus effet omneshomines:g. eſtquiddiſtinctŭ exnatura rei àPetro &abomni bushominibus. Refp. dif. ma. eſtnatura commu niscommunitate rationis conc. (hoceſt univerfa lisper intelle&um): natura communis communi taterealine. fupp. quod nempe poffitdarialiquid coinmune&univerſale àparterei: pariterdif.mi natura communis nonest neque Petrus ,neque omneshominescommunitate reali conc.mi.(quia nequePetrus, neque omnes hominesfuntchime ra)communiscommunitaterationisfubdif.noneſt neque Petrus , neque omneshomines fecundùm id,quodnatura communisdicitinrecto ,& expar te ſubjecti in hoc concreto extrinfeco naturahu manauniverfalis formaliter, ne. mi. fecundum id, quoddicitdeforma, ſeudeobliquo,nempede co gnitione, quæ eſt unitas rationisconc. mi.&ne. conſeq. diftinguere quoque poſſes majoremillam decommunitatefimilitudinis &communitateiden titatis realis,ſeu utloquuntur exnaturarei. Contra3.Inhacpropoſitionerationaleestani mal, illiduoterminifunt extrema realia ( hoc eſt nonfunt quid fictum,necdependens à cogitatio nibus noftris):ſedinter extremarealianon datur diſtinctio rationis, ſed realis:nempe in eodem ge nere ſuntdiſtinctio, &extremadiſtincta: g. datur diſtinctio realis ex natura rei. Refp. hic æquivo cari perterminum reale utiper terminum intrin ſecum æquivocabaturdiffert. 14. object. 1. diſ.ma. funt extrema realia , hoc eſt ſunt diſtincta , funt duo, funt plura,per diſtinctionem, pluralitatem, ſeu dualitatemrealemne, ma. , perdiftin&ionem, pluralitatem , &dualitatem rationis conc. ma. pari terdiſ. mi. inter extremarealia, quæ perdiſtinctio= nem,&pluralitatemrealem funtextrema realia non datur diftinctio rationis conc, mi.; quæ per diſtinctionem, &c. rationis funt extrema realia nondatur&c.ne. mi.&conf.una, eademque om ninò res dicitur pernumerumpluralem extrema, feutermini realesnonquiadetur distinctio,& plu ralitas realis interillos terminos, ſed quia per dis ſtinctionemrationis inordineaddiverſaconnotata illa una,eademque respoteſt cogitari. Contra4.Homo(&itaquodlibetens realecrea tum)componitureffentialiter , hoc eſt , datur in eo,licètrealiterfituna rescompofitiometaphyſi ca,&effentialis exgenere nimirum ,&differen tia : ſedcompoſitioeſſentialis non poteft effe fine extremis , ſeu partibus componentibus diſtinctis effentialiter : g. dantur extrema realia &effentialia diſtincta eſſentialiter, hoc eſt exnatura rei. Refp. iftas compofitiones effentiales , & metaphyficas eſſemetaphoras,& noftras cogitationes, perquas analogice cogitamus in ſcientiametaphyſica ( in qua de univerſalibus , &formalitatibus agitur ) P ficuti R.P. Prolomæiphiloſophia, 114 ficuti cogitareturinſcientia phyfica, ubideparti Differtatio Decimafexta Logico-physica bus realiter diftinctis unumtotumphyſicum com ponentibus agitur : puta , quia homo inconfide ſtente ne. ma.&pariterdiftincta mi ne. conſeq. < Ob. 4. Præfertim pro diftin&ione virtuali in trinfeca. Poſt operationem intellectus diftingui rationephyfica componiturex anima,&corpore; inde eft,quod per abſtractiones , &confideratio nesmetaphyficas totushomo peranalogia quam dam confideratur, velut effet compofitus ex du turinhomine animalàrationali:g. etiamanteope rationem intellectus: probatur conf. quodpoteſt diftingui per operationem intellectus eſt diſtin guibileanteoperationemintellectus : fed quodeft plicitotohomine,nempeextotohomine fubno minerationalis,&extotohomine fubnomine ani malis& hocquiatotushomopoteſtplureseffectus, diftinguibile eſt idem ac virtualiter diftin&um, , (nam funt ſynonima)&fimavis eſtverèdiſtinctu : quia jam verificanturduo contradictoria , nempe producere,plurapati, pluribus rebus affimilari,& proptereadiftinguitur mentaliter totus homo , in quantumpoteſtunumeffectum producere, àtoto ſeipfo,inquantumpoteſt aliumeffectumproduce re:atqueharumdiftin&ionummentaliumopepo ſteafit alia non minus mentalis compoſitio extoto hominecumtotohomine,nempeexgenere,&dif ferentia : cuncta iſtaſunt miracula noftriintellectus, ſedinrebusipfis à parte rei verè,&propriè,&ftri: &èloquendoniltaleinvenitur: itaque dif.ma.com ponitur effentialiter compofitione rationis ( quæ veleſt idemcumdiſtinctionerationis, vel alia co gnitiocomparans diftinctiones rationis)conc. ma. compofitionereali,vel ex naturâreine. ma. Etpa riterdiſtincta mi. ne. conf.illudrectum,quoddeno minatur compofitum effentialiter,& illud rectum, quod denominatur extrema realia, & illud, quod denominaturgenus,differentia,diſtinctum ratione, daturquidemàparte rei,ſedformædenominantes funt extrinfecæ &merænoftræ cogitationes exdi animal eſtdiſtinguibile à rationali,& rationalenon eſt diſtinguibile a rationali, ergo, &c. Refp. dift. antec, diftinguiturin homine &c. diftinctione ra tionis (femper hoc additum habebis in promptu ) conc. antec. distinctionereali,velexnatura reine. antec.&conf.ad probationem diſt. ma. Eftdiftin guibile distinctionerationis, conc diftinguibiledi ſtinctione reali ne. ma. minorem etiam diftinguos quod eſt diftinguibile , eſt virtualiter diſtinctum intrinfecè ne. mi, extrinfecèconc. mi, &ne. conf. Meminerisdiſtinctionem virtualem,dequa diſſer. 12. ſect. 1. n.2. eſſe intrinfecam,&iftam in præſenti impugno: differt. vero 14.fect. 1,n.8.dixi omne objectum effe virtualiter multiplex , adeoque di ſtinguibile, & virtualiter diſtinctum , feu æquiva lenter, ſed extrinfecè, ratione videlicet connota torum, feudiverforum effectuum, quos poteft il la res , feu illud objectumproducere. Nego itaq; verificari duo contradictoria ſtandoetiam inæqui vocatione hujus termini d.ftinguibile : tam enim Ais differ. 14. adobject.5. Contra 5. Datur talis compoſitio eſſentialis in 4 eftdittinguibile animal a rationali, quam rationale arationali,juxta dictadifier.14.ad objectionequar homine, quæ non datur inDeo ; quiaDeus non tam hoceſtexplicando metaphoram, tota res, diciturcomponi exgenere ,&differentia, nec di quæ efthomo,&animal,&rationale (tria voca citur effe fub ullogenere: g. fignum eft,quod illa. bulaidemfignificantia ) eft cognofcibilis in ordine compofitionon eftrationis. Refp. importunaeſſe iſta theologica : omitto tamenantec. &ne. conf. adconnotatum fenfationis: ficuti tota eadem res eft cognofcibilis in ordine ad connotatum difcur fus. licètfit compofitio rationis hoc eftpernoftras co gitationes ; abſurdum tamen eſt, quod omni co modo,quo poffumus cogitarede creaturâ, cogi 1 Contrà 1. Supponendo idem eſſe diftinguibile actaliter cognofcibile, quod idem eft : hoc quod temas de Deo: immo regula eſtin contrarium, nempe perdiſſimillimos modos cogitandi cogi tandum eſſe de Deo, ac de creaturis: quia Deus: eft infinitè diffimilis creaturæ , & finitè tantùm eſt 1 fimilis. i Contra6. Inter gradus metaphyficos , ſen for malitates,e. g. vivens,animal,rationale&c.datur ordo eſſentialis,datur prioritas effentialis, hoc eſt ratio generica, feu genus, eſt prior effentialiter, quam ratiodifferentialis, ſeu differentia : ratioge nerica eſt determinabilis effentialiter, feu eſt in differens eſſentialiter : ratio vero differentialis eſt determinativa eſſentialiter , hoc eft facit, utge nusdeſeindifferensevadat determinatum,&con trahatur (quod eft idem)adhancpotius ſpeciem, quàm adaliam, e. g.rationaledeterminateffentia liter animal, utfit in ſpeciehomo &nonfit inſpe cieleo: fed omnia ifta dicunt diftin&ionem: quia dicuntextremaeffentialia:g.diſtinctionem eſſen tialem. Refp. ut ad contra 4. omnes formæde-, nominantesillavocabula concreta funt meræ co gnitiones, ſeù diſtinctiones rationis : itaque diſt. Daturordo effentialis&c. ordine,velordinatione, prioritate , determinabilitate , feu indifferentia , determinativitate , feu determinatione, feu con tractionerationis conc. reali , & à parte ref exi eſt eſſecognofcibile percognitionem, quæ forma liter eſt diſtinctio animalis à rationali,&non effe cognofcibile per eandem cognitionem funt duo contradictoria,fedverificanturde eadem re , nem pede eodem homine, quiinquantumeſtrationa lisnon eftcognofcibilis, in quantum verò eſt ani mal,eſtcognofcibilis per illam cognitionem:g.&c. Refp. negomi. verificatur enim de toto homine effecognofcibile perillam cognitionem , & rurfus verificatur effe cognofcibile per aliam diverſam cognitionem : non vero verificanturduo illacon tradictoria propofita. Contrà2. Cognofci pertalem diſtinctionem ra tionisnoneft cognofci peraliam diftinctionem ra tionis: namhoceft idem, ac dicere unam diftin &ionemrationisnoneffe aliam,& diftingui reali ter ab alia: g.eſſe cognofcibile per illam primam eſt , non effe cognofcibile per aliam fecundam , hoceftunam cognofcibilitatemnoneffe aliam: g. cognofcibilitas à cognofcibilitate diftinguitur ali quopacto,&exnaturarei. Refp.negoconf. in volutam, & fophifticam : idemenim effet, acdi cereunus effectusnon eftalius: g.potentiaprodu cendi unum non eft fimul potentia alium produ cendi, e.g. calornonestlux: g.ignispotenspro ducerecaloremnoneſtidem,acignispotenspro ducere DePredicabilibus. ducerelucem,& illuminare. Quoddicodepoten tia producendi feu caufa,dicas pariterdecogno ſcibilitate , quæ eft capacitas, ut poffit cognofci, 115 unanondicatoppofitionem relationis adaliam,& tamen illi conveniant prædicata contradictoria, &folet nominari cauſa objectiva. Itaque idem omnino eſt utraquecognofcibilitas , ſeu utraque adeoqueuna cognofcibilitas fit dictincta ex natu rârei abaliá : g &c.hocargumentumpoffet etiam opponiquoadanimalhominis & rationalehomi capacitas ,&unanonexcludit aliam , necperdinis , & quoad quamcumque aliam formalitatem, ftinctionem realem , nec exnaturarei, neque in trinfecam virtualem,licet cognitiones,quæperde nominationem extrinfecam quafipoffunt implere illam capacitatem,hoceft cognofcereillamcogno fcibilitatem , fint diſtinctæ realiter inter fe,&de nominent objectum diftin&um diftinctione ratio nis,&mentali. Contrà3. Omnia iſtavidenturgratis dici : quia poteſt æquè probabiliter affirmari , quod una ca pacitas,feu cognofcibilitas fitrealiterinfeparabilis ab alia : quod unanon fitproductaab alia : quod licetperoccafionemhicproponaturquoadcogno ſcibilitates , quæ etiam ipfæ funt formalitates. Refp.exfec.1. ejusque omnibuspoftulatis, fi aga musde unâ, eademque realiter entitate , quæ fit unum, &idemrealiterjuxtacommunemomnium hominum conceptum de unitate numerica , & identitate reali ; dico eſſe contrà lumen naturæ, quodtota illa res àſe ipſatotâullâ verâ intrinfeca, &reali diſtinctione diftinguatur , quodqueverifi centurduocontradictoria. ArborPhilofophica reflexaex univerſalibus, &præ dicabilibus propagata. : ActenusLogico-phyſicam continenti velutiprælio & concertationeimpli citamexhibuimus : argumentovide licetquodprimumſpeculationiobla tum eft,maximè litigioſo :excipit pacator logica , quæ fructum colligat victoriæ, veladeptæ , vel optatæ. Quæ itaque deinceps tradituri fumus rarioribus controverfiis interpola ta quidem erunt; fed ablegatis quam plurimis , quæ minùs utilia, & ad ſciendumjucunda viden turetiam iis, quibus dialectica fapiunt ; juxta me thodum differtatione prima promiffam cujusque modiſciendi , &cogitandi,&fignificandi cogita ta, effentias , &proprietates eruere,& adprobare conabimur. Explicationes,&poftulata. Ari non poteftterminus communis uni verſalis , qui realiter unum folumindivi duum,ſeuunicam rem fingularem repræ ſentet fub quacumquepræcifione cognofcaturilla res fingularis: ratioeft:quiaid,quodcognofceretur &repræfentareturnoneffetunum inmultis,non unum realiterin multis multiplicatum. Hocipfum aliis verbis fic proponitur : non poteft abitrahi univerſale formale ab uno duntaxat fingulari: namvel eoipfo abftrahitur ab omnibus aliisfingu Jaribus illi primo fimilibus , vel non abftrahitur abillo : e. g. eo ipfo quodverè,&propriècogni tio ,quæ eſt unitas rationis repræfentatexpreſsè hominemutficpræciſumà fingularitate Petri, hoc eſtnonrepræfentat expreſsèejusdemPetri fingu Jaritatem; hoc ipſo nequeetiamexpreſsèrepræ ſentat ullius alterius hominis fingularitatem: vel ſi expreſsè aliquid aliud repræfentat præterhomi nem ut fic ; non abftrahit à fingularitate Petri, aut ab alicujus alterius fingularitate. II. Indefinitione univerfalis formalis folent in trudi hæc vocabula: unum aptum effe in multis : advertes illud aptum hoc efthabensaptitudinem eſſeterminumimproprium &metaphoricum:non enim fignificat aptitudinem, ſeù capacitatem ve ram,&propriam,&realem, quæ eitphyſicaapti tudo adaliquid per modum effectus , vel actus, realiterdiſtinctum ab ipſa aptitudine, feu capaci tate:utlignumhabetcapacitatem, utcomburatur, &indediciturcombustibile: Ignis habet capacita temutcomburat,&indediciturcombuftivus: pri macapacitas eftpaffiva, videlicetad aliquidpatien dum:fecundaeftactiva, videlicet adaliquid agen dumphyficè &naturaliter; ac incafunoftroapti tudo , & capacitas eſſendi inmultis eftipfiffima communicabilitas rationis & indifferentiarationis, perquamilludunum,quodeſtunumperunitatem præcifivam,non affirinat,neque negat,fed fufpenfi veſehabetinordinead id quodeſt inmultiseſſe vel inunotantumreperiri ,juxtadictadiſſert. 15. fect. 1. num. 5. hoc autem ipfumpræſtat illa ipfa unitas rationis,quæ fimul eſt diſtinctio,& præci fiorationis ex loco citato: quia per illam diftin guitur ratione univerſale fundamentale àfe ipfo, hoceſtpræſcinditur , utrum fitres una,velmulti plexillud objectum, quodexpreſsè repræſentatur. III. Individuum vagum est idem, ac fingulare, feu individuum disjuncte confideratum, e.g. ali quis homoinhacpropofitione,aliquishomo eft neceffarius adcolendam terram exdictis the.48. num. 20.lib. 1. elem.diciturindeterminatum,con fufum, &vagum individuum:quia cognofcitur quidemexpreſsèfingularitas, fed nondetermina taiſta,velilla: eft autem impoffibile, ut exiſtat à parterei, &in ſtatureali individuum vagum : nam àparte rei quidquid exiftit eſt determinatum , & P2 deter : 116 deterininatèdiftinguiturab omni alio : unde dice Differt. DecimaſeptimaLogico-physica eſtprædicabile, utconcipinonpoffitexpreſsèho- . bamus citata th. quodparticulare indeterminatuin (quodidemeft, acindividuum vagum)nonpo teſt inveniri , aut digito deſignari excurrendo à parte rei per omnia fingularia pertinentia ad claf ſemejusdem individui. IV. Cognitio comparativa , nempe illa , quæ confideret,& examinet directè proportionem,& correſpondentiam inter univerfale formale,&fin gularia (inter hominemut fic ,& hunc,vel illum hominem) non eft neceffe , utpræcedat inin telleau , antequam cognofcatur homo ut fic , & per unitatemrationis faciat intellectus univerſale formale : nec etiam eftneceffe , ut præcedat ea demcognitio comparativa, antequamin propofi tione affirmetur , vel negetur,hoc est prædicetur terminus univerfalis , e.g. cum dico Petruseit ho mo. Poteft quidem intelle&uspoſt cognitum per unitatem rationis univerfale facere hujusmodi mo ; nifiexprefsè (hocestnonpræcifivè perdi ftinctionem rationis ratiocinate) cognofcas, & concipias inclufumeſſe inillo animal. Univerſale accidentale eſt illud, quodita ineftalicui ſubjecto, &affirmari poteſt dealiquo fubje&o , ſeurequa cumque , utpoffit tamen expreſsè concipi illud fubjectum , quin exprefsè faltem ut inclufum co ipfo concipiatur ,& cognofcatur illud prædicabile accidentale: e.g.homo eſtriſibilis,feu homo eſtal bus, in utraquepropofitione poteftilludſubjectum homoexprefsè cognofei,& concipiquin exprefsè cognofcatur , vel ifte conceptus rifibilis, vel iſte alter albus. Exemplum univerfalis accidentalis quodexpreſsèquidem,fednonutincluſumin fub jeto,atfolumut connexum concipi debet, facile exnum.fequenticolliges. : XIII. Vniverſale quoque dividitur ( five fit prædicabile,feu fubjicibile ) in univerfaleſubſtan comparationes ; fedneceffariæ non funt, nec an tecedenter adcognituin univerſale,nec etiam con ſequenter ad id ipfum, præterquamquod omnia fingularia fingularitercognofcere,eſt impoffibile : adeoque etiam comparare : præterea fi cognofce returfimul per unitatem rationis aliquodfingula re; illa non effet unitas rationis : quia non eflet præcifiva ab omnibus fingularibus. V. Univerſale formale conflatum , &compofi tum modo expofito differt. 15. poteft eſſe ſubje Aum, vel prædicatum propofitionis v.g. cumdi citur homo est animal, illud homo eſt univerſale pofitumpro fubjecto, illudanimal eſtuniverſale pofitumpro prędicato. Univerſale in quantumpo teſt eſſeprædicatumdiciturpreduabile, fupradi catuminactuprimo: in quantumpotefteffefubje &umdiciturfubjicibile,feufubjectum inactupri mo. Tampertinetad fcientias univerſaleutſubji cibile, quam ut prædicabile : quia tam ſcientifica propofitio habet pro ſubjecto , quampro prædi cato terminumcommunem: ut cum ſcientiaAni maſticadicit,an.marationalis eftformatam colle Gio omnium animarum fignificatur ab illofubje &o ; quàm collectio omnium formarum ab illo prædicato. Adeoque ad Logicam,quæ fatagit cir ca objecta ſcientiarum tam pertinet univerſale ſubjicibile ; quam univerſale prædicabile : licèt frequentiùs deprædicabili tractetur, VI. Adverte tamen fieri poffe propofitionem conſtantemex terminis fingularibus , e. g. Petrus eft hichomo : quare fingulare fignificatumperter mirum fingularem poteſt eſſe ſubjectum,&poteſt eſſe prædicatum : adeoquejure ſuopoteſtvocari Subjisibile,&pradicabile : unde latius patet id quodeft, effe fubjicibile , & prædicabile, quam effeuniverſale: communitertamenloquendo,cum dicitur prædicabile intelligitur univerſale prædi cabile, nonverofingulare prædicabile. VII. Univerſale dividitur in effentiale, &acci dentale (five fit univerſale prædicabile, five fub jicibile:) effentiale eſt id ,quod alicui ſubjecto ineft, hoc eft identificatur cumaliquare,ut illud ſubjectum , feu res non poffit expreſsè concipi, niſi expreſsè eo ipſoetiamvelut inclufum in illare illuduniverſale effentiale concipiatur, feu cogno ſcatur: e. g. homoeft animal illud animal eſtuni verſale effentiale : quia reſpectu illius ſubjecti ita tivum, &univerfale adjectivum. Adjectivum exth.40. elem, facileintelligis effe concretum ex forma ( veletiam ex formalitate) quæ adjicitur ſubjecto vel realiter diftin&o , vel ita formaliter diftincto , utfecundum id, quod expreſsè cogno fcitur illud fubje&um fit id quod eſt, &habeat omnia fua prædicata effentialia (juxtà expofitio nem termini effentialia datam num, antec. ) nec includatformaliter in ſe formam aut formalitatem, quæ inobliquo tantum repræfentatur , exemplum concreti adjectivi per formam fit Paries albus: ſecundi vero per formalitatem fit vivensfirfiti vum (hoceft animal)in quo formalitas fenfiti vum,ſcilicet animalitas adjectivè exprimitur : quia per modum noftrum cogitandi, & diftinctionem aliquam rationis adjicitur huic fubjecto vivens : at univerſale ſubſtantivum facilè intelligiturper op pofitum adjectivi: illud nimirum quodformalita temvel formam fuamincluditin ſe ipfo: uthomo animamrationalem,anımalanımalitatem. IX. Idem eſt dicere effeprædicabile effentiale, acprædicari inquid ,hoc eft interroganti quid eft hoc? perilludprædicatum refpondetur. Idemeſt dicereeſſepradicatum accidentale,feupradica bile accidentale, acprædicari,feupoſſeprædicari inquale,hoceftinterroganti quale eſt hoc ? per il ludprædicatumrefpondetur: recole exdiſſert. 8. ſect. 1. fimiles interrogationes. X. Univerſale formale ex dictisdiſſert. 15. ſec. 1. eſt concretum extrinfecum, ſeuſecundò inten tionale, quod includit duaspartes ,nempe univer ſale fundamentale in recto , & cognitionem, quæ eſt unitas rationis in obliquo : ut evadat prædica bile, &fubjicibile, feu utpoffitcogitare fub iſtis duobus conceptibus requirit aliquid tertium, nempepoſſibilitatem judicii,feuenunciationis : fi enimnoneffetpoffibilejudicium, aut fecundaope ratio intellectus non poffetprædicari , nec fubjici ipſumuniverſaleformale : adeoque noneffetpræ dicabile,neque ſubjicibile. XI. Univerſale formale fieri poteſt de qualibet claſſe,ſeu collectionecolligente adminusbinarium &quæfit una unitate fimilitudinis , hoc eft poffit cogitareper modumunius , &perunitatem ratio nis,uti poteſt quodlibet, quod facit pluralitatem, &numerum,& fimilitudinem aliquamhabet : in tantum ut chimerarum quoquecolle&iopoffitfie riuni DePrædicabilibus. ri univerfalis : ita etiam negationum collectio, immo & formalitatum collectio quæ fieri poteſt per diftinctionem rationis multiplicem ſi deinde 117 nali&corpore organizato, reſpectu ejusdemPe tri eſt univerſale eſſentiale totale phyficum ; fed per alium modum cognoſcendi,qui fitunitasra tionis reflexacognofcatur , reflexum fieri pote rit univerſale formale. Deniqueuniverſaliumfor malium tota claffis , & collectio mirabili modo commutatain univerſale fundamentale , ita ut om nia univerfalia formalia exiſtentia , vel poffibilia per reflexam unitatem rationis fint cognita per modum nnius , evadere poteft , & evadit ſubje Aum hujus concreti extrinfeci , & reflexiffimi univerfaleformale utfic : quodtotumeſt luſus humani intellectus, ſeupotius linguæ , & vocabu lorum, quæ impropriè,& metaphoricè ufurpata inhacmateria, rem naturaliffimam , quotidianam, &intelle&u facillimam obfcurant. XII. Sicuti claffem generaliffimam complecten temomnesomninòresveras&realesth.46.lib. 1. elem.appellavi ensutfic, eamquefubdiviſi inclaf ſes ſubordinatas,& diftinctas , ex quibus claſſibus tanquam ex univerſalibus fundamentalibus toti dem univerſalia formaliadirectaefficipoſſeab in tellectu per te vides ; ità inpræſenticlaſſemuni verfaliffimam omnium univerſalium formalium appella univerfaleutfic. XIII. Dividedeinde claſſem univerſale ut fic in animalrationale eſtuniverſale effentialetotale me taphyficum ,ſeuſpecificum : denique animaleſt univerſale, eſſentiale, partiale ,genericum & ra tionaleeſt univerſale effentialepartialedifferen tiale. XV. Notabisverò exhisclaſſibus reflexis uni verſale genericum,ſpecificum,&differentiale ,& unonomineappellabisfingula:genus,speciem,& differentiam;communiterenim &inordinatehæc tria duntaxat inter univerſalia effentialia recen ſentur, quorumexplicationes, ſeu definitiones hie accipe. Genus eſt univerſale eſſentiale ſubſtantivum, quodeſt realiter multiplicatum inmultis,non om ninò fimilibus , vel inmultis eſſentialiterdiſſimili bus interſe: e.g. animalutfic eft genus : quia hic conceptusexpreſſusanimaleſtinhomine,inleone, inequo&c. fi expreſsèhujusmodi objecta confi derentur, quæ cæteroquindiſſimilia interſe eſſen tialiter, ſeu ſecundum aliquodprædicatum eſſen tiale ſunt. Dicitur effentiale ipſumgenus : quia juxtanumerumſeptimumhomoexpreſsècognofci nonpoteſt ,ſi præſcindatur perdiſtinctionem ra tionis ratiocinatæ ab animali. Dicitur ſubſtanti vumjuxtànumerum octavum, quia non expri duas , unam appella univerfale effentiale, aliam mitur permodum adiacentis, fedpotius per mo univerſaleaccidentale: univerſaleeſſentialedivi de rurfus inclaſſemdictam univerſale effentiale dumperſe ſtantis,&fubjectimetaphyſici. Species eſt univerſale effentiale ſubſtantivum, totale,&inclaffemuniverfaleeffentialepartiale nuncupatam. Totale fubdivide inclaffemappella tamuniverfaletotalephyficum,&in claſſem, quæ appellaturuniverſale totale metaphyficum,ſeufpe cificum. Partiale verò divide induas claſſes in univerfale genericum, & inuniverfaledifferen tiale:Atque ita omnes claſſes primarias univer ſalis eſſentialis diſtinctas habes, quare&ſchematiſ mumpropono,& exempla reddo , antequamuni verſale accidentale diſtribuam. Vniverſale. Effentiale. quod eſt realiter multiplicatum in multis omni no fimilibus inter ſe; e.g.homoeſt ſpecies : quia ille conceptus expreſſus homo eſt inPetro , & in Paulo&c. Differentia eſt univerſaleeſſentiale adjectivum, quodeft realiter multiplicatum inmultis, velnon omnino fimilibus,velomninò fimilibus. Illud ef ſentiale adjectivum explicatumnum.7. &8.difcri minat claſſem univerfalis hujus, quæ diciturdiffe rentiaà reliquis claſſibus univerſalium: tantùm ad verte adjectivumuniverſaleeſſedifferentiamcom parativè ad genus, qui adjicitur : reſpectu verò ſpeciei dici eſſentiale :quiain illa includitur:per il lam disjunctivam, velnonomninòfimilibus &c. infinuatur dari differentiam genericam , & diffe rentiam ſpecificam , ſen ſubalternam , &infimam, Accidentale, feugeneralem ,& fimplicem,aut quocumque no minevis appellare,ut moxintelliges. XVI. Dividenunc claſſem,quædicituruniver : ſale accidentale , induas, unamappellaproprium, Totale. Partiale. ſeu accidentale cum exigentia; ſecundam dicito accidentalenonproprium. Rurfusdivide univer ſaleproprium inpropriummetaphyficum,&pro : priumphyficum ; & iterum proprium phyficum fubdivide in claſſes duas : primadiciturproprium Phyſicu. Metaphyficum. Genericu. Differentiale, integrale: fecundaproprium emanabile; tandem i 1 1 XIV. Reſpectu Petri c. g.homo eſt univerſale eſſentiale,albus eſtuniverſale accidentale. Rursus ejusdemPetri reſpectu homo eſt univerſale eſſen tialetotale, animaleſt univerſaleeſſentiale partia le: Iterum iſteconceptusexpreſſus fingulareani mal , rationale, riſibile, admirativummortale &c. autiſte altercoceptuscompofitumexanimaratio accidentalenonpropriuminduas alias claſſesdivi diturinaccidentaleperaccidensintrinfecum,& habitumàſubjecto :&in accidentaleperaccidens extrinfecum,&terminatumàſubjecto. XVII. Schematiſmus , & exemplar univerſa 1 liumaccidentaliumeſthujusmodi. Vniver 118 Effentiale. Proprium. Differt. DecimafeptimaLogico-phyſica Vniverſale. Accidentale. Nonproprium. Metaphy- Phyficum. Intrinfecum, Extrinfecu, ficum. : Integrale. ſubjecto. &habitumà &terminatű àſubjecto. Emanabile. reſpectu Petri rifibilis eſt univerſale accidentale proprium ; albus eſt univerſale accidentale non proprium: rurfusrifibilis eſt proprium metaphy ficum: habens caput eſt proprium phyficumin tegrale ; & rurfuscalidus in cordeeit proprium phyficumemanabile:deniqueejusdemrefpectuPe tri albus eſt accidentale non proprium per acci dens intrinfecum , &habitum àPetro: cognitus eſt accidentale nonproprium peraccidensextrin ſecum,&tantumterminatum a Petro. XVIII. Ex his claftibus univerfalis accidentalis, notabis ſequentes duas : Proprium,& accidens; hæcenimduouniverſalia, coinmuniter cum tribus fuprapofitis folent proponi , undè quinque dicun tur eſſe univerſalia, feuprædicabilia:genus,fpe cies, differentia , proprium , accidens; fedquare potius quinque, quamplura, velpauciorafunthu jusmodi univerſalia, nulla potior eft ratio, quàm quia ficplacuit cuidamPorphyrio. Proprium ,& accidens ficexponitur. Proprium eſt univerſale accidentale adjectivum, quodrealiter multiplicatur in multis exigentibus illud: v. g. rifibilis , vel calidus in corde, eſt pro prium,ſeu proprietas,quodidemeſt: quia requi ritur , & exigiturab homine exigentiavel meta phyfica,velſaltèm phyſica. 1 Accidens eſtuniverſale accidentale adjectivum, quodrealitèrmultiplicatur in multisnon exigen tibus illud: e.g. albus eftaccidens reſpectuhomi nis: nam,ut homo fitid, quodestnon exigiteſſe albus:namlicèteſſetniger;eſſettamenhomo. XIX. Quia dicitur: Petrus eftanimal, Petrus eft homo; nonveròdicitur: Petrusestanimalisin adjectivo , est humanus item in adjectivo : item quia diciturPetrus eft rationalis , eſt riſibilis in adjectivo:non verò dicitur : eſt rationale, eſtriſi bile in ſubſtantivo ; &pariternondicitur: eſt al bum, fedeſt albus; inde eft, quod illaprimaſunt univerſalia ſubſtantiva ; hæc vero poſtrema ſunt adjectiva, ex num.7.&8.& 15. Quodfialiquan doaudies,inſubſtantivo tacito,dici rationale, rifi bile, tunc hujusmodi univerſale formale, nonha bet rationem differentiæ , vel proprii; fedpotius ſpeciei : faltem non habet rationem peculiarem differentiæ, autproprii ; nifi cum hocaddito: dif ferentiafumpiafubftantive : rurfus cum dici tur : Petrus eftfingulare ,autest individuum, ad verte , quod illud fingulare , fi tamen eft terminus communis ,&univerfalis (dequofuo loco difpu tatur) eſt univerſale eſſentiale ſubſtantivum: nem petotalephyficum,juxtànum. 13. XX. Singulæ claffes univerfalium formalium, ſuperiùs expofitæ , duplicari poffunt pernum. 5. Hoceftpofluntdividi in fubjicibile,&prædicabile: e. g.genus aliudettfubjicibile, aliudprædicabile ;ita fpecies,ita differentia&c. XXI Singulas hujusmodi claſſes univerſalium formaliuın, collective ſumptorumconfideraprimo tanquam totidem univerfalia fundamentalia(licèt ex fingularibus univerfalibus formalibus, haben tibus fingulis fuum univerſale fundamentale con tent& componanturjuxtadiffer. 11. fect. 1.)v.g. collectio omnium univerfalium formalium , quæ dicitur fpecies continet & hoc univerſale formale homocognitus utfic, & hoc aliudleoutfic, equus utfic,& itade reliquis. Tota collectio collective fumpta eſt univerſale fundamentale conflatum ex pluribus univerfalibus formalibus ; in quo nil novi,aut miraculi fi memineris ex differt. 8.fect 3. collectionem omnium definitionum formalium , effe definitionem objetivam , collectionem om nium cognitionumpoſſe eſſe objectum cognitio nis cognofcentis cognitionem utfic. Confidera fecundo ex iftis claſſibus fieri totidem univerfalia formalia reflexa per totidem unitates rationis, quæ cognofcantfingulas illas claſſes confusè ab ftractive , &in ordine ad connotatum commune : juxta differt. 15.v.g.fpecies utfic eft concretum extrinfecum exunitate rationis ,& ex collectione illa,feuclaffe fuperiusexpofita, itagenusutfic &c. Inde eſt, quodtotidem funt univerfalia formalia reflexa , quot ſuntillæ claſſes , circa quod om nis tollitur fcrupulus ; fi compares hæc univer falia formalia reflexa , cum definitione reflexа , de qua differt. 8. ficuti enim definitio formalis reflexa cognofcit , & definit collectionem , in quaipſadefinitioformalis includitur, ita e. g.hoc univerſale formalereflexumffeciesutfic,eftcon cretum extrinfecum , per unitatem rationis , quæ habetpro objecto , & univerſali fundamentali col lectionem omnium concretorum extrinfecorum, inter quæ includituretiam illud, quodfacitilla ipſa unitas rationis reflexa. Confidera tertiò claſſem generaliſſunam omnium univerſalium formalium tamreflexorum, quàm directorumeſſeuniverſale fundamentale generaliffimum , ex quo, per unita temrationis item generaliſſimam fit hoc concre tumextrinfecum: univerſaleformaleutfic; cujus forma,ſeucognitio, quæ eſt unitas rationisgenera liffiuna deprehenditur primò cognofcere ſe ipfam, &concretum extrinfecum exfeipfacompofitum: ſecundo cognofcere multoties idem objectum , tertiòcognofcerealiqua concretaextrinfeca reful tantia,& conflataex cognitionibus,feu unitatibus rationis, quæ cognofcunt , & habent pro objeto illam ipfam generaliffimam univerſalitatem ratio nis , & ejus concretum extrinfecum generaliffi mum,nempèuniverfaleformaleutfic, &hoc totu fineabſurdo, licèt non fine ludo: nam illa unitas ratio 1 : rationis generaliffima habet pro üniverſale funda mentali omniauniverſatia formalia ; adeoque in ter illa etiam concretuin extrinfecumex ſe ipfa; 219 fedeoipfoperillam ipfam cognitionem&fecun De Pradicabilibus. dùmeundemrefpectumeftfuperiusgenere&infe nempèuniverſale formaleut fic. Infuper habet etiaminter illa tanquam partem objecti fui, & fui univerſalis fundamentalis omnia univerfalia for malia reflexa (videlicetſpeciesutfic,genusutfic ) quæuniverſaliaformalia reflexaprimo habent pro univerſali fundamentali tales collectiones in qui bus includuntur univerſalia formalia, quæ aliunde etiam includuntur æquè primario in univerſali fundamentali generatiffimo : deinde eademuni verſalia formalia reflexa ( faltem aliqua ex illis, puta genus, & fpecies)habenttalescollectiones prouniverſali fundamentali , inquibus inter alia univerfalia formalia, includitur etiam generaliffi mumuniverſale formaleutfic:miraris?fednon profectòexdifficultate, modòrepetasex differ. 8. quodcognitiocognofces omnescognitiones,tum directas, tum reflexas , inter illas etiam illam co gnofcit , quæ habetpro objecto ſolascognitiones riuseodem, latiuspatet,&non latius patet eodem: g. &c. Refp. hoc totum non magis repugnare, quamrepugnetcognitio cognofcenstum ſeipfam, tumcognitionem cognofcentem ſe ipſam: itaque omitto ma.&diſtinctami, utfuprane.conf. Contra3. Si non repugnat , quoduniverſale ut ſicſit genusgeneris,maximeperdiftinctionemfup pofitionis fimplicis , & fuppofitionis perſonalis : quod nempe univerſaleformale ut fic fitgenus in fuppofitioneperſonali,&noninfimplici: fedhæc ratio nulla eſt : quia univerſale formale ut fic in quantum fumitur in ſuppoſitione fimplici eſt ge nusadomniaalia univerfalia item inſuppoſitione fimplici confiderata: g. &c.: explicaturprobatio minoris, univerſale formale utficin quantum eſt concretum extrinfecum & inquantum doctrinali terloquimurnonfolumdefubjecto cognito ab illa generaliſſima unitate rationis; fedetiam de ipsâ unitaterationis ;inquantum inquam , doctrinali reflexas: exquo fit, quod cognitio hæc generalifter,&non merèindicativè de utroque loquimur fima,&cognofcit feipfam,&cognofcitcognitio nemcognofcentemſeipfam (nempe illamrefle xam)&multoties cognofcitidemobjectum:quod pariter de definitione generaliffima poteſtdici, &explicari. SECTIO 11. Exdictis tricofiffimadiſſolviturobjectio. Bjicies. Univerſale formaleutficſehabet,ut ensutficadomniauniverſaliaformalia: g. eftgenusadilla: g.inter alia,eſt genusgene ris:hoceftilliusuniverſalisformalis,exdictis ſect. 1.num. 15. ficutienseſtgenusſubſtantiæ, acciden tis&c. Refp.omittendototum argumentum. Contra1. Si univerſaleformale eſt genus gene ris,latius extenditur ipſogenere:fedhæcfunt.con tradictoria : g. &c. Refp. diſt. ma. latiùs exten ditur&c. Hoc eftcognitio , perquamfithoccon cretumextrinfecum,univerfaleformaleutficha betproobjecto &prouniverfalifundamentaliinter alia etiamconcretum extrinfecum ex cognitione و a Π 1 le a e 15 وك 0 3 cognofcente ipfam primamgeneraliſſimam cogni tionem,& unitatem rationis , & concretum illud generaliſſimum univerfaleutfic conc. ma. hoceft cognitio&c.habetpro objecto,& nonhabetpro objectoprædictamcognitionem,&concretum ne. conf. Reliqua, quæ opponipoffunt funtvocabula inania, &metaphora: namilludſuperior,&infe rior, latiùs, &non latiùsinſe nilaliudeft, quam quodficuti cognitiocognofcensomnemcognitio neminterillas cognofcit tum ſe ipſampermodum unius nniverſalizatam cum reliquis , tum cogni tionem, quæ cognofcit interalia ipſamprimamge neraliffimam cognitionem:&ficutidefinitiogene raliffima funilem prærogativam habet ; ita etiam unitas rationis generaliſſima , quæ conſtituituni verſale formaleut fic. Contra2. Univerſaleformale utficper illam ipfam fuam cognitionem,quæ eſtunitas rationis conſtituiturgenus eo ipſo,quod conſtituitur uni verfale formaleut fic: hoceftconcretum hoc ex trinſecum: univerfaleformaleutfic,coipſo,quod eſt tale eſt paritergenus adomnia univerſaliafor malia(juxtadefinitionemgeneris ſect. 1.num,15.) diciturſumiuniverſale ut ficin fuppofitione fim plici. Refp. ne. ma. fuppofitio perſonalis, & fim plexperine non adhibeturadiſtam objectionem nevidelicet nontamdiffolvatur, quam obfcure tur: igitur diftinctionemadhibebis ,quam pofui ad contra primo: cæterumbonaeſtexplicatio,&no tatu digna utriusque illius fuppofitionis fimplicis, &perſonalis , quæ allata eſt, &confonat dictis tumtheſi 12.lib. 1.elem. tum differt. 13. fect. 3. addotamenquoad univerſaliaiſta reflexa,proce dere inde obſcuritatem in ſuppoſitionibus ; quia fuppofitio fimplexdirecta evaditperſonalis refle xa:ut cumdico ſpecieseſtuniverſale perinde eft, ac fidicerem: homo eſtanimal,quantumadſup poſitionem perſonalemt immo & fuppofitiofim plexreflexaevaditperſonalis reflexa:quodtotunt explicatur clarè per diſtinctionem ſuperiùs alla tam,quæpotiffimaeft. : Contra 4. Repugnat cognitio cognofcens fe ipſam:g.etiamuniverfale,quod fit genus generis. Refp. nevant. Contra 5. Répugnat cognitio , quæ folumhas beatpro objecto ſe ipfam : g. etiam repugnat, quæ fimul habeat , cum cæteris pro objecta ſe ipſam. Refp. con. ant.&ne.conf. totadifparitas petenda eftexdiffert. 15.fect. 1.n. 13.& 14. co gnitio cognofcens cognitionemutfic eſtunitasra tionis &facithoc univerſalecognitioutfic : hujus modicognitio , feuunitas rationisſecundum ſead entitative confiderata eſſet contenta , ſi haberet unumfingularepro objectofuoſufficienti,& adæ quato, nec neceffariòpetittotumuniverſale fun damentale pro objectoſuo; ficutide imagine ovo rumdictum eſtinloco: noneffetquidemcontenta ſi ſe ipfamfolam haberetproobjecto : nam ipla pertinet ad objectum plufquam fufficiens fui ipfius : etenim cognitio eft imago, adeoqué eſt quidcorrelativum,&per confequenspetitrepræ ſentare objectum faltem aliquod realiter à fe ipfa diſtinctum : ceterum nullum eſt inconveniens , quod inter objecta fuperabundantia repræfentata abillis cognitionibusconfusè &permodum unius annumereturetiamipſacognitio. 1 1 DIS : 120 Differt. Decima octavaLogico-phyſica Proprietatesprædicabilium. SECTIO PRIMA. Proprietatesgeneris explicantur& 4 gulis: hinc intelliges quid fibi velithæcfententia, totumpotentiale estinpartibuspotentialibus &è contrapartesactualesfunt intotoactuali. VI. Unde genus latius patet , & minùs late 1. poftulantur. ERdefinitionem generis poſitam differt. ant. ſect.1.n. 15.definitur quodlibet genus in ſuppoſitione fimplicinoperſonali:nonenim de finiture.g.quodanimalinſuppo fitioneperſonali fit univerſale effentiale ſubſtanti vum&c.alioquinPetrus effetgenus ,&univerſale: necdefinitur ſola illa unitas rationis , quæ eft for ma hujus concreti extrinfeci e.g. animalut fic : quemadmodum enim albedo non eſt album; ita neque unitas rationis eſt genus , aut univerſale formale; fed eft forma quæ venit in obliquo, in illo ipfo concreto extrinfeco,quod eſt genuse.g. animalutfic. II. Omne genus continet neceffariò plures ſpecies: aliis verbis : inferiora generis neceffario debenteſſe multa effentialiterdiffimilia : quia de betpoſſe multiplicari , juxtadefinitionemfuamin multis effentialiter : hoc eſtſpecifice diffimilibus, ſeu differentibus. Undeſi evaderentimpoffibiles omnes ſpecies præterunam; genus evaderet dif ferentia; fiv.g. nullum eſſetanimal poffibile præ ter hominem; animaleſſethominisdifferentia ,& adjiceretur ſuperiorigeneri. III. Peraccidens verò genus continet multa etiam omnino fimilia inter ſe: nempe omniaindi vidua cujuslibet ſpeciei; quare ſi impoffibiliaef ſentomniaindividua præter unum cujuslibet ſpe ciei,genus remaneretgenus. IV. Nihilominus genus prædicatur immedia tè, feupoteftprædicari de quolibetindividuo non aminùs , quàmde ſpecie :e. g. diciturPetrus est animal, non minus quam dicaturhomo est ani mal: etenim curnonita prædicetur? fivere&im mediatè in fingulis individuis ineft , & continetur iſte conceptus expreſſus animalnamineffe,&pof Sepradicarı, eſtidem. V. Genus fundamentale eſt claſſis & collectio plurium ſpecierum: iſtaclaſſisdicitur totumactua lephyficum nimirum conftansexpartibus realiter, &phyficèdistinctis , quot nempe funt individua cujuslibet ſpeciei. Genus autem formale eſt, & dicitur totumpotentiale (ex differt. 4. concl. 3. patet , quid fit totum potentiale , & totum actua le:) quía poteſt continere,&aptumeſt (aptitu dinepræciſiva, utdixidiſſert. ant.ſect.1. num.2.) multiplicari totum inpluribus ſpeciebus, quæ ſpe cies dicunturpartes potentiales inhacipſa confi deratione: rurfus quælibet ſpecies reſpectu gene ris dicitur totum acquale eſſentiale metaphyficum, cujus pars actualis eſſentialis eſt genus, in quo ni hil novi eſt quàm confufio vocabulorum, quæta men illuſtratur ex dictis diſſert. 15. de univerſali patet ipsâ ſpecie ſecundum diverfos reſpectus , &confiderationes , ſecundum quas eſt totum& pars. VII. Claritatis gratia diftingue pradicatune genericum àgenere (uti inconfequentibus præ dicatum ſpecificum à ſpecie)prædicatumgeneri cum eſt e.g. illud fingulare animal, quodeſt in Petro inquantum diftinguipoteft formaliter àPe tro , & fimul cum aliis fimilibus prædicatis etiam realiter ſumptis conſtituit genus fundamentale: quare idem eſt prædicatum genericum, ac ipfum genus, in quantum eſt parsactualis metaphyfica Ipeciei. VIII. Diſtingui genericè eſt idem acnon effe ejusdem generis. Genera diftinguuntur genericè cumunum genusfubaliononcontineture.g.cor pus & fpiritus. Species & individua diftinguun turgenericè cum noncontinenturfub eodem im mediato genere: ( nam fub mediato omniaconti nentur) v.g. cupreffus & Leo : Petrus & al bedo. IX. Genus infuppofitione perſonali à ſpecie busdiftinguiturformalitèr, & præcifivè v.g. ani malabhomine,&leone: infuppofitione fimplici diftinguitur realiter,& ſpecince a ſpeciebus, quia eſt unum univerſale & concretumlicètextrinfe cum ſpecie diverſumabhocalio, quodeſtſpecies.. Genus fundamentale diftinguitur realiter afingu lis ſpeciebus fundamentalibus ſeorſum ſumptis, ue totum diftinguituràpartibus. X. Genus pofitum ex parte prædicati habet prioritatem , quo ad ſpeciem ,& individuum in fubfiftendi conſequentia , aliis verbis : logicè eſt notior ſpecies,& individuum, quam genus in ra tione prædicati: hocest quod dixiThefi7. lib 3. elem. nimirum àterminoinferiori valere illatio nemadfuperiorem, c.g. Petrus esthomo :g.Pe trus est animal; fedexparte ſubjecti valetàcon verſo à termino nempe ſuperiori ad inferiorem, quod dicitur aliis verbis : genus eftnotius logicè ſpecie, &individuo in rationeſubjecti e.g.omne animal eſt corpus : g.omnishomo eft corpus : g. Petrus eftcorpus: modo tameninterminis necef ſariis , vel repugnantibus fiat propofitiojuxta di etalococitatolib.3.elem.&fignauniverſaliautro bique ſaltemtacitèpræfigantur. XI. Datur genus ſupremum ſubalternum , & infimum,dequibustheſi 40.lib. 1.elem. XII. Datur genus generis tumin ſuppoſitio neperſonali,tum fimplici : inprimavivens eſt ge nus hujusgeneris animal : in ſecunda univerſale eſtgenusgeneris inſuppoſitione fimplici: namge nus eſt ſpecies aliquaexuniverſalibus,&rectè di citur,genus estuniverfale : vice etiamverſa dici formali , quo pacto videlicet multiplicetur in ſin poteft Deproprietatibus prædicabilium. poteſtgenus est univerfale,adeoquelatius patet& minuslatèpatet genus ipſo univerſali:juxta dicta 121 fint adæquatæ & contradiftinctæ, nonverò diftin &æpermodumincludentis,&inclufi)funttermi diflert.anteced. ſect. 2. XIII. Genus in fuppofitione fimplici eſt ſpe cies tumfubjicibeles , tum pradicabilis,& fecun dùm utramque rationem refpicituniverſale ut fic: namrectedicitur:genus est univerfale,in quoge nus eſt ſpecies fubjicibilis,& fimiliter recte dici tur : univerfale estgenus ,ubigenus eſtſpecies prædicabilis: namgenusnonprædicaturutgenuss fedutfpecies,pura caque atoma,nempede plus ribus univerfalibus formalibus omnino fimilibus in forma extrinfecadenominante nempe unitate rationis,alioquin fi prædicaretur ut genus, ipſum genusinfuppofitionefimplicipoffet prædicarietia deinferioribus& individuis: juxtadicta num. 4. &ficutidicipotelt animaleftgenus poffetquoque diciHomoeftgenus: Petrus estgenus: ficuti quia dicipoteft:homoeftanimal:dicipoteſt Petruseft animal. Specici proprietates explicantur , & postulantur. 1. S ٢٠ " SECTION i Pecies definita n. 15. differt.ant. eſt adæqua 1 ta &totaeffentia rei(nempemetaphyfica,) nimirumgenus&differentia fimulmetaphy ficè ſumpta. II. 1 Convertitur ſimpliciter cum differentia ſpecifica,cumproprioquarto modo,&cum defi nitione:homoeftrationalis:g.rationale eſt homo &c. Species in ſuppoſitioneperſonali,&definitio objectiva ſunt idem : definitio verò formalis, & conceptus formalis ſpeciei differunt,utexplicatio terminiàtermino inexplicato. III. Species in ſuppoſitione perſonali compa raripoteftquoadgenus,quoad individua: fecun dumprimamconfiderationem dicitur ſubjicibilis, quiafubjicitur generi,&poteſt ponilocoſubjecti, dequo genusprædicatur : c. g.homoeſt animal, &hocpactocontinetur ſubgeneretanquam ejus pars potentialis (ex ſect. 1. num. 5.) quæeſſen tialiterdebetconvenire,&differre,ſeueſſe ſimilis &diffimilis aliis partibuspotentialibus generis... IV. Juxtaſecundam confiderationem dicitur prædicabilis ,quiain multisomninofimilibus ineſt, &deiisprædicatur. V. Species ſubjicibilis alia eſt infima, aliafubal terna, alia fuprema, &alio nomine,& reſpectu ferè idemeſt inreacgenusitadiviſumſect. 1.n.11. me g. c.g.substantia estensinhacpropofitioneſubſtan tiadicitur effefpeciesfuprema: poteratetiam dici effegenus ſubalternum, quiaſubeſt generi ſupre moens,(nilautemhicverſode analogia, veluni vocatione entis)nulla verò fupraſubſtantiameſt alia ſpecies. Species prædicabilis eſt tantummo do-infima, quiaeſt illa , quæ prædicatur de indi nirepugnantes interſe:hoc eſt valet ex affirma tioneuniusad negationemalterius: . g. eftleosg. non eft homo. Si vero duæ ſpeciesdiftinguantur per modumincludentis &incluſfinonvalethæcil latioe.g. inter animas, eft vegetativa:g. nonest fenfitiva,nametiamſenſitiva eſtvegetativa; ficuti rationalis eſt ſenſitiva,& vegetativa. VIII. Differre ſpeciejuxta aliquos eſtdifferre inordinead ſcientiashumanas: e.g. triangulum in auro,vel ferro,velligno,non differt ſpecie in or dine adgeometriam,adeoquegeometricè eſt ejus demſpeciei,quia quidquid demonftrat geometria de unotriangulo e.g. aureo,cenfetur etiam de monftraredeferreo,&ligneo; inordineveròad phyficam ſcientiamdifferuntſpecie illa triangula, quia dum phyſica demonftrat proprietates auri, noncenfeturcoipſodemonſtrareproprietatesfer ri, velligni: ita aliquadifferuntſpecieinordinead Theologiam,alia in ordine ad alias ſcientias: & inde dicuntur quædam differre ſpecie moraliter , quædamciviliter,quædaınlogice. IX. Aliquandovidentur quædameſſediverſæ ſpecies, feudividi genus inpluresſpecies,nonta menita eſt,ſedeſtdiviſio ſubjectiinaccidentia ,hoc eſt ejusdemomnino rei, nunc confideratæutha bentisunumaccidens,modouthabentisaliudacci dens:utfi deeodemdicamparieseſtalbus,paries eſt niger,diciturdivifioſubjecti inaccidentia. X. Differre,ſeudistingui ſpeciecompetit tùm ſpeciebus tùm individuis , uthomo&equus , Pe trus&Bucephalus differunt ſpecie; poffuntetiam duæ formalitates differre ſpecie , ſed differentia tantum rationis,nonrealie.g. rationale & riſibile differunt ſpecie differentia formali, feu rationis : quodnotaadplurimumufuminſcientiis. XI. Species inſuppoſitione perſonali alia eſt fimplex, alia mixta;leoc.g.&equus ſunt ſpecies fimplices, quiapræter genus nilparticipatunade alia, contraveroLeopardus eſt ſpecies mixta: ita plurimæſpeciesmixtæ incoloribus, odoribus , & ſaporibus,inveniuntur ; potiffimùm verò inacti bus voluntatis ex diverſis motivis : v.g. actus fa &uspropter mifericordiam,&juftitiam eſtmixte ſpeciei.. XII. Litigatur utrum inter quaslibet duas creaturasdiverſa ſpeciei poffit produci alia media æqualiter,vel inæqualiterde utraque participans, quæ per aliquam eſſentialem diſſimilitudinem ab utraque fit cujusdamtertiæ ſpeciei. XIII. Litigatur etiamutrumpoſſitdariſpecies immultiplicabilis , hoc eſt una fingularis creatura diffimilis eſſentialiteromnibus aliis:quænonpoffit habere omninofimilem fibi: has tamenlitesdefini readlogicumnonpertinet. : XIV. Species inſuppoſitionefimplici eſt ſubji 0 & コ ८ viduisomninofimilibus; &de hac ut prædicabilis &utfubjicibilis procedit definitiodatadiſſert, ant, fect. 1.n. 15. VI. Si eſſentimpoffibiles omneshominespre terPetrum,homoeſſetſpeciesſubjicibilis nonpræ dicabilis; fiveròomnesreseffentimpoffibilespræ terhomines, homo eſſet ſpeciesprædicabilisnon fubjicibilis. VII. Duæ fpncies ſub eodem genere ( modo R.P. PtolomaiBhiloſophia, cibilis , ut cum dicitur ſpecies eſt univerſale : eſt etiamprędicabilis,utcumdicitur:homoeſt ſpecies, leoeſtſpecies: immogenus ipſum eſt ſpecies uni verſalium:prædicaturautemdeomnibusillisfingulis ſpeciebus tanquamdeindividuis,ſeuutdeomnino fimilibus:alioquin ſideillis prædicaretur,utdeſpe ciebus, ipſa eſſet genus, & fequerentur abſurda notataſect. 1. nu. 13. unde ſpecies inſuppoſitione perfonalieſtindividuumſpeciei inſupp. fimplici. Q XV. Ex 122 XV. Exquo infertur ſpeciem prædicabilem in fuppofitione fimplici efle latè patentiffimum Differt. DecimaoctavaLogico-physica venit àfolaanimarationali, nam requiritur etiam univerfale : nam latiuspatetipſogenereinquantu genus eſt ſpecies prædicabilis:hoc ipfoſpecies la nuspatetipſouniverſali ex citato n. 13.adeoq; fpe cies ut prædicabilis latiùs patet univerfali ut fic: latiùs etiampatet ſe ipſa ut fubjicibili ,licèt etiam ut prædicabilis poffit fubjici , &poni profubjecto e. g. dicendo ſpecies prædicabilis eſt univerſale, tuncenimevaditfubjicibilis: qui omnes ſunt intel. lectus noſtrilufus. :Proprietates differentia explicantur & 1. D poftulantur. Ifferentia definita eſt diſſert. ant. ſect. 1.n. 15. utuniverſaleunum&prædicabile eſt: nuncattende prædicatum differentiale in quantumà differentia diſtinguiturquemadmodum ſect. 1. diftinxigenusà prædicato generico: fic au temexplicatur:eftformavel prædicatum,quodre pertuminrealiqua,velrerumclaſſe,illius fimilenon reperiturin alterarevelrerumclaſſe:notabisetiam hujusmodi prædicatum promifcuèdici differenti am,quemadmodum&nos,adnotataæquivocatio ne,appellabimus:itaquedifferentia intelliginonpo teſt niſi intelligasduo: nempeipfamdifferentiam, &carentiamfui fimilisin aliare: per hæc duoper modum formæilla resdenominaturdifferens ſeu diffimilis tanquam concretum: ficuti concretumfi milepari modoexplicatuni eſt differt. 14. ſect. 3. Hic etiamaliaæquivocatio, nam folet tumabſtra &umtum ipſumetiainconcretumperabuſum no mine abſtracto fignificari &dici differentia: (fub intellige inconcreto) clarèdicereturutpræmonui prædicatumdifferentiale id quodrepertum inali quare,denominatur differens, veldiffimile... II. Seddifferentia univerſaliter ſumpta potiſ fimum hic expenditur: illa igitur triplexeſt:vul garis quæ idemacaccidens,propria, quæ idem ac proprium , propriiffima quæ conſtituit effentiam, rei cumgenere,utrationalis reſpectu hominis , & exprimitur adjective: dici etiam ſoletdifferentia effentialis. III. Differentiaeſſentialisaliaeſtfuprema , alia Subalterna aliainfima, ſeuatomajuxtatheſim 47. lib.1.elem.ubifubnominegeneraliſſimæ ,&gene ralis differentiæ idemdeſignatur: fubalternacon ſtituit cumgenere ſpeciemſubalternam, ut ſenſiti vumcumgenerevivensconftituitanimal:differen tia infima,dequa loquimurfrequentius eſt prædi catumeffentiale adjectivum, cujus fimilenonre periturinalia ſpecie, quæ definitio ampliùsexpli catdefinitionemdatamdiffert.ant. ſect.1.0.15.-IV. Differentiaconvertiturcumſpecie: nimi rum ſi exprimatur ſubſtantivè e.g. rationale est bomo,ubiilludrationale æquivalentereft idem ac ſpecies nempedifferentia ſumpta ſubſtantive. V. Differentia , eſſentialis ſcilicet , eſt ra dix formalis ſeuprincipium & caufa proprieta tumnonnullarum,quæinfuntſpeciei,uteſſelberum convenithomini, quiaeftrationalis :aliarumquo queproprietatumradix eſt genus , uthomohabet ſenſus quiaanimal. : VI. Differentiaſpecifica non efttantùmàfor ma,necenimhominemeſſerationalem, eft&pro corpus&organacorporea,utpoffitratiocinari,nec rurfusgenus eft &procedit àfolamateria,namel ſeanimale g. inbove, eſt&proceditetiamab ejus animanona folamateria. Litigaturtamenutrum differentiaſpecificafit aforma&differentiafeudi ſtinctio numerica fità materia. Vocabulum ,for. ma,æquivocumeft:fideſignet effentiam rei,quæ eſtidem acſpecies, verumeft, quodpereſſentiam quælibet res differatabalia ;nempe peridquodeft unumquodque,fedhocpactoetiam diftin&io nu merica eſta forma,quælibetenimresperſe ipſam &peridquodeſtnon est idquodnon eft: (quod tamenipſuminferiusdiſceptabimus)rurfus forma poteſt ſignificare partem formalem cujuslibetcor poris: (namjuxta fententiam peripateticam quod libetcorpuscomponituràmateria&forma)&du biumnoneftquodcorpusàcorporedifferat ratio ne formæ, nammateria eadem & fimillima eſt in omnibus : fedquid dicemus de rebus ſpiritualibus deAngelis,v. g. quinonconſtantexmateria&for ma, at funt fimpliciffima , & indivifibilis entitas? rurfus curdiftinctio numerica debeat elſe àmate ria?nonneuna forma ab alia realiter diftinguitur, utalbedo parietis A. ab albedine parietis B.per ſe ipfamnumerice& realiterdiftinguitur? Quare il ludproloquium: differentiaspecificaest àforma, fic explico: nimirum in ordine adſcientias huma nas,quæ cumnonfintde fingülaribus,fed de uni verfalibus diftin&ionem rerum numericam non attendunt, adeoque iſta diſtinctio quantum adil las materialiter fe habet: quidenimdeillaſciri po test?ſedformaliterhoc eft propriè&perſeatten dituràſcientiis differentia ſpecifica, quæ expreſsè percognitionem , quæ fit unitas rationis eft co gnofcibilis. VII. Differentiainfimatria munerahabet, li mitat, feudividit, ſeucontrahitgenus: conftituit ſpeciem:&eſtprædicabilis deindividuis:hinctri plici nominedonaturdifferentia aliadivifiva , alia constitutiva, aliadiciturpradicabilisIn quantum eſt prædicabilis de indivi duisdifferentiainfima eſt univerſale,&verèdiffe rentia; naminhacfolaconfideratione eſt ratiofu perior,ſeuformalitas in multis multiplicata: reſpe Auenimſpeciei non eftratiofuperior, necverfus multa, adeoquenecuniverſalisinfuppofitioneper fonali,quareutdiviſivageneris,&conſtitutivaſpe ciei dici potius poteſt prædicatum differentiale , quamdifferentia. : IX. Differentia infima ineſſe ultimæ, &inf mæconſtituitur perduo: nempe perſe ipfam ,& per exclufionem alterius differentiæ inferioris: utrumque enim per modum collectionis requiri tur ad hancdenominationem,differentiaultima, quodconfonatdictis n. primo. 6 X. Poteſt daridifferentia infima,quæ conſti tuatur ex duplici prædicato collective ſumpto , quorumutrumque diviſivè ſumptumfit genus: in quantumtamenconfideraturinillaſpeciedetermi nata utrumque prædicatum feorfim ſumptum dici folet differentia inadæquata: quiavidelicet utrum que exillis facit differre illam ſpeciemà pluribus rebus,tametfinonab omnibus,adeoque nuncuno, nunc altero ex illis utimur ad oftendendam diffe rentiamſpecificamrei illius à cæteris aliis. XI. Utrùın Deproprietatibus XI. Utrùm verò rationale inhomine itafeha beat,& fit differentia inadæquata pendet ex illa inſpectione, utrum rationale inhomine fignificet prædicabitium. 123 V. Nullumeſt accidensnaturale,quodalicujus ſubjectinonfitproprium,hoc eſtnonexigaturab aliquo ſubjecto. potentiam ratiocinandi, ſpiritualem quidem, ſed dependentemàfenfibus externis, anveròpræcisè fignificetpotentiamratiocinandi: ſi ſecundomodo fignificeteft differentia inadæquata , quia potentia ratiocinandi ſaltem quoad aliquaobjecta convenit etiamAngelis : fi primomodoaccipiatur rationa leeritadæquatadifferentiahominis. XII. Differentiæ hujusmodi,quæfecundùm fe, &feorfim ſumptæfuntgenus,dicunturdifferentiæ extrahentes: quæ vero ſecundùm ſe nonſuntge nus,dicuntur contrahentesgenus ,qualesfunt il læ, quæ vulgò affignanturbrutis ,quæ reveranihil aliudfunt ,&nihilaliud addunt fupra animal, hoc eftfupraprincipium fentiendi,nifi talem,vel ali ammodumſentiendi,e.g.virtutem hinniendi, feu rugiendi,quæ funt differentiæ equi,&leonis : licèt autemdifferentiæ extrahentes nonincludant for malitergenusſuperiùs, nam rationale exprefsè,& formaliter non includit animal ,nec animal for maliter includit rationale, licèt utrumque habeat rationemgeneris fecundùm ſeſuperioris ; eſt-ta men quæftio levis momenti utrùm differentiæ contrahentes formaliter includant genus, hoc eſt VI. Ipfiaccidenticompetit exigere effeinſub jecto,&intalipotiùsſubjecto quàminalio: adeo quedaturproprium,feuproprietasetiamacciden tis, v. g.viſionisproprietas eſt eſſe inoculo. VII. Unum proprium latiùs patetquàm aliud, utproprium entis latiùs patet, quam proprium corporis. Hucpertinentdifferentiæ fecundæ,ſen proprietates arboris philofophicæ , de quibus theſi 47. lib. 1.Elem. VIII. Uti termini : Omnifolifemper, poffunt facere, intermixtuparticula non , octo conjuga tiones,ſeu combinationes : fi videlicet, fineulla particulanon fumantur ; explicant illudproprium quodvulgo dicitur quarto modo , nempe quod convenit omnifoli,&femper: fi cumtribus parti culisnonufurpenture.g.nonomni,nonfoli,nonfem per; explicant merumaccidens pertinensadquin tumuniverfale: fi verò interponatur diverfimode una,velduplexparticulanon efficiuntur ſex ſpeci esproprii diverſæ:nimirumtotidemexigentiæali cujus ſubjectialiquam proprietatemexigentis. SECTIO V. dumcogitanturpræcifivè,&expreſse,debeat for- Accidensproprietatesexplicantur&poftulantur, maliterfimul&expreſsègenus cogitari: c.g. hoc I. objectumformale hinnibile,fit formaliter,& ex preſsè animal , velpotius formaliter, & expreſsè A Ccidens non exigiturà ſubjecto,ſedſubje Aumeſtindifferens adaliud, licètalia ex includatſolùm exigentiam,&connexionem cum to,exfect. 4.num.6. genere, animal , quodper eam cognitionem rea parte ipſum accidens exigateſſe inſubje liter,&obfcurè cognofcatur. Dehocpuntonon litigabis; fedpermittes , cuicumque ſentire,quod volet. XIII. Differentia in ſuppoſitione ſimplici eſt ſpecies fubjicibilis ,ut cum diciturdifferentia est univerfale: eftetiam ſpeciesprædicabilis de om nibusdifferentiis,ut cumdiciturrationale estdiffe rentia imodeipſouniverfaliut fic prædicari po teſt ,&dici univerſale eſtdifferentia ( cognofcibi lis , ſeu objecti intelligibilis) adeoque etiam latiùs patet,ut eftprædicabilisipfo univerfaliutfic; mi nùs veròlatèpatetfpecie prædicabili : quia& ipſa differentiaeſt una prædicabilis. SECTIO IV. Propriiproprietatesexplicantur,&poftulantur. I. Roprium definitum differtatione antece Pdentifect. 1. nu. 18. eft convertibile cum ſpecie,& fumptumſubſtantivèilli æquipol let,e.g.homo eftriſibilis,ergoriſibile eſthomo. & T-II. Ultra divifiones proprii loco citato allatas daturpropriummodale,quodmodaliterdiftingui + + ים i 5 tur afubjecto : hoc eſt ſubjectum poteſt eſſe ſine illo ; fedille modus necmiraculosèpoteſtſine illo ſubjecto permanere v. g. actio fine agente, feffio fine feffione, quadratura ligni fine ligno&c. datur prætereapropriumabfolutumutalbedoinnive,da turpropriumrelativum,uteffeordinatum&c. II. Aliudeftpropritungenerishoc eftexigitum àgenere,uteffegraveconvenitcorpori,daturpro priumfpecies,utefferifibileconvenithomini. IV. Proprium prædicatur ( fi propriumphyſi cumfit) femper inconcreto,noninabſtracto,ut nixeſtalba,fednoneftalbedo....... II. Prædicari tantùm debet in concreto, alio quinfalſa eſtpropofitio III. Accidens hoclocoidem fignificat , acpræ dicatum contingens, ſeuterminus contingens ſo let etiam appellari accidens logicum : hinc aliqua etiamſubſtantiapoteft pertinereadhoc accidens, feuprædicatumcontingens; e.g.Petrus est toga tus :namtogaeſtaliquaſubſtantia. IV. Vulgo fic explicatur accidens estidquod poteft adeffe,& abeſſepratersubjecti corruptio. nem,quodfic intellige. Inpropoſitioneprædica tum contingens poteſt affirmari , vel negare de ſubjecto , quin deftruatur , &reddatur chimeri cumilliuspropofitionis ſubjectum; ut cum dico: homo eft albus : velin alia oportunitate: homo non estalbus : fecùs verò ſi dicerem: homo est equus : rurſuſque fidicerem:homononest rifibilis: deftruitur effentia ſubjecti per negationem illius proprii quarto modo ; quoad alia verò propria primo,ſecundo,veltertiomododeſtruitur eſſen tia fubjecti ſi negetur exigentia proprii de eodem ſubjecto,e.g. nixnon eftexigens eſſealba : con trà veròfidicas:homo estmoriens :homononeft vivens , non deftruitur effentia illius fubjecti, etiamfi confideretur in morte : namhomo exef ſentiafuanonexigitvivere, exiftere, aut creari: undeludicra eft objectio,quodnempemors acei densfit;&tamenadeſſenonpoffitfinecorruptio ne ſubje&i,hoceft hominismorte:diftinguen dumenim eſt accidens ſumptum pro prædicato contingenti inpropoſitione reſpectueſſentiæfub jecti,&accidens ſumptumpro aliqua formaacci dentali , quæ plerumquevenitinobliquo in dicto prædicatocontingenti,&dici foletaccidens inab Aracto,feu categoricum,utcalor,vel frigus,quod Q2 fubin t 224 fubindepoteft hominiaccidere: exhis enimacci Differt, Decimanono Logico-phyfica dentibus funt aliqua, quæ vinaturali fua poflunt deftruere actualem exiſtentiam aliarumrerum, li cèt quoad effentiam alicujus ſubjecti in propofi animahominis , aliternon effet accidensfuperna turale : quodtamen duntaxat innuiffe fitfatis. XI. Sideaccidente in abſtracto fit fermo, dici turaccidensabetymologia,veladjunctumex eo, tioneprædicatum contingens correfpondensnon quodaccidat,& adjungatur alteri rei, ſeuſubſtan dicat chimericam repugnantiam , ut in exemplo tiæ,quiaaccidensnonpoteſtexiſtere,nifiinalio : ut allato, homo eſtmortuus. V. Accidens , feu terminus contingens idem eft, acconcretumadjectivumaddifferentiamcon frigus , albedo à quibus accidentibus ſubſtantia dicitur,vel denominatur alba , vel frigida , item queacquirit generalem denominationem ſubjecti, creti ſubſtantivi, de quo alias. VI, De hoc accidente , hoc eſt de termino, quia nempè fubjicitur , & ſubſternitur,& fubſten tat prædictum accidens , quod fine tali fulcimen ſeuprædicato contingenti , nondatur ſcientiain fuppofitioneperſonali:quia objectum ſcientiæde tocilenonpoffet. betefleneceflarium ex differt. 6.& alibidictis. In fuppofitione verò fimplicidaturſcientialogica de hujusmodi accidente , quæ nimirumproprietates, quasimodo recenfemus,demonftrat. VII. Ut propofitio fit vera, in qua prædictum eſtaccidens, ſeu contingens,requiritur cxiftentia ſubje&i: namilla propofitio eft detertioadiacente, &dicitur in terminis contingentibus ex theſi 49. lib. 1. Elem. ànum. 6. VIII. Accidens reſpectu unius poteſt eſſepro priumreſpectu alterius,uteſſealbumreſpectu pa rietis, & reſpectucygni. IX. Accidens ſubſtantive ſumptum, vel in ab tracto, vel in concretopoteft eflegenus, vel ſpe cies , ut albedout fic, album ut fic,& tunc non pertinet adpræſens univerſale quintum;fedadali quodex fuperioribus: nam in præfenti adjective tantummodo debet ſumi,& ut prædicatumcon tingens. X. Accidens in abſtraco , quod exigit eſſein aliquo ſubjetodeterminato,v. g. viſio, quæ exi giteffeinoculo,non eft merumaccidens;ſedeſt proprium aliquo pacto,& exigitur ab ipſo ſubje tojuxtaſect.4.nu.8. nifi tamenilludaccidensef ſet ſupernaturale: nam licèt illudexigeretex ſup pofitionequodfit,effe in taliſubjectodeterminato: c.g. Gratiafanctificans in animahominis,nullo tamen pacto exigitur ab ipſo ſubjecto: hoc eft ab XII. Prædicta accidentia frigus &c. dicuntur accidentiaphyſica, ſeu naturalia diſtincta phyſice àfubje&ofuo,cuiinhærent, ſeuincumbunt : ad horum accidentium fimilitudinem, alia funt , quæ metaphoricè fic appellantur , & ita ex ufu acci dentia quædam dicuntur : uti formalitates ipfæ indiſtinctæ à ſubjecto nomen accidentis nonnun quam ſortiuntur, quotitulo propriummetaphyfi cumdefinitur eſſe eſſentiale accidentale&c. utdif fert, antec, ſea. 1.num. 18.: danturetiam acciden tia logica (diverſotamenſenſu, acnum.3.)&mo ralia , nempè extrinfeca ſubjeto quod denomi nant,hoc eftnon illiinhærentiaut cognitum ,voli tum&c. XIII. Accidentia phyſica naturalia phyficè di ſtincta à ſubſtantiis quas denominant ad quatuor generales claſſes revocantur facillime : nimirum ad quantitatem, ſeu extenfionem,adqualitatem, ad actionem , ad relationem : Inquibus claſſibus continentur vulgaria illa novem prædicamenta, quæ nilaliud funt, quàmnovemclaſſesomnia ac cidentia complectentes , nonnunquam ſola ratio ne diſtincta , quod confufionem non modicam creat: illisque claffibusimponiturdecima quæ di citurfubftantia,de quaſuoloco: cæteraveropræ dicamenta fic appellantur : quantitas, qualitas, relatio,actio,paffio, locus, tempus fitus,babitus, quæ ad quatuorfuperius expoſitas claſſes accom modatiusreferunturutdixi. DISSERTATIO XIX. : Controverſa de differentia ſpecifica. SECTIO PRIMA. Explicationes,&postulata. : i 1 perintellectum ,hoceftquæpoſſunteſſeuniverſa le fundamentale , reſpectu alicujus unitatisratio nis ; iterùm aliis verbis : plurium, inquam , quæ I. P Oftulatum eftdiſſerta: antecedent, num. 15. & differ. 18. ſect. 2.& 3. differentiam ſpecificam eſſe diffimilitudinem effentialem rei à re , vel claffis rerum à rerum claſſe : & hoc ipfum difputabitur in præ ſenti. II. Similitudo dicitur forma relativa,quæ com, ponitur , & conftituitur ex collectione duarum, vel plurium rerum convenientium , & concor dantium in aliqua proprietate,vel prædicato ; aliis verbis : plurium,inquam, rerum confundibilium fignificaripoſſuntaliquoterminocommuni utho mo,album&c. III. Diſſimilitudo eſt forma relativa , quæ con ſtituitur , vel componitur ex collectioneduarum, vel plurium rerum diſconvenientium in aliqua proprietate, velprædicato:ſeù plurium, quorum unum,velunaclaſſis talitermino communi figni ficari poteft, quo aliud, velalia claſſisnon poteft, ut leo homo collectivè ſi utrumque ſumas ſunt diſſimilitudo,itanigrum &album&c. i IV. Simile eſt id , quod denominatur, utcon cretumà ſimilitudine, quæilli eſt ſemiextrinfeca: nam Dedifferentia specifica. namfimilitudo eſt collectio ex illo , &aliquo alio 125 ſcindendoab illo adhucintelligitur rem à re , & diſtincto realiter ab illo (juxta dicta diſſertat. II. differt. 14.& 16. ſectionibus tertiis.) Diffimile, eſt id, quoddenominatur , utconcretum àdiſli militudine eodemmodoſemiextrinfecailli&c. ut dixide fimili. claſſeinàclaſſe rerumſpecificedifferre:atqueadeò adhuc intelligitur fufficiens differentia ſpecifica: ergodifferentiaſpecifica eſt hujusmodi diffimilitu do eſſentialis ſcientifica. Antecedens probatur objicientibus oftendendo quidquid aliudaffignent V. Similitudoomnimoda eſtcollectio plurium, quæ omnibus iisdeın terminis communibus figni ficaripoffunt, ut Petrus,&Paulus exceptonomi nefingulari: contrafimilitudononomnimoda eft collectio plurium,quæ nominari nequeunt omni bus iisdem terminiscommunibus. VI. Diſſimilitudo omnimodainterentiarealia, nondatur: nam femperhabent inter ſe aliquam fimilitudinem, etiamfi videantur diffimillima. VII. Diffimilitudo ſcientifica eſt diſſimilitudo pluriumin ordineadſcientias humanas : hoc eſt talis , ut attendatur à ſcientia humana : in tan tumutquiunumſcitdiffimile alteri , non eo iplo cenfeaturperindeeſſe, acfi etiam aliud diffimile fciret, v.g. viſio,qua videoparietemA. eſtaliquo prohujusmodi differentia, veleſſe idem, modo rectè intelligatur , cùm à nobis affignata diffimili tudine , velilludnonrectèaffignari , ex eo quod illoquoquenonintellecto, feupræſcindendo ab illo adhuc intelligi rerum ſpecificam differentiam conftet,quodeffatum locoprincipii aſſumendum effe contendam pluribus in Logico-metaphyfica differtationede enterelativo. SECTIO 11. Objectiones. B. 1. Differre ſpecieeſtdifferrenotabiliter: ſeddifferrenotabiliter,noneftutcumqueef A ſediſſimile eſſentialiter: g. differre ſpecie, modoeffentialiterdiſſimilis viſioni ,quavideopa rietemB. namprimo non potefteffe imago , nec videreparietemB.&finoneffetpariesA illa non effet. Hæc tamen diſſimilitudodirectè cognita nonattendituràſcientiis humanis,nec doctuseva dit,quiillamſcit. VIII. Exdiſſert. 18.ſet.3.differentiaexprimit duo,nempeprædicatumdifferentiale intali ſpecie identificatum , & carentiam ipfius, feu aliuddiffi mile prædicatum differentialeidentificatum in alia fpecie: quandoloquimur inabſtractodedifferen tia, nominedifferentiæ intelligimus collectionem utriusqueprædicati,vel prædicati &ejuscarentiæ, ficuti cum loquimurde fimilitudine, veldiffimili tudine. Quandoveròloquimurin concreto,quod clariùs diceretur differens, quam differentia ( ex uſutamendifferentiaſpecifica hominis protermi no differentiale , vel differens ſpecie ufurpatur) loquimur de prædicatoeffentiali ſpecifico, quod eftinhomine : e. g. potentia difcurrendi , ficuti cùmloquimur de ſubjecto denominato diffinili, quodidemeſt, acdifferensutvidebis. ::: IX. Specificativum , ſpecificare barbari ter mini, & æquivociidem fignificant, ac differentia ſpecifica,&differre ſpecie,ſedcumhocaddito,in trinfecè,vel intrinfecum : namfi addasextrinfecè, velextrinfecum idemfignificant, ac connotatum, feu effectus aliquis , de quo differtat. 10. fect. 3. num. 1. cujus refpectu cognofcimus ipſas diffe rentias.-huede , SECTIO II. Conclufio Omnis differentia,feu diverſitas ,feudistinctio non eft effediffimile effentialiter. Refp. dil. ma. notabiliter notabilitateconvertibili (hoceſt, quæ fit idem)cumdiffimilitudineeſſentiali ſcientificaconc. ma.non convertibili&c. ne. ma. & proportione feruatadiſ. mi.&ne.conf.Placetaliquibus iſtaphra fisde notabili differentia,ſednotabilenihilperillam ſignificatur, niſi diſſimilitudo eſſentialis ſcientifica deſignetur. Contra1.Differreſpecieeſtdifferrejudiciopru dentum:fedjudicioprudentumdifferre,eſtdifferre notabiliter:g &c.Refp.dif.ma.judicioprudentum obječtivoconc. ma. formaline. ma.&pariterdift. mi. ne. conf. Objectumjudicii prudentumſpecu lantiumdedifferentiaſpecifica debet effediffimili tudo ſcientifica effentialis , aliter prudenter non judicabunt iſti prudentes; nilenim hichabet,quod agatautoritasprudentum; fedrationummomen ta,quas afferunt, ſunt expendenda: non enim res differunt ſpecie : quia homines vel prudentiffimi ita decernunt ; fedcontra prudenterconcludunt homines res ſpecie differre: quia reveràdifferunt fpecie.. Contra 2. Differre ſpecieeſt differreſecundum prædicatumpræcipuum,&nobilifimum: fedhoc ipſumjudicare pertinet ad prudentes , & eſt dif ferrenotabiliter:g.&c. Reſp. diſ.ma. præcipuum, &nobiliffimumnobilitate logica conc.ma. nobili tateentitativa ne.ma.&omiſſa mi. ne, conf. Pru dentia dictat ad rem , & ad propofitumphiloſo phari. Cùm quærimus differentiam ſpecificam rerum, id quærimus ,quod intellectus humanus primò cognofcens deeffentia aliqua illam difcer nit,&difcriminatab omninonipſa: hæceſt dif ferentia , quam examinant Scholæ , & logici. Specifica est scientifica diffimilitudo effentia, ピン 12 lis rerum ceteroquin effentialiter fimilium, &fub eodemgenerecontentarum: idem dedif ferentia etiam generica proportionefervata Sentiendumest. i t, mt P ) de Robaturconclufioprobatione negativa: quid quidpofueris,autpofitumeſthactenusprodif mferentiaſpecificaformaliter& præcisèaccepta vel idem eftetiam formaliter cumdiſſimilitudine eſſentiali ſcientifica,velconon intellecto,ſeu præ Etiam fi genus fit prædicatum aliquodperfectius, juxtà exiftimationemcommunem omnibus alius prædicatisrepertis inilla re , noninde fitevadere differentiam: e. g.rationaleconfideratum, utge nus refpectu hominis, &Angeli, perfectius erit prædicatumquàmanimal,quodiniſtaconfidera tione eft hominis differentia;nectamenindeali quidabfurdiprovenit. Contra3. Ut fehabetformaincompoſito na turali: e.g. hominephyficè confiderato,ita diffe rentiain compoſitometaphyſico ſpeciei: ſed for ma 126 Differtatio Vigefima Logico-physica ma eft perfectior, & nobilior materiâ: g. etiam toimperfectum:g.&c.Refp.ne.antec. &adejus differentia&c. Refp.hujusmodiparitatemeffemo dicam velnullam,dif.igiturma.utfehabet&c. ali quomodoconc. ma.omnimode ne.ma. &omifsa mi. ne. conf. Paritates iſtæ à rebus naturalibus admodos noftros cognofcendi detortæ æquivo tionibus ſcholas replevere : una & eadem res ſpecie differt ab alia , per fe ipfam ; quia fimi lis , diffimilisque effentialiter eſt alteri rei per ſeipfam: fecundumconfiderationes noftras præ ſcindimus inillaunam formalitatem ab alia , & veluti illæ formalitates effent diſtinctæ realiter in ter ſe , itaphiloſophamur:nonnunquain adducta comparatione materiæ,&forma : cæterum in re nulla paritas eft. Contra4. Genus dicitur materia, & differentia forma: g. &c. Refp. dift. dicitur metaphyficè , & metaphoricè conc. phyfice,naturaliter,&propriè ne. antec.&conf. uti dicitur diftinctio formalis, &mentalis, ita dici poteft materia formalis , & mentalis ,feu diſtincta formaliter, & mentaliter, &indeper metaphorammateria nominata,idem quedicodeforina. .. compendiariam probationemdift. interminodif ferentia,utdiftinxı in terminodiffimilitudo paulo ante. Metaphoricafuntillavocabulaperficit,de terminat,determinativum, determinabilenec eitneceſſe ,utfit perfectio omnis differentiaſpeci fica; ſi ſumatur pro uno,velaltero determinato prædicatodifferentiali : &non protota collectio ne juxta num. 8. fect. 1.irrationale formaliter fumptumnoneftperfectio,in quantum eftprædi catumdifferentialebruti,abhomine: vegetativum tantummodo necetiamperfectioeſt , ut differen tialeprædicatuin eſtarboris:falſumautemeft,quod omnedeterminativum fitperfectio , niſi vocabulis abuti velimus : name.g.limitatio eft determinati vum,perquoduna res terminatur,& limitatur, ut nonhabeatulteriorem extenfionem,feuperfectio nem&tamenlimitatio formaliterſumpta, non eſt perfectio. Deniqueproverbiumeft effentiaverum funtficut numeri: unusautem numerusdiffert ab aliopernegationem, e.g. quaternarius à quinario perhocvidelicet, quòdnonhabeatquintamuni tatem. Contras. Accidentia ſpecificantur à fubje&o cognitiones ſpecificantur ab objecto, materiaafor Contra2. Si verumhoceffet , non poffet dari diffimilitudo effentialis fine inæqualitate effentiali mã, caufa ab effectu: g. non ſpecificantur res à in perfectione :g. omnia ſpeciedifferentia eſſent diffimilitudine effentiali. Refp. dif. antec. ſpecifi inæqualia inperfectione, quodtamenfalfum vide cantur tanquam à ſpecificativo extrinfeco conc. tanquamabintrinfecone.antec.Item conf.dift.non tur: namnoneitimpoſſibile,quod aliqua differant ſpecificantur intrinfecè ,feu ab intrinfeco ſpecifi cativoà diffimilitudine effentialine. conf. extrin ſpecie, & fint æqualia inperfectione, e. g. Leo, Tigris. Refp. omiſsa ma. de quacùmfitaliqua quæftio nolo litigare,utrum videlicet omnia, quæ fecèconc. conf.exfect.1.n.9.connotata,&termi ni correlatividicunturfpecificativaextrinfeca,ſeu fpecificare extrinsice: differentiavero,ſen prædi catum differentiale dicitur intrinfecum specifica tivum. Ob. 2. Si differentia ſpecifica effet diffimilitu doeffentialis , effet pura negatio: fednon poteft effe pura negatio: g.&c.probatur ma.quiadiffi militudo eſſentialis poteſt haberi per hoc, quod una res habeat unamperfectionem,& alia res fi milemperfectionemnonhabeat. Refp.dif.ma.Ef differunt ſpecie, fintinæqualia in perfectione:ad Metaphyficam iſta controverfia pertinet, non ad Logicam. Refp.2. ne. fequelain ma. fimilitudo,vel diffimilitudo eſtquid diverſiſſinum ab æqualitate, &inæqualitate : adeoq; fi proportionemhabeant illæ perfectiones diſſimilles poffunteſſe æquales ,& diffimiles,ute.g. capacitas figuræ ovatæ &quadra tæ, quætantundem aquæ continere poffint , erit capacitas æqualis,& diffiinilis. : Ob. 3. Dantur diffimilia effentialiter, quæ non differunt ſpecie:g. &c.Probatur antec.unacogni fet pura negatio fecundum totum id, quod dicit, &includit diffimilitudo, ne. ma.ſecundumaliquam partem,quam includit diffimilitudo, omitto ma. &pariterdistincta mi.ne. conf. Exfect. 1. num.2. &8. patet refponfio ; nil repugnat , quo minus unaresſpeciedifferatabaliaperhoc, quodin una non ſit aliqua virtus , feu perfectio , quæ reperi turin aliâre,ut e.g. arbordiffertà bruto,licèttàm arbor , quàm brutum fit vegetativum quid,feu virtus creſcendi, & vegetandi : fedarbor non eſt ſenſitiva, ſeu virtus ſentiendi,ut eſtbrutum, ſeu animal,&indedifferuntſpeciearbor,&brutum : cæterùm impoffibile eft,ut utraque pars conftitu tiva illius collectionis,quæ eſt differentia, ſeu dif fimilitudo fit negativa , feu negatio,aliterjamef ſet negatio negationis , adeoque aliquid pofi tivum ث Contra 1. Differentia ſpecificanecetiampoteft haberi perhoc,quod unares unamperfectionem habeat,quam alia nonhabet : quia prædicatum differentiale cujuslibet rei aſt perfectio,& perficit genus:nam dicitur, quòd differentiadeterminat genius ,omne autem determinativum eft perfe Etivum,ficuti omnedeterminabile eſt aliquopa Lia tio, quæ repræſentet tres homines,& alia, quæ repræſentetunuinhominemtantum, ſunteffentia literdiſſimiles inter ſe : namuna ſuum obje&um eſſentialiter refpicit, ita ut non effet contenta,nec illi ſufficeret objectum alterius cognitionis, juxta dicta ſect. 1. num. 7. & tamen illæ cognitiones, nonfuntſpeciediverſæ: paritercognitio dealbe dineA.&cognitiodealbedineB.funt effentialiter diffiumiles , &tamenejusdem ſpecieiexlococitato. Reſp.diſt. antec. dantur diſſimilia effentialiter&c. diſſimilitudine ſcientificahumano modo ne.antec. diſſimilitudinenonſcientificâhumano modo omit to antec. &neg.conf. &fimiliter.dift. probat. ex fect. 1.num.7. Lis eſtnullius momenti, utrùm il læ cognitiones ad cavillandum excogitatæ (& fi quid aliud pariterexcogitaripoteſt)fintdiffimiles effentialiterinterſe,velfolum diſtinctæ realiter, ut efſſent duæ aliæ cognitiones de eodem omnino objecto , quæ perinde ſuntduoindividua ejusdem fpeciei ,ut Petrus ,&Paulusin ſpeciehumana: cæteruminquæſtionepræſentivenamurdifferen tias ſpecificas ingratiamſcientiarum humanarum, utex eodem fine prædicabilia, & arbores philo ſophicas explicemus: undeetiam fi illæcognitio nes De individuomenis neseffenteffentialiterdiſſimiles,& haberent præ dicata intrinfeca effentialiter diffimilia , videlicet 127 ſtante eſt reſpectiva,&relativa ad ſcientias huma relationes diverſas adobjecta;illa tamen prædicata funt inutilia ſcientiis humanis , perinde ac ipfæ rerumfingularitates , cum ſcientianon fitde fin gularibus exaxiomate. a Contra. Tandem refunditur differentia ſpeci fica in judicium prudentum , vel in differentiam notabilem. Refp.dift.conf. utadobjectionempri mam:diffimilitudoeſſentialisſcientificanon eftar bitraria explacitoprudentum: hoctamennonob--mish nas, quæ relatio,& refpectus non eftquidarbi trarium,& adplacitumhominum; fed eſtinipfis rebus, eſtque idem, acipfarum rerum intrinfeca cognofcibilitas , quam fecundum formalitatem prædictam includi in differentia ſpecifica rerum, folùmnegabit , qui non intelligat præcipuam , & maximamutilitatem rerum omnium mundanarum ineoconfiftere,quodpoffintcognofci,& fint co gnoſcibilesabhominibus,utdiffertationede figno &fignificationedeclarabimus. Controverſa de fingulari feu individuo. Actenus à diſſertatione nona uni verſalia humanæ mentis objecta perſecuti fumus : in præfentifingu lare ipſum examinandum fufcipi .1 mus tranfitione non incommoda, cum quidquid homini venire poffit in mentem, aut univerſalefit,aut fingulare: hoc verò diſcuſſo ceſſandumà tractationeargumenti hujusmodi,quod ex logico-metaphyficadecer ptumhuctransferrecoëgit, tum confuetudoſcho jarum, tumclara,&diftin&aexpoſitioprimimo diſciendi. Explicationes,&postulata. ? Ndividuum &fingulare idemdeſignat: fin gularevero eſtterminusoppofitusuniverſa li : rectè enim divides intelligibile ut fic in univerſale ( intelligo forinale)& fingulare : qua requæcumquenoviſti de univerſali formali per modum oppofitum applicare potes fingulari, undèprimohac methodo explicari poteſt : eſt unum quid, quodtotummultiplicari nonpoteſt, ſeu dividi , ( quod idem eſt)in multis realiter: hoceft, eſtunumnumericeexdiffert. 10. ſect. 1. 1  to. ec nit nt fer 10 num.5.,namconſonatdefinitioibipofita. Il. Prætereafingulare eſtdiſtinctumrealiterab omnibus aliis fingularibus , cum èconverſo uni verſalenon fit diftinctum realiterab omnibus fin gularibus, nimirum abillis quæ faciuntuniverſale fundamentale, ſed tantum eſt diſtin&um formali terexdiſſert. 15. ſect. 1. Itaque hæduæ formalita tes identificatæ conftituunt fingulare: eſſe unum numerice, eſſediſtinctum realiter ab omnibusaliis, feuab omni non ipfo, quod clariùsdicipoteftlo quendodefingularitate in abſtracto: fingularitas eft idrationecujus bocesthocipfum, &nonest il lud,nec illud,necullum aliud. Quæ explicatio obfcurius,fedcommuniterfic profertur: fingula re, feuindividuum eſtidquod eſtindiviſumàſe& diviſumàquolibetalio. III. Ifti termini d'ſtinctum realiter, &diftin. Etiorealis(dequibusdiſſert. 10. ſect. 1.num. 10.) maximè funt advertendi ,nempe quòddiſtinctio realis nil aliudfit,quam quædam negatio,hoc eft quoddamnoneſſe ( decujus intelligentiatermini th.48. lib. 1.elem, ſub finem)negatioinquam ne ceffaria(namdantur negationes accidentales)& identificatacumipſo ſingulari,eſt enimnegatione gansidentitatemcumcæterisaliis,nonverò ne gationeganscoexiſtentiamcumillis:namdaturne gatiocoexiſtentiæ,ſeuexiſtentiæ,&daturnegatio identitatis, dequibus alibi fufius. IV. Omnefingulare habetſuampeculiaremne gationemſeudiftinctionem realem,quæ fubtiliter examinata deprehendituriſtas duas proprietates habere. Prima eſtnegatio ſed diftin&io realis quafi univerfalis in negando ,veldiftinguendo? nempenegat,&excludit omnealiudvel ens,vel nonenspræteripſum fingularead quod illa perti net:negat,inquam,omnealiud permodumunius collectionis , itaut fingularitas Petri e. g. non fit ſolanegatioidentitatis cumPaulo,nec fola diſtin tio realis àPaulo , neque pariter fola negatio identitatis cum Joanne cum hocequo, cum học leone&c.iſtæenim funt velutiparticulæ quædam præciſæper intelle&um illius'negationisuniverſa lis, in quoconfiftit fingularitas Petri : nempene gatioidentitatis cumomninonipfo,ſeu cum quo libet alio. Secundaproprietas eſt, quodnonfunt fimiles inter ſe fingulæ fingularitates ,nec etiam funt interſe diffimiles : nam ifti termini ſimile & diſſimile impertinentes funtin ordineadillasnon minus quam terminifrigidus& calidus: funt qui demnonfimilesſumptoneganterillonon ratiope tenda eftex hominumcommuni ſenſu &lumine naturæ : nemo enim dicetovum A. quia noneft ovumB.eſſediſſimile illi: &itade cæteris fingula ribus: nam fimilitudo (fine quanondatur-dimmi litudo exdiſſert. ordinaria16. ſect.3.) intervenit tantùm inea relationevel formalitate in quade prehendi poteft aliquaqualitas, hoceſtpoteſtde illarealitate, vel formalitate fieri interrogatio per quale ?&poteſt refponderiper talenonveroin illis ubitantum poteftfieri interrogatioper quot? &reſponderipertot,ſeuperhoc,&hoc;adeoque non poteft fingularitas nec nominari termino communi (juxtatamendicenda infra num. 6. ) copacto , quo non poteſt dici Petrus ut fic, velhocutfic,neccognofci poteſt talis forma . litas 128 litas percognitionem,quæ fit unitas rationis. Differtatio Vigefima Logico-physica V. Statbenepoffetermino communinominari, &cognofci per unitatemrationis tumunitatem numericam,tum distinctionem realem: ſcorſim tamenfumpta, quia hic conceptusnoneffe totum divifumvelmultiplicatum inpluribus,boc eft effe unum numericètotus utexpreſſus eſt poteſt in pluribus realiter reperiri , ſeu multiplicari : ita univerſalizantem, feuquæ fit unitas rationis, un de reflexum concretum extrinfecum emergat, nempe individuum fecundo,intentionale,ut fic: nonminus quam ex omnibus fpeciebus fecundo intentionaliter fit univerſale fundamentale ,quod perunitatem rationis reflexamdenominatur ſpo cies ut ficjuxta dicla differtatione 17. fect. z.& dulert. 18. fect. 2. Quæ cumita fint adnormam etiain iſte alius conceptus expreffus : unum non definitionumſpeciei,differentia &c. Individuum effe idem ac aliud, hoc eft effediftinctumrealiter, in pluribus poteſt totus multiplicari & reperiri, ſed fingularitas , quæ collective adunatinſuofor mali ,&expreffoconceptu unitatemnumericam, &diftinctionem realemuniverſalem indiftinguen dononpoteft expreſsè in pluribus multiplicari: ſcilicet hic expreflus conceptus: hoc totum non eſſe multiplicatum in plura hæc & non effe illud nec illud aut ullum aliud : impoſſibile eſtquod in pluribus reperiatur. Nam illa plurajam eruntalia nonerunthoc, rnempefingulare, quod expreſse in illo conceptu repræfentabatur: inveni ſi potes totum hunc expreffum conceptum in pluribusz ſecundo intentionale fic definitur: est unumquid multiplicabile ,&quodinunotantumreperi tur, &de unotantum affirmari , &pradicari poteft. Sicuti totadefinitioſpecieiutfic, (nempè elleuniversale&c. quod realiterinmultisomnino fimilibus multiplicatur ) invenitur in hac ſpecie bomo,iniilaleo: ita totadennitio individuiinveni tur inPetro,Paulo, Bucephalo &c. Sicuti defini tio ſpeciei (uti etiam generis,& omniumuniver falium) pertinetadfpeciemfecundointentionali terſumptam,&infuppofitionefimpliciexdiffert. 17. loco citato , & 18. fect. 1. num. 13. Ita hæc definitio individui pertinet ad individuum Petrustotus non estduoPetri, &non est Paulus, necJoannes, necequus ,necullumaliudenspra teripsumPetrum.. VI, Sicut univerſale ita pariter fingulare in fuppofitione fimplici ,vel perſonali ufurpari po teit , ſeu quod idem eſt primo & fecundo inten tionaliter ( exdiffert. ordinaria 13. ſect. 3. &diff, 17. ſect, 2. terminos iſtos exactè noſti) inde verò tota æquicationum ſeges inhac materiaproceſſit. Cumdoctrinaliter loquimurde toto hocconcreto extrinfeco Petruscognitus dicitur individuum ut cumdeiftoconcretoextrinfecoloquimurhomoco gitus perunitatem rationis dicitur univerfale, vel ſpecies: ſedæquivocatio confiftit primo quod etiam quando doctrinaliter loquimur de folo Pe tro& folumindicative ſignificamus cognitionem Petrus codemmododicitur individuumfeufingu Jare:nonitacontingit cumdehomine infuppofi tioneperſonali loquimur , tunc enimhomonon diciturfpecies , tolliturvero utotumque æquivoca tiodiftinguendo individuum primo intentionali. ter&perfonaliterſumptum,abindividuofecundo intentionaliter& fimpliciter ſumpto. Secundo in co etiam æquivocatiolatet , quod nempepoteſt 2.intentionaliter;licèt fecundum æquivocationem indicatamnum. antecedenti fecus videatur. Sicu ti differentia,& genus licètin fuppofitioneperfo nali fint genus,& differentia tamenin fuppofi tione fimplici funt ſpecies ex diff. 18. fect. I. num. 13. & fect. 3. num. 13. ita individuum in ſuppoſitione fimplici eſt ſpecies, nam multiplica turinpluribus omnino fimilibus , licèt in ſuppoſi tioneperſchalifit merumindividuum. Sicuti ſpe cies quælibetcuin doctrinaliter loquimur etiam de unitaterationis perquam ſpecies in obliquo con ſtituitur eft, individuum ſpeciei in ſuppoſitione ſimplici ex dillert. 18. fect. 2. num. 14. ita individuum quodlibet cum fimiliter loquimur eſtindividuum individui in fuppofitione fimplici. Deniqueficutiſpeciesquælibet cum non loquimur doctrinaliter de ejus unitate rationis continetur fubſuogenereperſonali,&nonfubfpecieut fic, e.g.homofubgenereanimal;itaindividuum,cum nonloquimur dectrinaliterde cognitione illudde nominante, continetur ſub ſua ſpecie perſonali, &nonfubindividuoutfic;c.g.Petrus ſub ſpecie bomo. VIII. Sicuti reliqua univerſalia ita individuum prædicari,& affirmariindividuum ſeufingularein ſuppoſitione fimplicide quolibet individuoinſup pofitione perſonali,&dicitur Petrus est indivi duum,feufingulare: contràverò de univerſali: non enim poteft homo in ſuppoſitione fimplici prædicari de homine in ſuppoſitione perſonali alioquinpoffetdiciPetrus eſtſpecies: hincadver tes,perhujusmodiæquivocationes factum effe , ut attribuerentur individuo primo intentionali pro prietates, quæ folùmconveniunt individuoſecun do intentionali. : VII. Itaque ſi fiatcollectio exomnibus illiscon cretis extrinfecis , nempe ex omnibus individuis fecundointentionaliter ſumptis e.g. Petruscogni tus,Pauluscognitus,hicleocognitus&c. poteſt hæccollectioeſſe univerſale fundamentale,nam Omniaillaconcretain rationeformæ ſuntomnino fimiliainterſe,non minusquàm omnia alba; ( licèt corumdemconcretorum fubjectanonfint fimilia) &fubindecognofci poteftperunamcognitionen ſecundo intentionaliterdividitur in prædicabile,& fubjicibile: nimirumprædicatur dequolibetprimò intentionaliterindividuo, &fubjicitur ſpeciei præ dicabili , poteſt enimdici individuumfecundòin tentionaliter eſt ſpecies unius univerfalis. IX. Loquendo de individuo primo intentiona liter ( quodclarius non poteftintelligi, quam per pronomen hoc) totmodisdividipoteſt indivi duumquotdividitur ens, vel quod ente ſuperius eſt,cognofcibile; Poteſt enimdicihoccognofcibile, bocens,bacSubstantia, hocaccidens,hoccorpus c. nempeindividuumcognofcibile,individuum entis&c. X. Individuum ſumptumprimòintentionaliter nunquamcognofcipoteſtconfuse,poteſttamenco gnoſci obfcurèficuti disjunctive ,ſeu indetermina fè,quoddici foletindividuum vagum , videlicet velhoc, vel illud&c. Hincdifcedifcrimen magni momenti, interconfusè cognofcere, &obfcure co gnofcere,nampropriè loquendo confusè cogno fcere DeIndividuo. fcereeftidemaccognofcendonondiſtinguere,feu difcernereunam rem,velunamrerum claſſem ab 129 ras , &omniatampoſitiva,quamnegativa : tam exiſtentia,quampoffibilia : namomniaiſta abho alia. E contra diſtincte cognofcere , eſt cogno ſcendodiftinguere unam rem,vel claffemabalia: itaut fi omnes respoffibiles vel exiſtentes repre fentarentur coramcognofcente rem unamdiſtin Ad,poffet ille exvi illius cognitionis enuntiative difcernere,ſeu feparare remàſecogitatam ab om nibus aliis , & dicere: hoceft quodcogitabam. Utplurimumper cognitiones noftras partim con fusepartimdistincte cognofcimus , e. g. hæc co gnitioanimal,eſtpartim diſtincta cognitio: quia perillamdifcernitur &diftinguitur animalà plu ribus rebus,&claffibus : eftpartim confufa cogni tio: quiaperillamplurimæ res diftingui nonpos funt interſe. Itaque nunquam cognofcoconfusè fingulareprimò intentionaliter ſumptum e.g.dum exprefsè cogitoPetrum:quiadiftinétiffimèpoſſum exviilllus cognitionisdicere,hocquodcogitonon eftPaulus,noneftLeo,noneftarbor&c. &itae numerando ſipoſſibileeſſet res omnes,velexiſten tes,velpoffibiles,velimpoffibiles. XI. Obfcurè cognofcere dupliciter dicitur; pri mònoncognofcere expreſsè, quidquid cognofci poſſetde objeto licèt illuddistincte,&noncon fusè cognofcatur: e.g. cumvides àlongè colorem, velaudis fonumàlongè , apprehendis utrumque intuitivè diſtinctè quidem , quia difcernis , & fe gregas objecta illa ab omnibus aliis:namcognitio intuitive eſt determinatiffima د &veluti manu tangens objectum:fedobfcurè cognofcis: quia non potes refpondere circa illum ſonum de omnibus proprietatibus , & veritatibus cognofcibilibus in illo e.g.dicerenonpoffum: illefonusprocedit ex hocinſtrumento,vel cauſa,habet iſtasproprieta tes &c. Inde eſt,quodDeumnonhominescogno fcimus diftinétiffimè, ſedobfcuriſſime, hoceftco gnoſcendo diftinguimus Deumab omni aliare, & refpondere poffumus , Deusnon eft creatura,non eftcorpus,non eft arbor&c. Etitaenumerando omniapoffibilia ,& impoffibilia : fednoncogno ſcimus expreſsè quidquid cognofci poffetde ipſo Deo,immòvelutifub nube quadam ,&caligine illum apprehendimus. Secundo Obfcurècognofce re , dicitur etiam cum expreſsè quidem cogno ſcitur objectum , quantum cognofcipoteft , fed nonillâ fummâ,&perfectiffima claritate,quâpos fet cognofci ""& indedefinitio diciturclariorde 2 d je 湯 pa CO cet P コ finitio:acopehujus obfcuritatis , vel claritatisdi ſtinctio rationis ratiocinantis enafcitur. Quædixi differt. 14. adobjectionemultimamn.3.decogni tionecomprehenſivahucſpectant.Clariffimè enim cognofcere quantum objectum meretureſtcom prehendere intellectualiter objectum , & illud in telligere utraquetotalitate cognitionis,&obje&i: underes creatasAngelicomprehendunt,&Beati, faltemplerafque:nosveròhominesin hacvita na turaliter nil comprehendimus: Deumnemo com prehendere poteſt niſiſolusDeus licèt Beatiintui tive Deum cognofcant. XII. Nileftconfufius hac cognitione, quæ co gnoſcitintelligibileutfic, ſeu cognofcibile ut fic: nam istudobjectum eft latepatentiffimum,ſeuuni verſaliffimum omnium,quæ ab hominepoffint co. gitari , hoc eft, eſt univerſalefundamentale,quod Includitnonfolum omne ens, fedomnes chime に minepoffuntcogitari (quopacto vero, alias vi dendum)indeeſtquoddumcogitashoc objectum intelligibile,feu cognofcibile nihil diſtinguis abul loalio,necpotes refpondere,utnum.10. Porrò intelligibile,cognofcibile,ratio objectivautfic,ob jectumin eſſeveri,ſunt ſynonima , & defignant huncconceptumobjectivumuniverſaliffimum, & omniumfupremum. XIII. Nil diftin&tius cogitari poteſt ab homi ne: quàmfingulareprimò intentionalitere.g.hæc cognitio,qua expreſsècogitoPetrum, estdiftin &iffima ex num. 1o. & ideò fingularitas dicitur ratio infima objettiva,feuformalitas &conce ptus objectivus infimus omnium, qui poffint co gitari dequalibetre. Inter iftos duos conceptus fupremum,&infimum: intelligibile&fingulare, omnesaliæveritates , ſeu conceptus objectiviin terjacent, qui dequalibet repoffunt cogitari , . g. ens,fubftantia,corpus &c. qui omnespartimfunt diftinctipartimconfufi,&qui univerſaliores ſunt cò confufiores,utenseſtobjectumconfufusfub ſtantia&c. XIV. Singulare primò intentionaliter poteſt cognofcitùm perſpecies alienas, & abſtractive; tumintuitivè, &perſpecies proprias faltem de nominative. CumDeum cogito, certè fingula rem cogito,& tamenper ſpecies alienas : hunc hominem verò , hanc albedinem intuitivè co gito. XV. Illegitima eſt diviſio individui primò in tentionaliter, in individuum vagum,ſeudisjuncte acceptum,&individuumdeterminatum;namhæc diviſioconvenirepoteſt etiam univerſali : tame nimpoffumdicere velhomo , vel leo; quàmvel Petrus velPaulus ,licèt cum ſyncategoremate ali quodanimale.g.nonſituniverſatevagum,ſedin dividuumvagum: explicatur enimvelhocanimal velilludanimalnempe fingulare. Addicta verò differt. 13. fect. 1.num. 3.addo ſequentiaduo. In dividuumvagumnoneſtuniverſale formale , quia cognitio, quæ cognofcithoc objectum aliquisbo mo,noneſtunitas rationis: non enimpræſcindità multitudine fedillam cognofcit, non minùs quàm cognitio, quæ cognofcithoc objectumfimilitudo, hoceftplurium collectionem ex diff.antecedenti ſect. 1. nam terminusaliquishomo exponiturvel hichome,velillehomo: exponitur, inquam, non folùm æquivalet,inquibus verbum magnumeftdi fcrimen. Individuumvagumnon cognofciturper ſpecies proprias , fed per alienas juxta differt. 12. ſet. 3. quia à parte rei nil datur disjun&i vè, vel indeterminate : licètà parte rei dentur aliquæ res , quæ videntur naturaliter exigere ali quamaliam remvagè: e.g.terrautcolatur, vide tur exigere exigentia naturali aliquem hominem vage:undecavillariquispoffet, poſſe dari homi nemvagum àparterei , ſi daturàparte rei ejus exigentia : adhoc reſpondebisjuxtadictadiffert. 15. ſect. 1. num. 13. de cognitione , quæ effet contenta pro ſuo objecto fufficiente de uno homine fingulari , &de imagine ovi : videlicet, quodtotaiftavagatio, ſeu indeterminatio fic ex ponitur. Aparte reidantur plura, quæ funtfuffi cientia adfatisfaciendum illiexigentiæ , quæ exi R gen 1 1 R. P. ProlomæiPhilofophia. 130 gentia eft contenta, quantum eftde ſe, etiamfiu Differtatio Vigefima Logico-physica numtantùmexillis daretur àparte rei , utimago ovi : exhoc autemquod ſuperabundet in rerum naturahujusmodi ſufficientia,daturfundamentum objectivum in rebus, & cognofcibilitas ut poffint liaria debetpati exceptionem, cumhæc omniadi ſputenturin ordineadſcientiashumanas,quænihil curant illas minimas diſſimilitudines. Objicies omnia individua habent quasdam cir cumftantias, per quas individuantur,&fingulari cognofciper cognitionesdisjunctivas,&vagas, XVI, Individuumprimointentionalitertolera zantur : quæ circumftantiæ his verfibusexponun tur : biliùs dividitur in individuum completum: nempè infingulare integrum pertinens ad aliquam ſpeci em,uthicequus,hichomo:&incompletumvide licet quodeſtpars aliqua illius individui completi, uthæc anima,hocbrachium: licètenimnecanima, necbrachium fit diviſum abhomine,tamenpoteft feorfim confiderari , ut fingulare incompletum: rurfus partes metaphyficæ permetaphoram pos funt fingularizari ,ut hæc formalitas ,hæcanimali tas&c. quod tamenpotus eft individuum com pletum obfcurècognitumjuxta numerum 9. XVII. Cummajori metaphoradici folet,quod individuumcomponaturexſpecie, & fingularita te, nempèperrationem&modumnoftrumcogi tandi ſine fundamento inre ,feu per diftinctionem rationis ratiocinantis :namfingularitasnoneſtno vaformalitas cognita in ordine addiverſum con Forma,figura,locus,nomen,cumſanguine,tempus Patria;funtfeptem quanonhabet unus &alter. Quæque circumftantiæ vocantur characteriſtica , ſeufigillum,quo unum fingulare difcernitur ab a lio:g.nonperſolamunitateinnumericam &diftin &ionemrealem. Refp. paucis verbis multa con fundiadrempræſentemnon facientia. Primò hìc nontractoquæftionem deferieeffectuum. Secun doinomnibusomniumrerumindividuisnonrepe riuntur omnes illæ circumftantiæ,ſedſolùmin ho mine. Tertio illæ circumftantiæ ad ſummumeffent extrinfeca individuatio , ſeutotidem connotata, quæpoſſentappellari diftinctivum extrinfecum, utdiffert. anteced. ſect. 1. num. 9.dixi darispecifi cativum extrinfecum. Quarto fed nequepro prièloquendo,funt individuatio extrinfeca, nam notatum,& additaperrationemprædicato ſpecifi cocujuslibetfingularis:fedeſttantumidea&con ceptus clarior,&diftinctiorde eodein objectoe.g. hichomo&homo:noneſtneceſsèutnovaconno notata adhibeat cognofcens primum objectumac cognofcensfecundum. Sicuticontingitinhisduo busobjectis homo , animal rationale; &indeeft, quod ſcientiæ humanænil curant de fingularibus primò intentionaliter, quianildenovoinillis ſciri poteſt ,nilpoteſtinterrogari perquale?necetiam perquid?&exindeetiamdicitur,quodtotaeffen tiaindividui eſtgenus,& differentia, ſeuratioſpe cifica , nonvero individuatio : licètcuilibetindi viduofit eſſentiale effe hoc,quodeft ,&noneffeul lumaliud. : Singularitas primò intentionaliter formaliter Sumptaeſtunitas numerica cujuſque cumdi ſtinctionerealiàquolibetalio. P Robaturhoc:præcisè intellectaunitatenume rica&c.intelligitur idratione cujus boc(c.g. Petrus)esthocipsum,&non estillud,necillud, aut ullum aliud: &rurfus non intellecto quovis alio prædicato diverſo formaliterabunitatenume rica deſignabili , adhucintelligitur fufficientiffimè idratione cujus&c. fedex fect. 1. num. 2. hæc eſt explicatio fingularis (primò intentionaliter , inquam , nam de illa loquimur ) ergo fingulari tas&c. Prob. maj.etiam fidentur aliqua , quæ omninò fint fimilia , & æqualia in perfectione; fufficitut fintdiſtinctarealiter, adhoc,utpoffintdi ci, effe tot fingularia: ut e.g.plura ovaomninofi milia ,&æqualia : ex quo fit, quod etiamſidentur è converſo aliqua individua , quæ licèt ejusdem ſpeciei fint aliquo pacto eſſentialiter disfimilia, & merèperaccidens,&contingenterinveniuntur in individuo,inquode facto funt,nec exiguntur ab illo, necilluddicitrelationem intrinfecam,&eſſen tialemreſpectum adillas; ut è contrarationaledi cit addifcurfum,& indediſcurſus jure dicitur/pe cificativumextrinfecum: Petrus enim , quinatus eitRomæpoteratperinde manensidemnaſci Flo rentæ&ita dereliquisaliis circumftantiis.Quintò verumquidemest,quodquodlibetindividuumexi git, e.g.inaliquo loco, inaliquotempore , ab ali quacauſaproduci,hoceſt exigit illas circumftan tiasvage,&disjunctive, quæ exigentiavagaexpo nendaeſtutſect.1.num. 15. fedinhocomniain dividua funtomnino fimilia, &nondiffimilia,nam fingulaexigunt vagè easdem circumftantias. Sex to illæ circumftantiæ de facto inferviunt , ut nos hominesperſenſuumadjutoriumcognofcentesdi ſcernamus unum individuumabalio, namilla per ſpecies proprias noncognofcimus, & fenfibiliter aliternon poteftdifcerniPetrus àPaulo:fedDeus, &Angeli &cognofcentesperſpeciesproprias im mediatèdifcernuntunuin individuumabalio , ni mirumcognofcentesutfuntin ſe illaindividuafin gulaeſſe unum numerice,& diftin&um realiter à cæteris aliis. Septimò etiam fi in omnibus indivi duis dareturdiffimilitudo aliqua individualis : atta menexprobatione conclufionis cum agamus de conceptu quidditativo fingularitatis , & primaria ejus explicatione,ſat eſtponereunitatemnumeri cain,&diftin&ionemrealem: illæveròdiffimilitu dines foras manebunt,utrifibileextrahominisde finitionem. Itaq; ad objectionemex doctrina data omittoantec.& ne.conf. Singulareprimòintentionaliternon est terminus communis: necpotestfieriperintellectum uni inæqualia, utdiſſert. antec. ſect. 1. nu.7. &fect 3. ad objectionemultimamexpofui:ratiotamenfor malis curilla ſint individua,noneſt illadiffimilitu do, fedeſtunitasnumerica cumdiſtinctione reali : necregula generalis propter illa individua pecu verſaleformaledehocconceptu: hoc est hoc ipfum &noneſtillud,autillud,autullum aliud. Probaturex ſect. 1. num.4. & 5. perargumen tum ab impoffibili. Sit univerſale , fi fieri po teſt, iſte totusconceptus in ſuppoſitione perſona li: DeIndividuo. Li:hocesthocipfum,&nonestillud&c. ficuti eſt univerſale inſuppoſitioneperſonali hoc objectum 732 finiri ;quianilhabetſuperius tanquam genius , nec principiumfentiendi: g. totus illeconceptus ex preſſus invenitur multiplicatus realiter infingulis infuppofitioneperſonali,ficuti totus ifte coceptus expreffus:principium ſentiendi: g. infingulisex prefsèmultiplicatur negatiofui ipforum,&identi tascæterorum,quodeflenonpoteft&tamencon ſequiturneceſſario.Namtotum,quodexpreſsepo telt cognofci inPetrofub conceptu fingularitatis, debetuniverſalizari: ficuti totum , quodexpreſse poteft cognofci deprincipioſentiendi,debetuni verſalizari: indeeſtquodiſte conceptus expreſſus, Petrumeffefeipfum,&noneffe necPaulum,nec Joannem&c.deberetexpreſsèapparereincogni tione,quæeſtunitasrationis: adeoque hoctotum deberetmultiplicari in fingulis cum abfurdo nota to. Sicuti poſſe ſentire debet expreſsè apparere inunitaterationis,non minus quamincognitione cognofcenteexpreſsèPetrum appareatilludipſum poffefentire: itaqueadverfarii fingunt fingularita temexpreffamdiftin&tam formaliterà fingularita te expreffa,&dari fingularitatemut fis,& fingula ritatem fingularem: ficuti ſidiceres dari hominem ut fic , &homineinhumanum,quæ funtvocabu lorumludibria cum addita perpetua æquivocatio ne individuiin ſuppoſitione fimplici,&perſonali, quareconcludes,ficutinonpoteft abſtrahiPetrus utfic,hocutfic,itanecindividuumprimo inten tionaleutfic. Objiciesde quolibetindividuo poteftprædicari ratioindividui, aliisverbis. Poteltdici,Petruseſt individuum , Pauluseft&c. g. ratioindividui est prædicabile : g. eſt univerſale. Refp.diſt. antec. poteſtprædicari ratioindividui, ratio, inquam,fin gularis,om.antec.ratio communis ſubdift. indi viduiinſuppoſitionefimplici conc. in ſuppoſitio neperfonaline. ant.&conſeq.exfect. 1. n.6. &7. adaliaverbaom.ant &dift. conf. eſt prædicabile univerſaliter de pluribus:ne.conf.eſt prædicabile fingulariter , vel disjunctivè conc. conſeq. exdis ſert. 13. ſect. 1. terminus pradicabile eſt æquivo cus,aliudeſtuniverſale,aliud fingulare,profectò cùm dico : Petrus eft hichomo: illudprædicatum eft prædicabile , & tamennoneſtuniverſale. Cæ terum notaindeexcogitatum eſſe individuumva gum, quiacum nonposfitdariindividuumuni verfaleproillofuppletIndividuumvägumadpræ dicationesnonineptas e.g.Petrus eſtvelhoc,vel illud&c. namfidicas Petruseft hichomopropoſi tioeft identica,&nonſcientifica, nilenimdenovo ſcitur perillam. Contra 1. dequolibetprædicari poteſt definitio individui : g. &c. Refp. ne. fupp. fupponit enim, quodexplicatio individui fit ejus propria defini tio,nonautemdatur definitioindividui primò in tentionaliter ſumpti, nam ifte conceptus noneſt communis,necpoteft inveniri in illo genus , & differentia: necenimdaturgenus, inquoconve niat individuum primò intentionale cum alio in dividuo primò intentionali,necdaturdifferentia, quæcontrahat genus. Quoniamadremnon funt illi termini , ficuti nequeterminifimile, &diffimi leexſect. 1. num.4. quemadmodum enim intel ligibile utfic , quodeſt objectum fupremum, & confufisfimum, exfect. 1.num. 12.nonpoteſtde ullamhabetdifferentiamab alio,quianihil exclu dit, omneenimquodeft,&noneſt,eft intelligibi le: conferdictaſect.r.num. 10.&12. Itaqueexpli cationondefinitiva individui (quæeftexnum. 2. fect. 1.hoceft,hocipfum &non estillud&c)non poteſtprædicaritanquam terminuscommunis,fed totdanturhujusmodi explicationes; quot dantur individua. Contra2.tamverè,&proprièPetruseftindivi duum;quamPaulus:g.habentveramfimilitudinem fecundumrationem,&formalitatem individui:g. poteſt abſtrahitanquamex univerſalifundamenta li conceptus hic communis individuum utfic. Refp. tamimproprièadhibeturin hoccafuillapar ticula comparativa tamin antecedentequam im proprièdiceretur:ovumA,quianoneſtovumB.eft illidisfimile : non enim eftadrem comparatioper ſimilitudinem aut disfimilitudinem cum agitur de rationeindividui primointentionalis. Cæterumo miſſo antecedente diftinguo primum confequens habentfimilitudineminratione individuiſecundò intentionalis concedoconſeq. (ex ſect.1. num.7) inrationeindividui primointentionalisnegocon feq. individuaprimo intentionaliternonhabent fi militudinem,utnonhabentdisſimilitudinem in ra tione individui. Mirumeftnegariunumin ratione individuieſſe disfimile alteri , quia fola diftinctio realis eft impertinensaddisſimilitudinem,fimulque affirmari ineadem ratione fimilitudinem aliquam, quænonſitnequeomnimoda,nequenonomnimo da,ſedrevera chimerica:quæplurafunt:funt hoc hocnonverò funt fimilia aut diffimilia inhac ipſarationefeuformalitatehot. Contra3.Individua ſecundùm eſſentiam indivi dui : &inrationeindividui funt fimilia inter ſe: g.&c. Refp. 1.ne.fupp. antee. ex fect. 1.num.17. fupponitenimquodeffentiaindividuiinrationein dividuifit aliaab ejusdemeffentia in rationeſpeci fica&quodfiataliquacompofitiomirabilis exfpe cie & individuatione inquolibet individuo , quæ omnesfuntnugæ:noneniminterrogantiperquid est hoc? ſcilicetcircaeſſentiam& quidditatemre ſpondetur: efthocnempeperindividuationemper ſonaliter ſumptam: fed interrogantiperquot ?aut ad fummumperquis ?reſpondetur eft hoc vel est bic. Refp.2. ne. antec. etiam fiintelligas nomine eſſentiæ cujusq;individuiprimointentionalishune conceptum: hocesthocipfum &nonestillud&c. noneſttamen fimilis autdisfimilisuna eſſentiaal terieſſentiæ: videlicet illiquaest illud&non est hocnecullumaliud,utovumAquianoneſtovum B,noneſtſimile aut diffimileſecundumhancratio nemovoB. Contra4. Inhoc ipfo quod duo individua inter ſe differant vel diſconveniant individualiter ſunt ſimiliainter ſe : g.&c. prob.antec.quiaficutiPe trus diftinguitur àPaulo, itaPaulus àPetro; aliis verbis: ficuti unusſe habet,itaſe habet alterſecun dùmmodum individualem , ergò ſunt fimiles ſal temindiffimilitudine.Refp.ne.fup.antec.exfect.r. num.4.nondiſconveniunt nondifferuntper indi viduationem individua fed funt diſtincta realiter: rurfus nego illas particulasficut quæ non funt ad rem, & fi quæaliæabfurdæ particulæ v.g. fidice res : quoties Petrus diftinguitur à Paulo toties R2 Paulus 132 Differtatio Vigefima Paulus àPetro. Certèſeriò loquendotolerarivix poſſet quidiceret: fimilitudointercedit interhoc &illud (puta intercarbonem&nivem,)quia funt diftincta realiter interſe: quis iſtaproferret ? De niquetamabſurdè dici videturanimarationalis al ba,accidens animatum ac fingularitas fingularis, primaLogico-phyſica dividuinempe hocquodeft: Petrumeſſeſeipfum, &non essenecillud, necillud&c. videmodofi cognitioilla habeat in quolibet inferioritotum hoc formaleobjectum&expreſſum? Contra6. Poteftcognitio abſtrahereunumnu mericeutfic, &diftinctum realiterutfic, ergò &fingularitas univerſalis :adilludde reflexa fimis litudineindisſſmilitudine nego ſupp. utique fi da retur disfimilitudo in individuatione admitterem reflexam fimilitudinem , fed illam prius proba, quamnego. Cont.s.Hæccognitioindividuumeſtunitasra tionis , quiapluraobjecta confundit,hoc eftindi viduacognofcitnecutplura, necutunum,&in quolibet individuohabet ſuum adæquatum obje tumfufficiens: g.&c. Refp.diſt.ant.hæccognitio individuumſecundointentionaliterſumptumcon, primo intentionaliter ne. anteced. ex probatione conclufionis. Hæc cognitiodeberet exprimere totumquodexpreſsèinPetrohabet rationem in etiamindividuumutfic. Refp.ne.conf.ex ſect. 1. num.6. totusexpreſſusconceptus : unumnoneffe aliudpoteſt inpluribusinveniri multiplicatus, ita etiamtotusexpreſſusconceptusdistinctumreali terquodeſtidem:ſediſte conceptus : hocunum numericènoneffeillud, nec illudautullum aliud in ſuppoſitioneperſonalinon poteſtmultiplicari, ficutidistinctio unius ab omnibus aliis in eadem ſuppoſitione: quemadmodumetiam fidicam înfi nitanter: nondistinctumàPetro , conceptus ifte non poteſtuniverſalizari ,nam fignificatidem ac Petrusjuxta regulamtermini infiniti ,dequo theſi 48. fubfinemlib. 1.elem.nonenimdicipoteft, aut concipiPetrusutfic. De signo, et significatione. Lementarem de fignis eruditionem de dith.7. libriprimi elem. at cumſigno rumnaturam,proprietates &divifio nes intelligere&præfertimdevocibus &locutione jucundisfimam philofo phiampercallere ferètantundemconducatadmo dosſciendi, (potissimumad primum,)via& or dinepertractandos; acſpinofa illa& inamæna de univerfalibusdiſquifitio,quam exegimus; conful tisfimumerit, inpræſentiverſare argumentumhu III. Arborphilofophica fignorumconficiturdi. videndo quantum fas eſt incertas claſſes omnia figna,quoddupliciſchematiſmoconficimusadcon fufionemevitandamuthicvides. Signum. : : Naturale. Arbitrarium. jusmodi,quofubleveturfortaffe inductumexpræ teritotædium. Definitiofigni,&diviſionesfignorumcum postulatis oportunis. I. S Ignumestidquodordinatumestadmanife štandumintellectui aliquid distinctum ab ipfofigno. Adverte triailla: ordinatumeft, admanifeſtandum intellectui,& distinctumabipfo figno. Quidquid ordinatur ab aliquofapiente fa pienterordinatur:adeóque adaliquemfinem. Fi nisſignorumeſtad manifeſtandumintellectui,nem peutintellectus hominis aliquidcognofcat ope fi gnorum:nonigituroculis,non fenfibus externis; ſedintellectui ſigna famulantur: hinc difcis brutis figna noninſervire : manifeſtant autem fignahu manointellectuialiquid diſtinctumab ipfis ſignis: nonenimfateſtutresaliqua fignumdicatur,quod res illa ab homine cognofcatur. II. Abhacvoce fignumderivatavocabulaſunt, fignificativum, ſignificabile , ſignificans , fignifica tum,ſignificatio: ſuntſynonimafignum,&signifi cativumperinde enim eſtdicere fignum , ac ha bens virtutemfignificativam : nonfuntverò ſyno : Inſtrumentale. Formale, Speculativum. Practicum. Apari,velquaſi Apoſte- Demon- Progno apofteriori. riori. Demon ſtrativů. ſtrativŭ. ſticum. Rememorativum. nimafignum,&fignificans,ficutinonſuntſynoni- Similitudinarium Proportionale. mapoffeagere,&defactoagere. imperfecte. Signum. : : 11 Naturale. : 2 i Praticum. Nondoctrinale. Defigno, &fignificatione. Signum. Arbitrarium. Speculativum. Indicativum. Suppoſitivum. 233 quodmanifeſtataliquid, cumquoimperfectam,& impropriamproportionemhabet , utbaſiseſtfi gnumſtatuæ: fihaberetrelationem,&proportio nemperfectam,ſignumnoneffet,utpaternoneſt fignum filii ,necvicisfim. : V.Pariter fignaarbitrariadeclarantur:fedpræ notandumhujusmodifignaſempereffe inſtrumen talia ,&effequidexternum,&fenfibile; fide fi gnis adutilitatemhominis inſtitutis loquamur , vel : Doctrinale. t illa inſtituta fint àDeo , vel ab ipfis hominibus, quodnondifputo. Arbitrariumpracticum,quod > nonſolum manifeſtat,fedefficitſaltem moraliter fignificatum fuum, utfunt illa figna , quibus prin cipes conferuntdignitates & adhanc claſſempof ſuntrevocariſignadivina,nempe antiquæ,& no vælegisSacramenta. Speculativumarbitrarium exponiturut naturaleſpeculativum. İndicati 73 vumeſt illud, quod folummanifeſtat,& indicat remfignificatam. Suppofitivum, quod nonfolùm indicat, fedulterius ſubſtituitur, &fubrogatur 10 toreifignificate. Signum doctrinaleeftillud,quo homines interſecolloquuntur,&fefeinvicem do centquid cogitent,juxtadictatheſi 14. lib. 1.Elem. Nondoctrinale, quo non colloquimur immò lo cutione opuseft addocendumquidper illa figna indicemus , vel pro qua re eadem fupponamus. Vulgare. Symbolicum. Privatum. Publicum. Signumnondoctrinalevulgareestillud, quo ho mines communiter utuntur ad commoditatem commerciimajorem. Non doctrinaleSymbolicum eſtillud, quo ſapientes utunturad repræfentan L Pernutus. Perguſtus. Pervoces, IV. Singulisſignorum clasfibus explicationem fuamreddo,acprimonaturalefignum eft,quod ordinatuin eſt juxta leges naturæ ad fignifican dum, Arbitrarium eſtillud, quodnon eſtordi nariumjuxtalegesnaturæ, fed præter&ultrana turamab aliqua liberavoluntate vel Dei,vel an geli, velhominis. Instrumentaleeft illud , quod manifeſtat primo ſe ipſum intellectui,&præterea remdiſtinctam àſe,ut fumtis ignem. Formale, quodnonmanifeſtatprimòſeipfum,ſedremipfam ſignificatam vel ſolum, vel fimul. Practicum, quodnonfolùmmanifeſtat, fedproducit,& effi cit illud ipſumquod manifeſtat. Speculativum, quodmeremanifeftat. Prognosticumpracticum, quodmanifeſtataliquid faciendum abipfo figno, utnebulæpluviam. Demonstrativumpracticum, dumfubobſcure resquasdamvelutivelo cooper tas, utfunt emblemata,&hieroglyphica. Dottri nalepublicumeſtillud,quodcommuni hominum pactovel lege ſtatutum eft, e.g. vocabula linguæ communis. Privatumnondoctrinale eſt,quodab aliquo homine doctojure privato ſtatutum eft. Doctrinalepervoces, feuvocalefuntipſavocabu la, quæ propriè idioma conficiunt. Signumper geftus eft, cùm percorporis,vel alicujuscorpo ris partis motum aliquiddeſignatur,ut pernutus, &fimilia , &dicitur linguamanus. Signumper notas, eſt cumaliquibus notis, quæ fcriptura vo cantur,aliquiddefignamus. His omnibus conftitu tis duodignaſcitu concludo. Imagines,velPictura,velStatua&fimilia ar quodmanifeftat aliquid,quodde præſenti fit ab ipſo ſigno. Apofteriori , quod manifeſtat cau ſamfuam,utfumusignem. Apari,velàposterio zi, quodmanifeſtataliquid nontanquam cauſam neceffectum ,fed tanquam correſpondens, aut proportionale,utbaſis ſtatuam. Rememorativum, quodfacitrecordaride eoquodfuit,&nuncnon eſt. Demonstrativumàpofteriori, quodmanife ſtatcauſam,quæ depræſenti exiſtit. Similitudi nariumimperfecte , quod manifeſtatid,cumquo accidentalem,& non exactam fimilitudinemha bet: utimagoCæfaris, quæeft fignum Cæfaris , quiaillifimilis eft quoadexternamfiguram,&co lorem:hincdifcis quodhomo hic velille quoad eſſentiam licèt exa&ius fimilis alteri , alterius ta menimagononeſt, nequefignum,&indeunum ovumnoneſt ſignum alterius. Proportionale, tificiosaimitamentafiracteelaboratafintfunt fignanaturalianonarbitraria, Robatur. Imagines&c.itafunt fignaordinata P admanifeſtandumhumano intelle&ui earun demexemplar,ut etiamfinemoillasordinaret adidipſum,nihilominusidipſumfignificarent ergò funtfignanaturalia. Antec.prob. Quia fipingat imaginemCæfaris accommodatisfimampictor ,& pofteanonmodòillamnon ordinet,ſeunonedicat ſevelle, illamimaginemCæfariseſſe; verumquoq; denuncietſe nolle,utilla imago cognitionemCa faris excitet;nihilominus imagoillamodofit exa &èdepicta Cæfaris cognitionemexcitabit : unde hoc ? Nifi quiaCæfariseſt ſignumnaturale : er go&c. Notabis has duas propofitiones differre inter ſe. Dependet à libera voluntate pictorisimagi nemCæfarispingere:hoceftquodexiſtatillaima go. 134 go. Nondependetàliberâvoluntatepictorisquod DiffertatioVigefimaprimaLogico-phyſica imagoilla ex fuppofitionequodexiltatrepræſen tetpotius Cæfarem,quamLeonem. Quemadmo dumenim eſt in libera hominis voluntate ignem excitare,vel nonexcitare, fednon eſt inlibera hominisvoluntate,quodignis excitatuspotiushu mectet quamcomburat, Diftinguere etiamopor tetinterimaginemprouteſtſignumindicativuin & inquantumeſtſignumſuppoſitivum. Cenſeoenim nullum dari fignumnaturale ſuppoſitivum ,hoc eſt utpatiatur,velagatlocoalterius. Itaque ima ginesfunt fignaſuppoſitivatantum ex arbitrio,ut cùmcoram imagineAlexandridico: Hicfuit ma gnusImperator.. : : Objicies 1. PicturaCæfaris c.g. eft fignumartifi ciale:ergononeftfignum naturale. Refp.dift.an tec. eft artificiale quoad exiftentiam conc. antec. quoad representationem ſuppoſito quod exiftat negoantec&cof.Sicutipulvisnitratus eftquidar tificiale,& tamennaturaliter comburit. Contra 1. Pictura Cæfaris eſt adplacitumquo adexiftentiam: ergoeſtetiam adplacitumquoad repræfentationem. Prob.confeq.quia eft neceſſa rium prærequifitum picturam exiftere utpictura repræſentet: ergòfi illudprærequifitumeftadpla citum etiam quodillud confequiturerit ad placi tum. Refp. negoconfeq.&adprobationem ite rùmnegoconfeq.non eftabfurdum quodaliquod arbitrarium,&adplacitum fitprærequifitum per modumconditionis,&id quodpofteaconſequitur fit naturale :quodpatet in pulvere nitrato; ficuti èconverſo ſemperrequiritur aliquid naturale , ut ex illo fiat artificiale,quodtamennonproindee vaditnaturale.... Contra2. Quodpictor faciatpicturam eſt præ requifitumnonper modum conditionis , fedcau ſa: nam pictor eftcaufapicture : fed pictoreft. cauſa adplacitum, ergo pictura eftfignumadpla citum. Refp. dift.maj. per modum caufæ quoad acqualem exiftentiam imaginis , vel picturæ conc.: maj. per modumcaufæ quoadeſſentiam ejusdem imaginis conditionateconfideratamne.ma.&fimi liter diſtinctâ mi. nego confeq. Quemadmodum quodPetrus filiusPauli exiftat cauſa eſt ipfePau lus, quodverò Petrusnonfitleo,fedfit homoeſt abeſſentiaipfiusPetri. Contra3. Pictor ſi eſt cauſa picturæ eſtcauſa effentiæ picturæ: ergò eſſentiapicturæ eft adpla citumpictoris. Refp.dift.antec.Eſſentiæ in ftatu abfoluto conc. ant. (hoceſteſt cauſa quodexiſtat) inſtatuconditionatonego antec.(hoceftnoneft caufahujusveritatis,fi existatpicturafignificabit exemplar) &fimiliterdift.conf. Pictor poteft fa cere,velnonfacerepicturam,fednonpoteftface requodpictura fi exiſtatnon fit pictura,ſedſoul ptura, velſcriptura. Objic. 2. Imagoutpote ſignum debet ordinari adfignificandum:fednon ordinatur nifiàpictore quiillam pingit: ergo ordinatur adplacitam.Refp. negomin.Ordinaturquidemàpictore ad exiſten dum, ſedanaturâ ipsâordinaturconditionatead fignificandum. Contra 1. Nifiordinetur àpictore pictura tan tùm remoteſignificabit : ergo eſtadplacitumut proximè fignificans.Refp.negoantec. Contra 2. Nifi fcriptura ordinetur explacito hominumadſignificandum;tantùm remote &fun damentaliterfignificat: hoceft,eftaptaadfignifi candum : ergo nifi etiampictura ordinetur &c. Refp. conc.antec. negoconf. Difparitas eft quia pictura eſtſignumper imperfectam fimilitudinem, dequo ſect. 1. ſcriptura verò eſt merè fignum ad placitum,&naturaliternondicit nifi aliquam proportionem ,ſeucapacitatem indifferentem ut posfiteſſe ſignum , ſeuſcriptura, v.g. iftichara teres Panis naturaliterſuntcapaces fimul&indif ferentes ut etiamvinumfignificent,non fic imago Cæfaris v. g. Contra3.Ovumperfe&è ſimile alteri ovo non eſt ejus fignumnaturale: g.nequepictura, quæ et imperfecte fimilis exemplari. Refp.ne.conf.aliun deeſt , quod unum ovumnon fit fignumalterius, conclufione fequentidicam: cæterùinutnaturali terovum eft fimile ovo , ita pictura eſt naturaliter ita fimilis, ut fitfignum.- Contra4. Imago, ſeu pictura non eſtnaturali terſignumſuppoſitivuin:g. nec etiameft fignum indicativumfuiexemplaris. Refp.ne. conf.Dis paritas eſt , quia fimilitudo imperfecta fufficitut fit ſignumindicativum , non utfit fignum fuppofiti vum:nonenim omnia,quæ funtfecundum appa rentiamfimilia eoipfo funtfubilituta , autfuppo ſita ad obeundum aliquod munus loco alterius: alioquin res omnes eſſent ſibi invicem ſubſtitutæ , &velutiprocuratores:fed eo ipfo,quoditafuntfr milia, ut excitentcognitionemde alio fiimilicum requifitis moxdicendispoffunteſſe ſignumindica tivum . " Vis fignificativahumanifigni inſtrumentalis con in fiftit virtute,quamhabetfignum,utfenfie liquoperceptum abhomineexcitet inillius in tellečtuduascogitationesunamdefigno,aliam derefignificata,quarumprimanonfit tamex petibilis nec tantimomenti,quamfecunda.. Robaturconclufio:fignumeſtſapienter&ra-- P tionabiliter ordinatum,&ad manifeſtandum aliquida ſe diftinctum eſt ordinatum: g. ejus vis fignificativaconfiftit&c.utdiciturinconclufio ne,probaturconf. namalioquinnec fignummani feftaret rem diftin&amaſe neceffet ordinatum, etenim fignumeſt medium intellectuale : effetau tem mediuminordinatum, fiintellectualitereffet magis expetibile, quàm finis : & revera magis eft expetibile deigne, quam defumo cogitare : utilius huinanocommerciodevinovenali,quamde ramo lauri. Porrò notabis vim illam fignificativam, fi de fi gnonaturali loquamur, eſſe ipfam entitatem figni ſeuejus cognofcibilitatemobjectivam: hoceftid, quodcognofcipoteſt de illa re , quæeſt ſignum, quæ fi benè peraliqua proportionata motiva co gnofcatur ,deprehenditureffe connexa,&corte ſpondenscumalterare,itautdumiftacognofcitur altera etiam cognofcatur (ut cætera relativa , de quibus alibidixi) cum ordinetamenmajoris , vel minoris expetibilitatis.. Quoadfigna arbitraria ,vis fignificativa confi ftit indenominatione quadam extrinfeca, ſeu mo rali , dequa diſſert. ſequenti dicam, ubi devocum fignificatione. Excapite majoris expetibilitatis in i a د 1 cogni 1 Deſigno,&fignificatione. cognitione fignificati,quamſigni ,infertur curPa- bus mundanis , quæ naturævicissitudinem con+ 235 4 ter,&filius non fint fibiinvicemſigna : curDeus nonfitfignum,&plura fimilia. Si quis tibiobjiciatfignificataquædamvelutimi nùsexpetibilia cognitû, quàm ipſa ſigna,v.g.Chi mera, Impoffibile, Nihil, Negatio ; reſponde bis,quodid,quodeftfignificatum illarum vocum, eſtmagis expetibile cognitu, quàm ipfæ voces, namreveracognofcuntur res , &entitates rea les etiam perillas, ut cùmde negationibus diſſe remus. Si quisiterumopponatnegationes ipſas aliquid fignificare, e.g. fignificatumhorum vocabulorum nonfignumvidelicetſignificare negationeomnium fignorum, item tenebraslucem; idapertènega bis,nonenim iftaordinata funtànaturaadfignifi candum ,cùm noncognofcantur: fed folùm illa objecta cognofcuntur,quæ falsoputas effeillarum negationumfignificata,uttractantes denegationi busdifferemus. Axiomataquadam defignis, Rimò,totus quantuseſtMundusſenſibilis (hoc P enim intelligo Mundi nomine)eſt explicatis fimumfignum:velutiperoccafionemidipſum thef.9.1. 1. Elem.poſueram,quodhicproboexde finitioneſigni ſect. 1.nu. 1. Mundustotuseſtordi natus adgloriamDei,fedeoipſo eſtſignum: ergò &c. probaturmi. namma.eſtcerta: quiaeoipſo eſt ordinatus Mundus ad manifeſtandum intellectui creato vel hominis , velAngeliSapientiaminfini tamDeiPotentiaminfinitamDei,Bonitateminfini tam Dei , dequo egregiè Auguftinus præfertim lib.11.deCivitateDeicap.4. hisverbis : Mundus ipfe ordinatissimafua mutabilitate , &mobili tate,&vifibilium omniumpulcherrimaſpecie quodammodotacitus,&factumſeeſſe , &non nifiàDeoineffabiliter &invifibilitermagno,& ineffabiliter,&invifibiliterpulcròfieriſepotuis ſeproclamat : rurfus Mundus eſtdiſtinctus rea literàDeotùmquiaeft effectusDei,&omnis effe &usàſuacaufadiftinguitur, tùm quiaMunduseſt bonumfinitum : (juxta illud Geneſis 1.) (vidit Deuscuncta,quefecerat, &erantvaldebona). Deusautemeftbonuminfinitum&ipſabonitasin finitainabſtracto : finitumautemabinfinitorealiter diſtinguitur: ergo&c. ; II.Non modo Mundus dicitur re&isfimèfi gnum,ſedjure appellaturCongregatioquadam penèinnumerabiliumfignorum, totidemnempè quot funt creaturæ, quæ conflant infimam, &fu premampulchritudinemMundi,utcumAuguſtino Joquar:videlicetCœlum, Sydera, Elementa,Me talla, Planta , Anımalia, quæ in unamuniverſi tatemveluti collecta Mundus appellari confueve re. Sumevelminimamreculamexnaturalibus, il lam ſcitoplurimarumrerum eſſeſignum. Primò, fignum eftDeicreatoris &conſervatoris ,&pro viſoris magnarum, &parvarum rerum ex æquo juxta illud Auguſtini, Deus,qui creavitin Calo Angelum,ipfefecit in terra vermiculum. Se cundo,fignumeftnaturalium caufarum (quæ dici 1 in folent caufæſecundæ) àquibus recula illaprodu taeſt.Hæcduplex fignificatio ineft omnibus re flantorientesdenovo : nec folùmingenerali,& communi , fedunicuique inparticulari , hoc eſt fingulæresnon modo ſignificant idipfum,quod reliquæ,nempèDeumexiftere,eſſe infinitum&c. fedpeculiares etiam , &plurimas veritates deſi gnant, tùmquoadperfectiones Dei , tùm quoad virtutes ſecundarumcaufarum; inde resquælibet capax eſt dandihumano intellectui particulam quamdamfelicitatisjuxta veriffimumilludeffatum: Felix,qaipotuitrerumcognofcerecaufas. Caufas perſignatantum cognofcerepoffumus ; adeoque felicitas illa provenit à ſignis. Præterea plurium aliarumveritatum res Mundiuniverſæ funt figna tùmàpriori,tumperproportionem,tùmperfimi litudinem&c. juxtaarborem fignorum erectam ſect. i. III. Mundusconditus est adufum , &ad do Etrinam Generishumani. InMundo duplicem Mundumrecognofco; Unumadcommodumcor poris noſtri , aliudad magiſterium noftræ animæ : utipoffumusmundo,doceridebemusàmündo,jux taphrafimAuguſtini,fedfrui mundo nondebemus. Munduseſtutilisinquantumeſtcollectiorerumplu rimarum,finequibus vitam mortalem agere non poſſemus: mundus eftaddoctrinam hominis in quantum eſt fignummanifeſtativumperſenſus in tellectui noſtro veritatum ,&entitatumplurima rum,quasſenſibusperciperenonpoffemus. Itaque Deuscùmcondidit mundum,nonminùs fuitpro viſorcorporum,quamanimorumnoftrorum,nam mundusinquantumeſt ſignum ſatiat intelle&um plurimis veritatibus , &præfertim omnium maxi mâ,Deicognitione. IV. Mundus quâratione eſt ſignificativus , tan tòpræſtantior eſt ſe ipfoquatenus utili;quantum præftat animanoſtra corporinoſtro. Nil ex re busiftis mundanis percipi poteſtemolumenti ma joris , quàmquodperillas incognitionemvenia musrerumàſenſibus maximèſecretarum&potis mùmſummæ,&infinitæillius rei,quæDeus eſt. In deres mundanæ appellari folentveſtigiaDei,quod nempeillumfignificent : cùmitaque àfignispen deat noſtra ſcientia, quæ bonum noftrum eft ma ximum,ratione cujus fatiatur,&perficiturPrin cepshominispars videlicetanima , hinc fit utvis fignificativa , quæ rebus ineſt princeps fit ,&po tisfimainter omnes vires, & virtutes rerummun danarum. V. Suntplurimæ res inmundo,quæ(nifiveli mus confingere incredibiles quasdam utilitates) nullam aliamutilitatem præſtanthominibus , quam quodfignafint: ècontrario nulla rerum ſenſibili umeſt,quæutcumque fit infigniter utilis non illa quoquefit fignum : eſt enimprorsus rectærationi difformeut res aliquaſenſibilis extetnil àſe diſtin &umfignificet. VI. Hactens locutifumus de mundo fenfibili, &rebus , quæ ſenſu aliquopercipi poffunt : fide ſubſtantiis corporeis , quæ funt tantum mediate ſenſibiles loqui velimus, ordo fignificandi ficpo teſt inſtitui;ut accidentia ſenſibilia fint figna ſub ſtantiæ corporeæ : hæc verò creatam ſubſtantiam ſpiritualem ſignificet: &ſubſtantiaſpiritualis (An gelus, velanima rationalis) fitfignumDei: Deus veròfignumnoneft,fedomnium rerumimmedia tum 136 tumfignificatumex di&is ſuperiùs &aliquarumre DiffertatioVigefimafecundaLogico-phyſica rum mediatumquoqueexdictishocnumero. VII. Negationes rerum fignanonfunt , e. g. tenebræ , quæ funtlucis negatio, namnegationes nonfunt, eoipfoquodnegationes funt, adeóque nihil fignificant, nilcognofcendumexhibentintel lectui. VIII. Signumfalfum, ſeu fignum falfi nonda tur,nec effepoteft : ratio eft , quia fi daretur fi gnum,ſeu fignificativum falfi , hujusmodi eſſet ejus vis fignificativa: Quodnempe resfignificata non existat cùm exiftit,velexiftat cumnonexi ftit: Sedhujufmodivis effet fignificativa veri,& nonfalfi, quiaeo ipfo quodſciretur,excitaretco : gnitionemveri:name.g.viſotalifignoſemperco gitaretur rem nonexiftere,quæ fignificaturexiſte re, vel exiftere , quæ fignificatur non exiftere, ut fi quisſemperloquereturfalfum,&hocfcireturab audientibus , femper audiens ex hoc ipfo cogno ſceretverum , nempe contradictoriumdicti ab eo loquente. IX. Si nulla haberemus figna Mortales , nil amplius ſciremus niſiquodbrutaſentiunt : id enim folùmpoffemusintelligere: namquodpræterea in telligitur id per figna cognofcitur, cùm enimſenſi bilia immediata fint tantum accidentia ,quæperci pipoffuntſenſibusetiambrutorum,illatantumco gnofcerepoffemus. X. Veritas, feucognofcibilitas relativa, quæ rebus mundanis ineft ex eo quodfunt figna , ma jor, & æftimabilior eft , quam veritas earundem rerum abfoluta, quia cum illa eadem ,quæ eſt ve ritas rerum ,ſitetiam ipſaruin bonitas, major & æftimabilior eft rerumbonitas relativa relatione fignificationis , quam ipfarum bonitas abſoluta : nampræftantior eftcognitio illius primæveritatis, &bonitatis , quam fecundæ, ut patet ex dictis num.4. &num.9. aliaexpartepræftantia,& ex cellentia cognitionis (præfertim fi decognitioni busadeundem intellectum pertinentibus agatur) defumiturexpræſtantia, & æftimabilitate veritatis cognitæ. Immo univerfim loquendobonitas quæ cunque , &veritascreata, quæ eftrelativarelatio ne medii, eſt melior,&major bonitate ,&veritate creata abfoluta. :  Devocibus,&locutione. IvusAuguftinus 1.2. deDoctrinaChri : IV. Vocesplurimædantur,&daripoffunt,quæ ſtiana cap.3. ait, voces inter homines obtinereprincipatumfignificādiqua cunq; animoconcipianturfieaprode re quis velit. Nonnulla de vocibus præmiſimus inElem.præfertimath.10.1.1 & differ. antec. ſect. 1.vocabularepofuimusinterfignaarbi traria,quodtamendiſputandi inpræſenti.  Explicationes , &poftulata. Rimò, ex vocibus formanturvocabula,non ٢٠ P diffimili ratione , acextrunco ſtatua fabrice tur: ficuti enim arboris truncuseſt quidnatu rale, ex quoper induftriam humanam efformatur illudartefactum, quodſtatua vocatur : ita vox eſt fonus naturalis exoreprocedens, exeaque voca bulumefformaturperinduſtriam,&arbitriumhu manum,quodproindeartefactum,feuquidartifi cialejurenuncupatur. ..... II. Voces fecundùm ſe conſideratæ ut funtſo ni, funt etiam figna , fedfigna naturalia, ut trun cus ſecundùm ſe eſt ſignum naturale fignificans fuas caufas, prout de figno naturali differt.antec. expofuimus. III. Vocesetiam cùmevaduntvocabularetinent eſſe ſigna naturalia fuarum caufarum : v.g.homi nis loquentis, imaginationis internæ ,&cognitio nis neceſſariæ ad eam vocem utcunque fonan dam: ficuti truncus etiam formatusin ftatuam,re L tinet eſſe ſignumnaturale ſuæ arbororis,&aliarum caufarum. nonfuntvocabula,fedmerævoces &foni,adeoq; folumfignanaturalia :nec minus foni, quosexore proferuntbruta,&volucresdicuntur voces,quàm illi, quos hominesproferunt. V. Voces aliæ dicuntur articulatæ , aliæ inarti culatæ. Primæ funt illæ , quæ velex pluribus fyl labis , vel faltem exconfonantibus fimul& vocali bus literis conſtant, inarticulatæ ,quæ exvocalibus in longumproductis ,&repetitis cumuna adſum mum,veldupliciconſonantecomponuntur,utvo ces illæ,quas funduntgementes,&latratus,ulula 1 . tus &c.brutorum. VI. Voces articulatæ , quas homo poteftpro ferre,ita funtfignanaturaliain manifeſtando,utde pendeat ab hominisarbitrioillasproferre,pari ra-, tione, ac imago Cæfariseft fignum naturale exfect. 2.differt, antec., fedutexiſtantab arbitrio &arti ficiopictoris dependet. ٢٠٠٠ VII. Plurimæ voces inarticulatæ (namaliquæ liberè fingipoſſent)ita funt figna naturalia, ut ex impulfu,&instinctu naturæ proferantur fineho minis arbitrio, utfuntgemitus,riſus&c.hujusmo divocesſignificantnaturaliter præterfuas genera lescaufas,etiamaffectionem aliquam hoc eftmo leftiam aliquam, velvoluptatem percipi abanimali illas voces proferente,utcum homogemitfignum eſtnaturaledoloris,& moleftiæ,quamhomo ge menstuncſentitinterne.4 VIII. Hæ tamen voces ſignificantes naturali ter moleſtiam, velvoluptatem vociferantis finon naturaliter , & fpontè erumpant , ſed exarbitrio procedant,funt imitationes quædam,&figmenta vocum Devocibus, &locutione. vocumillarum, nonveròfunttalesvoces; adeóq; tunc non fignificant moleftiam, vel voluptatem, 137 ipſumdicodeunoidiomateomnibuspopulis com quamfponte erumpentes fignificarent , v. g. cùm homofingit legemere,velcum imitaturcanisla tratum. IX. Naturaleeſtterminus ſatis æquivocus:di citurprimo naturale,quodeſtexlegenaturæ,ut quodignis ardeat. Secundo,quodnoneftviolen tum,ut quodlapis ſurſum afcendatnoneftnatu rale. Tertiò, quod noneft fupernaturaleutquod homofit Chriftianus noneftnaturale,ſedſuperna turale. Quarto naturaledicitur quidquideſt àna tivitate , uthomo eſtnaturaliter debilis. Quinto, quodeſtàconfuetudine,ut e.g. cùm diciturhuic hominieſtnaturalementiri. Sextò,quodeftab in ſtinctu naturalinon neceffitante, ut maternatura liter amat filios. Septimo ,quodeſtà convenien tia, vel àcongruitate,utnaturaleeft,quodvirfor : tis pergat adbellum. Vocesnonfunt naturaliter vocabula:Seuàna tura non estindita vocibus visfignificativa, quædiciturdoctrinalis. P Rob. Primò : vocabula non ſignificant idem doctrinaliter apud omnes populos ,&natio nes , ſedfignumnaturale fignificatidemapud omnespopulos,&nationes:g.vocabulanonfunt fignumnaturalefecundumid,quodfignificantdo trinaliter : maj. & min. ex dictis fuperius facilè patet. Poſtuniverſale diluvium peraliquod tempus o mneshomines unâ eâdemque linguâ loqueban tur: audiAuguftintum1,9.de Genefi cap.12. Unam Sanelinguamprimitusfuiffedidicimus antequam Superbiaturrisilliuspoftdiluviumfabricataindi verfoslinguarumfonoshumanamdivideretfocie tatem, Idipfumdetemporeantediluvium,hoceſt perprima decem,&feptemſecula ab orbecondi todicitur; licèt idapertè ex facra Scripturanon cenfeantconftare Interpretesplerique facræ pagi næ. Itaque probatur fecundo conclufio : etiamfi nuncquoqueomneshomines eodem idiomate lo querentur,&vocabula idemdoctrinaliter fignifi carentapud omnespopulos &nationes:adhucta menaperte conftaret ipfa vocabula in quantum funt fignadoctrinaliaeffe figna arbitraria: g. &c. prob. antec. etiamfi apud omnes populos laurus expofita fignificaret vinum venale adhuc tamen conftaret laurum effe fignum arbitrarium vini ve nalis;g.etiamfi omneshomines&c. ratioutrique caſui communishæceft,quiaintellectushumanus apertèdifcernit opera naturæ ab operibushomi num, naturalia ab artificialibus præfertim cùm agiturdere mirumin modum artificiofa, fivehoc conftetintellectui ab inductione , fiveàlumine , &radioinnato rationis, ſinve aliunde, idcertum, quodfi attente,&exacteſpeculetur,difcernitna turam abarte:quemadmodum fi quis inhortis vi deat exmirto aptè,&exquifitè efformatafimula crahominum,brutorum,ædificiorum,navium&c. indubitanterjudicabit figuras illas eſſe artificio,& induſtriahumana elaboratas : idque etiamfi apud omnes nationes effent hujusmodi viridaria: id muni,eteniminter artificia humananil eſt artficio fius economia uniusintegriidiomatis. SECTIO HL Objectiones. Bjic.primò ,homo naturaliter appetit afteri communicarefuascogitationes:g.naturaliter poteſt loqui:fedhocnonpoteft niſivocabu lanaturaliter fignificent:g.&c.Refp. exfect.1.1.9. conc. antec.&dift.conſeq.naturaliterhoceft ex inſtinctu naturæ inclinatur,&inducitur adloquen dumconc. conf. (nam hocutiqueverum:natura enim,quædedit ori humanoorgana,&nervos,&, mufculosaptiffimos adloquendum indidit quoque inſtinctum,uthominesexcogitarentvocabula)na turaliter,hoc eſtexlege naturæhabet homovoca bulainpromptufignificativa doctrinaliterne.conf. homoetiam naturaliter appetitveſtiri,habitare fub tecto,& fimilia ,nunquidproinde à natura habet veftes,&domos,utcochleæ ? naturahomini de dit ingenium, ut varias usumeditandoextunde retartes: quemadmodum ille cecinit,& ininge niodeditpotentiamadadimplendum omnesappe titus,& inttinAus verè naturales. Contra 1. Cognitiones humanæ funt fignana turalia ; g. etiam vocabula humana ſunt figna na turalia. Refp.ne. conf.femperque intelligo de vo cabulis quoad fignificationem do&rinalem , nè æ quivocemur exdictis ſect.1. diſparitaseft, quia cognitiones, fi funtfigna, (quodnonnullinegant) funtfignaformaliaexdiffert.antec.fect. 1. num.4. Itaautem funt figna formalia, ut fintimagomen talis objecti, utipicturaCæfaris eftimago ejusdem externa : imago autem ejusdem eſt ſignum natu raleexdiffert, antec.fect.2.fedvocabulanonfunt imago fignificati fui : quia nonper ſimilitudinem fignificant. Contra 2. Danturvocabula, quæ imitantur res ab illis fignificatas , adeóque funt imagines: e.g. hæcvocabula,Stridor, Afper&c.ſonoſuorepræ ſentant rem fignificatam. Refp. hujufmodi voca bulaficuti alia pleraque , quæ ipfas voces , & fo nos fignificant , videnturipfos fonos fignificatos ipfo fuo fono fignificativo imitari : inde eſt, quodhabentrationem imaginis ,adeóqueſignina furalis : fed quiaexactæ imagines non funt; opus fuit , utex arbitrio addereturvisfignificativa,uti ineptis picturis fubfcribitur nomen exemplaris; ideòfignaconnaturalia , non vero naturalia dici poffunt.. Hâc occafionede nutibus , & geftibus , &de tono vocis,habitu oris, &corporis in loquendo notabis , nutus quosdam fatis exprefſivos eſſe ſi gna naturalia, ut naturale fignum eftpictura: alios verò minùsexpreffivos,utietiamgeſtus effe figna connaturalia ; quoniam nifi addatur ſubſcriptios hoc eftconfuetudo,quæinduxiteos geſtus &nu tus adhoc ,velilludfignificandum,ufurpari perſe foli non fufficerent. Ex iftis autemnutibus ,&ge ſtibus aliidicuntur ſupplementa vocabulorum ad deſignationem exactam rei fignificatæ ; alii verò additamentavocabulorum : quiavimaddunt,& majorem expreffionem , &energiam vocabulis ipfis,uttonusvocis&. ing Con S 138 Contra3. Poteſt reddi ratio naturalis , cure. g. Differtatio VigefimatertiaLogico- phyſica hocvocabulum potiùs hancrem , quàmaliam fi gnificet: quodvoxhomofignificethominempo tius , quambelluam: g.naturaliter fignificant vo cabula. Refpondeodif. antec.potest reddi ratio univerſalis univerſaliter deomnibus vocabulis, ne. de aliquibus derivatis ſubdift . fi illud naturalis fi gnificet congruentiam , & convenientiam juxta fect. 1. num.9. Quæ dicitur connaturalitas conc. antec. fi fignificet legemnaturalem , & imperan temne.antec. &conf. aliafunt vocabula primiti va, alia verò derivata, quæ connaturaliter dedu cuntur abillis ad fignificandas res , quæ affinita temaliquamhabent cum fignificatoprimitivorum, utnomen,homo,eftderivatum anomineHumus. Hincutilitas etymologiæ,dequadicebamus differt. 8. pertinet non adprimitiva , ſedadderivatavo cabula:namiftaconnaturaliter fignificaredicipof ſunt: primitiva vero rariffimè exceptis illis nota tisadcontra 2. Contra 4. Laudatur inſcripturaAdami ſapien tia,quinominaimpofuitanimalibus : fednoneffet laudanda , fi ex meroarbitrio illa nomina impo fuiffet,hoceftnifi illanaturaliter refponderentre bus fignificatis:g. nominafaltem aliquanaturaliter fignificant. Refp. dif. maj. quia impofuit nomina derivataconc.primitivane. ma.&pariterdiſtincta mi.ne. con, inhoc eminuitAdami ſapientia : &re veraomnia nomina animalium hebraica derivata funt cumperfectiſſimaetymologia.. Contra 5. Primælinguæ vocabulafuerunt infu ſaprimo homini,hoc estAdamoitautfineneceffi tate addiſcendi, ſtatim atque creatus eſt, loqui no verit: ergoillavocabulanonerantfignificativa ex arbitriohumano: quianonexarbitriohominis,fed DeiAdaino infuſatuerunt. Rursus illaprima lin guainftarfuit vocabulorumprimitivorum , ex qui bus cæteræ linguæ funtderivatæ propias,vel re motius,ut viri doctiffimi iſtatractantes perexa tamlinguarumanathomen cenſent: (præ cæteris P. Thomaffin in eruditiffimo opere de methodo linguas addiſcendi ) nempe idiomata omnia ita convenire inter ſeſe,ut facilè appareat, unum ab alio progenitum effe. Addetam mirabilem unius linguæ abfolutam conſtructionem videri , ut ejus inventio humanum captum excedat. Refp. Hoc argumento non evincivocabula effefignanatura lia,quod in hacdiffert.negatur : nifi fortènatura leſumatur; perindeacfidicereturànativitate,ſeu àcreationehomoloquinovit,juxtaſect. 1. num.9. cæterum quo pacto vocabula ſignificativa fint ex arbitrio humano , tametfifuerit infufa prima lin gua , immo&liguæ omnesTurrisBabelicæ mox dicemus. Demodo,quo vocabulaex arbitrio humano eva ſere ſignificativa. quodſcilicetis , qui confuevit facere aliquid , vel abſtinere ab aliquo, perſevereteodemmodoſege I. Explicationes , &Postulata. EX eſt præceptum perpetuum, quo Princeps , vel ſuperior ali quis , vel aliqua Respublica vult, &præcipit , ut inpoſterùm fub diti faciant aliquid , vel abſti neant ab aliquo. II. Pactumeft promiffio mutua, quâduo , vel plureshominesvolunt, &conveniunt invicemfa cerealiquid, vel abſtinere ab aliquo. : III. Pactum tacitum eft , cùm licèt duo , vel pluresnon itaexprefsè convenerint, ita tamen ſe gerunt adinvicem , ut in æſtinatione communi reputentur eodemmodo ſeinvicemhabere & effe invicem obligati , ac fi expreſſum iniviſſent pas Aum. IV. Promiffio fimplex eſt , cum unus alteri promittit ſe facturum aliquid , vel quod abſtine bitabaliquo. 1. V. Confuetudo eſt id,rationecujusdiciturali quis,vel aliquieſſeſolitus,vel ſolitifacerealiquid, velabſtinere ab aliquo. VI. Confuetudodicitur habere vimlegis , aut pacti , cùun obligat veluti eſſetlex , velpactum, rens infuturum. VII. Ensphyficum, ſeunaturale , eſt quælibet resmundana ànaturâ producta : (nil loquor de Deo , aut rebus , quæ dicunturfupramundane) cum aliquis intellectus remnaturalem cogitat;de nominatur illa ens cognitum, feu ens logicum, ex differt. 10.ſect. 2. num. 1. Siquisillam remvelit, aut amet, denominatur eadem resensvolitum,ſeu ensmorale. VIII. Concretahujusmodi: resdefiderata,res pracepta, resprobibita,respromiffa, funt entia moralia,nempediverſædenominationes extrinfe cæab actibus voluntatis,& fub hoc generaliffimo generecontinentur,ens morale: porroens morale dividiturinduasclaſſes,nempè inens moralemerè denominatum,&inensmoralejuridicum,e.g.res promiſſaeſtens morale,per quod ille, qui promi fit aliquid debet , quod prius non debebat : & rursus ille , cui promiffum eſt , aliquid poteſt, quod priùs non poterat : ita res præcepta , res prohibita&c. contrares amata eſtens moraleme rèdenominatum. IX. Vocabulum eſt ensmorale,&fignummo rale ,coipſoquodeſtſignum arbitrarium,& vo 1 Junta luntarium:hoceſt voluntashominum voluit , ut Deviſignificativaadplacitum. cem, fieiquoqueàDeoinfula ſit lingua, expertus vocabulume.g. Panistemipfam,Panem, ſignifica ret: fimiliterlauruseſt ſignum,&ensmorale ea ra 139 fuit inphantafia,& in intellectuquid fimile, hoc eſt apprehendit, quodille proferensvocemPanis tione,quæeft fignumarbitrariumvinivenalis. X. Illavoluntas, àqua vocabula cujuscunque linguæ, acpræfertimlinguæ ſanctæevaferuntentia moralia,ſeufignificativa adplacitum , potuiteffe vel lex, velpactum expreſſum, auttacitum, vel confuetudo æquivalens: quemadmodumenimpe cunia,itavocabula valorem fuumhabentexarbi triolegislativo, velpaciſcente , vel confuetudine habentevimlegis,autpacticommunis: Lexreddit pecuniasetiamcoriaceas, vel factasexalioviliori entenaturalipretiofas civiliterhoc eſt æquivalen tes rebuspretiofis. Ita etiamlex redditvoces (ca teroquinentianaturalia)fignificativas moraliter,& civiliter,hoc eft æquivalentesrebus ipfis,&cogita tionibus noftris, in quantum res , & cogitationes noſtræ funtaliquiddignum ſcitu. XI. Adhaslegescondendas,velpacta ineunda quoadvocabula , hominesinductifunt ab inftin Aunaturæexdiffert. anteced. ſect.2. adobject. 1, Naminde inclinanturhominesadloquendum, & organahabentapta adidipfum , undè ſequentes duduin naturæ impellentis admanifeſtandasco gitationes fuasminiſterio vocum,tandemexcogi tarunt modumhuncpacifcendidevocabuiis,non diffimili modo, quo excogitarunt condere civita tes,vivereinrepublica, &pecunias redderepre tioſas. XII. Indu&ifuntpariterex inſpirationeDei,ita tamen,utvocabulalinguarum nonfintfignificati vaexlegedivina, ſedexarbitrio,&placitohuma no:quodexplicarevideturquidemdifficile,ſequen titamenmodoclarèexponitur. XIII. Infuſæ funt plurimæ linguæ àDeo primis hominibus : videlicet tum Adamo ſalteni una lin guacumſcientia perfectiffima excogitandi plures alias, tùmin confufionelinguarumBabelicahomi nibus eotemporeviventibus:quid enim aliud fuit illa confufio,nifiquodplureslinguas(dicuntur72.) infuderit Deus pluribus ex illishominibusBabeli cis,itautaboleretàpluribus illorum memoriampri ſtinæ linguæ Noeticæ ? Inde eſt , quodpofteam confufionemnon ampliùsomnes ſemutuò intel lexerint colloquentes : nimirum unaeorumcol lectio,veltribus linguamunam intelligebanteâque loquebantur : aliialiam,&ita cæteriperdiverſita temlinguaruminpluresveluticlaſſesdiviſi, quibus omnibusnullapromifcuèlinguacommunisreliqua fuerit. es ia 10 3 & 10 0 XIV. Infufio , ſeuinſpiratiolinguarum facta hominibus turris Babel explicatur fumendo e.g. hancvocemPanis hocpacto : homoaliquis indu Aus inſtinau naturæadmanifeſtandam hancrem, quædiciturPanis, dequacogitabat,Deoficinfpi rante , & infundente experiebatur inphantafia Imaginationem,& inintellectuapprehenfionem, quodfiproferret hancvocemPanis idoneaeſſet admanifeſtandumhominipræſentiid,adquodma nifeſtandumipſe impellebatur: idquefecit,&pro tulitvocemPanis, atque ita proferendoexhibuit effe paratum adpacifcendtunſaltem tacite,quod etiam in pofterum quandocunque eandem vo cemproferret, intenderet manifeſtarerem illam, quæpanis eſt. Tune homoalter audiensillamvo intendebatmanifeſtare , ſecogitare de re quæ di citurPanis,quodque exhiberet ſeſeparatum&c. (utdixi fuperius) ſtatimque judicavit valdecon ducens efle , & utileadmanifeſtandam rem quæ paniseſt vocem illamproferre, atque ita cenfens promifitſaltemtacitèinpofterumſeufurumeavo cejuxta ſenſum prædictum. Hoc porrò totum peregit refpondensaliavoce, excitata pariterex Deiinſpirationein ejuspharitaſia,&intellectu :& quamſimiliter judicavit accommodatam admani feſtandam remaliam,& aliam cogitationem con gruentemrei,&cogitationl expreſsè perprimam vocemaprintoloquente. Hicporrò,quiprimò loquutus erat, eodem modo ſegeſſitquoadhane fecundamvocemauditam: quolegeffiffe,&affe Aum fuiſſeinternè diximus primum audientema quantumadprimamvocem auditam. Similiate eumreputade cæteris omnibusvocibus,cæterifque : primoloquentibus, &audientibus, quibus linguæ fueruntinfuſæ. XV. Voces illæcum primòprolatæfunt, non dumerantvocabula,ſedtaliaevaſerunt,poftquam expreſsè , vel tacite (nimirum per appofitasre ſponfiones ,&continuationem fermonis)loquen tes pactifuntſe inpofterum ufuros iisdemvocibus, quandoreseasdemdeſignarevoluiffent: undepri maillaprolationon fuitpropriè locutio , fedpræ paratioquædam adlocutionem. XVI. Adamusvero,quicumDeo loquebatur, velcumEvaperlinguam eodem modoinſpiratam àDeo;dumprimovocesproferebat idipfumpro mittebat,atq;jubebat,quaſilegempofteris condens, &promiffione,&præceptofuovoces reddidit fi gnaarbitraria modofuperiùsexplicato. XVII. Linguæillæinfufæproceſſu temporis di catæ,&auctæfunt inſtitutionenovorumvocabu lorum , quæ velderivabantur exvocibus infufis, velſierantprimitivavocabulaadfimilitudinem in fuforum effingebantur. Reddita verò funtfigni ficativa novaiſta vocabula , vel perpactum taci tumfimileexpofito num. 14. cumfolodifcrimine, quodloquentes clarè deſignabant , ficnovavoce uti vellead rem aliquam ſignificandam : vel per confuetudinem habentemvim pacti perpetui, vel legisidipſumſtatuebant... XVIII. Denique aliæ linguæ enatæ funt exillis infufis eodem ferèmodo,quoillæ auctæ,&ditatæ funt : quocirca concludo, cum linguæ primariæ ex inſpiratione Dei inſtitutæ fint : linguas reliquas quæ abillis procedunt ad inſpirationemDei quoq; revocari. XIX. Oppofitiones aliquot. Opponesper vo litionemillorumantiquorumhominum,velfit pa aum,vellex, de quonum. 10. vocabulafunt fi gnificantia adplacitum : fed volitio illanuncnon eſt: ergo nunc vocabula non funt fignificativa. Refp.diſt. mi. Noneft, ſi ſumaturamplicativè ,& idemfitac nonfuitnegomi. Si fumaturſtrictead ſtatum,&tempuspræſensconc. mi.&negoconf. (determinoampliativo dixi theſi49. lib. I. Elem. anum. 13.) Cæterùmdeomnibusentibus morali bushæcobjectio fieri poteſt: lexquælibet, præce ptum&c. defactoobligant, etiamſipræterita ſit S2 illa 140 illa volitio Legislatoris, autpræcipientis, quajuffit: DiffertatioVigefimaquartaLogico-phyſica &quiaetiam de factoobligat dicitur,illa perſeve rare moraliter,licèt realiter,&phyficènonduret, necexiftatjuxtadictanum.8. Contra 1. Hominesquinunc vivunt,nunquam habuerunt eam voluntatem , ut vocabulaeffent fignificativa: ergohominibus, qui nunc funtnon funtfignificativa. Refp.dift. ant. Nonhabuerunt iſtam volitionem &c. æquivalenter& originaliter ne, ant, formaliter&perfonaliterconc.ant& nego confeq. Hominumprimimajores noſtri eam vo luntatemhabueruntetiamnominepofterorumfuo rum: quemadmodumfipaterpromittatnon folum nomineproprio,fedetiamfiliorum &exiisdeſcen dentium,cenfenturfilii quoque &natinatorum,& quinafcenturab illis promififfe,itautomnes.obli gati perſtent quamdiuvixerint fervare promiffio onemfactam aPatre: Inre noftra primiilli homi nespromiſeruntetiamnominenoftro, quod prola turitales vocesintendentmanifeftaretalesres &iis refpondentescogitationes. .... Contra2.Ramusantetabernam ſignificatvinum venalenonexpacto,velullalege :ergo ita quoque vocabula. Refp.ne.antec..Saltemperpromifio nemtacitam ,vel per confuetudinem habentem vimpromiffionis laurus ita fignificat. Contra 5.Hominesquinuncvivunt,nonpoffunt volendofacere,utvocabulanonfignificent;g. ne que primihomines potuerunt volendo facere,ut vocabula fignificent, Refp. dift. antec. Si omnes homines uniuslinguæ fimul hocvellent nego ant. fialiqui tantumconc.antec.&negoconfeq. dicuti omneshomines convenerunt,&pactifunt,utvo cabula fignificarent ; ita ad retractandum& revo candum hocipfumdeberent omneshomines con venire, quod nunquamcontinger. Contra 4. Saltem aliquavocabula funt fignifica tiva ante quamlibet legem,vel pactum humanum: ergo&c. Prob.antec. Illaipſalex, vel pactumar, bitrariumdebuit manifeftari ab homine alteri ho mini : ergò pervocabulafignificativa independen terabilla lege,velpatto: nam.volitio, & placitum internum nonpoteft manifeſtariabhominehomi ni, nifi per fignaarbitraria. Refp. nego antec. ad probat.dift. Debuitmanifeftari&c.velperinſpira tionemDei(quoadprimaslinguas)vel per aliqua figna naturalia,utnutus,quihabentrationemima ginis, conc.perfiğnaomnino arbitraria, nego an tec&conf. Quomodo autem illapactade facto manifeſtata fintdixinum. 14. SECTIO IL voverit, & habuerit pro objecto illamipfam vim : alioquin folum feipfamvoluiffet, quod repugnat: nullaenimvolitiopotefttantumvelleſevelle&ni hilpræterea : ficuti nulla cognitio potefttantum cognofcere fe cognofcere,&nihil aliud necdici poteft,quod voluerit eas voces materialiterfum ptas : nam illævoces materialiter funtquidmerè naturale: unde fi tantumillasvoluiffet;nonvoluif fet aliquid arbitrarium. Hæctamendifficultas militat contra omnia.en tiamoralia: fic enim de ramo ſignificante vinum venale: fic de lupinisſubſtitutisinludo,de Prorege locumtenente Regis,deProcuratore : ficdeom nibus legibus , & pactisdifficultas poteft moveri quidvelit præterſe ipfamipſavolitio,quæ vultra mum,lupinos,Proregem&c. poffe,vel debere, quodpriusfecundumnaturam,necpoterant, nec debebant ? Probatur concluf. Illavolitio præter ſe ipfam, &voces voluitaliquid aliud: fedhoc aliquidaliud aptius nonpoteſt aſſignari , quamquodponitur in conclufione : ergo vera conclufio prob.mi. &ex plicatur:illavolitio voluit præterfeipfam,& voces hoc aliudobjectuin ſpecificative diftinctum à ſe ipfa , &àvocibus : nempèhomines habere iftam æftimationem, quod vocabulaperinde fint, ac fi gna naturalia quoad fua fignificata doctrinalia. Idem fentiode ramo, de lupinis,Prorege &c.e.g. voluntas Regis Proregem constituens vult,ut fub ditiin æftimatione communi exittiment illum ho minemperinde, ac finatuseflet Rex: itade cate teris. Hacigiturvolitione vocesacquirunt, vimfis gnincativamarbitrariam, & evadunt entia mora lia: quia denominantur volita adhunc effectum, ut in exiftimatione communi reputentur, utfigna naturalia. Objic. Ergo vocabulanoneffent volita, nec es fent entiamoralia ; quia illa volitiononvelletvo cabula , fed æftimationem communem : adeoque æftimatio communis effet volita , nonvocabula. Refp. dift. Vocabula non effentvolita , ut obje. tumtotale conc.utparsobjecti volitinego. Vo litioilla vult voces,& æftimationem , &itavolen doreddit voces entiamoralia, quæ videlicetino raliter poffint , quod naturaliter non poterant: ſcilicèt excitare cognitionemde illis rebus , qua rum vult illa volitio, ut reputentur veluti figna naturalia illæ voces. Opinio illa communiseft ef fectus intentus,&finis illiusvolitionis : nil autem eſt clariùs , quàm volitionem habere pro objecto effectum fuum,v. g. voluntas quæ facit ut mo د veam manum , habet pro objecto ipſummotum manus. Conclufio. ; Volitio illa (five lex,fivepactumfuerit) inqua confiftit visfignificativadoctrinalitervocabu lorumhabuitproobjecto,hoc est voluit,quodin comunihominumestimationeilla vocabulare putarentur, velutieſſentſignanaturaliafuo rumfignificatorum doctrinalium.. D Ifficile eſt aſſignare objectum illius volitionis: quiacum ipfa fit formaliter vis fignificativa exſect. 1.nu.9.& 10, dicinonpoteft,quod : : Contra: qui vult moveremanum non vult ma num;fedmotummanus : adeoquemanusnon eſt volita, ergo neque vocabula. Refp. dift. antec. Manus non eſt volitafeorfimconc.fimul& colle Aivècumejusmotu negoantec.&conf. Ita enim volitio collectivè vult, &voces , & feipfam,&il lam æftimationem , fed illa æftimatio volita er ens morale merè denominatum exfect. 1. nu.8.voces veròvolitæ funt ens moralejuridicum ex eodem numero : quiainde virtutemmoralem acquirunt fignificandi. DISSER : DemultiplicifignificationeSc. Quot fignificata arbitraria habeat quodlibet vocabu lum, &quo ordine: deque mendaci, & temeraria locutione. SECTIO PRIMA Explicationes, &poftulata. 71 Vemadmodum fignum naturale, VII. Cæterùm inhifce tribus cafibus ultimis fubtiliter diftingui poteſt ſignificatio activa à fi plura fignificata naturalia habere, gnificatione paſſiva , ita ut vocabula prolata , ubinullus auditor , fint actu fignificantia active: poteftexdiffert. 21. ſect. 1. itafi gnumarbitrarium plurafignificata arbitraria. quia àloquente humano modoproferuntur,per indeacfi adeſſetauditor :undetalislocutio impu taretur loquentinonnullis in cafibus, ac fitotam 11. Quiaomnefignum arbitrariumcomponitur audientibus intelligentibus, &attendentibus locu tusfuiffet.... exaliquo,quodeftfignumnaturale:omnefignum arbitrariumhabetplurafignificatanaturalia&plus ra arbitraria. III. Tot ſignificata arbitraria habet ſignum ar bitrarium, quot respoteſt manifeſtare intellectui audientis, vel legentis, velvidentis: namexdiffer. 20.concl.2. effefignificatumfigni &&eſſe manife ſtatumàfignofunt ſynonima. • IV. Vocabuli cujusque fignificata arbitraria præcipuafuntduo:primumresilla,dequa fitfer imo (nominereiintelligoquidquid effepoteſtma teria,& argumentum locutionis) fecundum cogi tatioloquentisdeillaipſa re : quæftio autem eftu trùmvocabula fignificent cum aliquo ordine rem cogitatam,& cogitationem loquentis : hoceft fi gnificent, ut pictura fumi immediatè fignificat fu mumverum,& mediatè ignem,ita vocabulum fi gnificet immediatecogitationem,& mediatè rem cogitatam, aut viceverſa? feupotius æquèprima rio, &immediateutrumquefignificetdiverſolicèt modonempèindicative cogitationem,&remco gitatamdoctrinaliter. V. Sempermementonos loquidefignificatoin actu primo,quodclariùsdicereturfignificabilipro ximo: indeeſt, quodfidormiens,vel ebrius , veľ ſtultushomo,velpfittacusvocabulumhocprofer ret,panis; in audiente, ſi ſciret quis vocem illam protulerit,non excitaretur cognitioniſide re,quæ eſtpanis ,non veròde cognitionepanis quæfit in proferente cumnulla fitinillisprolatoribus: per indeenim fe habet in illis cafibus vox illapanis quantumadfignificandam cogitationemloquentis, utimagovelocooperta:poteſt ſignificarenonta menactu fignificat. VI. Idemdicendumvidetur in cafu , quo quis vocabulum illud proferret (vel quodlibet aliud) ubinoneſt auditor, vellinguæ latinæ peritus (& pariter quoad aliamlinguam)& multomagisidem dicipoffe videturincafu frequentiori,quodnem f pèauditornonattendat,dunt audit illum vocabu lum, panis, nifiadremipfam,nec animuinreflectat ad cogitationem,quamloquenstunchabet: exem plo imaginisex dimidio velatæ hæc omniaexpli cantur. " : Pleraque vocabula plura alia habent fi gnificata arbitraria:v.g. vocabulum,Pater,manife itataudienti etiam filium,& itaviciffim vocabulum, filius,ficreliqui termini relativi , fic termini con cretati,utialbus fignificatduo,albedinem, &ejus ſubjectum&c... IX. Ex arborefigni arbitrarii ficdiftingue hu jusmodifignificata: exemplo fitvocabulumPater: exarbitrio fignificat ſuppoſitive doctrinaliter ho minem,quieſtpater : indicative nondoctrinaliter cogitationem loquentis : indicative doctrinaliter ipſum filium, de quo cogitandum eftneceffariò, cumcogitatur de Patre ; nam relativa ſunt fimul cognitione : nonitadecogitatione ipſaloquentis exnum.6. X. Ut funt tres operationes intellectus , ita vocabula in tres claſſes dividuntur refpondentes adtres illas operationes : primò vocabula ſigni ficativa apprehenfionis , & funt ferè omnester mini fimplices : ſecundo vocabula fignificativa judicii , ut pleraque verba indicativi modi, aut conſtructainorationem,feu complexa : tertiovo cabulafignificativadiſcurſus, ut fyllogifmus,& il latiovocalis. XI. Etiamfires itapoſſenthaberiinpromptu,ut fine vocabulis,&fignisrerum vicariisres ipſas per feipfas invicemoftendere, & repræfentare juxta oportunitatem humani commerciipoffemus ; ni hilominus linguis opus eſſet adfignificandas cogi tationes , quas diverſas circa res easdem quilibet homohaberepoteſt:hocenimeſtloqui. ire, nempèeftlocutioaffirmativa,velnegativadif XII. Mentiriab etymologiaeſtcontramentem formis mentalijudiciode eodem objecto. Nemo mentitur proferendo unum fimplex vocabulum exillis , quæ primammentis operationem fignifi cant, ut cum fimpliciterdicopanis. Poſſem qui demmentiriunotantum vocabuloexillis,quæ vir tualiter funt perfecta locutio, ut cum interroganti e. g. vidiſti nePetrum ? Refponderes: maximè, quodadverbiumæquivalethuicpropoſitioni, ego vidiPetrum:itemcumunum tantumverbumpro feroe.g.pluit,gratulor&c. XIII. Lexnaturæ funt illa præcepta , quæ lu mine 142 mine naturæ omnibus hominibus nota funt,&in ſcriptaincordibus noftris:leges humanæfuntpræ DiffertatioVigefimaquintaLogico-phyſica XVII. Quantum adproferendum vocabtala in cafu, quofint difformia rebus fignificatis doctri cepta perpetua, quæhomines fuperiores,utReges naliter , fi agamus de vocabulis apprehenfivis; imponuntſuis fubditis. XIV. Exfuppofitionequodconſtitutæ fintlin guæ exhominumarbitrio,præcipituràlegenatu ræ , quandocunque proferentur vocabulaperti nentia adfecundamoperationem intellectus, illa de factofintconformiacogitationi correſpondenti, ſeu judicio interno proferentis : aliter mendacium erit;nam legenaturæprohibetur,quidquideſtre Aæ rationidifforme: eſtautem hujusmodi,quid quidaffert maximumabuſumcujusq; rei etiamar tificialis : vocomaximumabuſum , quo omnino tollit poffibilitatem ufus proprii ,& præcipuirei il lius,immo redditremillamdamnofam &pernicio ſam hominum coinmunitati: ſedtalisefletlibertas mentiendi pro libito,hoc eftproferendivocabula difformia internojudicio: ergo &c. Prob. hoc ipſum exPlatoneinCratilo,&AriftoteleinPoliti cis, quidicunt inventas eſſe linguas ad duos fines, nempèadindigentiammutuamfublevandam,& adfcientiammutuòcommunicandam,atſiproli bitopoffetloquensvocibusaffirmare,quodmente, noneft mendacium illa proferre exdictis ſupe rius : fidevocabulis judicativis ; vel ea,cumpro feruntur, funtquoquedifformiainternojudicio,& eritmendaciumexdictis num. 14. veleavocabula funtconformiaprædictojudicio,ex eo quod lo quens judicat,de facto rem effe ,quæ reveranon cit : &forte erit locutio temerariarefpondens in ternojudicio temerario,nempe quojudicaturali quidimprudenter,&præcipitanternon examina tis ſerio motivis hinc,&inde : quodfilocutiote merarianonfit,ſedprudens,licetdifformisde facto rei fignificatæ prohibitaulla lege non eſt : alioquin nilloqui, aujudicare poffemus nifi res evidentes, quæin tanta humanæ mentis caliginepauciffimæ funt . Vocabula ex arbitrio aque immediate , &pri velnegaret,veldubitaret, aut èconverſo,utpro li PR bito poteft quilibet ambulare,afpicere&c. periret utraquelinguarum utilitas: quia nulla eflet fidesin terhomines. Finge, quodperpetuò homines ità loquerentur,ut ex uſu fierifoletinceremoniis,ſeu urbanis alloquiis fibi occurrentium,& falutantium, cùmquisdicit ſe ſervum alterius nil tale cogitans, aut mente affirmans, vel cumduo ludunt interſe verbis officiosèmentientes : quæ ſpes indeſubve niendi indigentiæ, velſcientiamparandi?eſſente tiamdamnofæineocafulinguæ : quia inde magis veritas obfcuraretur, focietashominumperturba retur,&plurimideciperentur, multòmagisquàm fi omnes hominesmutieffent,&quisqueres pro prias curaretperſealiquidfcire ſatagens fine offen en diculototmendaciorum. XV. Nemomentiturproferendovocabulaper tinentia addiſcurſum,licet fint difformia interno diſcurſui ; non enimdaturfyllogifmus inendax,fed fallax, nec mentitur ,qui ſophifma profert, licèt ipſe inmenteſua ſuphiſticènon concludat, immo internèjudicet diſcurſum illum noneffe bonum, ſedfallacem. Ratio eft:quiautilitas,quamafferunt vocabula diſcuſiva tùm quoadindigentiam , tùm quoadfcientiamhumanam,audientipalamexpo nitur in ipfis vocabulis: hoc eſt fignificatur,&id, quodaffirmatur,&ratiopropterquamaffirmatur: adipfumaudientempertinet examinare rationem antequam aſſentiatur: undequiſophifmatiaſſenti turnondecipituràloquente fophiftice , fedàſe ipſo: velquianonattendit,velquia rem nonper cipit. Contra vero in vocabulis judicativis , cum non exponatur ratioaffirmandi, vel negandi, au diens , quia credit loquentem ita internejudicare exejus fide aſſentitur: adeoque fidecipiturà men tiente decipitur. Verum quidemeft,quodinplurimiscir cumftantiisinterdictum'eſtproferre fophifmata,ni mirumadfallendumproximum cumejus damno: ficuti prohibenturverbaotiofa,turpia, injurioſa: ſedhic agimus de eo,quodeſtmentiri,hoceftcon 1 tramentemire. mariosignificant ( licet diverfimode) tum co gitationemloquentis , tumrem abeodemco gitatam: obaturbreviſſime:voluntas,inquaexdiffer tationeantecedenticonfiftit arbitraria vis figni ficativa vocabulorum, æquè primario,& im mediatè utrumque fignificatuinvocabulis indidit: quia utrumquefignificatum eft æquè primario ,& immediatè utile focietati hominum ,& amicitiæ: ergoveraconclufio:antecedensper teprobabisex fuperioribus. Objic. 1. Si vocabulautrumque fignificarentim mediate ;omniaeffent æquivoca : namratio im portataperidemnomeneffet omninòdiverſa: er go&c. Refp. ne.antec. Exhoccapitenoneffent æquivoca : quia doctrinaliter unamrem fignifica rent,&aliamindicative,licètutramque immedia tè: exaliis capitibusutinamnoneffentomnia, vel ferè omniavocabula æquivoca. Contra 1. Piaura fumi immediate fumum , & mediatè ignem fignificat: ergo &c. Refp.ne.con ſeq. Pictura eftimagonaturalis: agimus autem'de vocabulis, inquantum funt figna arbitraria ex ar bitrio habentepro fine focietatem , & amicitiam humanam. Contra 2. Scripturaimmediatè ſignificat voca bulaoris,&mediate cognitionem, &rem cogita tam: ergo&c. Refp.ne.antec.Militat eademra tioproſcriptura,acpro vocabulis oris , & ad ami citiam , &focietatem humanam perinde ſpectat, ut ſcriptura immediate fignificet tria , vocabula oris , cogitationcs , &res : namfcriptura eſt infti tutaadloquendum cum abfentibus , &cumpo ſteris. Objic. 2. Contendendo ,quod immediatefo lùmresàvocabulis fignificentur: per teipſe autem refpondebis. Id, quodintenditloquens imme diatè fignificare, illud immediatè vocabula fignifi cant;fedloquensintendit immediate resſignifica re,non cognitiones :quisenimcumdicitPanisim mediatèintendit cogitationem fuam manifeftare ? ergo&c. Con DeDenominationibus. Contra 1. Nullum ſignum naturale immediatè fignificat cogitationes noſtras:g. necullumfignum 143 cùmprofertvocempanis,nonſignificatimmedia tecogitationem,quænullaeſt inproferente:g.nec arbitrarium. Contra 2. Cùmdico,homocognitus, immedia tèſignificocognitionem: g. àcontrario cùm dico etiamcùmvirſanus eandemvocemprofert. Contra 4. Illud eſtimmediatum vocabulorum ſignificatum, quodaudiens neceffariò percipit,& fimpliciterhomo,nonſignifico immediatècogni cujus cogitatio inipſoaudiente neceſſariòexcita tionem. Contra 3. Dormiens vel ſtultus, velPfittacus, tur,fedplerumqueaudiensnihilcogitat de cogita tioneloquentis:ergo& . DeConcretis,& Denominationibus. Enominationes à nominibusprofluen tes ex fignis ſigna , acmoxin fignifi cata ipſatransformatæbonamphiloſo phiæpartemoccupant,&firectèintel ligantur, elucidant : fin minus pluri mùminvolvunt , &turbant : quod nefiatextre mamſuperſignis ,&vocabulis tractationemdeno minationibushujufmodi impendimus. Explicationes ,&Postulata. Enominatio eſt appellatio,ſeunominatio Daccommodata accommodataunirei ,&derivatanomine alterius rei,ut ab albedinedicitur album, quodeſtnomenſubjecti habentisalbedinem,atque adeò , quæ apudgrammaticos dicitur derivatio, ratione cujusfuntnomina derivata à primitivis : apudLogicos proprièdiciturdenominatio: feda pudeosdem impropriè , &analogicè nonminùs frequenter,quamobfcurè ufurpaturhicterminus, utaddiſces. 11. Denominatio duplexeſt alia objectiva, alia formalis: formaliseſt velterminusvocalis,velmen talis,quo repræfentatur,veldenominaturresdeno minata: objectiva verò eſt ipſa resdenominata , & ipſaresdenominans,v.g.Paries,&albedo. III. Denominatio objectiva includit quatuor (formalitates,autrealitates,quodnondecerno)ſub jectumdenominatum,formamdenominantem,ca pacitatem fubjecti utpoffitdenominari,&applica tionemformæ ipſiſubjecto modo aptoaddenomi nandum,e.g.paries,albedo,& applicatioalbedi nis adparietem (fienimeſſet ſepartailludnonde nominaret)&capacitasinpariete:namfiv.g.igni, velAngeloapplicareturalbedo,quianonfuntfub jectacapacia;nondenominarenturalba. Juxta differt. 18. ſect. ultima, cumlatèpa teatnomenaccidentis,proportionaliteretiamdan turdiverſæ denominationes : aliæ danturàforma extrinfeca; aliæ à formâ intrinfeca per unionem, aliæ ab intrinfecaperidentitatem: aliæàpartim in trinſecâ per identitatem , &partim extrinfeca. Sidicashomocognitusdenominatioeſtàformâex trinfeca ſubjecto : homoalbus eſt à formaintrin ſecâperunionem: homo rifibilis eftabintrinfeca per identitatem : homo fimilis leoni eſt å forma partim intrinfecâ peridentitatem,&partimextrin }-ſeca,nempeperfimilitudinemexdictisdiſſert.ſe lecta 2. fect. 1. V. Denominatioà formaintrinfecâperunio nemdiciturdenominatiophyſica,&eſt propriè& primariodenominatio àformâintrinfecaperiden titatem diciturdenominatiometaphyfica. VI. Denominatio,fiquidditativè conſidere tur,hoceſt ſecundum totam quidditatem , &es ſentiamfuam , nempè ſecundum adæquatam re ſponſionem interrogantiquideſtdenominatio?ni hil dicit extrinfecum, ſedeſt veriffima collectio, quæconftituiturexomnibuspartibusveluti intrin fecisfibi. VII. Comparando verò formamdenominan temcumſubjecto denominato ,tuncjuxtanume rumquartumalia denominatiodicitur extrinfeca, alia intrinfeca. VIII. Applicatio formæ extrinfecæ ſubjecto confiftit,vel in connexione ,vel independentia, velinrelatione, ſeu reſpectu formæ adſubjectum, utfidicashomocognitus. Cognitio,utpote imago objectifuiſcilicethominis,dicit connexionem cum objecto fuo , &dependentiam ab eodem,& rela tionemad illud: & indeeft ,quodapplicatur ob jecto ſuo, tanquam ſubjeto denominationis hu jus: cognitum, IX. Idemeſtdenominatio , &concretum (de quoàth.40. 1. 1.Elem. dixi)&easdem habetdivi fiones: aliudenim eft concretum formale , aliud objectivum : concretumquidditativè ſumptum eſt omnes partes fimul ſumptæ; denominativè verò fumptumeſt inrectoilla pars , quæ denominatur nempèſubjectum,&inobliquoeſt illa pars,quæ denominat. X. Dequibusdamterminis acriterlitigatur,num fintdenominationes &concreta,velnonfint:hoc eſt ,utrùm objectanonnullaexplicanda fint juxta numerum tertium, licèt videantur ſignificari per vocabulamaximè fimiliaillis,quæ exnum.I.deno minationesdeſignant: hujusmodi autemlis addis fertationesmetaphyſicaspertinetdeente relativo, &modali, XI. Compofitum eatenus eſt diverſum à con creto ; quatenus compofitum omnes fuas partes componentes fimulunitas ſemper dicit in recto , e.g. homodicitanimam ,&corpusunitainrecto. Collectio veròintantùmdiffertàcompofito, quia collectiohabetquidem omnespartes in recto , ſed nonpetitillasneceſſariounitas;etenimetiamfi fint diviſæ faciuntcollectionem,utdecemhomines ſunt colle 144 collectio,fednon funtcompofitum.Conſtitutivum DiſſertatioVigefimaquintaLogico-phyſica idemeft,ac pars: quia nempeconftituit fimul cum alia parte aliquid vel concretum,velcompofitum, : CONCLUSIO III. Concretumfermale aliud est quidditativum; aliuddenominativum. PR vel collectionem,quægeneralinominepoffuntap pellariconftitutum. SECTIO II. : Conclufio Prima. Concretum objectivum,feu totum id, quod per concretumformale repræfentaturestsubjectum capax ,&forma applicata. Ineo tantum fundamentaliter daturrectum,&obliquum, adeoquediviſioconcreti in quidditativum , & denominativumpropriè,&formaliternonda turàpartereis P Robatur. Quia idem à parte reieſt id,quodfi gnificatur, cundicitur ſubjectum albedinis, & cùmdiciturſubjectum ,& albedo inillo : nam idem objectuin neceflario intelligitur in utroque PR cafu: g. àparte rei propriè,&formaliter nonda tur rectum , & obliquum : nam hi termini fignifi cant varios modos cogitandiid,quodeftunum,& idem à parte rei. Nihilo tamen minus , cum plu res res åparte rei , habeant certumquemdam or dinemnaturaleminterfe:unde,e.g.unares agit, &producitaliquid in altera re, hæc vero altera nonitem, velfaltem non eodem modo,acillapri ma;idcircoutpervoces,&cogitationesharumre rumordonaturalisrectèexplicetur,nonfatis eſto mnesillas res utcunquecogitare,vel fignificare,fed quandoque neceffe eſt uti illo modo cogitandi, &loquendi , quo resunaponaturinrecto , & re præſentetur veluti principalis , alia vero ponatur inobliquo , veluti de qua minùs principaliter co gitamus,& loquimur: indefit , utrectum , &ob liquuin, licèt nondeturà parterei formaliter,de turtamen fundamentaliter : quod aliis verbis di ci ſolet : datur meritum objectivum àparterei ut objecta cogitentur, velin recto , vel in obliquo : quemadmodum etiamdaturàparte rei fundamen tum, & meritum objectivum , ut aliqua objecta collectivè fupponantur, veldiſtributive, aut etiam disjunctivè, uti de ſuppoſitione individui vagidif fert. 20. exponitur,&fufius differt.deenterelati voexplicabitur, Falſaeſtpropofitio,albus eſt albedo,&paries. Robatur,quiafalſapropofitio,in quaparsfeor Probatur,quia fim fumptaprædicatur detoto, autviceverſa: fedhocfequiturin eâ propofitione : quia ex partefubjecti venit parsfeorfim inrecto , nempe iplehabens albedinem ex parte vero prædicati , venittotum, ſeuutraque pars in recto : ergo &c. fimiliter, eademque exratione falſæ funtſequentes propofitiones: homo eftanimacum corpore:ho moeſt corpus animatum:homo eftanima: homo eftcorpus:hinchabes,quodid,quodvenitinrecto, veniatetiamfeorfim,&diftributivèab eo,quodve hitinobliquo,licètveniat copulativè cumillo:nec obatur,quia idemobjectumpoteft explicari perconcretum formalepluribus modisjuxta ejusdem objecti meritumobjectivum ,vel po nendo inrecto folum fubjectum,utcommuniterfit, velutrumque,velſolam formam,juxtamodum re duplicandinotatumlib.2.Elem.th.1.n.14.Sedfi pri mo modofiatconcretumformale, eritdenom na tivum: fi fecundo modoerit quidditativum: fi tertio eritetiamdenominativum: ergo&c. CONCLUSIO IV. Admultaconcretaformalianon requiriturexi ſtentiafubjeéti , velforme , ad multa etiam concreta requiritur non existentia, velfub ječti,velforme obatur, quia fi dicas, e.g.Antichriſtus eftco gnitus,dicis verum,licètfubjectum denomina tumnonexiitat,& etiam fi cognitio denomi nansjam evanuerit : imo fi dicasAdain eit præteri tus, ut verum dicas requiritur , ut nonexiltat , nec fubjectuin, quoddenominaturpræteritum, nempè ipfeAdam,necipfa formadenominans, quæ dici turpræteritio faltem non exittat fecundum unam partein : quia præteritio componitur ex duobus temporibus, nempè ex temporepræterito , & ex præfenti,hoceit ex tunc,&exnunc. Proportio naliteridemcontingit,fi dicasAntichriftuselt futu rus : ergo&c. CONCLUSIO V. Si concretum denominativum fit predicatum propositionis non folum pradicatur rectum preaicati de recto subječti ,fedplerumque Robatur,nam fihancpropofitionemenuncies refolvitur totapropofitoincopulativam. P Petrus eſt albus, aut aliam fimilem,nonpoteft dici , quod folùm affirmetur Petrum habere identitatem cum fubjecto albedinis: namjam effet propofitioin terininis neceffariis , & æquivaleret huic alteri,Petrus eft idem ſecum ipfo: quia fubje &um albedinis eſtipſePetrus: velilluditaque non affirmatur, velaliquid aliud affirmatur in terminis contingentibus : quodfiilludquoque affirmetur, ut illa propofitio fit contingens debet explicari per copulativamhocpacto : Petrus eſt exiftens ,& eft idemcumfubje&o albedinis,& albedo eſtexiſtens in illo , quæ propofitio copulativaeſt in terminis contingentibusex1.2.Elem.th.1.fub initium. Porrò inconclufione appofuiparticulamplerumque,ut indicaremlitem,quamhicnondifcutio,dequafect. 1.1.10.& præterea alluderem ad minutiorem ana tomen,quamhujufinodipropofitionummentalium inſtituam ſequenti differt. 28.  proinde miraberis ſi exth.49.1. 1.Elem. num. 18. Quomodoconcretaformalia,feudenominationes propofitionem diſtributivam explicari per copu A D multiplicentur. lativam recordaberis, cumdifcriminetamenàſup- I. pofitione collectiva notato num. 19. ejusdem thefis. ... 1 Ico tunc multiplicari concreta cumv.g. dici poteſt ſunt duo alba, duo curren tes&c. II.Homo DeDenominationibus II. Homoquilibet e g. Petrus tripliciterdicitur effecompofitum:primophyficèex animâ,& cor pore:fecundo metaphyfice exgenere &differen tiafingulari,&dicitur individuumhumanum: ter tioperſonaliterextotoſeipſo,nempèex animâ,& corpore &ex aliquâaliârecula,ſivë negativâ,five poſitiva,undèPetrusdiciturPerſona. Recula illa, ratione cujusPetrus dicitur perſona , appellatur perſonalitas,quæ in omnibus hominibus,&angelis reperitur, &diftinguitur realiter negativè, velpo ſitivèabipsânaturaindividua, velhominis,velan 145 poſſetdici,paries eſtduplex concretum:quia pa ries habens duas albedines noneftduplexfecun dum id,quodvenit inrecto:prædicatio autem in tantumeftvera: inquantumrectumprædicaticon venit cumrectoſubjecti:indècumveritate dicitur albumeſtdulce,licètalbedo nonfitdulcedo , quæ venitinobliquo : pariterbomo vifus à tribus afpi Cientibus illum, nonefttres viſi,ſedeſtunusho motrerminans tresviſiones. geli. InDeoveròeſtineffabilitertriplexperſona- Ut multiplicetur concretum adjectivumfufficit Litas,fedhocad Theologosſpectat. ut multiplicetur illapars ,quævenit III. Reliquæ ſubſtantiæ creatæ,quænonfuntin tellective,licètnondicanturperfonæ,dicunturta menſuppoſita&idratione cujusillæ dicunturſup pofitaappellaturſubſiſtentia,velſuppoſitalitas ne= gativa,vel poſitiva fimilis hominumperſonalitati P immò omnisperſonalitaseſtſuppoſitalitas , omnis inrecto. Rob. quiafi eadem albedoper miraculumpo nereturinduobus ſubjectispoſſetcumveritate dici , iſti duoparietes ſunt albi in numero plu rali, hoc eftfuntduohabentes: g. funt duocon creta:g&c. perfonameſt ſuppoſitum ,utomnis homoeft ani mal,fednonècontrario. IV. Concretumformaleſubſtantivumdiffert ab adjectivo, licèt utrumqueitadenominative ſumas, Nonestnéceſſe,ut multiplicenturomnia, quave utimportetunampartemin recto,&aliamin obli quo:quiafcilicetadje&ivum dicitpartem, quæve nitinobliquoveluti adjacentem,&applicatam,& incumbentem ſubjectodenominato , e:g: albusita dicit albedinem : atſubſtantivum concretum par tem,quævenit inobliquo,nonimportatutadja centem,necincumbentem ſubjecto denominato, niuntinrecto, adhocut multiplicetur concretumadjectivum. Rob.quiafi in recto veniat aliquacollectio, e. P g.duohomines;poteft cumveritatedici ,est binarium : rursus ſiunusex illis hominibus fimul fumaturcum equo :facitaliud binarium rea liter diſtinctum à primo : quiaad multiplicandas ſedpermodumperſe ſtantis fecundumeffentiam, collectionesfufficit,utunaparsinunacollectione velſubſtantiamfuam: e.g. terminus homodicitin ponatur,&nonponaturinalia,juxtadictadiſſert. obliquonaturamhumanam,fednonutincumben temperſonalitati (quæ venit in recto ) ſed veluti perſe ſtantem , quemadmodum in ifto termino complexocreaturaDeiilludDei , quodvenitin obliquo,nonvenit permodumadjacentis: itapro portionaliter in concretoſubſtantivo: V. Quandoinpropofitione exprimunturho mines,vel angeli (immò reliquaſuppoſitacreata) aliquando venitinrecto natura ipſaindividua,alia quandoperſonalitas juxta tacitas reduplicationes, quæfubindefiunt,&fubintelliguntur adſalvandam veritatempropofitionum,juxta proverbium illud 14. ſect.3.adeoque ſuntduobinaria , licèt non fit diverfumtotum rectumunius binarii à toto recto alterius: CONCLUSIO IV. Utmultiplicentur concretaſubſtantiva requiri tur,ut multiplicetur, tum quodvenitin recto, tumquodvenit in obliquo. ! Rob. exillaTheologia,perquamexplicantur noftræ religionismyſteria, videlicetunusDe alibi notatum,taliafuntſubječta,qualiapermit tuntureffeâprædicatis ,&viciffim: fedcùmper folosfeorfimterminosſpecificativeacceptosextra propofitiones fignificanturillæperfonævelfſuppo fita;tuncin rectovenitperſonalitas , velſubſiſten tia, &inobliquovenitnatura: VI. Ifti termini , perfonaſuppoſitum funt con cretaadjectiva , & dicuntin rectoperſonalitatem, ſeu fubfiftentiam , & inobliquo aliquam naturam: ſedcùm expreſsè,&determinate hæc,vel illaper fona,aurfuppofitum deſignaturex.g. Petrus,Pau lus,hicleo;tunciſtitermini funt concretaſubſtan tivajuxtanum4. CONCLUSIO PRIMA. Ut multiplicentur concreta,vel adjectiva, vel Substantivanonfufficit,ut multiplicetur id, quodvenit inobliquo. DRob.quiafiineodempariete e.g. ineffent duæ albedines ; non effentduoalba,fedunum,nec P us&tresPerfonæ,&Deus-homo:ubi optimè declaratur fenfus illorumterminorum,quodque li cèt fint tres perfonæ ,nonfint proindetresDii quodfacileex num.5.& 6. intelligerepotes. CONCLUSIO V. inſuppoſitis ,&perſonis poteftprædicari natura inabstractodeconcretoſubſtantivo& viceversa. Rob.quiapoteſt dici,homo eſt humanitas, ſeu P natura humana ; &rursus humanitas eſt ho mo,itatamen utjuxta num.5.veniat in recto in termino homonatura , &in obliquo perſonali tas: fimiliterdici poteſt,leo eſt naturaleonina&c. femperintelligendoinſenſureali, inquoetiamve rè dicitur : animalitas eft rationalitas: riſibilitas eſt rationalitas , & fimilia, licètin ſenſuformali , & præcifivo opus fit diftinctionejuxta differtat.14 fech. 1. T DIS R.P. ProlomxiPhiloſophia. 146 Differtatio VigefimafextaLogico-phyſica : Defecundomodoſciendi,feude divifione, & compofitione. Ero nimis pervenifſſe nos ad hanc fe cundam Logico- Phyſicæ partem fi credis;falleris: nonenimreputasplu raneceffario tradi in fuperioribus o portuiſſe adperfpicuitatemdictorum, quæad partemiſtam,veladconfequentem,quæde tertiomodoſciendieſt primævo&quafioriginario jure pertinebant. Quæ verò reliquafuntinutiliffi mambrevitatemcontrahi facilèpoffunt , cùm non ad altercandum, ( paucis quibusdam exceptis ) ſed adſciendumproponantur. SECTIO UNICA. Divifio,compofitio, &combinatio multiplexex ponitur &prareliquis expenditurilla,quadi citurlogicafeumentalis. 1. D fieri Ivifio,&compofitio terminifuntcorrela tivi: primusidemfignificat,ac ex uno plura: ſecundusvero expluribus fieriu num:illudunumdiciturtotum:illaplurafinguladi cunturpartes.Divifio &compofitioalia eft activa, alia paffiva: dividens , vel componens eſt agens (juxta participii explicationem datam th.28.lib. 1. Elem.) qui per actionem, quæ dicitur compofi tio,velperactionem, quæ diciturdiviſio expluri bus facitunum,vel ex unofacitplura:totumcome pofitum,veldivifum eſtpatiens , quod per paffio nem,quæ dicitur compofitio , velperpaſſionein, quædicturdivifio evaditcompofitum,hoceſtvere totum, velevaditdiviſum,hoc eft verèdeſtructum, &nontotum: namtotumdividi eſttotumdeſtrui: alio etiam nomine compofitio,&diviſio activa di citur effectiva,paffivaverò dicitur formalis. II. Perhancoccafionem arborem totorumeri ge,cujus exemplumhicdo: totumeftidem, ac habens aliquamunitatem , velnumericam,velfor malem, velmentalem , de quibus differt. 10. di Aumeſtſatis: divideitaqueclaſſemgeneraliffimam totorumin totummetaphyficum,& totumphyfi cum. Primumeftquodconftatex formalitatibus, hoceft expartibus formaliter tantum invicem di ſtinctis :quodrurfus dividiturin totum potestati vum(quodvidelicetcontinetur inpartibus)&in totumactualemetaphyficum(quodvidelicetcon tinet partes fuas) & deutroque dictum eſtdiffert. 18. ſect. 1. Advertes auteminipſumtotumpotefta tivuminferipoſſe integras duasarboresnniverſa bam, homo: rursùsdivide totumdiviſibile in tres claſſes:nempèintotumeffentiale accidentale,in tegrale,primiexemplumhabesfidicas:homo com poniturexanima&corpore,dicisenimeſſetotum phyficumeffentiale: nam anima, & corpus funt hominispartes effentiales ,phyſicæ quidem, quin realiter invicem diſtinctæ. Secundo fi dicas homo componiturex manibus,&pedibus&c. dicis eſſe totumintegrale: nam illæfunthominispartes in tegrales,fine quibus diceretur homo mutilus, hi e nimterminiinteger&mutilus opponuntur. Ter tio denique compofitumphyficumexpartibusnec effentialibus,nec integralibus dicitur totumphyſi cumaccidentale, quodſtatim rursus divide in tres claffes, nempèin totum concretivumſeu concre tum,intotumcontinuativum ſeucontinuum: in totum contiguum ſeu aggregatum : primum ex dill.19. notum tibi eſt,videlicet coftare exſubjecto, &aliquo accidente denominanteutalbus: fecun dumconftat expartibus unitis quideminterſe,ſed velfimilibus , vel ſaltem non integralibus e.g. li gnumplurium palimorumdiciturtotum continua troumfeucontinuum,quia unaparslignie.g.unus palmuseſt unita cumalterâe. g. cum altero palmo, nectamenuna pars effentialisalteri,nec etiameft integralis, itautfiunus palmus ligni ſecaretur à re liquo ligno, eo ipſo reliquum dici deberet muti lum. Tertium conftat expartibus nonunitis , fed contiguisinterfe,&quafife invicem contingenti bus,utcumulusSaxorum.velacervus tritici &di citurtotumcontiguum,feu totumaggregationis : ſchematiſmumhicaddo:| Totum. Phyficum. Indiviſibile. Metaphyficum. Acquale. Divifibile. liumpropofitasdiffert. 17. namuniverſalia forma lia funt totidem totapoteſtativaexcitatâdiſſer.18. Attendead totumPhyſicum,hocest confideratum independenteràdenominationeextrinfecâintelle Ausuniverſalizantis,÷ primò in totumin divifibile, quod nimirumnoncomponiturexpar tibus realiterdiſtinctis inter fe , utAngelus eft to tumphyficumindivifibile,nonenim eft ficuthomo conftansexduabus partibus realiter diftinctis : fe Integrale. Accidentale. Eſſentiale. cundodivideintotumdivifibile,qualis eft,utdice- Aggregativuw. Continuativum. Concretivum. : Potentiale. : 1 III, Ad Deſecundo modofciendi. III. Adnotaomniatotaphyſicaſuperioris arbo ris &ſcitodivifiones&compofitioneseorumcon 147 loquendo : bomoanimal&c. funtdiverſaobjecta ſcientifica. ficere viciffitudinem illam , ex qua mundi hujus terreftris& ex parte cæleftis machina mirabiliva VIII. Sibenèadvertiſti dicta ànu. s. tota com pofitionis ,&diviſionis mentalisutilitas ibiexpen rietatecontinetur. Adfcientias humanaspertinet diviſiones hujusmodi & compoſitiones ſpeculari, &quandoqueimitari ut artificialiter& mechanicè quandoquefoletſcientiaphyſica,nimirum permi ſcendo plura fimul & applicando activa paffivis experimenta inire, exquibusalicujusveritatisno ditur inordineadtotaactualiaphyſica , vel meta phyſica : ennovautilitasſcientificaejusdem divi fionis &compoſitionisinordineadtotapotestati va,namtotumpoteſtativumcomponitur autdivi diturmentaliter,vel cùmmultaaliquo modofimilia permodumuniuscognofcuntur,quodinſcientiis titia paretur & effectuuindiverforum caufæinve niantur. IV. Litigatur circa hujusmoditotaphyſica ,u trumtotumuttotamdiftinguatur àpartibus ſuis fimulaggregatis& collectiveſumptis ; itaut quæ dam formula ſeumodus qui diciturtotalitasfu peraddenda fituttotumexiſtat: de quo fortèdi Iputabimus inphyficis. V. Compofitio&divifiomentalis ſeuab intel lectu humanoelaborata , in duas claſſes dividitur, alia eſtformalis feu exparteactus intellectus &ni hil aliudeftquam talis modus cogitandi,feuclas fis cogitationumtalisſpeciei:aliaeſt objectivaquæ eft objectum talium cogitationum,à quibusdeno minaturillarum objectumdiviſumaut compofitum formaliter ſeuperdenominationem extrinfecam, ficutidenominaturobjectumcognitum,distinctum formaliterperfimilescogitationes. VI. Hæcautem compofito,& divifio (tùm formalis tum objectiva,deutraque enimeadem eſt ratio, quia unafinealteraeſſenonpoteſt)eſt in ſtrumentumſcientiarum , quo fcientiæ mirumin modumpropagaripoffunt ; videlicetpofteaquam objectum aliquod feueſſentiam aliquam ſpecula tus es,ejusqueproprietates& virtutesperconclu fiones ſcientificasdeprehendiſti;ſi mentaliterdivi das illud obje&umaut effentiam infuasformalita tes vel etiam realitates (prout illud objectum erit aut totumphyficum aut totum metaphyficum د juxtà num.2. ) quælibet ex illis partibus meta phyficis , velphyficis feorfim ſumpta eftnovum humanismaximi fit, nil enimpræſtabilius in illis quamuniverfalitas , hoceft cumplurima digna ſcituvelutiuno ictu oculi mentalis confpiciuntur, utquaſiinuno adamantepretiumrerumplurima rumtibicomparetintellectus: velcumextoto illo poteſtativo partes potentiales feu poteftativas (quodeſtidem)hocest totidemobjectaſcientifica adnovasſcientias eruit&fibi ſpeculanda exponit idemintellectus: e.g. cumdividis animalinhomi nem&brutum,duaseffentias & objecta ſcientifica conſtituis : de quibus ſcientiæ humanæ plurimas proprietates easquediverfiffimasab his quæ perti nent ad hoc objectum præcisè animalindagare poffunt: duntaxat adverte partespotentialeseſſe nondeberemeraindividua:velut ſidividerem bo minemutficinPetrum,Paulum&c.defingularibus enimnondaturfcientia. IX. Ordinarererum claffesin arbores philoſo phicas,quodpaffimfacimus potiffimum munuseft divifionis&compofitionismentalis,quamtantife ceruntveteres ſapientesut in proverbium abierit fapientis effe rerumnaturamordinare. X. Finis compoſitionis & diviſionis mentalis eſtmultiplicare rerumeſſentias& objecta ſcienti fica,& propterea eſt inſtrumentum diverfumàde finitione cujus finis eft illarum effentiarum ulti mum genus &primamdifferentiam cognofcere exdiffert.8. XI. Combinatio eſt inſtrumentum inſtrumen torum illorum,&ejusmunus eft exdatispartibus objectum: eſtnova quædameffentia ſpeciediffe rens à primoobjecto (faltemperrationem ,&dif ferentiamrationis ſpecificamjuxtadiffert. 18.fect. 2.num. 10.) adeóque illa pars feorfimeſtnovum objectumſcientificum,quodpertinetadnovamſci entiam ,quæpernovasconclufionesſcientificasil lius effentiæproprietates &virtutes quafi effodiat, &inmediumproducat, atqueitadecæterisparti bus: totumveròhoc myſteriumfundaturin ener *gia fenfus collectivi ,& diftributivi,&in eo quod differtationede ente relativodicam: nimirum rem unam(itemque formalitatemunam)ſeorfimabalia velaliisdiverſasproprietates &virtutes habere, ac affociata cum alia,velaliishabeat. VII. Eodem pactoficomponas mentaliterplu respartesmetaphyficas autphyſicasfimul,hoceft ſpeculandoillas in totum phyficum velmetaphyfi cumcomponas;jamobjectum novum ſcientificum tibi conſtituis, de quo proprietates,&formalita tesinnumeræ ſciripoffuntpertotidem conclufio nes ſcientificas. Homo e.g.confideratus permo dumunius compoſitiphyſici, vel metaphyfici eſt objectum ſcientificum diverfum ab hoc objecto animarationalisſeorfim,velabhocobjecto cor pus organizatumfeorfim:ita etiam metaphyficè facereomniatota ſeucollectiones , quæ fieripos funt: differt autem àcompofitionementali, quia ifta e.g. exquinquepartibusconficittantumunam collectionem , nempè ex omnibusillis finulfum ptis unum totum;combinatio vero ex illis iisdem facit omnespoffibilescollectiones&difpofitiones ordinationesque , quæ revera diverſæ fieri pos funt,juxta eapræfertim , quæ dixidiffert.14.fect. 3. collectionem realiterdiftingui abalia collectio nefi unatantumparsaddatur veldetrahaturcæte ris partibus permanentibus utriq;colle&ionicom munibus e. g. fint quinqueres:homo,equus,aqui la, fol,arborpoffunt fieri 31. combinationesdi verſæ interſe idque exregula combinationumali biaddiſcenda, nempè tot binaria, ternaria , qua ternaria , &unumquinarium fieripoffunt exillis quinquerebus utſummamillamconficiant;quare fi fuerint formalitates vel realitates illæ combinatæ totidemobjectaſcientifica ſcientiishumanisſpeou landaproponentur. XII. Firiscombinationis eſthujusmodieſſentias invicemcomparare,&indeillarum fimilitudinem vel diffimilitudinemdeprehendere. XIH. Leges nonnullæ circumferunturdiviſio nis mentalis. Primaquod diviſio adæquet totum diviſum, nec fuperfluat aliquidnonenumeratum T2 inter 148 interpartes,uti fi quis divideret animal in homi DiffertatioVigefima nem& quadrupedes animantes , ubi enim piſces aves &c. ? Secunda:divifiofiatinpartesproximas fubdividendas poftea inremotiores. Compofitio nis vero , & combinationis leges revocantur ad unam hanc : compofitiones& combinationes in utiles impoffibilium , & chimerarum non atten dantur. XIV. Datur diviſio diviſionis e.g. alia eft ter mini communis ininferiora,alia fubjecti in acci dentia&c. Indeautem tricæ poffunt intexi con tra divifionem , quas evolvimus verſantes defini tionem definitionis differt.8.&genusgeneris dif fert. 17. XV. Huc pertinent illationes , quæ fieri pos funt à toto actuali ad partes fuas collective vel diſtributivèſumptas; &à parte potentiali , ad to ſeptimaLogico-phyſica tumpotentiale, fed iſtaſubaliis vocabulisjam tra didimusth.3. lib.3.Elem. ubiexponuntur illatio nesaterminoſuperiori,& inferiori,à termino col lectivo,&diſtributivo. XVI. Hinc denique intelligere potes quid fit ſpeculari,feuphiloſophari,videlicètperhujufino diinftrumentaſciendi , (hoc eft per tales modos cogitandi ) rerum naturas confiderare , nimirum dividendo,componendo,combinando,&definien do(quibus adde tanquam tertium modumſciendi ſuo loco tradendum)&ratiocinando. Atquia di vifio,&compofitiomentalis exparte intellectus in fecunda ejus operatione faltemvirtuali confiftit, id circo perhanc occafionemad utiliffimam explica tionem ,& quafi anathomen tùm apprehenfionis tùmjudiciiprogredimur. DISSERTATIO XXVII. DeApprehenfionibus. Ntellectus humanus apprehendendo : tum,tango quadratuin , non tamen dicitur audio cogitat antequamjudicet,faltemple ruinque;idcircoapprehenfionesante judiciumexplicandæ : fed apprehen dere ,&percipere objectanon eft ita peculiare intellectui,ut fenfibusexternis , &phan tafiænonconveniat, quid enim e. g. eſtvifioocu laris ? nifi apprehenfio vifiva , quid imaginatio ? apprehenfio imaginativa : faltemhoc poftulo alibi difceptandum adverfus Antiperipateticos nonnul los. Porrò judicare , & difcurrere propriumeft duntaxatintellectus. SECTIO PRIMA. Deapprehenfioneſenſuum externorum 1. Qlo &internorum. Vædiffert. 9.fect.1. initiodicunturpoſtu ut recolantur amplius explicanda. II. Objectum ſenſuumexternorum di citurfenfibile e.g. colorest aliquod ſenſibile,quia poteft perſenſum oculifentiri : ſenſibile autemdie viditurinfenfibileperfe , & fenfibileperaccidens, primum eftid,quodverè& propriè& quidditati veſentitur (juxtadicta differt. 12. ſect.2.) nempe illud accidens externum e.g. colorvellux quod ſentiturperoculum:ſenſibileperaccidens eftillud, quoddenominativètantumſentitur, nempèſub ſtantia illa materialis , quæ latet fub illo accidente &cuiincumbitilludipfumaccidens e.g.color. Ite rumdivideſenſibileperſeinduas claſſes nempè in Senfibileproptium cujuſqueſenſus externi , & in Senfibilecommunepluribusfenfibus ; primum eſt, quod per unum duntaxat ſenſum externumſen tiri poteft, utlux &color peroculorum vifum:fo nus per aurium auditum&c. nemo enim colorem auditaut tangit : fecundum verò eſt, quod non folùm ab uno, fed àpluribus externis ſenſibus percipi,& fentiripoteft e. 9. figuraalicujus rei,ut tabulaquadrata: rectè enim dicitur videoquadra quadratum: idcirco dixifenfibile commune àplu ribus, non ab omnibusfenfibuspercipipoffe. III. Objecta ſenſibilia communia, dicuntur eſſe ſequentia: quantitas,figura,locus,diftantia,con tinuitas, (feu extenfio reiindiviſæ)feparatio(leu divifio,&diſcontinuatioreiàre)fitus,motus,quies. Quæ omnia reducuntur adhoc fenfibilegeneri cum : prafentia localis rei corporea,in qua funt cuique incumbunt accidentia fenfibilia propria cujusque ſenſus : præfentia, inquam , coram fen ſu qui poteſt ſentire fenfibile fuum proprium (ut oculus colorem) hocvel illo modo fibi localiter præfens. IV. Senfus externi non percipiunt ſenſibilia communia per ſpecies diverſas ab illis , per quas percipiunt propria ſenſibilia: fed per easdem di verfimodè accommodatas , & diftributas per or ganumcujuslibet fenfus ; organum vero (de quo etiam differt. 9.) diciturquoquefenfiteriume.g. tota machinaoculi eſt ſenſiterium videndi ; itaque oculus videt e.g. longitudinem trabis , quia fpe ciesa coloretrabis emiſſæ,&ad oculumpertinen tes inipſooculointerioritrabisimaginemlongius culè porrectam depingunt. Similia reputa quan tum adreliquas corporum figuras , quas oculus percipit. V.Phantafia,feu ſenſusinternus (idem enim eſt) habet mirabilem vimquantum ad imaginandahu jusmodiſenſibilia communia : etenim pofteaquam hominemquis vidit , &imaginatus eft , rurfus il lum ipſumimaginaripoteft,attanta cum mole,& magnitudine,utverticeadcæluinpertingat&pedi bus inſiſtat terræ: atque fimiliter quantum ad va rianda,augenda,velminuenda ſenſibilia commu niain reliquis omnibus corporeis objectis parem virtutemhabetphantafia: quam illaexerit ſequen ti ,utopinor,progreffu. Species minifterio ſen fuumexternorumacquifitas , inthefauro memo riæ ! i DeApprehenfionibus. riæphantaſticæ ſervatas, quærepræfentantſenſibi lia propria eorundem ſenſuum ; diverfimodè illa 149 memoriæphantaſtico repræfentat tum objectum accommodat,&diftribuit inorganoſuo,feuſenſi teriophantaſtico , idque vero ex arbitriolibero in homine,velex aliquoappetitu autimpreffione,feu affectione corporeainipſoorgano ,utcalefactio nis,autfrigefactionis,unde dilatatur, velconſtrin, gituripſumorganum: quodcontingitetiaminbru tis. Organoita immutato, ſpecierumquoq; phan taſticarum fitus & figura diverſa evadit àpriſtina : ferèuticontingeret incorio vel mollipelle figuris depicta: fienimpellemin longum diſtrahas autin latum ; figurarum delineatio mutatur: porròvel minima ſpecierum in ſenſiterio velamplificatio, velcontractio ſateſtut indè determinetur imagi natio& phantafina infigniter difcrepans inmole, &reliquis communibus ſenſibilibus ab objecto proprioillarum ſpecierum. VI. Hincphantafianonpercipitſenſibiliacom muniaperdiverſas ſpeciesàſpeciebusphantafticis alicujus fenfibilis proprii (proprii, inquamquoad aliquem ſenſumexternum)atper easdem ſpecies jamviſum,tumviſionem;fedobfcuriushanc,cla riùs objectum. X. Phantaſiaproprièloquendo nonjudicat,non difcurrit(multominusſenſusexterni) ſedſimpli citer ejusactus reſpondetapprehenfioni mentali: indejure optimodiciturapprehenfiophantastica: ratioeft, quia adjudicandum requiritur compara tio quædamfaltemvirtualis ipsâformaliperfectior inter ſubjectum , &prædicatum ; hoceft notitia proportionis interutrumque,quod viresphantafti cas ſuperat : ficutienim phantaſia numerare non poteft, exth. 5. lib.1. Elem.itaneque comparare, autproportionemdignofcere:cumveròaddifcur fum requiraturjudicium, inde fit, nec phantafiam poſſe difcurrere. XI. Judiciiloco inphantafia exiſtunt quædam apprehenfiones, quædicunturfuafivenempèquæ habent vim quandamimpellendi & excitandi ap petitumnaturalem(hoceft paffiones illas , quas communes habemus cumbrutis) adaliquem mo : tumſeu inclinationem propriam ejusdemnatura ſenſibiliatùmpropria cùmcommuniaimaginatur: ratioeft , quiaphantafia alias ſpecies nonhabet, nifi acquifitas,& refpondentesadſpeciesexternas ſenſuumexternorum, quiſenſibilium communium ſpeciebus propriis carentn.4. VII. Phantafia , &fenfus externilatè dicuntur cognofcere,&effepotentias cognofcitivas:pariter fenfationes & imaginationes dici quoque folent cognitiones (fubintelligendo tamenſemperma lis appetitus : e.g. imaginatio ſaxidefuper caden tis impellitappetitum canisad timorem&fugam ; advertetamenalias apprehenfiones effe inphan taſia, quæ nullomodo ſuntfuaſivalive impulsivas &neutrædicuntur. Deapprehenfione intellettuali, ejuſque difcrimineàjudicio. teriales) quodeſtidem inre , acillasappellare I. perceptiones,leureprafentationes: eodemq;jure, quo dicuntur ſenſationes , & imaginationes dici quoquepoffunt materiales apprehenfionesut in fit Enſationibus externis &internis explicatis, facilè intelligitur, quid apprehenfio, ſeu S idea intelle&ualis (quamin intellectu huma nodaridiftinctam àjudiciopoftulamus:)eſtenim fraexplicabitur. VIII Nullus fenfus externus , necphantafia percipit , & cognofcit proprias ſenſationes re Hexione propria , feureflexiva ſenſatione , aut imaginatione : oculus enim nonvidet vifionem fuam,nec auris auditauditionem fuam: ratioeſt, quiaſenſationes non funt objectum proprium il Husſenſus,cujusſuntſenſationes,ſeuexperientiæ depropriisobjectis:nonenimvifioeſtcolorata, at obje&umpropriumoculieſt coloratum : fimiliter necimaginatio eſt objectum phantaſticum : ratio item eft,& fortènervoſior,quiareflectere,&re putareactionesproprias,facultates ſpirituales ſo læ poffunt. Nihilominusmodo quodamexperi mentali&exercitoomnisſenſus,&maximèphan tafia percipit proprias ſenfationes: ratioeft,quia fenfus quilibet percipitdelectationem,veldefati gationem per fuas fenfationes , ut oculusdele tatur dum videt colorem viridem , & fatigatur cùm fub luce magna aliquod objectum intuetur: fimiliterexperimur , in qua parte corporisnoſtri fianthujusmodiſenſationesexternæ , velinterne. Inde etiameſt, quoddumphantaſia exnimiâima ginatione&nimisattentâdefatigatur,dolorcapi tis vexetimaginantem. IX. Phantaſia non folùm percipit objecta à ſenſibus externisjampercepta,fedquoque perci pit eorundem ſenſationes,modotamen experi mentali,&fatisobfcuro: inderecordamurnonſo lùm objecti e. g. viſi , ſed ipfius quoque viſionis præteritæ , nempè ſpecies relicta in thefauro fimplex intuitus,ſeu levis aſpectus de objecto ap prehenfo,nihilcircailluddeterminans ſaltem for maliter,&exprefsèad fimilitudinemvifionis, qua oculus fimpliciter albedinemvidit : judicium con tra aliquid formaliter,&expreſsèdeterminat. De ſpeciebus verointellectualibusadapprehenfionem intellectualem requifitisrecoleextheſi5.lib. 1.E lem.&differt.9.& 12. ibiexplicata. II. Plerumque apprehenfio non una, ſed du plexabhumanointellectunaturalitercognofcente præmittitur ante omne verum, & formale judi cium,àquo realiter diſtinctaeſt: quandoque ta menapprehenfionulla contradiftin&tajudicio hu manopræmittitur:cumvidelicetclariffimè veritas objectivaintellectuirepræfentatureodem actu,eo demque momento objectumapprehenditur,&ju dicatur (modo expofitodiffert. citata) idque ab humanointellectunonrarò:frequentiffime &for tèperpetuò ab angelico. III. Apprehenfio fimplex , feu idea mentalis ſimplexdupliciterdicitur: primò fimplex ex par teobjecti: quando nimirum de uno conceptu ob jectivo fimpliciter,&indivifibiliter cogitatur:hoc eſtdeuna fimpliciffima veritate cognofcibili fine ulla(fi fieri poteſt )relatione ,&comparatione il liusadalias veritates objectivas , feu connotata ; autadfummum. cùm perſpecies alienas fitappre henfio cumrelationead unum tantummodo fim plexconnotatum:quemadmodum vifio intuitiva ocularis de uno fimplici viſibili e.g. colore uno, diciturfimplexvifio exparteobjecti:rariffimèau tem 150 temfiunt abhumanointellectu hujusmodi appre DiffertatioVigefimaſeptimaLogico-phyſica henfiones omnino fimplices,&quando fiunt,tunc funt intuitivæ ; inquibus non cognofciturobje &uminordineadconnotata , fedex purâ deter minatione fimplicis ſenſationis externæ,&imagi nationis internæ: dicitur tamen codemjure fin plex apprehenfio , ſi repræſentet plures conce ptusobjectivo, ſeu veritates objectivas incomple xasinvicem : quemadmodum una vifio ocularis pluravifibilia fimulpræfentia fimpliciterexhibens. in his apprehenfionibus animautcunquequiefcit, quietequidemimperfecta; attamenfine ullomotu mentali, hoc estnonjudicando,vel diſcurrendo, ſedmerè contemplandoillamfolamveritatemob jectivammajori,vel minoriquiete,ſeudelectatio ne, pro majori , vel minori quaſi ſplendore illius fimpliciffimæ apprehenfionis : ficuti oculus invi fione coloris viridis magis quiefcit ,&delectatur, quaminviſionenigri coloris. IV. Rurfusalioex capite apprehenfio fimplex dicitur : videlicet exparteactus cumexparteobje &i fimplexnonfit,fed compofita, habeatnempè objectumcompofitum , hocestrepræſentetplures veritatescognofcibiles,interſequocunq; modore lativas:velhujusmodi apprehenfio fit disjunctiva, vel copulativa,vel cum obliquo , &recto, &per modumconcreti:veletiamhabeatexparteobjecti unam integrampropofitionemobjectivam:hoceft prædicatumutincluſum in ſubjeto.Videturautem difficile explicatuquopacto hujusmodiapprehen fio fitverè fimplex exparteactus : hoc estnonfit judicativa, nequidem virtualiter,ſedmerè perce ptiva: dici enimnonpotefthabererationemima ginis cujusdam mortuæ, ut pictura,vel ſtatua: ap prehenfio enim mentaliseft quidem imago, fed imago viva , immòipſa apprehenſio dicitur , (ut quilibet alius actus viventis)vitain actufecundo, Enodatio tamen perfpicua ab altioriphiloſophia repetenda: exeonimirum,quòdillaapprehenfio ideònonfitjudiciumnequidemvirtuale,quia con templandohæretinveritateobjectiva nonpuclra : undèutiliffimè ſectionis occafio. 1. SECTIO III. ArborPhilosophica veri,&boni. Erum&veritasftatimquadrupliciterdivi V de: fidicas: hocestverum aurum,velau ricalcumnoneftverumaurum;vocatur veritasfinceritatis,quæ opponiturfictioni,& fi mulationi: fidicas: Chriftus Dominusfuit verus Abel, feu Sacramentum Eucharistiaeft verum Manna,vocatur veritasfymbolica,ſeufigurabili tatis,cui opponiturfigura,ſeuſymbolŭ: namAbel feit figuraChriftiDomini: fidicas:haceftverapi cturaCafaris,velhacfententiajudicis estvera, vocaturveritasconformitatis,ſeuveritasforma lis, quæpræfertimattenditurquoadnoftrascogita tiones & quoad figna cogitationum noftrarum, nempèvocabula: deniq;fidicas:res omnis eftve ra,feuquidquidestrealeest verum,vocaturveri tascognofcibilitatis,feu veritas objectiva,ſeuve. ritastranscendentalis,ſeudeniq;ipſumeffe intel ligibile &cognofcibile, dequo præfertiminLogi co-metaphyficaagendum. II. Divideveritatem conformitatis : primòin veritatemrepræſentationis , feu imaginis, ſeufigni imitativi :ita imago Cæfaris diciturvera ejus ima goverititate repræſentationis,quiaexternam figu ram,&coloremCæfaris imitatur , & repræfentat per modumfigni. Hacveritate funtveræ appre henfionesnoftræ fimplices,quæ indèdicunturima ginesmentales objecti ſui.Hæcautemveritas con fiftit , ficuti fimilitudo in collectione imaginis,& exemplarisjuxta dicendaindiffertationede rela tione. Secundodivide in veritatem judicii , feu ſententiæ , qua ratioueſententia judicis , quæ dici turjuftadicitur quoque vera , fi juxta veritatem objectivam ,ſeujuftitiam objectivam caufæ , vel litis judexjudicaverit : differt autem hæc veritas à veritate figni ut à fimilitudine differt proportio, quandodeproportione loquimur, veluti de ſpecie relationis: utenim calceusdicitur abfolutè habere proportionen cumpede non veròdicitur,nifi im propriiffimè funilispedi. Iſta veritas quoque con fiftitin collectione ,& propria eft tum fecundæ , tumtertiæ operationis noſtri intellectus : ab illa enim denominatur propofitio vera , conclufio vera. 111. Veritas objectiva dividitur in veritatem objectivam fundamentalem , & in formalem. Pri ma nihil aliud est, quamipſum effecujuscunque rei, feu realitas,&entitas, quæ eſt, vel eſſepoteft in rerumnatura: quantuin enimde effe,feu de en titate , tantum de veritate objectiva res quælibet habet. Secunda nempè veritas objectiva, expref sèapparens fub hac formalitate veritatis objecti væ ,eſt ipfaquidem entitas rerum ; fed cum habi tudine, feu relationeadintellectum poffibilem, potentemid ipfum cognofcere,&apprehendere, quod exparteveritatis objectivæ cognofcibileeft. Non loquor de actuali exiftentia intellectus , fed tantumde illius poffibilitate : ad hanc enimpoffi bilitatem, fi exactè loqui velimus ,veritas objecti va formalis dicit relationem fuam tranſcenden talem. IV. Veritas objectiva formalis iterum dividi tur in veritatempulcram,& nonpulcram. Quo ad hanc divifionem,undependetplenaintelligen tia energiæ mentalis , adverte, quod ita ſe habet pulcrum ad verum , ficuti perfectum ad bonum : perfectio eft abfoluta ,& completa bonitas obje &iva, ita pulcritudo eſt completa ,&abfolutave veritas objectiva:perfectio&bonitas eſt objectum voluntatis, pulcritudo & veritas eſt objectum in tellectus : inde eſt, quodveritas &pulcritudoin telliginonpoteſt exactè,nifi quidfitbonum, quid perfectumaliquoufque intelligatur : idcircò ante quam profequar arborem veri , boni & bonitatis objectivæ arborem erigo. V. Terminiisti bonum bonitasclariùsexplicari nonpoffunt, quàmper ſe pateant : aliunde enim apertiusnon innoteſcit humano intellectui corum fignificatum , quam eorundem terminorum at tentâprolatione , & recogitatione. Utcunque tamendefcribitur bonum , cùm dicitur , quod fit idem,acipſumens,feu entitas cujusque entis , in quantumpoteſtſecommunicare:hoc eſtalterienti dareeſſe, veldaremelius eſſe. Sumo exemplum inhis terminis fplendor,&lumen : nullum aliud in ter illos difcrimen intereſt, quam quod ſplendor propriè ſignificat intransitive , nimirum remeſſe fplen DeApprehenfionibus. ſplendidam:necexprimit, quodalias vicinasres fplendidas quoque reddat : lumenveròeftquidem idemac ſplendor, fed fignificattranfitive inquan tumexprimit, quodpoteſt illuminare,&reddere resvicinas illuminatas ; nondiſſimili pacto diffe runtinterſeens,&bonum : indedicitur, bonum effe communicativumfui , quæeſt veluti differen tia effentialis ipfiusboni: ejusdemveròquaſipro prietas eft,effeappetibile,ſeu amabile : propterea perhancproprietatemcommuniterficdefcribitur: bonumeftid,quodomniaappetunt,velappeteret, fihaberentvoluntatem,&appetitum:accuratius tamendiceretur: bonumeſſeidem,acipfumappe tibile , & bonitas ipfaappetibilitas,leu amabili tas: ficuti color eftipfum vifibile,fonus estipsum audibile,necclariusiſtiterminiexplicantur,autex plicaripoffunt. V1. Divide bonitatem (promifcuè loquor in concreto&inabſtracto debono,&bonitate,nam perinde eſt)in objectivam ,& formalem:forma lem , inquam,exparteactus; hæcenimpoſtrema eſt illa, rationecujus actus voluntatis,feu amores, &odianoſtra dicunturbona, ſeumala,ſeuhone ſta ,&laudabilia, vel inhonefta ,& vituperabilia. Hæcbonitas formalis , quædiciturquoque mora lis exparteactus,refunditurin ipfos actusvolun tatis ab ipfabonitate objectiva honeſta , de qua num.fequenti: tales enim fumusmoraliter,hoceft tales funtvolitiones noftræ , qualia funt objecta, quævolumus,&amatus : examoreenimnoſtra voluntasfitvelutiProteusomniatransformansfe Seinmiracularerum.HincD.Auguftinusajebat: Si terramamas,terram es,fiDeumamas,audeo dicereDeuses. VII. Bonitas objectiva , quæ ipfis rebusineſt, quælibetenim res eſt bona,dividiturintranſcen dentalem,&inmoralem,ſeuhoneftam. Primaeft amabilitas, feu appetibilitas utcunque : Secunda veròeſtamabilitasjuxtaprimamregulamhoneſta tis: hocetbonitas illapoteſtamariconformiterad illam primamregulam. Hæc porrò regulaprima, &fumma,veleſtipſeDeus fubnominelegis æter næ præfcribentis & oftendentis , quid homines agere debeant , vel nonagere ; veleſtdictamen rationis noftræ , Deo ipſoinfufum cordibus no tris , quod quafi dictat ,& fuggerit, quidagen dumfit ,velnonagendum cuilibet. Exemplo fit id, quoddixidiſſert. 5. de conformitatecognitio, nis cumregulisLogicæ,àquaconformitatecogni tionesnoftrædicunturrectæ,&artificioſæ: itavo litionesnoſtræ,feuactus noftrævoluntatis,ſicon formeshuicprimæ,&fummæregulæfintinaman dohoc objeto , vel illo odiohabendo dicuntur bonæ,&rectæmoraliter, laudabiles,&honeſtæ;fi veròdifformesfint prædictæ regulæ dicuntur , & funtpravæ,&malæ moraliter.Hincfiteſſe aliqua objecta amabilia, &bonabonitate iſtamorali, alia nonitaeſſebonamoraliter. VIII. Bonitatem tranſcendentalemdivide in fundamentalem,& formalemobjectivam: (quam formalem objectivam diftinguas cautèàbonitate formali exparte actus,juxtanu.6. )hæ vero duæ, quas hicponobonitates perinde explicantur,ut num.3. explicuiſimilemdiviſionemveritatis obje Aive.-IX. Bonitatem formalem objectivam, feubo numformale objectivum divide inperfectum,& imperfectum. Primum eſtbonum, cuinihilboni tatisdeeft debitæ illi bono ſecundum fuamnatu ram:v. g. homoadultus eftperfectushomo natu raliterloquendo:quiacumfitinſtatuconfiftentiæ, utdicitur, nihildeeft illi bonitatis ,&perfectionis debitæ fecundùm fuamnaturaminhacvita: nem pètale temperamentum ,talis ftatura , tales vi res&c. contrapuer, velſenexſunthominesim perfecti naturaliter ,&phyſicè loquendo. Ita queterminusiſteperfectiofignificatbonitatem ob jectivamnondefectuoſamexullâpartefibidebitâ: imperfectiovero, fignificat bonitatem objectivam defectuofamexaliquaparte ſibi debita. Unde ad vertes , quodfingulæ res fingulariter ſumptæ ſe cundumeffentiamfuam,&juxtaconfiderationem metaphyficam ,ficutihabentſuambonitatem; ita habent ſuamperfectionem,juxtaeorumnaturam infimam:hoceft fecundum illorum ſpeciem ato mam: (juxta diverfas differentias ſpecificas, de quibusdixidiſſert. 18. fect.2.&3.) atnon habent omnemperfectionem ſecundùmomnes differen tias fupremas , &fubalternas: e.g.homoeftper fectus homo,fednonestperfectum ens, necper fectaſubſtantia: namens,utens,ſubſtantiaut fub ſtantiaſuntformalitatescapaces infinitæ perfectio nis, &fecundum illarumnaturampetuntin aliquo enteinfinitamperfectionem:quia nimirumDeus eſt ens,&eſtſubſtantia. X. Perfectum aliud eſtperfectione fimplici, aliud perfectione fecundum quid : ifta poftrema eſt perfectioin genereimperfecto, non tameneſt imperfectio , juxta explicationem datam num. 9. inhocveroconfiftit,quod fi comparetur res una perfectaingenereimperfecto cumalia re, vel alia formalitate , quæ fitperfecta perfectione fimplici apparet, quodillaprima : etiamfihabeat tantum bonitatis , quantum fecundum naturam fuam illi debetur; tameninter aliaetiam illi debetur nega tioulterioris bonitatis,cujusidentitatemexcludit: c.g.lapis, licèt fit lapis perfectus, tamen eft perfe tusperfectione objectivaſecundumquid:quia illi perfectionilapideæ interaliadebeturnegatioiden titatis cum eſſe ſpirituali , & cum eſſe intellectivo &c. eſſe autem ſpirituale , eſſe intelle&ivum eſt perfectio fimplex objectiva: eftautemhujusmodi, quiacontraquam dictumeſt de perfectione lapi deâ; perfectio intellectiva in ſuoconceptupræci ſivo ſaltemnullam explicat imperfectionem,nul lamnegationem identitatis cummajori perfectio ne: &indeeft,quodeſſeſpirituale, eſſe intellecti vumreperitur etiaminDeo,ficutieſſeſubſtantiam, eſſeens,exnum.9. VI. Perfectiofimplexdividiturinperfectionem fimpliciter fimplicem , & in perfe&ionem folùm fimplicem. Primadicitur illa,quæ eſt melior ipſa, quamnonipſa, ſeueſtmelior ipſaomni nonipſa: quibus verbis fignificatur , quod formalitas una præciſivèlicèt cognita ,tunc expreſsè repræſentat perfectionemfimpliciter fimplicem, cum expreſsè repræfentatindifferentiam,&capacitatem,utpoffit realiter identificari cumomnialiaperfectione, ex ceptis perfectionibusſecundumquid,e.g. hæc, in tellectivum,ſeupoffe intelligere in ſuapræcisâfor malitate eſtperfectio fimpliciterfumplex, quia po teſt eſſeidem realiter ( utdefactoeſtinDeo) cum omni 152 omni aliâperfectione fimplici:nonveròpoteſteſſe DiffertatioVigefimafeptimaLogico-phyſica idem realiter cum omni perfectione fecundum quid: nam cum perfectionelapideanonpoteſteſſe idem. Secunda eftillaperfectio, quæ eft æquèbo na,&perfecta, ac alia fimilis, fednon ipfa : per quosterminosexplicatur, quod formalitas , quæ expreſsè non repræfentat ullam imperfectionem juxtanum. 10.,fedfolumexpreſsèrepræſentatca pacitatem , ut realiteridentificetur cum omniper fectione fimpliciter fimplici,& fimulexclufionem, &negationem,utpoffiteffeidemrealitertumcum ullâperfectione fecundùmquid,tum cum aliaper eſt eſſe cognofcibile ,ſeu intelligibile. Porrò res quælibetvelpoſſibilis,vel exiſtens eſt cognofcibi lis, quiaomne ens eftverum : unde rectèdixeris, verum (tranſcendentale inquam) eſſe bonum in tellectuale,quodque fitveluti flostotius boni tran ſcendentalis, atquein omnibono reperiatur,&o mnebonum,formalitatemque boni inſeipfumab forbeat: quianileſt,quodintelligibilenonfit. XIII. Hincpatet, quid fibi velint illæ phraſes : intellectus intelligendo fit omnia: ordo rerumin tentionalis: reshabenteſſe intentionale inintelle fectione fimpliciæquèbona,acipfaeft; diciturper fectiofolum fimplex , cujus exemplum, quiatheo logicum eft, omitto. His ftatutis ſchematiſmum bonitatis ficdeſcribe, ut moxveritatis arboremin cæptamn. 4. profequaris. Bonitas. Objectiva. Formalis ex parteactus. tu, &. fignificant enim ,quodbonum intelle ctuale,hoceft verum, communicatur intellectua liter intellectui, cum intellectus aliquid cognofcit: &quia dehocipfomaxime gaudet , & delectatur intellectus (juxtagradumtamenilliusveri,ſeuboni intellectualis , quod hic,&nuncpercipit) idque multo magis , quam guſtus de cibo ſapido , vel quilibet alius ſenſus de objecto fibicongruentede lectetur ; inde dicitur , intellectus melius ſeha bere intelligendo, ſeu intellectui melius eſſeper intellectiones, adeóque acquirerede novo aliquod effe: nam meliùseſſe eſt aliquodeſſe ; hoc autem melius effe ipfiusintellectus , eft ipfum eſſe inten tionale rerumintelleAuarum,quodut dicam claris fimè , nil aliud eft , quamintellectum de aliquâre cogitare. XIV. Veritas, ſeu verum pulcrum , eſt bonum intellectuale perfectum,cui nempènihildeeftinra Tranſcen dentalis. Moralis , feu honeſta. Fundamen- Forma- Natura- Supernatu talis. Imperfecta. : lis. Perfectio fecundùm quid. Simplex. lis. Perfecta. : lis Perfectio fimplici ter. : Simpliciter XII. Quemadmodumbonum tranfcendentale num. 5. deſcripſi, itaveriun tranſcendentale am pliùs quàm numero primo ficdeclaro: nempè idem eſt ac ens , & bonum,inquantumpoteſt ſe communicare intellectualiteralteri , nimirumvir tuti intelle&ivæ : itautdet illivirtuti,hoceftintel lectui veleſſe, vel ineliuseſſe: totahæcexplicatio eſt veluti differentia veri tranſcendentalis, ex qua nafciturnotior illa proprietas ,dequanum. 1.hoc tioneboni intellectualis , &fecundum naturamta lis boniintellectualis : recolenuin.9. nil autemde eft illibono intellectuali, cùm circa illudpoteſt in tellectus exercere fuam perfectiffimam operatio nem: namcommenſfuratur,&proportionaturper fectio exparteobjecti ,& perfectio ex parte ope rationis circa ipſumobjectum: perfectaverò ope ratio intellectus eſtjudicium: namfecunda opera tioipfius intellectus eſt finis tum primæ, tùmtertiæ operationis(quodhicpoftulo).Itaqueverum ju dicabile eſt verum pulcrum : verum autemfolùm apprehendibile eſt verumnonpulcrum. XV. Verum, &Veritasuttalis,fi propriè lo quattitur &finemetaphoris,folùm pertinetutobje Aumadintellectum: eâ ratione ,qua coloratum uttale,pertinetadoculum : eftenim idem colora : : fimplex. tum, acvifibile: ita fonorum,ut talequia eſt idem ac audibile, tantum pertinet ad auditum. Exhoc capite dixidiffert.2.fect. 3. Quodfalfumpropriè loquendononpertinetadſenſus externos,quinun quamfalluntur:adeóque etiam oppofitusterminus verumnonpoteft fine metaphora applicari obje Ais ſenſuumexternorum. Indeoculus perindè ſe habet adverumcolorem,ficuti adfictum,feu ap parentem : nondiffimilienimvifione, & fine ullo difcrimine videt oculus colores illos , qui apparent iniride,licèt communiter dicantur ficti colores , quam videat alios veros colores. XVI. Similiterpulcrumpropriè loquendo, ſo lumpertinetutobjectum adintellectum; licèt me taphoricèquandoquedicatur de objectis duorum ſenſuumexternorum,quicæteris perfe&iores cen ſentur,nempèviſus,&auditus:undediciturpulcra muſica, pulcercolor,fed cum metaphora, útcùm diciturverus color, verus fonus. XVII. Verumperfectum, feupulcrum con fiftit inunitate cum varietate,ſeu inharmoniauni tatis DeApprehenfionibus. tatis cumnumerojuxtaantiquorumſapientum ef fatum,quod fic explico. Resillæperfectiores di cuntur,quædicuntur habereperfectius effe: hoc eft,quæ dicunturhabereplusentitatis (quod idem patebitexdiffert. de ente): co autem ipſo dicun tur primò illæ eædem res perfectiores habere plus unitatis , & indiviſibilitatis د : " $ Veritas non folum Symbo- Obje&i numericæ, de qua differt. 10. fed etiam unitatis, quæpartes realiter diſtinctas excludat ,juxta dif fert. 26. inarboretotorum. ItaAngeliplus unita tis habent, quàm homines,quiaAngelifuntindi vifibilesphyſicè, homo autemdividiturinanimam, &corpus, inde homines plus unitatis habent, quàmarbores ; quiahomohabetanimam indiviſi bilem , arbores verò animas ſuas habentdiviſibi les : ſecundo dicuntur etiam habere in illâ ipsâ unitate plùs virtutis , & potentiæ ad varios erfe Aus differentes tum ſpecie,tum genere. Quo tieſcumque iſta duo veluti prædicatadeprehendi lica. Eorma lis. va. Fundamen " mus inaliquâreexcedere,&fuperare prædicata Nonpulcra. fimilia exiſtentia in altera re ; dicimus illampri mamremeſſeperfectiorem. Inde eſt,quodDeus eſt perfectiffimus , quia habet infinitam entitatem, habet infinitam unitatem , & indiviſibilitatem : & in eainfinita unitate habet identificatam infinitam virtutem, & potentiam adinfinitos effectus diffe rentiffimos ſpecie,&genere. XVIII. Itaque in hac ipfa unitate conjungente pluresvirtutesconfiftit illaunitascum numero,ſeu Monascumdecade, dequaSapientes tantadiſſe rebant,&eft ipfavera pulcritudo, ſeuverumpu! crum. Cùm auteminverojudicabili inveniatur unitasillacum pluribusvirtutibus; namin eovero Inferibilis. talis. Pulcra. PerJudiciumnon comprehen neceffariò apparetprædicatum,& fubjectum,hoc eſtduoconceptusobje&ivi,ſeuduævirtutes (naım quidquid eſt virtuofum , eſt & poteft aliquid ) & apparent identificati illi conceptus objectivi per veram,&maximamunitatem, quæ eft realis , aut ſaltem apparet actus , feu actualitas , quæ eſt ve luti fructus talis unitatis, ut dicam differt. 29; ideò verum judicabile eft verum pulcrum : verum au tem tantummodò apprehendibile eft verum non pulcrum : atquehinchabesveram,&genuinamdi ſtinctionem interapprehenfionemfimplicem &ju fivum. Ineviden ter.. 1 . 153 Sinceri- Confor tatis. ... mitatis. i Judi- Repręſen cii. tationis. Judicabilis. Percompre L Eviden ter. henfio nem. : Ulterioresproprietates apprehenfionis fpiritualis dicium: prima enim tendit,complacet, & quie ſcit in vero non pulcro,fecundum verò invero pulcro. XIX. Arborem veritatis fic abſolve : divide veritatem pulcram injudicabilem,& inferibilem: hoc eft per tertiam operationem intelectus co-- gnofcibilem juxta divifionem ,quodaliaextermi nis,alia per medium terminum diftinctum,hoc eft per difcurfum , judicari poffunt. Rurfus divide verumjudicabile inverum judicabilepercompre henfionem,nimirum per judicium , quodfit com prehenſivum,(dequononnulladixidiſſert. 14.ad objectionemultimam,&diſſert. 20.fect. 1.nu. 11.) &injudicabile perjudicium non comprehenfi vum: nimirum quodjudicari quidempoteſt,ſed noncomprehendi(abhomine,inquam,inhac vi tâmortali : hujusmodi enim diviſiones & arbores ordinanturadſcientias humanas;nonverò adan gelos , &Deum.) Denique verum judicabile , & comprehendibiledivideinjudicabile evidenter,& in judicabile inevidenter. Schematiſmum hujus arboris ficdifpone. R.P. ProlomæiPhiloſophia, explicantur,&postulantur. 1. Pprehenfiofolumfimplex ex parte actus, &compofitafeucomplexaexparteobje A Ainoneftjudicativanequidemvirtualiter: quiafolumquiefcitincontemplandaveritate tran ſcendentali nonpulcra,feu in illa cognofcibilitate, quamprimoillo aſpecinultro cognofcit, necunam veluti incluſam in alterâ quærit deprehendere & contemplari: v.g. cùm apprehendounam propo fitionem objectivam falfiffimam immo hæreticam, putaiſtam: Deusnon est trinusinperfonis , evi denseſt,quodnihilaffirmo, velnego : quia primò illud objectum affirmari nonpoteft ex terminis; namfolumevidenterveraitapoffuntaffirmari:ſe cundò nec medium terminum diſtinctum tunc adhibeo:noneniminillâmeraapprehenfionetunc diſcurro , vel ullum aliummedium terminum ap prehendo:necetiamnego: quiafinoneſteviden ter falfum exterminis, nullum objectum ex ter minispoteftnegari:adnegandumverononexter * minis requiritur juxtaſect. 2. num. 2. ut præcedant V appre 154 apprehenfiones ante judicium affirmativum vel Differtatio Vigefima octava Logico-physica dicas illam apprehenfionemeffeconformem chi negativum : quidigitur ago in ea apprehenfione? quiefco incontemplando id, quod veritatis obje tivæ & tranfcendentalis inillo objecto poteft in veniri : nempe duplex & amplius cognofcibilitas, ſeu veritas objectiva, inconnexatamen &feorfum una ab alia. Primò illudſubjectum Deus : ſecun doillud prædicatum trinus funt duæ cognofcibili tates objectivæ : tertiò illanegatio expreſſa per particulas non est, eft aliqua cognofcibilitas , fal temuteſt inalio: hoc eftinphantafimate fubftitu tojuxtadiffert. 12. ſect. 4. In his igitur cognofci bilitatibus feorfum fumptis contemplandis immo ratur illa apprehenfio fimplex ex parte actus,& in hoc contradiftinguitur tum àjudicio formali, tumvirtuali. II. Apprehenfionon fimplex, fedmixta, quæ etiam complexaex parte actus dici folet, eſt illa, quæ includit virtualiter aliquam affirmationem vel negationem& importatduplicem conformita temrepræfentationis,&virtualisjudicii:e.g.cum apprehendo terninum complexumhomoanimal, in eaapprehenfioneineftvirtualejudicium,ſenſen tentia, feunutus mentalis, quodnempe inhomine contineatur animal: nam, cum fithocipfum evi densexterminis;eſt impoffibile,utintellectusnon rapiatur ad annuendum, faltem virtualiter : hoc eft velutifupponendohocipfum , & veluti per tran ſennamquiefcendoinhocipfo,dum directe&for maliter contemplatur veritatem tranfcendentalem illorum terminorum. Quoad terminos comple xos contingentes ficdiftingue : fi apprehenfio fit intuitiva,v.g.dum videointuitive equum currere, erit virtualejudicium : fi apprehenfiofitperfpe cies alienas , & non fuafiva,( de qua inferius) noneritvirtualejudicium,&apprehenfioeritme rè fimplex ex parte actus. Ratioeft,quia requi ritur ad virtuale judicium aliquod motivum : ap prehenfiones veroperſpecies alienas terminorum contingentiumnonfuntfufficiens motivum ad il ludjudicium. III. Veritati repræſentationis de qua fect. 3. num. 2. opponiturfalfitas ſeu difformitas repræ fentationis: fed apprchenfio utrinque fimplexnon poteft effe falfa hac falfitate : unde daturveritas, cui non opponitur falfitas : nam falfitas repræ ſentationis repræfentat objectum aliter , aceft in ſe &eftdifformis objecto:fedunumtantum obje Etum omninofimplexnonpoteft repræfentariali ter,aceft inſe : quiatunc aliter repræfentaretur , cùmvelconjunctum per identitatem, vel ſepara tum perdiftinctionem realem repræfentareturre ſpectivèadaliudobjectum : fed jamnon effet ap prehenfioutrimque fimplex &jam repræfentaret duoobjecta:undehuicapprehenfioninoncompe titfalfitas,fedignorantia, velincogitatio. IV. Apprehenfio complexa ex parte objecti poteft effefalfa falfitate repræſentationis ſeu dif formisobjecto fuo,utpictura poteſt eſſedifformis ſuoexemplari, nempe quia aliquidappareataddi tum,vel detrectum in apprehenfione, aliter acfit in objectoapprehenſo. Inde eft,quodomnisap prehenfio de objecto impoffibili & chimerico eſt apprehenfio falfa falfitate repræſentationis:utpi Aura, quærepræfentaretAlexandrum fine capite, vel cum alis, effet falſa pictura Alexandri. Nec meræ,v.g.quæ exprimit hocobjectum chimericum bomoequus:ut picturahominis cumaliseft fimilis tali homini , licet talis homo non exiſtat. Refp. enim, hæc effe falſa: nam apprehenfiones non funtanaturâ inſtitutæ adimitandas chimeras , quia chimeræ ipfæ funt inimitabiles & incognofcibiles ut funt inſe : ſubſtituitur quidem phantaſma , ut chimera feuimpoſſibile apprehendaturabhomine cognofcente perſpecies alienas; ſed ſubſtituitur, ut apprehendaturperapprehenfionem falfam falfi tate repræfentationis , uti folummodo poteſt apprehendi figmentumut eſtinalio ; namimago figmenti eſtimago ficta ,& difformis vero objecto, nii de vocibusvelimusaltercari. V. Nulla talis apprehenfio de objecto com plexo poflibili, ſi fit per ſpecies alienas, poteft ef ie falla: quia femper erit conformis alicui objecto poffibili v.g. apprehenfio hominis alatinon eftap prehenfio fada:fivero fit intuitivaapprehenfio, intuitiva,inquam, denominative (juxtadiffert. 12. ſect. 2.) poteft effe falfa,ut quæ apprehenfio re præfentetremuinverè fractumin aqua. VI. Apprehenfio mixta cum virtuali judicio poteſt elle falſa duplici falfitate , juxta fect. 3. num. 2, VII. Apprehenfioſuaſiva eſt illa , quæ inclinat ad habendum judicium formale de objecto repræ fentato. Hujusmodi funtapprehenfiones intuiti va , & apprenenfiones primorum principiorum : c.g. cumapprehendo totum & partem , fuadeor interne; immorapioradjudicium , quo affirmem totum estmajusfuaparte. Dantur aliquando ap prehenfiones fuafiva , quæ infuperabiliter nonra piunt adjudicium, fed tantummodo inclinant, & dicuntur opinativæ, vel etiam eo pacto,ut appre henfiophantattica, dequafect.1. num. 12. impel lunt ad appetendum , & adhabendum judicium aliquodex impetupaflionis. VIII. Apprehenfio præciſiva dicitur , quæ de tota realitate objecti attendit ad unam veritatem, &ab aliis præfcindit formaliter vel objective, juxtaditfert.12.& 14. non excludendo alias veri tates , neque easponendo in objecto apprehenfio. Apprehenfio vero negativa dicitur illa , quæ ex cludit aliquid ab objecto. Denique apprehenfio poſitiva elt illa, quæ aliquid cognofcit,& quafi in cludit in ipſo objecto: quod totum perfpicuè ex plicatur perpicturas. Imago hominis lateraliter, &improfilo eit præciſiva: imagohominis fine capi te eſtnegativa : imago ejusdein hominis cum alis eſt poſitiva, in quantum ponit , & quafiaddit co gitando hominialas , & ideo fecunda , & tertia imagoeſt falſafalfitate repræfentationis , non ve ro primo. IX. Apprehenfio conſtituens hypothefin ſeu conditionem, diciturilla, quæ repræfentat aliquam conditionem,nihil de illa affirmando, aut negan do: utfi cogitemhoc objectum,fiPetruseffetRo ma, eltcogitatio,& apprehenfio fimpliciffuna ex parte actus, nihilquejudicat. X. Denique inter præcipuas apprehenfionis ſpiritualis proprietates adnotabis , quod ficuti ſect. 1.num. 9.&10. ſenſus externi experimen taliter ſuas ſenſationes , & phantaſiapariter ſuas imaginationes , & eafdem externas ſenſationes perci DeJudicio mentali. certiùs , quàm oculumvidere, dum videt,phan 155 percipit ; ita apprehenfio mentalis , & ſenſa tiones , & imaginationes ,& fe ipfam , experi tafiam imaginari , dum imaginatur. Quoverò mentaliter quidem , & exercite , ſed clariffime apprehendit : nihil enim eſt intellectui humano pacto hæc etiam proprietasjudicio mentali com petat, diceturalibi. : De ſecundâ operatione intellectus humani , ſeu Judiciomentali. SECTIO UNICA. Effentia, &proprietatesjudicii mentalis i : lib.3. elem.) hoceſt ab omnialio actu valet illa tioadiſtumprimum actum , qui diciturpotentia. Necdubites potentiam eſſe actum , fed primum omnium, quipoffintabhumano intellectu concipi I. generatimaccepti. Iximus th. 25.lib. 1. elem. verbum fignificare vel exiſtentiam,velpaf fionem,velactionemaliquamillius, dequoprincipaliterpernomenlo quimur:hocipfumdicebatArifto teles in primo periher. cap.3. his verbis : ver bumfempernotaefl (ſeufignum) eorum, quede ateropredicantur:hoceft eorum,quæinſubjecto propofitionis cognofcuntur ineffe. Idem Arifto teles 6. ethic. cap. 3. fic loquitur de affirma tione&negationementali:eftautemidinappetitu (ſeu involuntate)profecutio &fuga ( hoc eſt amor &odium) quodestaffirmatio,&negatioin mente: exhis tribus affertisintelliges quidfitſe cundaintellectus humani operatio. II. Sectione 3.differtationis antecedentisexpofui veritatem objectivamjudicabilem,nunc exponen duineſtquomodo in ſtatu vitæ mortalis,qui dici turſtatus immerfionis in materia,veritatemillam judicabilemfibi repræfentet intellectus humanus. III. Sicuti quodlibet nomen fimplexpertinet adprimam operationem intellectus , feu appre henfionem fimplicem; ita quodlibetverbum per tinet adfecundamoperationem,hoceſtjudicium: ita ut fine aliquo verbo nihil poſſimus in hacvitâ judicare,velenunciare. IV. Sicuti per nomen fimplex repræfentatur intelle&ui contemplanduin aliquid cognofcibile, quantum fieripoteit abfolutum, &denudatum ab omnirelatione; ita perverbum repræſentaturali quodexercitium , feu aliqua actuatio illius ipfius cognofcibilis fignificati pernomen. Perhunc ter minumexercitium intelligo idem,aceffe, vel age re, velpati in latiſſima ſignificatione. Unde eſt, quodeffe dicitur etiam actus eſſendi ,pati actus patiendi, agere actus agendi: e. g. cum dico: Pe trus curritperilludcurrit fignificatur actus cur rendi,per queın illud nominatum , ſeuPetrus ſe exercet&actuat: hoceſtagitidipfum. 5 V. Verbumpoffum fignificat primum actum, ſeu primum exercitium, quod prærequiritur & præintelligitur ſemper ad omnemactum fignifica tum per cæteraverba,etiam perverbumfum. 11 le autem primus actus in abſtracto diciturpoten tis. Indeeſt , quodexaxiomate valet illatio ab actu ad potentiam : ( juxta explicationem th. 22. &judicari: namideodicitur cauſa eſt in actu pri mo: cum,inquam, cauſa poteftquidem, fednon dum facit, quodpoteft, autnondum intelligitur facere,quodpoteſt : cumveròfacit,&intelligitur facere,dicitur caufa est in actufecundo;hoceſtſe exercetper actumillumſecundumrefpondentem ſuoactuiprimò,nempepotentiæ. VI. Verbumfum , in quantum eſt verbum ſubſtantivum,(hoc eftnonfignificatidem ac exi sto ) fignificat actum effendi (eſſendi inquam id, quodelt nominatumper nomen)ſeuactumiden titatis : quæ identitas , licèt fit illud ipfum obje tumapprehenfionis,quodfignificaturpernomen exnum. 3. attamenànobis hominibus fignificatur etiamperverbum,&concipiturperfpecies alienas ac eſſet aliquis actus ſeu exercitium quafi antefi gnanum , quo res ipſa ſignificata pernomen ſe actuat,& exercet : aliter enimnonpoffumus ifta cognofcerequæ funt objecta abſtractiffima :videli cet nifi ad inftar illarum operationem , velmo tuum, quos velintuitivèperſenſusexternos per cipimus , tanquam ſenſibilia communia ex dif fert. 27. ſect. 1. num. 3. vel ad inftar noftrorum actuum vitalium , quos experimentaliter& certif fimè cognofcimusexcitatadiſſert.27.ſeca.4. num. ultimo. Inde eſt , quod omnem veritatem pul chram ſeu judicabilem percipimus permodum collectionis exagente,&actu : feu excommuni cativo,&actu communicandi, juxta explicatio nembonidiffert. 27. ſect. 3. num. 5. Cum verò verbuinfum eſt adjectivum, fignificat actum exi ſtendi ,ſeu de facto in rerumnatura extra caufas, quaſi permanendi:reliqua veroverba adjectiva ſi gnificantaliosactusfecundos. VII. Ex iftis actibus alii funttantumforinaliter diſtincti , vel diſtinguibiles à re fignificata per no men,ſeuàſubjectopropofitionisuthomoexistit: exiſtere enim eſt actus indiſtinctus realiter ab ho mine (quodhicpoſtulo;) alii verò funt etiamdi ſtinctirealiter, uthomo calefit: calefactio enim eſt actus diſtinctus realiter ab homine : fed cumper ſpecies alienascognofcimus,perinde repræfentan tur nobis actus indiſtincti ,ac distincti realiter à ſubjecto: rurfus ex iftis actibus vel diſtinctis, vel indiſtinctis realiter, aliihabent ,&connotantter minumdiſtinctumrealiterà ſubjecto; aliinonha bent 2 156 bent hujusmodi terminum : ut Petruspercutit Differt. Vigefima actava Logico-phyſica Paulum actus percutiendi habet pro termino Paulum distinctum realiter à Petro , contra: Petrus exiftit ,actus exiſtendi nonhabet ut vides: terminumdiftinctum realiter àPetro. VIII. Falfum eft, quod omnia judicia huma na,fipropriè&formaliter loquivelimus, habeant formaliterpro objeto identitatem prædicati cum ſubjecto, velnegationem ejusdem identitatis: nam cumannuomentaliter,quod Petrus currit,affir moactumillius verbi: nempe affirmoàPetroema nareillud exercitium,quodeft currere : non affir mo formaliter , nec quodPetrus fitidemcumillo exercitio,nec quodfit idemcum ſe ipſo: æquiva lenter tamen ferè omnes propoſitiones explicari poffuntperhujusmodi identitatem (exdiffert.25. fect. 2. concl.ultima, quia actus identitatiseſtuni verſaliffimus : & inde factum eft, ut omnes actus aliorum verborum explicentur per actum identi tatis ,&quodverbumſum cumtermino concreto pofito pro prædicato explicetprædicationescate Forumverborum,utPetrus eftcurrens. Cæterum fintellectus humani naturam attendamus , & ex perientiam , non affirmatur formaliter identitas, fedexercitium currendide Petro , cumdico : Pe truscurrit. IX. Cùm affirmamus expreſsè aliquem actum de ſubjecto prout connotante varias circuin ſtantias ſeu terminos , fimul pluraalia affirmamus, quæ funtveluti circumftantiæ illius actus affirma ti, &ab illo eodem actu vel neceſſario, vel faltem defactoconnotantur: e.g. fi dicerem: Petrusalbus manens in equo,curritperplateamplenampopu. to: quodprincipaliteraffirmo eſt exercitium cur fus: fedquia illudaffirmo prout intalibuscircum ſtantiis & proutconnotat tales terminos, fimuleti amaffirmoillos terminos,&circumftantiasvirtuali quadam,&quafiimplicita affirmatione. Dices: poffumamarecollectionem,&nonama re fingulas partes : e. g. quidefiderat aliquodbo num, amatbonumutabfens , &tamennonamat abfentiamipfiusboni : item,qui amat pænitentiam proprium; proprium, inquam,ipfiusvolentis,ut actuàtalivolitionedenominati & affecti. Econ trario intellectus decernit,judicat,& annuit rerum veritati objetivæ , ut eſtin ſe ipfa veritas fine re ſpectu ad bonum, & utilitatem ipfius intellectus, velintelligentis. Neque reponas afferensin mediu cognitiones illas prævias cuicumquevolitioni, quæ dictant voluntati quid fit faciendum, & quidbo num proprium ipfius voluntatis: etenim ifta non pertinet ad rempræfentem, fed ad cognitionem practicam ejusquetractationem. X. Cum negamus mentaliter actum aliquem prout connotantem fimiles terminos , de quibus numero antecedenti , non eft neceſſe terminos etiam illos negare virtualiter, aut implicitè : quòd patetexprimoprincipio, malumexfingulisdefe ctibus: fatenim eft,ute.g. fitfalſa iftapropofitio Petrus albuslegit, quodnon deturille a&usprin. cipalis , nempe actus legendi, licèt denturtermini alii , &circumftantiæ , nempe quod Petrus fit al bus: immo fi dareturactus principalis,& defice ret aliqua circumftantiaquafiacceſſoria, fatis eſſer iftam negare,utabfolutè propofitio apparens falſa neganda eftincafupropofito, ſi Petrus legat qui dem, ſedalbusnon fit : huicporròjudicii mentalis proprietati innitunturregulæ ſummulifticæ de con tradictione , & contradictoriis traditæ à theſi za lib. 2. elem. XI. Hinc fitquodplures apprehéfionespoffunt efle,&adeffeinintellectucumnutumentali:videli cet omnesillæ, quæ repræfentantcircumftantias& terminosfupradictos : eas autem omnescenfeo in diftinctas eſſe realiterinter fe, & unam imaginem tantummentalem eſſe: ut picturamaterialis, quæ pluradiverſa objectarepræfentet, licetfituna. XII. Ut fit evidens affirmatio mentalis , quâ affirmatur actus , prout connotans plures termi nos , & circumftantias, neceſſe eſt evidentiam ha bere tum ipfius actus, tum omnium terminorum: e.g. ut evidenter affirmem : Petrussapienslegit librumeruditum, omnes iſti termini,& actus le gendidebenteſſeevidenterperſpecti:fecus verò, ut peccati , non amat peccatum: ergo etiam poteſt affirmari collectio plurium veritatum , quin affir menturvelimplicitèfingulæ earum. Refp. conc.antec.nego conſeq.diſparitasillain caſupropofitoeft,quæ intercedit intervoluntatem amantem, & intellectum judicantem :hæc autem diſparitas explicatur analogicè per differentiam, quæinterceditciviliter interprocuratorem,&ju dicem. Judexfertſententiamfineulloreſpectuad ſeipfum,aut litigantes , fed tantummodo attendit admeritum caufæ adeoque ejus ſententia, ſeu nutus judicativus , dum caufam judicat affectam variis circumftantiis , omnes fimul caufæ circum ſtantias afficit, vel principaliter, vel, ut dici ſolet, incidenter: procurator verò ,veladvocatus, quia ſtudet utilitati clientisſui ,non omnescircumſtan evidenternegetur idipfum,fufficit, utunusex illis terminisevidenter fit falfus. Quandoque videtur propofitio mentalis nihil fupradictæ virtualitatis habere,attamenhabet: e g.hæcpropofitio: ignis calefacit lignum,nonfolum affirmat actumcale faciendi,ſedimplicitèaffirmat,ignem eſſe calefacti vum&exiftere: lignum effecombuftibile, &exi ftere :undeplurafiunul objectain terminisneceffa riis ( quæ dicuntur confiderata ſecundum ftatum quidditativum ) fimulcum aliis objectisin terminis contingentibus ( quæ dicunturquantùm adcreatu ras confiderata in ſtatu exiſtentiali,)poffunt affir mariimplicitè,&virtualiterper unum& idemju dicium mentale. : XIII. Inter alios terminos, quos virtualiter ju dicat humanus intellectus prout connotatos ab tias caufæ approbat , aut omnibus annuit , fed ali quas tolerat , & ex illarum ſuppoſitione ,ſen illis fuppofitis , & toleratis ,alias approbat : & totam judicis ſententiam non ratione omniumpartium , ſed tantumratione partium fibi utilium compro bat,& admittit. Similiter voluntas , cum annuit &appetitaliquodbonum, complacet ita inrerum bonitate,utrefpiciat ad utilitatem , & commodum actu principali, eſttempusreſpondens ipſi objecto: nam cùmomneverbum fignificetunamex tribus د temporis differentiis ita judicamus objectum, ut actualiter correſpondens uniex illis. In termi niscontingentibus res eft clara : at quoque quan tumadpropofitioneminterminis neceffariis, feu, utdixi,prout in ſtatu quidditativo : nam ab hujus modipropofitionibus connotatur tempus condi tio DeJudicio mentali. tionatum: & ideo dicuntur propofitiones aterne veritatis,quafi eorumveritasomnitempori &to tiæternitati correfpondeat: ratio eft,quia intelle 157 ſubjecto ab intellectu humano per ſpecies alienas cognofcentejudicatur,ficuti actusdiſtinctus àfub jecto exnum.7. Etinde eſt,quòd, cùm per mo Aushumanus nequitintelligere id,quod eſt age re, vel pati, nifi illud intelligat,veluti reſpondens alicui tempori : ex aliâvero parte juxtanum. 4. idem intellectus nilpoteſtjudicare, nifiper mo dumactus, &exercitii. XIV. Judiciunhumanum tacite, & virtualiter etiam affirmat tempus , ſeumomentum illud , in quoilludjudiciumnafcitur&primoexiſtit: quem admodumjudex ſententiam fuamita enunciat,ut exprimatcertamdiem,&inenfem,inquoſenten dum actus, feu exercitii etiam prædicata illa rea liter identificata intellectus concipiat,concipit illa cumreſpectu adaliquodtempus,exnum. 13. XV. Judicium humanum eſtinſtantaneum , & faltemnaturaliter nonpermanet perduomomen ta : nam exnum. 14. Omnejudiciumhumanum affirmatimplicitè illud primummomentum nativi tatis fuæ: & rurfusjudiciumde præſenti,depræteri to&defuturoeffentialiterdifferuntinterſe : ergo fialiquodjudiciumduraret perduo momenta ,vel tiamprotulit: Nonita apprehenfio,quæ, fifuerit fimplex , abſoluta eft omnino à temporeutpote meraimagorefpondensnomini, nonverbo,&fi milis quantum ad hoc ſenſationibus externis, at que imaginationi, Cæterùm patetquod diximus primo, quantumadjudiciainterminiscontingen tibus: judicium enim de objecto præterito habet differentem tendentiam,& effentiam,acjudicium de objecto præfenti,vel futuro : experiris enim diverſo modo ſe animam habere, cumdicis men taliter,Petrus currit, accumdicis, Petrus cucur rit,vel Petruscurret: unde hoc?Ex diversaef ſentia&tendentiauniusjudicii abaltero:atinquo confiftit hæc diverſa tendentia,& eſſentia ? In eo quod judicium de objecto præteritojudicat obje Aumexiftereproutintempore anteriori adipfum judicium ,adeoque affirmat anterioritatem, feu præteritionem : hoc eſt duoinftantia,tranſactum, inquo fuit objectum,& præfens, inquoeſt judi cium:proportione ſervatade objecto futuroſen mutaret objectum,hoceſtvel nonaffirmaret illud primum inſtans,& affirmaret ſecundum,in quan tum perfeveraret in ſecundomomento, veljudi ciumdepræſenti evaderet judicium de præterito, autjudiciumde futuro evaderetde præfenti : e.g. hocjudicium Petruscurrit in inftantiA. fiduret etiamininſtantiB,vel illudjudiciumdicet: Petrus cucurrit ininftantiA, &jamevadit judicium de præterito : veldicet Petrus currit ininftantiB, &jammutabitobjectum fuum,nempe tempus fi gnificatum: fimiliterhocjudicium Petrus curret, (videlicet in inſtanti ſequenti ) fi duretuſque ad inftans ſequens ; vel tuncdicetPetrus currit , & evadit de præſenti; vel adhuc dicet,Petrus cur ret,& mutabitobjectum; quaſi loquatur de curſu Petri in tertioinſtanti: fed addiſſertationes con troverſas iſtapertinent. XVI. Judiciumdepræſentiſemperdefignat,& affirmatdeterminatum,&fingulareinſtans,nempe inſtans ipſum nativitatis fuæ;judicium verò de tiendumeft. Patetſecundò quoadjudiciaintermi nis communibusneceſſariis,ſeude objectoprout in ſtatu quiditativo:quia eodemmodo experimur, ſehabereanimam, cumjudicathæcobjecta,acilla interminis contingentibus : homoeftanimal,homo eftcurrens: &ratioeft quiaactusidentificatus cum præterito &de futuropoteſtveldeterminate, vel vagè& disjunctivè affirmare tempus præteritum ſeufuturum exparteobjecti fui, (licètfimulaffir met determinate præſens inſtans nativitatis ſuæ) c.g. Petrus antetresdies cucurrit,Petrusantece dentitemporecucurrit, Controverfa , utrùm objectum univerſale formale ita ſit prædicabile, ut cum actu inpropofitione mentaliprædicaturverè ,&propriè remaneatuni verfale formale. Lamoſaquæſtiovertit,necmagniqui demponderis ſuperhujusmodipro prietate judicii mentalis , per oc cafionemtamenilliusnonparumpro ficies. Quæriturutrùm, cùmmenta liter fic affirmo , Petrus est homo,vel quid fimile, potiùsin illaactuali prædicatione, feu affirmatio neſitterminusactuparticularis,velfingularis,perin deacfidiceretur aliquis homo,velhichomo. SECTIO PRIMA. illud prædicatum homo, dum actuprædicatur, & Ι. per affirmationemdicitur effe identificatum cum Petro, fit terminus actu univerſalis formalis , feu Explicationes,&postulata. Emperhabendum præ oculis agiinpræfenti deactuali prædicatione,ſeu actuali affirmati one(affirmatioadprædicationem,ſeujudi homout fic(inſuppoſitionetamenperſonali,) an cium ſehabet,uthomoadanimal, nempe ut fpe cies 158 cies ad genus) utrùm ſcilicet prædicatum actuali Differt. Vigefima terinclufumutſubjecto in actuali affirmatione , ve luti incolle&ionemetaphyfica, velphyſicaquate nona Logico-physica trus efthomo : propoſitionis verò negativæ æqui valenter eſt univerſale, homo non &lapis hoc eſt nulluslapis:quodlicètcertum fit apudomnes; re nus in illâ incluſum ſit univerſale formale. Ha bendum etiam altè infixumin aniimo non difputari depropofitione vocali. II. Sicapias quid fit affirmatio mentalis , feu prædicatio affirmativa mentalis,foluta eft quæftio ex 27. differt.præfertim fect. 3. & 28.ant. a nu. 1. facilememinerisanteaffirmationemmentalempre cedere apprehenfionemnonunam,ſed duplicem : in exemplo allato Petrus efthomo tumapprehen diturperunam apprehenfionemPetrus,homofin gularis ; tum apprehenditur homo utfic per ap prehenfionem, quæ verè facit univerſaleformale: atque ita apprehendendo , & comparandoutram quehanc apprehenfionem ratione connotatorum, &motivorum,quæ fimul apprehendit intellectus, ſeu anima clarè videt in hoc objecto Petrus con tineri quidquid clarè , & expreſsè repræfentat illa apprehenfio ſecunda,quæ facithoc univerſale for malehomo : inhocipfoquiefcit,&annuitmentali ter animapernutum mentalem, quiest actualis af firmatio ( idemque dicodenegatione in oppofito cafu) fivehicnutus refpondeat foli externæ voci, &copulæ ,est; five correfpondeat toti externæ propofitioni Petrus eft homo ,de qua quæftione nilcuro inpræfenti. Certum eft, quodille nutus, feu affirmatio , licet in quantumpræcisè eftaffir matio nonfit imago exdiffert. 12.fect. 3.num.20. pendet tamen ab apprehenfionibus,&illas refpi cit : hoc eft nifiillæ effent,hæc non eflet: quem admodum nifi effet cauſa ,vel conditio ,effectus noneffet(utfaltemexth. 1.lib.2.Elem.num.9.ubi depropofitione cauſalifacilè intelligere potes.) HI. Illaaffirmatio, feu nutus velutidicit : ego quiefco,& condelector in hac veritate,quodin Petro , videlicet, infit ſeu contineaturhomo , ſeu quòd fit idemPetrus, & ifteexpreffus conceptus, homo,hoceftPetrus identificeturcumhomine. IV. Nonquæritur utrùm illa prima apprehen fiohomofituniverſaleformale :eft enim profecto; ſed utrum terminus homo in ipfa actuali affirma tione,fi non picturatus, faltemutitadicamample xatus &approbatus,fit univerſale formale,feuho moutfic: aliis verbis: utrùmhomo, cui adhæret,& in quoquiefcit nutus mentalis,feu affirmatio , quæ dicitPetrus eft homo,fithomo univerfaliterſumptus licèt in fuppofitioneperfonali. V. Ordoille,&texturapropofitionisſcilicet, quodprimo loco ſubjectum , in medio copula,& tertio loco prædicatumponatur, (e.g.Petrus eſt homo) tantum pertinet ad propofitionem voca lem: mentalis enimnonfervathunc ordinem, fed formaliter, vel æquivalenter omnia fimul exculpta quodammodo funt inuno actu , & cogitatione, quæ dicitur affirmatio,vel negatio mentalis : quod fi aliquis ordo diftinguendo formalitates identifi catasinilla cogitatione poteft per rationem refle xamconfiderari; hujusmodi erit : ut prima for malitas fitfubjectum,fecunda prædicatum,&tertia copula : licètiſta vocaliterponatur in mediopro manet tamenlocus quæftionipræfenti: nam licèt prædicatum homoin propofitione predicta fit æqui, valenter particulare; adhuctamendeciſumnon eft utrumformaliter fit particulare,veluniverſale for male,vel nihilhorum. Noſtienim,velnoviſſedebes regulas illas fummuliſticas eſſe evidentes;inde enim Logica eſtſcientiaexdiff.6.atq;adeo eęregulęnul lo modo pendent à præfenti controverfia, quæin utramquepartem probabilisprofectò eſt, cum ra tionibus hinc inde minimè contemnendis ,& ma gnis Auctoribus nitatur. porrò quod evidens eſt ab eo,quoddumtaxatprobabileest,utàprincipio pendere nequit : quod ipfum conftatevidenter, tumex legeultimafyllogifmi, tum ex dicendisde difcurfu mentali:quare nil elt,quod in hanc quæ ftionem inducantur regulæ, & axiomatafummuli ftica ; ad cavillandum enim illafolum conferent: nam regulæ illæ vel folùm ad Logicam vocalem ſpectant, cujusmodi funt , quæ ab Ariftotele tra duntur : omnia enim ejus logicavocalia funtnon mentalia : quodapertiffimedeprehendes : fi per curras Ariftotelicos librosPeriherinenias,&Ana lyticorum,& adnotes definitiones ,quibus illepro pofitionem, &fyllogifmum, &fimilia exponit, in quibusloco generis ponituroratio: advertasetiam, quæ traduntur ab eodem de nomine verbo &c. equivocis &c. adfolam vocalemLogicam referri poffe : quod fiplacet regulas prædictas adLogi cam mentalem extendere; illud cavendum, utevi dentiffimis, & extra controverfiam pofitis animæ, &intellectus humani proprietatibus regulæ illæ accommodentur : alioquinregularumnomennon merebuntur. Atque adeo in cafu noftro adeasre gulasrectè explicandasnon folus indivifibilis actus mentalis,quijudicium eft, attendidebet,fed etiam præviæ apprehenfiones exnu. 2. VII. Extheſi 1. libro 2. Elementor. Propofi tiocopulativa alia eft expreſsè,alia tacitè : ex. gr. homo&equuscurrit eſttacitè copulativa,& pari ter,Petrus est loquens,&fedens,cumexpartepræ dicati ponaturterininus copulativus : perinde au tein exponenda eſtutraque propofitio, ac fi effet exprefsè copulata: quiafi agamus de propofitio ne mentali , eadem omnino eſt exprefsè & tacitè copulata:differentia enim hujusmodi tantùm in tercedit inpropofitione vocali : notabis vero hæc ſyncategoremata tacite, &exprefsè nonidem fi gnificare, acifta aquivalenter, &formaliter : di ſcrimen enim per ultima deſignatum invenitur etiam inpropofitione mentali: quæ dicta fint pro pterhanc,&fimiles propofitiones , Petrus & Pau lusefthomo. VIII. Ex toto lib. 3. & 4. Elementorum. noſti , quid fit illatio ab una propofitione ad aliam : inde etiam facilè conftat,quod illatio ex unapropofitione adaliamtripliciterfit: velratio ne ſubjecti : omnis homo eft animal: ergo aliquis homoeftanimal; velratione prædicati: homo eft pterGrammaticampotiùs,quàmPhilofophiam. VI. Exthefi49.lib. 1. Elem. num.27.Prædica tumpropofitionis affirmativæ , vel univerſalis , vel particularis æquivalenter eſt particulare: e.g. Pe animal: ergohomo eſt ſenfitivus;velratione utrius que: omnishomo eft animal: ergo aliquis homo eftfenfitivus. Si ad illationem mentalem iſta ac commodentur; illudexpartefubječti,velpradi catiintelligendum eſt cum addito actualis ,hoc eft Deuniverſali in actualiprædiacatione. eſt formaliter cogniti ut identificati cum termino XI. Hic terminus complexus hichomojuſtus: 159 reſpondenti: non veròpræſcindendoutrùmillud ſubjectum fie actu identificatum cum prædicato, &vice verſa: aliternoneffetillatioformalis, quæ tunc folummodo talis eft , cùm ex eo quodnon poffit effe verumid, quodexplicitè, & formaliter percopulampropofitionisaffirmatur, vel negatur inantecedente, niſi ſitverum id,quodexpreſse,& formaliterper fuam copulam affirmatur,velnega turinconfequente: idcirco ex antecedentepro pofitione conſequenspropofitioinfertur. Dantur autem etiam illationes materiales , & iſtæ dedu cunt, vel inferunt conſequentem propofitionem ex ſubjecto , vel prædicato antecedentis feorfim ſumpto,& non ex viidentitatisformalitercogni tæprædicati cum ſubjecto : e.g. Petrus albus cur rit: ergoPetrus eſt albus:omnishomocurrit:ergo danturplures hoinines:quibus etiam eſt ſimilisil latioſequens:Petrusefthomo: ergoPetrusnoneſt Paulus. Hæ omnes funt illationes materiales: fed formalis illatioeſt ſequens,Petrusefthomo :g.non Pauluseft homo, ſeudistinctuinàPaulo efthomo, quæ veraeſt,& formalisillatiojuxtadicta de ſub jectoinfinito th.21.1.3.Elem.&exiſta illationefor mali illaultimamaterialis ſuperiùspofitaveritatem deſumitſuam: quæ omniadiligenterdiftingue. PR hicPetruscurrens realiter, & æquivalenterfigni ficat idem,de adicereturhichomo,hicjuftus ,hic Petrus,hiccurrens: ſufficitautemunumprono mendemonftrativumpræfixum terminocomple xo addeſignandum , & determinandum totum objectum termini complexi per modumunius: quemadmodumvelduobusdigitis,velnno res ea demdemonſtretur,perinde demonftratur, & defi gnatur. Dixiautem æquivalenter,& realiter non dixi formaliter,quiarepetitio iſtahichomo,hicju ftus non eſt formaliter idem illa enimvidetur demonftrare, & defignare diftri ,achichomojustus: butivè,&feorfim id,quod fecundusterminuscum unopronominedemonſtratcollective,& fimul:& fortè alio pacto mentalitereſſenonpoteſt. IL Univerſale in actuali pradicatione non retinet univerfalitatemfuam: hoceſtpoſitus exparte pradicatiterminuscateroquinuniverſalis,dum actu mentaliterpradicatur deſubjecto , quod fit terminus inferior restringitur ,&excidit Suaindefinitauniverfalitate. IX. Ex theſi 48.num.9. lib. I. Elem.& lib. 3. th. 20. terminus communis reſtrictus eſt quando actu non fignificat totum id , quod fignificare poteſt terminuscorrefpondens non reſtrictus: e.g. omnis homo albus currit ;fubjectum illud totam obatur concluf. Terminuscæteroquin uni verfalis conjunctus mentaliter in terminum complexum,velcumpronomine hic, ille,iste &c. vel cumalio terminoſingulari, velinferiori, collectionem hominum nonfignificat, ut fignifi utPetrushomo:homoanimal,reftringitur& exci caret fi diceres : omnis homocurrit. Pluribus au temmodis fit terminorum restrictio, quosinele dit ſua indefinita univerſalitate : ergo poſitus ex parteprædicatiterminuscæteroquinuniverfalis&. mentisnon recenfitos in hunc locumſervavi. Ita queprimo reftringitur terminusperpronomenre utdictumeſtin conclufione. Prob.conf.Nonminoridentitas exparteobjecti, nec minori actualitaterepræfentatur peractualem lativumqui, qua , quod, feupercopulam implica homo;quàmrepræſenteturper actualemterminum propofitionem mentalem affirmantem Petrus est movetur: terminus omnis homoreſtrictus eſt,mi tionis , quodeftidem,e g. omnishomo,qui currit mentalemdicentem: Petrus homo,velhic homo: & nuſq; fignificat, quai nifi additumfuiſſetilludqui currit. Secundoper caſum obliquum , ut omnis dehoc omnes communiterhomines(exceptisad equus Petri currit. Tertiò per adjectivumprima rium, ut omnis homo albus currit. Quarto per verſariis) certiffimifunt,modò capiantquidfit pro pofitio,& affirmatio mentalis exnu. 2. ſedactualis adjunctum terminum ſubſtantivum inferiorem,ut terminus complexus mentalisfecundùınetiamfor Petrushomo currit, homoanimal currit. Quinto per adjunctum pronomen demonftrativum hic, ifte &c. adjunctum, inquam , termino communi, uthichomo currit. X. Termini communes univerſales cumfigno c.g.omnishomodicunturreſtringi, ſedcommunes indefiniti, ſeu univerſales(ex num. 4.)ulterius di cuntur etiam amittere ſuam univerſalitateminde finitam, cumhocdifcrimine, quòd aliquandonon reftringuntur , fed univerſalitatem indefinitam amittunt : e.g. fi ex terminohomofaciashuncter minumomnishomo;totamcolle&ionemhominum ille terminus adhuc fignificat, fednoneſtuniver faleformale,hoc eft amifit perilludfignum omnis univerſalitatem indefinitam: aliquando verò tum reftringuntur , tum univerſalitatem amittunt , ut ſi ex termino homofaciashos terminos:hichomo: iſtehomo: Petrus homo per modum terminicom plexi: itemque fidicas homoanimal,terminusani malreftringitur, &mutatmajoremfuam univer ſalitatemin illamminorem, quærepræfentaturper terminumhomo. malitatem fuam, quæ correſpondet huic objecto homo,confideratus formaliter, ut in aquali termi no complexo (nam hanc reduplicationem opor tet ſemper advertereexnu. 1. ) reftringitur & ex> cidit ſua indefinita univerfalitate : ergo etiam actualis propoſitio mentalis ſecundùm illam for malitatem fuam , quæ correfpondet huic objecto homo,ut inactualipropofitione , &prædicatione mentali reftringitur,& excidit&c. Quiplanètenetquidaffirmatiofit,ſeu propofi tiomentalisexnum.2. diſparitatem facilènon in venietinterpronomen mentalehic, vel terminum mentalemPetrus , habentem vim ad reftringen dum, &amovendum ab univerſalitatehunc ter minumhomo ( aut aliumfimilem terminum com munem)&inter copulamest,ſeuhancdimidiam propofitionem Petrus est , in ordine ad eundem effectum. Quid enimeſthicterminus Petrusani mal,niſi virtualis propofitio , quæ dicat Petrus eft animal?exdiffert.27.fect.4.num.2. Quod igitur poteſt id, quod æquivalenter eft affirmatio , non poterit formalis affirmatio? Quæ 160 Quæres quo modo explicaripoffitilludprædi Differt. Vigefima nona Logico-phyſica catum actuale homo ? Numperinde, ac fidiceret aliquis homo,velhichomo?Refp. 1. petendoex te quomodo explicetur terminus homo inclufus in actualitermino complexo mentali: Petrushomo, velhichomo,utrumexplicetur: Petrus aliquisho mo, vel potiùs : Petrus bichomo? Quo enim pa &o, tuum terminum explicabis,& ego prædica tum propofitionis explicabo. Refp. 2. Illudpræ dicatum actuale ,nec eſt formaliterhichomo , nec ettformaliteraliquis homo,ſedformaliter eftinclu prædicato actuali,utàprævia apprehenfionediſtin to,nè quidem disjunctivè virtualiter: quemadmo dumnequeinhocterminohichomo picturatur,ſeu exprimitur, autrepræfentatur collectio hominum, &tamenvaletillatio: g. aliquishomo. Objectiones. Bjic. primò , univerſale formale eſt prædica fum, & identificatuin , & contentum in hoc ho mine,feuinPetro: illaenimpronomina,ſeu figna bic,aliquis,&c. præfiguntur terminoincludenti, noninclufo, nec funt ad rem, autaliquidaddunt fi præfigantur iterum termino incluſo ex fect. 1. num. 13. cæterùm ex eodem num. æquivalenter, &realiterillud actuale prædicatumpotest explica ri , perindeac fi eflet hichomo, ex dictis lococita to: fed quia non eft formaliter idem inde eſt, quodexvi illius prædicati acqualis formaliter fum pti inferri nonpoffuntillatione formaliconſequen د tiæ, quæinferrenturexhoctermino hichomojuxta fect. i.nu. 10. Etenim, quod ett æquivalenteraliud non eftformaliter aliud, nequepoteft illaforma liter pati , vel agere, quæ formaliterpoteft aliud: quemadmodumpecunia non eft formaliternutriti va, licèt fit æquivalenter panis. At quoniamillud prædicatum actuale eſt æquivalenter, & realiter hichomo,ideò eftetiam æquivalenter, & realiter aliquishomo (ledremotiori æquivalent.a): nam ex lib.3.Elem. th.3.n. 11. valetillatio hichomo: g.ali. guuhomo , atque adeo fi illud prædicatum eſt æquivalenter , hic homo , erit æquivalenteraliquis homo.Nulloveropacto eftformaliteraliquishomo, atquein hoc confiftit , quodterminusille reftrin gitur,&nonfolùm excidit ab indefinitâ univerſa litate fuâ, (naim aliquis homononreftringittermi numhomoexnum.8.&12.) ratioeft , quia dum anima,feuintellectus poſtpræviam apprehenfio nemuniverſalemhomoexnum.2.vidensinillaaliâ apprehenfionePetrus identice, & exprefsèconti neri ,& ineffe totain illam expreffam veritatem homo, nonfcit, feunon attendit, fedpræſcindit (autfaltem præfcindere poteft) , utrum etiam in pluribus quoque aliis fingularibus infit ,& conti neatureademexpreſſaveritas homo (quod ex dif fert. 15. ſect. 1.num. 14. &perpicturamovifacile capis) intereatamen actualiter annuit , & affirmat id,quodeſtpræcisè hæc veritas, in Petroefthomo: quare fiin ea actualitate anima non videt,& plus quàmpræfcindit, utrùmveritas illa homo continea tur, & infit inpluribus ; non videt etiam utrùm Petrus fitformaliteraliquis homo: nam fignumali quis formaliter fignificat plura , & plurima ex di tis. Indequeeft, quodth.ultimalib. 2.Elem.dixi, falfiffimam effe hanc propofitionem aliquisDeus eft omnipotens.Igiturilludprædicatum actualenon fignificatformaliteridem,ab aliquis homo. Quia verò de facto , & realiter dantur plures homines, coſque animaperpræviamapprehenfionemhomo, confusè licèt cognofcit ; propterea æquivalenter illud prædicatum actuale explicatu eſſe idem , ac aliquis homo:hoceftunus unitateformali,&fimi litudinis cum cæteris hominibus,quitamen cæteri hominesnonfuntrepræfentati,necpicturati in illo bile: fedprædicabile poteft de facto prædi cari: g.univerſale poteft de facto,& actuali terprædicari. Refp. concefsâ ma. dift. mi. poteſt prædicari actu retinendo univerſalitatem actualem in actualeprædicationene.mi ,non retinendouni verfalitatem&c.conc.mi.&ne.conf.Totumetiam eſtdivifibile in partes: in actuali tamen diviſione actualem totalitatem non retinet , nec remanet actualiter totum : immo idem eſt totum dividere, acdeftruere : fimiliter pallium eft combuttibile, in actuali tamen combuftione non remanet actualiter pallium,ſed deftruitur ,& evaditignis. Retorqueo etiaminexemplis num. 12. fect. 1. terminus enim univerfalis poteft conjungi in termino complexo non minus,quampoffitprædicari; in actuali ta men complexione,feu conjunctione actualemuni verfalitatem non retinet , cur ergo retinebit in acqua'i prædicatione ? Contra 1. Termintıs homo, qui actuprædicator, eſt actu prædicabilis : ( valet enim illatio ab actu adpotentiam juxta primumprincipium),fedfi eft aluprædicabilis, eit actu univerfalis : qu'a præ dicabileeſt univerfali in prædicando , feu est id , ipfum univerfale formale confideratam quod poftt afirmari , feu prædicari , ex differt. 17. fect.1.num.5.:ergo&c. Aliis verbis eadem obje &io fic proponitur : univerſale retinet in actuali prædicatione actualempræd.cabilitatem : g.etiam actua'em univerfalitatem. Refp. æquivocatio nem latere in terminis , pradicable , & pradi cabilitas : omne univerfale eftprædicabile, non tamen omne prædicabile elt univerſale , ex ci tatadiffert. & fect. num. 6. Nam terminus ſingu laris, v.g. Petrus poteft affirmari , & prædicari , e.g. hichomo estPetrus , adeoque fingulare eſt prædicabile, nontameneſtuniverſale : adde igi tur uttollas æquivocationem hoc fyncategorema, depluribus : nam prædicabiledepluribus eft verè folum univerſale. Itaque diſt. ma. Dum actu præ dicatur eſt actu prædicabile de pluribus ne. ma. eſt prædicabile de illo termino fingulari,ſeu quocum que alio inferiori pofito pro ſubjecto , conc. ma. &pariterdiftincta mi. ne. conf. Similiter diftingue actualem prædicabilitatem de pluribus ab actuali prædicabilitatede uno tantùm. Contra. 2. Ergo prædicabile de pluribus , ſeu prædicabilitas de pluribus eſtpotentia ad a&um deſtructivumipfius potentiæ, nempe ad actualem prædicationem , per quam deftruitur ipfaprædi cabilitas de pluribus : fed hoc eftabfurdum,ute.g. quodignisfitpotentiaproducendi calorem deftru tivum ipfiusignis : ergo &c. Refp. dift. ma. Eſt potentia&c.per modumcaufene. ma.per modum capacitatis , feu potentiæ paſſivæ , vel patiendi conc. ma.& ne. mi.quodvidelicet fit abſurdum, quodfub data diftinctione afferitur in ma. Æqui i voca Deuniverſaliinactualiprædicatione. vocatiolatetintermino,potentia, quia cùm figni ficat caufam certè nonpoteft producere actualem 261 ftinguiformalitasà formalitate , copacto , quo de deſtructionemfui : hocest,quodactu, &inco demmomento,dumcaufaproducit effectum,ipfa cauſa deftruatur &nonfit: nam eoipfo effet,& non effet , &duo contradictoria verificarentur: cùmveròterminuspotentiafignificatcapacitatem paffivam,ficuti eùmdicitur: totum estdivifibile, ſcilicet eft potentia,&capacitas paffiva,utdivida tur(nonutdividat)nullum eftabfurdum,quodper actualemdivifionemdeftruaturtotum & capacitas paffiva , quæerat idem,actotum:fimiliterinpal. fiocombustibili contingit,&in aliisſexcentis: ita que ignis eſtpotentia,quæeftidemaccauſa:præ dicabilitasdepluribus eſt potentia , quæeft idem, accapacitaspaffiva,feupatiendi:prouthocipfum nonfignificat potentiam receptivam,&materia lemrecipiendi formam aliquain : quod caveone iterum æquivocemur. Contra 3. Prædicatum actuale debet latiùspa tere, quamſubjectum in omni propofitionedire &a , & formali , feu ſcientifica : g.prædicatum actuale retinet actualemuniverſalitatem fuam : g. illam non admittit. Refp.diſt.antec.debetlatiùspa terefi confidereturpræviaapprehenfiouniverſalis, ex qua oritur actualeprædicatum(utſect. I.n.2.) conc. antec.ficonfideretur folùm ipſum actuale prædicatum ne. antec.&conf. Retorqueoetiam exnu.12.fect. 1. intermino complexo:hichomo, Petrushomo:contraquemterminum, fiquid va leret objectio,poſſetinftrui. Cæterum utdiftin guanturpropofitiones, feuprædicationesuniver fales à fingularibus, &viceversa , confideraride bentpræviæ apprehenfiones: nam inactualipræ dicationeomnia actualia prædicata reftringuntur, cùm fubjectuin minùs late patet prædicato ſecun dùmſe. Contra4. Prædicaturactuid, quodprævić apa prehenditur: fedapprehendituruniverſaleforma le: g. id ipſumprædicatur. Refp.dift.ma. Id,quod apprehenditurper modum objetiplusquamſuf ficientisillius apprehenfionis,ne.ma.,permodum objecti adæquatè ſufficientis ſubdiſ. eodem modo prædicatur, ac apprehenditur (hoc eſtuniverſa liter) ne. ma., diverſo modo(hoceſtdeterminate faltem æquivalenter)conc:ma. &mi.&ne.conf. &exdiffert.15. ſect.1. num. 14:& 15.patetdiſtin &io,&fubdistinctio ex ſect. antecedentiſ. Qua res. Cæterùm,utapprehenfio eſtdiverſusmodus cogitandi , quàmprædicatio,ſeu affirmatio;itaap prehenfiofacituniverſaleformale, prædicatiove ròactualis non facit. Contras. Animaldiſtinctum formaliter àPetro retinet actualem distinctionem rationis in actuali prædicatione: g. etiamactualem univerſalitatem, quæ exdiſſert. 15.fect.1.num.5. eſtquoquediftin tiorationis. Refp. ne. antec. ficutihæe cogitatio, ſeuterminusmentalis,Petrus homo,velhomoani mal,exnum.11.ſect. 1. nondiftinguitformaliter formalitatemhomoàPetro: itaprædicatioactualis incafunoftro; nainquomododum cognofcitex preſsè , &approbat, ſeu affirmat explicitè eſſe idem realiterhoc, quodeſtPetrus,& hoc,quod aliis objectis directis fiunt hujusmodi diftinctiones rationis; aliud,quodilla ipſa affirmatio, feu prædi catiodiftinguatformaliter,veluniverfaliter, quod nego; ficutivifio videnslac albumnon diftinguit formaliter illudàlactedulci,ſedcognitioreflectens fupraillamvifionempoteft inillaformalitates di ftinguere,nonminus, quaminipfolacte. Contra6. Univerſale formale, feu prædicabile depluribus , eſt unumquid,quodtotumrealiter, &actueftmultiplicatum, & identificatum infin gulis: fedquod efttale, debetpoffeaffirmari, & prædicride fingulis:g.&c. aliisverbis:quodnon diftinguitur realiter à Petropoteft actuprædicari dePetro: feduniverſale formalehomoutfic,non diftinguiturrealiteràPetro,nec abullo alio fingu lari: g.&c.Refp. coneeſſamaj.dif.mi.poteftpræ dicari &c. retinendo actualem univerſalitatem in actuali prædicatione ne. mi.,nonretinendoconc. mi. Inſtantia,retorfioclara eftinterminocomple xo, Petrushomo, exnum.14.adaliaverbadif.ma. poteſt actu prædicari retinendo actualem diftin ctionemformalemne.ma.nonretinendoconc.ma. &conceſsami. ne.conf. Contra7. ErgonunquampoteritdePetro præ dicariactutotumhoc,quodeft, effentiahumana, quæ eſt univerſaleformale. Refp.dif. conf. Non poterit totum totalitateplùs quàm fufficienti præ dicaridePetroconc.conf.totumtotalitate fuffici enti ſubdif. retinendo actualem univerſalitatem conc.conf.nonretinendone. conf. Iſteconceptus expreſſus: effentiahumana,velhomo,totusrelu cetinhocalioconceptu : haceffentiahumana, hichomo &tamennonretineturuniverſalitas for malis, feunoncognofciturperunitatemrationis iſte terminus complexus : bac effentia humana: fimiliter in cafunoftro. Objic.ſecundò,nonrepugnatprædicari actu de terminoinferioriterminus habens objectum tàm latapatens,quàmuniverſaleformale,e.g.terminus aliquishomo,ſeualterexpreſsèdisjunctivus,quiex diff.9. ſect.1.1.9. repræfentattotamhominumcol lectionem nonminùs quàm terminusuniverſalis homo:g.nec etiam repugnat actu prædicari uni verſale formale. Refp. omittoantec.&ne. conf. ficutiex ſect. 1. num. 12. dici poteft permodum termini complexi Petrus aliquishomo:homoali quodanimal, &nihilominus interminoPetrusho mononeſtuniverfalisformalis illeterminus homo, fed reſtringitur; fimiliter in cafu noftro : ratiode fumiturexlib. 3.Elem. th.20. num. II.valetenim illatio:hichomo:g. aliquishomo,nonverò valet: g.homoabſtractive,&utfic:namexfingularinon valetillatio ad univerſaleformale. Contra 1. Si terminus disjunctivus prædicari poteft; nonrepugnatex parte actualis prædicati repræſentari plura ultra objectum verificativum illius propofitionis: licèt enim ex parte prædicati iftius,aliquishomorepræſenteturPaulus,&Joan nes&c. iſta tamen propofitio Petrus est aliquis homo,verificaturperillumdeterminate hominem, quieſtPetrus: g.fimiliternonrepugnatimmòeve eftbomo,poteftpræſcindereformaliterhominem àPetro?aliudeft,quodper aliam cognitionemre flexam fupra illam affirmationem,poffit inea di R.P.ProlomxiPhiloſophia, niet, fi prædicatumfit univerſale formale. Refp. conc.antec.&ne. conſeq. Non hacvia procedo quaſiproptereauniverſale formalenonpoffit actu prædicari , quia fequeretur abfurdum , quod om nes 1 162 nes homines prædicarenturde Petro:certumenim Differtatio Vigefima nonaLogico-phyfica venies , quæfaciat univerſale formale , ſeufituni mihi eft, quoduniverſaleformaledicitunumquid quodtotumest inmultis realiter multiplicatum, identificatum,adeóquehocipfumpoteftdiciaffir mari, &prædicari , explicando reflexedefinitio nemuniverſalis formalis;fedcontendo,quodina Quali mentaliprædicatione directa,dume.g.men taliter affirmo , Petrus efthomo,nulla fitineapro pofitionementali formalitas cognitionis,quæpos tas rationis,fimiliterinproprofitione actuali,modo dementali fermo fit : excogitari quidem reflexè poffuntpluresformalitates ,&tendentiæ, ficuti in quolibetalio objecto cognofcibili; nulla tamende prehendetur particula illius cognitionis, quæpoffit appellari univerfalitas rationis. Contra1. Iftatendentiaſeu formalitas ex parte prædicati præcisè confiderati , qua repræfentatur fit diciunitas rationis,adeóquenonfacitillapro poſitio univerſaleformale. homoobfcure , &abſtractive repræfentat omnes Contra2. Nondeterminaturà ſubjecto termi nus disjunctivus aliquis homo ſe tenens ex parte, prædicati:g.nec determinatur terminus univerſa lis homo ex eademparte ſetenens. Refp.primo, retorquendointerminocomplexo Petrusaliquis homo;Secundo,dift. antec.non deteraninatur&c. poſitivehoceft prædicatum nonredditurdetermi natumnegoantec.exclufivè, hoc eftnontollitur disjunctio, fubdift. fiagaturde propoſitione , vel termino mentaline.antec.,fide vocaliconc.antec. &ne.conf. Nonmoverentur iſta,ſiconftaretquid fit terminus disjunctivus, & quomododiftinguatur àdisjuncto,& confufo,quodqueterminus disjun Aivusrectè componipoteftcumterminodetermi nato & fingulari,& præterea quod cognitio, ſeu mentalis terminusdisjunctivus tuncelicitur &pro ducitur ab anima , cùm ex ignorantia nonpoteſt elicere ,&producere cognitionem,quæ fittermi nus mentalisfingularis,& determinatus , quæ om nia conſequentibus differtationibus exponentur, enime. g. ita anima affirmat interiùs , &intelle Qualiter aliquis homocurrit, cumnefcit quis ille homofit, qui de facto currit : quodfiidipſumſci retperaliquamdeterminationem,ſeu relationem, quæhabeat rationem motivi ; tunc abfolutèaffir maret hichomo currit ,&fi nomenquoque pro prium illius fciret; abfolutèdiceretPetrus currit: intellectus enimnon poteſtliberè ſeexcæcare,& noncognofcere, quæ actu cognofcit: inde enim diciturpotentia neceſſaria: poteftquidemdeindè reflectere per aliam cognitionem , & advertere, . quodillehomo , quide facto currit, eſt ſimilis re liquis hominibus , adeóque eſt unus exillis , hoc eſt aliquis ex illis , &per confequens quodetiam disjunctivè poteſt id ipſum ſignificari cumveritate, dicendovocaliter , &non exprimendo clarè to tumid, quodcognofcitur:velhichomocurrit,vel homines ; g &c.Refp. immemorem te eſſe primi poftulatinum. 1. ſect. 1. diſt, antec. ex partepræ dicati actualis,ut formaliter actualis inpropofitio nementali repræfentatur&c. negoantec. exparte prædicati præfcindendo ab ejus actualitate , & actuali prædicatione cumfubjecto:omitto antec.& negoconf. Sipræfcindas abactualiprædicatione, facies tu per cognitionemtuam reflexamhocuni verſale formale homo,quodtamenuniverſalefor maleilla actualis propofitiofeu prædicatio nonfa cit:ficutifipræfcindas àPetro eiſentiamhumanam faciesuniverfale formale, exdictis ditfert. 17. fect. 1. num.1. quodtamen univerſaleipſe Petrus non facit, nihilque de eocogitat: itaque illud actuale prædicatum uttale exnum.2.fect. 1. videt includi in Petro perveramidentitatem hoc quodeſt horno eo pacto, quohic actualis terminus mentalis com plexus Petrushomovidetincludi hominem inPe tro,&hoc ipfum approbat,& affirmat anima, for maliter in actualipropofitione, virtualiter inactuali termino complexo. Contra 2. Propofitioeft compofitio mentalis : &dicitpluresformalitates , quæ faltem per ratio nem componantur& conjunganturin unam pro pofitionem: g.exparte prædicati formalitas, que venituniverfalizatur. Refp.dift. antec.propofitio eſtcompofitio,fi includatpræviasapprehenfiones; conc.file ſolaconfideretur,fubdift.eft compofitio formalis,hoc eft,ipfadiftinguit formaliter,& præ ſcindit formalitatemà formalitate, nego, eſt com pofitioobjectiva: hoceftpoteftcognofci & confi derari reflexè per diftinctionem rationis, conc. antec. & fub pari diftinctione explico primum confequens , & nego ultimam conf. ficuti differt. 14. ſect. 1. dixi, quod objectum virtualiter multi plex, quodcunque fit poteftper diftin&tiones ra tionis cognofci: ita pariterpropofitio habere po teſt rationem objeti reflexi virtualiter multipli illehomocurrit, vel ille &c. Contra 3. Vel illud actuale prædicatum homo, eſt idem, achichomo, vel eſt idem,acaliquisho mo:ſedutrumqueeſtfalfum:g. illudactualepræ dicatumeſtuniverſaleformale. Refp.neutrumfor malitereffe , quoniam dixi ſect. 2.f. Quares.&c. &fect. 1. num.13. Objic. 3. Inilla actuali prædicatione , ſeu pro pofitione,Petrusefthomo, duplex formalitas,ſeu tendentia diftingui formaliter poteſt: feduna ex illis eſt univerſalitas rationis , feu faciens univerſa leformale,hoceft repræfentans permodumunius omneshominesabſtractive : g.in illa actualipræ dicationeretineturuniverſaleformale. Refp.omif sâma. ne. mi. Excogita quantum visduplices,& triplices formalitates, ſeu tendentias,etiam inhoc terminocomplexo hichomo,velPetrushomo(nam funt duæ apprehenfiones complex ) nullam in cis,adeóque per diftin&iones rationisreflexas co gnofci. Contra 3. Ex parteprædicati actualis ut acqua lise. g.homo animanondifcernit interPetrum, & Paulum:g.confundit,& abftrahit : g. facituniver fale formale. Refp.diſt. antec.nondeſcernit rea liter, & exercite,hoceft cogitatpertalemcogni tionem ,quæ reflexè confiderata aliquopacto po teſt applicariPaulo,perinde ac fi ipſePaulus co demjure dicerepoffet, ac Petrus : illa cognitiode mecogitatnego,fignatè& formaliterconc. antec. &negoconf. ficutituncanimanoncogitatde ma gnoTurca; itanon cogitat, nec exparte ſubjecti necprædicati,quodPetrus non fit Paulus:perinde enimcogitatdePetro,acfi nullusaliushomo præ ter Petrum eſſetpoſſibilis ex ſect. 2. §. Quares &c. Retorqueo etiam in termino complexo Pe trushomo. 1 Con Deuniverfaliinactualiprædicatione. Contra6. Inhacpropofitione, Petrus&Pau 763 Contra4.Exparteilliusprædicati actualishomo nonlicethæc illatio : Petrus est homo,ergònon lus esthomo,&fimilibus aliis tacitècopulatis,præ eft Paulus:fedlicet illa illatioex hoc alioantece dicatum illudactuale nondifcernit PetrumàPau dente:Petrusefthicbomo,ergònonestPaulus:g. illud prædicatum actuale repræfentat obfcure;& lo,fedconfusè&abſtrate&univerſaliterutrum querepræfentat: ergo etiam inhac propoſitione, confusècùmPetrumtùmPaulum&c.Refp.adden dopriùsterminummentalis,queminprogreffu o mittit adverfarius, deindè dift. mà,nonlicet hæc Petrusest homo. Refp. ex ſect. r. num. 9. ſemper loquendo de illatio &c. Hoceſtillatioformalisimmediataconc. propofitione mentali,illampropofitionemeſſeta citècopulativam, adeóque ex dictisin mente eſſe ma. hoceftillatio æquivalens, velmaterialisnego exprefsè copulativam, & per confequens difcur ma.&conceſſami.negoconf. Exnum. 10.ſect. 1. &fect.2. neclicetformaliterimmediatèinferre ex eapropofitioneformali: Petrus esthomoergò,est rendumeſſe de illa, ficutide iftis duabuspropofi tionibus : Petrus esthomo,&Paulusesthomo, quantum ad actualem univerſalitatem prædicati aliquis homo,juxtaf. Quares &c.fect.2. licètau teminferreæquivalenter&mediateutrumquecon ſequens: nimirum,ergòPetrus esthichomo,&de indè ergò Petrus noneft Paulus : leu quodverius eſt ex fequenti31. diſſert, mentaliterhaberi non poteſthæc propofitioPetrus efthichomo, quæ eſt ipfiffimaidentica formaliter: ſynonimaenimfunt quænonmutatur, fivepropofitiofitaffociata,five fimplex: itaquediſt.antec.nondifcernit, ſi ſermo fitdepropofitione mentali,negó antec.ſi devocali omitto &negoconf. Contra7. Inpropofitione negativa,Petrusnon est lapis, prædicatum actuale eſt univerſale: g &c. Petrus,hichomo. Contras. Nonlicetex parte prædicatiinferre Petrus eft animal , ergò eſt rifibilis. Refp. diſt. prædicati ut præcifi , & in prævia apprehenfione confiderati co.juxta ſect. 1. num. 10.utinactuali mentali prædicatione,ſubdiſt. immediataillatione, autexfolitariaillapropofitione co.mediatâillatio neaut illationeelicita exilla , & aliâhacpropofi tionefednonest aliudanimalniſiriſibilene. ex fect. 1. num. 8. noviſti regulas fummuliſticas illa tionumconftitutas eſſehabitaratione præviæap prehenfionis : ex differt.34. cognoſces illationes mentales omnes eſſe ſyllogiſticas modo ibi ex ponendo Prob.antec. nifi fit univerſale æquivalebit illa pro pofitiohuic Petrus non esthiclapis : g.nonnega bit omnemlapidemdePetro. Refp.exdiffert. fe quentipatebit,quomodomentaleshujusmodi pro pofitiones fehabeant : interimdico apertiffimum eſſe illud lapis nonretinereuniverfalitatemforma lemindefinitamin actuali prædicatione:ſedſaltem debereillud prædicatum eſſe univerſale diſtributi vum,ſeu nullus lapisidque rationeparticulæ non alioquinnoncontradiceretaffirmativæpropofitio ni Petrus eft lapis: fi enim utrobique prædicatum eſt univerſale formale;utrobiq;eſt virtualiter dis junctivum : adeóq;non invicemcontradictorium exlib. 2.Elem.à th. 12. DISSERTATIO XXX. Deprimariâ diviſioneJudicii mentalis in affirma tivum, &negativum. objetiva: hocitem inLogico-metaphyfica con cludetur. 111. Quemadmodum nos homines pro ſtatu I. Postulata , &Explicationes. Egationesobjectivæ ,ut funtin ſe, nihil funt,necpoffuntcognofci,ut N funtin ſe ſecundum conceptum negationis , etiamfi de negationi bus illis , quæ dicunturneceſſariæ &eſſentiales fit fermo, ut negatio, perquamPe trus noneft Paulus: nam revera nilaliudhoc eſt, quamPetrum eſſeidquod eft: negationes verò obje&ivæcontingentesfuntomninonihilcumnul lo objetoidentificatæ , ut hoc quodeſt,noneſſe Antichriſti , ſeu negatio Antichrifti : hocporrò poftulatum inphyſico- metaphyfica comproba bitur. II. Impoffibilia utfuntin ſenihilſunt,necpos ſunt cognofciut funtinſe: undeàcognofcentibus per proprias ſpecies ( quales Angeli ſunt) nun quamcognofcuntur impoffibilia ,aut negationes præferiti vocabulis negativis loquimur de rebus poſitivis(hoc eſtveris rebus)&viciffim ; ut cum dicimus. Deusest infinitus: tenebrafunt in aere &c. ita cumcognofcimusper ſpecies alienas , & inphantaſmate ſubſtituto ,cognofcimus negatio nesobjectivas,&impoſſibiliaveluti respoſitivas & poffibiles. IV. Exdiffertat. 28. fect. 1. num. 1o. negatio mentalis , hoceft judiciumnegativum (quod di ſtingue cautèànegatione objectiva, dequânu. 1.) eſtfimile odio voluntatis ,uti judicium affirmati vumeſtſimile amori.と V. Veritasjudiciieft conformitas feu collectio propofitionis cůobjecto.Falfitas verò eſtdifformi tasnempè collectiopropofitionis cũ objecto: quod ipſumdiſſer.ſequëti&diſſer,derelationecompro babitur: interimhocipſumintellige exdiffert. 12. fect.3: X2 164 fect.3. n. 14. deconformitate cum objecto uteſtin DiffertatioTrigefima Logico-phyſica ſe, nonvero cumobjectout eſtinalio: undejuxta dicta differt.14. fect.3. ad objectionem3.&dicen da diſſert. 32. diftingue objectum repræſentatum ab objecto verificativo,& notacumcognofcitur per ſpecies alienas objectum repræfentatumeſſe objectumut eſtin alio, & objectum ut eſtin ſe eſſe objectumverificativum. VI. Id per quod funt veræpropofitiones co gnofcentium per ſpeciesproprias, funt etiam vez ræ propofitiones perſpecies alienas, hoc eft per objectum , uteſtinſe : fedaliquando contingit, quod id perquod propofitio affirmativaperſpe ciespropriaseftvera, fit idemac illud ,per quod eftvera propofitio negativa per ſpecies alienas, & viciffim : ratioconftatexnum.3.quemadmodum idem eſt reale objectum, quod vultille , qui vult vitam Petri ,& illudquodvult, qui non vultmor temPetri. Cognofcentiumperſpecies alienaspropofitiomen talis negativainterminis neceffarius,feuperti nens adftatumquidditativum reipotestmen taliterhaberidupliciter ,velpermodumaffir mationis,velpermodumnegationis mentalis. Rob.fite.g.iſta propofitioPetrusnon est ani velpotesmentedicereaffirmandoPe Pmal: trus estnonanimal,hoc eſt, eſtnegatioani malis; vel negando mentaliter :Petrusnonest ani mal. Primusmoduseſtnutus mentalis affirmativus fimilis amori ex num.4.(nil quæronuncde falfita te , aut veritate harum propofitionum) cuipræce dit apprehenfio , vel conjungitur repræfentans exprefsè in phantafmate ſubſtituto Petrum iden tificantem fibi negationem animalis , negationem inquam ,univerſalemin negando ex differtat.20. ſect. 1. num.4. adeoque illa propofitio habet pro objecto repræſentatout eft in alioPetrum& ne gâtionem objectivam animalis. Secundus modus eft abnutus feu quaſi diſplicentia mentalis fimilis odio ex num.4. cuipræcedit vel conjungitur ap prehenfio repræfentans in phantaſmate Petrum identificantem fibianimal : adeóque hæcpropofi tiohabet pro objecto repræfentato ut eſt in alio Petrum,&identitatem cumanimali: à quo objecto fugit,& recedit intellectus perdifplicentiam illam mentalem , quæ eſt negatio. Inutraque autem mentalipropofitione ineft meritumobjectivum,ut vocalis fummuliſta vocalem propofitionem effe negativum primo modo : neque etiam fecundo modo: quialicètidentitasPetri cum animali poffit cognofciuteftin ſe;tamenabillis cognofcentibus nonpoteftnegari : quia illinon poffuntfalli in eo, quodper ſpecies proprias quidditativè cogno ſcunt. CONCLUSIO III. Difformitas,seufalfitas illarumpropofitionumne gativarumestcollectioex illispropofitionibus, exobjectout est inſe, quod àcognos.entibus perſpeciespropriasfolùmaffirmativepotestco nofci. Rob. ex num.4.&5. collectio exPetro, qui neceffario eft idem ac animal ,& exprop.di Phcente: Petrus nonest animal,eſtdifformitas, &falfitasilliuspropofitionis:fimiliteralia collectio ex eodemPetro & ex propofitionePetrusest non animaleſt difformitas , & falfitashujus fecundæ : quia objectumnon eft itainſe, ut judicatur ab illis propofitionibus , quodeſt propofitiones illaseſſe falfas: CONCLUSIO IV. Acognofcentibus per ſpecies alienas propofitio negativa in terminis contingentibus potest haberi dupliciter , ut dictum est conclufione prima. Pexiftit , & Rob.namvel dici poteſt mentaliterPetrus non præcedit apprehenfio repræſen tans per ſpecies alienas Petrum existentem. &fubfequiturdifplicentia mentalis,quæ diciturne gatio : veldici poteſtmentaliter: Petrus est non exiftens, hoc eft juxta ditlert. 25. de concretis concl. ultima Petrus eſt individuum humanum prout in ftatu quidditativo , & negatio ejus exi ſtentiæ eft in illo negative : præcedit,feuconjungi tur apprehenfio repræfentans per ſpecies alienas Petrum,&negationemexiftentiæ ejus veluti for mam quamdam illi negative inhærentem, cuncta tamen iſta ſymbolice , & perphantaſma ſubſti tutum. CONCLUSIO V. Cognofcentesper ſpeciesproprias habentpropofi tionesmentales negativas interminis contin gentibus permodum tendendinegativum:& perdifplicentiam mentalem, Pgnofci;&abillis non uteft ina Rob. quia negatiouteft in ſenonpoteftco cognofcitur lio: è contràPetrus exiftenspoteftfimpliciter rat: Petrus eft nullumanimal,ſeu est animal cum prædicatoillo vocali in ſuppoſitione diftribu non tivanegativa. Atque hincpatet , quidreponere debeas ad ultimam objectionem differtationis an tecedentis. CONCLUSIO II. Cognofcentes per species proprias nullam poffunt neceffariis. apprehendi uteft in ſe (etiam ipſo Petrode facto non exiftente:) nam qui habent ſpecies proprias, illis uti poffunt etiaminhoccafu,utdeamicomor tuo dixi differt. 12. fect. 2. ergò ab illis poteft ne gari ,& quafi odio haberi mentaliter Petrus exi Itens cumdefacto non exiftit. haberepropofitionem negativam in terminis Veritas,feu conformitas illarum propofitionum (&pariterdifformitas,feufalfitas)est colle Drobatur quia hujusmodi cognofcentescogno ſcuntobjectum gationes utfuntin ſe uteſt in non ſe : fedexnum. I. ne poffunt cognofci: ergo tales cognofcentes non poffunt habere judicium étioex ipfis, &exobjectout est infe. H &proba Æcconclufiodifficillimavidetur, biturin phyfico- metaphyfica differtatione deNegationibus. CON Deprimariadiviſionejudiciimentalis perſpecies alienaspropofitiones in Veritas,feuconformitaspropoſitionisnegativaper Cognofcentium terminis repugnantibus negativa dupliciter haberipoffunt. PestOffumdicere:Petrus non estequus&Petrus est nonequus,feunegatioequi, inutroqueca ſueft neceffaria ſpecies aliena,inprimautap prehendaturhoc impoſſibile: Petrus identificatus cumequo , infecundout apprehendatur negatio Species alienasin terminis repugnatibusestcol lectioex ipfapropofitione,&ex objectis illisut Suntinfe,quacognofcunturàcognofcentibusper Speciespropriasjuxtaconclufionemnonam. Rob. quiaintelle&a collectione expropofitio ne Petrus non Petrus nonestlapis,&ex lapide, &Petro, quineceffariofuntduæres,intelligiturillapro pofitiocontenta, quianon habetid,quodnonvult equiidentificata cumPetro. Cognofcentesperspeciespropriasnec affirmativas, mentaliter habere,hoc eftintelligitur vera. Eodem pactodifformitas,ſeufalfitas fimilium propofitio numaffirmativarumexplicatur. nequenegativaspropofitiones in terminis re pugnatibushabent. P quiacognofcerenonpoffunt, p neque im poffibilia , nequenegationes utfuntinſe ex PR num. 2.&3: Cognofcentesperpeciesproprias cognofcunt affir mativealia objectautfuntinse(hocestnecef faria,velpoffibilia) quorum cognitiofineulla imperfectione notificat id ipfum, quod cogno fcentibus per species alienas notificaturper cognitiones de impoffibilibus , & de negatio nibus. PR obatur quia Angelus licèt non faciat hunc actum : Petrus non est lapis , facit tamen hos alios : Petrus neceffariò eſt una res , ینی lapisnecuffariò est alia res , & uterque neces fariofunt duæ res, atque ita de cæteris : ergo &c. Veritas,Seuconformitaspropofitionis reflexaaffir mativa,velnegativaperſpeciesalienasinter minisquantumeftdeſe,&ultimaterepugnan tibus constituiturut veritaspropofitionumcir rauniverfaliainfuppofitione fimplici : hocest excollectione propofitionis quomodocunque re flexa,&exobjecto,velut estinalio,velutco gnitoper primam intentionem. ob. quiae.g. iſtæpropofitionesimpoffibile est impoffibile: impoffibile involvitduo contradi Etoria: Impoffibilenoneftneceffarium,perinde explicari debent,acſequentes :fpeciesest univer Sale: genusestpradicabiledepluribus &c. adeoq; ficutiſtæ fecundæ funtveræ ,quia conformesnon objectout eftinſe&àparte rei,fedvel (juxtafen tentiamNominaliumexdiſſert.14.) objecto utco gnitoprimò intentionaliter, vel (juxtaſententiam pſiantaſmatumexdiffer. 12.) objectouteſtin alio : Ita etiamillæ primæpropofitiones. Idipfumdicen duin eſtde propofitionibus reflexis per ſpecies a lienas circa negationes objectivas : ut cum dici mus: negatio eftnegatio: negationon estaliquid pofitivum&ci Deulteriori diviſione , & veritate formali propo fitionum mentalium. Ntecedentibus diſſertationibus eſſen tiam,&proprietates judiciimentalis, tumcelebres duasdifferentias nempè affirmationem, & negationemdifcuf fimus: confequitur, ut reliquas divi fiones expendamus ,plures illarum rejecturi , ut proprietatempræcipuampropofitionisnempève ritatem formalemaccuratius examinemus. Quantumaddivifionempostulata,& analecta INtel Ntellectus humanus itaeſt potentia neceſſa , ut quo ad affirmandum,vel negandum, aut diſcurrendum otiosè ,nullo imperio volunta tis adigi poffit : quod omnibus caufis naturalibus communeeſt, quænon poffuntadigiadotiosèo perandum,e.g.ignisutcalefaciat calidum , com burat combuftum: luxut illuminet lucidum &c. pariter intellectui eſtimpoffibilis hæc affirmatio : Petrus estPetrus , & fimiliterdiſcurſus ad pro bandamveritatem ex terminis evidentem eftim poffibile : e.g. ut probetur per modum conclufio nis hoc principium : totumest majusſuaparte, etiamfiper præmiſſas concludere illam veritatem quis nitatur,fruftra erit: repugnat enim ,& recal citratintellectus,cui veritas illaexterminis eviden tiffima eft. II. Itaquein intelle&u non datur(utindicabam) judi-- 1 166 judicium,velpropofitioidentica,hoc eſt, quæ ex DiffertatioTrigefima parteprædicati , & expartefubje&i etiamattentis primaLogico-phyfica ciatas, quas expofuimuslib. 2. Elem. th. 1.& pari terpropofitiones comparatas feu oppfitas àtheſi præviis apprehenfionibus idem expreſsè , & for maliter repræfentet, quamvis hujusmodipropofi tiovocalisdari poffit , quæ ſempereſt interminis neceffariis : e.g.Petrus estPetrus:velefthichomo (quòdprofecto idemeſtſubnomine&pronomine fignificatum , præfertim exdiffert. 20.cumnege tur individuum primò intentionaliter effe univer Tale:)itaque vocalispropofitioidentica reſpondet uniapprehenfionimentalinon veròjudicio;fimi liternondatur mentalis illatio identica, ſeu difcur ſus identicus : Petrus esthomo, ergò Petrus eftho mo. Mirumeſtabaliquibus ultrò negaripoffibilem illationem identicam, &tamen admittijudicium mentaleidenticum. IIL Non datur propoſitio mentalis indirectæ prædicationis hoc eſtcujus ſubjectumfitterminus indefinitusfuperior termino,quiſtat proprædica to:ut:animalest bomo,homoeftPetrus:fedlicetvo caliter ita indirectè proferaturpropofitio;inmente tamendirectè dicitur homo eftanimal,Petrus est homo : ratioeft , quia detorta,& innaturalis illa propofitio idem dicit perplura , ac dicitperpau ciora directa propofitio:nam restringiturilludani malexparte fubjecti, & excidit fuauniverſalitate, &eſtidem,acformaliter dicere : hocanimalest 2. loco citato enumeratas: ratioeft,quia licèt ex parte objecti ut eſtin fe non adfitne quidem me ritumobjectivum adomneseaspropofitionesv. g. adpropofitionemcum figno aliquis,potiùs quàm cumparticula vel: ut cum particula quia potius quamcumparticulaergofiatpropoſitio; tamenin objetouteſtin aliopoteſt eſſe hujusmodi meritum objectivum: fic etiam ut fiant propofitiones uni verſales ,velindefinitæ , vel cum figno omnis vel cum expreſſa collectioneperparticulam &,datur meritum objectivumin objectouteſtin alio. VII. Cognofcentes per dictas ſpecies , &mul tò magiscognofcentes per ſpecies proprias non poffunt habere propoſitionemdisjunctivam men talemverè disjungentem impropriè, cum eviden terillis cognofcentibus conftat unam tantum de terminatam partem disjuncti eſſe veram , &etiam falſam, velutramque eſſe veram: ratioeft quiain tellectus ficuti non poteft negare evidenter vé rum; ita necſuſpendere affenfum evidentiveri tati: cunctaiſta perpropofitionesvocalestantum modoexprimuntur ad defignandum fignificatum fummuliſticum , habito refpectu , velutiadmeri tum objectivum ita loquendi,non folùm adactua lesmentales propofitiones , fedetiam ad prævias homo,necinindiviſibiliactuintellectus haberepo teftlocum ordoille,&traſpofitio terminorum,non magisquàminhomineipfo,quoadlocumdifpona turanimal,&rationale, quaſi unum àdextris,& aliud à finiftris confideat : nec diversâ tendentiâ excogitari poteft,nifimerè otiosa; ſednatura,& cauſanaturalisnil otiosèfacit, ergo &c. IV. Nondaturinmente directaconverfiopro pofitionum,dequibusth.8.lib.3.Elem.licètreflexe detur in mente regulade modoloquendicumillo artificiologico : ratio eft quiainmentenondatur illatio identica ex nu. 2. necdaturpropofitioindi rectæ prædicationis exn.3.&ex differ.29.non re tinetur univerſalitas in actuali prædicatione , nec datur etiam propofitio disjunctiva juxta dicenda num.7.undedarinonpoteſt propoſitioconverſa, quæ idemformaliterdoceat,acpropofitioconver tense.g.homoeftanimal:animaleſthomo:iſtæ au temconverfiones funtutiles ad explicandum, & docendumalios , non veròaddocendumſeipfum mentaliter. V. Apudcognofcentesperſpecies allenasdatur æquipollentiamentalispropofitionum: ratioeft, quiaexdiffertationeantecedentipoffunthujufmo dicognofcentes cognoſerepoſitivè , vel negative negationesutfuntinalio; eademque rationepos funt etiamcognofcere objecta poſitivautfunt ina liopoſitivè,vel negative : e.g. homoeftanimal:ho mononestnegatioanimalis : aliæ etiam æquipol lentiæ per ſpecies alienas dari poffunt, quiadari poſſuntcognitionesſynonimæ, hoceſtcognofcen tes idemobjectum,nuncuteſtinunophantaſmate, nuncuteſtinaliophantaſmate:nontamendaripo teftillatioin hoccafu, quia eſſet identica: cogno ſcentes veròper ſpecies proprias propofitiones æquipollenteshaberenonpoffunt, quod exdiffer tatione antecedentifacilèpatet. VI. Cognofcentes per ſpecies alienas poſſunt habere mentaliter omnesferèpropofitiones affo apprehenfiones. VIII. Cognofcentes perſpecies proprias non poffunthabere omnespropofitiones mentales, de quibusn.6.Naminprimis exdiffertatione antece dentiſect.2.negativaspropofitiones interininis ne ceffariis,&nullas in terminis repugnantibus habe repoffunt: in terminisvero contingentibushabere quidempoffuntpropofitiones fornaliter contradi torias,ſed cognofcerecontradictoria objectiva, utrumpoffintindiffer.de negationibus ftatu . IX. Hujusmodi cognofcentes,inquantùm tales, disjunctivamimpropriam non poffunthabere:nam omnes res ut funtinſedeterminate ſunt id, quod funt , &determinatènon funt idquodnon funt, undeperſpeciesproprias affirmarinonpoteſt e.g. aliquis homo currit. Dicesfalteminipfis rebus& objectis ut funt in ſe eſt meritum objectivum ut disjunctivè cogno fcantur. Refp. negando ex num. 6. Sicutiin colo re,&albedineut eſtin ſe,noneſtmeritum obje Aivum ut oculus illam inſpiciat disjunctive , ita philoſophaberisde cognitione quacunqueperſpe cies proprias. X. Propofitiones conditionatas fubconditione poſſibili habere poffunt cognofcentes perſpecies proprias; namadhocut fint objectaqualiafuntin ſe, requirunt ,&refpiciunt plures conditiones,ſeu terminos. Siverò conditiofit impoffibilis, ab illis nonpoteft cognofci ex differt. anteced. adeóque nec hujusmodi conditionata : quodfi conditio fit negativa , ex loco citato non poteft abillis appre hendinegatioobjectiva,ſed apprehendi locoipfius poteſt res poſitivaproutin ſtatu quidditativo ex citatâ differt. concl. 9. vel etiam apprehendipoteſt respoſitivainterminiscontingentibus , feu prout inſtatuexiftentialijuxta concl. 5. &fimul appre Kendi poteft poffibilis propofitio , negans verè, juxta concl.6.remillamexiſtere :quodtotum dum apprehenduntillicognofcentesexparte conditio nis Deveritateformali.. nis ſufficientisfimum eſt ad meritum objectivum per hæc e.g.verbafignificabile,fiPetrusnoniret 267 efficaxcomponipoffint , at aſſenſus&diſſenſus cumfint ſemperefficacesutrimque; indenon ſunt inforum&c.quæconditioànobisperſpeciesalie nasapprehenditurnegative. XI. Proreliquis propofitionibus illativis cauſa libus,reduplicativis&c. de quibus num. 6. perſpe ciespropriashabenturillarumexplicationesnem pèpropofitiones copulativæexpreſsè: objecta e nimutfuntinſeſi fimulverafunt, fimul,&copu lativèjudicari poffunt. 3 • XII.Difficultas eſtdepropofitionedisjunctâ,ſeu vaga,feu indeterminatâ,e.g.aliquisequuseftne ceffarius adequitandum,namdenullouteſtinſe determinatèeft verumid,quod diciturinpropo fitione, ex aliâveròpartenihildaturàparterei,& uteſtinſe vagum&indeterminatumexdiffert.20. ſect.1. num. 15.Adeóquenihileſtcognofcibileva gumuteſtinſe. Dicoprimo,ficognofcentes per fpecies proprias illaspropofitioneshabent,habent expreſse disjunctasperparticulamvel,&nonper fignum aliquis. Secundo fiillas propofitiones non habentita expreſsè ; habent ſaltem æquivalenter: nempè copulatas plures propofitiones conditio natasdeunaparte determinate,ſub conditionede fectus alteriuspartis: e.g.idemeſtdicere:velocu lusdexter,velfinifter eftneceffarius advidendum (quæeftpropofitiodisjuncta) acdicere:fioculus finifterdeficit,dexterneceffario requirituradvi dendum,&fidexterdeficit,ſiniſterneceffariore quirituradvidendum : Eft autemcertiffimum, quod hæpoftremæ propofitioneshaberi poſſunt perſpeciespropriasde objecto uteſtin ſeexn.10. Cuiaddefacilius in hoccafuconditionemnegati vampoffeconcipiperſpecies proprias (modofit poffibilis)concipiendoperparticulamexcluſivam: c.g.fidexter oculustantum,velfolus exiftatest neceffarius determinate aduidendum, &fifini Stertantum&c.ubi nota, quodparticula exclufi vatantum,&ſyncategoremaexclufivumfolusli cètà nobisper ſpeciesalienasjuxta lib. 2. Elem. th. 1. num. II. expliceturpernegativampropofi tionem:attamenper ſpeciesproprias , fine nega tioneapprehenditur,quemadmodumoculusutvi deatſolumPetrum,noneft neceſſeutvideatullam negationem: fic cognofcentes intellectualiterper fpecies proprias. Tertiodeniqueillicognofcentes habentiftampropofitionempluradanturſuffici entia objectaàpartereiadillum effectum,hoc eftincafupropofito,&dexter, &finifteroculus estfufficiens ad videndum , quæ propofitiofine ulladisjunctione explicatidem ac propofitiodis juncta excitatadiffert. 20. XIII. Nulli cognofcentes poffunt idemobje tumexpreſsèaffirmare , & negare : aliis verbis: affenfus,&diſſenſus mentalis ejusdem intellectus circaidemobje&umeſt impoffibilis:hocinductio neuniverſaliffima,&confenfuomniumeſtcertiffi mum: licèt aſſenſus,&diſſenſus , feu affirmatio, &negatio,quodeſtidem,ficutduocontraria,non duocontradictoria, qualia eſſentaſſenſus ,&non affenfus: quamvisetiam amor&odium circaidem objectum fitcompoſſibileſaltem exdiverſo moti vo , & diverſo modo , hoceſt amorefficax, & odium inefficax aut vice verſa; aſſenſus tamen & diſſenſus quantùm ad hocdiſparitatem habentab odio,& amore , quod amorinefficax ,& odium compoffibilesutiamor&odiumefficaxnonfunt: cæterumcognofcentesperſpeciesalienas implici tèpoſſfuntaffirmare, quodexpreſsènegant, &vi ciffimutdiffert. 14.ſect. 3.monui. De veritateformalipropofitionis mentalis. 1. Xdicendisdiffertatione de relatione veri tasformalis confiftitincollectione confor mi,&falfitas formalisin collectione dif E formipropoſitioniscumobjecto. II. Noneſt itaque veritas formalis modus fu peradditus illi collectioni : non eft adæquatè in trinfeca ſoli cognitioni, etiamfifit veritas neces faria. III. Veritas formalis contingens, nempè quæ eſt relatio prædicamentalis . (finon realis faltem intentionalisjuxtadiſſertationemcitatam)noneft eſſentialispropoſitioni, quæ eſt fallibilis , & poteft eſſefalfa. IV. Veritashujusmodinoneſtperfectiointrin ſecapropofitioni undèdaripoteftpropofitiofalfa perindeperfectaacpropofitiovera:dummodò cæ terafintparia : hoceftabeodem,vel ſimili intel lectuſubeodemluminementaliutraquepropoſitio procedat. V. Propofitioneceſſariò verapoteſt eſſetripli citer : velquialicètinterminis contingentibus fit abintellectu infallibili,utDivino;velquialicètab intellectu fallibili fit; tamenperlumen infallibile: utevidens affirmatiohominisdeſuiexiſtentia :vel quiafitin terminis neceſſariis. VI. Propofitiohumana mentalis poteſt eſſein terminisneceffariis,&tamenſub lumine fallibili, &inevidenti,e.g.fiquisopinativè affirmet, nimi rumquiahoc dicitPetrus, quodtresanguliunius trianguli æquivaleant duobus angulisrectis, quod ; eſtevidentiſſimuminGeometria. VII. Perfectiocognitionisjudicativæintrinfeca confiftit in intrinfeca exigentia eſſentialide veri tateformali, hoceft,quodfemper ſitvera formali ter;nonvero conſiſtitin hoc,quodeſtſimpliciter eſſeneceffario veram, utincafunum.6. VIII. Cum audishosterminos: affirmatio,vel judiciumDivinum, ne credas eſſe accidens ſpe cialediſtinctum àDEO, ficutinoſtrajudiciamen taliadiſtincta funtab anima : DEUS enimeſtiden ticèſuaintellectio,ſuavolitio, intellectus , &vo luntas ſua: itaque veritas affirmationis divinæ eſt collectiointentionalisextotoDEO, objecto& af firmato: IX. Quiaperfectioreſt collectioquæ experfe &iori parte componitur, ideòperfectiffima eſtve ritasformalis affirmationisDivinæ, noftrorumve rò judiciorumveritas formalis eſt infinitè imper fectior. X. Nihilominus una cognitio judicativa non poteft eſſe magis vera , quam alia , quiaveritas confiftit inindiviſibili , ut æqualitas ,& iftadeno minatio veritasformalis exillis eftquæ nonſuſci piuntmagis,&minùs:poteſt quidemuna propo fitioeffe neceffariò vera , alia contingenter,una magisneceffariòvera, quàmalia (juxtaneceffita temvelphyſicam ,velmetaphyficam,velmora lem, 168 lem,dequibusdeincepsdicendum)fſedunapropo DiffertatioTrigefima fitiononpotesteſſemagisvera,quamalia. primaLogico-phyſica hoceſtinnulloobjectouteſt inſeſecundùmalium XI. Potefttamenunapropoſitiomagiseffefalſa quàmaltera: namfalfitas,ſeu difformitas ſuſcipit magis ,&minus ficut inæqualitas,&nonconfiftit inindiviſibili. XII. Deverò,&veritateobjectiva,ſeutranſcen dentalidixi diſſert.7. ſect.3. Sedcautèdiftingue ab coverotranſcendentali,verumſequens,nempèper quod objectumextrinfecè denominaturverumex co,quoddefactoperpropofitionemveramjudica tur. Nam hæcdenominatio eſt extrinfeca,&fe cundo intentionalis ut denominatio cognitum :e. g.fi perjudiciumn verumdico: Petruscurrit,ipſe Petrus currens denominatur extrinfecè affirmatus verè. Incaſuoppofitodicereturnegatus verè,& obſcurius quandoquedici folet,deobjectojudica bili, effeverum,veleffefalfumexuſucommuniin luctonon fineabuſu , utdenominationes propriæ cognitionumapplicenturobjectis: indedicitur: e. g.hocobjectum est evidens,estprobabile,estcer tum,est improbabile&c. paritercumdicitur:06 jectumeffeconformepropofitioni:quaſiveritasfor malis denominet objectum verumutdenominat propoſitionemveram: quodtamenimpropriè fit, ſtatuin realem ineſt fundamentum ut falsò judice tur,fedtotumfundamentum eſtin intellectu de fectibiliter cognofcitivo,&peroccafionemin re bus aliisàquibus intellectus anſam capit errandi : ſednecinobjecto ut eſt in alio eſtfalfitas objectiva judicio correſpondens , ratioeft quia verificati vum,&falfificativumpropoſitionis inſuppoſitio neperſonali (alludoaddiſſert.30.concl. 11.)non eſt objectumut eſtinalio, exdiſſert. 12. ſect. 3.& 4.adeóque nullibi datur in objecto formalitas iſta identificata, quæ fit falfitas. XVI. Falfitas objectiva apprehenfioni corre ſpondens potefteffe in objecto uteſt inalio,quia incoobjectoeſt fundamentum, &meritum obje Givum,ut res apprehendantur aliterac funtinſe, nonfolumaliter alietatepræciſivâjuxtadiſſert.12. ſect.5. &6. fedetiam alietate negativa ,& diffor mi:hoc eſtcùm adhocmunus ſubſtituunturphan taſmata, ut apprehendantur resper apprehenfio nemdifformem ,& falfamfalfitaterepræfentatio nis,ex. g. cùmapprehenditurhomo hinnibilis,jux tadiſſert,28. ſect.4.num. 3. nam ab hujusmodi relationibus denominaturilla De conftantiafubjecti ad veritatemformalem pars,quæ poniturexſuppoſitione alterius,uteſt in cafunoftropropofitio:nonquæfupponiturabilla, I quæponitur,velſaltenpoteſt ſupponifinepræju dicioveritatis : quale eſtobjectum. XIII. Differt. 27. ſect.3. de veritate objetiva poſitivâlocutus ſum, præteream datur,vel fingi propofitionisrequifita. Nitio lib. 2.Eleın. dixi quid fitpropofitio de I ſubjecto non ſupponente , hoceftfinecon ſtantia fubjecti. Id ipſum apertius intelliges modopoft diff.29.nempè quandoterminuspoſitus proſubjecto non eftcapaxutinactuali ſubjectione tur dari veritas objectiva negativa, quæ eſtipfum noneſſerei, ſeu verèremnoneffe,hoceftipfiffi mumnihiljuxtadietadiſſert.anteced.concl.6.quod tamenvereperjudiciumpoteftjudicari.Circapul critudinem hujus veritatis dico primòquoadpro poſitiones in terminis neceſſariis vel repugnanti bus,illam ineffein objectis explicatis diſſert. citatâ concl. 9. ſecundò circa propoſitiones in terminis contingentibus pulcritudinemineſſe in re negata ſecundumſtatum exiftentialem,&confiderataſe cundùmſtatumquidditativumcomparative&con notativèadres exiſtentes ,&præfertimadDeum, àcujus liberoarbitriodependet , & quodres exi ſtant,&quodnonexiſtant. XIV. De falfitateobjectivareſpectu habitoad differt. 27. iſta nota : quod falfitas objectiva du plex eſt : prima perquamaliquid , quoduteſtin tealiquideft,apparettamenaliudabeo,quodeft: it auricalcumdiciturfalfumaurum, eſt tamen ve rum auricalcum,ita falſus nummus &c. fecunda quæ in ſe nihil omninò eſt apparenter autem eſt aliquid:hocest, eſt incognofcibilis, uteſtinſe,& eftcognofcibilisuteſt inalio. Hancſecundamfal fitatem objectivamrurfusdivide incorreſponden tem apprehenfioni , oppoſitamqueveritati repræ ſentationis quæ eſtidemacipſa incognofcibilitas perprimamoperationem intellectius: &incorre ſpondentemjudicio,& oppofitamveritatijudica bili : de hacautem poſtremaloquor numerofe quenti. XV. Falfitas objectivaſi diſtinguatur abobje todenominato extrinfecèfalsòpropterjudicium falfum,juxta num. 13. vel agasde fundamentali, velde formali non eſt inullo objectout eſtin ſe: ponatur: fedvelerat etiam incapax feorfim fum ptus , vel eo ipſo peractualem fubje&ionem , & prædicationem destruiturpræviacapacitas,hoc eft conceptus ille objectivus,feu fignificatumilliuster mini;tuncdicitur,quodpropofitioeftfine conftan tiaſubjecti: quo poſito ſequentianotabis. II. Adveritateinformalem omnispropoſitionis affirmativæ requiritur proportionata conſtantia ſubjecti; alioquin propofitio erit falſa, nempèdif formis objecto fuo,hoceft habebitquidem ſubje Aumformale (quodeſtipſaformalitaspropofitio nis mentalis , quæ repræfentat objectum) & non habebit ſubjectum objectivum (nempè idipfum , quodrepræfentatur)namhocveldeſtruiturpera tualem prædicationem , vel ſupponitur deſtru &um:&quiaineaactualitateidem eſtſubjectum& prædicatum, nechabebit illa propofitio prædica tumobjectivum,adeóqueficutiaffirmateſſeobje Aumnonerit,hoc eſteritfalfa. III. Indeeſt,quodpropofitioin terminis repu gnantibus affirmativa ſempereſtfalſa,uthomoeſt equus (quidquid fit, utrum illa propoſitiofitpos fibilis mentaliter) quiafaltemdeberetconftare , & perſeverare ſubjectumactuale ſecundum eſſenti am,hoceſtſecundum conceptumhominis,proutin ſtatuquidditativo: nonconftat autem, necperſtat in illa actuali prædicatione. Pariter ſidicasinſup poſitioneprimointentionali. homo equusestani mal,chimeraeftens,ſuntpropofitionesfalſæ,quia deſubjecto nonfupponente,ſedjamdeſtruo,ad eóque utdeſtructoin actuali ſubjectionenon con ſtante; quoad ſuppoſitionem fecundo intentiona lemrecolediffert. 30. concl. ultima. IV. Similiter interminisſaltenapparentercon 1 tin Deveritateformali. tingentibus:Antichriftusdormitſubjectumeftin capax etiamfeorfim fumptuadillam actualeſubje 179 dens,fit contradictoriaprimæ contralib.2. Elem. dionemhabenda,adquamproportionataconftan th. 12.nonenimcopulativailla,ſedhæc disjuncti tiaſubjecti debet effeetiamſecudumexiftentiam. V. Propofitiointerminis neceffariis : homo est animalfupponitquidemconftantiamfubjecti;fed va impropria eſt contradictoria:velnonexiftit velfiexistit nonfedet. tantummodòfecundumeffentiam, &proutinſtatu quidditativo,& ideò eſt vera. VI. Hæcetiam affirmativa de præteritocum fi milibus etiam de futuro : Cafar est mortuus, eſt vera,&habetconftantiam ſubjectitum fecundùm effentiam,tum ſecundumexiftentiam,fedpræte De propofitionefimulfalfa, &fimulvera, &ne quefalfa,nequevera. calisdeeode objectononpoteſteſſeſimut 1. VNacademquepropoſitiomentalis,velvo falfa,&vera, hoceſt ſimul conformis , & difformis eidemobjecto : quod eſt evidentiffimum ritam, adquamſubjectum illud diftrahitur ,juxta th.49. lib. 1. Elem. nonminus,quamquodnonpoteft idemfimuleſſex : &noneffe. Dices: inhacpropoſitione:homoequusefthomo conftat ſubjectum inhypothefiimpoflibili, feuex fuppofitione impoffibili,inqua eft neceffariove II. Vocantur propofitiones ſe falſificantes vel infolubiles , quæ fequuntur. Primo fidicas: ego fempermentior,vel nunchocipfumdicendomen rum,quodfi homoeffet equuseflethomo,perin tiaris vel nonmentiaris neceffario falfumest,quod de acinhypothefi poffibilieftneceflarioverum:ſi ſempermentiaris jam enim aliquandodicisverum. bomo est,esthomo Refp.dicere inhypothefi im Secundoſidicas:aliquapropofittofaiſanunc exi poffibili conftat , & perilat actuale fubjectum eft dicere, in hypothefi actua is deſtructionisſubjectŭ ftit, factocafupoffibili quodnunc nullaalia pro non eftactualiter deſtructum , quæ eſt chimerica poſitionifiillaexiftit, fibi illa objectum eft , &fi falſa eſt ,eſtvera, ſi vera , falfa. Tertio, item, fi involutio. VII. Adveritatem forinalem propofitionis ne gativæ in terminis repugnantibus non requiritur conftantia ſubjecti , quia fipropofitio eft fimplex &noncopulata,fufficit,utfitvera,quod negetur verè actus proportionalis, hoceftidentitasprædi cati cum ſubjecto: quidquidfitquodetiamexaliis capitibus contradictoria affirmativa propofitioef ſetfalſa, ſediſtæpropoſitiones:homonon estlapis: chimeranon estens: bomoequusnoneſtpoſſibilis, funt fimqlices,&noncopulatæ,nec detertioad jacente:g.&c. VIII. Dubitatur uarum propofitio negativa in terminis contingentibus requirat conftantiamfub jecti adhoc utfitvera, v.g. Petrusnonest albus effet ne vera fi Petrus nonexifteret ? Probabilius eft mentaliter requiri conftantiam ſubjecti fi pro pofitiofitde tertioadjacente (quidquid fit devo cali'propofitione juxta regulas fummuliſticas) CA namfi dicam:Petrusexfiens nonestaibus, finon exiſtat de facto, propofitio erit falfa,quia illaex plicatur,Petrus exftit,&non est albus,omnis au tempropofitio mentalis de tertioadjacente ita ex plicatur; ratio eft quia ut eafitinterminis contin gentibus,hoc eftindifferentibusutpoffintconveni re eidem objectodebethabereſubjectumproximè indifferens,& capax illiusprædicati : ſubjectum autemnon exiftens nec conftansſecundum exi ſtentiam,non eftproximè capax utfit albus , vel nonfitalbus:inde estquodAntichriftus,quinunc non exiftit nuncnon eſt proximè indifferens ad ſedendum,velnon ſedendum: & propofitio quæ diceret: Antichristus eftfedensfirigorosèexplice tur eſtin terminis repugnantibus: perinde enimeſt impoffibile, Antichriftum non exiftentem ſedere, vel eſſe album: quamPetrum eſſelapidem; unde contradictoria Antichriftus non eftfedens inter reflexa propoſitiodicatEgofumfaifa. Quarto,fi dicatAristoteles , quoaPlatodicit verum est,& PlatodicatquodAristoteles dicitfaifum est, jam ſi prima eftvera , & conformis dicto Platonis eoipfo eſtfalſa. Quinto,ſi Deuspromittat, dabo pluviamfi Petrus auet verum, & Petrus dicat: Deus nondabitpluviam Sexto,fi dicaspoftbo ramdicamverum,&tuncdicas: antehoramdi xifalfum. III. Quoad nugaces hujusmodi propofitiones ſeu potius ludibriapropofitionum æquivocamur quaſi habeantpro objecto id, quodnaturâ fuâex cluduntab objectofuo affirmato,velnegato : qua reprima, & fecundapropofitio excipittacite ſe iplamad objecto quodaffirmat : tertiaett impoffi bilis, ut mox dicam; quarta,quinta,& fextaexcipit eflentiaiterabqojectofuoilluddictum confequens Piatonis,Petri,ipfius loquentis. Ratio eft qu aom nejudicium virtualiterafirmat interalia enume ratadiffert.28. ſe ene verum, &verum effe quod dicit, hoeeſt ſe complacere in vero objectivo ut verumeft; adeóquevirtualiterexcludit omnes cir cumſtantias exparteexiſtentiæ,&tendentiæactus, perquasvirtualiter diceret : ego fumfaifa,vel go nonexisto : ut abomni promiffione,& contractu ſemper virtualiter excluditur quæcunque circum ſtantiaex parte existentiæ actus,per quam promit= tensdum promittitvirtualiterdiceret:egononpro mitto,&promiffio dumexftitnonexistir. Necdicas,hancpropoſitionem v. g. bis qua tuorfunt decem eſſe eſſentiahterfalfam,&tamen eſſepoffibilem, nequeillam dicere virtualiter fe eſſe veram;negoenimhocultimum,etenim etiam ipſa dicit quantum eſt ex modo tendendi ſe eſſe veram,licètfit effentialiter difforinis obiecto fuo : diftingue utinpromiffioneitainpropofitione cir minis repugnantibus eſſedebetutfitvera. Diceshæcaffirmans in terminis contingentibus Antichriftus eft fedens, eftfalía : g. ejus contradi toria eft vera. Refp. veriffimam effe conſequen T tiam, fed falfum fupponere: quodnimirumhæc propoſitio Antichriftus non exiſtens non estfe R. P. ProlomæiPhilofophia, cumftantias annullantes exparte actus, à circum ſtantiis ſe tenentibus exparteobjecti affirmati, vel promiffi: quodaliisverbis diceretur : aliæ circum ftantiæſeu reſpectus funt effentialiter incompos fibiles cum exiftentia talis actus : aliæ non cum exiſtentia , fed cum fine, ad quem ordinaturille actusſuntincompoffibiles :primæ enimexcludun tur 1 Y 170 turſemperper ipfamtendentiam,exiftentiam,& DiffertatioTrigefimafecunda Logico- phyſica actualemproductionemactus, ut excluditurabilla propofitione mentali,&propterillam ifta expres fio:egofumfalfa, egononpromitto: idquetotum fundaturin dictis fect. 1. quiaintellectui,utpotèpo tentiæ quantumad hocneceffariæ , &naturalieſt impoffibilis hujusmodi expreſſio ,perinde acevi denterverum negare,autviciffin. IV. Propofitionesinhypothefiimpoffibilinon funt fimulveræ ,&fimul falſæ, v.g. si homo effet equus, effet rationalisnon eftverafimul, &falfa, quaſi ſit verumetiam,quod effetirrationalis,hoc eſt equus: fedeftfimpliciter falſa :quiaeſtdeſub jecto ex parte conditionisnon ſupponente&non conſtante,juxta ſect. 2. num. 3. Notabisautem, quòd ea cognitio (juxta principia differt. 29.)ut apprehendit actualemprædicationem illiusprædi catihypothetici(hoceft:fihomoeffetequus) tan tumpoteft conjungi inſuppoſitioneperſonalicum hocconditionato: effetnibil,seunoneffet (quod idem:) ratioeft,quiaficutuniverſaleinactualipræ dicatione excidituniverſalitate ſua : itaequus& homo in actuali prædicatione excidit actualienti tate ſuâ,&nihil evadit, ut nihil eſt illa identitas : loquorinſuppoſitione perſonali in quapropofitio illa,fihomo effet equus; effetnihileltvera,&ha bet pro objecto juxta differt. 30. concl. 9. hoc quodeft: homo&equus neceffario funt dſtincti interfe: cùmfit autem hujusmodi propofitione gativa ex ſect. 2. num. 7. interminisrepugnanti busnon petit conftantiam ſubjecti : in ſuppoſitio neverò fimplici juxtadiffertat. 30. concl. ultima, tantùm ita fieri poteſt propofitio. Sihomo effet equus, eſſet imposfibilis, effet chimera , effet & noneffet homo, hoe eſtphantaſma ſubſtitueretur adrepreſentandum objectum, quoduteſtinſenec poteft effe,necpoteſtcognofci. Nonpoteftautem ineâdeſimpliciſuppoſitionepropofitioconcipiper unampartemfeorfimconditionatie.g.fihomo effet equus effet homo, quiaphantaſmaſubſtitutumad repræfentandum fimulhominem,&equumfimul tate identitatis , noneſt ſubſtitutum adrepræſen tandumhominemfeorfim,vel equum feorfim,fi cuti,totumnon eſtpars, necſubſtitutumprototo eſt ſubſtitutum proparte. Pariter fidiceres :fiPe trusexifteret, &fimulejus negatio exifteret,Pe trusexifteret, falfum eſtexdictis: contra ficondi tionatamnegativamfacias:fiPetrusexifteret, ejus negatio, Petrus nonexifteret,eſtvera propo fitio , quia ad negativamnon requiriturconſtantia ſubjecti exſect.2. n.7. eodemq;jureeffetverapro pofitio,fihomo effetequus,non effethomo. Dicesexlib.3. Elem,valetillatioàcopulativa ad determinatampropofitionem:adeóq;valebitetiam iſta: exifteret, &nonexisteret : ergò exifteret. Refp. difting.propof. Valetillatio àcopulativa&c. interminispoffibilibus concedo,interminis repu gnantibus, &impoffibilibus ;fubdift. quandonon requiriturconftantia fubjecti , hoc eft innegativa propofitione concedo , ubi requiritur conftantia fubjecti, utiin omni affirmativa,nego. Memento copulativum terminumeffe genus ad collectivum, &diſtributivum,ut loco citatodixi: hìc agiturde copulativo collectivo, àquononvaletad diftribu tivum cum prædicatum non eftcapax utriusque fuppofitionis, exlib.3.Elem.th. 20. V. Unaeademq;propofitiononpoteftfimulca rere falfitate,&veritate formali,hocefteffe neque vera, neque falſa: tam eſt hoc evidens , quàm eſt impoſſibile neutrum ex duobus contradi&oriis in aliquocafu,vel hypothefiverificari,etiam înhy pothefiimpoflibili,&præfertiminfequenti:fineu trumcontradictorium effet verumquidfequere tur?infuppofitionefimplicineutrumcontradicto rium effetverum,&nonneutrumcontradictorium effetverum:hoceft,velunum eſſetverum,vela liudeffetverum,& fimulneutrumeffet verum: in fuppofitione vero perſonali ſi neutrum &c. non effetcontradictorium, quæ negativapropofitio eſt vera licèt deſubjecto nonfupponente. VI. Nulla eſt excogitabilis propofitio, cuinon poffintaffignari & formarifuacontradictoria.Nu gantur aliqui circa propofitionem copulativam ex duobus contradictoriis v. g. Petrus exiftit, &non exiftit, quafiifta nonpoffithabere contradictori am : præfige particulam non: deindè fic explica juxtatheſim 13.lib.2.Elem. Velfimulutrumqnon eftverum,velfimulutrung,non estfalfum, quæ eſt disjunctiva , & vera ratione utriusque extremi feorfim ſumpti: & itatricas omnes expedies. DISSERTATIO XXXII. Controverſa de commutatione propofitionis mentalis veræ infalfam,&falfæ inveram. Uas in quæſtionem vocamus veritatis formalis proprietates celebres,excuf fis antecedent diſſertatione jam reli quisminore apparatu: ad primam in præſenti refolvendam hypotheſis hac præmittitur. Situnanumerometalispropofitio,feu judicium v.g.Petruscurrit,inhocmomentotem porisproductaab intellectu, eaq; conferveturper pluraconſequetiamomenta,veletiam integramdi eminintellectu: litigatur utrum illaeadem numero propoſitio,quæinprimomomentoeratvera, e. g. quia Petrus currebat ; in fecundo momento , vela lioconſequenti evadere poffitfalſa, ex eo quodin his aliismomentisPetrusnon amplius currat. SE Decommutationepropoſitionis. necincludat actualem effe&um,fed confideretur 171 SECTIO PRIMA 1 Explicationes , &poftulata. 1. Ntans, feumomentumtemporiseft ſpatium : ut indifferens adutrumque: quemadmodum com muniter dicitur cauſa in actu primo. Cùm verò dicitur verificativum inactufecundo;eftidemac temporis indivifibile faltem naturaliter hoc dicere,itapotensut actufit quodpoteft: hoc eft eft, quo dari non poteſt ſpatium temporalebre verificans actu. Porroobjectumrepræfentatum eft vius;& explicari folet per cogitationes noftras, idem acobjectumpraciseverificativum,&præcisè velAngelicas: nilenimvelocius cogitatione: illud falfificativum. igitur ſpatium temporis,in quouna folapoteftpro duci,&exiftere cogitatio,itautinillo necAnge VI. Quiapropofitio contingens potefteffe a aufalfa , poteft ejus objectumeffe actu falfifi luspoffit bisſucceſſivè cogitare,dicitur inftans,vel cans:&quiapoteſt eſſevera ,poteſt ejus objectum momentumtemporis. II. Tempuspræfens noneftnifiunum inftans, velmomentum,volat enimirrevocabiletempus, &defuturo tranfit in præteritum ritu velociffimi Auminis, ita ut tempus præſens nonfit,nifi ejus demtemporisindivifibilisparticulafluensdefuturo in præteritum: indè lib.r. Elem.th. 28.dixi,quod præteritum, & futurum tempus fufcipit magis, & minus;nonverotempuspræſens....... III. Nulla cogitatio,adeóque nequepropofitio mentalis fecunduin illam partem,fecundumquam eſt imago (juxta dicta dittert.29. ſect. 1.à num. 2.)poteft mutareobjectum fuum repræfentatum, ficuti e.g. Imago depicta Cæfaris poteft quidem deftrui, non poteft tamen naturaliter loquendo effe imagoPompeji: poteftquidem contingere faltem per miraculum , quodimago materialis,& externa mutet objectum fuum , ſi nempè Cæfar fuamexternamfiguram &fpeciemomninodeper deret& inPompejum figura& ſpeciesCæfarisin duceretur; atin cogitationibus nè per miraculum idipfumcontingerepoteft, quiacogitatioeffentia liter repræfentat objectumfuum , cujus eſt imago, hoceft,identificat in ſua realitate relationem inra tione imaginis tranfcendentalem ad objectumfu um: velntiinipsâinfcriptumeffet: egofumcogita tiodeCafare. IV. Diftingueinter objecta propofitionis men eſſe illam actuverificans , in utroque caſu retinet idem objectum repræfentatum,&perconfequens exnum.4. tumobjectum verificativum,tumfalfi ficativum, cumdifcriminetamen,quodfi eſtvera, retinet,ita falfificativum , & ita verificativum , ut evadatverificativum înactu ſecundo : ècontra fi eft falla. VII. Dantur propofitiones, velvocales , vel mentales (dequonondifputo),quæhabent plura objecia ſufficienter verincativa : hoc efttam per unum, quamper aliud poflunt fufficienter verifi cari, quæ omnia collective fumpta,funt ejusdem propofitionis objectum repræfentatum,e.g. pro pofitionis disjunctive tacite,velexprefsè, qualis eſt iſta:aliquis homooratintemplo: velbomoorat in templo,quoeſtidem,hoc eſtvelPetrus,velPau lus &c. tumPetrusorans eſt verificativum,tum Paulus orans&c. fioratPetrus,propofitio eftvera perPetrumorantem;ſiPaulusoretnon orantePea tro eft item vera per Paulum orantem&c. num quidpropofitio illa mutavit objectum fuum verifi cativum,inquantumeft idemcum objecto repræ ſentato ? nullo modo. Sicutipropofitiocontin genter falla eadem ratione non perdit obiectum luumverificativumjuxta num. 5. &6. fed tantum variatur objectum utverificans actuillampropofi tionem , feuverificativum inactu fecundo ,quod uttalenon eft objectum propofitionis contingen talış objectum repræfentatum à propofitione ut imago eft,&objectum verificativum propofitio nis utnutus mentalis eft : & eodemjure diſtingue etiam objectum falfificativumpropofitionis ut nu tus mentalis eft. Verificativumeſt idemac obje tumpotens reddere veram propofitionem: hoc eft fimul cum propofitione facere collectionem, quæ eſt veritasforinalis. Falfificativum eftpotens reddere falfampropofitionem, hoc eft fimul cum cadempropofitione facere collectionem, quæeft falfitas formalis. Quælibet propofitiocontingens poteft effevera , adeóque habet objectum verifi cativum:poteſteſſefalſa, adeóque habetobjectum falfificativum , & utrumque eſt ipfiffimum obje &um repræfentatum ab eâdem propofitione ut imago eft : in quantum poteſt eſſetale in ſe ipſo, qualeenunciaturapropofitione eſt verificativum; inquantumpoteſtnon eſſetale,quale enunciatur, eſt falſificativum. V. Cùmdiciturpurè,feu merèverificativum eſt idem, ac cùmdiciturpurèpoffibile, hoc eft ita potensut defactonon fitid , quodpoteft effe: aliis verbis: potentia effectus fimul eſt cum nega tioneeffectus,& itapariter intellige,cùm dicitur purèfalfificativum. Cùmveròdiciturpreciseve rificativum, est idem acdicereverificativum in actuprimo: hoceſtita potens,ut necexcludat, .... tis utimagoeſt,alioquin connecteretur neceffarid exn.3. cumveritate ſua,adeóque effet neceffariò noncontingentervera. VIII. Propofitio nulla de objecto neceſſario velimpoffibili poteftalternatimeſſe vera, vel falſa, quiaejus objectumnonpoteſtaliter , & aliter fe habere. IX. Propofitio intuitiva etiamde objeto con tingentinonpoteſtmutari de verâin falfam , quia cognitio intuitivaquidditativèexdiffert.12. ſect.2 eſtſempervera,quiaellentialiter repræfentatobje tumuteſtinſe,& enunciatpariterobjectumuteft inſe,ſcilicetilludipſum,quodrepræfentatur : ficuti ſenſationes externæutpote intuitivæ quoad obje tumintuitivè quidditative cognituinnonpoffunt eſſeſalſæ exdiffert. 12. ſect. 2 1 X. Propofitiocontingens depræſenti , quære præſentat expreſsè , & individualiter determina tuminſtans,v.g.Petrusinhocdeterminatoinstan tiAcurrit, nonpoteft mutari devera infalſam:e tiamfiillaeadempropoſitiomentalisduretperplu ra ſequentiainſtantia: ratio eft , quiavel eſtintuiti va,velcertèevidenterexperimentalis quoad illud determinatum momentum,de quotantummodò judicat,&affirmat. XI. Propofitio contingens , quæ negat pro omni tempore prædicatum de ſubjecto, e.g. Pe X2 trus 1 : L 172 trusnunquamcurrit, etiamſiperpluramomenta DiffertatioTrigefimafecundaLogico-phyſica duret,nonpoteſtmutaridevera in falſam ,ſed ſi eſtveraſempereſtvera, ſieſtfalſaſempereſtfalſa: Ratioexlib.2. Elem. th. 18. ubide propofitione temporali : alioquin poſſenteffe fimul vera duo contradictoria. XII. Pariter propofitionis prædictæ contradi Goria,nempèaffirmativa proaliquo tempore, e. g. Petrus aliquando currit , eſt immutabilis devera infalſam,autvice versa,&th. citata,& exeadem ratione. XIII. Quoadpropoſitionesdepræterito,& fu turo affirmativas , vel negativasjuxta traditalib. r. Elem.th.28.&lib.3. th.20. fic ſtatuo; propofitio contingens de objectofuturonondeſignato&de terminatocertotemporefuturo,ſed indetermina tè&disjunctivè,c.g.Petrus leget, quæpropofitio ficexplicatur,Petrusin aliquoinſtant:futurole PO get,hoceftaliquadopoftleget:utfitvera hæcpro pofitioaffirmativa ſufficitut poſt inſtansprolatio nisvelin ifto , vel in illo inſtantitotius æternitatis futuræ Petrus legat:ut vero fit falſa ,requiritur, ut innullo inſtanti æternitatisfuturæPetruslegat,hoc eſtnunquampoſtinſtans prolationis illiuspropoſi tionisPetrus legat. Siverò propoſitiofitnegativa c.g. Petrus nonleget,explicaturPetrus nunquam postinftansprolationis leget,& ut fitvera requi ritur,quodin nullo inſtanti æternitatis futuræ le gat, ut fit falſa ſufficit, ut in aliquo futuro inſtanti legat. Quoadpropofitiones contingentesdepræ terito,ſieſt propofitio affirmativa,e.g. Petruspec cavit,explicatur:Antehocinstansprolationisin aliquo inſtanti isto ,velillopræterito, hoc eft ali quando,peccavit:&utfitvera,velfalfarequiritur idemacin fimilipropofitione defuturo. Sipropo fitio fitnegativa, e.g. Petrus nonpeccavit,expli caturantehocinstans&c.nunquampeccavit,& ut fit vera, vel falſaidemrequirit, utfimilispropo fitiodefuturo. Propofitiode certo,& determina to temporepræterito, vel futuro, e.g. Petrus cras peccabit,beripeccavit, utfit verarequirit,quod ineodeterminato inſtanti objectum fuerit ficutie nunciatur àpropoſitione. XIV.Utrumpropofitionesdefuturo,&depræ teritofaltem aliquæ (nempè quæ fignificant tem pus disjunctivè,vel univerfaliter negative) poffint tranfiredeveris infalfas dependetexdetermina tionehujus punti: videlicetutrùmillæpropofitio nes expreſsè , & determinate ſignificent inftans præſensprolationisfuæ,utinciufumincollectione, quæeſtfuturitio,velpræteritio,& hocipfumde pendetàquæſtione principali,utrumvidelicetpro poſitiocontingensdepræſenti,expreſsèrepræſen tetinſtans præſens determinaturn. XVI. Propofitio vocalisnonpertinet adhanc quæftionem,ſed ſolamentalis , tum quia eadem propofitio vocalis nonexprimit omnes inſenſibi. les mutationespropoſitionummentalium,unde ca dempropoſitiovocalisinferuitaddiverſas &mul tiplices mentales ſignificandas ; tum quiapropofi tiovocalisdepræſentipropteruſum linguæ vulga rem aliquando ficufurpatur, utamplieturadtein pus præteritum , ita ut idem fignificetPetrus cur rit,&Petruscucurrit. SECTIΟ ΙΙ. Conclufio. Eademnumeropropofitio mentalis contingensde prafenti,fivefit affirmativa ,fivenegativa: etiamfifupponaturdurarepostprimuminstans productiomsfua,non potestmutarı aevera in falfam, autdefalfa inveram. nocafum, e. g.quodininſtantiprimohora 13.alicujus certæ diei,quodappello inftansA. Petrus currat,& mentaliteràte hoc ipfum af firmetur ineodem momento,producendojudici ummentale,quodicas:Petruscurrit:hæcpropo fitioeftvera, ut conftat ex differt. antec.namre præfentathocobjectumPetruscurrens ininstanti primohora 13. perfeveretpropofitioin2.&3. in ftanti ejusdemhoræ , in quo Petrus non amplius curritfedquiefcit, quæro utrumfitfalfainhocſe cundo&tertio inftantiilla eadempropofitiomen talis,quæ in primo inftanti cum veritate judicavit : Petruscurrit, &nuncdenovonihil udicat,ſed perſeverateadem immutata ? Concludo,quodilla propofitio fi fuit vera in primo inſtanti , etiam fi confervareturiper totam æternitatem ſempereffet vera,&proportionaliter fi fuitfalſa,ſemperperfe veraret falla. Probatur concl. Propofitio non poteſt mutare obje&umfuumrepræfentatumexnum.3. fedmu taret, fi poffet mutaridevera in falſam, ergo &c. Probaturmi. illa propofitio habet pro objectoſuo repræfentato collectionem excurſuPetri , & ex inftanti primo horæ 13. & in hanc collectionem annuitmentaliter, itaut fit imago expreffa illius determinati inftantis , fed mutarethoc obje&um : namfi poffettranfire de vera in falſam, id effet, quia repræfentaret hanc aliam collectionem ex curſuPetri,& tertio inſtanti horæ 13. &inhand collectionem mentaliter annueret,&falso,ita ut evaderet imago expreſſa ejusdeminſtantis tertii: ergo&c. Probatur ma: in qua ſolapoteſt eſſedifficultas : videlicet quodexpreſsè repræſentetur abillapro pofitione ut imago eſt inſtans primum horæ 13. XV, Dantur plures denominationes extrinfe cè, vel intentionales relativæ, quas idem ſubjectum ſucceſſivè poteſt in oppofitas mutare , e.g. Effea matum, &non effeamatum: effecognitum, & non effecognitum:prohibitum &nonprohibitum: ſedlicètdenominationesiſtæ:propofitiovera,pro pofitiofalfa fint denominationes intentionalesre lativæ,nontamenexhocpræcisèlicetinferre,quod idemſubjectumhoc eft eadem propofitiopoffit ſucceſſive has denominationes in oppofitas muta re, nam danturetiam denominationes intentiona les immutabiles. probatur, inquam, ex num. 9. 10. Nihil enim expreffius & magis experimentaliter anima co gnoſcit quam tempus præſens : perinde , immo etiam multo magis quam locum præfentem, ſeu præfentiam localem , quam indubitatumeſt ex preſsè ,& intuitivecognofcere. Tempus&locus præſens vocantur accidentia ſenſibiliacommunia exdiſf.27. hocestaccidentia quædam , quæ ope pluriumſenſuumexternorum,&phantafiaintuiti vè&exprimentaliterimaginatur & intelle&tus co gnofcit,&clariffimedeſignatſecognofcere &ex preſſiſſimè tùmtempuspræfens,tum locumpræ ſentem, Decommunicationepropofitionis. ſentem,cumdemonſtrandodicit,nuncresest,hic resest:ergòanima quandodicit : Petruscurrit 173 nemconclufionis,&addonilmagis abſurdumvi (quodetiam peradverfarioseft idemacdicere: Petrusnunccurrit:velinhocinſtanti currit)in teralia objectaquæexpreſsè&determinatècogno ſcit,cognofcithoc inſtansprimumhoræ 13. Probatur2.a àparitate: cumdicohichomocurrit, velPetruscurrit,velegocurro,velPetrushiccur rit,&fimilia, indubitatum eft,quod perillas pro pofitiones ut funt imagines determinate , & ex preſsèrepræfentatur, quidquidfignificaturperilla: pronomina,velnominapropria : ergoetiamcum dico:Petrusnunccurrit,velbicbomonunccurrit, tamexpreſsè,&determinaterepræfentaturinftans iliud temporis quàm repræfentetur ſubjectum il lud fingulare, de quo curſus affirmatur: &ficuti abſurdiffimè diceretur quod in ea propofitione contingenti repræfentetur ex parte ſubjecti hic homoutfic,feu hichomoconfuse&abſtracte co gnitus , idque etiamfi cæteroquin concederetur individuumprimo intentionaliterpoſſe univerſa lizari: profectò enim idlocum haberenonpoffet in actuali ſubjecto propofitioniscontingentis. Ita que vanaeft fubtilitasde inſtanti præſenti ut fic, ſeu confusè,& abſtractè cognitoper illameandem propofitionem contingentem: perinde enimho minumauribusrepugnat,Petrusutfic , &nunc utfic. Ο : Objectiones. .... Bjiciesprimo. IſtapropofitioPetruscurrit in inftanti A. currentePetroconfirmatur cumobjecto ſuo;fidureteadempropofitio ininſtantiB.eodemPetrononcurrentein inſtanti B. difformaturobjectoſuo;ergo ininſtantiA.erat vera,&inB.falfa : ergò mutatur deverain fal fam. Refp. nego antecedens quoad ſecundam partem(modode mentali propofitione loquaris, dequofubindeperdiftinctionem admonenduseſt Adverſarius)etiamin initantiB.illapropofitiona ta, ut itadicam, ininftantiA. eſt conformisobje &ofuo, nempè collectioni ex curſuPetri &in ſtantiA. Contra 1. Idquoddicit illa propofitio eft hoc objectumPetruscurrens: ſedPetrusnoneſt cur rens in inſtanti B. ergo in eo inſtanti difformatur objectofuo. Reſp. diftinguoma. id quoddicit eſt Petruscurrensquomodocunquevelinquocunque inſtanti,negoma.ininſtantiA.expreſſo,&deter minato abeadempropofitioneconcedoma &mi, &negoconfeq. Contra2.Etiamfiquælibetpropofitiointermi nis contingentibus confignificet tempus; hæcta menpropofitioPetrus currit (primo prolata in inſtantiA.) non fignificatexpreſsè , & intuitive hocinſtansA, fed illudrepræſentatſub conceptu genericoinſtantisfibipræſentis ut fic,fed hiccon ceptus realiter multiplicatur in inftanti A. B. &C.&c. copactoquodeconceptu homo reali ter multiplicato inmultis diximus diſſert. 15. de univerſalibus : ergò in inſtanti B. illa propoſitio quantum adtempus conſignificatumhabet totum fuumobje&um fufficiens :ergò fidifformaturre liquo objecto ſuo videlicet Petro currenti,eſt fal fa. Refp.negoma, contraquainrepetoprobatio ... deri , quam dicere me univerſalizare tempus præfensdumineoaffirmoPetrum currere,quaſi dicamPetrumcurrereininftantiut fic;feuinin ſtantiprafenteutfic(quod idemeſtcumomnein ſtans fit præſens cum eft : ficuti cum mentaliter dico: hichomocurrit nemo auderetſubſtinere, quoddehomineutfic&univerſalitercogitato af firmemcurſum: paritercumdicomentaliter tein hoclocoſedere ,quis dicat me cogitare de loco utfic ? Contra 3. Iſtudſubjectum inhacpropofitione homocurritinforoſignificatita indeterminatèho minem:utmodofignificetPetrum, fiPetus inforo currat,modoPaulum,fiiftecurrat: ergò etiamifta propofitio:Petrusnunccurritfignificat ita inde terminate tempus præfens,utmodo significet in ſtansA,fiin eoexiftatillapropofitio, modoinſtans B,fiiniſtoeadempropofitioexiftereperfeveret. 4 Refp.negoantec,exnum.7. Illapropofitiofem peridemfignificat,&repræfentat,& habet fem per eademverificativa, licèt modoverificaretur actuperunumexſuisverificativisobjetis,modo peraliud, quantumeft exviobjecti fui principa lis: nam rationetemporispræfentis confignificati etiamillapropofitio eftimmutabilis. Cæterùmex hacipſa propofitione contra objicientem fic ar guo:homocurritinforo,ſeualiquishomo,quodeft: idem: hæcpropofitioita fignificatdisjunctivè ho minem,ut fitabfolutèvera fiunus tantùm homo currat inforo&omnesaliiquiefcant: ergò ſicur rit paritas , etiamfi ab hac propofitione Petrus nunc currit fignificetur tempus præſens codem pactodisjunctive, ſateritutinuno tantuminſtanti præſenti,v.g.ininſtantiA. Petrus currat,& fem peretiam fiduretperomniaſæculapropofitio erit veraexnum. 12.: nontamenaffirmo,quodpro pofitionoftracontroverfaPetruscurrit,autfiqua alia fimilis fignificet tempus disjunctivè , tantum contendo,quodetiamfi fignificaretnilpoffetevin cereAdverfarius. Objicies 2. Iſtapropoſitio reflexa: inftansA exiftitnoneftomnino identica,necfignificat: in StansAexiftitininftantiA: ergofignificatexi ftit ininſtantiprafenti , quodcunque tandem il ludfit:adeoqueſignificatur inftans præſens inde terminate ſumptum. Refp. omitto anteced. & nego conſequentiam. Illa propofitio poteſt fieri: ininſtantiC.&eritfalfa,quiainſtansAnonexiſtit ininſtantiC. Siverò fiat,& producaturilla pro-, poſitioinipſo inſtantiA. erit identica, ſedvera: quodautem fitidenticainiſto caſu,adeóqueine pta,quidadme? fibiillamimputent,quieamcon fingunt , profecto nullus intellectus illam eliciet juxta dicta differt. 28. de propofitione identica mentali. Contra 1. Illa propoſitio inftans A exiftit ſi proferatur in inſtanti antecedenti ad inftansA, erit falfa,&fiduretinipſoinſtantiAerit vera: er gomutabiturdefalſainveram. Reſpond. corrige priùsilludproferatur:fi per illudintelligis propo ſitionem vocalemautore proferibilem : quæftio.. enimeſt depropoſitionementali:deinde negofe cundampartemantecedentis: fieadempropofitio producta ininſtanti antecedenti adinſtansA, du retetiam inipſo inſtantiA, durabit etiam falfa ex pro 1 1 174 probationeconclufionistnamillapropofitioreprę DiffertatioTrigefimatertiaLogico-physica ſentat femper,& quafiinſedepingit,quodinin ſtantiantecedentiadinstansA,exiftitipfumin nemquoadſecundampartem: conc. quod aliqua propoſitiode præteritovelde futuro nonfignifi cetexpreſsè , &determinate, ſedtantùmdisjun StansA. Contra2. Illapropofitiovelaliafacilior,nem pè: Petrus currit tantumrepræfentatexiſtere curfumPetriin inftantipræfenti adipfampropofi tionem: fedfiilladuret perplura inftantia,tamin ſtans A quàmD&C.&c. eruntpræfentia adeam dempropofitionem: ergò&c. Refp. negoma. re præfentatdeterminate,&expreſsèinftansA,in quo videlicetprimo nata eft illa propofitio: ficuti pro poſitio, quædicithichomocurrit,&loquiturex preſsèdePetro, fiPaulus fuccedat,& currat loco Petriceffantis à curfu , dePaulo non loquitur illa primapropofitio:fedloquipoteritaliaperaliudde monftrativumpronomen hicvocaliterdicens, hic homocurrit, cumdiſcrimine tamen mentali inter primum,&fecundumhic, quantum intereſt inter Petrum,&Paulum. Contra3.Ideòpropofitiodepræſentirepræſen tatinſtansA potius quam B, quia inftansAeſtilli præfens , potiùs quàm B: ergo fiB. erit illipræ fens, perinde illud prædictapropofitio repræſen tabit. Refp. nego caufalem antecedentis ; non ideò quiafunpliciter eſt præſensinſtansA,propo fitio illud repræfentat,& eſt ejus imago; fed ideo repræſentat inftansA, quia in illo primo nata eſt illa propofitio , & quælibetpropofitio repræfentat quafi intuititive,& expreſse& determinateinitans nativitatis fuæ. Aivè tempus præteritum, &futurum,ſecundum id quoddicit in rectotempus ipſum præteritum , & futurumjuxta dicenda differt, ſequenti;at, quod attendimaximèdebet, ipfa futuritio,& præteritio dicitcolle&ionem, in quaincluditur etiam tempus præfens, in quo primo nafciturpropofitio,& hoc tempus præfensexpreſsè, &determinatè repræ ſentatquælibet propofitio: undefit perindeimmu tabilis de vera in falſampropoſitio de præterito vel futuro, name.g.Petrusconvertetur, ficexplica tur: posthoc instansA expresse&determinate cognitum,inquoprimonaſliturpropofitioinaliquo confequentiinſtanti Petrus convertetur:hæcau tempropofitio fiſemeleſtvera; ſemperetiampoft plures annos eritvera, poftquam jamPetrus con verfus fuerit. Contra 1.pervariasparitates: denominatio hæc propofitioveraeſt denominatioextrinfeca: g.hæc denominatiopoteft mutarifalvapropofitione:pro batur conf. propofitio,quæ eftcontingenter vera potuiteffefalfa(namhoc eftpropofitionem efle contingenterveram)&hoc non exaliaratione, nifi quia eftdenominatioextrinfeca: g. etiampro ptereandem rationem propofitio inuno inftanti vera, naliopotefteffefalfa.Refp. ex fect.1.1.3. ne gando conf. &adprobationemnegando caufalem antec. Ratio difparitatis eft, quia non mutaretob • jectumfuumrepræfentatumpropofitio contingen Contra4. Ergò illa propoſitio non magis eſtde tervera, fiilla non efiet vera, fed ineoden inſtanti objecto præſenti, quàmdepræterito,&non folum dicit Petrus currit,fed etiam Petrus cucurrit : eflettalía: fed exn.7. fect. 1. intantumeffetfalfa, quia non haberet objectum actuverificans illam: probatur confeq. illapropoſitio repræfentat cur. fedfi pollet mutari de verá in falfam, hoc eftex famPetriininſtantiA. etiam cumdurat in inſtanti: ſuppoſitione quodin uno initanti effetvera,fipof B.C.fequenti:fedpropofitioquæ in inftantipoſte riori affirmat objectum ut exiſtens in inſtanti ante riori eft propofitio depræterito: ergo&c. Refp.1. Concedendototum,inquo fiquideftabſurdi(quod ſetinalto initanti eflefalla,mutaretobjectum fuum repræfentatuin,&repræfentationem fuamexpro bationeconclusionis.- Contra 2. Paries ,qui eft fimilis alteri parieti in maximè apparet invocali propofitione , de qua nonfit quæftio ; ) idprovenitex hypothefi,quæ fa tis falſa eſt , quodvidelicet cogitatio humanajudi cativa conſervari poffit perplura inſtantia , quod negodiffert. 28.&hictantummodo omitto,utde turlocus quæftioni. Refp. 2.negandoconf. Non eſſetproprièdepræterito illa propofitio conſerva taperplurainftantia ſequentia; fed effetdepræ ſenti diſtractive, ſeuampliativèadtempuspræteri tum, ficutimultæpropofitiiones vocales depræ ſenti,quæ legunturin ſacris Scripturis,e.g. egoau tem dicovobis,fuerunt& funtveriffimæ ,&quia funt de præfenti: &quianuncamplianturadtem puspræteritum. Propofitio propriède præterito eft, quæprimò incipit &quafi enafcitur,cùmob jectum anteceffite.g. quæ diceret: Petrus cucur rit, non veroilla, quæconfervareturpoſtprimum instans nativitatis fuæ. Objicies 3. Iftapropofitiode futuroPetruscon vertetur,poteftmutari deverâinfalſam :g.etiam iſtaPetrus currit: probatur antecedens:fiilla pro pofitiofit vera,quia crasPetrus convertetur,pro pofitio autem duret poft craftinam diem , poſt quam diem nunquam amplius Petrus fit conver tendus,jampropofitio evaditfalſa: g.&c.Refp. ex ſect. 1. num.13. negandoantec. &ejusprobatio inftanti A poteſt mutari in non fimilem in inftanti B.g.et ampropofitiovera in inſtanti A &c. Refp. nego conf. ratioeft quia paries fimilisdum evadit nonfimilisnonmutateffentiam fuam, fed admittit focium,feucoexiftentiam cum aliopariete : pro pofitio autemverafipoffet evadere falfa ; mutaret objectum fuum,adeóque effentiainſuam exfeca.r. num. 5. Maximè nota,quodnonper folam& fim plicemcoexiftentiam cumobjecto ſuo propofitio depræſentieſtvera;fedperhocestvera,quodil laſemel coëxiftat in taliexpreſsè,&determinate cognitoinſtanti cum objecto fuo , & objectuın fuumin eo determinatoinſtantitaliterfehabeat in ſe , qualiter enunciatur ab ipſa propofitione : fi hoceſtſemelverum,eſt ſemperverum, adeóque ſemperpropoſitio eſt vera:& pariterfihoc femel eſtfalfum. Contra 3. Actus voluntatis , feu volitiopoteſt debonoin malum , delibero in neceſſarium com mutari:g. etiamactus intellectus,hoceftpropofi tio mentalis poteft mutarideverain falfam. Refp. antec. eſſe falfum filoquamur deeodem indivifibi liactu voluntatis:e.g.dolorde peccatis, feu actus contritionis eſt effentialiter bonus fi enafcitur in inſtanti A & poftea in inftanti B accedat impe riume.g.ſiſuperiorisjubens tibi,ut ſtudeasſubpor na A Deveritatecontingenter c. Contra 5. Propofitio vocalis poteſt mutaride vera infalfam: g.etiam mentalis. Refp. ne. conf. 275 napeccati,illeactus contritionispræcedens idem nuncnonperfeverat,necevadit malus, ſed ſi tu nolis obedire fuperiori , & doleas adhucde pec diſparitas eft quia eadem propofitio vocalis infe catis fuccedet actus alius obftinationis &inobedi ruit adfignificandas plures diverſas propofitiones entiæfubſpeciedoloris,&ipſeerit eſſentialiterma mentales , namvocalis non tàm fubtiliter defignat lus: ficpariter fit actus liber,hoceſt àcaufa indif diverſa tempora &inſtantia, nifi per additionem ferenti,fiinſecundoinftantiaccedatcauſaneceffi plurium ſyncategorematum , ficuti repræfentat tans, ille primus actus voluntatisidem numero non propoſitiomentalis;iſtaenimincluditinſeipfaima evadit neceffarius , fedalius fuccedetlocoprimi, ginemobjectiſui,vocalis verò includit mera figna qui eſſentialiter fit actus neceſſarius. Cæterumhis objecti ſui,quæ imagines nonfunt: ficutiviceversa omiffis , dico ſieſt verum antecedens , ideò eſſe, prounaſolapropoſitione mentali plurimæ , &di quia nondeftruitur effentia illorum actuum vo luntatis per illam mutationem,deftruereturautem effentia actus intellectus per mutationem , de qua difputamus. verfiffinæ vocales tùm in eâdem,tùm indiverfis linguisproferripoffunt. Contra ultimo. Ergò in quocumque inſtanti Contra 4. Pictura Cæfaris poteſt evadere pi AuraPompeji : g.etiampropofitio vera evadere falfa. Refp. ex num. 3. ſect.1. diſparitas eft,quia exterior ſpecies , quæ eſt in Cæfarepoteſt ſaltem permiraculum eſſein Pompejo,& idcircò pictu ra, quæ repræfentat ſolamexteriorem apparen tiamCæfaris , poteſt mutari inſunilem Pompejo, nulla deſtructa rerum effentiâ, at fi cognitio re præfentaret inſtansB,quæ effentialiter repræſen tat folum inftans Aut inſtans nativitatis fuæ de ſtrueretpropriam effentiam. duraret iſtapropofitio,Petrus currit,fempereffet vera: ergo Petrusſemper curreret; fedfupponi tur poſt primum inftans non ampliùs currere: ergo curreret &non curreret. Refp. diftinguo primumconfequens: effetverailla propofitioex preſsè repræfentans ſoluminftans A, &pro illo ſolo affirmans curſumde Petro conc. conf. Re præſentans expreſsè etiam alia inftantia , inqui bus illa propofitio miraculosè duraret,nego pri mam&fecundamconfequentiam,utapertepatet, ſophiſticam. DISSERTATIO XXXIII. Controverſa de veritate contingenter futurâ vel præteritâpropofitionum. Uia terminos iſtos veritas , &falfi tas: propofitio vera,&falfa:prate ritum, &futurum, cenſentaliqui, explicandoseffe,utſequentestermi ni,elbedo, nigredo, fimilitudo, CA Haumvel frigidum &c. inde quæftio excitatur fuper hoc argumento : utrùm propofitio vel e nunciatio , quæ nuncfiat de eventu futurocon tingenti, (v. g. fiquis dicat,Petruscrasfaltabit,) in ſe ſitdeterminatè vera , vel falfa, ita ut licèt nunchomines nefciant , utrum proferens illam propofitionem verum dicat , aut falfum; re ta men ipsa , &de facto idquoddicitillamprofe rens , vel fit determinatè verum, vel determinate falfum? 1 : 1: 1. V SECTIO PRIMA. Explicationes , &poftulata. Eritas propofitionis exdiſſ.31. confiftitin collectione propofitionis&obje&i (idem dicodefalfitate:)indènoſtiveritatemfor malemnoneſſeformamphyſicam, autabfolutam permodumalbedinis,neque itemeſſerelationem phyſicam,&realem,quamexdiffert.derelatione cognoſces: itaque relatioeſtintentionalis: appella, fi placet,formamlogicam, non quòd non exiſtat veritas formalis propofitionum independenter à reflexionibusnoftris,fedquiadependetàreflexio nibus noftris utconfidereturpotiùs per modum formæ, quàmalio modo. 11. Obje&um propofitionis , quod ingreditur illam collectionem , quæ eſt veritas formalis , vel falfitas formalis,non illam ingreditur omnino ve ſtitum, nec omninò denudatum, hoc eftnec cum omnibus circumftantiis attinentibus ,& pertinen tibus ad ſubjectum illius objecti , nec fine aliqui bus: ingredituritaque cum illis circumftantiis , in quas expreſsè , &formaliter annuit , & quiefcit prædicatio propofitionis mentalis , & præfertim cum circumſtantia temporis ,quodfignificaturà verbo illius propofitionis. 111. Unde hæ propofitiones Petraspeccavit, Petruspeccat,Peruspeccabit , habet diverſam veritatem formalem , nimirum prima collectio neinexfeipfa,exPetro peccante &temporepræ terito: ſecunda collectionem ex ſe ipſa exPetro peccante,& tempore præfente : tertia collectio nemexfeipfa,exPetropeccante,&temporefu turo: fimiliadefalfitateformalipropofitionum fac intelligas. IV. Veritas formalis non ſemperexiftit reali ter 177 Differtatio Trigefima tertia Logico-phyſica ter,&phyſicè in rerum natura , cùm propoſitio denominaturvera ab ipfa veritate formali(idem dicodefalfitate) nametſipropoſitio quæ nunc fiat deobjectopræterito,velfuturo nuncpoffitdeno minari vera, tamen collectio illa , quæ eftveritas formalis ejusdem propofitionis nuncnonexiftit, tempus enimpræteritum , vel futurumnuncnon exiftit. Si advertas quoddenominatiohæcverèeſt extrinfecapropofitioni (ſalteminadæquate)&eſt denominatiointentionalis , facilè intelliges , quòd ejusmodi denominatiopotefthaberi etiam afor manonexiſtente inrerumnaturâ,ficutidenomi natio cogniti , quia eſtextrinfecaſubjectopoteſt haberi per formam, hoceftpercognitionem,quæ diſtet per mille milliaria,&amplius ab objecto co gnito. V. Tempuspræſens,tempuspræteritum,tem pus futurumfuntconcreta quædam mirabilia:pri mumexplicatur:tempus habensprefentiam:inre &ovenit tempusquodnunceft,& in obliquo ve nit(faltemmetaphyficè)idemtempuspermodum formædenominansſeipfum,velpermodumrela tionis venit etiam in obliquo collectio negationis temporis præteriti& futuri: effe enim,&noneffe præteritum, nec futurum eſteffepræſens. Secun dumexplicatur tempushabensprateritionem: in recto venit tempus quodolim fuit,& in obliquo venit collectio ex eodem tempore, quodolimfuit, &exnegationeejusdemnuncpræfente, quæ col lectio diciturpræteritio. Tertiumexplicaturtem pushabensfuturitionem: in rectovenit tempus, quodpoftea erit, &in obliquovenit collectio ex tempore,quod pofteaerit ,& exnegatione ejus demnuncpræſente,quæ collectio diciturfuturitio, Vides hæcduopofteriora concreta, necſecundum formam,necfecundumſubjectumnunceffe&exi ſtere in rerum natura. XI. Respræfens, respræterita, res futura,ſunt concreta aliquantodifferentiaà fuperioribus , pri mumdicitproſubjecto rem nunc exiſtentem &in obliquotempus nuncpræſens: nonvero ineodem obliquo dicit collectionem exnegatione temporis præteriti,&futuri, quiares præfens potuit etiam olim fuiffe & poteftpofteafuturaeſſe. Secundum dicit ipfam remproſubjecto exiftenteminantece dentitempore ,&proforma in obliquocollectio nem exipfa re olim exiftente , &nonexiſtente nunc,&ex ipſo olim & exipfonunc,hocefttem porepræterito &præfenti. Tertiumdicitprofub jecto ipfam rempofteafuturam,&in obliquo pro formacollectionemexipſarepofteafutura,&non exiſtente nunc,& ex ipfopoftea,&nunc,hoc eſt temporefuturo,&præfenti. VII. Antiquum eft concretum etiam mirabile, fi dicaturde rebus, quæ nuncnonfunt, e.g.homi nes antiquieodem modo explicatur, ac fuperiori numerorespraterita:fidereadhucexiſtentedi catur, e.g.domusantiquaexplicaturhabensanti quitatem;in rectovenitipſadomusnuncexiſtens, &inobliquo pro formavenitcollectioexipſado moutnuncexiftente,& ex ipſautolim exiſtente, quæcollectio dicitur antiquitas , quæque ut col lectio eſt , per te vides quod nunc non exiftit, Eodempacto explicaturhocquodeſtſenectus, & virfenex. VIII, Resduratura,feuperfeveratura,eſtcon cretumdiſtinctum ab iſtoresfutura,& explicatur pariformiter,acres antiquainſecundoſenſu. IX. Memineris quæ diximusth.41. lib. 1.Elem. Deſtatu,ampliatione,&diſtractionetum termino rum,tumiftiusverbieft. Cumenimloquamuretiam depræterito,&futuro frequentiffimèperhocver bumdepræfenti eft, cautè ſubintelligendum ſem pereſtverbumde futuro,veldepræterito,v.g.cum diciturAntichriftus estfutarus intellige idemdi ci,acAntichriftus erit,&uunc non eft : diſtrahi tur enim , &ampliatur illud verbum præfens est cumſuoprædicato adfignificandumtempusfutu rum.Undefolentdiftinguihujusmodipropoſitio nes:fi illudestfumaturampliative conc.fi illudest fumatur cum ftatu,&depræfentinego : immo di ligentiùs folet ita diftingui Antichriftus estfutu rusſumpto illoestineſſeveri conc (hoceftpoteft nunccognofci,&affirmarihocipfum)fumptoillo eftinefle rei(hoc eftloquendo de exiftentia in re rumnatura) fubft.ampliative conc. ftrictè& cum ſtatu nego. X. Propofitio quælibetvel eſtde objectonecef ſario,velimpoffibili, vel de objecto contingenti : hoc est quodpoteſt exiftere, vel non exiftere. Rurfuspropofitiopotefteſſe,velde futuro objecto neceflario, velimpoffibili,velcontingenti , & pa riterdepræterito, velde præfentiobjectoneceifa rio,ſeu impoffibili,feu contingenti. Quæftio præ ſensproceditquoadpropofitionesde objectofutu rocontingenti abfoluto:addo hunc extremum ter minumpropternumerumſequentem. XI. Datur etiam propofitio de objecto futuro conditionato,ut de præterito conditionato, & de præfenti conditionato, eoq; vel neceſſario, velim poffibili,vel contingenti, juxtadicta lib.2. Elem.th. 1.num.7.depropofitione conditionata. Quæftio præfensetiamextendituradpropofitionem de ob jectofuturo contingenticonditionato,deobjecto, inquam,de quonon enunciaturquoderit, ſed und effet, fiponereturtalis conditio: v g.fiPetrus iret ( velibit,quodin eodemſenſuuſurpatur) inforum, inveniretthefaurum. XII. Determinate exiftere ,&exiſterecontin genternonfunt termini ad invicemrepugnantes; Primusenim nil aliud fignificat , quàm quod una quæqueres dum datur àparterei determinatèda tur, ita utpoffit quafi digito deſignari : nil enim daturpræcifive, disjuncte,autvageàparte rei, jux tadictadeindividuo vagodiffert. 17.fect. 1.&diff. 20. ſect.1. n. 12. Secundus verò terminus ſignificat quodresilla,quæ daturàpartereiproductaeftcau ſaindifferenti,&non neceffitataadproducendum illam,velnon producendum. : XIII. Dari disjunctivam veritatem (faltem fifit propofitio vocalis ) hoc eftdari propofitionem disjunctivam impropriam de eodem ſubjecto , quæ fit vera,& fimuldarideterminatam veritatem, hoc eſt dari propofitionem determinatam de eodem ſubjecto , quæ fit vera , non repugnat ex iis , quæ dixilib. 3. Elem. theſi20.num. Ir.&differt. 29. ſect. 1. nu.18. e.g. Petruscurrit,velnoncurrit,& iſta aliapropoſitioPetrus currit,utraquefimulpo teſt eſſevera. XIV. Dari propofitionem disjunctam,&con fuſam, quæ fitvera,& fimuldari determinatam de eodem objecto item veramrepugnat e. g. aliquis equus De veritate contingenterSc. equus eftneceffariusadequitandum:hicequus eft neceffariusadequitandum,utraquenonpoteſteſſe 177 chimerica adfaciendumcopulativè utrumqueeg. fimul vera,namprimapropoſitiopetitutdenullo determinatèequodici poffit : hic equus eft necef farius&c.juxtadicta lib. 3.Elem. theſi20,nu. 27. Hic igitur eſt ſtatus quæſtionis præſentis , utrum de objecto futuro contingentinon detur veritas determinata, fedconfuſa,disjuncta , & indetermi nata, ita ut fit falfum fi quis determinatè dicat : Petrus crasfaltabit : itemquefalfum fit , fi alter dicat: Petruscras nonfaltabit : ficutieſtfalſum bicequuseftneceffarius adequitandum,illeequus eftneceffarius &c. *XV. Neceffarium,&contingens nonfuntter mini ita repugnantes ,utinaliqua fignificatione nonconveniant: pro quo hæctriaprimaprincipia advertes. Primùm:nihileftita contingensutpof fitfimuleffe&noneffe:namhoceftapertè impof ſumul ſedere,&non ſedere :dicitur etiampoten tia quo ad effectus incompoffibiles : nam datur potentiafimultatis,quænoneſtchimerica,videlicet quæ eft adeffectusfimul compoffibiles,utignishas betpotentiam fimultatisadcalorem &lucem. CONCLUSIO IL Propofitiovelprafens,velpraterita,velaterna deobjectofuturo abfolutocontingenti,quando cumqueest,estdeterminatèvera,velejt deter minatèfalfajuxtaconformitatem,veldiffor Robatur:propofitiopræſensdeobje&opræ terito abfolutè contingente eſt determinate mitatem,quamhabetcumobjectofuo. P vera,velfalſa: hoceſtſiobjectumfuit,utenun ciaturà propoſitione;hæc eſtdeterminatevera; fi bile. Secundum quidquid eft(etiam ficontin genterfit)neceffeefteffe,dumeft. Tertium: quid quidnoneft(licetcontingenternonfit)neceffeeſt noneffe,dumnoneft. Adnotabisilludneceffeinclu fuminiftisprincipiis concordare,&componi cum contingente, &ideodicitur neceffe, feu neceffa riumneceffitateconfequente: conſequête,inquam, ipſamcontingentiam,feuexiftentiam reicontin gentispofitam indifferenterà cauſa indifferenti ut dixinum. 12. Alia eſtneceffitasantecedens,nimi rum quæ antecedit exiſtentiamrei ipfius denomi natæ abhujusinodi neceffitate, eamque rem facit neceffariò exiftere: e.g. ignis approximatus eft cauſa neceffaria caloris neceffitate antecedenti, quia antecedit exiftentiam caloris , &illudnecef fariò facit exiftere: èconverſo Petrus dumſedet liberè,&contingenterſedet,fedex ſuppoſitione quòd ſedeat neceſſario ſedetneceffitate conſe quenteexiftentiamipſius ſeſſionis. XVI. Neceffitas ex ſuppoſitione idem eſt, ac neceffitas confequens , ficuti neceffitas abfoluta idem fignificat , ac neceffitas antecedens. Quare concordant,&componunturinterſeneceffitasex fuppofitione , & confequens cum contingentia abfoluta,&antecedente. XVII. Antecedere, &præfupponi ( quæ funt ſynonima ) dupliciter dicitur. Primo antecedere antecedentia,velpræſuppoſitione temporis ,priùs nempètempore exiftere,quàm aliares. Secundò antecedere, &præfupponi antecedentia , &præ ſuppoſitionecaufæ,velcaufalitatis,ut ignis refpe Aucaloris : funtautem ſynonima prioritas tem poris ,&præfuppofitiotemporis,ficuti prioritas caufæ,&fimilispræſuppoſitio. XVIII. Neceffitasinſenſucompofito, idem eft, acneceffitasexſuppoſitione : neceſſitas autem in ſenſu diviſo idem eſt,ac neceffitas abſoluta, de quibus terminis dixilib. 3.Elem. theſi 22. num.7. Quareconcordantinterſeneceſſitasin ſenſu com poſito,&contingentia in ſenſudiviſo. XIX. Simultas potentiæeſtidem,accontingen tiaantecedens, ſeuabſoluta,ſeu in ſenſudiviſo : hoceſtpotentia fimulexiftens in eadem re, vel cauſa adfaciendum unum,vel aliud (ſumpta illa particula veldisjunctive propriè ) non tamen ad faciendum copulative utrumque,ut potentia ad fedendum , &potentia ad nonſedendumdicitur fimultaspotentiæ. Potentia fimultatis eſt potentia R. P.PtolomæiPhiloſophia, veròobjectumnonfuit,utenunciatur; eſtdetermi natèfalſa,juxta ſect. 1.nu. 1.ergopropofitiopræ ſens&c.deobjecto futuro&c.(utdiciturincon clufione) probatur conſequentia.Sicutiveritasfor malis denominans propofitionem præfentem de objectopræterito verain,eſt collectioexipſapro pofitione,& ex objecto nonpræfente,fedpræte rito: hoceft,eſtcollectioexobjecto exiſtentein temporepræterito &propofitioneintemporeprę fentejuxta num. 2.&6.fect.1. & iftacollectioli cètnonexiftensnunc in efferei (juxta num.9.) tamenſufficienter denominatdenominatione ex trinſega&logica (juxtà num.1.&4.)propofitio nempræfentemde objetopræteritoveram ; ita etiam cum omnimoda paritate veritas formalis denominans propofitionem præſentemdeobjecto futuroveram eſtcollectio&c. utpatetexiisdem numeris citatis. Nullapoteſt affignari diſparitas : namilla, quæ fortèpotiet intrudi, quòd videlicet nuncdeturde objecto præteritoaliquodrefiduum, &quafi reli quia,extra chorum faltat: e.g. momoria,vel ſpe cies memorativæ ,quæ inmentehominumreman ſerint de objecto præterito, vel alii etiam materia les effectus relicti, quafi hæredes à cauſa præteri taimportuniſſimèintruderentur in negotiumpræ ſens: nam veritas formalis exnum.1.noneftcol lectioex illis ſpeciebus , vel memoria, aut effeAi bus, fed ex ipſo objeto in tempore præterito ta literexiſtente,qualiter enunciaturnunc àpropofi tionepræſente:fimiliter quoadobje&um futurum ratiocinandumeſt: namlicètdaretur nuncde præ ſenti aliquid, quodneceſſarid importaret,& quafi promitteret objectum in tempore futuro extitu rum,v.g.decretumDei,quoddaturdepluviafu tura,quod nonfolum daturnunc, feddatum eſt abæterno : veritas tamen formalis propofitionis de objecto futuro noneſtcollectioincludensiſtud decretumpræſens; (nonenimomnescircumſtan tiæpertinentes ad objectum propofitionis ingre diuntur illam collectionem exnu.2.)quæ præcisè includitobjectumin illotemporefuturotaliterexi ſtens, qualiter enunciaturàpropoſitionepræſente e.g. quædicat craspluet. Quiverohuicrationi nonacquiefcit,eſt,quiautdixiinitio diſſertationis, credit veritatem formalem propofitionis effe cal lectionem veluti ex rebus materialibus, qualis eſt æqualitas interduos baculos. Z Ulteriùsconclufionemnon probo : quiapaten Differt.Trigefimatertia Logico-phyſica &liberumpeccatum craftinumPetri. Prob. antec. tiffimè ſeres ipſademonftrat. Tantummoncopro nunciatumAriftotelis effe: dequalibet re deter minata&dequolibettemporedeterminatonecef Sariameffeutfitdeterminateverumalterutrum contradictoriumcujuscumquegenerisilludfit.e.g. Tuvel es equus,vel non es equus: velante cen tum annos extitifti, vel non extitifti , alterutruin eſt determinate verum nunc, pariterquoad obje Aumfuturum ,veltuerispofthuncannum miles, velnoneris: velfaltabis cras,velnon faltabis. In deeſt, quodpropoſitio, quæ nunc dicat: Tupoft annumfaltabis: fi defactotuncſaltabis,nunceſt determinatèvera, denominatione quidem extrin ſecâutnum.4. quodfi tunc defactonon ſaltabis, propofitio nunceſtdeterminatefalſa: nec refert, quòdtu , vel alter nunc judicansper hujusmodi propofitiones, nuncneſcias ,utrumtua propofitio fit vera, vel falfa , non enim veritas ipfius àtua ſcientia dependet. SECTIO III. Objectiones... Bjic. I. Sipropoſitiopræſens de objecto fu turo contingente eſſet determinatè veraob jectum ejus noneffet contingens ſeunon ef fetfuturumcontingenter: ergo&c.Probatur antec. Suppofita veritate hujuspropofitionisPetrus cras peccabit , peccatumPetrieftneceffario futurum: ergoejus peccatumnon eft contingens, feu libe rum: (nam liberumreſpectuvoluntatis eſt idem, ac contingens reſpectu ejusdem ) Refp. negando antec.adprobationemdift. antec. Peccatum Petri eſtneceflariofuturumneceffitate conſequente,hoc eſt conſequente ipfamexiftentiam craftinampec cati,conc.antec. Neceffitateantecedente, hoceſt antecedente ipfam exiftentiam craftinam peccati negoantec&conſeq.Patetexnum. 15.diſtinctio: fupponis veritatemilliuspropofitionis,ſupponis illam collectionem,quæ exnum.4.eſtveritas for malis : illa autem collectio includit exiftentiam craftinam peccati: ergofupponis ipfam exiften tiam craftinampeccati : adeoque neceffitas eſt ex fuppofitione , & confequens ex num.15.&16. Tantumte non decipiat antecedentia temporis, dequanum. 17. quâantecedentiâpropofitiopræ ſensvera anteceditpeccatum futurum: fed iſtaan tecedentiatemporisnihilnocet,dummodononfit antecedentiacauſalitatis ex eodem numero. : Contra1. Nonpoteftnon ponitale peccatum, fuppofitâ veritate illius ſuppoſitionis, quia ſuppo fitâ illaveritatenonpoteſt ea propoſitioeſſe falſa: ergo&c. Refp. eodempacto diftinguendo : non poteft &c. impotentiâ vel impoffibilitate conſe quenteconc. (de impotentia, ſeu impoffibilitate fimili mododiſcurrendumeffe, utdeejus oppoſita neceffitate,olim te monuidiſſert.7.fect. 1. num.8. ubi deneceffitate Logicæ)impotentia,vel impof fibilitate antecedente nego antec. ejusque proba tionem &confeq. ex citatonum. 15.diſtinctiopa tet , & exemplo Petri ſedentis : nam ſuppoſita fi eſtdeterminateverum&c. hoc ipfum præco gnitumerit ab æternoàDeo,nempe quodPetrus cras peccabit : ergo ſuppoſitione anteced. quan tumæternitastempusantecedit craftinum, critve rum, quòd Petruspeccabit. Refp.Ægerrimèto lerandas hujusmodi objectiones,quæ in cælum os mittunt : quidLogico cum æternitateDei,&Om nifcientia illa ineffabili , qua omnia ſempervidit, videt,&videbitDeus,cognitio ipſeſua, ipfeco gnofcens,&cognitum? Attamenut moribus,& tempori ſervias, diſt.antec. Suppoſitioneantece denteantecedentiatemporis , vel æternitatis con cedo, antecedentia cauſalitatis ne. antec. & conf. Deusnovit ab æterno,quodPetrus craspeccabit (dato&fuppofito,quoditaerit) adeoqueſcientia, &cognitioDivina præſupponitur abæternoante peccatumcraftinumPetri : ſedantecedentia tem poris,non caufalitatis : non enim ſcientiaDei eſt caufapeccati,ut ignis eſt cauſacaloris : Deusenim in tantum ſcit quidquiderit,eſt, velfuit, in quan tumipſum objectumerit,vel eſt, vel fuit. Contra 3. Scientia Dei, quæ eſt ab æterno ,eſt infallibilis , & non poteft falli : ergo fuppofitione antecedente antecedentiâ cauſalitatis eft verum, quodPetrus craspeccabit. Probat.conf. Si ſcien tiaDei eſt infallibilis ,& æterna ; ab æterno,infert neceffario exiftentiam peccati craftini Petri : valet enim hæcillatio: Deus infallibiliterfcit,Petrum peccaturum:ergoPetruspeccabit;ergoſuppoſitio neantecedenti antecedentia cauſalitatis &c. Refp. conc. antec. & nego conf. Adprobationem dift. antec.infert neceflario&c.à polteriori & illatione conſequente exiftentiam peccati craftini Petri, concedo: infertapriori, &illatione antecedente negoant. &conf.Differt.2.fect. 1. dixidari ſcien tiam,&evidentiam à pofteriori,itemlib. 2.Elem. theſi 1. nu. 9.caufalempropofitionem à pofteriori explicui: inde conficies, quodpeccatum futurum Petri infertur quidem exſcientia aterna Dei,fed àpoſteriori, non vero àpriori,hoc eſt tanquamex effectu , ſeu quaſi effectu dependente ab codem criſtino peccato ( dico quaſi effectu , quia quoad ſcientiamDei ita reverenterloquendum eſt)ca terùm àpriori valet è contra illatio:Petruspecca bit,ergoDeusfcivit idipfum abæterno: Item in propofitionecaufali: quia Petruspeccabit,Deus idipſumſcivitabæterno: neceffitas autemantece densdequa num. 16. eſt illa,quæ infert à priori, &iſta tollit quidem libertatem, & contingentiam ab illato. Totum hoc facilè retorqueripoffet in peccatopræſenti,vel alio effectu contingenti præ ſenti: perindeenim certumeſt, quod fcivitDeus ab æterno ſcientia infallibili tale peccatum nunc præfens &tamenpeccatumnuncpræfens eſtcon tingens& liberum ,ut explicant etiam Conciona toresinconcione deprædeſtinatione exemplo ho minis videntis de longinquo exaltaturri aliosho minesinplanitieſe moventes,licèt illeturritus ho mononproptercapervifionem fuamcogat,&ne ceffitet illosalios homines adſe movendum : ergo ſeſſionePetrusnon poteſt non ſedere, fed impo-, tentia confequentenon antecedente. Contra2. Si eſtdeterminatè verum , quòdPe trus cras peccabit; ſuppoſitione antecedente erit verum,quodpeccabit: ergo noneritcontingens, pariter quoad objectum de futuro contingente ceffat omnis difficultas. Contra 4. Stante ſcientia æternâ Dei de pec cato craftinoPetri,Petrusnonpoteftnonpeccare : g. ſcientiaDeiinfertneceſſario à prioripeccatum cra De veritate contingenter Sc. craftinumPetri:prob.ant.Petrusmonpoteftredde re falſam ſcientiam Dei infallibilem:ſedſi poſſet 179 mutationem , nam peccatum,quodprius erat in nonpeccare,poffet redderefalſamſcientiamDei: quianihil aliud efteffe falſum ſcientiam, autpro pofitionem,quàmobjectumnoneſſetaliter,quali terenunciatur,vel repræſentatur ab eaſcientiaex num. 1.ergo&c. Refp.dif.ant.Stante&c.nonpo teft non peccare : ex ſuppoſitioneſcientiæ Dei, quærurfus eft ex ſuppoſitionepeccati futuriconc. antec. non factâtali fuppofitione,&abfolutè lo quendone.antec.juxtanum. 15.& 16. Petrus ex fuppofitione, quodpeccabit,non poteftnonpec care: itemexfuppofitione ſcientiæDei,quælicèt abæternoeſt tameninDeoex fuppofitionepecca ri futuri, ex dictis adcontra3. Itaque adprobatio nem conc.ma &dift.mi.Sipoffetex fuppofitione peccatinonpeccare , poſſet reddere falfam&c. conc.mi. (quodeſtperindeimpoffibile,acfalfifica re infallibilem Deiſcientiam): ſipoſſetabſolute,& potentia antecedentinonpeccare, poffetreddere falfam&c.ne.mi. &conf.Audiarcanum theologi cum: homocraspeccaturusliberè eft peccaturus: hoc eft: poteſtnon peccare abfolutâ,& antece centipotentia:tamenpeccabit,&hoc ipfumDeus ſcit infallibiliter : fi faceret,quodpoteſt,&nonfa ceret, quod faciet, quideffetcirca ſcientiamDei? Deus ab æternoprævidiffet,quodnoneffetpec caturus ille homo ; nonveròprævidiſſet,utnunc prævidit , quod effet peccaturus. Itaque Petrus peccaturus eâ viâ, quâ poteſt non peccare, po teft impedire ſcientiam de fuo peccato (in quo nullum eft abfurdum): hoc eft,poteſt facere it Deus ab æterno non præviderit ejus peccatum, nonveròpoteft eam ſcientiamDei falfificare: in fuper poteſt determinare aliam ſcientiam Deide fuainnocentia (aliam, inquam, alietate præcifio nis noſtræ,namuna, eademque realiter eſtſcien tiaDei)hoc eft,poteftfacere,utDeus ab æterno præviderit ejusdem Petriinnocentiam. Notaiſtaduo: facere actumdifformem ſcientię Dei effet illam falfificare,& hoc eſt impoffibile. Impedire nonpeccando ſcientiam æternamDei de fuo peccato , & infuper determinare ſcientiam æternamDeide ſuainnocentiâ,non eſt ſcientiam Dei falfificare: fed eſtPetrum utiſualibertateſibi àDeoconceſsa. animâipſe penitenstollit poftea ex eâdem anima perpenitentiam,& ita ex peccatore mutatur in juftum. ScientiaDei entitativeconfiderataeſt ve luti ſpeculum æternumintrinfecè immutabile,aptu repræfentare quidquid illi objicitur è regione: ex trinfeca determinatio ſcientiæ divinæ elt ipſa re rumcontingentium exiftentia tali , vel tali modo 1 intemporefuo:ficutiextrinfecadeterminatio ſpe culi, utrepræſentet Petrum eſt ipſa præſentiaPe tri ſe ſtatuentis coram ſpeculo ,cumhoc tamen diſcrimine, quod ad ſpeculum materiale veniunt ſpecies emiflæ à Petro,nimirum ejus coloris , & figuræ (ut dixi differt. 9. fect. 1. ) ; ſcientia verò Deinon indigetſpeciebusab ipfisrebus ad ſe ipsa emiffis: Ipſe enimDeus eſtſuauniverfaliſſimaom niumpoffibilium objectorum ſpecies. Contra 6. Quod Petrus poffit impedire ſcien tiam æternamDei ,&determinare eandem ſcien tiam æternam Dei eſt magnum abſurdum. Aliis verbis:omniſcientiaDeinondependetàcreaturis ! alioquin noneffet perfectiffima. Refp. dift. prima verba,quodpoffitimpedire&c.&determinare&c. permodum extrinfecæconditionis ne.per mo dumveræ, &phyficæ caufalitatis, conc. Adalia verba: nondependet&c. fumpto rigorosè hoc verbo, concedo: (nameſt vocabulumdicens im perfectionem) fumpto ex paupertate linguænon rigorosèperhoc,quod eſt ſcientiaDei eftinfalli bilis &nonvidetniſiverum, ne. Inhocfignifica to interdumufurpatur ifta phrafis: Scientia Dei dependet,hoc eſtſcientiaDei,quæde ſe conditio nateeſtdeterminatiffima ad cognofcendum,quid quid erit cognofcibile,utde facto ſciat, requirit tanquam conditionem extrinfecain , ut de facto fit futurum,e.g. peccatumPetri : ficuti requiritur tanquam mera conditio pauper, &paupertas ut dives poffitdare eleemofinam,nectamenà pau peredependetperveram,&propriuîndependen tiamliberalitasdivitis. Contra 7. Nequeper modum conditionis ex trinfecæ poteftcapi , quòdPetrus peccaturuspof fit impedire, veldeterminare id, quodfuit ab æter no:hoceſtſcientiamDei:ergo&c. Refp. dif.ant. necpermodumconditionis&c. inlineaintentio inali,ne.inlineâphyſicâ,conc.ant.&ne.conf. Si Contra 5. Non poteſt impediri ſcientia Dei: hocnegotium intercederetin lineaphyfica, v.g. ergo&c. Prob. antec.ſcientiaDeieſt immutabilis, quoadcaufam efficientemphyſicam,nempeignem nonenim de ſciente Deuspoteſt evadere non producentemcalorem,nonpoffetcapi,quomodo fciens , qui ab æterno eſt ſciens: ergo&c. Refp. conditio extitura, e.g.poft annum poffit facere dif.ant. nonpoteftimpediriſcientiaDeipermuta- etiamper modumconditionis,ut ignis nunccale bilitatem, feu mutationem, conc.peranteceden faciat; fedinlineaintentionali (hoceft cognofci tem carentiam exiſtentiæ : ſubdift. nonpoteſt im- bilis , & cognofcitivi): ficuti e. g. Stella diftans pediriſcientia Deifecundùm id,quoddicitdeen per tot miliones milliariorum àtuooculo ,& tua titateDivina,cont. ſecundùm id,quoddicitde ex- mentepoteſt intentionaliter determinare,& ocu trinfecâ determinatione,& denominatione , ne. lum,&mentem tuam, ut illam videas, & intuiti antec., &conf. & adprobationem conc. antec.& vè cognofcas,& ficutihomoilleturritus (de quo conf. Impediriper mutationemeſtpriùsunomodo ad contra3. ) abhominibus de loginquo ſemo ſe habere,v.g. effealbum , &pofteaalio modo ſe ventibusdeterminatur ad eosvidendos ; fimiliter habere, e g.evadere nigrum, & ita impedireeſſe inlineâintentionali, ſedin ejusdem lineæ gradu album.Impedireperantecedentemcarentiamexi- perfectiffimo, ſcientiaDei æterna poterit impedi ſtentiæ, eſtfacere ut non fit id,quod poterat eſſe, ri,&determinari ab objecto contingenti futuro : &nunquam fuit , v. g. homo innocens impedit &hocipfummodoexpofitoadcontra5. nimirum peccatum fuum perantecedentem carentiam exi- per hoc, quod objectum illud determinate in ſe ſtentiæ ſui peccati, nimirumſepræſervandoà pec- ipſotalitererit , veltaliternonerit in temporefu cato : Vir penitens impedit peccatum fuum per turo. Con Z2 180 Contra8. PoteſtPetrus peccando crasverifica Differt. TrigefimatertiaLogico-physica velationem, &quoadhocilliuspeccatumeſtcons re ſcientiam Deideipfius peccatocraftino: g. po teſt idein Petrus nonpeccando falfificareſcientiam Dei de eodem peccatocraftino. Refp. ne. conf. difparitas eft : quia eſt imperfectio impoffibilis, quodfalfificetur ſcientia Dei : eſt autempoffibile verificare eandem ſcientiam Dei ponendo obje Aum,quodfcientiaDeiponendumeſſe vidit. Contra 9. PoteſtPetrusnonpeccandonon veri ficare ſcientiamDei:g.poteſt illamfalfificare.Refp. dif. antec. Poteft nonverificare impediendoper omiffionempeccati &perantecedentemcarentiam exiſtentiæ ipſam ſcientiamDei depeccato quoad extrinfecamejusdeterminationemconc.poteſtnon verificare ponendo objectu difformeſcientiæDei, (quod eft idem,ac falfificare ) ne, ante. & conf. Nonverificare eſt terminus æquivocus,vel ſupe rior : fi non exiſtat quoadextrinfecamdetermina tionem,&denominationem ſcientiaDei de pec cato; certènon verificabitur : nam non entisnon funt paffiones : &hocmodonullum eſt abſurdum, quodDeusnon ſciat Petrum peccaturum, fide facto non peccabit,immo eſt maxima perfectio ſcientiæ divinæ : ſed ſi exifteret ſcientia Dei de peccato , & nonverificaretur , hocquidem ipſo faltificaretur : fed hoc abſurdum eft impoffi bile. Contra 10. Nonminus eſt abſurdum , quod poffit, e. g. Antichriftus impedire ſcientiam Dei deſuo peccato, quàm quodpoffitillam falfificare: ergo&c. Prob. antec. ſiAntichriftuspoteſt impe dire ſcientiamDeide peccato ſuo; poteſt impedi re quidquid confequitur ad illam fcientiam, c. g. DeusrevelavitpeccatumAntichrifti,& hocipfum eſt conſequens ad ſcientiam Dei de peccatoAnti chriſti : rursus multi converſi ſunt ad vitam bo nam audiendo illamrevelationem , & hoc ipfum eſt conſequens adeam revelationem: prætereain numeri alii effectus pariter conſequentes ad eam revelationem dantur, vel daripoffunt: fedeſt ab furdum, quod omnes illospoffit Antichriftus im pedire: g. etiam quod ullo modo poffit impedire ſcientiamDeide ſuopeccato.Refp.ne.ant.adpro bationem dif. ma. poteft impedire quidquid con ſequitur&c. in quantum reduplicativè omnes illi effectus dependent tanquam àconditione extrin ſecâ,& intentionaliàpeccato fuo futuro , conc. poteſtimpedire&c. omnesillos effectus ſpecifica tivèſumptos ne.ma.&proportionaliterdif. mi.ne. conf. Tota trica horum vocabulorum fic evolui tur : omnes illiboni effectus habent cauſasfuasve ras , & phyficas, & inprimisipfam gratiam Dei: habentconditiones,&occafiones, omnes quidem aliquo modo ſe tenentes inpriori(hoc eft ab illis aliquo modo dependent illi effectus ) vel inlinea intentionali, vel inlineaphyſica : fedexillis con ditionibus aliæ funt neceſſariæ,&eſſentiales (quæ dicuntur conditiones,fine quibus non,ut approxi matio reſpectu ignis); aliæ verò funt exiſtentes defacto,fednonneceffariæ: interiſtas autemnu meratur revelatio de peccato futuro Antichriſti : de facto enim fuit,veleſt,velerit occafio , &con ditio illorum bonorum effectuum,qui ſine illa qui dempotuiffenthaberi , fed de facto non habebun tur fine illa: itaquepoteſt, ſeu poterit Antichri ditioneceſſaria , licèt extrinfeca,& intentionalis, exdictis ad contra s. &7.) , &fimulimpedirepo teſt, nè exoccaſione ſui peccati revelati illi boni effectus de facto procedant : quòd verò aliunde, &abfolutè ,&ſpecificative dentur , & exiſtant illi effectus,Antichriftus non poteſtimpedire. Contra 11. Hanctricarum maximam fic oppo nes. PeccatumAntichriſtieſt revelatum in ſcrip turis : poteritAntichriſtus,dum vivet,legereſcrip turam&ibi legere ſepeccaturum: fedeo ipfonon poteritnonpeccare, nifi falfificando ſcripturam, quianonpoteſtimpedireperantecedentemcaren tiamrexiftentiæ illam revelationem : adeoque non contingenter,&liberè; ſedneceſſariopeccabit in hoccafu: ergo &c. Refp. omiſsa ma. ne. mi. Si peccatum ipfius Antichrifti nondependetab illa lectione ſcripturæ, poteritliberènonpeccare,quin falfificet fcripturam ( quod eſt impoſſibile ) quia ficuti nonpeccando impedire potelt fuumpecca tum ; ita in eocafuinter alia impediret ſuam le ctionem per antecedentem carentiam exiftentiæ : naiſinonpeccabit, nec Deus ſciviſſet ab æterno ejus peccatum, nec illud revelaffet, nec ſcriptum eſſet in ſcriptura , adeoque nec id ipſum legiffet Antichriftus in ea. Contra 12. Quidfi Antichriſtus legeret in ſcri pturis hoc determinatum fuumpeccatum revela tum: Antichriftus non credetfcripturu ?jamejus peccatumincredulitatis dependeret ab illa lectio ne ( quomodo enimcredet, aut non credet ſcri pturis , nifi dum eas audiet vel leget ? ) g. lectio nemnonpoffetimpedire , adeoque nec illam re velationem,àquádependetilla pars ſcripturæ,& abhac rurfus dependetlectioAntichriſti. Refp. adhæcinvolucrane. fupp.negoinquam, quodpro iftâ peculiari particula fcripturæ , & revelationis Antichriftus noncredetfcripturis fitfactaper illa eademverbaipfa eademparticula ſcripturæ,& re velationis ; fed facta eſt pro aliis partibus fcriptu ræ, &dealiisloquitur illa particula : quod videli cetillis aliis, cum eas leget, non credet Antichri ſtus; ficutidepropofitionibusſe falfificantibus , & infolubilibus dixi differ.31. fe.ult. quodnempenon habeantpro objecto ſe ipſas: itaetiam illaparticu laſcripturæ non fignificat, nechabet pro objecto ſe ipfam. Itaque dum legetAntichriſtus alias par tesſcripturæ, eisque non credit, peccabit,&liberè peccabit. Si tuncfaceret,quod poffet,&crede ret illis aliis partibus ſcripturæ non peccaret , & nonpeccandoimpediretperantecedentemcaren tiam exiftentiæ , quod exifteret illa alia particula ſcripturæ , ubi dicitur Antichristus non credet. fcripturis modo explicato adcontra 11.Dumverò ipſeAntichriftus leget illam ipfam particulamfcri pturæ, quænon loquiturde ſeipsâexdictis ; code. modofehabebit, ac fialicui revelatum effet pecu liariter ſepeccaturum , ut D. Petro à ChriftoDo minorevelata fuit negatio triplex ante galli can tum : fedmodus ille cæteroquin difficillimus ex plicatu fic exponitur: duo tempora diftinguenda funt inuno tempore audit,& legit Antichriftus illamparticulam,& tenetur illi credere , & fi cre dit,utpoteſt,non illaın falfificat , quia illa non lo quitur de ſe ipsâ ex dictis, & potefteffefimulve rum: quodAntichriſtus aliis ſcripturisnoncredet, ſtusnonpeccando impedire ſcientiam Dei,&re &illi De veritate contingenterSc. &&illi particulæ credet : necetiam illam impediet per antecedentem carentiam exiftentiæ, quiaejus 181 (datoquodverèfuturusfit:)ergonunc propof credulitas &lectiodependet neceffario abilla, ut àconditioneeffentiali : nihil autempoteſt impedi re quòdexiſtatid, à quo ipfum effentialiter , & iminediatè dependet. Si ili particulæ non credet Antichriftus ,peccabit liberè potens illi credere, ut expofitum eſt. Inalio tempore Antichriftus audit vel legit alias fcripturas ,& liberè illis non credit : fi faceret quod poffet,& illis crederet; im pediret perantecedentemcarentiam exiftentiæ il famaliam particulamſcripturę,& lectionem fuam, &peccatumincredulitatis erga illam eandempar ticulam, vel affenfum fuumpræftitum illi eidem particulæ: omnia perantecedentemcarentiamexi ſtentiæ, & modoexpofitoadcontra 10. Objicies 2. Non daturnunc veritasformalisde hac propofitione , Antichriftuspeccabit : ergo hæc propofitio non eſt determinate vera : aliis tioeſtconformis objecto fuo: ergo nunc eftveri ficativum illius. Refp. dift. ant. exnum. 9. Petrus eſtfuturus, fi illud eſt ſumatur ineffeveri,ſeu af firmabilis (quodeftide) concedo nunceffe verumt ſi illud est fumatur in eſſe rei fubdift. Petrus eft futurus, ſi rurfus illud eft accipiatur ampliativè ad tempus futurum, itaut faciatſenſum: Petrus non eft,fed erit, conc.ant. fi illud eftaccipiatur ſtriae ad tempus præfens ne. antec.&diſt. conf. Nunc propofitioeft conformis,conformitate intentiona li & ineſſeveri, (quodidem eſt)conc.conf.con formitatephyſica,&ineſſerei,ne.ſuppoſitum: ſupponit enim,quod propofitionum conformitas feu veritas formalis fit ita materialis ut æquali tasduorumbaculorum contraexplicationemcon cluſionis. Contra4. Datur aliquidde facto quod eſt veri ficativamillius propofitionise.g. craspluet:g.&c. verbis:nondanturnuncomniaconſtitutiva verita tis formalis : ergo non datur ipfum conſtitutum. Refp. dift.antec. quod eſt verificativum formale, ſeuid, quodconſtituitcollectionem, quæ eſt veri Refp. con. ant &ne.conf. exinitiodiffertationis tas formalis, ne, antec, quodeftverificativumcau &fect. 1. num.4. fateſt utveritas formalis exiftat ſale, hoc eſt inferens, & quafi promittens ipſum protemporeimportato ex parte objecti perpro verificativum formale extiturum tempore fignifi pofitionemjuxta num.2. fect. 1. nam propoſitio cato àpropofitione omitto antec &ne. conf. ex perdenominationem extrinfecam, &intentiona fect. 2. §. necpoterit & . licètdetur de facto vel ſem denominatur vera : ad alia verba: conc. antec. decretum Dei, vel alia cauſa naturalis, quæ infalli &dift. conf. nondaturnunc conftitutum quiddita biliter faciet, quodintempore fuo,(hoceft im tivè conc. conf. denominativène. conf. namdatur portato ex parte objecti ) exiftat objectum tale, nuncunapars(hoc eſt ipſapropofitio)ex ſuppo quale enunciaturàpropoſitione præſente ; atta fitionealteriuspartis futuræ, quod fateſt,utdetur mennecdecretum,necilla cauſa ſunt verificati conftitutum,feutotumdenominativè: quædiſtin vum formale, nec intrant collectionem , quæ eft &io differt. 5. propofita ampliùs exponendama veritas formalis. netdiffert,de relatione. Contra 1. Si non daretur nunc hoc conſtitu tivum, nempepropofitioipſa,jam ipſapropofitio noneffetvera:g. finondaturaliudconftitutivum veritatis nunc,necetiam eritveranunc.Refp.conc. ant &ne.conf. quætam valet, quam excitatadif ſertatione valeret iſta alia : finondatur nunc hoc conftitutivum pœnitentiæ , dolordepeccato ,non datur nuncpænitentia : g. finondaturnunchoc aliud conftitutivum nempe peccatum non da tur nunc pœnitentia : ludicra illatio : etenim hæc conftituta , &tota relativa, &multo magis ſi fint intentionalia ruditer nimis intelligerentur, fi crederentur effe,utconftituta &tota phyſica, in quibus valet:finondaturanimanondaturhomo: ergofinondaturcorpus,nondaturhomo. Natura hujus concreti , propofitio vera eſt talis,utrequi rat, quodunacerta pars actu ponatur,&alia cer tapræfupponatur,nonpromifcuèuna,velaltera: propofitio debet poni,objectum præfupponi (vel defuturovelde præterito in hujusmodipropofi tionibus) ficuti in pænitentia formali peccatum debet fupponi,nonponi: dolorautemdebetponi, nonfupponi. Contra2. Quandononeſtverificativumforma Contra 5. Propoſitio præſens de objeto futu ronon poteſteſſe veranunc, nifideturnunc ali quidvel decretum,vel aliud fimile: g. decretum vel aliudfimile eſt verificativum formale. Refp. diſt. antec.nonpoteſt eſſe vera nunc exdefectu præciſo verificativi formalis, ne antec, ex defectu alicujus fine quononpoteſt fuo tempore exiftere verificativumformaleconc. antec.&ne. conſ, nit aliud per iſtas objectiones agitur quam multipli caretricas. Certumeſt,quodfi Deus non exiſte retnunc,crasnonexifteretfol, num quidex hoc inferes,quodDeus eſt conſtitutivum,ſcu pars in trinfecaſolis? pariterin caſu noſtro:Deusnon eft conftitutivum,velpars collectionis , quæ eſt veria tas formalis hujus propoſitionis Petrus cras pece cabit:attamen finuncnonexifteretDeus,nonef ſet illa collectio, neccras Petrus peccaret : quia nonexiſteret,nonexiſtenteDeo,ad cujusexiſten tiam dicitrelationemtranſcendentalem Petrus,ut omnis creatura. Contra 6. Illudeſtverificativum formale , quo præcisè intellecto intelligiturpropofitiovera : fed præcisèintellecto decretoDei v. g.de craftinaplu ⚫via,eoipſo eſt vera propofitiodicens : craspluet: lepropofitiononeſtvera: ſedveritas formalis eſt verificativum formale : ergo&c. Refp. exſect. 1. num.3. diſt. ma. quandonon eſtverificativum&c. hoceſt pro tempore importato exparte objecti perpropofitionemconcedo:quandononeftveri ficativum&c. hoc eſt in tempore,inquo pronun ciaturpropofitione.ma&conceſſami.ne.conf. * Contra 3. NunceftverumPetrus estfusurus 1.... ergo&c. Refp. ne.ma. falfum eſt illudprincipium ex differt. citata , ubi expendetur. Inde difces, quomodoemendandumfit, utfit verum : & exin de etiampatebit non ſufficere , quod decretum Deidebeat intelligi, adhoc ut intelligaturveritas formalis illius propofitionis ,non fufficere , in quam, ad inferendum , quod ipſumdecretum fit conftitutivum, &pars veritatis formalis. Objicies 3.Quodeſtdeterminatumnoneſtcon 1 tingens: 182 tingens: g.contingenterfuturumnoneſtdetermi Differt. Trigefima quarta Logico-phyſica natè futurum. Probatur ant. quod eſtdetermina tumnoneftindifferens : ergo&c. Refp. ex fect. 1. num. 12.& fequentibus: dift.ant. quod eſt deter minatum &c. determinatione antecedente ( quæ dici ſoletetiamdeterminatio in cauſa) con. antec. quodeſt determinatum &c. determinatione con ſequente (quæ dici ſoletetiam determinatio in nis determinatio,indifferentia,ſuntenim ferè ſy nonimicumprimis. Contra: omnis effectus contingenter futurus eſt determinatus à decretoDei: hoc eft Deus ab æter-' no decrevit , quod talis effectus in tali tempore exiſtet: g.omnis effectus futurus eſt determinatus in cauſa,& determinatione antecedente : g.nullus eft contingenter,& liberè futurus. Refp.huc in exiſtendoexſuppoſitioneexiſtentiæ)noneftcon tingens: fubdift.noneſt contingens contingentia abfoluta & antecedente nego : contingentia ex fuppofitione & conſequente ,conc.antec. pariter diſt.conf. contingenter futurum contingentia an tecedenti noneſt determinatèfuturumdetermina tioneantecedente,conc. conf. noneſt determinatè futurumdeterminatione confequentene.conf. fi militer dift, terminum indifferens : nam determi trudi impertinentia ad quæftionem : tantum hic quærodeveritate determinataobjecti contingen ter futuri,&ad fummum de ſcientia Dei,quoad illam veritatem, utrùm videlicetſcientiailla tollat contingentiam , & libertatem ab objeto futuro. Cæterum utrùmdecretum æternumDei , ſeu voli tio Dei ( quæ formaliter faltem diftinguitur à ſcientiaDei) tollat,vel non tollat libertatem , non controverto ; fedpoftulo admittitamquam indu natumconfequenter, &indifferens antecedenter nonopponitur: quare illaquæ num.15.dixidene ceffitate,&contingentiaapplicare potes his termi : bitatum, ne quidem per umbram lædi illam liber tatem abhujusmodidecreto. DISSERTATIO XXXIV. Detertiomodo ſciendi& diſcurſu mentali. : SECTIO PRIMA. Effentia&proprietatesdifcurfus mentalis generatim. 1. II. Oftulo revocari in memoriam. dicta lib. 3. & 4. elem. de illa tione. Sicutihumanus intellectus poſt duas apprehenfiones (faltemvir tualiter prævias , & fimulhabitas,) quæ repræſen tent ſaltem duas rationes objectivas (feufimplices cognofcibilitatesjuxta differt. 27. fe&. 3.num. 12.) dumillas confiderat,& virtualiter comparat, de terminatur ad cognofcendum inunaratione obje Aiva aliam contineri (modo expofito differt. 28. fect. 1.)& duinhocipſo acquieſcit;diciturverè,& propriejudicare ; ita ex duobus judiciis faltem, fimul habitis , quæ repræfentent duas veritates objectivas ſeu judicabilitates juxta differt. 27. ſect. 3. num. 12. cum idem intellectus deter minatur ad cognofcendam aliam tertiam verita tem objectivam veluti emergentem ex illa colle &ione,&inhoc ipſo acquiefcit mentaliter, dici turverè& propriè difcurrere, &ratiocinari. Ve ritates illæ obje&ivæ ſeorfim etiam judicabiles, di cunturpramiſſeobjectiva. Veritas illa objectiva, quæ apparet & exoritur ex præmiſſarum colle &ionedicitur conclufio,ſeuconſequensobjectivum. Meritumillud objectivum ,&fundamentale, quod exhibentillæ præmiſſæ collectivejudicatæ ad con clufionem judicandam dicitur connexio , illatio, confequentia fequela objectiva tertiæ veritatis ex præmiffis. Totum hoc explicatur per clariffima exemplamaterialia juxta dicenda differt. derela tione: partes ſcorſim ſumptæ poffunt aliquid,fi mulſumptæ aliquam tertiam vim &potentiam ac quirunt , quam nec inadæquatè habebantfeorfim ſumptæ, animae.g.feorfimfumpta poteft quidem cognofcere; fed nonpoteſtviderenequidem ina dæquatè: corpus ſeorfim poteftgravitare,deorfum cadere&c. fednonpoteftvidere,audire&c. nequi dem inadæquate : at fimul fumpta in collectione phyfica anima & corpus, hoc efthomo poteft & videre,& audire&c.itapræmiſſæ objectivæ in ca ſu noſtro ſi collective accipiantur,& repræfenten tur habent potentiam, & capacitateminlineain tentionali , quam feorfim ſumptæ nequidem ina dæquatè habebant : &hæc potentia&vis dicitur connexio, ſeu illatio. III. Circa hunc diſcurſum objectivum , de quo numero antecedenti verſatur diſcurſus mentalis, hoc eft operatio intellectus , quæ dicitur tertia : hæc autem operatio includit plures cogitationes realiter diſtinctas inter ſe, videlicet faltemduo.ju dicia formaliarealiter diftincta ,quorum unum di citur antecedens,aliud confequens cum appendici bus fuisjuxta differt. 28.num.9. Utplurimum ta men interveniunt tria judicia formalia ficuti funt tresjudicabilitates objectivæ ex num. 2. IV. Si duo tantumjudicia formalia diſcurſum mentalem conftituant, inter alias appendices vir tualiter judicatasjuxta citatam differt. 28. antece dens annexamhabetapprehenfionemde aliâ præ miſsa objectiva, quam tunc formaliternon judicat intellectusſedtantum virtualiter: v.g. fimentaliter fic difcurras :fol est : ergo dies est ; dum judicas antecedens fimul apprehendis hanc aliam verita tem: quotiefcumque caufa neceffaria existit cum omnibusrequifitis,exiftit effectus , & hoc appre hendens virtualiteridipſumjudicas. •V. Vel adfint tria, vel duojudicia formalia in difcurfu Dediſcurſu mentali. diſcurſu mentali; collectio illa, quæ fe tenet ex parte antecedentis, ſemper habetipfam appendi 183 ergononestleo, ſedifta pertinentadregulasſum cemvirtualiter affirmatam,videlicet apprehenfio nemdemerito illoobjetivo,quoddicitur conne xio,feuconfequentiaexnum.2. quæ affirmatiode connexionenoneſtneceſſe, utfit formalis,& ex preffa (licèt effepoffit,) at ſufficit effevirtualem imodoexpofito ex citatadiſſert. 28.videlicet,quod judicium antecedentis vel complexi ex duabus præmiffis, vel fimplicisfit tale,utjudicetantece dens prout connexum cumconfequente : quòd notabis , fimul advertens , quòd ex parteantece dentis præcedit apprehenfio ipfius confequentis: aliter non poffet ne quidem virtualiter affirmari connexioantecedentiscumconſequente. VI. Nil prohibetquod diſcurſusmentalis fiat expluribus, quàmtribusjudiciis, hoc eftquod in antecedentefintquatuor,vel quinque judicia col lective ſumpta, & ratione collectionis appareat velutienergens veritas objectiva permodumcon chufionis judicanda. Ita pariter ex parteconfe quentispoffunt adeffeplurajudicia, hoceſtplures veritates objectivæ permodumconcluſionisjudi cari, ficuti in collectionephyſicâpartiumnonuna tantum,ſedpluresvirtutespoffuntde novoreful tare,utpatetinhomineexnum. 2. Quantumigi turattentio &lumenintellectus poteftcapere, & tolerare(non enim omnia fimulſcirepoteit:&quo quis tardior eft ingenio , tanto pauciora;) tan tum multiplicari poffunt inunodiſcurſu mentali veritates objectivæ judicandæ. VII. Antecedens cum omnibus appendicibus fuis debeteffefimulin intellectu cumconſequente, alioquin non eſſet diſcurſus : necſufficit memoria antecedentis præteriti per modum apprehenfio nis,nifi fit memoria per modumjudicii : namab apprehenfione non difcurriturpropriè loquendo nec ad aliam apprehenfionem,nec adjudicium: fedvelexcitaripoteft aliaapprehenfio , velſuade ri judicium ex diſſert. 27. ied.ultima. Patet au tem experientia , quòd anima dum difcurrit tali modofehabet,utplura judicatcumordine con nexionis illativæ : inde eft, quodquando longus &catenatus eſtdiſcurſus perplura antecedentia, faltem aliquod antecedens compendiarium ,hoc eſt virtualiter repræfentans præterita antecedentia fimuladeſtinmente cum conclufioneformali. Ex dictis adnotabis, cùm dicitur: debet pracedereju dicium antecedentis adjudicium confequentis ; Konidintelligi de præcedentia temporis ,fed de præcedentia cauſalitatis illativæ. VIII. Connexio ſeu illatio objectiva de qua num. 2. quæque ſignificatur per particulam ergo poteft effe multiplex. Primò aliaeſt veraobjecti vè,&talis mentaliterapparens: f cundomentali ter apparens vera,& objectivè non vera : tertiò vera objectivè, &talis mentaliternon apparens. Nonpoteftintellectus difcurrere,faltem finemen taliter apparente connexione, quiaexnum.5. de betjudicare antecedens prout connexum , adeo queconnexiodebet appar re: fi appareat& obje Aivènonfit, ſoletdici,quòdeſtmala,& illegitima conſequentia, nec unquamdicitur, quòdfit falſa conſequentia,&additur,quodpoteft effe antece densverum,&conf quensverum,&tamen non effebonam confequentiam ,ut homo estanimal, muliſticas de difcurfu vocali : cæterum in mente femperantecedens eſt falfum, cùm non eſt bona conſequentia : ratioeft,quia mentaliterjudicatur antecedens prout connexum cum conſequente: hoceft judicatureffe connexumexnum. 5. voca fiterautemnon exprimitur iſtaconnexio, ſedſpe cificativeſignificatur inantecedente ,v.g. homoeft animal,& ideodiciturmalaconſequentiavocalis, nonverò falſa. IX. Connexio antecedentis cum confequente femperaffirmatur (virtualiter ex num. 5.) in quo cumquedifcurfu: nunquam negatur, licet antece densfitexpartenegativum, aliter non eſt diſcur fus,fednegatiodiſcurſus : conſonat regula ſum muliſtica , quòd ex duabus negativis nihil fequa tur,ut lib.4.elem. X. Connexio ſeuconſequentia,primò fi obje aiva, alia eft neceffaria moraliter , alia phyficè, aliametaphyficè,utde fimili neceſſitatedixi differ. 7. & amplius dicetur differt. ſequenti. Secundò connexioformalis , alia eſtevidens , alia probabi lis,alia improbabilisjuxta dicenda diſſert, citata, & fequentibus. Tertiò utraque connexio alia eft immediata , alia mediata : illa, cùm fine alia veritate intermedia antecedens cum conſequente connectitur,ut efthomo, ergoest animal: media taverò eſt, cùm perpluraantecedentiaveluti ca tenatatandem inferturcouſequens, dequo quæri tur,e.g. efthomo,ergo rationalis,ergo intellecti vus, ergocapaxvitaaterna. Quarto connexio objectivapoteſt eſſephyſica inhoc fenfu,ut fcili cetfit inter objectum antecedentis & objectum conſequentis cæteroquin realiter diftin&um ab illo : c. g. exiftit creatura , ergo existit Deus; potest eſſe metaphyfica in hoc fenfu , nempe quod idem realiter fit objectum antecedentis &conſequentis : e.g. eft homo, ergoeſt rifibilis. Quinto connexio objectiva poteſt effe mutua , vel non mutua. Illa eſt , cum ex conſequente objectivoviciffim inferripoteft antecedens: eftho mo,ergo est animalrationale:eftanimalrationa le,ergo eft homo: ècontrario connexiononmutua. XI. Actus ille, quiestconclufio formalis, non eft neceſſe,utcognofcat, aut judicet antecedens objectivum , quod vulgò dicitur: Conclufio non reflectitfupra objectumpramiſſarum , quia effet otioſa iſta repetitio&reflexio:& experimurquod fæpè recordamur conclufionis alicujus fine ulla memoria antecedentis, quianempe ſpecies à con cluſione relictæ in intellectu non repræfentant objectum antecedentis. XII. Ipſatamenconclufioformalisdicit relatio nemtranfcendentalein ad antecedens formale,& mediatè adobjectumantecedentis,hoceftadante cedens objectivum: aliis verbis: actus conclufionis formalis effentialiter, & natura fua eſt talis actus, &nonmerèperaccidens,ita utpotueriteffefoli tariumjudiciumexterminis: ratio eft , quia omnis actus intellectus , & voluntatis intrinfecè ,& tran ſcendentaliter refpicit principia omnia, àquibus enafcitur, ficuti refpicit intellectuin, qui eſt prin cipium primarium,& caufa àqua produciter ille actus, licètnon fit iſteactus repræfentatio,&ima gointentionalisipfiusintellectus. XIII. Cùm audies antecedens estmotivum,& deter 184 determinativumconclufionis ; reſpondebis , eſſe Differt. TrigefimaquartaLogico-phyſica tualiter affirmat ad inſtar veri diſcurſus : loquor motivum intellectus ad producendam conclufio nem,neceffeneceffe,ut quidquidfuadet,determi nat &movetintellectum adproducendamconclu fionem repræſentetur&picturetur intentionaliter inipſo actuconcluſionis,cùm illudipſum eſt repræ ſentatum jam , & picturatum inactu antecedentis formalis. VT XIV. Antecedensformale,uttale,cognofcit ex num.5. objectumconclufionis , & connexionem virtualiter judicat , non autem virtualiter judicat ipſam conclufionem (faltem ineodemſenſuſu mendo huncterminum virtualiter. ) Ratio eſt, quia antecedens determinatintelle&umad expreſ sè&formaliterjudicandamconclufionem,in quo cafu, effet otiofum,fi illud ipſum virtualiter affir maret actus antecedens , quod fimul actus conſe quensformaliterjudicat. XV. Antecedensformalenon includitcogni tionemreflexam debonitate illationis :hoc eft non requiritur cognitiodiſtincta,&reflexa fupraipſum antecedens , & confequens judicans exprefsè& formaliter, bonam eſſe connexionem,ſeu illatio nem: ſufficitquoddixinum. 5. XVI. Antecedens formale non cauſatconclu fionemphyſico influxu , & effective ( nam hoc munus præftat intellectus, qui eſt cauſa producti va cognitionem,) ſed antecedens concurrit illu minando , & fuadendo intellectui , & repræſen tando illimeritum objectivum , ut affirmetur con clufio: ficuti in communiſſima ſententia cognitio repræſentans voluntati obje&umbonumnon cau ſat effective phyficè amorem erga illud bonum, ſedſola voluntas illum cauſat invitata,& fuafa à repræfentationeillius boni,unde cognitiofe habet permodumconditionisadillum amorem : pariter in cafu noftro proportione ſervatadicendumde antecedenti formali reſpectu confequentis for malis. XVII. Hactenus explicatus diſcurſus dicitur formalis mentalis:nam daturalius diſcurſus men talis , qui dicitur virtualis eodem jure, quo da turapprehenfio complexa , quæ dicitur judicium virtuale. Conſiſtit autem virtualis diſcurſus in unico judicio formali , nempe fimul perunicum actum annuitomnibus veritatibus objectivis,qui busdiſcurſus formalis per plures atus annueret, Utrùm humanus intellectus quandoque diſcurrat virtualiter in rebusfaltem notiffimis; non videtur negandum : utrùm veròAngeli, &multo magis Deus diſcurrat virtualiter ; res eſt altioris inda ginis. XVIII. Quæ dicta funtdediſcurſutumformali, tumvirtualiproportioneſervata accommodari de bent propofitioni conditionali , ſeu hypotheticæ illativæ , de qua lib. 2. elem. th. 1. num. 8. licèt enim illapropoſitionon fit diſcurſus ne quidem virtualis ,quia non affirmat duo formaliter , & expreſsè,ſedconditionemfolummodo apprehen dit, &eaapprehenſa conditionatum affirmat,at tamen inmultis imitatur diſcurſum formalem aut virtualem : inde conditioſolet appellariinillapro pofitione antecedens,conditionatumveròdicitur conſequens. Licètautemconditionemilla propo fitio nonaffirmet, tamen connexionem ipſamin ter conditionem& conditionatum tacite, & vir autemdeconditionata illativa,non autem depro poſitione conditionali per meram coexiftentiam, juxta diftin&ionemdatam theſi citata. De imperio voluntatis in difcurfu, A judiciomentali. 1. penitus eſſentia , &proprietates men talisdiſcurſusexplanentur,comparatioſe quens intellectus ,& voluntatis inſtituitur. Nullavolitioeſt cuinonpræluceataliquacognitio, juxta axiomaillud , nilvolitum, quinpracogni tum, licètcognitio non effective,fedilluminative concurrat advolitionemjuxta ſect. 1. num. 16. 11. Intellectus non dependet in omnibus fuis cognitionibus à voluntatis imperio , alioquin da returproceſſus in infinitum : dependet autem in multiscognitionibus , & diverfimoda dependen tia, ſeu determinatione, quod ideıneſt. III. Dupliciter aliquid dicitur determinatum, ſeuneceffitatum (quodfere idem eſt)primoquoad fpeciem:fecundoquoadexercitium: idipſum aliis verbis æquè obfcuris dicitur,primòneceffitatum neceffitatecontrarietatis,fecundòneceffitatecon tradictionis: e.g. frigus&calorfuntcontraria in ter ſe , & funt duæ ſpecies oppofitæ qualitatis : calor&noncalor funt contradictoria objectiva. Caufa,quæ itaneceffitatur adproducendum frigus, ut nonpoffit producere calorem , diciturdctermi t nataquoadspeciem,&neceffitatecontrarietatis: cauſa, quæ ita neceffitatur ad producendum fri gus,ut nonpoffit defiftere àfrigefacienpo (quod eſtidemac nonpoffeponerenegationem frigoris, ſeunonfrigus )diciturdeterminataquoadexerci tium,&neceffitatecontradictionis. Itacontingit inplurimis fimilibus quoadalias caufas , & præ fertim quoad intelle&um,&voluntatem. Intel lectus enim, quemadmodum &voluntas plurimos poſſuntproducerea&us ſpecie differentes: itaque cumà voluntate intelle&us determinatur ad co gnofcendum potiùs, quàm non cognofcendum aliquodobjectum, diciturdeterminariquoadexer citiumdeterminationeſeuneceſſitate contradictio nis : cùmvero determinatur ad cognofcendum potiuspertalem cognitionem ſpecie differentem, quam per aliam dicitur determinari quoad ſpe ciem,ſeu determinatione contrarietatis. IV. Voluntas non poteft imperare intellectui, utcogitet fineneceſſariisrequifitis ad cogitandum, v. g. ſine ſpeciebus : nec ut intellectusaffirmet, quodevidenter eſt falfum , velquando intellectus nullumhabet fundamentum, & rationemjudican di : nec quoddubitet,ubi nullus eſt locus dubi tandi , aut alia fimilia otiofiffima : nam voluntas habeterga intellectum imperiumpoliticum,hoc eſt rationabile , & inbonum intellectus,nonverò imperiumdespoticum,uthabet in manus&pedes quospro arbitriopoteſtmovere &agitare. V. Voluntaspoteſtaliquando impedire indire ad , ne intellectus apprehendat aliqua objecta, quæſiapprehenderet neceffitatus effetadjudican dum: determinare videlicetpoteſt,ut alias ſpecies excitet,&dealia re cogitet: ex ſuppoſitione au tem, quod exiſtant inintellectu e.g. iſtæ appre henfiones,totum, majusfuaparte,nonpoteſtvor lun : Dediſcurſu mentali. 185 luntas impedire,quin intellectus objectum illudju- neconditionata,c . fihomo effetequus, veleſſet dicet,quod eſt evidensex terminis :namintelle- idemacequus. &usadilludjudicium eſtdeterminatus tuinquoad : ſpeciein, tumquoad exercitium. VI. Ex fuppofitione quod antecedens fitjudi catumab intellectu prout connexumcumconſe quente,&connexio fit metaphyficè evidens, in tellectus determinatur adjudicandum utrâque ne ceffitate,&nonpoteſt àvoluntate impediriillud judicium: quandoverò connexionon eſtevidens metaphyfice, fedvel phyficè,vel moraliter, vel folumeſt probabilis , intervenit imperium volun tatis, adhocutintellectus judicet conclufionem, quia tunc ex fua natura intellectus non determi natur,necquoadſpeciem,necquoadexercitium. Probatur , quia prædicatum hypotheſis illius, ut actualenondiftinguitur, ne quidem formaliter, àſubjecto actuali,(juxta doctrinamdiffert. 29. ) ſedeoipſonihilinferturexillâhypothefi,nifi con ditionatumimpoffibile,hoceft : effet &non effet homo:Inſuppoſitione,inquam;fecundo intentio nali,& fimplici,atinſuppoſitioneperſonalicondi tionatumnegativum,exdiffert.30. ſect.3.num.4. ſedutraque ifta illatio eft inutilis, & otiofa , tan tundemenim ſciebatur,& repræfentabatur etiam inipsâfolitariahypotheſi, ſeu conditione, imino inipfis terminis ejusdem conditionis feorfim fum ptis ,& confideratis. Tota ratio adverfariorum de utilitate hypotheſis impoffibilis eſt , quia ex parte prædicati præcisè ſumpti aliquid infertur, i Dediverfitate&diviſionediſcurſus mentalis. S præſcindendoà ſubjecto, ſed hoc ex differtatione Icutidiffert. 31.dixiplures eſſe propofitio nesvocales,quam mentales;itapluresvoca 29. citata falfum eſſe conſtat : verùm quidem eſt , quòd prædicatum illud feorfim ſumptum ut inpræviaapprehenfione fundarepoteſt illationen ८. lesdiſcurſus,quammentales eflenuncaffir mo; ratio efteadem,videlicetquia intellectus eft aliquam utilem,v. g. estequus, ergo est hinni cauſa neceffaria,&otiosè nondifcurrit,unde di bilis: fed iſta eſt illatio materialis ,juxta ditam ſcurſus identicusmentalis nondatur,ut lococita diſſert. ſet. 1. num. 13.&non eſt forinaliter ex todixi:deindenecdaturpurumenthymemamen vi hypotheſis impoffibilis, immo inde conficitur taleexantecedente nimirum omninofimplici,jux illius inutilitas , quiapræſcinditur ab illa inea il latione. taſect. 1. num.4. ratio eft,quia hujusmodi entny memata, fidarentureffentàpropofitione converſa adconvertentem, vel à propoſitione de termino CONCLUSIO II. infinito adaliamde termino finito ,&viceverſa, Exhypothefiimpoſſibili vocalis illatioestperinde ſedprimoexdiſſert,citatanondaturmentaliscon verfiopropofitionum,ſecundo inillationeàpræ dicatoinfinitodebet ſubintelligi virtualis propoſi tiodeconftantiaſubjecti , adeoquenoneftmerum enthymema. II. Nondaturmentalis diſcurſus abanteceden te diftincto distinctione rationis ratiocinantis ad aliud ita contradiſtinctum: c.g. eft homo, ergo eft animal rationale : ratioeft, quiainconſequente non apparetnova veritas objectiva , ſed eadem clarior : adeoque non eſtdiſcurrere, ſed explica re: Præterea: figuræ omnes &modifyllogifmorum vocalium,juxta artem Ariftotelicam,non habent fingulæ reſpondentes fyllogifmos mentales : tum quia non datur propofitio indirectæ prædicatio nis , non propofitio disjunctiva , & particularis in intellectu in terminis neceffariis , contradiſtin &aàpropofitioneuniverſali : quiapotentianecef faria expedita agit quantum poteft, adeoque cùm intellectus poteſt affirmare univerſalempropofi tionem,omnishomoeftanimal,non fiftit in parti culari,aliquis homoeftanimal: tum quiapleræ que ex illis figuris, &figurarum modis ſuntmeræ explicationes , non illationes. Denique plures, quæ funt meræ propofitiones in intellectu , vo caliter explicantur per diſcurſum , ficuti meræ apprehnnſionesmentales perpropoſitionesvoca les explicantur. CONCLUSIO I. 2.. Exhypothefiimpoffibili mentalis nullautilis illa tiofieripotest,babitorefpectuadconditio natumconcludendum. : Hypothefis Ypotheſis impoffibilis eftidem, acconditio impoffibilis , quæ apprehenditurin propoſi CR.P.PtolomæiPhiloſophia, inutilis adexplicandum logicè naturasrerum. : Robatur, quia quidquidpoteſt explicari vo P caliterper eam hypothefim,perinde explica turperexplicationemterminorumnempeſub-- jecti&prædicaticomponentishypothefim impos fibilem : explica, quid fit equus,&quas virtutes habeat, & tantundem docuifti,acdoceresper in volucra hujus hypotheſis vocalis : fihomo effet equus effet hinnibilis. Subinde fiunt hujusmodi hypotheſes, fedpotiùs ad figuram rhetoricam, quamadexplicationemlogicam. CONCLUSIO III. Ex conditionato impoffibili admifſſo , velomiffo-utilis est illatio ad convincendum adverfari um, &ad oftendendum ipfamhypothefimeffe impoffibilem On hìc admittitur conditio impoffibilis ut acquiraturnova fcientia exvi conditionati, N ficutiinprima,& fecundaconclufione , fed conditionateadmittitur,vel omittitur aliquo affer tum ab adverfario,ut demonftretur,quòd exillo infertur conclufio manifeſteimpoffibilis,&negata ab codem adverfario , &ita cogituradnegandum etiam illud primum conditionatum , &fatendum hypothefim effe chimericam : e. g. afferit quis, Petrumnoneffeanimal,&tamendicit, effehomi nem,ficarguerepotescontraeum: per te Petrus non eſt animal fed omnis homo eftanimal, ergo Petrusnonefthomo : fedper te hocultimum eſt falfum, ergo falſaeſt illa major, quam aſſeveras : hic foluseſt legitimus &antiquiffimusufus hypo theſis impoffibilis, quoAriftoteles utitur in fyllo giſmis per reductionem ad impoffibile : &ma thematici paffim utuntur , etiam ad demon Aa ſtran 186 1 DiffertatioTrigefima quinta Logico-phyſica ſtrandum mentaliter aliquam veritatem contradi &oriamipfiusimpoffibilis conditionati,e.g. fiquis neſciat utrùm fit vera iſta conclufio, quòdSolin Cælomoveatur,fupponit,hoceſtapprehenditfim pliciter ejus contradictoriam tanquam veram , & advertit utrùm exiftâ inferatur aliquid evidenter impoffibile, ut deindè regrediatur ad concluden dum,primamaffertionemeſſe veram. CONCLUSIO IV. Exbypothefimiraculofa nil aliudutiliter infer tur,quamquodexipfisterminisprecedentibus bypothefimfciebaturdecaufisnaturalibus. P Robatur,quiaconditioilla,&hypotheſis,uta Qualiter identificans prædicatum cum fubje &o,c.g.fiDeusfifteret Solemin medioCæli,non habetaliundèvimilluminativam intellectus,nifiab licètnonpoteft petere,&exigereadhocutfit,& utfitens&utfitverum:quodfit &fitens,& fitve rumid,quodnoneſtverum,necens,ſedeſtfalfum objective: ex quo principiopromanat hoc aliud: exneceffariononinferturcontingensdetermina tum:namcontingenslicètfitverum,potefteffefal fum, in quo cafuquideffet deneceſſario,Geffet connexumcumcontingente determinato ? Con fonant iſta cum th. 22.1.3.Elem. Sedinconclufione præſentiècontrario quæſtioni reſpondetur,utrùm ex falſo realiter antecedenti poffit inferri menta liter confequens verumrealiter: ficuti eſtcertum, quodexcontingentivero inferturverumneceſſa rium,exlococitato utexiftit creatura,ergòDeus exiftit. Probaturconclufio:quiaillatio mentalisforma. lis eftexcolle&ione duarumpropofitionum,juxta ſect..num.2.exquaemergittertiaveritas,quæ ex . ipfis terminispræviè apprehenfis, nempeDeus,Sol fingulis feorfim emergere nonpoterat: fednull confiftensinmedio Cæli,neccollectioillorumter veritas tertia emergit excollectione veri ,&falfi, minorum ampliùs illuminat,&inſtruit intellectum, quamipfimetterminifeorfim ſumpti, utpatet ex namexente, &nonente fimulnonpoteſt fieri, quodabente folononpoterat. perientia,& inductione: nilenim ampliusexhac hypothefiſcio,quamDeumeffeomnipotentem, & Dicesex falſoapparenteutveròpoteſt inferri verum Refp.ex vero,&apparente,& realiter Solemfacerepoffe taleseffectus intalibus circum tali infertur verum,& apparenter,&realiter tale, ftantiistantummodò:non ita cum'ex collectione duarumpræmiſſarum inaliâ materiâ,juxta ſect. 1. num. 2. diſcurritur, & infertur alia tertiaveritas : ratio eft , quiadantur aliquæ collectiones , quæ ni hilultrapoſſunt, quàm poffintipfæpartes diftribu tivèſumptæ , aliæ verò collectionesnovamquam dam tertiam virtutemacquirunt. CONCLUSIO V. Ex contradictorio per bypothefim impoffibilem admiſſo vocaliter infertur ipfius contradicto rium. Robaturexconclufionefecunda,&per hoc Pexemplum:bona eſt illatiolicèt mediata(juxta ſect.1.n.10. )ex hocantecedente:Marisfu perficies nonest spherica ,quæ conclufio probatur periſtasimmediatas conſequentias:fi non eſtſpha ricag.aliquapartesaquaremotioresfunt àcen tro,quamalia: gillaremotiores defidentadde cliviores: namhæceſt naturaaquæ,& omnium li quidorum: g. eoipfo omnespartes aquaæqualiter distantàcentro:ergòtandemtotafuperficiesMa ris estspherica,quodeſtidem,acomnespartescir culariterſumptas æqualiter diſtare àcentro. Men taliter verò fi cognofcitur hypothefis impoffibilis fimpliciùs,nonfiettalisillatio:ſedinfereturdire &e: Talisestnatura aqua:g. MarisSuperficies est pharica. (loquorde veroobjectivo,utvides): ita exvero apparenteinfertur verum folùm apparens, nonrealitertale: quæſtio iſta eſt, utrùm exvero folùm apparente inferaturper illationem forma lem, &mentalem verüm apparenter ,&realiter tale: hocnego , concedenstantùmſequi , &in ferri materialiter conſequens verumrealiter,quod tamennoneſt apparentertale,v.g. homoestequus, nullus equus est lapis:g.homononestlapis: licèt concederetur,&effet apparentervera illa major; conſequens ex vi conſequentiæ , quod infertur mentaliter: stnegatiolapidisut identificatacam equo, quod eſttantum apparenterverum, utfimi liter eit illa major , cum qua connectitur formali terhocconſequensex ſect.1.1.12. Idverò , quod ett realiter verum in illo conſequente : nempè, quod homo de facto non eſt lapisinea illatione noneſtapparenter verum, & ideò tantùm mate. haliterinferturhoc,quodeft,negatiolapidisiden tficatacumhomine. CONCLUSIO VII. Illatione vocali exfalfo, tumimpoffibili, tum con tingenti conceſſout vero, infertur aliquando verumrealitertale,velcontingens,velneces farium,licèt etiamaliquando inferaturfal Sum. P Robatur ex ſuppoſitione terminorum vocali umjuxtaregulasſummuliſticas,utth.49.lib. I. Verum confequensex vero tantum antecedente mentaliterinfertur illatione formali &often fiva:hoc eft nonperimpoffibile,dequoconclu fionetertia. Iffert hæcconcluſioabhoc primo principio: D exverononnifiveruminfertur,hoceſtan tecedens,quodfitrealiter &entitativèverum connexumeſſenon poteſt cumfalſorealiter: vide Elem. di&um eſt ;nam fi dicam Petrus non eſt animal,juxta ſuppoſitionem vocalem illius prædi cati correſpondentis non folumprædicatoactuali mentali, fedetiampræviæ apprehenfioni, (juxta differt.29. fect.3, adobjectionemprimam)eft idem acdicere,nullumanimal: adeóq;perbonam,& formalem illationem vocalem infertur : g. Petrus noneftequus:pariter ſi dicas Petro realiter ambu lante: Petrusnon movetur, (hoceſt nullomotu) g.Petrusnoncurrit;bonaeſt illatio vocalis exan tecedenti falſo ad conſequens verum. CON Decertitudine, &evidentia. CONCLUSIO ULTIMA. 187 læ funt veræ ratione materiæ , hoceſt anteceden Illatio,feudiſcurſus materialis differt ab illatio nerationemateria. P Robaturexplicandoprimampartemexcitata 29.differt. videlicetillatio materialis eft , cùm velexprædicato,velexſubjectofeorfimſum pto,& virtualiter affirmato per copulam minus principalem aliquid infertur,cuiconfonatdiffert. 28.fect. 1. Secundaparsexponitur : illatio enim ratione materiæ eft illatio procedens per exceptionem à regulis generalibus fummuliſticis , juxta quas il lationes factæ dicuuntur ratione formæ,ubi tamen multumeftdemetaphora,nam reveraregulæ illæ nil aliud ſunt , quam obſervationes quædam circa materiam, hoc eft circaobjecta,& formalitates, dequibus poteſtdiſcurri,& circa fignificationem arbitrariam vocabulorum : undeetiamipfæ regu tis&conſequentisobjectivi , & connexionis ob jective: fedquia materia, feu objecta à regulis obſervata funt prædicata generaliſſima, quæino mnibus penèrebus reperiuntur,&deomnibusve rificantur,v.g. quodvaletabactu adpotentiam: quòd id , quod competit omnibus distributive, etiamaliquibus disjunctivecompetit :undepro ceffit regula ſummuliſtica: dictum de omni,di Etumdenullo, juxtadictath. 20.lib.3.Elem. ideò illationes hujusmodi dicunturratione formæ. A liaex parte ſunt quædam prædicata , & proprie tates peculiares in aliquibus rebus , quæincæte ris non reperiuntur , inter quæ peculiaria prædi cata illatio quæ datur, dicitur ratione materia, nempè ſpecialis non univerſaliſſimæ , v. g. iſta illatio, aliquis homonon est lapis : g.nullus la pisesthomo,diciturratione materia,juxta lib.3. Elem. th. 9. De Certitudine – H. P. Grice on G. F. Stout and H. Prichard, Intention and uncertainty -- , &Evidentia. Roprietates magis illuftres diſcurſus mentalis , atqueipfius quoquejudicii V. Danturactusmentales certiformaliter, non tamenevidentes formaliter: Nonquidem ſunt iſti in hanc , &fequentesdiffertationes ſepofui : funtautem hujusmodiveri actus naturales ,ſed ſupernaturales : nempè actus, &affenfus fideidivinæ, quibus credimus,funt cer-- tas formalis , certitudo formalis, evi dentia , probabilitas , improbilitates : de primâ tiſſimi formaliter, non tamen ſunt evidentes : fides enimeftobfcura,fednullidantur actusnaturales, jamdiximusdiffert.31. & ibi dicta communiafunt tùmſecundæ, tùmtertiæ intellectus operationi:ad quiſi certi formaliter , eo ipſo etiam non fintevi dentes formaliter. reliquaspergo. SECTIO PRIMA. Certitudinis formalis eſſentia,&proprie tates. Rrimò,pauciffimisdictis decertitudinediſſer. P2.addofequentia 2.addoſequentia:certitudo formalis, ficut& evidentiaformalisnoncompetitapprehenfio ni,ſedjudicio, veldiſcurſui. II. Certitudo formalis eft neceffitas , ut actus mentalis (judicium nempè , vel diſcurſus)fit ve rus,hoc eft conformiscumobjecto: etenimnetes fariòverum, & certòverum perindeeſt : unde juxtamultiplicemdiviſionemneceffitatismetaphy ficæ, phyſicæ, moralispofitamdiſſert.7. dividitur etiam certitudoformalis. III. Iſtaneceffitas , ut fit certitudo formalis de bet eſſeidentificata cum ipſonutumentalijudicii, vel diſcurſus : &eſt idem ac connexioquædam ipfiuscognitionis cum objecto taliterexiſtente, ut judicatur:ficuti dependentia àDeoeſtidentificata cumcreatura:quarenota diſcrimen inter verita tem formalem , quæconfiftit in collectione(ex diff. 31.)& certitudinemformalem,quætota ina Aumentali conſiſtit. IV. Si intellectui appareat illa neceffitas : &il lumquietet,& ſatiet,rapiatqueadannuendum,vel renuendum; tunc illa certitudo formalis eſtſimul evidentia formalis. VI. Cumimproprietate aliqua claſſes aliæ duæ generales certitudiuis affignantur: nempè certitu do ſubjectiva ,&certitudoobjectiva,quasdiligen terdiftinguas à certitudine formali: ſubjectiva eſt ipfiusintellectus, qui eſt ſubjectumjudicii , vel di ſcurſus , ficuti paries albedinis : quando nimirum intellectusnontrepidat,etiam cumpoffet,&quan tumeſtdeſedeberettrepidare,hoc eſt dumpro ducitactummerè opinativum,&noncertumfor maliter, ſed velex inadvertentiâ,aut ignorantia, veleximperiovoluntatis cum nullâformidineop poſiti aliquid affirmat ; intellectus dicitur certus ſubjective , licèt incertus formaliter. Certitudo objectiva eſt in ipſo objecto ex eo, quod fit co gnofcibile,&judicabileperactum intellectus for malitercertum: diciturobjectum certumobje&i vè, etiam fi de facto per actum formaliter incer tumjudicetur. VII. Tres iſtæcertitudines fimul inveniripos funt:ubienim eſtcertitudoformalis, eſtetiamcer titudo ſubjectiva,& objectiva , fed certitudo fub jectiva poteſteſſeſineformali,&objetiva, &ipfa objectiva finereliquis. VIII. Certitudo ſubjectiva multipliciter dividi poteſt : prima eſt ſubjectiva enata à certitudine formali, ſecunda ex inadvertentiâ, vel ignoran tia , tertia ex imperio voluntatis ( juxta differt. anteced. ſe&.2.)quætertiadici ſoletcertitudoad hæſionis affective,&rurfusdividitur in conſtanti ammentalem,&obſtinationem mentalem,illaeſt, Aa 2 cùm 188 cùm rationibus validis innixaanima nonfinit ſeà Differtatio TrigefimaquintaLogico-phyſica levibus dimoveri: ſecunda ècontra. IX. Certitudo formalis, uti quoque evidentia. eſt modalitas veritatisformalis :hoceft, appellat fupra ipfam veritatemformalem , juxta dictade terminoappellativo lib. 1. Elem. th. 48. hincdici turpropoſitiocertòvera,&evidentervera: fic utidiciturparies valdealbus , parumalbus &c. Necprimoobeſt , quodveritas formalis conſiſtat in collectione , utex num.3. facilèpatet,necſe cundo obeſt, quòdetiampropoſitio falſadicatur evidenter,&certòfalſa,nonenim iſtadiciturtalis per evidentiam,vel certitudinem formalem , fed perobjectivam, juxtanum, ſextum:nemoenim peractumevidenter certificatus defalfitate falſum obje&umaffirmat. X. Utrumcertitudoformalisſuſcipiatmagis,vel minùs : hoceſtmajor , vel minorpoffit eſſe; eſt quæſtio de nomine ab aliapendens,utrumneces fitas id ipſum ſuſcipiat : mododiftinguas,utnum, fecundoneceffitates,namcertè metaphyficanecef fitaseſt majorquàm moralis : fedutrum interne ceffitates metaphyficas , e. g. deturmajor, vel mi nor; lis de vocibus eſſe videtur. XI. De ſubjectiva certitudine rationabilius quæritur: &dico ſuſcipere magis,& minus: hoc eſt intellectus nunc efficaciorimotivo,nuncminus efficacipoteſt excludere formidinem : deobjectiva verò certitudinenon eſt locus quæftioni,nam illa eſtidem,aceffentiarerum, P SECTIO 11. Deevidentiaformali metaphyfica. Rimo,juxtaſect.1.n. 5. quædeevidentiâfor malimetaphyficâhìcdicentur,deſimilicerti tudinedictavolo:namfunt idem realiter,licèt fubdiversâformalitate conſiderentur. II. Recole,quæ deveritatepulcrâdixidiff. 27. ſect. 3. n. 14. evidentia enim eſt perfecta quies , & condelectatio mentalis in illâ, III. Juxta aliquos evidentia eſt claritas identifi cata cumcognitione , quæ rapit intellectum ad aſſenſum ſedhæcexplicatio indigetulteriori ex plicatione, namex ſect.1.n.1. evidentianon eſtin apprehenfionibus : claritas verò , & obfcuritas in illis eft, nonvero injudiciomentaliut nutus eſt: deindè quidfitilleraptus explicari oportet, alio quinhæremus inmetaphoracommuni etiamap prehenfionibus : rapitur enim etiam intellectusad apprehendendum,&attendendum alicui objecto proptervivacitatem ſpecierum. IV. Quòdclaritasrequiratur ex parte appre henſionis tùm præviæ , tùmidentificatæ cumjudi cioevidenti, ultrò concedo,& moveorex num.2. &exanalogiarerummaterialium, quæ metapho ricèpulcrædicuntur (exdiſſert27.ſect.3.n. 16.:) utenimtalesappareantresiſtæ materialesclarè,& diſtinctè quantum fieri poteſt , videri , & audiri debent,nonenimexpeririseſſepulcrammuſicam, ſi nimis à longè illam audis ut diftinguere non , poffis varietatem ſonorum: ſedinquo confiftat& de quo objecto debeateſſe iſta claritas , &diſtin &io,dubitatur : e.g.fithæcpropoſitio,ensest in telligibile: propoſitio eſtquidem evidens, fedper apprehenfiones confufiffimas , juxta diſſert. 20. fect. 1. num. 10.& 11. & obfcuriffimascriam: mi nimumenimeſt, quodrepræfentantdevirtutibus, &proprietatibuscujuslibet entis. V. Itaque claritas , & diftinctio requifita ad evidens judicium , juxta formalitatem imaginis, pertinet formaliter ad unitatem , & varietatem obje&i: hoc eſt ad pulcritudinem objectivam, quamclarè & diſtincte videat intellectus , viden do identitatem (quæ eſt maxima unitas ) ſaltem duarum veritatumobjectivarum: licèt autemduæ illæ veritates objetivæ ſecundumſe ſingulærepræ fententur confusè& obfcurè (ut inhis terminis ens intelligibile;) non obeſt evidentiæ , modò diſtinae ,&clare unitas identica illarum , & ea rundem pluralitas faltem connotativa repræſen tetur. VI. Evidentia formaliterſumptaconfiftit innu tu illomentali,qui conſequiturtalemdiſtinctam& claramrepræfentationem unitatis , & varietatis : qui nutus. feu quies , ut fitevidentia , duas petit proprietates. Prima, quod præcedat repræfenta tioverèdiſtincta,& verèclara,&non folùm ap parentertalis,namfiextemeritate,velobfufcatio nementis putaretur diſtinta, &clara , quæ verè noneſt,ſuccedens nutus evidentianoneſt,nifi fal faria. Secundauttalisnutus, ſeuquies nullamad mixtamhabeat inquietem,&trepidationem alio quineritopinio,nonevidentia. VII. Nonpoteft autem repræſentaridiſtinctè, &clarèunitascumvarietate ,niſirevera fit in ob jecto: quod aliis verbis dicitur : intellectus evi denterevidentia metaphyfica aliquidjudicans nonpoteftfalli. VIII. Anima ſub nomine intellectus per ſe ipſam difcernit, quando verò diftin&am, & cla ramrepræfentationem habet de veritate pulcrâ, nequeinhocpoteft falli, neque requirit aliud di ſcerniculum, ſeu criteriumpræterlumenſuumna turale,& experientiampropriam: ficuti quodvi deam,dumvideo ,quodcogitem,dum cogito, eſt mihi evidentiffimum , nec dubitare poſſumde illa affectione, ſeu experientia, quæ diciturviſio, vel cogitatio: ita cùmdiftin&è,&clarèveritatempul crampercipio,de diſtincta , &claraillaperceptio nedubitare nonpoffum. IX. Quanta autemdebeateſſediſtinctio,&cla ritas requifitaad evidentiam , difcernitur ab ani mo eodem lumine fine novocriterio,juxta num. 8. Tanta autem eſſe debet , ut ex capite defe aus,ut ita dicam deorfum confiftatinindiviſibili, nequeper magis,&minusitacrefcat, ut ex opi nione fiat evidentia : quamvis exalio capite, ni mirumexceſſus ,&quaſiſurſum,poffitdarimajor &minorevidentia. X. Sicuti cùm animæ fub nomine voluntatis repræfentatur purum bonum,hocestbonumfine ulla mixtura ullius mali , ſeu defectus moventis adodium,rapitur& neceffitaturneceſſitate qua damfuaviſſima adamandum&gaudendumdeil lo bono (& hoc poſtulo;) itaeadem anima ſub nomine intellectus cùm clarè & diftin&è repræ ſentatur illi verumpulcrumrapitur ſuvaviffimè ad nutummentalemquidicitur evidentia, ita ut non poffit impedirenutum illum , ficuti necvoluntas amoremfuum. XI. Eò major pulcritudo veritatis,quomajor unitas& majorvarietas , hoc eſt multiplex vir tus Decertitudine, Sevidentia. tus cum unitate maxima repræfentatur : inde comprehenfio eſtevidentiacum omnimodaclari 189 munibus, ubi notahasvoces: principia, leupri tate&distinctionedeomnibus virtutibusinuni tateidenticaobjecticognofcibilibus ,&inderurfus cadem comprehenfio eftjudicium &non mera apprehenfio,utrùmveròomnis cognitio intuitiva confiftat in judiciopendetà differt. 27. fcct. 3. Certumeſt, quodcognitiointuitivadeDeo, quæ eftinBeatis &eſtBeatitudoBeatorumeſtjudicium, &ſummeevidentia. Evidentia in arboremphiloſophicamdifpofita, ejusdemqueproprietatesulteriores explicata. Ealiter eſt idem evidentia ,acfcientia R actualis juxta alias dicta diſſert. 2.&6. ſcientia,inquam, actualis : deſcientia enim maprincipia pracognita (nempeadconclufio neminferendam)propofitionesperſenota,exter. minisimmediatenota(nimirumexterminiscom munibus,)quorumpradicatumeftde immediat rationefubjecti eſſe ſynonimas. Secundòdivide inevidentiamex terminisfimpliciter, quæ rur ſus ſtatimſubdividiturinevidentiam ex terminis autcommunibus,autnoncommunibusquidemfed neceffariis, utPetrus efthomo:&fccundo inevi dentiamexterminiscontingentibus,quæitemeſt evidentiaexperimentalis(hoceſtacquiſitaperſpe ciesrepræfentantesper modumunius prædicatum &fubjectum ) velut cum videns Petrum currere dico: Petruscurrit veletiam iſtapropofitio : ego exiſto : cujus adverte diſcrimen: nam eaeſtevi dens metaphyfice,primaveròtantumphyficè. VII. Divide metaphyficam evidentiam pri miprincipii in evidentiamfecundumfe,&evi habituali, de claſſica, de ſtrictè ſumptaproconclu fionealibi. II. Sumeterminumevidentia aliquantumim propriè&non in eorigoreſectionisantecedentis, ubiſolammetaphyficam evidentiam explicui. III. Claſſem generaliffimam evidentiæ divide infubjectivam,formulem,&objectivam:prima& tertia prrinde ac certitudo ſimilis explicatur ex fect.1.num.6.ſecunda,nempe forinalis,eſt proprie tasmentalisjudicii cumilloidentificata. dentiam quoad nos. Litigatur quoadhujusmodi divifionem, fic eam intellige : omnes veritates objectivæ quoad ſe&fecundumſe ſuntperſeno tæ &evidentia objetiva evidentes ex terminis, plures autem veritates objectivæ quoad nos pro ſtatu præfenti funtinevidentes ex terminis , hoe eſtnonpoffumushaberediſtinctam&claram per ceptionem deillis, nifi ad fummumpermedium terminumdiftin&um. VIII. Evidentia concluſionis non poteſt eſſe IV. Divide evidentiam formalem in meta phyficam,phyficam&moralem: deſolaprimadi xi ſect. antecedenti ,quæ eſt vera,&finediminu tione evidentia quietans omnino intellectum: fe cunda,& tertiapropria eſt hominisprohacvita (&quoad aliqua etiamcompetitAngelis)dupli citerutraqueexplicatur:primofic:evidentiaphy fica eſt , quænititur fundamentis & motivisphy ficis,& neceffitate phyſica, evidentia verò mora lis, quæ nititur fundamentismoralibus , hoceſt à libertate & inclinatione humana pendentibus & àneceffitate morali propria vel impropria juxta diſſert. 7. ſect. 2. Infecunda fignificatione evi dentiaphyſica eſt quæ omnino quidem quietatin tellectum quantumad excludendam omnem for midinem ,attamen quiesilla, &tranquillitas non eſt tanta ficut illa quam affert evidentia metaphy ſica, vel hocveniat quiaveritatem minùspulcram docet,nimirumpertinentem adſtatumexiſtentia lemvelaliunde. Evidentiamoralis inhac fecun daſignificatione eſt, quætollitomnemprudentem formidinem ( quæ moralis dicitur )fed relinquit locum formidini imprudenti& temerariæ ( quæ dicitur phyſica formido) ex præcipitionimirum &temeritate voluntatis. Ex hacduplici explica Hone evidentiæ moralis &phyſicæ fit ut quæ in primoſenſu eſtevidentia moralis , in ſecundo fit phyſica, utquodexiſtat Conſtantinopolis nobis eſtevidens moraliter inprimoſenſu,&phyfice in fecundo. V. Divide omnes iſtas evidentias ſumptas in duas alias : in evidentiam ex terminis ,in evi dentiam illationis ſeu connexionis , feu con clufionis, quæ divifio ex differt. 34. fe&ione i. patet. VI. Evidentia exterminisdividiturprimò. In evidentiamprimiprincipii,feuexterminiscom e.g.metaphyfica, cum evidentia velillationis, vel premiſſarum eſtphyſicavelmoralis ex legefyllo giſtica quod conclufio fequitur debiliorem para tem. Exhacoccaſioneadverte legemillam fum muliſticam æquivocam eſſe,niſiaddashos termi nos: conclufiofequiturdebiliorempartemdebili tateseuimperfectioneintentionali:hoc eftcon ſiſtenteinipſacognitionedepræmiſſis objectivis & connexioneobjectiva,nonveròinobjectivispræ miffis&cognitione,unde erraret qui ex illa lege crederet quodcontingens fitdebiliusneceſſarioin materia argumentandi, adeoque ex antecedente contingentenonpoffe inferriconſequens neceſſa rium: contraenimeſtinhocenthymemate: crea turaexiftit: ergoDeusexiftit. IX. Quædicodeevidentia conclufionis, intel ligepariterdedemonſtratione,ſeu dedemonſtra tivoſyllogifmo ; nihil enimaliudeſtdemonſtratio niſi evidensconclufioperevidentemillationemex antecedenteevidentideducta: quare,quæ dicun tur deevidentia conclufionis, ſubſtituto nomine demonſtrationis dicipoffunt. X. Evidentiam conclufionis divide in eviz dentiaminattestante,evidentiamperimpoſſibi le&inevidentiamoftenſivam.Primaeſtevidentia concluſionis fundata inteftimonio evidenter noto unius vel plurium atteſtantium ſeu teſtium, e. g. pluresdicuntexiſtere Conſtantinopolim:ergo iſta exiſtit : poteſt enimeſſeevidentia iſtavelphyſica vel metaphyſica vel moralis ,idque vel ex capite exiſtentiæ teftimonii,velex ratione connexionis ejusdem teftimonii cum veritate rei teſtificatæ : hoceſtquodteſtimonium e. g.tothominum con nectatur cum vera exiftentia Conſtantinopolis? advertes autem quod conclufio etiam in hoc caſu ſequiturdebiliorem partemex num. 8.undefine que moraliter fit evidens illa atteſtatio erit fides ine Differtatio Trigefima 190 inevidens : vel divina adeóque certiffima, ſedob ſcura (dequaTheologi)velhumanaadeóqueopi nativa dequadiſſert,ſequenti. XI. Evidentia conclufionis per reductionem ad impoffibile dicitur etiam demonftratioperim poffibile: eft conclufio deductajuxta diſfert. 34. quintaLogico-phyſica quiaiſta prioritas ,velinveniturinter formalitates, interquas animal e.g.eftpriusprioritateinconne xionis nonmutuæ, quàmformalitashomo: velin tercedit interrealitates ,&tunc confunditur cum prioritate originis : Deus enimeftprior tum prio ſect.3.àconcl.3. XII. Oſtenſivaverò (quæ improprièlicèt dici ritate inconnexionis non mutuæ , tùmprioritate originis, & creaturaeſtpoſterior. III. Quoadprioritatemoriginis nota tria : pri turabintrinfeco) eſt quæ non infertur exautho moquodetiamiſtalicètcummetaphorainveniatur ritate&teftimonio,necperimpoſſibile;ſedex na interformalitates,& tuncdiciturprioritasmeta tura, &effentia rerum ſeuformalitatum, quarum phyſica,cumvidelicet una formalites confideratur unadicit connexionem cumalia : undenonideò veluti radix , & origo,& caufa metaphyfica alte dicitur ab intrinfeco,quaſiinferaturex anteceden rius formalitatis licet fint idem realiter:v g.ratio te objectivo intrinfeco , hoc eft identificatocum nalitas inhomine eſt caufa , & origo riſibilitatis: conſequenteobjectivo utpatet : creatura exiftit recolediffer.18. fe&.3.nu.5. Secundo:adhancfe ergoDeus exiftit: fed ideo dicitur quia evidentia riemoriginis pertinet quidquid eſt productivum, inatteftante&perimpoſſibilenon adeo intimèfa ſeuorigoalterius (qui terminus latius patet quam tiat intellectum&quietatutoſtenſiva. XIII. Evidentiam conclufionis ab intrinfeco divide in evidentiam àpriori , evidentiam àpoſte riori , evidentiamà fimultaneo. Ex intelligentia primi termini reliquorum pendet intelligentia ,& fimul expeditur res multarumtricarum inphiloſo phia,unde. Series rerum multiplex,prioritas,&pofteriori tas ,&fimultas cujusqueferiei propria de 1. terminus caufa) tùm etiamcauſa propriè dicta, hoceſt quæhabetvirtutem,&virtuose,&fœcun deeſt prior quoad effectum,tam conditio, hoc eſt quæeftquidemprior,fed non virtuosèin ordine ad effectum ut approximatio ad combuftionem : rurfusadeandemferiem pertinent quoque caufæ, ſeuconditionesremotæ, mediatænonminùsquàm immediatæ , de quotamenfuſiùs inphyſicagene rali agemus. Tertio : licètomnes iſtæquatuorſe riesjuxtanu. 2. fint naturales; tamen exufuprio ritas naturâ,&pofterioritas naturâintelligitur ſo claratur. Ermini,àpriori àpofterioriinſualatiffima lùin deprioritate caufæ, vel conditionis in ferie originis. T fignificationenon folumdeſignant caufam &effectum;fedquidquidnumerari ordina IV. Series iſtæ ha&enusenumeratæhabentintra ſe,&colle&ionem fuamidquodeſtpriùs,&quod timpoteft cumfundamento&merito objectivo in eſtpofterius , & fimul meritum objectivum quod ipfis rebus: hoceſt,deſignant ſeriem rerum natu ralem: hoceft (utapertius idquod res eſtpateat) unus fit prius , & aliudpofterius : funt etiam aliæ rerumquarundamcontinuatamprogreffionem& ſeries (quæ magis funtper rationem, & modum cogitandi) quæ dicunturrefpectu tertii, hoc eft fucceffionem:denique clariffimè dixeristerminos quodterminus , in quo eſt meritum objectivum prius,pofterius,feries &c. fignificarerelationem inlongumutcontradiftinctamarelationemlatum, prædictumfit quidtertiumextraſeriem illam con ititutum , e. g. reſpectu Romætanquam termini quæ relatio vulgariter diciturfucceffio objectiva extraferiemprior eftNeapolisprioritateloci, po unius postalium,ubi itaque daturſeries ,feufuc ſteriorMeſſana& . quodquidem clariùsdiceretur ceffio;datur prius&pofterius ,hoc eſtunares ali eſſe minus, velmagis propinquum ; cæterum inter quomodo eftprior, alia pofterior , & loquendo illascivitates; nifi refpicereturadRomamnonda in abſtracto datur prioritas,&posterioritas,quæ turprius &pofterius ,namlocus fecundùmfenon formænil aliud funt quam quædam relationesex habethancrelationeminlongum exn. 1. plicandæutreliquæexdiffert.Logico-metaphyfi ca:derelatione. 11. Series rerum naturalis dividitur in quatuor claſſesinferiem temporis,feriemoriginis , feriem dignitatis &perfectionis naturalis &feriemin connexinnisnonmutua:inomniſeriedaturſaltem unumnaturaliter prius,& aliud naturaliterpoſte rius:exprimaſerie exemplum :hodiernadiesest priorinferietemporis , crastina eſtposterior. Ex fecunda: Patereftprior,filiusposterior:Extertia: Angeluseftprior,homopofterior : Exquarta:Pos fibilitas cujusquereieſtprior,existentiaactualis estpofterior. Si capis iſta advertes omnium notis fimam eſſe prioritatem temporis ,&inde multæ æquivocationes , quod reliquas prioritates,&po ſterioritates præfertim in ſerieoriginis ad inſtar ſe V. Series omnes tam illæ reſpectuſui ex nu. 2. quamrefpe&utertiiexn.4.dividunturinſeriesper ſe,&in ſeries per accidens : videlicetquæ nonex effentia,&naturarerumprocedunt;fedexeoquod res aliquæ accidentaliter conjunctæ reperiantur cum rebusordinatis in ſeriesperſe e.g. Cæfarqui fuitante mille,& feptingentosannosinſerietem poris , eſt priorte nuncvivente,fed prioritate temporis per accidens ; nam & tu poteras naſci tempore illo,&Cæfarpræſenti: idem dico quoad reliquas ſeries,quodvaldenotandumpræfertim ad intelligendumquidfit cafus,& fortuna. VI. Simul effe,ineodemfignoeſſe:fimultaneè effe, in eodemgradu alicujusferieieſſe, ſunt ſy nonima,& fignificant , feu fupponuntordinem quidem plurium rerumpertinentium adaliquam riei temporis aliquicogitent. Obſcuriffimaeſt ſe- ſeriem;feddeſignant duas , vel plures res fimul ries inconnexionisnon mutuæ, &ampliusobſcu ratur, cum perhæcperipatetica vocabula propo nitur:prioritas in ſubſiſtendiconſequentia,dequi busdiſſert, 18.fect. 1.num.10. Obſcuraturetiam eſſe in aliquogradu,vel ſigno (quod idem)alicu jus ſeriei,hoc eftvel utramqueeſſe priorem , vel utramquepofteriorem reſpectualterius tertiæ rei: quarejuxtadiviſiones à nu.2. daturfimultas tem poris i Decertitudine,&evidentia. poris,originis,dignitatis, connexionis mutuæ,feu effendiconſequentiam. Rurfus aliafimultasper Se,aliaperaccidens,alia interformalitates,alia interrealitates, velin codem fignoprioritatis,vel incodempofterioritatis. SECTIO V. Evidentiearborabfolvitur, &proprietates J exponuntur. Uxtafe&.3. n.13. &lect.4.Evidentiaàpriori eſt conclufio evidenter concludens aliquid poſte riusexantecedente,quodeſtaliquodpriusquo cunquemodo exexplicatisfect.4.&nonfolumin ſerie originis: cur enim evidenternonconcludam inftansAhodiernumexiftitnunc :ergònuncnon exiftit instansBcraftinumperevidentiamàprio ri prioritatetemporis& fimilia:ficuti concludo: exiftit caufaproducenseffectum,ergoexistit effe itus àpriori prioritate originis : Immò fi notesà prioriprioritatecaufæ,veloriginis non valet illa tioevidens niſialiquidaddatur:hoc est excausa ut causâ non fit illatioadeffectum, ſedexcausâut connexâcumexiſtentiaeffectus: non enimvalet: Deusexistitergòexiftit creatura:debetaddi con nexio,quæ ſemperconfiftitinter alia in aliqua li beravolitioneſaltemDeinon volentismiraculose impedire cauſas ſecundas naturales naturaliter o perari. Nota etiamnonvalere illationem àpriori prioritate inconnexionisnonmutuæ, c.g. eftani mal,ergòefthomo. II. Evidentiaàpoſteriori ex quacunq; poſterio ritate ſect. 4. infertinconclufioue quod eſt prius. Evidentiaàfimultaneo,juxtaſect. 4. nu. 6.eftcum vel interformalitates,vel realitates exconcauſa in= ferturaliaconcauſa, vel excoeffectualter coeffe Aus: fimiliainſerie temporis&c. III. Divideevidentiam conclufionis àprioriin evidentiampropterquid; &inevidentiamquia: communiterappellariaudiesdemöftrationempre Perquid,&demonstrtionemquia,ſeddemonſtra tio,&evidentiaconclufionis eft idem exfect.3. num.9. Itaqueevidentiapropterquid eft quæde= duciturex cauſa immediata, &proximapoſita proantecedente: inhacexplicandaevidentiamul tætricæ (quæ ſolet etiamappellaridemonſtratio potiffima, ſeuquæhabetur ex propriis,&non ex alienis , aut communibus): certumeſt rariffimè contingere homini hujusmodi evidentiam fi re&è intelliganturhi terminicognitiocaufæ immediatæ, &proximæ:videnturenimfignificareintuitivam, vel quaſi intuitivam cognitionem ipfius caufæ, quamnemo mortalium inhac vita (nifi fortè in arithmeticis)habere poteſt: fedquandoqueſunt qui intelligantprocauſa immediata,velmeram fy nonimiam,velſolam diſtinctionem per rationem ratiocinantem inter antecedens , & confequens quodſatisnoneſt addiſcurſummentalem exdiff. 34. ſect. 3. num. 2. IV. Evidentia conclufionis quia eſthabita , vel percaufamremotam,velàpofteriori,autàfimul 191 quædecodemobjetoreali abunaformalitate ad aliam difcurrit , vel inter realitates cujus antece densobjectivuin realiterdiftinguituràconfequen teobjectivo , atque ita ſchematiſmum evidentiæ habesdeſcriptum. Objetiva Moralis. Conclufionis. Often Per im five. poffibile. Contingen tibus. : Apofteriori. Afimultaneo. : 4 Quia. Inter formalitates. I Evidentia. Formalis. Phyfica. Subjectiva. Metaphyfica Propofitionis, exterminis. 1 Inatte- Extermi- Primi ſtante, nis fimpli- principil. citer. Neceffariis nos. QuoadQuoad non com munibus. fe. Apriori, Propterquid. Interrealitates. VI. Proprietates evidentiænuncexpedio.Per taneo;dicitur autemquia,hoc eſt oftendensquia, : fectiorintellectus perfectioresactus ,&magis evi feuquod reseſt,non veròpropterquid intimèpe netratumresipſaſit. V. Denique utramque evidentiam conclufio nisdivide inevidentiam inter fomalitates hoc eſt dentes edit , ficut perfectior oculus perfectiores viſiones: hoc tamenintelligejuxta ſect.2. num.9. deaugumento evidentiæ fecundùmexceſſum,non quo adexcluſionem defectus : fecundum enim iſtampartemevidentiaconfiftitinindiviſibili, unde homo DiſſertatioTrigefimaſextaLogico-phyſica 192 homorudis,velnon habetevidentiam, quia rem Hoc eft, poffunt fieri actus quorumunus fitalte non capit, veltam excludit defectumtrepidatio, to evidentior : ita enim intelligenda funt ifta in nis per ſuam evidentiam , quam vir ingeniofus, crementa , non veroquod idem actus numero perfuam. : VII. Litigatur utrum actus evidens poffit effe falfus: negoactumevidentem metaphyficèpoffe eſſe falfum , exdictis ſuperiùs fect. 2. num.7. Hoc enim naturælumine tanquamrepugnans abomni 1 busnegaridebet : deevidentiaphyſica,& morali concedo,necattendoquæftionemde nomine , u trùmcùmdefacto effet falſus illeactus deberetdici evidens moraliter , vel non? VIII. Litigatur utrum evidentiaconclufionis fit æqualis evidentiæ antecedentis ,&connexionis, &ja&atur illudprincipium,propter quodunum quodquetale, &illudmagis. Evidentiaſecundùm exclufionem defectus confiftit in indiviſibili ex ſect. 2.num.9. ſecundùmexceſſumpoteft crefcere usque ad comprehenfionem excitata ſect.nu. II. poffit quafi incrufſtari majori evidentia , namex. ſect. 2. num.3. evidentia eſt identificata cum actu evidenti , ut riſibilitas cum homine. Cæterùm admitto eſſe æqualem evidentiamantecedentis ,& confequentis , quia conſequens ut tale majorem evidentiam habere non poteft. Nonenim habet aliunde niſiex antecedente: necminoremhabere poteft, quia virtus, ſeu cauſa naturalis applicata agitquantumpoteft: ergoevidentiaantecedentis, &connexionisilluminatquantumpoteft: ergoilli evidentiæ correſpondetæqualis evidentia conclu fionis. IX. Inutilius litigaturutrùm evidentia antece dentis fitverior evidentiâconclufionis:loquendo enimdeveritate conformitatis in abuſu termino rum lis iſtafundatur,exdiſſert.27. ſect.2. n.11. ve ritas enimillaconfiftit in indivifibili. DeInductioneadprincipiaper ſe nota colligenda. SECTIO PRIMA. 1. actus quoadnosaliaprimaprincipia fintevidentia Divifiones, &proprietatesprimorumprincipio rum,&inductioisLogica. L i Eprimis principiis dixi theſi ultima lib. 4. Element, deEvidentiaexter minisreſpondenteprimisprincipiis objectivis differ. antecedentiſect.3. num.6.&7.undenotabisdarimeta phyſica,phyſica,& moraliaprimaprincipia. II. Nifi aliquodprimumprincipiumexterminis evidenterjudicarepoſſethumanusintellectus ,di ſcurrere quo ad omnemconclufionemdeberet in infinitumperreplicationem difcurfuum, quodre pugnat,fideabſolutodiſcurſuſermo fit. III. Syſtema , quoddicituretiamhypotheſisdi ftinguitur àprimoprincipio: nam eſtmera ſuppo ſitio,quod fit verum aliquod aſſertum , licèt de il lonon conftet , nec conftare poffit ex terminis: illud verò affertumita ſuppoſitumſubſtituitur pro primoprincipio : ex quo conclufiones illatænon funt abſolutæ, ſed ſaltemimplicitèconditionatæ. Plurima autem, quæ videntur in Scientiis eſſepri ma principia funt mera ſyſtemata præfertim in ſcientiaPhyſica, & Aſtronomica, quod niſi notes parumin hisſcientiis proficies. IV. Prima principia obje&iva funt omnia me taphyfica, hoceft important connexionem meta phyſicam interprædicatum &fubje&tum:velmora lia,vel naturalia, vel abſtractiſſima ſint illaprinci pia: tamenimeſtobjective metaphyficumprinci pium,peccatumeſſedignumpena , quam totum eſſe majus fuâparte : aliud autem eft quod juxta differt. antecedentem fect. 3. num. 4. ex parte aliametaphyfice, aliaphyfice, alia moraliter. V. Litigatur inutiliter , utrum ſola primaprin cipia fintpropofitiones æternæ veritatis, an etiam aliæ propofitionesinterminis neceſſariisnoncom :. munibus: utPetrius esthomo, ignisA est calefa Etivus. VI. Prima principia dividein duasclaſſes : pri macontinetilla principia , quæ fingula repræfen tantexpreſsèunam caufam,velunamclaſſemcau ſarum, ſeuvirtutum,ſeupotentiarum,veluti, iftud principium:ignis eftcalefactivus,Gilluminativus ſignificat claſſem virtutum calefaciendi, & illumi nandi: pariteriſtud: homoest animalrationale, claſſemvirtutemſentiendi,&difcurrendi:atſecun dacontinetprincipia,quæ nonvidentur repræſen tareclaſſemcaufarum,fedeſſemeram explicatio nemvaldèaccommodatamhumanointelle&ui,ne fubindeerretin diſcurrendo,c.g.nihilpoteftfimul effe,&noneffe: totumestmajusfuaparte: atta menſiprofundeexaminesiſtaquoq;principia & fi miliadeprehendescontinere claſſempræcipuarum virtutum,&veritates objectivas pulcherrimas,ni mirum in ſuo univerſali fundamentali latiffimo (ſunt enim illa principia quædam univerſalia for malia) proutcognofcunturàcognofcentibusper propriasſpecies: nobis auteinper ſpecies alienas cognofcentibus non adeò apparet tantapulcritu do,quia confufiffimè illa principia cognofcimus juxtadiſſert. 20. ſect. 1. n. II. nihil autempulcrum eſſevidetur, niſidiſtintè,&clarè cognofcatur,ex diff.34. ſect. 1.n 4. VII. Omnis ſcientia claſſica (de qua diſſert. 2. 3. 6. & fequenti 39) habet ſua prima principia. Scito Deinductione. Scitoitaqueplurimaprimaprincipia fecundæ claf fisjuxtanum.6. effe communia omnibusſcientis: 193 fingularium, fedtantummodoplurimorum:&ni deinde adverte principia ſcientifica in qualibet ſcientia dividi in tres claſſes: nimirum axiomata poftulata, definitiones. Primaquævocantur etiam Maxima,feuDignitatesfunt illaprimaprincipia, quæ fere omnia revocantur adſecundam claſſem num. 6. Secunda, quæ dicuntur etiamdata, ſeu petitiones, funtveritates objectivæ ,quæ plerum quenon funtnotæexterminis,ſedvelſunt ſyſte mata, juxtanum. 3. velveritates indecurſudiſci plinæ demonſtrandæ,autexplicandæ. Tertia funt pleraque prima principia pertinentia ad primam claſſemnum. 6.quæeſſentiam alicujus objecti ex plicant pergenus& differentiam :nam inſumma genus,&differentia e.g. animal&rationalenil aliudeft , quam expreffio duarum virtutum,ſeu potentiarum, quæprimariæ funt in ea re,quæ di citur homo. VII. Fama ferturinter doctos, quòdexcognita definitione, ſeu eſſentia rei poſſint inferri ,& de monſtrarireliquæ proprietatesejusdemreidequi busdixidiſſert. 18.ſect.4.(namproprium,&pro prietaseſt idem, cui addehuncterminum,paffio, proeodem ufurpatum ) adſummum admixtoad fyllogifmumconflandumaliquo axiomate,velpo ſtulato; e. g. poſt quàmnovi, quodhomoeſtani mal rationale inferre poſſim ergo eſt admirativus, ergovolitivus,ergoimmortalis&c.fed firemdif cutiasdeprehendes, ſerò nimishujusmodi illatio nesadvenire,& illis tantumdeberi expolitamme thodumdeclarandi veritates illas objectivas , quas intelle&us aliunde novit, non minùs quam aliun denovit eſſentiam cujusque rei: alioquindixeris mihi,quopacto exhacveritatehomoeftfenfitivus, primusille ſapientum , cuicumque fuit , intulit, ergo estappetitivus, nifiquiaper obſervationem, &indu&ionemdeprehendit,quodomneenspro ducens ſenſationes,producatetiam illos alios effe Aus,quidicuntur appetitiones,ſeuaffectiones. IX. Creditur , quod omnia prima principia colligantur , & evidenter judicentur abintellectu humanobeneficio indu&ionis. Inductioterminis valdeæquivocusfic exponitur : Inductio eſt mo duscognoſcendinaturas ſpecificas rerum , &pe culiares illarum proprietates per evidentes co gnitiones experimentales , velnon experimenta les,mediatas , vel immediatas plurimorum ſingu larium quoquo modo pertinentium adillas ſpe cies : e.g. experiorhanc fingularemrem , quæ dicitur ignis , inducere hanc impreſſionem,quæ dicitur calefacere : rurfus aliam , & iterum aliam fimilem fingularem rem expertus fimili terſumcumeadem impreſſione : fæpiſſime item audivi à plurimis, ſeſe expertos ſimiliter eſſe alios fingularesignes: legidealiis idemexpertis,nun quam audivi oppofitum (nifi miraculose) conti giffe: ex iftis evidentibus cognitionibus colligo, veluti per conſenſum plurimorum teſtium ,hoc primum principium : ignis naturaliterest ca. lefastivus,velperpropofitionemuniverſalemde finitam: omnis ignis, velexiſtens velpoffibilis eſt calefactivus. X. Diftinguas inductionemab enumeratione, juxtadi&ath. 20.lib. 3. elem. inductio enim non petit præviam apprehenfionemomnium omnino R.P.Prolomæi Philoſophia, hilominus legitimusmoduseſt indagandi eviden terprimaprincipia,ut moxpatebit, XI. Solet inductio quadrupliciter dividi in metaphyficam , phyſicam , moralem, &topicam ſeurhetoricam. Perprimam colliguntur univer ſaliffimailla principia,quæpertinent adfecundam claſſemnum. 6. quæ proinde appellantur princi pia metaphyfica : ſedme judice illainductionon eſt,ſi propriè loquamur: etenimmeraſuppedita tio ſpecierum ab uno fingulari etiam abſtractive cognitio ſatis ſuperque eſt,ut intelle&us lumine fuoingenito ,&naturali fine ullo alio motivo ita apprehendat illos terminos ; ut videat clariffimè, unumeſſe de rationealterius, feu includi meta phyficèinalio: e g. impoffibileestidemfimuleſſe, &noneffe : qua enim obfervatione , & expe rientia opus eſt intellectui , ut hoc percipiat ? ſedloquere ut libet , & voca inductionem meta phyſicam. XII. Inductio phyſica eſt definita num. 9. eamque propemodum imitatur inductio mora lis,quæ fic appellatur, quia primò nonagitde na turis&eſſentiisrerumcognofcendis , fedverſatur circa res contingentes ,ut quodexiſtatConſtan tinopolis : ſecundò colligitplerumque fingularia moralia,hoc eſt dependentia àlibitohominum, ut illorum teſtimonia: tertio colligit primaprinci piaevidentia moraliter,hoc eſt,quæ finemiraculo poſſenteffefalſa. XIII. Inductiotopicalongè aliaeſt, non enim eſſentias rerum,fedid, quod plerumque ab eſſen tiis rerum,ſeu naturisalioquin contingenter ope rantibus ſoleteffici,expendit,& colligit: verſatur enimcirca actus, noncirca potentiam , & circa actus mediate,vel immediatedependentesab ali qualibertatehumana: e.g. iſtaprincipia :plerum quematerdiligitfilium:plerumquehominesgau denthonorarı &c. quæ principia nulli ſcientiæ, ſedopinioni,velfacultatitopicædeſerviunt. XIV. Solet litigari , utrum inductio colligens prima principia includat ratiocinationem ,& di ſcurſum:dico,non includere ſyllogiſticumdifcur ſumjuxtadiſſert. 34. ſect. 1. num. 2. ratio eſt, quia præmiſſe ſyllogiſticæ ſeorfim ne partialiter quideinconnectunturcumconclufione: ſedin in ductione quæque fingularia,ut finguliteſtes ſuum pondusetiamfeorfim,&connexionemhabentad colligendum primum principium , & quo plura funt ea fingularia,utquofuntpluresteſtes , eò in ductio eſt evidentior : unde advertes modum etiam iftum diſcurrendi non ſyllogiſticè admitti debere inintellectu ,vel ille ſit virtualisdiſcurſus, &adfecundam;velformalis,&adtertiamintel lectusoperationem pertineat. XV. Sedmaximadifficultas objicitur circain ductionemphyſicam,quomodovidelicet fit illale gitimusmodus evidentercolligendi & cognofcen dinaturas,& eſſentias rerum?defendendus tamen eſttanquamomninolegitimus:alioquinomnesſci entiæ humanæ effent mera ſyſtemata exceptis ad ſummumarithmeticis. XVI. Inductio legitima phyſica præter evi dentescognitiones plurimorum fingularium,juxta num. 9. utnonfit falfitati obnoxia , petit præ cognita quædam exterminis evidentia,feu prima Bb 1 prin 1 194 principia generaliffima jam collecta per inductio Diſſert. Trigefimaſeptima Logico-phyſica nem dictam metaphyficam numeri II. & non nullas conclufiones illatas ex iisdem principiis, omninotamen independentes ab eo principio, quod per illationem phyſicam tunc colligitur : præ cæteris autem primam illam veritatem obje Aivam poftulat præcognofci , de qua th. 1. lib. I. elem. XVII. Sume exemplum in hocprincipio : omnis ignis est calefactivus : utlegitimè colliga tur , per talem inductionem debet colligi , per cujus fimilem colligi non poffit hæcfalſa propofi tio : omnis homo eftalbus : adeoque ſatisnon eſt evidenter cognofcere,quodplures ,&plurimi fin gulares ignes calefaciant : nam etiam evidenter cognofcitur , quod plurimi homines fingulares funt albi. SECTΙΟ 11. Axiomata,feupracognita neceffaria ad legiti B maminductionemphyſicam. Revitatis causâomitto explicationem,ſeude monftrationem ſequentiumaxiomatum enimnonomniafintprimaprincipia,autevi : licèt dentia ex terminis ; deducuntur tamen evidenter exprimisprincipiis,nulloquepacto dependent ab illis principiis phyficis , ad quorum inductionem coadiuvandamadhibentur. I. Nullaresdenovoproducitur, quæ à ſeipſa, vel ànihiloproducatur, fedproduciomninodebet àcauſa realidiftincta realiterà reproducta. II. Deus , qui eſt cauſa caufarum,neceffariò cxiftit. III. Deus eſt infinite Sapiens , infinite Bonus, infinitè Potens. IV. Deuscreavitmundumadinducendamnoti tiam fui ,&admanifeſtandamgloriam fuam, eo modo , qui decebat infinitam ſapientiam fuam : adeoque munduın aptiffimum creavit ad hunc finem. : V. Seculum ætasque præſens eſt opportu niffima ad colligenda per optimas inductiones principia phyſica circa præcipuas res naturales, carumque præcipuas proprietates : nunc enim totus terrarum orbis detectus eſt: exactiffimam Cælorum & fyderum ſcientiam homines compa rarunt : innumeri viri eruditi hiſtorias de parti bus orbis terrarum , adquasperegrinatifunt, & de rebus ab iis ibidemobſervatis tanquam ocula ti teſtes deſcripſerunt: innumeri alii philoſophati funtderebus iisdem,deque iis experimenta cœpe runt, &obfervationes fuas publici juris fecerunt: undelectione auditu , viſu ſi colligantur inunum omneshujusmodi hotiæ,& veluti cognitiones fingularium habitæ ex atteſtatione innumerorum hominum,ſenſuum,& rerum fieri poteſtcertiſſi ma, fi unquam alias , inductioad cognofcendam universe naturam præcipuarum rerum phyſi carum. VI. Eſtimpoffibile (nempe contraſapientiam eſt&providentiamDei) utomnesomninohomi nesconſentientes aliqua re affirmandaerrent(ad verte menondicere ignorent.) VII. Eft impoffibile , ut innumeri homines conſentientes in aliquo affirmando veluti teſtes oculati,mentiantur,& ideoeft impoffibile , quod non exiftat Conftantinopolis hoc eft quod non extiterit : quidquid fit , utrum dubitari poffit hocmomentotemporisnumfortèterræmotu ſub ruatur. VIII. Eſt impoſſibile , ut unus homo toto vitæ ſpatio , dum plurima affirmat , & cognofcit, noncognofcatimcoinparabiliterpluraverè, quàın falso. IX. Eſtimpoffibile,utullushomototovitæſpa tio, dum loquitur,nondicat incomparabiliterplura veraciter,quodmendaciter. X. Eft impoffibile ,ut Deus in mundiguber natione plura miracula faciat (hoc est contrale ges ordinarias naturæ opereturin mundo)quàm naturales operationes.(hoc eft opereturjuxtaexi gentiam, quam habent res naturales ) Unde mul to magis eftimpoſſibile,quodomnia omnino , quæ experimurinmundo,fintmiracula. XI. Eſt impoffibile ,ut fi quis e. g. continuò per centumannos projiciatfortuito talos, ſemper idem numerusin omnijactu emergat,v. g. tresſe narii : multomagis eſt impoſſibile idipfum fiper mille , aut decem millia annorum fieretprojectio talorem , & incomparabiliter multò plus ſi non unus , fed innumeri homines pertotidem annos fuos talosprojicerent. XII. Eft impoffibilem item , ut duæ res (hoc eſt duæſpecies rerum) cafu , & accidentaliter af ſociatæ invicem (hoc eſt ſine ulla exigentiatalis aſſociationis ) inplurimis locis,& temporibus, & in diverfiffimis circumftantiis ſemper perſiſtant aſſociatæ , & nunquam ſeparatæ: attenta rerum mundanarum viciffitudine hoc eft apertè impof fibile : e. g. aqua, & calor aliquando fimul funt, quia tamen accidentaliter quantum ad leges or dinarias naturæ conjunguntur ; eft impoffibile, ut femper,&ubiqueaquafitcalida,&omnes aquæ fintcalidæ. XIII. Eſt impoffibile , ut præftantiffimus effe Aus, qui ſemperpofita unare,ſeu cauſa obfervatur denovoexiftere,&produci,& ita obſervatas eft ab omnibusinomni loco,&tempore, inqualibet re gione,&ætate mundi, eſt impoffibile, inquam, ut ille effectusnon fit à natura, & effentia illius rei, quodque illa res non habeat virtutem naturaliter productivam illius effectus , fed tantum promanet exaliare incognita ,& accidentaliter aſſociata illi primæ. Hæc axiomata, licèt fingula ſeorfim fortè non fint evidentia metaphyfice ( ex parte actusjuxta ſect. 1. num.4. ) de quo nolo difputare, ut facilè poſſem contendens ne per miraculum quidem poſſe falfificari ; attamen collectivè ſumpta & fimul collecta cum evidentibus cognitionibus plurimorum fingularium juxta num. 9. fect. 1. conftituunt inductionem talem ad colligendum hoc principium, e.g. omnis ignis est calefactivus, ut fit evidentiffimum , per fimilem inductionem colliginonpoffe hancfalfampropofitionem: omnis homo eſtalbus, aut fimilem : hocautem fufficit ad colligenda prima principia phyſica : quæ utrùm fint evidentia metaphyficè,velphyficè , non di ſputo. Advertes , hoc principium , homo est ani , mal rationale potiori jure effe collectum per Deprobabilitate, &improbabilitate. per inductionemmetaphyficam, quam phyſicam, juxta ſe&. 1.num. 12. quia unicuiquetam evidens 195 tionalis, quamquodipfeexiftit,&cogitat: immò eſt,quodhomo eſt effentialiter ſenſitivus , & ra : : exfoloſeipſofingulari reflexècognitoprincipium illud evidenterquilibetcognofcit. DISSERTATIO XXXVII. Deprobabilitate, & improbabilitate, &judiciopro babili,feu opinione. Ntellectus humanus poteſt judicare inevidenter &frequentiffimèitajudi cat: ad iſtam igiturgeneraliſſimam claſſemjudiciumincertum,&inevi dens revocanturcunctadicenda. Schematismus judicii inevidentis. 1. Q Vemadmodum certitudinem,&eviden tiam differt. 35. ita terminos præfentis differtationis dividere potes perte ipſein fubje&ivos,formales,&objectivos eademomnino loco citatotradita explicatione: cæterùm incon ſequentibusterminosplerumque tantùm intelligo formales. II. Judicium inevidens,incertumnempè,quod nequemoralemevidentiam , & certitudinemha bet, quod cautèdiftinguas à judicio inevidenti quidem, ſeg certiſſiino, qualis est actus fideiDi vinæ,dequononloquor)dividitur primoinju diciumimmediatum, ſeu exterminis,& injudi ciummediatumſeu perdiſcurſum. Frequentiffi maeſthæcfecunda claſſis: crebro enim opina murpermodumconclufionis:c.g.Materplerum quediligitfuum , ergo stadeterminata mater diligit. Litigatur autem,utrumexterminis poffit 1 dari judicium inevidens , & incertum ? affirmo præfertimdejudicioprobabili , quiatermini men tales, feuapprehenfionespoffunteffeitaverifimi literſuaſivæ (juxta diſſert.27. ſect. ultimanum.7.) ut exillarum vi,ſeu motivoperimperiumvolun tatis determinaripoffit intellectus ad judicandum exterminis ducta paritate ab apprehenfionibus phantaſticis , quæ funt fuafivæ , &determinant appetitumexdiffertat, citataſect. 1.v.g. videoali quid,vel audio,&ex illa apprehenfione intuitiva ſuadeor ficjudicare : iſte estbonus vir, quodju diciumutrum fit temerarium ,vel ſecusadpun aumpræfensnilrefert. III. Advertes , apprehenfiones , feuterminos 34. ſect. 2. intellectusenim fine aliquo motivoju dicarenonpoteſt, ſicutioculus finealiquo colore objectivovidere nequit. Litigatur, utrùm poffit intellectusjudicare exterminis , cumterminifunt utrimque ex æquo ſuaſivi, quæ lis etiamextendi tur admotiva diſtincta à terminis , ſed de hac alibi. IV. Divide utrumque judicium incertum in quinqueclaſſes: videlicet dubium, ſuſpicionem, formidinem, fcrupulum , opinionem : primòdu biumdivicidebetex num.1. in objectivum , & formale, &rurfus utrumquedividi in poſitivum, &negativum ( omiffodubio facti, &juris , de quoinfra.) Dubium objectivum poſitivum eſt idem , ac objectum,pro quo affirmando velne gandorationes,ſeufundamenta, ſeumotivautrin que ſuppetunt (velillæ rationes fint probabiles , vel improbabiles ,quod hicnonattendo:)dubium objectivum negativumeftidem ac objectum om ninòneutrum,hoc eft,cui nullæ omninòrationes adfunt, necpro coaffirmando,necpronegando: e.g. inhacquæftione,utrumnumerus ſtellarumfit par, aut impar. Dubiumformale poſitivum eſt judiciummentale aliquo pacto reflexum , quoju dicat intellectus rem eſſedubiam ,hoc eſt non adeffe fundamenta,vel motiva ,utpotius affirme turobjectum , quam negetur, quafidiceretmen taliter: fortères itaest, fortèresnonitaest: Dubiumformalenegativum eſtapprehenfioquæ damanceps (veluna,velduplex)confiderans il ludobjectum,& hærensin illo,fiomninofitneu trum: vel hærensincomparando æqualiahincin defundamentanilformaliterjudicando.Dicofor maliter,alludensadapprehenfionemmixtam,quæ exdiffert. 27. ſect.ultima num. 2. eſtvirtualejudi cium : fienimfitomninòſimplexapprehenfio,vo caripotiùsdebetapprehenfiodubitativa,quàmdu 1 biumformalenegativum. V. Dividerurfus utrumquedubium in proba mentales nullopactoſuaſivosappellari apprehen fiones neutras, hoc eſt quæin neutram partemad affirmandum ſcilicet, vel negandum inclinat : fi enim fimulinunam&alteramparteminclinarent, vel exæquo, vel inæqualiter;non effentneutræ ſed utrinqueſuaſivæ: ficuti apprehenfio phanta ſtica de cibo expofito inloco præcipiti reſpectu bruti eſt utrinque ſuaſiva. Porro objectum per apprehenfiones omninò neutras repræfentatum non poteſt ex terminisjudicari, necvoluntaspo teſtimperare intellectui hoc judicium , &differt. bile,ſeuprudens,& inimprobabile,temerarium& imprudens,juxtaexplicationemmoxdandam... VI. Suſpicio eſtdimidiumdubiumformalepo fitivum,&explicatur, fortèita res est: inclinat e niminunamdeterminatampartein,fedcummoda litateilla: quæ per terminumfortèdeſignatur. VII. Formido mentalis eſtactus ,vel formalitas comitans unumjudiciumdeterminatum, quoju dicatur aliquid abfolutè , & interim ille primus actus ,velformalitas judicat, ficuti fufpicio: fortè nonitares est ucjudico:itaque ſuſpicio eſt formi do folitaria: formido veroeſt ſuſpicio aſſociata Bb 2 cum DiffertatioVrigefimafeptimaLogico-phyſica 196 cumjudicio abſolutode oppofita parte. Quoad mam in opinionem ex quocunque alio motive formidinem mentalempluradenominelitigantur, in quorumgratiam divide formidinem in radica lem,& formalem: primaeltidem,acilludiptum judiciumabfolutum departe oppofita, &dicitur formido radicalis, quia illud poteft coëxiltere in intellectu cum aliâ cognitione exp eſse dicente forcenonuaveseft:formalis vero hocipfumex preſsè, vel virtualiterdicit , quæ fi identincatafit cumillojudicio (utcenſeo)eſt directa formido: fiveroactus fit diftinctus , reflexa erit. Quæ dixi differt.35. fect. 1. &3. num. 4. de evidentia , & certitudine moralicompatienteſecumformidinem imprudentem, huc faciunt: ficuti quæ dicam de opinioneprobabilipatienteformidinemetiampru dentem. VIII. Scrupulus propriè loquendo eſt formido mentalis in reous pertinentibus ad confcientiam, 1 &comitaturjudicium abſolutumdeoppofitaparte ut formido,easdemque recipitdivitiones: quan doqueetiam conſequiturdictumjudicium:hocest poft remjudicatam ,&operecompletam,fuport turquandoque ſcrupulus&formiao,nefortèquis inpeccatum inciderit. Dub.um formale negati vum,aut pofitivum non eitpropriè fcrupulus: nam adſcrupulum,utadformidinemoppofitapars debetabfolutè judicari. IX. Anteopinionis declarationem, adclaſſem peculiarem difcurfus incerti revoca conjecturam, feu conjectationem,quæ eft illatio,feu difcurfusfu fpicax, &explicatur ergoforteres itaeft,eſt enim conclufio exlevibusfundamentis. X. Invitus nominavi quintam claſſemperhunc terminum pinio: quiamultajudicia complectitur, quæproprièloquendoopiniononfunt:quiatamen fæpèaudiesdici , opinioimprobabilis , opinioer ronea: ideoloquorcumpluribus,& explicoopi nionemlatiffimèſumptam:eſſejudiciumincertum, ſed abfolutum,&determinatumob motivaincerta quidem, ſedſufficientiaintellectuihumanoadab folutèjudicandum. XI. Divide ſtatim opinionemprimòinopinio nem inatteſtante , ſeu fidemopinativam, dequa proportionaliter loquor,ac de evidentiainatte Itantediffert. 33. ſect.5. nimirum cùm exautori tate alicujus hominis,velplurium hominum mo veoradjudicium incertum,quodjudiciumappel larifoletfideshumana,(non enimloquor dende Divinâ quodcave:)litigatur, utrumjudiciumhoc fidele,ſeu fideshumanafitſemperpermodumcon clufionis,velpoffit eſſealiquo pactoexterminis: hoceſtteftimonium,&autoritasdicentis,ſintverè præmiſſa objectivæ ,velpotiùs fintveluti quædaın præambula prærequifita ad affenfumfidei: v. g. quiaPetrus dicit,quodJoannesludit,ego affirmo, idipfum. Cenſeo,fidemſempereſſe permodum conclufionis : quia experimur, quod intellectus codem modofehabet,cùmcredit,acdùmpropriè difcurrit : prætereà iſte novus modus judicandi quafi ex terminis ,& non propriè exterminiseſt inauditus antiquis fapientibus. X11. Secundo divide opinionem generaliffi præterteftimomuindicentis. Nota, menondice reexmotivointrinfeco:quaſiteſtimonium fit mo tivum extrinfecum , & reliqua motiva opinandi fint intrinfeca : nullum enim judicium incertum, nullaopinio eft per motivum intrinfecum (ficuti neecertitudo moralis ) ſed eſtper verifimilitudi nem, feu probabilitatem(quod idem eſt, ) quæ verifimilitudo eſtextrinfeca, ut quævis alia fimili tudo faltem inadæquatè ſubjecto denominato ex differtatione habenda inferiusderelatione. Quid enam eſtopinari ? Nifi quodanima,dum appre hendit aliquod objectumpermodum fubje&ti ob ječtivi, in quo non videtullummotivum intrin ſecum, aquofuadeatur,quodin eoſubjectocon tineatur taleprædicatum objectivum, recurrit ad motiva extrinfeca, eaquevelnonnota evidenter, velnonconnexa effentialiter cum conclufione objectiva opinative inferenda : & per fimilitu dinem,ſeuparitatem aliquam inter iſta motiva, &objectum concindendum apparet animæ id, quodest verifimilitudo, feu probabilitas de veri tate objecti concludendi , undetandem intelle tus imperantevoluntateexillis motivisjudicato pinative. All. Divide rurfus utramque claſſem , nempè fidem humanam,&opinionemfimpliciter,inpro babilem , &improbabilem. Primaeſt , quæ pro priiſhine dicitur opinio , feu judicium probabile, &dehnitur:judiciumin re incerta , quod nititur motivo , ſeufundamento , ſeu rationeabfolutè magnimomenti:notahancdefinitionemadpluri ma: magniautemmomentiratio inreincerta (quæ etiam abfolutè dicitur ratio probabilis) eſt illa, queomnibuspenſatis , &confideratis præfertim qualitate materiæ , de qua agitur,judicaretureſſe magnimomentiab omnibushominibus rectijudi cii. Quod ipfum per inductionem cafuum fimi liumcomprobatur: Clariùs fic exponitur : ratio magnimomentiest,qualicetnonfit evidens,nec moraliter:tamenmagnavifuadetintellectum, raròin cafibusfimilibusdeprehenditurconjun gicumfalfitate. XIV. Secunda,ſeujudicium improbabiledefi nitur:judicium inre incertaquod nititurratio ne,feumotivoabsolute levismomenti: clarius : quod tantumimprudenter , veltemerèpotest baberi. XV. Denique opinionem probabilem, feuju diciumprobabile tripliciter divide. Primo inpro babilius judicio contradictorio (contradictorio , inquam formaliter, vel objective,juxtadiffer. 30. concl. 1.)h ceſt,quod nititur ratione, ſeufun damento abſolutemajoris momenti , quam con tradictorium. Itatamen motivum fit majoris mo menti,utnonexilloevadatjudicium certum mo raliter ; adnota item ut fit majus illud motivum inlinea intentionali,& fuaſiva, nonverò fit ma jusmerematerialiter. Secundo dividitur in æquè probabile, ac fit judicium contradictorium. Ter tiòdenique inminùsprobabile, quam ipſum con tradictorium, Judi Deprobabilitate, & improbabilitate. Judicium incertum. neque terminus , evidentia, certitudo, exdi&is 197 differt. 35. IV. Judiciumprudensperinde ferè eſt, ac ju diciumprobabile: imprudensverò,&temerarium Mediatum. Conjectura. Scrupu- Formi lus. do. Immediatum. Suſpi cio. Opi- Dubium. nio. ferèidem, acimprobabile: fitamendifcrimenquæ ras inter iſtos terminos: Prudensjudiciumdicitur quatenuseftconformecum regulisprudentiæ : fi cutideobjecto logicæ olim dixidiff. 5. includere conformitatemcumregulisipfius Logicæ : proba bileverò dicitur, in quantum eft conformecum motivoprobabili. Regulæ autemprudentiæ in re præfenti , (præteralibidicenda)adhancunain re ducuntur: quodantejudicandumpraviadiligen tiatantapremittatur:quantam mereturjuxta prudentumfententiamgravitasmateria,dequa agitur.. V. Litigatur,utrùmvoluntaspoffit,primò, im perare intellectui,ut annuat, & affentiaturdirecte judicioprobabilifimpliciter?&affirmativèreſpon detur,quòdpatet à pofteriori in pluribus cafibus: Formalis Radica- Exalio FidesNega-Pofiti nonenim folùmreflexèhomines communiterju lis. Directa. Reflexа. Improbabilis. motivo. huma- tivů. vum. na ex aucto ritate. Teme- Pru rarium dens. Probabilis. Merè Erronea. Minus Æquè dicant, quod aliquaresfit probabilis; ſed abſolu tè, &dire&è exmotivoprobabilifæpiffimæ plura affirmant, velnegant. Secundo, utrùm imperare poffit id ipfum, quando eſt æquè probabilisutraq; pars contradictorii ? Tertiò, utrùm poffit impera reintellectui , ut affirmet partem minùsprobabi lem&negetcontradictorii partemprobabiliorem? Quas duas quæftiones definire nolo contentus adnotare, plura,&plurimajudicia à vocibus , & externis actibus immeritò transferri ad intelle tum : perinde quafi omni locutioni judicativæs &externis actibus præſeferentibus ſpeciem figni, quod in intelle&u fit aliquodjudicium ; reſpon deatſemperineodem intellectujudicium expref= ſum &directumdeiisdemobjectis. VI. Omnis opinioquamvis probabilior pati turſecum formidinemmentalemdeoppofito,jux Probabi impro babilis. proba- proba- lior. bilis. bilis. Proprietatesopinionispropriètalis ,feujudicii I. probabilis explicantur. Romifcuè loquemur PR de probabili objecti vo, & formali , ſeu de objecto opinabili, &opinionejuxtamagis confuetum modum loquendi : perteipſe ,quædeobjectodicamactui accommoda, &vice versa. Il. Multafalfafuntprobabiliora veris : eſt communeproloquium,ex quo confirmatur, quod dixi ſect.1. n. 12. intelligitur enim de verâ,& pro pria probabilitate , quæ ſieſſet intrinfeca objectis probabilibus , ut cognofcibilitas ; nonpoffetma jorineffe in falfis , quamveris : exignorantia qui dem, inadvertentia ,&paffione hominumprove nit, ſaltemplerumque hæc ipſa majorprobabilitas, falforum,ficuti errabilitas nonſe tenet ex parte rerum, fed exparte intellectus humani: attamen in ipfisrebus colle&iveſumptis ineſt ſaltem occa fiopaffiva, quamovetur intellectus , utjudicet fal ſumtanquamprobabiliùs oppofito vero. III. Opinio,probabile, error, &funilestermini nonpertinentadapprehenfionem,fimplicem,ficuti : taſect. 1. num.7. formidinem , inquam,pruden temaddifferentiam certitudinis moralis,exdiffer. 35. ſect.3. num.4.ſecumadmittentistantùm formi dinemimprudentem. VII. Plerùmque cùm una pars contradicto rii eſt probabilis : alia quoque eſt probabilis , vel æquè,velmagis,vel minus:aliquando tamen con tingitpartemunamcontradictoriiprobabilemeſſe, &aliam fimpliciter improbabilem:quod videlicet nulla adfit ratio magni momenti pro fundanda probabilitate illius partis: licèt adfitpro fundanda fornidine prudenti de eâdemparte:nam minùs requiritur adprudenterformidandum , quam ad probabiliter judicandum abſolute. VIII. Plura objectafuntomnino neutra, juxtà fect. 1. n. 3. videlicetex nullâparteprobabilia: hoc ipſummultipliciter contingerepoteft,velquiafal tem illud objectum eft prudenter ſuſpicabile, vel conjectabile ex utrâque, vel ex alterâpartecon tradictorii; vel faltemhoc ipfumeftimprudenter; velnullo modo,ute.g. iſtaquæftio :utrùm Stellæ ſuntnumeropares,vel impares, quæ eſt omnino neutra. IX. Si certamoraliter eſt una pars ,alia pars eſtimprobabilis & temeraria &erronea: (namer rorpoffibilis proprièopponiturcertitudinimorali naın formali certitudini,&evidentięmetaphyſica poffibilisnon efterroroppoſitus)undedarinonpo teft 198 teſt objectum exunâparte certummoraliter,& ex oppofitaprobabile. Differt. Trigefimafeptima Logico-phyſica objectivè , & formaliter ; fed omnibus penſatis, X. Probabilitas unius partis debet attendi non juxta regulas prudentiæ , unus intellectus poft adhibitam diligentiam poteftfibi comparare ratio folùmabſolute, ſeu comparativèadmotiva partis nes ,velparvi, vel magni,velmajoris momenti, oppofitæ:ratio enimmagnimomentiabſolutecon fiderata poteft evadereparvi momenti relatè ad præ altero intellectu. Perfectior tamen intelle ctus (fi agamus deprobabilitate formali) nonpo rationem partis oppofitæ : idque dupliciter, vel quia pars oppofita evadat certa moraliter ; vel teſt judicare effe umprobabile, quod imperfectior verè judicatprobabile: nam perfectior non effet quiaeximprobabili fiat probabilis (per novamo fi motivum magni momenti in ea materia viſuın tiva) &quandoqueprobabilitateſuadeſtruatpro ab imperfectiorinonvideret. babilitatempartis oppofitæ. XI. Unde probabilitas eſt denominatio, quæ nonfolumſuſcipit magis ,&minus , juxta ſect. 1. num. ultimo,fedpotitilla probabilitas,quæ ade rat, tolli,&mutariinimprobabilitatem. XII. Sicuti plura teſtimonia in quæftionibus facti adveritatem comprobandam plus valent, quàmununıtantùmteftimonium ; itaplura moti va&rationesmagnimomenti (vel fint ex auto ritate, vel aliunde ) augentprobabilitatem obje Aivam ( modo fint compatibilia inter fe ; nam aliqua motiva quandoque non funt) , & capaci tatem majoris probabilitatis formalis. Hinc diſce obiter quæftionem facti , feu dubium facti dici dubiumpropofitum ad difcutiendum , quodper tinetadſtatum exiftentialem abſolutum, & inter minis contingentibus, e.g. utrùm aliquid fit,vel non fit , fuerit , vel non fuerit exiftens , aut fa Aum. Quæftiojuris,ſeu dubiumjuris eſtdubium propofitum dere ,proutin ſtatu quidditativo,vel conditionali (cujuscumquemateriæ ,vel naturalis, velmoralis , velintentionalis), e. g. utrumfi hoc factum fuerit , aut factum effet; debeat,autdebe rethoc aliud fieri: Si homo exifteret ; exifteret virtus diſcurrendi : Si quisfecerit homicidium,de XVI. Diftingue diligenter improbabile à mi nusprobabili: toto enim Cælo diftant iſtaduo.. XVII. Probabilior opinio , feu majus illius momentumpoteſtcomponi velex ſolaautoritate, vel ex folis aliis motivis, vel partim ex autorita te,&aliis motivis , ſeu rationibus: inprimo cafu erit pura fides humana, in ſecundo pura opinio, intertio exutraque mixta. XVIII. Sæpe audiesin aliqua quæſtione dici: haceftopiniocommunis:communiteritafentiunt. Auctores, Itaque communis opinio in aliquacon troverfiaeft, quæ communiteralleritur à profef ſoribus, &doctoribus : hoc eſt à ferè omnibus, quiprofitentur illam materiam , ſeu ſcientiam, ad. quam pertinet objectum illius opinionis , quique exprofeſſo , & allertivè eam quæftionem pertra tant,quique ex nulla obligatione extrinfeca(quali tenentur, quijurant in verba alicujus clafficiDo &oris )adigunturad cam ſententiam fequendam. Omnesiſtæ conditiones requiruntur , ut verè dici poflit opinio communis. Opiniovero fingularis eſt illa, quæ ab uno, velpaucioribus profeſſori busdefenditur. XIX. Si refpiciatur ad ſolam autoritatem, beatſuſpendi,& fimilia. XIII. Propter regulas prudentiæ contingit, i opinio communis eſt plerumq; probabilior oppc fita opinione fingulari. XX. Quæuno tempore fuit opiniocommu nis,poteſt alio tempore non effeopinio commu utratio , quæ eftmagni momenti inunamateria adeoqueinillâ fundatprobabilitatein, fit levis mo menti inalia materia: nimirumpropter majorem, velminoremgravitatem materiæ, v.g. hincin fei entiâphiloſophicâ,indeintheologica:inordineſo lumadfpeculandum: relatèetiam adpraxim ,&a gendum:patetdiſparitas materiæ. XIV. Probabilitas objectiva petit rationem poſitivam magnimomenti,nonfolumrationemne gativam: hoceft, fatis non eſtprobare conclufio nemexfolafolutioneobjectionum:namhocipfum tanquam ſufficiens fundamentum judicii admitte re , eſt contra regulas prudentiæ. Alioquin hoc pacto dici poſſetprobabile , quod Stellæ fint nu meropares: nam omnia argumenta,quæ incon trarium fieri poſſent, hoceft ,quod fint impares, facillimè folvuntur. Utrùmveròdebeateſſeratio negativamagni momenti,conjuncta cumpoſitiva ad conftituendam opinionem probabilem : hoc eſt,debeant ſolvi objectiones , cumreſponſioni bus magnimomenti ? affirmo :aliter magnummo mentumpoſitivumdiminueretur. XV- Refpe&u ad diverſos intellectusperfe Giores , vel imperfectiores poteft idem objectum eſſe probabile, improbabile, probabilius , immo certummoraliter:idque non propterpaſſionem,& temeritatemuniusintellectus:namin hoccafuad ſummum eſſetprobabile ſubjective reſpectu ejus dem intellectus , quod abſolute eſt improbabile nis;quodadnotandum. XXI. Opinio antiquorum Doctorum cæteris paribus , quantum ad autoritatem eſt probabilior opinione recentiorum. XXII. Litigatur,utrùm opinioprobabilior ex ſola autoritate poſſit eſſe minusprobabilis abſolu tèpropterrationes majorismomentiproparteop poſita? affirino, quia licèt etiam rationesprobabi les ſintmotiva extrinfeca, exfect. 1. num. 12. lu mentamen intelle&us magis aquiefcit rationi ali undeprobabili, quàmfoliteftimonio,& autoritati proptermajorem affinitatem illius , cum ratione evidenti,& intrinfeca. XXIII. Major probabilitas unius partis non co ipſo reddit improbabilem,& temerariam par tem oppofitum ,ratio exnum. 2. quia multa falfa ſuntprobabiliora veris,& ex num. 6. quiaſemper prudens formido de oppofito comitatur. Itaque poteftquidem contingerejuxtanum. Io. ut major probabilitas reddat improbabilem partem oppoſi tam: fedhoc noneſtuniverſale,licètdifficillimum fitdifcernere unum cafum abalio,nifiquando ex ceſſus notabiliffimus majoris probabilitatis ferè pertingit ad certitudinem moralem. XXIV. Litigatur , utrum unius Doctoris au thoritas fine alia rationefaciatopinionem abſolute probabilem. Refp. ficutin quæftione factiunius teftimonium,licètviri graviffimi dicitur, teftimo nium Deprobabilitate, & improbabilitate. niumnulliusut eſt proverbium apudJuriſtas, ita in quæftionibusjuris autoritas unius folitariè fum 29.9 contradictoriis , e. g. Petrusfedet,velnonfedet, pta:ficutiergo inillis factiquæftionibus faltemduo veltres teſtes deviſu requiruntur omni exceptio ne majores ; ita in quæftionibus juris ad minus duo, vel tres autores , quorumgravitas , &fci entia inquæftionejuris fit proportionalisadatte ſtationemdeviſuinquæſtionibus facti &cumcon ditionibus numeri 18. requiruntur ad faciendam opinionemprobabilem. Quodfinonſolaautho ritas , fed etiam adfit ratio magni momentijam erit opinio probabilis , licèt unius autoritate ni tatur. XXV. Soletdiftingui loquendo deprobabili tate reflexa,& directa: certo,&evidenterpro babilis opinio;probabiliter certa opinio;certècer taopinio:probabiliterprobabilisopinio:improba biliterprobabilis,probabiliter improbabilu,certò improbabilis, &improbabiliter improbabilis opi nio: qui omnes actus reflexi habentpro objecto : directum judicium taliter , vel aliter denomina tum,& quo ad illosreflexoseædem proprietates recenferi poffunt , quas hactenus dedirectis re cenfuimus. XXVI. Quandoque dicifolet: hacopinioeft peculativèprobabilis , &practice improbabilis: quodfic explicatur : opinio aliqua habet quidem rationemmagni momenti ,utjudicetur directe il lud objectum ; adeft tamen fimulratio certa,vel magni momenti , quojudicaturfieri non debere &ad effectumpraximque reduci id , quodju dicatum eſt per primum judicium : nimirum propter periculum proximum , nè dumillud fit, fat fimul aliquid aliud,quod prohibitum , & per niciofum eſt. feorfim utrumquepoteft effe probabile per ratio nemmagni momenti, & diftributive poteſt dici: &iftudeit probabile,&illudeſtprobabile : fimul autem utrumque collective eft improbabile : (fi enimeftevidenter falſum à fortiori eſt improbabi le)pariter fiagamus deduabusopinionibusſcho lafticis, quæ fint feorfimprobabiles, e.g.quodde turdistinctioexnaturarei,eft feorfumprobabile (faltempropter fidem humanam,&autoritatem) item ſcorſimeft probabile, quodomnis distinctio nonmentalisconfiftat in realipluralitate: fed fi mulutrumque facitunumquidimprobabile,exquo conſequens improbabilededucitur : ut fi quis ar gueret: datur diftin&ionon mentalis ,&exnatu ra reiinter animal Petri , & rationale Petri : feddi ſtinctio non mentalisconfiftit interduas res reali terdiftinctas : g. animal Petri ,& rationale Petri funtduæres realiterdiftincte. III. Excontradictorio certoconſequentis im probabilis valet ad contradictorium antecedentis improbabilis , juxta lib. 3. Elem. th. 23. & num. 9. ſect. antec. Quod contradictoriun erit cer tum,& erit disjunctivum improprium , quodper hanc occafionem nota ad rectamintelligentiam theſis citatæ ; nam duarum præmiſſarum fimul ſumptarum in uno antecedente(adeoquecopula tive) contradictorium eft propofitio disjunctiva (exlib. 2. Elem.th. 10.)negans disjunctive alteru trampræmiffam, e.g. inexemplonum. 2. fic in ſtruitur illatio : animal Petri, & rationale Petri non funtduæ res,fedunarealiter : ergo vel non datur diſtinctioex naturâreiinter animalPetri,& ratio nale Petri, vel diſtinctio ex naturareinon confiftit interduasres realiterdiſtintas. IV. Exantecedente certoperprobabilem illa SECTIO III. Quoadtertiamoperationemintellectusprobabi RE lem,velimprobabilemnotabilia. colediffert.34. dediſcurſu mentali,& quæ ibi de connexione dixi virtualiter affirmata : prætereaadverte faltemdediſcurſuvocaliin telligenda eſſe ſequentia , cùm fortèmentaliter ita difcurrifalfum fit. I. Conclufio , ſeu conſequens improbabile poteſtinferri multipliciter, nempe primo : ex an tecedente ( hoceft excollectione majoris , & mi noris) improbabili per certam ,&evidentem illa tionem: patetquodconfequens improbabile infe ratur, namconnexiopoteſt eſſe&apparere inter unum,& utrum improbabile: ſecundo,exante cedentecertoper improbabilemillationem: tertio exantecedente probabili per improbabilem illa tionem: quarto,exantecedenteimprobabili per probabil millationem. Perteipſeexemplahorum omnium excogitarepotes: modononconfundas iſta cumdi&is diſſert.34.de illationeveri exfalſo: hic enimloquordeimprobabili,quod noneoipfo eſt idemac falfum, immo ſecundumſe poteſt eſſe verum. II. Antecedens improbabile poteſt conftare, ex duabus præmiffis feorfim probabilibus, ex quo inferatur conclufio improbabilis. Nam duo obje &a feorfim probabilia poffunteſſe collectivè im probabilia , quod eſt evidentiſſimum in duobus tionem tantummodo conſequens probabile po teſt inferrinon improbabile,neccertum: quianun quampoteft contingere,quod collectio,&coexi ſtentia duorum , quorum unum eſt certuin, quod exiſtat,& aliud eſtprobabile, quod exiftat, fitvel improbabilis , velcerta. Sit exemplum: certum phyficè eft, quod Sol cras orietur,probabile eſt, quodcrasCœlumnoneritnubilofum: g. non eft certum , nec improbabile,fedquidem eſt proba bile, quod Solcras illuminabitclarè terram. V. Exantecedenteprobabili per certam illa tionem infertur conſequens probabile , patet ex num.4.fienimprobabile eſt,Petrumloqui , &cer tumquòdfi loquitur non dormit, infertur proba biliter, quòdPetrus nondormit. VI. Connexio,feuillatioexpræmiſſisſeorfim ſumptis poteſt eſſe improbabilis,& ex omnibus fimulſumptis effeprobabilis , immo evidens, quod clarèpatetinfidehumana, .g.hæcconclufioPau lusagrotat,improbabiliterinferturexhocfoloan tecedente: Petrus eft verax: nam fi Petrus non teſtetur, & affirmetid ipſum, nil refertadpropo fitumejusveracitas. Item ex hoc foloanteceden te: Petrus dicit,Paulumagrotare: nifi enimPe trus fitverax,nil refertejus teſtimonium. Atex utroque fimulfumpto probabiliter infertur: ergo Paulusagrotat. : DIS 200 Differt. Trigefima octavaLogico-phyſica Controverſa de compoſitione ſcientiæ, & opinionis in eodem intellectu circa idem objectum judicabile. Itigatur magnis animis , utrum intel lectus humanuspoffitdumfimul evi dentiffimè judicat aliquam veritatem objectivam, eandem opinari: hoc eſt illam judicare propter verifimilem aliquamrationem: v.g. cùm evidentiſſimèjudicas, exterminis: totumestmajusfuaparte, quæritur, utrum fimul id ipſuin poſſis affirmare exautori tatePetri,quiheri hocafferebat. Nonproponunt ita nonnulli ſtatum quæftionis : loquuntur enim dejudicio ſcientifico , & opinativo, tanquamde duabus formis e.g. dealbedine, & nigredine ,& quærunt, utrum poffit fimul confitere veluti in codemſubjecto ineodemintellectu : rurfus exte nuant,& confusèproponuntterminumfcientia, &videnturſub illius nomine intelligere rationes illas probabiles , quibus topicæ conclufiones con firmantur. 1. SECTIO PRIMA. Explicationes , &Poftulata. Ntellectus humanuspoteſtſimul bisjudicare, hoceftpoteſt fimul duojudicia mentalia ha bere alioquinquomododiſcurreret,juxtadiſſ. I 34. ſect. 1. Excipetamen, ſiduojudiciaex pecu liari ratione repugnent mutuo , ut affirmatio, &negatio, feùaffenfus, &difſſenſus explicitus de codemobjecto : hic autemquæritur,utrumexpe culiari ratione repugnet fimulcoexiſterein eodem intelle&u ſcientiam actualem,& opinionem actua lem ( nonenimloquor de habituali ) circa idem objectum. II. Exdiffert. 35. Evidentia metaphyſica eſt ejusdem ſpeciei, necfacitad remdifcrimen, quod adunamcapiendam,&comparandam evidentiam metaphyficammajorconatus,&attentiointellectus requiratur,quàmadaliam: e.g.quodtotumfitma jusfuapartefacile quiſque capit : fedquod tres angeli cujuslibet trianguli equivaleant duobus angulisrectis,necdumtucapis,&pauci homines ſciunt; attamen perinde eſt evidens metaphyficè hocfecundum,quàmilludprimum,loquimurenim deſcientiâ,&evidentiâ ſecundùm ſe,nonde viâ, &difpofitionibus ad eamacquirendam. III. Evidentia moralis (& plerumque etiam phyſica) habet pro motivo conglobatum plurium rationum , & motivorum, quæ ſecundùm ſe,& ſeorfimplerumque ſunt folùm motiva probabilia, &opinativa, exdiſſert. 36. de ratiocinio inductio nis,&37. ſect. 2.num. 12. quodexplicatur exem plo plurium teſtium : unde peculiare motivum opinativum , cùm in eodem intellectu concurrit cummotivo evidenti moraliter,non manet ſolita rium, ſedcoalefcit in unumcuinmotivo evidenti moraliter,& illudauget; quòdnota, utdignoſcas queſtionempræfentem adſolam evidentiam me taphyficampertinere. IV. Non quæro,utrùmper miraculum , & de potentia Deiabſolutâpoffit idem intellectus crea tusfimulſcire&opinari: fedtantum controverto, utrum naturaliter , & per imperium voluntatis poffintiſta contingere. V. FidesDivina eſtaſſenſus infallibilis , & cer tiſſimus propter autoritatemDei revelantis : ſupe ratſcientiam,non modo opinionemin perfectione certitudinis ſuæ,licètfitaſſenſus obfcuras , & non evidens : fed rurfus proteſtordeFide Divina me nocontrovertere, utrumin eodem intellectupoffit coexiſtere cumſcientianaturali, vel opinione: ad Theologosiſtantſpectant. VI. Intellectuseſtpotentia neceſſaria: hoceſt licèt quoadaliqua perimperium, & arbitrium vo luntatis dirigatur, ex differt. 34. ſect. 2. tamen quoadalia, ut itadicam, recalcitrat. VII. Diftinguo iſta tria: primò opinari ačtu: fecundobabereactuapprehenfionemopinativam, hoc eſt ſuaſivam ad judicium opinativum : tertiò actuapprehendere,feurecordari affenfumopinati vumprateritum:opinari actu,eſtactu judicare permotivumopinativum,&dehochabetur con troverfia:nonquo adillas duas apprehenfiones. SECTIO II. Conclufio. Intellectus humanus , dumevidenter evidentià metaphyficàobjectumaliquodfcit,velextermi nis,velper mediumterminumdistinctum;non Robatur: Intellectus eſt potentia neceſſaria neceffariò determinata ad hunc finem evi poteftfimulopinari illud idemobjectum. P denterfire veritates objectivas: quis hoc neget ? at opinioeſt primò purum medium remo tum,&fallibiliterconducens ad illum ipſum finem ; ideoabAriftotelelib. 1. topicorumdiciturTopica, quæeſt facultas opinativa &facultastentativa, quia tentat,&diſponitàlongèperrationes probabiles viameamquepræparetadſcientiam evidentem: ſe cundo,opinio eſtſupplementumſcientiæ,&inde fectumillius ſubſtituta tanquam ininùsmalum inter totcaligines mentis humanæ:tertio,nilaliudhabet bonitatis intellectualis in ſe opinio , hoc eſt aſſen ſus propterverifimilemrationem,&ideo non eſt in Deo, &rariffimè inAngelis : ergo intellectus dum evidenter &c. Prob. conſeq. ex inductione generaliffima:repugnat,potentiamneceſſaria,dum actu obtinet infallibiliter finem fuum , applicare mediumremotum , qualis eſtin caſu noſtro opi nio: Defcientia , & opinioneSc. nio: patet in lapide,dum quiefcit incentronon ponit,autproducit mediunn remotumadquiefcen dumincentro: inmagnete,dum actu convertitur 201 conc. (quia agitur deduobus actibus poſitivis) virtualitercontradictoria nego: ficutiinter defide rium,&gaudiumdeeodemobjecto adetttalis re adpolum, noniterum gyrat ut convertatur: in igne , dumactu comburit,non producitdiſpoſi pugnantia,utnonpoffiteademvoluntas fimul gau dere,&deſiderare idem objectum. tiones remotas adidipſum : involuntate , dum actu gaudet de objecto,nonilluddefiderat, ergo Contra2. Opinio, & fcientia non funt actus oppoſiti : quia fi effent, maximè quia opinio eſt 1 fimililiter intellectus &c. Præterea ſenſus communis hominum omnium eſt, oppofitum conclufionis noftræ effe contra rationem, & rerum naturam ideo fiquis dicat: affirmo totum effe majus ſua parte,tum quiaeſt evidens ex terminis ; tumquia Petrus hocdicit: omnes qui audiunt incipient illudere ei; quare ? quia deformitas apparet inea refponfione (rifus enimeſtàdeformitate finedamno,&dolore)hoc eſtnonconfornitasadrerumnaturam,de quâom nibus perfuafumeſt: quòdnempèfcire,& opinari actus incertus ,&formidoloſus,fecus fcientia : ſed hocnonobſtat: ergo &c. Prob. mi, quia opinio ſecundumſeeſt formidoloſaformidine tantumra dicali, &non formali : licètſi incerta, eſt incerta poſitivènonnegativè: hoc eſt non excluditcerti tudinem,& fcientiamàſubjecto, in quo eſt : er go&c. Refp. rurfus monendo menonpergere hacviên:licet eff tverumquoddicis de formidine, &incertitudine (quodtamenexdiffert.37.falfum puto)opinioopponiturſcientiæ,utmedium remo tum &fupplementum finiscumipſoactualifine,câ idem objectum fimulintellectusnonpoffit. DeniqueDiviAuguſtinieffata pulcherrima audi fuperhocipfo: nimirum quodimpoffibile fit fidem ratione,quadefideriumopponiturgaudio. Contra3. Danturplura media , quæ componi pofiuntcumfine: ergononeftcuropinionon fit humanam exercere in iis, quæ ſcimus evidenter, unumexillis. Refp. negoconf. ex fect. 2. Rogu Sichabetin libro deMagiftro capite 11. Deuni. verfis,quæintelligimus (hoceſtevidenterſcimus) laefficitur, quodquando medium habet aliambo nitatem expetibilem àpotentia neceffaria præter non loquentem, quiperſonatforis,fed intus ipfi præciſam utilitatem mediiremoti , & fupplementi mentiprafidentemconfulimus veritatem.& capi finis; tuncpoteft componicumfine: ſedhujusmo te 12. Cuin veròdeiis agitur,quamenteconfpici mus(evidenterſcimus )eaquidem loquimur,qua dinon eftopinio,quæhabetſolamutilitatem ten tativa,ſeutentaminis (ex Ariftotele ) ad excitan præfentiaintuemurinilla interiori luce verita das tandemapprehenfiones immediatas , quæ in tis,qua ille,qui diciturhomointerior illustratur, &fruitur;fed tanc quoque nofter auditorfi& ferviant ad fcientiam: &iſta utilitas præterea non eſt ſecura,&infallibilis. ipseillofecreto,&interiorioculovidet;novitquod dicofuacontemplatione,nonverbis meis:docetur enimnonverbis meis,fedipfis rebusDeoipfopan dentemanifest us: Quid autemabfurdius,quam eumputarilocutione meadoceri, quipoffet ante quamloquerereainterrogatus exponere?&ca pite13. Quamobreminus,quamente cernuntur (evidenterſciuntur)frustra cernentis loquelas au dit,quisquis ea cernere nonpotest,nifi quia talia quandinignorentur(adverteopinionem,&fidem humanameffe fupplementum) utile est credere: Contra4. Habet intelle&us diverfam denomi ationem ab opinione,quam àſcientia : ergo ha betdiverſambonitatem. Refp. dift. antec. diver ſamdenominationem,utramque fimul componi bilemnego,noncomponibilemconc&negoconf Etiam defiderium , & gaudium dantdiverſam de nominationemvoluntati. Contra 5. Lux, intelectualis,quæ procedit ab opinione,eſtdiverſa àluce,quæ provenit à fcien tia,ergoutraque lux poteft componi. Refp.Me taphoræ funtiſtæ:tamendiſt, antec.diverſadiver quisquis autemcernerepotest, intus estdifcipulus SECΤΙΟ veritatis,forisjudex loquentis. Ο 111. Obječtiones . Bjic. 1.Nequeexparte actus,ſeujudiciimen talis,nec ex parte objecti,aut motivorum,aut ipfiusintellectus repugnat,intellectumfimul fcire, & opinari idem objectum : ergo &c. Refp. nego. antec. Repugnatprimario exparteinteffe tus&confequenterexaliiscapitibus:nonproce doinhacconclufione illorum viâ ,qui confiderant intellectum, ut ſubjectum præcisè,&fcientiam ,& opinionem,tanquamformamhorumconcretorum, intellectusfciens ,intellectus opinans: conſidero intellectum, tanquain cauſam efficientemhos effe Aus,quorumunuseſtopinio,alter ſcientia,&dico funulnonpoffe illos actus producere,quia fimul nonpoteftintellectusponere,ſeuproducerefinem, &fupplementumfinis, feufinem,&purum remo tumq;mediumadfinem,exfect.2. Contra1. Nonadeſtrepugnantiacontradicto riainterſcientiam,&opinionem ejusdemobjecti: ergo &c. Refp. dift. antec. Pure contradictoria R.P. ProlomæiPhilofophia, fitatecomponibilinego,incomponibili conc.antec. &negoconf. addoexnum.8. ſet. 1, quodluxin tellectualis, quæ confiftit inapprehenfionibusopi nativis, permanerepoteft cum actuali ſcientia ; at nutus opinativus ,hoc eſtjudicium ipſum de ſe lucemnonhabet,quia imago noneft,exdiffer. 12. ſect.3.& 4. Rurfus retorqueoincommuni fenten tiaphyſiaca,nimirum , quod quando Sol,& lucer naexigua fimulconfiftunt è regione parietis , Sol tantumeumilluminat,nonlucerna,quialucerna re perittantamlucemproductam àſolo Sole , quan tamipſapoſſetproducere , adeoque ceſſatànova producenda. Objic. 1. Opinio eſtaſſenſus ex motivo pru denterverifimili,ſeuexmotivo propterquodjuxta regulas prudentiæ affentiri quis poteſt: fednon repugnatcomponifimulcumfcientiaid,quodjux taregulas prudentiæ ponipoteft : ergonon repu gnatfimul opinio,& fcientia. Refp.dift. ma. Eft prudenter verifimile in ſenſudiviſo,&anteceden teradſcientiamconcedo,inſenſucompofita cum ſcientia negoſuppoſ. Supponisenim effepruden ter eligibile,quodeſt impoffibile ,ut eligatur : & fimiliterdiſtinami.ne. conf. Idquod eſtprudens Cc in 1. 202 Differtatio Trigefima nona Logico-phyſica in aliquibus circumftantiis, noneft prudens in om nibus. Motivum opinabile, quando adeſt ſcien tia,eſt imprudens , ita utnonnifiimprudenter, & ridiculèpoffit tunc intellectus tentareperilludaf ſentiri,& de facto homines rident, cum audiunt funilesaſſenſusvocales opinativos. Cont. 1. Sæpiffimède eadem re habemusſcien tiam , & opinionem,&damusrationesevidentes, &probables : ergo &c. Refp. Fallum eflejuxta nu.8.fect.1 : habenttunc homines folumapprehen fiones opinativas & nontaliajudicia,&paratifunt, easexcitarein aliis pro captu audientium,utfaciunt Oratores popularibus probationibus utentes. Objic. 3. Varias paritates: poteltin eodemin tellectu componiapprehenfio clara, & obfcura de codem objecto : v.g. hæduæ Petrus , & homo: ergo &c. Refp. Diſparitas estquia neutra eſt me dium remotum , autmerum fupplementuinalte rius. Contra 1. Poteft componi primo apprehenfio, &judicium de codem objecto : fecundoduplex actus amoris de eodem item objecto, unus liber, &alterneceffarius : tertioduplexjudicium,unum immediatum ex terminis , & alterum difcurfi vum : quarto amor efficax,& amor complacen tiæ deeodem fimiliterobjecto : ergo etiamſcien tia, & opinio. Refp. retorquendo omnia ifta in gaudio & defiderio. Secundò diſparitas eft: quia primojudiciumincludit apprehenfiones , vel for maliter,vel realiter interfe diftinctas : fcientiave ro non includit opinionem. Quia fecundò actus amoris neceffariusnon eft purummedium remo tum , & fupplementum ad aliud , ut eſt opinio ad fcientiam. Quiatertiojudicium immediatumpar riter non eft medium,& fupplementum adjudi ciumdifcurfivum de eodem objecto. Quiadeni que quarto complacentia non eftpurum fupple mentum adamoremefficacem, ſedeſtquiesquæ damvoluntatis diverſi generis , ac quies amoris efficacis : qualis eſt complacentia Dei, qui amat creaturas purèpoffibiles,ex quo, credo , noninfer res dari etiamopinionem inDeo. Contra 2. Ideo gaudium, & defiderium de eo dem objecto repugnant , quia amare bonum ut præfens , quod eit gaudere , & amarebonum ut abfens, quod eft defiderare reduplicat faltem per modumconditionisfupraabfens , & præfens , qui duotermini funtincompoffibiles: fed fcire,&opi nari non funthujusmodi: ergo &c. Refp. ne. mi, Eccerepugnantia: athrmare objectumut non pro ximèfcibilequodeft opinari,& atfirmare objectum utproxine ſcibile, quod elt fcire, reduplicatfupra proxime &nonproximefcabile,& hocquia opinio estfupplementumfcientia. DISSERTATIO XXXIX. De ferie Scientiarum. Cientia terminis æquivocus, ut diſ fert. 2. & 35. patet , prout cum iftis ſyncategorematis copulatur : actua claffica,babituals;ut recteintel ligatur præmittidebet ſequens. SECTIO PRIMA. 1. P Depractico, &fpeculativo: Racticum græcè idemeſt,ac operativum,ut praxis operationem fignificat : ſpeculati vumautemidemeſt,acconfiderativum,feu contemplativum: modi cognoſcendi,ſeucognitio nes intellectus præfertim humani,dividunturin has celebres claſſes,in practicas &ſpeculativas. II. Cognitio practica: cognitio artificialis:re gula,velpræceptummentale(proutdiftinguiturà præcepto voluntatis)instructio mentalis de modo aliquidefficiend,ſignificant idem,&ifta ultimaeſt definitioprimi termini,e. g. hæc mentalispræcep tio: calceus efficiendus eſtex corioitafecto, ita confuto , dicitur cognitiopractica, ficuti aliæ fimi les innumeræ: quales funtomnes regulæ Logicæ, &artium cæterarum. Cognitionesverò aliæ, quæ nihil formaliter præfcribuntde aliquo opere effi ciendo funtmereſpeculative: uthomo estanimal rationale &c. III. Omnis apprehenfio utrimque fimplex(ex differt. 27. fect. 2.) eſtmerè ſpeculativa , nec aliter effe poteft: apprehenfio mixta ,& reliquæ intelle ctus operationes poffunt eſſe, vel practicæ , vel ſpeculative,juxta diverfum modum, &tenden tiam illarum cogitationum: porrò judicium pra Gicum ( quod præfertim confideratur) non an huit inpulcritudine objectiva operis , vel actionis tantummodo, fed etiam in modo illius efficiendi, neque hoc utcumque, & fpecificative; fed redu plicativè , utad modum illum objetivum ponen dum illa cognitio concurrere inftruendo , iliumi nando, &quafi manuducendopoteft. Nam fi di cam: aquain tantumhumectat, quia adhæret partibus reifolida : eſt cognitio ſpeculativa, nam modus,quo aquahumectat, adjuvarinonpoteftab ea cognitione. IV. Cognitio practica habet hujusmodi pro prietates. Primo:etiamAngelus potefthabereco gnitiones omnespracticas conftituentes artes hu manas , quia Angelus inftruere poteft hominem de illis artibus. Secundo : juxtadiffert. 4. artes docentescumfintcollectiones præceptorum, funt collectiones cognitionum practicarum : artesverò utentes funtexecutiones , feu collectiones execu tionumjuxtailla præcepta: unde Angelus e.g. po teſt habere muficam docentem , non verò uten tem. Tertio: eodem pactohomo mutus gramma ticam docentem. Quarto: cognitioinhominede mododigerendi, feudecirculatione fanguinisnon eſtpractica, licèt in homine fit virtus ad ſangui nem fuum circulandum. Quinto: hæc propofitio mentalis , e. g. calceus est artefactum ex corio non eft practica, quia nonquiefcit reduplicativè in Deferie Scientiarum. fitione, Sexto: nullo cognitio deobjectoimpofti 203 inmodoefficiendicalceidependenteràtalipropo- gnaripoteft, habens pro univerfali fundamentali bilipoteſt eſſe practica, v. g. cognitiodevenanda retibus chimera ,& fimiles nugæ,tumquia necco gnitioſpeculativa de objectoimpoffibiliut eftin ſe daripoteft: capeautemchimeramut eſtinalio,fi potes; tum quia hypotheſis impoffibilis ett omni noinutilis,ex differt.34. tum obnaturamcognitio nis practicæ,exnum.3. Septimo:nonpoteſtdari cognitiopractica& reguladeopereneceffario,& nonlibero. Quis enimdicat, quòdBeatiamantes neceffario Deum,& neceflariononpeccantes,re gulam &inſtructionemmentalemhabeantdenon peccando? Octavo: necdatur cognitiopractica, quoad potentiam, quæ errare non poteſt: qui enimdiceret , Deumregulas&præceptapractica habere de modo gubernandi mundum, ficutiha bet artifex de eficiendo artefacto ſuo , &vellet univocè nonmetaphorice intelligi,imp rtinenter fatisloqueretur, Nono: poffunt dari regulæ, & cognitiones practicæ de ipfis cognitionibus ritè conftruendis (ut omnes regulæ Logicæ mentalis) quòd aliis verbis barbarediciturdarıpoteftpraxis-amintellectu, reftringendo terminumpraxisà ſuo univerfali fignificato num. 1. Itaetiamdaripoteft-praxisin voluntate. Decimo : cognitionis practi cæ finis dicitur eſſe opus , ſpeculativæ vero veri tas , quod nilaliudeft , quàm quòd cognitio pra ética illuminat lumine ſuo directivo artem uten t.m, & facientem opus. Undecimò :cognitio practica non facit ipſum opus , fedfolùm illumi natluminefuo dir aivo (ficutipræmiſſæ,ex dif fert.34. fect. 1. num.16.):adopusveròfaciendum requiritur , tum imperium voluntatis ( quodeft propriè præceptum) tum aliæ potentiæexecuti væ,vel externæ,ut manus,veletiam internæ,jux ta num. 9. Duodecimo: daripoteſtopiniopracti ca, vel ſpeculativa, fimilitererrorpracticus , vel ſpeculativus & fcientia actualis practica,vel ſpe culativa. V. Exuſaintroductaeſtdivifioſcientiæ claſſi cæinpracticam,& fpeculativam : olim primadi cebaturars,quodomnescapiebant. Inhocnovo ufuloquendiinutilisquæſtio denomine eſt:utrum Logicafitfcientia practica, vel ſpeculativa, ( quod etiam de aliis dici poteft ) ex eonimirum, quòd pluresconclufionesLogicæ fintmerèſpeculativa: aliæ practice. Dico,partim effe practicam , par tem ſpeculativam,ficutitaliseftgeometriademon. ſtrata. r SECTIO II. Deobječto materiali,formali, &rationeformali SubquaomniumScientiarum. I. EXſcientiisactualibus practicis , aut ſpecu lativis fiunt claſſicæ: ſcientia autem actualis proprièloquendoeſtconcluſio(quædefini 1fi foletlicètobfcure:cognitiocerta &evidensrei perpropriamcaufam)nonveròproprièloquendo eſtjudiciumexterminis,quiahocinſcientiisappel lari ſoletprimumprincipium,juxtadiffert.35. II. Scientia claſſicaſe habet utuniverſalefun damentale, ex quo fieri poteſt univerſale formale perintellectum:v.g. abftrahiLogicautfic, utho moutfic:hujus autem univerſalis formalis,Logi cautfic objectum pariter univerſalizatum aſſi collectionem ex fingulis objectis cujuslibet ſcien tiæactualis. III. Additadiffert.3.4.&6. de objecto ſcien tiæclaſſicæ , & fimilitudine territoriiaddoſequen tia. Sume omnes conclufiones objectivas (hoc eſt omniaobjectaconclufionum)÷ in fub jecta, & prædicata objectiva :deindeuniverſaliza fecundùm formalitates fimiles omnia ſubjecta ob jectiva,&vocailluduniverſaleobjectummateria le talisfcientiautfic:rurfusconfideraillam for malitatem , quæ in objecto materialiut fic præci puè,&formaliterattenditur à ſcientia illa , quæ que eſtultima, & proximaradix , feu connexio cum omnibus illis prædicatis objectivis : & voca illam formalitatem, rationemformalemfub qua, hoceft fub qua objectummateriale ab ea ſcientia examinatur,& confideratur: e.g.inlogicacogni tioutficeft objectum materiale: capacitas Logici artificii, eft ratioformalis fub qua: rurfusuniver faliza omniaprædicata objectiva ſecundum fimili tudineminfimam,& ultimam,quam habent inter ſe illa prædicataobjectiva ,& vocailluduniverſa le: objectumformaleutficillius ſcientiæ: e. g. in Logica:conſtructio,ſeudiſpoſitio artificioſa cogi tationumeſt objectum formale ,nam inhacultima formalitateomnia prædicata objectiva Logicarum conclufionum funt fimilia &poftillam (pofterio ritate rationis ) incipiunt eſſe diffimilia unum ab alio, v.g. conſtructio ſyllogiſtica àconftructione definitiva. Si iſtapercipis cujusqueſcientiæ obje &afacilè affignabis. IV. Objectum formalein primis dividitur in quinque prædicabilia (juxta diſſert.17.) namtoti demclaſſes prædicatorum deeodem objectoma teriali poffunt prædicari : deinde fubdividitur in inferiores claſſes per arborem in qualibet ſcientia proutdiverſæ differentiæ, proprietates,accidentia demonftrantur,&probantur à ſcientia deeodem objecto materiali: e.g.conſtructio fyllogiftica di viditurinfyllogifmumuniverſalem, particularem, negativum, affirmativum &c. quæ funtdiviſiones objecti formalis Logicæ. V. Objectum materiale , & ratio formalis fubqua,loquendo in rigore, innulla ſcientiade betfubdividi,ſed idem ſemperpermanet, hoc eſt eidemſubjecto objetivoomnia applicat prædica taunaſcientia: ſi enimſubjectumhoceft ratio ipſa formalis fub quaſubdivideretur, ut animal inho A minem,&brutum; mutaretur illa ſcientiaclaſſica in aliam, quæ diciturfubalternata illi primæ: hoc eſt , quæhabet pro objecto materialiſuo ſpeciem aliquam ex objecto materialiillius primæ ſcientiæ, quæproindediciturJubalternans. vi. Objectum materiale ſolet appellari obje Etumattributionis,nempecuiattribuuntur omnia prædicataconclufionum ab illa ſcientia : objectum formale verò dicitur objectuin attributum : nam prædicatum eſt idem , ac attributum. Nonnulli, objectum attributunteſſe objectum per accidens arbitrantur , veluti acceſſorium quid , & minus principale, ſednonbene: omneenim etiam obje aumcreditum acceſſorium ſetenet expartepræ dicatorum,& eſt objectum formale, naim faltem pertinebit ad quintam claſſem prædicabilium, hoc eſt accidens logicum ,nec quod dixi differt. 18. Cc 2 quòd 204 quòdnon daturfcientia de accidente Logico te Differtatio Trigefimanona Logico-physica moveat, nam hoc de actuali ſcientia verum eft, nonverò de claſſica complectente etiam opinio nes, &capacitatem ipſam accidentium inobjecto ſuo materiali confiderante. VII. Nonnullæ fcientiæ præter conclufiones ſcientificas ex pluribus probabilibus conſtantve luti limitaneis appendicibus :nonnullæ omnesopi niones repudiant,ut geometria: aliæ funt, quæ ferè ex opinionibus ,& ſyſtematibus conftant,ut fortè Phyfica: vendicanttamen fibi nomenſcien tiæ, potius ex capacitate,quod videlicet objecta illa ſeirihumanituspoffint,quamexactualitate. 4 VIII. Scientias ſpecificari extrinfecè abobje &omaterialivel formalific intellige: quod intan tumdiftinguuntur ſpecieſcientiæ,in quantum funt diffimiles effentialiter (ex differt. 19.) diffimiktu doautem ſcientiarum effentialis velutiex conno tato extrinfeco cognofciturexdiverſarationefor malifubqua,repertain objecta cujuslibet ſcientiæ, cundahabetproobjecto materiali corpus natura le,leu ſubſtantiamlongam,latam,&profundam; fedfubrationeformali virtuoſi ſen operativi: hoc eſt,quodvariasvirtutes habeat efficiendi ,& cau fandi: hæc eft propriaPhyſica, quæ per effectus, &operationes fentibiles collectas per inductio nemphyſicam,&experientiam demonftrat, quod corporanaturalia habeanttales,vel tales virtutes, &proprietates,ac deniquetalemeffentiam:in hoc enim acquiefcitPhyſica propriè dicta: nimirum in cognofcendis caufis,corporeis rerum ſenſibilium, juxta illud:Fælixquipotuit rerumcognofcerecau fas. Tertiahabet pro objecto ens intellectivum fubratione formalicapaciscogitandi : utAnimara tionalis,Angeli,&Deus. Quartahabetpro obje toensvolitivum,hoceſtſubſtantiamſpiritualem ( quæ eft&intellectiva , & volitiva,) fed fub ra tioneformali volitivi libere... III. 4 PrimaPhilofophiadividitur primò inMe taphyficampropriam: quæ habetpro objecto ma Loquimurautem de fcientiis humanistnam fi de Divina,& Angelica comparata adhümanam fer moeffet, aliunde defumereturdifferentiafpecifica. IX. Ipfa ratio formalis fub qua explicata juxta num. 3.dicitrelationes fuastranfcendentales in linea cognofcibilis ad mediosterminos diverfos feuprima principiadiverſa, perquæprobaripoteft quod tali objecto materiali conveniat taleobje &umformale, juxtanum,4. notabisautem,quod frequenter aliter explicari non poteft aliqua ratio formalis fub qua; nifi per relationem adfuos me dios terminos,feuprimaprincipia;utpatebit. X. Communiterdividifolentſcientiæ clafficæ, ſpeculativæ in Metaphyficam,Phyficam, & Ma thematicam. Practicein Logicam ,& Ethicam: communiseftdivifio, ficuticommunes ſunttermi ni ſequentes claſſicis ſcientiis applicati: quod ni mirum aliquæ procedant ordine fyntheticoshoc eft compontivo,&aliæ ordineanalytico, hoc eft refolutivo: nilautem in hisgræcis vocabulis ulte rioris eft mysterii, quam quoddiffert.26. dedivi fione&compofitionementalipropofuimus. SECΤΙΟ III. 15 teriali formalitates , & prædicata communia enti corporeo,&fpirituali, quæque abſtrahit ab utro queſubrationeformalicommunisutriquee.g.ens, unum,bonum,fubftantia,accidens,effentia,diftin ctio,identitas, verum,falfum,bonum, malum, abfolutum,relativum, connexum, oppofitum,fi mile,diffimile, creatum, increatum,finitum,iu finitumfimplex,compofitum,causativum,caufa bile &c. : IV. Dividiturſecundò inMathematicam, quæ eſt ſcientia procedens perinductione inetaphyfică (faltemfi eſt puraMathematica)habetpro objecto materiali ensquantum(feu formalitatem entis,de qua interrogari poteltperquot. &perquantum) fub ratione formali menfurabilis: hoc eft , quod poffit per menfuram quandam abſtrahentem ab his tribus, numero,pondere, &menfura , confide rari, ut ratio formalis abstractiflima menfurabilis, quælatiflime patet,&tam ad ens ſpirituale, quàm corporalepertingit, inquantum menfurabilia ſunt pernumerumetiamEntia ſpiritualia. V. Theologiam primo divide in Naturalem, quæ per folum lumennaturædeDeo , divinisque perfectionibus ſpeculatur , & in Supernatura lem , quæ dependenter à lumine fidei Divinæ à .Deoipfo revelatæ de Deo agit, Exutraque con 1. 2 Cientiam humanam claſſicamuniverſaliffimè Schematismusfcientiarum claſſicarum. S fumptamdividein primam Philofophiam & fecundam Philofophiam : primæ objectum materiale,feu ratio formalisfubquaeſthujusmodi, utconnotet principia,feu medios terminos tan tummodocollectosperinductionemmetaphyficam (juxtadiſſert.36.) adeoque illaratio formalis fub quaeftformalitas tranfcendentalis: e.g. ens. Se cundæPhilofophiæ ratioformalis fub qua refpicit etiam medios terminoscollectos perinductionem phyficam, neceftformalitastranfcendentalis, e.g. animarationalis , quæ eftobjectum materiale,& fimulratioformalis fubqua unius fecundæPhilo fophiæ, utmoxdicam. II. Philofophia ſecunda dividitur in Theolo giam,Phyſiologiam, (feu Phyficam) Scientiam rationalem,& Scientiam moralem. Prima ex his habet pro objecto materiale Deumfubrationefor mali Dei , & per inductiones etiam phyſicas de Deo demonftratattributa , ſeu proprietates. Se ficitur mixta Theologia inſcholis ufitata , & divi ditur inquinque claſſes. Prima eft Theologia po ſitiva, quæ verfatur in exponenda Sacra Scriptu ra,juxta illius fenfus diverfos, nimirum literafem &myſticummultiplicem, SecundaControverfifti ca,ſeu Polemića, quæ refellit errores infideliun. TertiaScholastica,quęfideidogmata ordinelogico exponere,&confirmare ſatagit,ex illisque novas veritates elicere. QuartaMoralis, quæ ex princi piis fidei , & aliis etiam naturaliter evidentibus conclufiones admores, &confcientiam ſpectantes deducit. QuintaAfcetica, quædepertinentibus ad perfectionem Chriftianamphilofophatur. VI. Phyficadiciturquoq; Phyfiologia, de cujus objecto materiali difputatur: utrum videlicet ad illudpertineant accidentianaturalia , e. g. calor, albedo&c. refpondebis pernum. 6. ſect. 2. effe objectum attributum. Dividitur in ſpeculativam, &practicam: prima decorporecauſativo naturali plures conclufiones merèſpeculativas concludit, &pri DeferieScientiarum. &primò decorpore naturalicaufativo utfic: de inde decorporecælefti,elementari, mixto, anima i 205 debet operari, de ejus moribus, virtutibus,& vi to quacunque anima , fub ratione femperformali cauſativi. De factohæc fcientia plura exMeta phyſica&Scientiarationaliſibiufurpavit ,utanno ſequenti videbis. Phyſica practica dat regulas, & præcepta, quomodo à corpore naturaliapplican doactivapaſſivisvariieffectus naturales producan tur: diftinguiturautem abarteMechanicâ quia dat hæc regulas de difponendo per folum motum localem,&figuram corpus naturale,&admathe 44 maticampertinet. دیه VII. Phyſicapractica dividitur primo inMedi cinam,quæper effectus naturales bonumcorporis animatiprocurat: dividitur autem etiainipfainfpe culativam, &practicamlicèt improprie : nam illa quæfpeculaturproprièſpectatadPhyficam ſpecu lativam: attamen Medicina ſpeculativaſubdividi tur, primo, inAnatomiam,quæ corporishumani membra&partesearumquevirtutes examinat:fe cundo inPathologiam, quæ denaturâ,&proprie tate morborumagit:tertiò inPharmacologiam de natura,&proprietate medicamentorum : quarto in Prognoſticam de fignis morborum , & mortis ratiocinatur. PracticaveroMedicina dividiturin Sanativam,ſeu Hyghienen de recuperandâvaletu dine:&Præfervativam,ſenTherapeuticam fervandavaletudine. Utraque fubdividitur intres decon alias, Diæticam, hoc eft quæ ſanatvelpræſervatà morbis perbonum regimen illarum rerum , quæ pertinent ad hominis victum : Pharmaceuticam, quæſanatvelpræſervat permedicamenta:Chirur picam,quæſanatvelpræſervatpermanus operaſe Aiones, aduftiones &c. VIII. Prætereà Phyſica practica dividitur in Agriculturam, quæ quadruplex eſt:Cultura agro ruin, arborum , fruticum, pafcuorum. In Coqui nariam, quæ item quadruplex,Panifica,Dulciaria, Potoria,Culinaria. InPharmacopeiam, quæ con ficit medicamenta : ( nam medicina tantumillaap plicat.) InPlaficam , quæ ex metallis liquefactis vel argilla conficit vafa. In Fullonicain, quæ di verfis coloribus corpora imbuit. Denique in Chimicam quæ eftars operandi miros , & oc cultos effe&us percaufasnaturales : dividitur au teminChimicam,&Pirotechnicam ; hæc eft quæ perignempræfertim operatur effectus fuos : qui effectus præfertim confiftunt in refolvendis cor poribus in fua principía , hoc eft partem ſubti lem, quæ diciturfulphur , humidam quæ dicitur mercurius , &folidam & fixam , quæ dicitur Sal : IX Rationalisfcientiadequa num. 2.exufu nonagit deDeo,autdeAngelis; feddefolaAni mavationali, ut intellectiva eft,&de operationi busintellectus: unde complectitur Lvgicam men tiis. Secundaconfiderat hominem liberum-do meſticèviventem infamilia."Tertia hominem li berumviventem inRepublica,hoceftinfocietate pluriumfamiliarum:utraqueautemconfideratho minemproutvelſuperior,velfubditus, vel æqua lis eftin familia velrepublica. Politica rurfusdi viditur,primo inMonarchiam,inquaunuseſtſu perior, fecundo inAristocratiamubi plures per modum concilii dominantur , tertio inDemo cratiam, ubi populus per delectos àſe magiſtra tus gubernat,& quarto in Mixtam ex aliquibus prædictis. Monarchia autem fubdividitur in Ec clefiafticam,& Secularem,prima verſatur circa il la, quæpertinentadReligionem&Fidem:fecunda circa ea, quæ ſpectant directe adſecuritatem , & pacemtemporalem. XI. : Dividitur ſecundòMoralis induas partes practicas, prima eftJurisprudentia,quæ eſtdoctri nalegum, perquasRespublicagubernatur, &di viditur inCanonicam,&Civilem: fecundaeſtpru dentia,quæ eftvelutiſummulaEthicætotius,hoc eftexconclufionibus omnibus ſpeculativis ſcien tiæ moralis colligit regulas quasdam, feu præce pta,feu dictamina, feumaviscognitiones practi 2. cas, quibus inftruit quidhomini fit faciendum,vel nonfaciendum : v.g. hoc dictamen noneftfu randum, eſtregulaprudentiæ, Dividitur autemin Synderefim &Prudentiampropriè:primacontinet præcepta univerfalia: ſecundaparticulariainde terminatis circumftantiishic&nunc: e.g.egonunc debeo audirefacrum. XII. Repete ex nun.4.Mathematicam , & di videprimo in Puro-mathematicam & Phyſico mathematicam:hæc poftrema fubrationeformali menfurabilis habet pro objecto materiali non quantitatem utfic, ſedtalem veltalem,e. g. luci dam,fonoram&c.Puro-mathematicadividiturin Arithmeticam, quæ verſatur circaquantitatem di Icretam, hoc eftnumerum,&Geometriam , quæ circa continuam, XII Arithmetica dividitur in abſolutam , & Algebram. Prima ſubſecatur primòinVulgarem, quæ fimplices regulastradit numerandi,addendi, fubtrahendi&c. fecundo in Regularem, quæfubli mioresregulasdocet: tertio in Tabularem,quæ ta bulas arithineticasconftruit: quartò inAnalogiſti cam , quæproportionem numerorum examinat, præfertim proportionem Harmonicam,Geome tricam,Arithmeticam quinto in Luforiam,quæ res occultas vulgò numerorumproprietates declarat. Algebra agit de numeris figuratis per mirabiles progreſſus in infinitumfupraquemlibet numerum, &infra unitatem : dividitur in Poſtaphæreticam, quæper fignaagitdeoperibusnumerorum &Cof--talem,&veluti fibi fubalternatas facultates etiam : Grammaticam, Rhetoricam , & Logicam voca ficam,quæ per numeroscofficoshoceſtplanos,fo lidos,furdos,eorumque radices ineffabilestotam Mathematicamexplanat. lem....... X. Moralis , ſeu Ethica (quod idem eſt) nec-ipſadeDeo,&Angelisagit; fedpræcipuèdevo luntate humanalibera : dividitur autem primò in tres partes ſpeculativas : Monafticam,Oeconomi cam,&Politicam. Primahabetpro objetohomi nem liberumſecundumſeconfideratum ,& quafi folitarium :agitde ejus ultimo fine , propterquem XIV. Geometria vel agit de lineis, & dicitur Lineometria ; velde ſuperficiebus,& Planimetria; b vel de corporibus&Solidometriaappellatur: pri nmaclaſſis dividiturinCurvilinearem,&Rectilinea rem:fecundainCyclometriam &Trigonometriam. XV. Phyfico- mathematica dividitur in Cos mographiam,Muſicam,Opticam,Mechanicam,& Horographiam. XVL 206 XVI. Coſmographia habetpro objecto quan Differtatio Quadragefima Logico-phyſica titatemmenfurabilem mundi: dividiturquadrupli citer. Geographia orbem terrarummetitur. Hy drographia aquas &præfertim maria. Astronomia, ſeuUranographia cælos & fydera. Meteorogra phiaaërem,& res aëreas. ! XVII. Astronomia dividitur in ſphæricam, quætotamſphæram cœleftein cumſuiscirculis ,& motibus examinat: & inTheoricam,quæ circaſe ptemplanetas verfatur, corumque theorias , feu Ipeculationes ſpeciales. Huic fubalternaturCom putiſt ca,quæ eſt ſpecialis quædaınarithmeticacir caplanetas. XVIII. Muſica quantitatemdifcretam, ſeunu merumfoni confiderat : alia fpeculativa,aliapra Aica :utraquedividitur in vocalem, quæ folos vo cis ſonos;& organicam,quæ ſonosperinftrumen taexterna confectos confiderat. XIX. Optica quantitatem continuam ſpecie rum & radiorum viſualium ( de quibus theſiſ. lib. 1. Elem. ) ſpeculatur , & dividitur primo in Perſpectivam ,ſeu opticam fimpliciter , quæ ra diosdirectos viſuales , menſurat: fecundo inCa toptricam,quæ radios reflexos, adeóquedeſpecu lis concavis, planis, convexis agit: tertioDioptri cam, quæ radios refractos in aquâ invitris, tubis opticis , microfcopiis confiderat. His omnibus ſubalternatur Proſpectiva , quæ ſpecialis Geome triapracticaeſt in materiaopticæ , &verfatur in defcribendoper lineasdiverfos profpectus rerum vifarum. XX. Mechanicamenfuratquantitatem motus &difpofitionislocalis ; & quia machinas quasdam ſeuinitrumentaadhibet, indedicitur mechanica: dividitur in Liberalem,& Illiberalem : prima quæ potiffimum eft intellectiva , & adhibet machinas nonfordidantes : è contrarioſecunda,ad quam re ducunturomnes artes ,quæ confiftunt in moven dis,&diſponendislocalitercorporibus ,nonverò inapplicando activa paſſivis. XXI. Liberalis primodividiturin Staticam, quæ propriè menfurat quantitatem ponderum , motuum,&impulfuum,& fubdividitur, tùmra tione machinarum , quasadhibet, nempè libram, vectem,trocleam,cochleam, cuneum&c; tùmra tionemedii,inquo ponderatcorpora,in Hydrofta ticam quæ in aqua, &Aereoſtaticam, quæ in aëre ponderat. XXII. Reliquæ liberales funt: Bellica de omni buspertinentibus adbellum, Nautica, quæ duplex, alia dearte fabricandinaves, aliade artenavigan di: Venatica,Pictoria, Statuaria, Architectura.Gy mnaſtica,quæ ultima motus exercitationiscorpo reæ confiderat, & fubdividitur in Saltatoriam,Gla diatoriam,Equeftrem&c. XXIII. Illiberales ſunt reliquæ omnes artes fer viles. utTypographia, Fabrilis &c. XXIV. Ultima Phyfico mathematicæ pars eſt Horometria , quæ temporis quantitatem metitur perHorologia,juxta quorumcelebresclaſſesdivi ditur infolarem, lunarem,rotalem(adquam etiam ſtatica confert)& arenariam. DISSERTATIO XL. Controverſa de habitibus , & fcientiiis ha bitualibus. CONCLUSIO L I. ES materiales inſenſibilesuſu fre R quenti conteruntur,&confumun tur:hominis internæ potentiæ ap petitivæ , & cognoſcitivæ ufu fre quentiperficiuntur:undeduopro verbia: gutta cavat lapidem: memoriafitex colendo. Illæres redduntur ſempirper ufummi nus aptæ adfinem fuum: fecùsverohæpotentiæ. Hocaffertumexplicatione ulteriori quidem indi get; ſedfundamentum eſttotiusdoctrinæ deha--bitibus. II. Uſu frequenti: repetitione actualisufus: ficat. reiteratione , &repetitione actuum , idem figni 11. Terminus facile derivatus eſt à verbofa cio , & fignificat non folum poffibile fieri , ſed cumhaccircumſtantiâ,quodvelnullum adfit im pedimentum, vel ſi adeſtperinde fit , ac fi non adeſſet. Diftingue facilitatem actualein ( hoc eſt effectum ipſum denominatum fa literfa itum) àcauſatalis facilitatis : hæc autempoteft effe veldiftincta,vel indiſtincta ab ipfa caufa effi ciente: rurfus poteft adhærere perfeveranter , & permanenteripfi caufæ efficienti , &tunc dicitur facilitaspermanens;vel non adhærere, & tunc diciturfacilitas tranfiens. Denique ſcito , iſtam caufam facilitantem, ſeufacilitatem ex partecau fæ poffeeſſevel meram conditionem, quæremo veat impedimentum ( quod nihil cauſandopo teſt obtineri ; ) & poffe etiam eſſe veram cau ſam ,& aliquid cauſando removere impedimen tum. IV. Profe&ioitaque,quamacquiruntpotentiæ internæ repetitione actuum, nihilaliud eſt , quàm quædam permanens facilitas, & inclinatioadfa ciendumiterùm,quodfæpèpridem factumeft: nec eſt nova aliavirtusad novosalios effectus efficien dos. Iſtæ facilitates , & inclinationes aliquando vulgòdicunturconfuetudines, e.g.habetillecon fuetudinemjurandi : quandoque dicuntur habi tus: v.g. acquifivit illehabitumtemperantia. V. Potentiæ externæ animalis , & hominis, nempe oculus auris &c. frequenti uſuprædictam facilitatemnonacquirunt,e.g. videndi,audiendi; modo Dehabitibus , &fcientiis &c. modò diftinguas hoc , quod eſt formaliter videre àcuriofitateapplicante oculum advidendum,quæ 207 cundumordinem naturalem, & fucceffivumipſa curiofitas eft appetitusinternus. VI. Sicutiinſtrumenta externaſemperperali quantumufum redduntur magis apta ad novosu= uſus, utcalamus,clavis nova&c.tollitur enim per primos ufus nonnulla ſcabrities , quæ per artem tolli nonpoteſt, ſedperlongumufum tandem red duntur inepta,juxtan. 1. Itamanus,&pedesfaci litatem fubindeacquiruntperufum admotumhoc, vel illo pacto,utadſonandum,faltandum&c. fed iſta facilitas confiftit inaliqua confumptione ,hoc eft, enodantur magis articulimanuum,& pedum, obſtructiones aliquæ inufculorum &nervorumtol lunturperufum. VII. Ex inductione patet homines adid incli nari, quod facilè ,vel faciliùs facere poffunt; inde, quodnum.4. dixi, confirmatur,quodvidelicetcum facilitate acquiratur etiam inclinatio ad fimiles a Aus. VIII. Quare raquiratur reperitio actuum ad comparandashujusmodifacilitates,reseſt incerta: certafunt duo ; primùm inchoari hujusmodifaci litatempoftfecundum actumeffectum , &deinde repetitione aliorum actuum fimiliumquodammo do concipi,&conformarihujusmodifacilitatem, quætamenfacilitatis , &habitus nomennonine retur , nifi cùm veluti parturitur , hoc eft, evadit tamperfecta,ut crefcerequidempoffit:fed con fiftentiam aliquam habeat,ficutihomo infansdum nafcitur. IX. Habitus itaque,ſen facilitates permanentes acquifitærepetitione actuum ad actus fimiles divi duntur induasclaſſes: nempèinhabitus intentio nales,&inaffectivos: utrùm verorursus intentio nales ſubdividantur in intellectuales, &phantaſti cos: affectivi, in volitivos, & appetitivos,moxdi cam : interimdivide intellectuales in habitusap prehenfivos,judicativos,diſcurſivos: Habitus intellectuales acquisiti confiftunt infpe ciebus tùmphantasticis, tumintelectualibus, repetitione actuummultiplicatis &ordinatis inutroquethefauromemoris. EXdiffert. 10.12.27. remintelligis. Probater conclufio , quia fuperfluum eft ad facilitates prædictas quidquidaliudfingatur,acquiri ,& enafci in animâpræter ſpecies ipfas multiplicatas, &coordinatas. litæ enimtotamfacilitatempræſta repoffunt, quam experimur , cùm poſt repetitos actus clariùs, & apertius rem dignofcimus , &ma gis fuademur ad affenfum,&minusdiſtrahimurab objectopropofito,& nulla fentimus diſtrahentia impedimenta. : Explicatur multiplicatio , & ordinatioſpecie rum. Species phantafticæ in ſenſiterio,ſeu orga nophantaſtico (hoc eſt in profunditate cerebri animati , namcertiorempartemdefignare ad ani mafticam pertinet)dilinctæ,& diſtributæper mi nutiſſima filamenta,& fibras veluti totidem ſigil la,feuimmagunculæ imprimuntur in ipfis filamen tis,juxta th. 5. lib. 1.Elem. multiplicanturautem, cùmnovæfimiles ſpeciesaliis fuperimpofitæ quaſi figillum altiùs infigunt: ordinanturautemcùmſe rumfibrarum ſpeciesadunam cognitionem , e.g. pertinentes collocanturita ,ut minimè fint inter ruptæ abaliis ſpeciebus extraneis ad alias res , & cognitiones pertinentibus. Species autem ſpiri tuales ,& intellectuales, quæ unitæ funt foli ani mæſpirituali, peranalogiam adfupradictasphart taſticas ,licèt in ipsâ folâ anima inhærentes fint, multiplicantur , & ordinantur. Iftafatis ad rem præſentem : ulterior enim fuperhis diſquifitio , & accuratiorinftituendaeft intractatudevitabruto rum,& hominis. Objic. Habitusdebet ſe tenereex parte intelle tus,&potentiæ, ſpeciesautemſe tenentexparte objecti. Refp. ex parte objecti, uteſt inſe,nego,ut eſtinintellectu per ipfas ſpecies ab ipfo intelleAu vel animaelaboratas,concedo : hoc etiam eſt ſe te nereexparte intelle&us. Contra 1. In fenfibusfacilitas eſt folùm exparte potentiæ. Refp.fed illa eſtper confumptionem ex num. 1. &6. Contra2. Facilitaslogicæ habitualisdifcurrendi inunamateriâ,e.g. facilitat etiam inalia:ergò non confiftitin ſpeciebus ,quæ funt propriæ cujusque materiæ. Refp. ſpeciesregularumfuntcommunes proomnimateria. Contra3. Species requiruntur fimpliciternon ad meliuseffe &facilius cognofcenduun. Refp. diftin guo:ſpecies aliqua, vel aliquæ; concedo: ſpecies multiplicatæ ,& ordinatæ, nego, quodrequirantur adfimpliciter cognofcendum. Contra4. Habitustenditfubunâratione forma li, v.g. Logicæ habitus fub ratione cognitionum conftruibilium : g. eſt una regula fimplex , non multæſpecies. Refp. dift. fubuna ratione formali fundamentaliter,conc: formaliter , ne. Habitus, & ejusfacilitas eſt univerſale fundamentale ut homi numcollectio per intellectum verò fituniverſale formale de iſtatuâratione formali. Facilitates,quæ dicunturhabitus voluntatis ac quifiti repetitione actuum , consistunt etiam ipfiinfpeciebus intelectualibus, &phantasti ordinatis. Ntantùmdicuntur habitus voluntatis, in quan cis, I tum cumulus fpecierumillarum repræfentat in ter alia experimentalem delectationem præ teritam, veltriftitiam ipfiusvoluntatis de objecto bono , vel malo fæpè volito, aut nolito. Prob. conclufio; quia nihil aliud requiritur, ut voluntas facilè inclinetur ad repetendos amores, vel odia fimilia præteritis. Tantummodò cavendum eft, nèfimul adfit in anima, cumulus etiam oppofita rum fpecierum ,hoceftde oppofito objeto,æquè ſuadentiumadiſtud oppofitum: tuncenim neuter cumulus erit habitus ,& voluntas remanebitinæ quilibrio. Objic. erit habitus intellectus non voluntatis. Refp. eft quæftio de nomine : facilitat voluntatem, quodfatiseft. Contra 1. Non eſſet habitus influens in ipſos amores, & odia. Refp.concedo, exnum.3. ,& diſſert.34. fect. 2. Noneſtiſtud munus habituum: propriè caufare. Con : ; 208 Contra2. Sæpèremanet ſpecies, e.g. Intem Differt.QuadragefimaLogico-phyſica perantiæ ,nontamenhabitus ejusdem. Refp. vel non remanent phantasticæ ſpecies , fine quibus intellectuales quafi dormiunt; veltotidemtempe rantiæ acquiruntur ,unde anima præſtat inæqui librio. Coutra3.Perunumactumacquirituraliquando habitus,undè dicunturactusheroici :ergononre quiritur actuum repetitio. Refp.perunumactum æquivalentempluribus, conc. nonæquivalentem, nego,talis eftactusheroicus àquorelinquiturſpe cies vivaciſſima æquivalens cumulo ſpecierum. Proprietates habituum acquifitorum. 1. NOnfolumcumulusſpecierumintellectua lium,fedetiamphantafticarumrequiritur: immomulto magis ,nam totadificultas, &inordinatioſpecierumest inphantafticis. II. In animabus ſeparatisprobabiliternegatur habitus in vitâacquiſitos perfeverare,cumillænul lamhabeantdifficultatemadcognofcendum,&vo lendum: undein illis non remanent habitus ſcien tiarum,ſed ſcientiæipfæ, hoceſt ſpeciesſpiritua lesde objectis præteritis ( quæ ſpirituales folænon ſunthabitus)quoadſcientias invita mortaliacqui fitas : fed quæftiofatis devocibus eft. III. Habitus phantafiæ, & appetitus naturalis fufficienter diftinguunturabhabitibusintellectus & voluntatis tùmratione objecti ſolum materialis ,& ſenſibilis ; tum quia adhabitus intellectuales etiam ſpeciesſpiritualesrequiruntur&adhabitusvolun tatis ſpeciesdevolitionibuspræteritis. IV. Habitus augentur pernovas ſpecies ſu peradditas , quæ fitenues fint,&remiſlæſaltem conſervanthabitum,& impedimentoſuntmajori, nèhabitus obliteretur ; ſivivacesaugent: undèex tricata quæſtio, utrum per actus remiflos augeatur habitus. V. Habitus affectivi augentur etiam peroblite rationem phantaſticarum ſpecierum de oppofito objecto juxta conclufionem ſecundam : quod& habitibusintellectualibus poteſt eſſe commune,ſal temquoadopiniones &probabilitates,ſideleantur ſpeciesdeoppofitâprobabilitate. VI. Diminuunturcauſaliter, cùm diu ceſſatur &repetitione acquum fimilium: formalitervero perobliterationem ſpecierum phantaſticarum ſal temex majori parte: obliterantur autemhæ ſpe cies,cùmfibræ impreſſionem & figillationemamit tunt,dequaconclufioneprima:intellectuales verò obliterari nonpoffunt. Ita etiamdifperdi poffunt omninòhabitus. Itemdiminuuntur,&deperdun turperacquifitionem, &multiplicationemſpecie rumdeoppofito objecto. VII. Nondanturhabitusutrinque in ſtatucon ſiſtentiæ,hoceſt facilitates æqualesconſiſtentes in habitu adutrumque contrarium, vel contradicto rium. Poteft quidemdum unushabituscreſcit,al terdecrefcere , fedprimus nondumerit,utitadi cam,maturus, ex fect.1. num.8. cùmalteroppo ſitus habitus perſeverat , & non eſt mera reliquia præteritihabitus. Dicitur communiter, dari habitum Lo gicz;c.g.quidhoc? eſtfacilitas ob multiplicatas, &ordinatasſpecies,dequalibetconclufioneLogi caadeasdem iterumcognofcendas,&judicandas. Quidquidde rationeformalıfubquaquæri poſſet, differt. antecedentijam pofitumeſt: deunitateha bitusquidquidadditur, funtpræciſiones reflexæ & abſtractiones intellectus ſpeculantis circa naturaın habituum,juxta citatamdiffert. Habitumſpecificari abactibus, fi quando audies; nil aliudintelligas , quamſpecificativum extrinfecum, & connotatum, reſpective ad quod deprehenditurinterduos habitus , e.g. ſeu colle Etiones ſpecierumdiffimilitudoeſſentialis ſcientifi ca,juxtadiſlert. 19. SECTI0 111. Divifiones habituum. Miſsaquaſtionedenomine, quoadfacilita tesphantafiæ,&appetitus,utrùmfinthabitus: 0 dividehabitus animæ rationalisacquifitos in intelle&uales , & voluntatis : deindè intellectuales divide in virtutes mentales , in facultates ,& habi tuspravæ difpofitionis. Primum nomenæquivo cumvirtus intellectualiadrempræfentemexpo nitur : facilitas ad actus intellectuales, in quibus perfecte quietatur intellectus , veluti invero bono Juonaturali: indèdicunturperficereintellectum, &quodfiat boni, & reddant intelle&umbonum, &quodhabitus ifti inclinent intellectum ad actus ſemperveros : nam univerſaliter dicitur , quod virtus rembonamdifponit utfit optima. Cæte teruminrebusmoralibusmagispropriòufurpatur nomenvirtutis fineaddito, ut cum dicitur : ile fecit actumvirtutis : multaverò involvuntur in hocdicto: ſcilicetpotentia, actus,facilitas ad actum. Actusvirtutis,ſeuvirtuoſuseſtvolitio, vel nolitio conformis primæ regulæ honeſtatis (de quadiffert.27. ſect.3.num.7 ):potentia ad illos eſt ipſavoluntas cum omnibus requifitisadagendum : facilitas est habitus acquiſitus repetitione actuum fimilium:&iftehabitusproprièdiciturvirtus.mo ralis,ut cùmdicoPetrus esttemperans, estjustus: exhac porro communi intelligentia virtutis mo ralis facta eſttranslatio ad appellandum habitus in tellectuales primæ claſſis , virtutes mentales. Se cundæ claſſis habitus , hoc eſtfacultates,ſunt faci litatesadactus, quiſuntmera ſupplementa&me dia (juxta differt. 38.) adactus primæ claſſis uto pinio , fides humana habitualis. Tertiò , habitus pravædiſpoſitionis funt facilitates ad actusoppoſi tos actibusprimæ claſſis , ut ad errandum, temerè judicandum &c. II. Virtutes mentales in quinque claſſes ſecan tur , funt autem : Sapientia , intellectus acqui fitus (nota æquivocationem) fcientia, ars,pru dentia, quitermini licètprohabitibus hicſuman tur; proclaſſetamenactumreſpondentium (utde ſcientiaclaſſicâjam diximus)utilius intelliguntur. Sapientiaeftfacilitas ad conclufiones plus quàm fotentificas hoc est illatas per altiffimas causas: quid verò fint hujusmodi altiffimæ caufæ valde ignotum , nifi intelligas , providentiam, ſapien tiamque Dei rerum omnium conditarum ordi nes diſponentem : hac occaſione ſcis , quid fit ſapientia claſſica. Intellectuseſtfacilitasadprima principiafcientiarumperinductionemcolligenda (juxta Degeneraliſſimisobjectisintellectus. (juxtadiſſert.36.) fcientiaeſt facilitasad actus, qui conflantfcientias clafficas ,&parirationears  netadintellectum, licètpræluceatomnibusvirtuti bus voluntatis), quævirtutes invarias ſpeciesſub habitualis&prudentiahabitualis. III. Facultatesintellectuales dividi poſſuntin a lias facilitates,feu habitus,quiadnullainmentalem virtutempertineant. IV. Indeadvertes,quodcommuniternemodi citurſapiens,, intelligens,fciens&c.nifiille,qui hujusmodifacilitates , &habitusacquifiverit,nec fufficitunam actualem ſcientiam , aut ſapientiam, hoceftconclufionemſapientemelicere,utquisno menſibiſapientisjurevendicet. V. Habitus voluntatis divide in virtutes mo rales, in vitia ,& habitus neutros : deprimisdixi nu. 1. quæ fubdividuntur inJuftitiam, Temperan iam,Fortitudinem(etenimPrudentiaproprièperti alternatas &atomasſubſecanturàphiloſophiamo rali,de qua diſſert.39. VI. Vitia funt facilitates acquifitæ ad acrus vitiofos , hoc eſt difformes regulæ rationis ite rumrepetendos, &fubdividuntur in vitiaoppo ſita omnibus virtutibus : quâoccafione litigatur, utrùm omnis virtus habeat duo vitia oppofita: quodtamennontampertinetadhabitus , quàm adactus vitiofos : fed deiſtis in Ethica. Deni quehabitus morales neutri funt facilitates ada Ausvoluntatis , quinequevirtutes ſuntnequevi tia, ſedindifferentes adutrunque : controverti tur tamenacriter, utrùmpoſſibiles finthujusmodi actus. DISSERTATIO XLI. LOGICO- METAPHYSICA: SEV Deprimis, &generalisfimishumani intel lectus objectis. ActenusegimustotâLogico-phy ſicâderequifitis, modis ,&inſtru mentis ſciendi (per quam tamen occafionem plurima ſcire conati ſumus,) nempè de inſtrumentis, vel quæ elaborarete oportet, vel quorum faltemviresprænoſſene ceſſe eſt, antequamadopus , hoc eft , ad ſcien dum accedas. Nunc opus ipſum ingredimur, hoc eſt objecta ſcientifica proponimusjuxta dif fert. 26. &39. illorum effentias, proprietates ,& attributa indagaturi,&primò quidem objectaom niumuniverſalisſima, hoc eſt formalitates abſtra &isfimas,&tranſcendentales,utper illasgradatim adaliasminùs latè patentes ,& mox adipſas rea litatesordine inphyſicamquoqueporrigendopro cedamus. SECTIO PRIMA. Viaparatur aduniverſaliſſima omniumobjecta exponenda : expofitis utcumque minus uni 1. verfalibus. Ifficillimumeſtextremasomniumformali D tates,ſeuuniverfalisſimasplanèintelligere, &inmerisvocabulisnonhærere: difficul tatemaugentquiabobfcurioribus ordiuntur.Quid intelligibile,quid possibile, quidimposſibileſitnon percipies;niſi abhacillismultoclarioreformalita te,exiftentia,feuexiftens initiumdeſumas. II. Exiftens juxta regulam concretorum ex diſſert. 25. exponitur : habens exiftentiam Hoc concretumcompactum exformaidentificatacum R.P. PtolemæiPhilofophia. fubje&o (ut poſtulo ) intelligitur intelle&a ipsa forma, hoceſtexiſtentia , ſeu hocquodeſtexi ſtere, ſen actus exiſtendi , (quod idem) Existe reautem quid fitpercipitomnis intellectus , qui exiſtit perprimamveritatem in ſciendo , de qua theſi 1.lib. 1. Elem. videlicet ego exifto : quod enim reſpondet huic termino ſen verbo , & ab eo ſignificatur , eſtipfisfimaexiſtentia mea : igi tur id,quod in omnibusrebus reperiocogitando omnino fimile illi fignificato eſt exiftentia , ſeu actus exiſtendi : en quidfitexiftere , nec clariùs explicaripoteſt : undene dubites obfcurare non explicareexiſtentiam , qui dicunt existentia est determinatio entis , est ens extra caufam,est enseffe inse, est rem effeinhoc nunctemporis. Utrummeamexiftentiam cognofcamintuitivevel abſtractive per connotata litigatur : certum eſt, quodillamcognofco experimentaliter,quodqui demidemnoneſtac intuitive (measenimcogni tionesexperior,non intueor)adeóqueſi exiſten tiamquoque meam experiorabſtractive,id con tingit per connotata , quæ profecto funt cogni taintuitivè, hoc eſtperimpreſſionesſenſuum ex ternorum, & animæ, quæque impreffiones, feu ſenſationes , & etiamappetitiones funtprima ob jecta mentis humanæ,&primigeniaconnotata, quorum refpectumeam exiftentiamcognofco,& rurfusper iſtam velut connotatum communiffi mum ad reliqua objecta abſtracte cognofcenda procedo. III. Cum exiſtentia fit actus quidam fecundus, &inter fecundos ut ita dicam primogenitus ; ab illo cognito venio in cognitionem actus primi, Dd feu 210 Differtatio QuadragefimaprimaLogico- metaphyfica ſeupotentiæ,ſeupoffibilitatis (ex differt.28.fect 1. num.5.) quæ poſſibilitas eſt forma denominans hocaliudconcretumpotens exiftere,ſeupoffibile, (quodidem) atqueitacognofco : egofumpoffibi Is,&quidquidinhocipfo convenit mecum , eſt poffibile &potens exiftere. Obſcurius iſta ficex ponuntur. Posfibile est,quod non repugnat , hoc est, nonestimpoffibile , nondicit duo contradicto ria: quafi clariùs intelligamquid fitimpoffibile, quam quodpoffibile. IV. Ex differt.25.ſect. 1. Concretumdicitqua tuor : fubjectum, ejus capacitatem,formam,& ejus applicationem formaliter,autrealiter diftinctajux tanaturam concretorum. V. Ensparticipialitereſtidemacexiſtens , ex thefi 20.lib.1.Elem.ensfubftantive ſeunominali tereft idemac res,&communiterdicitur,effefor maliter idem acpoffibite, fed nonplacet, quiapoffi bile fic exponitur : habenspoffibilitatemexisten di: inquoconcreto metaphyfico id , quod ve nit in rectoeſt res, feu ens, in quantum formaliter diftinguitur ab obliquo ,hoc eſt àpoffibilitate e xiſtendi, ita enim cogitamus de iftis formalitati bus abſtractiffimis , quæ cæteroquin funt unum, &idemrealiter. Itaque ens,ſeures eſt aliudcon abhomine. Hujusmodi formalitates appellari fo lentſtatus (velinſtatu,juxta accuratiorem hujus terminiexpofitionem ex differt. 3.phyſico-me taphyſica)status , inquam, cujusquerei , quafi res confiderata ſtans,&confiftenspræcifivè in illo gradu exhibeat intellectui plures veritates objecti vas cognofcendas,&judicaudas , quas non exhi bet confiderata confiftens in alio gradu ; itaque primo confideratur e. g. Petrusuthabenscapaci tatem effendi id, quod revera est:hoceftconfi deratur ut aliquid,quod in mentemvenirepoteſt, fed nonutcunque (quemadmodumchimera;)at cumifta addita formalitate capacitas effentia: & vocatur iſte ſtatus ,statuspotentialis effentia. Se cundò confideratur idem Petrusuthabens actum eſſendiid,quodreveraeft,& vocaturstatusactu alis effentia,feu inactufecundo eſſentia. Tertio idemPetrus confideraturut habenspoffibilitatem exiſtendi,&diciturſtatus potentialis existentia, feuactusprimus existentia. Quartò deniq; con fideraturuthabens actu existentiam , &dicitur status actualis existentia,ſeuactusfecundusexi ſtentia. VIII. Colligitur ex num. 5. quid fit id , quod dicitur impoffibile metaphyficuin, nempè id , cui cretummetaphyficum ,&exponiturhabensenti tatem,feu realitatem,feu effentiam, (quodeſt idem )ſedquideftilludhabens,quodvenitinrecto? eſtnequidquid inmentemvenirepoteft , hoc eſt intelligible utfic?non profecto (ut mox proba bo,)nifi intelligibili addas hanclimitationem,feu differentiam ,&dicas : intelligibile capax hujus obliqui , feu formæ;quæeft entitas,ſeu realitas, feu effentia. Hoc autem obliquum estactus qui dam fecretiffimus , & appellatur : actus effendi in ui copula,ačtus identitats,actus connexionisfub jectiobjectivicumprædicato objectivo:momento quidfitidentitas , ex differt. 10. fect. 1. nimirum id,rationecujus aliquid estidquodrevera est,& nota quod entitas ,& identitas idemſignificant, unde ex pronomine id addito fupra terminum entitasfactaeſt identitas , quæ deſignat idem ac effentia,leu actus eſſendi id,quodrevera resest: e.g. effentiahominis eft actus effendi animal ra tionale , rifibile, admirativum, quod revera homo neutrum ex quatuor concretis prædictis compe tit : hoc eftnec habet capacitatem effentiæ, nec effentiam, nec posfibilitatemexiſtentiæ , nec exi ſtentiam. Quod poffit venire inmentem huma nam,adeóque fit intelligibile per ſpecies alienas, competitutique impoffibili: nonhabettamen es ſentiam, hoc eſt non habetidentitatemcum co, quodrevera eftex conceptuſuouteſtin ſe: quod tamenmoxdifputo: &nuncadeumfinemtantùm commemoro, utexeo ,& reliquis hactenus ex pofitis ad univerſaliſſinum omnium omninò obje Aumdeducat. SECTIO 11. Deintelligibili , &rationeobjectiva , ejuſque proprietatibus. I. FAcili viaex notiffimo inter maximègene ralia prædicata , hoceſtexiftentiaprocedo adremotiffimum omnium, & omnium uni verſaliffinum,quodeſtintelligibile,quodclarè per eſt: clariùs: iſte terminus objectivus homo re vera eſt idem objective , aciſtiterminiobjectivi animal rationale, riſibile , & qui hoc affirmat , verum affirmat. Nil aliud nomine eſſentiæ intelligen dumeft. VI. Sedadnotainpræfentinomen,effentia, la tiùs intelligi , quàm differt. 8.& 17. Ubiloqueba murdeeffentia artificiologicoconcinnata exfolo genere ,& differentia: hic loquimur de omnibus prædicatis , quæ re vera funt idem cum termino objectivo,e.g.homo: hoc enim intelligiturnomine effentiæ cognitæ naturaliter, ex qua rurfus eruitur effentia artificiosè cogitanda. VII. Existens,poffibileexiftere, ens , (ſubſtan tivèacceptum) habens capacitatem ut fit ens (& quaſi poffibilitatem eſſentiæ ) funt quatuorforma litates , quas fi rectè difcernis ; primò notabis quamlibet veram rem poffeconfiderarigradatim periſtas quatuor formalitates fuperiores præcifi vè, & inferiores , hoc eft, quaruin ſuperior præ ſcindit ab inferiori,fednonècontrario,ficutanimal hos terminos declaratur:poffeinmentem venire, dequononnullafatis utiliadiffert. 20. ſect. 1. ita queintelligibile, cognofcibile, verum objectivum, ratioobjectiva , conceptus objectivus ſunt ſyno nima, & licètvoluntas quoque,&fenfus habeant objecta ſua ; exuſu tamen cum abfolutè dicitur ratio objectiva intelligitur de ſolo objecto intel lectus. II. Cuique potentiæ activæ correfpondet po tentia paſſiva , nec una intelligipoteſt fine alia, ſuntenim relativa , quidquid tricarum moveant a liqui ; ideò potentiæ intellectiva , feu intellectui refpondetpotentiaintelligibilis ſeu potentia obje ctiva. III. Intelligibile tanquam concretum metaphy ficum exponitur : habens intelligibilitatem , ſeu potentiamobjectivam : dicit in rectohabens,quod cunquefitvel ens, vel chimera (dequo poſtea, ) inobliquo pro forma dicit ipfam formalitatem ra tione cujus denominatur intelligibile,hoc eft ipfam intelligibilitatem , & rursus in obliquo remotiori (quia (quiaexnum.2. intelligibilitas eſt potentia paffi Degeneraliſſimis objectis intellectus. va) dicitpotentiam intellectivam, & etiam actum ſecundum objectivumpoffibilem ,hoc eft ipfam modumformæincumbentis,utconcreta. 211 VII. Cognitio actualis, repræfentatio obječti, cognitionem,non quidemexiftentem;fedpoflibi lem, quia ita folum requiritur adcogitandum id, quodeftintelligibile. tendentiainobjectum,attingentiaobjecti termi natio ad objectum funtidem, quia objectum ter minarecognitionem,& repræfentariàcognitione IV. Undefinulla effet poffibilis potentia intel funtidem. VIII. Quatuor illa concreta,de quibus ſect. 1. lectiva, nullum eſſetintelligibilene quidemchime num.7.fingulafaciunthoc concretum metaphyfi ricumexnum. 2. V. Intelligibile in ačtuſecundo,ratioobjectiva inačtufecundo,eſſe cognitum, obječtum in actu fecundo funt ſynonima, & fignificant concretum exipſointelligibili in recto, & ex actuali intelle &ione extrinfecèdenominante in obliquo, quare cum : intelligibile v.g. ens intelligibile , in recto ens,& inobliquointelligibilitas : fimiliter rapax effendi,poffibile exiftere,exiftens , unumquodque ett intelligibile. ۱۰ IX. Difficultas poſſet eſſe,quòdſect. 1. nu. 5. ratioobjectivain actu fecundo explicatur : Poten tiaobjectivahabens actum objectivum , ex quo diſce actum objectivum &cognitionemutextrin fecè denominantemeſſeſynonima,&indecollige, quodlicèt potentiapaſſiva fit diſtinctaà potentia activa ; paſſio tamen,& actio funt idem,nam co gnitioſecundum quoddenominatıntelligentemin actu fecundo, eſtactio: ut denominat cognitum in actu ſecundo, eſtpafsio : nempe eſt idem actusſe cundus objectivus , & actus ſecundus cognofci : ti vus. VI. Cognitio eſt ſemper alicujus objecti , & alicujus cognofcentis cognitio , unde ſumpta in abſtracto dicit in obliquo duo , cognofcitivum, &cognofcibile : ex quo difcis, quod etiam for mæ inabſtracto habent obliqua fua, fed non per explicatur concretumensperintelligibilein recto, hic explico concretum intelligibile per ens in re to; fednota, quòd inpræſenti ſola intelligibilitas poniturin obliquo : locoverò citato concretum ipfumintelligibileponitur inrecto,&illudnon ſo lum,ſedcollective cumalioprædicato , feu forma litate ex citato num. 5. X. Multiplex diviſio intelligibilis data eſt in fuperioribus , præfertim celeberrima in univerſa le , & fingulare : cujus rationeadhuncLogico metaphyficæ locum jure methodipertinent tradi ta omnia à differt.9.ad20: porro quæ reliqua eſt divifio intelligibilis in poffibile,& impoffibileli temſecumcelebrem affert decidendam:utrùmim poffibile ut eftinſe fit intelligibile, cum qua copu laturalia,utrùm poffit abftrahi ab ente , &chime raintelligibileutfic. De impossibili, & ente rationis. Utriusquequaſi eſſentia, &quafipro prietates. 1. ICnonloquorde impoffibili morali YAYO autphyfico, quæ abfolutè nonfunt impoffibilia;fedde impoffibilichi merico, hoc eft identificante duo contradictoria , quod communiter dicitur impoffibile metaphyficum. Rurfusnonlo quor dehoc ipfo impoffibili merè putativo,& ap parenti,quodnempe alicuiitavidetur, fed re ve râ noneftimpoffibile. II. Deimpoffibile metaphyficoloquipoffumus: hoccertum apud omnes: quidquid fit utrùm co gitari poffit : ficuti nil prohibet quod dicam voce bis quatuorfunt docem, fedquodidipfummenta liter affirmem multaprohibent. Hoc igiturſtatu tum fit , quòd impoffibilefaltem confiftitin voei bus , utrum ilis refpondeat cognitio de impof fibili , & res cogitata fit verè impoſſibilisdifputa bitur. III. Nonen's (hoc eft nonhabens effentiam) impoffibile,chimera, funt ſynonima: plerumque cùm loquimur de impoffibili,loquimur de identi tate interduos terminos diſparatos, ſeu repugnan tes,perinde acſi eſſentneceſſarii : v. g.cumdicis : homo est equus, perindeprofers eosterminos ,ac ſequentes: homoest ripbilis : fedquadruplex im poffibilium eft claſſis , per coexiftentiam,per non coexistentiam,peridentitatem,perdistinctionem realem, primæ exemplum, curſusPetri,&nega tio curfus Petricoexiftit. Secundæ , creatura exi ſtens non coexiftit Deo. Tertiæ, identitas realis hominis, & equi. Quartæ,diftinctio realis homi nis,& rifibilis. IV. Impoffibilia plura funt ,quam poffibilia : e.g.peridentitatem, quotdantur termini difpara ti,ſeu repugnantestotdanturpoffibilia, e.g.homo, leo,equus &c. fedex iftispoffunt fieriplurescol lectiones , adeoque etiam identitates , quàm fint ipfæunitates ſeutermini, excepto folùm binario. Nam ex duobus terminis poffibilibus fit tantum unumimpoffibilev.g. homoequus: extribus verò fiuntquatuor impoffibilia : e.g. ex homine,equo, leone huntiſta : homo-equus,homo-leo, leo-equus, homo-equus-leo. Pariter exquatuorterminis fiunt undecim impoffibilia, ex quinque viginti ſex, & ita deincepsjuxta regulam combinationum. Unde incomparabiliterpluraimpoffibilia faltem nominari poffunt,fiminus cognofci,quam poffibilia. V. Sinullumeffetpoffibile, nullum etiameſſet impoffibile, quòd videtur mirabile, nam eo ipſo Dd 2 1 1 nulli 212 nulli eſſent termini diſparati , ex quorum diſtin Differtatio XLII. Logico-metaphyfica entia rationis , infinities plura quàm entia realia, &ione , vel identitate, autexcoexiftentiaconflari poteſt impossibile ; ex quo apparere incipit, quod imposſibile fit merum vocabulorum figmentum, rurfumque confirmatur quoddiffert. 34. dictum eſtde inutilitate hypothefis imposſibilis: hæc enim hypotheſisfi nibi effetpoffibile ,veliſta,ſipoffi billa effent impoffibilia eit inutilis omnino, & inanis. VI. Si imposfibile eſt intelligibile (dequo po ſtea) eſt concretumdicens inrectoipſumimposſi bile,&inobliquointelligibilitatem, ſeupotentiam objectivam cum reliquis obliquis remotioribus, juxtadiſſert, antec.ſect. 2. num 3. VII. Adeomiferabileeſt ipſumimpossibile,ut nullampotentiam habeat nifi ad fummumobjecti vam,&hancprecario,utvidebimus ; hoc eſtnil aliudpoteft quampoſſevenire in mentem ſeu co gnofci;quodposfitamarinegabocontendensſem perid, quodamatur eſſe posſibile, ut quod affir matur,licètapprehendatur impossibile : undepo tentia objectiva imposſibilis dicitur purapotentia, hoceft folitariafineulla alia. VIII. Impoffibile cognitum, ſeuinactuſecun doobjectivo (juxtadiſſert,antec. ſect.2.num.5.) mutat appellationem, &diciturens rationis(no menceleberrimum , & inane): in recto venit ipfum imposfibile intelligibile,& inobliquo co gnitio: definiri autem ſolet ens rationis: id,quod habettantumeffeobjective in intellectu:hoc eſt impoſſibile fine effentia ,existentia , realitate, proprietate &c. cognitum. Unde imposſibile ſe cundùm ſe,& præſcindendoab illo obliquo non eſtensrationis, ficuti collectio omnium hominum noneſtuniverſaleformale,exdiſſert. 15. Perinde enimconcretum extrinfecuin eſt ens rationis, ac univerſale formale. IX. Falſum eftquorumdam dictum, quòd ens rationis ſolamexiſtentiamhabeatàcognitione,ef ſentiam verò ab ipſo ſolorecto concreti : aliud enimeſtimpossibile intelligibile, aliud ensrationis: ficuti aliud eſt collectio hominis , & univerſale formale. X. Percognitionemperquam fit ensrationis licèt cognofcatur impossibile non cognofciturta menensrationis : ficutiuniverſale formale non cognofcitur per unitatem rationis,itemque ſicuti reflexa cognitio cognofcens univerſale formate nonillud facit; ita ſi reflexè cognofcaturensratio nis , reflexenon fit , quia cognofcereconcretum eximposſibili,& cognitione,noneftcognofcere merumnonens: exquoinfer,quodnonperom nem cognitionem, quæcognofcit impossibile, ſit ensrationis. XI. Perapprehenfionem ſitens rationis:utrum etiamperjudicium fiat,litigatur. Reſpondebisex differt. 12. & 28. 29. exqua parte affirmatioeſt nutus mentalis per illam non fieri, quia quodde nominatur affirmatumnoneſtimpossibile,ſedpof ſibileut eſt inſe : quaparte autem eſt imago&ap prehenfio : nilprohibere , quinperillamquoque fiat,&denomineturens rationis. XII. Si poffetimpossibile cognofciut eſtin ſe , ens rationis fieret àDEO , & ab Angelis , daretur ens rationis ab æterno in mente Divina de impossibilibus cogitante, Darentur infinita &perdiverſascategorias,genera,& ſpecies divi di poffent: quæomniafuntludibriaà nu.8. expli cata adhunc finem, utineruditus non abeas inhis nugis. XIII. Audies quandoque dividi ens rationis, in effectivum, ſubjectivum,objectivum,primum eſt ipſe intellectus, ſecundum cognitio,quæ ſubje Gatur in intellectu, tertium additaparticulaexclu fiva,tantum,eſt noſtrum ensrationis , quoddicitur etiammetaphyficum. Poffibilia etiam,cumpoffint cognofci poflunt habere eſſe objectivum inintel lectu, ſedſine particulatantum, quia plures alias habetpotentias. XIV. Audies quoquedici:primò privationem eſſe ensrationis: nego quiaprivatio e.g. cæcitas, juxtadicendain Phyfico-metaphyfica,eftnonef ſe potentiam viſivam in ſubjecto apto : quoddicit in recto potentiam viſivam ſecundum ſtatum quidditativum fub duplici connotatione , ut ibi denhicimpoffibile involvi; ſecundò relationem rationis eſſe ens rationis hoc eſt diſtinctionis rationis , & fimilia, nego eſſe ens rationis obje Etivum, nam funtdenominationes extrinfecæ à cognitione intellectus formalizante procedentes: tertio negationes effe ens rationis ; falfum ut alibi , nain negatio exiſtens veluti res eſt qui dem unum impoffibile , ex quo poteſt fieri ens rationis : fednegatio hoceft remnonexiftere, velnoneſſe , eſt quid poffibile , ut loco citato dicam. SECTIO IL Conclufio Prima. Anullointellectu potest cognofci impoffibilechi. mericumutestinse, adeoqueproprieloquendo ABiciffo capite cognofcibilitatis , hydra nondatur ensrationisMetaphyficum. XV. hæcimpoffibiliumfacilèvincitur. Pro baturitaque concluf.& e.g. fit hocim poſſibile: quatuor idemac octo: quemadmodum homo eftidem, ac animalrationale. Eâratione, quaeſtimpoffibile affirmare hoc ipfum: quatuor funtocto (modoterminos intelligas );eſt imposſi bile apprehendere hocipſumuteſtinſe,hoceftu numtotum&idem,quodfitſolumquatuor & fimul fit octo: namutevidenter falſumnullus intellectus poteſtaffirmare, exdiſſert. 35. ſect. 2. itanonpo teſtapprehendiut eſtin ſe, eſſeidentitatem, quod evidenterapparet effediſtinctionem,& quod de terminat , &necessitatadaffirmandum evidenter, eſſediſtinctionem. Evidentiam non attribuo ap prehenſioniſolitariæ (ijuxtadictamdiſſert.ſect.2. ) ſedcontendo duos terminos evidenter notos di ſtinctoseſſerealiterut funtinſe,&ftatimacappre henduntur clarè , & distincte determinantes ad affirmandumhocipſumevidenter ; nonpoffeve nire in mentemutſuntinſe cumidentitate objecti vainterſe: hoceſt impossibilem illam identitatem uteſtinſecognofcibilemnoneffe. CON Deimpoffibili, &enterationis. Abhumano intellectu potestcognofci impoffibile Contra1. Quicrediteſſepoſſibileid,quod re vera eſt impoffibile , illudcognofcit. Refp. tam perſpecies alienas,&itadaripotestutcunque 213 poffibilia,quam impoffibilia, utfuntin aliocon ensrationis. XVI. Robatur recolendo differt. 12. fect. 3.& P4.quiafubftituerepoteſt intellectus phan tafmaprotognofcendoobjectoaliterac eftinſe, alietate,ſeudiverfitate multiformi, nega tiva,autpræciſiva : hoceft taliter,utcodemmodo objectumnonfitcognofcibile,uteſtinſe: itauni verfalia &negationescognofcuntur: curnonita etiam impoffibilia ? Quod ficevenit: ſubſtituitur phantaſmaadcognofcendaquideme.g.duopoffi bilia,&diftin&ionemeorumrealem,fedadcogno= ſcendumillamdiſtinctionemrealemaliterac eit in ſe: hoc eſt tanquameffet identitas,& hocipfum quiaſubſtituiturphantaſmainordineadconnotata, inordineadquæveramidentitatem (e.g.interho minem , & animal) ſolemuscogitare : atqueita icimus, cumdifcrimine, quodpoffibiliapoflunt à Deo,&Angeliscognofci,utfuntinſe. Inhacquæ ſtione agimus de impoffibili evidenter cognito ut tali : quoadputativum ,vel ignoratum,illudeſtdi ſcriminis , quodapprehenditur objectumquidem perſpecies alienas,fedpoteſt errari , affirmando effepoffibile. Contra 2. Impoffibilepoteſt amari. Reſp.ama turduplexobjectumneceffarium,fi deimpoffibili peridentitatem fermo fit,&decæterisproportio neſervatâ: fibile,eſtvera , ergo objectum ejus verificativum Contra3.Hæcpropofitio,impoffibileestimpof eft impoffibile,uteftinfe. Adhocdiffert.30. con cluf. ult. & 31. fubfinemrefponfumeſt. Contra4. Pluscognofceret homo,quàmDeus. Refp. pluralitate cognitionum , & modorum im tamid,quodcognofcitur;quamid,proquoſuppo perfectorum,conc.pluralitateobjectorum,nego. nitur,eftaliquidpoffibile:phantaſma enimeftquid poffibile ,poffibilia diftin &a realiter ſuntpoffibilia: Objectaneceſſaria perfectiſſimo modo cognofcit cognofcere tamen phantaſma reduplicativè ut Deus:homines necomnia,necperfect ,&quan doquehocimperfectomodocognofcendi,quidi ſubſtitutumtaliſubſtitutione, &reſpectiveadtalia citur cognofcereimpoffibilia. connotata (in qua ſubſtitutione , & connotatis totavis confiftit) eſt cognofcere impoffibileper Contra 5. Saltempoteſt cognofci coexiftentia impoffibilis uteſtinſe ,e.g. curfus,&noncursus ſpecies alienas , & uteſtin alio,quod revera nil aliudeft mutatis verbis quàm cognofcerepoffibi Petri: ſeuquodeft horribilius , coexiftentiaDei cumalteroDeo. Refp. In iftiscoexiftentiis, quæ lia aliterac fint inſe tali alietate , &tali ſubſtitu funt identificata realiter , deberent effediftincta tione. realiter: &viceversa. Undefit, quòdimpoffibilia XVII. Inhocnullareſtatdifficultas, ſtatenim benè,quòd intellectus, & determinetur adjudi per coexiftentiamtandem reducanturadimpoffi candum evidenter,quodilla fint diſtincta realiter biliaperidentitatem ,vel diſtinctionem realem, eg.curſus identificat fibi iſtam formalitatem: res ut funtinſe,&fimulapprehendatphantaſmatali ter ſubſtitutum : quodeſt idem acdicere : appre hendat,illa objectaeſſe identificataut funtinalio, pugnantia adcoexiſtendum cum negationefui, quemadmodumhomo identificat fibi rationale,fi non quidem realiter identificata , ſedobjective: quiaterminus realitereſt impertinens,cùm agitur de phantaſinate objectivè ,&cognoſcitive ſubſti tuto. XVIII. Hinc vides, impoffibilenonhaberein telligibilitatem fibi intrinfecam,tota enimconfiftit inphantaſmate:indeetiamfit, quodipſumimpos fibilenecetiameſtnominabile,uteſt in ſe:exdif fert.enim12.fect.6. vocesſignificantresutfuntco gitatæ: adeóquevoximpoffibilefignificat impoſſi bile, uteſt inalio, namuteſt inſe,eſtinintelligibile, &ineffabile. Hincetiain colligis,quòd ensratio nis nonhabetillas prærogativas recenſitasnum.12. Immòproprièloquendonon datur,quiaillius re Aumnoneftaliquidverèimpoſſibile. XIX. Objic. Dumnegashominem equumeſſe autemcurſus coexifteretcumnegatione ſui, fepa raretur realiter ab eâformalitate ſecum realites identificata; itaDeus identificat fibi exclufionem alteriusDei. Contra6. Deuseſt impoſſibilitas alteriusDei, ergoDeusdumſe ipſumcognofcit,cognofcit effe impoffibilem aliumDeum. Refp.eſt impoffibilitas nominetenus,utnegationegationis,eſt enimreve raneceffitas fumma,utDeus fitunicus , quam di rectè cognofcitDeus ,&nonperphraſes iſtasrhe toricas impoffibilitatis. Contra7. Poffibile ,& impoffibile funtcontra dictoria ex regulis ſummulifticis propoſitionum modalium : præterea aliæ regule ſummuliſtice poffibilem,velcognofcis,velnoncognofcisidquod negas: Refp. cognofco,uteſt inalio,noncogno ſco,ut eſt in ſe, juxta diſſert. 12. ſect.4.&6. atque itaftrepera objectio innihilumabit, probant, impoffibile poſſe cognofci. Refp. ne hancquæftionempertineant, alioquinnon effent go ſuppoſitum : quod regulæ ſummulifticæ ad evidentes: utin fimilinotavi differt. 29. Cæterùm ultropono,non effecontradictoriaobjectiva,pos fibile,&impoffibile : fed contradictoria formalia exdiffert,30. DISSER 214 I. Differtatio  tertiaLogico- metaphyfica De Posfibili. VI. In ipſa poſſibilitate paſſivâ confiderantur ifſtæ formalitates : primo relatio de genere tran ſcendentali ipfius producibilis ad productivum : SECTIO PRIMA. Ejus effentia, &proprietates. Iffert. 41. ſect. 1. à num. 2. tertium ſtatum entis expofui perhoc con cretum : Poffibile exiftere : hujus ergo proprietates&attributa, quæ integræſcientiæ poffunt efleargu mentum, explicanda. II. Juxta ſequentemdiffertationem neque ter minuspoffibile,neque terminusens diciturunivocè deDeo&creaturis, unde claritatis gratiain præ ſenti potiffimùm loquimur depoffibili creato , ſeu creabili : poffibilitatem enim divinam ſpecularires eftTheologica. III. Poffibile exiftere exponitur : habenspoffi bilitatem exiſtendi, in recto venitens , inobliquo proximo poſſibilitas , feu potentiaexiſtendi : in obliquo remotiori plura veniunt : primò ipfa a Qualis exiftentia: intelligi enimnonpoteſtpoten tia adactum , fineactu : fecundo venitpotentia productiva,feu potentia producendi illudprodu cibile : tertio ipfo actualis productio poffibilis:non enim intelligi potefthoc, quod eftpoffeproduci, nifi intelligatur existentia denominabilis produ dta: adeóque&ipſaproductio:quæproductioeſt fimul actio &paflio;& ipſum productivumdeno minat producens , & producibile productum, quodeſt idem,ac terminansproductionem : unde producibile, feupoffibile dicit in obliquoremotio ri duos actus, exiftentiam,&productionem. Exi ſtentia dicitur ačtus qui , productioactusquo, ſeu perquemponitur ille primus actus,quieſt exiſten tia. Comparaitaq; hæcduo concreta,productum, exiftens, id,quodinprimo eft forma;nempèpro ductio, in fecundo eft applicatio formæ, ex quo deducitur modus facillimus extricandi obfcuriffi inumnodumde distinctioneeſſentiæ ab exiſtentia, utfuoloco. IV. Obliquumillud proximum nempèpoſſibi litas dici ſoletpotentiapaffiva &potentiaentita tiva, ficuti è converſopotentiaproductivaappel laturpotentiaactiva,& magisimproprièpoffibili tasactiva,quæ videlicet eft illa virtus identificata cumcaufaproducendi illud producibile : exquo conftat, quodetiamhocconcretum,caufaprodu ¿tiva , explicatum habensvirtutemproducendi, dicit in obliquo próximo ipfam potentiam activam, &in remotiori potentiam paffivam cum cæteris obliquis num. 3. fecundo capacitas quædam per modumitem re lationis ad ipfum actum exiftendi ſeu exiſten tiam. VII. Nonnulli contendunt,inipsâpoſſibilitate includi etiam iftamformalitatem: nonrepugnanti amadexistendum:feuidquodeftnegareduoco tradictoria fimulidentificata: &includere iftam ve ritatem conditionalemobjectivam:fiexifteretfine contradictione exifteret: contenduntenim hanc eſſe definitionem,feu conceptumformalem poffi bilitatis: Contrà dico ,juxtàdif.41. fect.1. num. 2. Hoc enim est explicare notius perignotius,magis enimnotum cuiqueestquidfit exiftere, quamduo contradictoriaħmuleſſe nonpoffe,immòduo con tradictoriarepugnare,aliternonintelligo,quam ex eo, quodintelligam,me exiftere: exhoc enim per ſpeciesalienas apertiffimè concipio,quidfitpoffee xiftere:licetipſum exiftere , feuexiftentia fitindi ftinctaa potentia fua&nonquemadmodumfeffio diftinctaeſt apotentia fedendi: attamen adcogno ſcendumabſtractivè,& in phantafimatepoffibilita temexiſtendi,adhibeopro connotato tum exiften tiam meam feorfim ſumptam , tùm alios actus &potentias notiores a fuis propriis actibus di ſtinctas. VIII. Audifti, poffibilitatem diftingui inMeta phyſicam,Phyficam ,&Moralem, utpariterne ceffitas & impofſibilitas diftinguitur, fed in præ ſenti dumtaxat loquorde poffibilitateMetaphyfi ca, hæceft ratione cujus ens abfolutè poteſt exi ſtere : etiam fi nunquam exiftet, vel tantùm per miraculum exiſtet : fimilia notavi differt. 42. ſect. 1. IX. Audiſti quoquehunc terminumpurèpoffi bile, quem diftingueàpoffibili fimpliciter & præ cisè,& explicajuxtadiffert. 32. fect. 1.ubi de pu rèverificativo&c. nam purè poffibile exponitur : potensexiſterequidemfednonexiftens,quodcon cretum dicit in obliquo proximo collectionem ex poffibilitate exiſtendi , & negatione exiftendi: At nota primo,quod hæc negatio certò certiùs non eſt identificata cum recto illius concreti , alioquin illud rectum ,non effet poffibile,fed impoffibile: fecundo, quodtotumhoc, quodeftpurepoffibile fecundumtotum rectum, & obliquum non poteſt exiftere,& eſt impoffibile , quia exifteretres , & ejus negatio, hoc eftduocontradictoria : ſpecifi v. Advertes , cum dixi caufam productivam, nonmefolùmintellexiſſe decausâprimâ,verum e tiam de caufisfecundis :namquædam poſſibilia non folùminobliquoconnotantcaufamprimamprodu &ivam; fed etiam aliascaufas fecundas , quæ pos funt illa poſſibilia producere, ficut intelligibilenon folùm dicit in obliquo intellectum Divinum ; fed etiamangelicum &humanum. cativèverò fumptum,&infenfudiviſo ab eâ pu ritate , purè poffibile poteftexiftere, quod cautè diftingue. X. Licètde Deodicaturutcunquepoffibilefim pliciter,nullotamen pacto dici poteftdeDeopurè poffibile, quod patetexnum.9. XI. Poffibile exiftere , cùm de creabili dicitur, ſecundùm rectumidemeft,acpoffibile non existe re, DePoffibili. re, fed inobliquo hoce ſecundumconcretumpro ximèdicitpotentiam non exiftendi identificatam, 215 per quam tanquamper obliquum proximumpof &remotiusprimò negationemexiſtendi ( modo fuo exiſtentem , de qua anno fequenti:) fecundo cauſam ſeu potentiam impeditivam exiftentiæ il lius : tertioimpedimentumposſibile ejusdemexi ſtentiæ. XII. Licètposſibilitas exiſtendinondiſtinguatur abipſa exiftentia actuali, (utdicamannoventuro) attamenposſibilitas non exiſtendidiftinguitur rea literab ipſanon exiſtentia ſeu negatione exiſten tiæ,aliter recurreret abſurdum num. 9. A XIII. Nullumpossibile poteſt evadere impos fibile , ( loquor de posfibili, & imposfibili meta phyſico,) licètexiſtens posfit evadere non exi Itens : quod affertum ex lumine naturæ notisſi mum, videlicet quodpoſſe exiſterelicèt contin genter,nonfitcontingens, fedneceffarium prædi catumreipotentis exiftere: ficuti infimili,quod conclufio opinativa fit probabilis, noneſtproba bile ſedevidens : hoctamenipſum affertum aliun denon poteft probari, nifiexipfis terminis rectè penetratis: quidquid ultra afferatur inutilis eſtvo cabulorum trica. XIV. Si nihileffetactu, nihileffetpotentia: hoc eft utposfibilia fint posfibilia neceffariope tunt, ut aliquid exiſtat actuabipfisdiftin&tum,vi delicet ipſe Deus illorum cauſa productiva : unde posfibilia licèt non exiftant, in obliquotamenre motiori ſemper dicuntaliquidexiſtensactu ,quod patet explicatis terminis , quemadmodum etiam intelligibile dicitin obliquo remotiori aliquem in tellectum actu exiftentem,&intellectionemactua lem, nempeDivinum intellectum , & intellectio nem: Sitamencautèanimadvertasdignoſces,quod intelligibile non ita formaliterconnotat intelle Aumactualem; ficuti poffibile caufam producti vam actu exiftentem: etenim finullumproducti vum actu exiſteret,nullum poffet exiſtereut pa tet exprimoaxiomatediffertationis36.fed fi nul lumintellectivum actu exiſteret, loquendoforma liffimè , modo exifteret actu aliquidproductivum; ab hocillud poffet produci,adeoque intelligibile ſateſt ut inobliquo connotet intellectivumpotens exiftere. XV. Posfibiliadicuntur eſſe æterna & abæter no,effe incorruptibilia, neceffaria &c. qui termini intelligendi funtin ſenſuexplicato ànum. 9. non quodposfibilia exiſtant ab æterno,nec etiampof fintexiſtere ab æterno, & pro æterno. XVI. Hinc eft, quodeſſentiæ rerumtriplici ter dicuntur eſſe ab æterno : primò objective in quantumcognofcunturabæternoàDeo ,& quan tùmad hoc,quodeftcognofcinon modofuntpof fibilia, fed etiam actufunt,hoc eſt ſuntintelligibilia actuintellecta : ſecundo entitativè,hoceſtpoten tia entitativa& pasſiva : inquantum poſſuntpro duciàproductivoæterno,nempe àDeo: co ipſo enimentitativè&pasſivè posfibiliaſunt ab æterno in eſſe reiposfibilis , nec tameneoipſohabent ul lum actum entitativum , quiafunt purèposſibilia: tertiò effective,ſeu potentia &posfibilitateactiva, inquantum posfibiliacontinentur invirtute caufæ æternæ,hoc eſtOmnipotentiå æternaidentificatſi bivirtutemadproducenda posfibilia. XVII. Lis magnaeſt ,utrum illa possibilitas; fibilia denominanturtalia, etiamquando nonexi ſtunt ; fit verè identificata ( ut hactenus ſuppo fuimus) cum ipſo recto denominato ,vel potiùs illa poſſibilitas fit aliquid extrinfecum : quemad moduminhocconcreto, cognitum,cognitio: vi delicetutrum ficuti cognitio manens in intelle&u extrinfecè denominat objectum cognitum ; ita Omnipotentia DeicumDeo identificata denomi net ipſa entia , quæ non exiſtunt per modum for mæextrinfecæpoffibilia. Poffibilitas ,perquam denominanturutàforma proximèpoffibilia,etiamquandononexiftunt, est intrinfeca, & identificata cum ipfispoffi bilibus. Robatur:intelligibilitas,quæ proximè denomi natintelligibile objectumut eſt in ſe,eſtintrin ſeca,&identificata cumipſo intelligibili : er gopoffibilitas&c. paritas eſt exactainterintelligi bile ( loquor ſemperuteſtinſe)&poffibile : dicit quidem in obliquo remotiori tumipſum poffibile potentiam activam, tum intelligibile potentiam in tellectivam;ſed idquodvenitinobliquoproximo bili eſt illa poffibilitas paſſiva indiſtincta abipſo poffi د quemadmodum intelligibilitas objectiva extraomnem controverfiameſt obliquumproxi mumhujusconcreti intelligibile: quemadmodum etiam obliquum proximum hujus concreti ens, hocefteffentiaeftidentificatum cum recto , unde alia paritas adremnoftram;neque huicconclufio ni contradici poteftnifi ex obfirmato præjudicio, quodhocconcretumpoffibile debeat conftitui ex aliquoactu exiſtente , & quod poffibilitas debeat actu exiſtere ficuti iidem Autores ſentiunt, quod futuritio, & præteritiodebeat actununc exiftere, adhocutpoffit cogitari ,& verè enunciaritum de poffibili,tumdefuturo,tumdepræterito objecto : ſatmihieſtjuxtaſect. 1. num. 14. quodactu exiſtat terminus effentialiterconnotatus ab poffibili, licèt formadenominansproximènonexiſtat. Objicies 1. Ergo poffibilitas v.g.alteriùs mun dinunceſtnihil: ergo nuncnoneſt verificativum hujuspropofitionis:altermunduseftpoffibilis. Reſp. diſt. primum conſequens, nihil eſt actu, concedo,nihil eſtpotentia,nego: diſt, ſecundum conſeq.non eſt verificativum&c. in effe rei exi ſtentisco:ineſſereipoffibilisne : quodeſt idem ac eſſe in eſſeveri,&judicabilis. Contra 1. Ergo poſſibilitas eſt poſsibilis ,refp. formaliterſumptane: realiter co. fiplacentforma litates, posſibilitas formaliter noneſt posſibilis , ut parsnoneft totum,&albedononeftalba: deinde diftinguo etiam conſeq. noneſtineſſereiposfibi lisne.ineſſereiexiſtentisconcedo. Contra2. Contradictorium possibilis eſt impof fibile,fed hocabſolutènonexiftitin eſſe rei,ergo posſibile exiſtit ineſſe rei. Refp.fi quid ex hoc argumentoprobaretur,deberetetiam ipſumſubje aum denominatum posfibileabſolutè exiſtere in eſſerei , etiam quandononexiſtit,quodnemoſo brius affirmabit : præterea,ex differtatione ante cedenti ,utnon funtcontradictoriauniverfale,& fingu. 216 fingulare;itaimpoffibile,&poffibile: cumilludnul Differtatio XLIV. lumeſſe objectivumhabeat ut eſtinſe: Ceterum fallacisfimum eſt argumentum,& contra regulam fummuliſticam : videlicetnon valetaboppofitoan tecedentis adoppofitum confequentis: & hæcipfa regula fundatur in veritatepoſitalib.3.elem.th.23. Logico- metaphyfica ſtinguo, non poteſtaffirmari de Petroin eſſe rei poffibilispræcisè,nego: in eſſereiexiſtentis, con cedo. Petrus Poffibilis, &poffibilitasPetrireali ter id ipſum eft. Contra 4. Impoſſibilitas omnium chimerarum diftinguiturab ipfis : Deus enim eft illarumimpof nempe contradictorius non femper conveniunt contradictoria. Nihilominus ex abundantiadi ſtinguomi. imposſibile nonexiſtit in eſſerei, nec poteſt exiſtereconcedo,præcisènon exiftitquate nus eſt impossibile ne.posfibile & impossibile in hoc conveniunt,quodnonexiftunt, ſedposſibile poteſt exiſtere ,& inhoc confiftit difcrimen : ita que contradictorium imposſibilis non exiſtentis abfolutè, hoc est confiderati etiam pro ſtatuexi ſtentiali,noneſtpossibile præcisè ſumptum,ſedſub hac disjunctione,velpotest exiftere, licet nonexi Stat,veletiam exiftit : ratio eft quia impossibile (etiamtranfmiffo quod posfit cognofci) eſtſem perquid copulatum&complexummodaliter per hanccopulativamnegativani:necexistit necpotest exiftere, cujus contradictoria eſt disjunctivaaffir mativa,velexiſtit,velpoteft exiftere : Directeve rò ,& fimpliciterperhanc copulativamaffirmati vam exponitur impossibile pro ſtatu exiſtentiali, &Petrus exiftit, er ejus negatioexiftit ,cui con tradicitur præfixaparticula non ,& contradictoria enataexplicatur: vel tantumexiftit Petrus ,vel tantumejus negatio(modoſuoinquam,negatio exiftit ) & ita in fimilibus juxtadiſſert. 31. ſect. ultima. Contra3. NonpoteſtaffirmaridePetrov.g.id, quodpoteſtdeejusposſibilitate: nimirum,quodfit aternus,quodnondependeatàDeo&c. Refp.di fibilitas , ergo etiam poſſibilitas omnium poſſibi lium. Reſp.diftinguoanteced. impoffibilitas vo calis co. impoffibilitas intrinfeca ne. Deus necef fario eſt id, quodeft,&indevocaturimpossibili tas omniumimpoffibilium , quod idem ſonat ac ſumma neceffitas ,& entitas perfe&iffima : ficuti negatio negationis involute ſignificat poſitionem, ſeu quid poſitivum : cæterumimpossibilitas con ſtitutiva chimeræ nihil eſt , ut chimera nihileſt ne quidem objetive , juxta dicta differt. 42. nifi phantaſma & vocabulum ſubſtitutum pro rebus posfibilibuscognoſcendisaliter acfuntinſe. Objicies 2. Posfibilitas rerum dependetà Deo. Reſp. diftinguo hoc eft Deus eſt terminus ad , quemdicuntordinem,&relationem tranfcenden talem tanquam ad caufamproductivamposfibilia co:hoceftDeus eſt ipſaper modumformæposſi bilitas, quæ ipſa posfibilia componat , & confti tuatdenominandonego. Contra 1. Ergo posſibilitas eſſetà ſe, ergo effet Deus. Refp.non eftà ſe actu,& in effereiexi ſtentis,ſedeſtàſepotentia,&ineſſereiposfibilis, quodtamen claritatis gratia ſubdiſt, ſecundumid quodpossibilitasdicit conſtitutivè co. ſecundum id quoddicitconnexivène, nam conne&iturfeu con notat posfibilitas illa pasſiva potentiamproducti vam,hoceftDeum. DISSERTATIO XLIV. Deente , & ejus attributis. SECTIO PRIMA. : cidetur ſtatuendo eſſe analogum , ficuti reliqui 1. Onfidera ens in ſecundogradu, ſeu ſtatu juxtadiſſert.41. ſect. 1. n. 7. in quo ſtatu præſcindit ( faltem conſtitutivèfi non connexive ) à posſibilitate exiſtendi , & multo magis ab abſoluta exiſtentia : hoc eſt ens ſecun dum confiderationem hanc , quodhabeat eſſen tiam , & quidditatem plures veritates objectivas judicabiles exhibet ſcientiis humanis, etiamfi nil formaliter , & expreſsè cogitetur de iſtis formali tatibus,poffibilitas exiſtendi,exiftentiaabfoluta. II. Quæftioilla celebris ,utrum ens fitunivo cumvelanalogumDeo &creaturæ ,hoceſt utrum posfit cognofci per veram unitatem rationis , & fieri univerſale formale exhoc abſtractisfimo ter mino ens, an potiùs cognofcatur ſicuti iſtetermi nusfanumper expreſſam disjunctivam cognitio nem,utdicitur,velfanumcorpus,velfanumreme dium; fic etiamcocipiaturmente,velenscreatum, velensincreatum; quæftio, inquam,iſtaalibide omnes termini, quidicunturdeDeo ,& de crea turis. III. Ens in hoc ſtatu quidditativo ( ita enim appellatur ) duplicem claffem continet veritatum objectivarum verè judicabilium de ente: nimirum veritates objetivas abfolutas , & veritates objecti vasconditionatas: v.g.homoeftanimalrationale: fiexisterethomo,exifteret animalrationale: duæ iſtæ veritates pertinent ad ſtatum quidditativum, ſeu ad hoc ens, quod diciturhomo , in quantum confideratur in ſecundo ſtatu: ſecunda illaveritas eſt conditionata, & præſcindit abexiſtentiaabſo luta, &etiam ab expreſſa posfibilitate exiſtendi abſolute : namjuxta axiomaconditionatumponit ineffe nihil:hoceftconditio fimpliciter apprehen ditur,nonjudicatur. Litigatur vero, num omnes veritates objectivæ abſolutæ ad ſtatum quidditati vumpertinentes fint formaliter idem , ac illæ con ditionatæ fibi mutuo reſpondentes : ficuti ſupe riores duæ propofitiones? dicas diftinguitantum modo perclariùs&obfcurius: veritas enimabſo luta Deente, &ejus attributis. 217 tu exiſtentiali de eodem , inftruunt , & erudiunt inconveniens , namin pluribus aliis abſtractioni luta in ſtatuquidditativo , & conditionata proſta- connotationemadtaleensfeorfim, nequehoceft bus contingit. ſcientias humanas , cum hoc tantùmdiſcrimine, quodconditionata veritas infervit adexplicandam II. abfolutam,& adtricas tollendas , cùm quæritur, Bonum tranſcendentale loco citato ſatis explicatum, in proximo obliquodicitbonitatem, quidverè fit,hominemeffeanimalrationale quid &inremotiori voluntatem, & actumvoluntatis ditativè , etiamquando nullus homo exiſtit: quafi poffibilem. veròdebeatexiftere aliquod verificativumin eſſe fei: tuncenimilla veritasabſoluta explicaturper III. Nonnulli verum tranſcendentale confun duntcumverofinceritatis,&feparantàveroobje conditionatam &peraxiomaconditionalium:nam aivo : item bonum tranfcendentale confundunt adhocutpoffitvenirein mentem,ut poffitjudi cumperfecto,&feparant ab appetibili ; fednon cari ab intellectu aliqua veritas objectiva condi bene,nammeram ſynonimiampro attributis entis tionata, facilius capis , non effe neceſsè, quod intrudunt , & harmoniam formalitatem , quæ in aliquidabſoluteexiftat, nec etiam quodformaliter entepræſcindipoffunt,evertunt. eogitetur, poffe exiftere: quamquam illudipsum dici debeat etiam de abſolutâ veritate quidditati IV. Quantumadperfectionem,quæ proprie taseſtbonitatis, exlococitato, fubinde litigatur, vâ, nam intellectus noneſt oculos &poteft cogi utrumuna resfit perfectior altera : lis eſt inanis tare, & judicare cumveritate formalidenon exi niſi interveniatcõparatio cum aliquo tertio: unum ſtentibus,modo poffint venirein mente,&habeant quodque enim perfectumingenereſuoeſt æquè eflentiam, hoceltnon fintincognofcibilia, & im perfectum,ſedſirelativè adaliquidtertium,deduo poffibilia. Ceterum tota obſcuritas in hac mate riâ indeprovenit,quodcredunt,veritatemforma bus perfectis controvertatur; has regulaspono ad dignofcendum,quidperfectius fit altero,velin ge lempropofitionis effe conformitatem fimillimam conformitati , quæ eft æqualitas duorum baculo nereperfecto,velimperfecto,juxtalocumcitat. V. Perfectioconfideraripoteſt, vel in ordine rum: tollitur obfcuritas pertriplicem diſtinctio adeſſe,velin ordineadagere,vel inordine ad lo nem. Prima, effe ineſſerei,eſſe in effeveri. Secunda : Conformitas intentionalis,conformitas cum,velin ordineadtempus: regula generalis eſt. phyfica,&materialis. Tertia: Perfecta, &vera Prima , quoadeffeperfectius eftid,quod minus quies in veritatepulcra,fictaquies, &falfa in receditamodo eſſendi Dei. Secunda, quoadage veritatetantumapparenterpulcra,juxtadiffert. 27.ſect. 3.hocenimeftjudiciumverum,eſſecon re: quodminusrecedit àmodoagendiDei. Ter tia, quoad locum: quodminusreceditabimmenfi tateDei,Quarta:quoadtempus,quodminusrecedit forme&c. verèquiefcere &condelectariin verita teverèpulcra;adhocautemeſtimpertinens,quod illa veritas exiſtat à parte rei. Quodtotumillu ab æternitateDei. VI. Nota medixiſſe: minùsrecedit,non verò dixiffe: habet majoremproportionemcum modo ſtratur paritate voluntatis: etenim dequo gaudet, eſſendi,velagendi Dei; nam caftigatè loquendo &eftcontentavoluntas , cuin gaudet, quodho nulla creaturahabet proportionem poſitivain cum minis eſſentia fit animalrationale,illudipfumeſt Deo , feu comparabilitatem, & conformitatem: verificativum propofitionis affirmantis id ipſum: quia exprimoprincipio: finitiadinfinitumnulla ficutigiturlicètnon exiftat à parte reiid, de quo estproportio. gaudet, tamen verè ,&plenè gaudet voluntas; Amiliter eſt verum judicium de eodem objecto, licètnonexiſtenteàparte rei. VII. Perfectio quoad agere adhuc explicatur minutiùs perquinquegradus. Primus infimus per IV. In ſtatu quidditativo,& effentiali, (nam itaetiam appellaturens abſtractiffimè confidera tum,)proprietates ſuas, ſeuattributa, quodeft idem , habet , quemadmodum hoc ens, nempe homo, ſua attributa,&proprietates habet,riſibili tatemnempe, mortalitatem &c. Sunt autementis attributa, Verum,Bonum, Aliquid, (feu aliud quid, hoceſt diſtinctum) , Unum: juxta diſſer. 26. de omnibus iftis attributis poſſunt inſtitui peculiares ſcientiæ , quæilla objectaveluti totidem eſſentias confiderent: ſcitudigniora hicpropono. DE 1 . SECTIO 11. Devero, &debonotranscendentali. his attributis di&um fatisdiſſert.27.fect. 2.&differt.42.ſet. 2. fub nomine intel ligibilis:undeconſtat,verumeffeconcre tumhabens veritatem objectivam in obliquopro ximo , & in obliquo remotiori actum intellectus poffibilem,& potentiam intellectivam nec eft, , quodde moveat, quod etiam intellectus fit ens, adeoqueensverumdicatproconnotatoſe ipſum: ensenim ut fic dicitur verum perrelationem, & R. P. Ptolomæ,Philoſophia, fectionis gradus eft , agere ad extra , hoc eſt facere effectusextra ipſam caufam, ut ignis calo reminmanu,inquogradudaturetiam fubdivifio perfectorum agentium : agens enim, feu, cauſa, quæpluribus indiget ad agendum ad extra eſtim perfectior,c.g. cauſa, quæ indiget ſubjecto,con ditionibus&c. indecreatio perfectiffimus eſt mo dusagendi ad extra , quia ex nihilo omnino pro duciteffectum. Secundus gradus eſtagere imma nenteractusnonvitales, hoc eftcaufamproduce rein ſe ipsâaliquem effectum , ut quælibet ſub ſtantiacorporeain ſe ipsâfuasproprietates, e.g. ignis in ſe ipfo calorem producit. Tertius, agere immanenter actus vitales materiales , ut viſiones, imaginationes. Quartus, agere immanenter actus vitales ſpirituales , ſed distinctos ab ipſa causa, quales funt intelle&iones humanæ , & angelicæ. Quintus, actus vitales ſpirituales indiſtinctos ab ipſoprincipio, quales funt cognitio &volitioDi vinaidentificatacumipſoDeo,quiſuntactus om niumperfectiffimi. VIII. Cæteris paribus (hoc eſt nifi aliquid aliunde obſtet) cauſa,quæ poteſt producere plu res effectus diverſosfaltemſpecie, eſtperfectioral terâ causâpotente pauciores , præfertim agendo Ec de -218 deproductione ad extra,quia minùs illa prima Differtatio XLIV. Logico- metaphyfica tranſcendentalis , quia omnibus terminis inferiori cauſareceditàmodo agendiDeiadextra,quiom nia poteft. IX. Solet diftingui perfectio intrinfeca per identitatem à perfectione vel extrinfeca ,velin trinfeca per unionem, quæ diftincta realiter eſt à re perfecta: hoctamenficintellige, quod tantum duæ iſtæ poftremæ nomen perfectionis merentur in ordineadremdenominatamperfectam,velquia arguunt (hoceft,dant fundamentum , & meritum objectivum arguendi ) aliam perfectionem identi ficatam cum ipsa re , vel quia complent aliquam exigentiam pariter identificatam cum eadem re, quædenominaturperfecta. X. Ad quæftionem illam: utrùm bonum, & verumtranſcendentale præſcindant formaliter ab ente: dico bonum,& verumexpreſsè ,& forma liter cognitum , expreſsè , & formaliter eſſe ens addendo relationem tranſcendentalem ad intelle Aum,velvoluntatem,juxtanum. primum , quæ relatio formaliter etiam ipſa eſt formaliter ens : quidquidſecus dicatur,illud revincit communis moduscognofcendihumanus. De uno, & aliquo traſcendentali. 1. V ! Num,juxta differt. 10. ,eſt noneffeplura ejusdemdenominationis adaquat&, Quo modo competat ente,eſſe unum difficile intelliget , qui non advertit , Ens utfic accipi in numero fingulari,ſed æquivalenter disjunctivo, juxta differt. 15. unde ſi fieret hocuniverſalefor busipfoente,&etiamipfi entiapplicaripoteſt. III. Inhoc, quodeſt, effe unumfundatur (cum diſtinctionetamenaliqua,juxta ſequentemnum.9) effedeterminatum,hoceft: effehoc designabile, cognofcibile: effequidfibiconjians,poſſe in mentem venire. Fingeſi potesquippiam,quodfecundùm ſe innulla rationefit unum &effepluralitatemplu ralitatum,erit ipſiſſima chimera. IV. Effeunum,&eſſeplura fub eâdem ratio ne,&denominatione, opponuntur quidem , ſed non contradictorie(funt enimduo conceptuspo ſitivi) ſed opponuntur contrariè ficuti numerus par&numerus impar : ita utnonpoffit inter illa darimedium, hoc eft aliquid realiter,quod reali ter neque fit unumens,neque plura entia : licèt perintellectumpræſcindipoflit,utnumerus ut fic præſcinditur à pari, & impari. V. Secundum moduinhumanumcognofcen dihocconcretumunumexponitur:habensunita tem, inrectovenitens , in obliquo negatio bujus concretipluraentia,quænegatio eftipfiffimauni tas cognita negativè perſpecies alienas, quodideò dico, quia cognofcentes intuitive, & per ſpecies proprias , non per rectum , & obliquumfuas co gnitioneshabent, fed exercitè cognofcunt perfe ctiffimè ipſum unum , cognofcendo ipſum ens: ficuti oculus cum unam albedinem videt , unam videt,licèt negationemnonvideat. Hocvero con cretumpluraexponitur , habentiapluralitatem, inrectoplura entia , inobliquovenitpluralitas, quæ eftnegatiohujus concreti unum ens. Si in formis ipfis abſtractis rectum & obliquum confi male: Entia utfic; hujus univerfalis effetattribu tum, effeplura, &pluralitas ,utilliusprimiattri butumeft, effeunum,& unitas (modo tamen in feriùs explicando): neque in hoceftaliudmyſte rium. Diciturautem, unum effe tranſcendentale, quia quodlibet objectum fufficiens hujus conce ptus,feu univerfalisensinſenon eſt plura entia: ficuti pluralitas videri poteſt tranſcendentalis quo adhocuniverſale Entin,namquodlibet objectum ſufficienshujus cognitionis in ſe eſtpluraentia, & dividi poteft in plura hujus denominationis adæ quatiffimæ Ens. Attamen effeunum latiùs patet, quam effe plura : nam ubicumque pluralitas ibi etiam unitas reperitur: idque dupliciter. Primo, quia pluralitas componitur expluribusunitatibus, &refolvitur in unitates , nam collectio quælibet ultimate tandem ex unitatibus conftat, aliter da returproceſſus ininfinitum, ſi omnis collectio in colletionem ,pluralitas in pluralitatem, numerus in numerumrefolveretur. Secundo,quiaquælibet pluralitas habetunitatem, hoc eft non poteſtdivi di,&multiplicari in plures pluralitates ejufdemde nominationis adæquatæ, unum quinarium,inplu ra quinaria dividinonpoteft. Contra unitas non ſemper fert ſecum pluralitatem , nam totum indi viſibile , e. g. Angelusnec inpartes diverſæ deno minationisdividipoteft. II. Ratione unitatis tranſcendentalis tam non poteftdividi , e.g. Petrus in duos Petros ; quam inPetrum,&Leonem,inPetrum,&Angelum&c. nam propter unitatem tranfcendentalem Petrus nonfolum eſtunusPetrus, fedunumanimal, una ſubſtantia, unum ens : unitas eniminde dicitur : deres (utifieri poteſtex diſſert. 41.fect. 1. num.6.) unitas in recto dicit negationem hujus concreti, plura entia&inobliquo dicitensàſedenominan dum : pluralitas vero in recto dicit negationem hujusconcreti unum ens, &inobliquo entia de nominandaplura. VI. Hincrefpondeadobjectionem,quodplu ra, &unum conſiſtant in negatione. Diftingue fecundumrectum, &obliquum: & rurfusin obli quo fubdiftingue negationem negationis , quæ eſt aliquidpofitivum,&negationem fimpliciter, quæ eſtinerumnoneffe:unitasenim inrecto eſt mera negatio,fed non eftnegatiopluralitatis fecundum rectum, hoc eft oppofitæ formæ, fedeſt negatio oppofiti concreti : & itaviceversâ pluralitas: fi cuti ifta negatio , quæ negat Petrum exiftentem noneftnegatio oppofitæformæ,hoceſt exiſtentię formaliter fumptæ , fed eſt negatio hujus totius concretiPetrus exiftens; ita in cafu noftro fecun dùm modosformales concipiendiſehabet unitas, &pluralitas: unde neutra eftnegatio negationis. VII. Hinc difcis, quodunum fupra ens non addit nifi quid negativum , non verò pofitivum, nec relativum. Dices : eftabfurdum,quod entis attributum fit negatio. Refp.hæc forma unitas eft quidem negatio in recto; fedipfa noneft attribu tumentis,fed hoc concretum unum, quod in re to eſt quid poſitivum , eſt attributum entis : dici tur autem,eſſe negativum,hoc eft habens nega tioneminobliquo:recole diſſert. 18.ſect. 14.,ubi dixi, quodproprium ( quod idem eſt ac attribu tum)noninabſtracto , ſedin concretode effentia prædicatur, Unum ..... Deente,&ejus attributis. VIII. Unumtranſcendentalediſtinguiturabuno numerice,tantummodo perhoc,quodunumnu 219 XII. Nonminùsdiſtinctuinrealiter,quàm idem realitereft attributum entis, fedquiade diftincto mericum (ita dictumquiapertinet adnumerum& realiterfæpiùs litigatur , ideointerattributa recen numerŭfacere,poteſt&incipereundèproverbium unitas estprincipium numeri) ultra negationem in obliquodicit ordinem,&refpectum adplura& ſeturaliquid, nonvero idem, XIII. Cùmde diſtinctione reali entis litigatur, pluralitatem, inquantumpoteſtpluralitatemcom ponere, utparstotum:tranfcendentaleveròunum fecundum conceptum formalemfuumnonexpri mittalemordinem. IX. Unum tranſcendentale diftinguitur ab uno fingulari , quia hoc addit,&includitpræter ipſum unum tranfcendentale effe diftinctum a perindeeſt ,accontrovertere de multiplicatione reali entium innaturâ , pro quâmultiplicatione concludendâfequentes regulæphiloſophicæfem perhabendæ tibi præ oculis. Primaregula: quiafferitdari aliquam diftin Fionemrealem feuduoobjectaeſſedistincta rea liter, debet positivo argumentoidprobare.Quare quolibet alio , cujuscumque denominationis fit tafint reliter, finullaratiofuppetat,cur duo diftin& dicendumeſteile idem. iſtudaliud. ١٠٠ X. Aliquid aliudquid,eftidemacaliud,un dealietas,quæfignificatidemacdiftinctio, fipro priè loquamuranam cùmdiciturunum,&aliud: Petrusest unus,&alius eftPaulus :illudalius pro priè nonfignificat diverfum (hoceſt diſſimilem) feddiftin&tum, Itaq;diſtinctum realiter eft attribu tumentis,hoceftnoneffe id, quodreveranoneſt (juxtadiffert.10.fect.1.)nam alioquin effet chime ra,fieffetid,quodreveranon eft... ε Secunda,nonfuntmultiplicandaentiafinene ceffitate, velfmeratione,velfine experientia,vel finerevelatione : cumomnibus iftisadditis princi piumhoceftinfallibile. Tertia,novadenominatio objectiva, &realis darinonpotestfinenova mutationeintrinfeca,vel extrinfeca:fienimnildenovoextetinnaturâ,quo modonovadenominatio objetivadaripoteft? Quarta,quidquideftfrustranon eft:certiffimum X1. Diftinctum&idem (feuindiſtinctum)ſub axioma: omneenimenseſtadaliquem finem, & repugnatomnimodainutilitaspoſitiva. câdem ratione , &denominatione opponuntur, quemadmodumunum,&plura:hoc eftcontrarie finemedio,juxta num.4., v. g. effeidem reali ter cumanimali,eſſedistinctumrealiterabani Quinta,femeldistincta realiter,femper funt distinctarealiter,&viceversaquodfemelestidem realiter,femperest idem realiter. mali. Primum concretum explicatur, habens identitatemcum animali,inrectovenitquidpo fitivum: inobliquo proximoetiamquidpoſitivums Sexta, maximumfignumdistinctionis realis eft oppofitio: oppofitaenimpugnant, nihil autemſe hoceftipfeactuseſſendianimal (juxtadiffert.41. cumpugnat. Oppofitio autem realis quadruplex eft:contradictoriaoppofitio: contraria oppofitio: oppofitio interprivationem, & formam habitam: fect.1. num. 5. identitas enim& entitas eſtidem) inobliquoverò remotioridicit ipſumanimal,quod oppoſitiointerrelativa. etiam eſt quid poſitivum : unde hoc concretum idem,& fecundumrectum,&fecundùmobliquum eft quid pofitivum , etiam juxta noftrum modum concipiendi: nifi fortè aliquando contingat obli quumremotiuseſſenegationemneceffariam. Se cundumconcretum exponitur habens distinctio nemrealemabanımalı, inrectovenitpoſitivum, in obliquo proximodistinctio, quæ ſecundùmmo dumnoftrum concipiendi eſt negatiohujus con creti idem negans rectum denominatum diſtin. tum,eſſe idem acanimal. Cæterum cognofcen tesper ſpeciespropriashoc quodest , eſſe distin. Stum, finenegationecognofcunt, utoculus videt diftin&am albedinem à nigredine absque eo quod ullamnegationemvideat : indeeſt, quoddiftinctum realiter,&idemrealiteropponunturinterſe, ficuti numeruspar,&numerus impar, immò etiamdi ſtinctio realis, & identitas realisut funt inſeitaop ponuntur, licèt permodum noftrum cognofcen diopponanturcontradictorid. ... 6 : Septima, Separabilitas estfacillimumfignum diftinctionis realis inrebus. Separabilitas autem duplexeſt, velloci , vel temporis : quandouno locoresuna,&alio resalia:unotemporeresuna, aliores aliaexiſtit; patet, quòddiſtinguuntur rea liter : cavendatamenhallucinatiointer feparabili tatem reiare , &denominationisejusdem reiab aliadenominatione,etiamquando resilladenomi nabilis intrinfecè non mutatur , juxtadiffertatio nemſequentem. Octava, quidquidpotestconcipi,&cogitarie xifterefinealtera reexistente,&fine exiftentia illius,poteft naturaliterexisterefineilla. Quid quidnonpotestconcipi exifterefineexigentia al terius rei,fedpotestconcipifine altera refimul actuexiftente,folumpoteftfupernaturaliter, permiraculum exifterefine illa. Quidquidnon potestconcipiexisterefine altera refimulactue xiftente,nequepermiraculumpotestexisterefine illa. Hæctriaprimaprincipiaconfonantcummox dicendis... 7. 2 " DISSER 1 Eca 220 P . 1 . Differtatio QuadragefimaquintaLogico- metaphyfica Controverſa de Ente relativo, &abfoluto. RimamhancdivifionemEntisindiſce- natum,proportionabile , &rempercipies aper ptationem produco: quod illa argu- tius mentumexhibeatdigniffimum ſcitu, &adomnemphilofophiæ partem prorfus neceſſarium. Explicationes , & poftulata. Iradatur inter omnes res Univerſi com pages,&conſonantia,quæàSapientibus appellarifolet Univerſipulcritudo,&har moniaconſiſtens in eo,quod res omnesinvicem una cum alterâ,una cumoinnibus,omnescum om nibus proportionem mirabilem, &ordinemhabe antnonminùs quàm numerus cumnumero,nume rus cumnumeris, numeri cum numeris: Hincfit, infinitas propemodum proportiones correſpon dentias &comparabilitates inveniri poffe in quali betvelminimare. II. Hæcproportio , & harmonia intelliginon poteſt,neceffepoteft,quin intelligantur ,&obje Aivèrepræfententuradininùsduæres,velduæfor malitates , ſi de harmonia formalitatum fermo fit: dequa tameninpræſentiexprofeſſononagimus) ficuti harmoniaproprièdicta inunico,&fingulari ſonoconfifterenonpoteſt,necproportionumeri cainuniconumero. III. Res abſolutanihil aliudeſt, quàm res quæ libet, quaſi ſolutaàcæteris rebus : hoc eftfeorfum &folitaria, veluti illaunica eſſet in mundo. Con trares proportionata eſteadem quidem res, fed fimul cumalia revel cumaliisveluti conjuncta , & " ordinata. IV. Proportio,refpectus , ordo, ratio, (cùm idem fignificat ac proportionem) connotatio,cor respondentia,habitudo,modus, acdemumrelatio funtvocabula idemomninòdeſignantia , quæ ta menoportetbenè diftinguere àſequentibus:com paratio,combinatio,ordinatio,numeratio.&pro portionatio:namproprièloquendo hæcpoſtrema vocabulafignificanttotidemcognitiones &modos cognofcendi,quibus cognofcunturobjectailla,quæ àprimis vocabulis ſignificantur. V. Magisperipateticumvocabulumeſt relatio, licèt barbarum , quod eſt nomen abſtractum & conjugatum paffivum à principio paffivo rela tum: utreferentia,quæ eſtvocabulumpertinens ad ſecundam claſſem num.4. oſt abſtractum & conjugatum activumàparticipio referens: accipe modoreliquaconjugata: relatum,hoceſthabens relationem: relativum, ſeureferibile,hoc eſtpo tens habere relationem : referens , &ut itadicam referitivum , hoceſt habens , vel potens habere referentiam. Quotiescunque propoſitio aliqua obfcura videbitur obiſtosterminos,ſubſtitue illis mentaliter hos clariores: proportio , proportio VI. Exuſuſatisabſurdointroductumeſt,utpri moſintſynonimihitermini relativum &referi bile:fecundorelatum,&relativum,quaſieſſet idemcognitum,&cognofcibile,collocatum,&col locabile, itemquedeterminativum,&determi nabile. Hinccave æquivocationes. VII. Diftinguas attenteconcretum paffivum ab abſtractopaffivo,hoceftrelatumàrelatione: hæc enimeſt forma, (in quocunque tandem illaconfi ſtat)quævenitinobliquoinconcretorelatum,ex plicaturenimhabensrelationem. VIII. Terminus abfolutuminhacmateriaeſt terminus contrapofitus terminorelatumvelrela tivuminſenſunum. 3. licètinalioſenſuterminus abſolutum fit etiam contrapofitus aliis terminis, nempèconditionali, improprio&c. IX. Cùmexnum.2.Relatiointelligi nonpos fit, nifi intelligantur ad minus duæres : nempe res illa , quæ in concreto, relatum, eſt ſubjectumha bens,&aliares, quævenit ſaltemin remotiori ob liquo: cùmdico . g.quatuor est minusquinque, illud quatuoreftrelativumſeurelatum: hoc eftha benstalemrelationem,nempèminoritatisadquin que. Rurfusiſtudquinque eſtalterares,quædicitur terminus relationis, ficuti primadiciturſubjectum relationis :(ſubjectuminquamrelationis,licètcon tingat, quòdeadem resfitforma naturalis&abfo lutaalterius ſubjecti,quod non moror.)Soletetiam dici idipſum,quodeſtſubjectumrelationis , effe fundamentumremotum ejusdem,nontamenſine æquivocatione. X. Sipetatà tequifpiam,cùmdicisquatuoreft minusquinque, curhocfit? potesreddere ratio nemdehocipfo,& dicere , quiainnumeroqua tuor unaunitas deficit,quæ eſtin quinque : ifta ratio objectiva , ſeumeritumobjectivuminomni busrelatis invenitur ante noftras cogitationes,& dicitur fundamentum proximum relationis , aut duplici obfcuriori termino appellatur ratiofun dandi exparte ſubjecti, & ratio terminandi ex parte termini. Hicobiter difce, huncalium ter minum,nempè correlativum,quaſidiceres com proportionatum : nam ficuti appellatur relativa res,quæ eſt proportionata cumalia , itaiſta alia, quia eſtproportionatacum illâ primâ,& quiapro uttalispoteſtinrecto confiderari,dicitur correla tiva: Pater eſt relativusad filium ,& filius eſt cor relativusadPatrem. XI. Totamachinarelationum, ordinum ,pro portionum&c. reicumre,vel rerumcum rebus dependetveluti ex cardine ex eo , quod res una fine alia non poteft ( faltem proxime) id totum inaliquo genere potentiæ, five fit poſſe eſſe quo modocunque,five poſſe agere quomodocunque. fivepoſſepati quomodocunque,juxta dicta theſi 25. 1 ! De enteabfoluto , & relativo. 25. lib. 1. elem. de verbis,quodpoteſt (faltem proximè&expedite) inconfortioalteriusrei:& 221 Fundanturiſtain ratione à priori : quia nempe inde eft, quòd in conſortioalterius reipoteſtno minari,&denominari illisvocabulis,quibus ſeor fim&folitariènonpoteft. Quemadmodum unus equus ſinealiononpoteſttrahere currum, quem poteſt inconfortioalterius.Fortaffeignorabiturab hominibus,quiſnam ſit effe&us ille,quemdenovo poteft res,ut relata,& afſociata cum altera; atta mencertiffimum eſt, aliquid ulterius poſſeaſſo ciatam , quàm folitariam eamrem. Saltem inor dineadſcientias humanas , &adhumanumintel lectum,propterquemerudiendum facta funtom nia,&omnia funt ſigna ,exdiſſert.22.fect. 3. res aſſociata ulteriorem proximamcognofcibilita tem, ſeu virtutem fignificativam , ſeu admirabili. tatem, ſeu affirmabilitatem habet,quam ſolitaria: quæ cognofcibilitas &c. eſt bonum maximum & reale,exdictis loco citato,&quidem majus, quam potentiaphyſicaproxima,quæ rebus ineftprodu cendi effectus fuos phyſicos ,& naturales: ut in ignepotentiaproducendicalorem. XII. Dupliciter evenire poteft, utuna res finealianonpoffit,quod cumillâpoteft. Primò itaut indigeatalterâretanquam conditioneadſu ampotentiamexerendam. Secundò ita utres una indigeatalterâretanquamparteſuæpotentiæ,nem pequod potentiaconfiftat in collectione utriuf querei. Diftingues conditionem àconcausa,fi advertas ignem indigere permodum conditionis, ut approximetur: hoceft approximatione&vi cinitate adlignum,utillud comburat: nontamen indigere eâdem approximatione , tanquamparte ſuæpotentiæ ſeuconcausa: equumveroalioequo indigerepermodumconcaufæſeupartispotentiæ adcurrumtrahendum. XIII. Ex iſto capite diftinguuntur omnes rela tiones, ordines &c.in duas claffes generaliſſimas. Prima continet illas , quæ intelligi nonpoflunt, quinintelliganturduæ res permodumcollectionis venientesinrecto, proutfignificantur ab eo termi novocali,velut cognofcunturabeoterminomen tali,quirepræfentat relationeminabitracto:e.g.fi militudo equalitas &c. Optimè auteintelligitur,ſi intelligatur collectio ex utroque, nempe ex fub resſeuentiahabensopusnon folumfuispartibus &intrinfecis conftitutivis , ut exiſtant& operen tur,fedetiampluribusaliiscircumſtantiis magis aut minùsprincipalibus. XIV. Adprimamclaſſem revocanturplurimæ relationes ex illis ,quæ communiter appellantur pradicamentales,feucategorica,hoceſtacciden tales inhocfenfu , quodillud fubje&um , quod denominatur actu relatum pot rat acqualiterexi ſtere,quin haberet talemdenominationem relati vam. Adfecundam claffemrevocanturpleræque relationes, quædicunturneceſſariæ,traſcendenta les,hoceft quæfunteſſentiales ,&neceſſariæ fub jehorelatio; itaut ſubjectum finetali denomina tionenecpoffit effe,necpoffittotum expreſsè in telligi: e. g. relatio dependentiæ ſeu indigentiæ, quæeftin creaturareſpeauDei : dicuntur autem tranfcendentales, quia traſcendunt & ſuperſcan duntomnesrespoffibiles :quiaveleademomnino inqualibetrereperiturrelatio(eadem, inquam,per unitatem formalemnonnumericam exdiffer. 11.) utrelatiodependentiæinomnibus creaturis,velali quæ ſaltem ejusdem claſſis relationes inomnibus rebus inveniuntur. XV. Præcipuarelatio, inquafuperiorum claf fiumexemplaomnia recenfentureftveritas cogni tionis: ( dequadiffert.27.ſect.2. n.5. &differt. 31.)illa enimeſtconformitas cum objecto,& du plexeſt : aliaeftconformitas, feu veritas appre henſionis; aliaeſtconformitas & veritas judicii: Itaqueconſideraapprehenfionem e.g.quæappre hendathoc,quod eſthomo : hæc apprehenſio eft imagomentalis,&ut imagodicit relationemtra ſcendentalem adexemplar fuum, ut creaturadi citrelationem adDeum : namimago eſſentialiter eſt alicujus imago ,&totum ejuseſſ eſteſſe ima ginem,tota etiamdiftinguiturab exemplari , nec per illudcollectivè ſumptum conftituitur formali ter imago. Rurfus illaapprehenfio non folum eſt imago,ſedeſtimago conformis objecto ſuo,ſeu imago veraveritaterepræſentationis : hæc autem conformitas eſtrelatio pertinens adprimam claf ſemnum.13. namconſtituiturexcollectioneima ginis & exemplaris, ficuti æqualitas, & fimilitu jecto&terminorelationis, (juxtanum.9.&10.) at includentibus fuum fundamentum proximum ſeurationem fundandi ( juxta num. 10.) Secun da claffis contin teas relationes, quæ non rectè intelligerentur, prout ſignificantura ſuotermino vocali,autcognoſcunturà ſuotermino mentali in abſtracto, ſi utraque res per modum collectionis veniretin recto:e.g.dependentiacreatura àDeo, eft relatio ſeu proportio indigentiæ,quâ creatura nonpoffetexiſtere, ſiDeusnon exifteret: hæc relatioacqualis licètintelliginonpoffit,quin aliquo pacto intelligaturDeus; nontamendebetintelli giDeus , tanquam pars inadæquata illius impo potentiæ, quædiciturd pendentia (eodemmodo loquorde impotentia utde potentia num. 11. ) namtotaillamiferia& indigentia,tamquam tota identificata cum creaturâ optimè intelligitur, di cens in obliquo veluti conditionemDeumipfum, ſeu exiftentiam Dei,quâeſſentialiter&neceſſario indigetilla res: ficutiinſuogenereignis innuit,& connotatapproximationem,adhoc utcomburat. do: namreverâtalis conformitas eſtipfiffima fi militudo : &quiaexdictis differt. 27. apprehen fioomninofimplexnonpoteft effe falfa,adeoque eſt neceffario vera,neceſſario conformis& fimi lis; indeeſt,quod hujusmodi relatio eft neceffa ria&effentialis,nonvero prædicamentalis, licèt adprimamclaſſem num. 13. pertineat. Pariter veritas enunciationis ſeujudicii,eſt conformitas (ut ex locis citatis )& eſt relatio conſtituta excolle aionepropofitionis, &obje&i,pertinens adpri mamclaſſemnum. 13. ficuti falfitas propofitionis eſt difformitas confiftens in fimili collectione : & quia dantur propofitiones neceſſario&effentiali terveræ, nimirumaffirmativæ interminis neceſſa riis, ſeu quæ dicunturpropofitiones aternaveri tatis:aliæ autem propofitionesdanturneceffariò &effentialiterfalſæ, quædicuntureternafalfita tis : denique aliæ propofitiones,nimirum quæ in terminiscontingentibus,funtcontingentervelve ræ,vel falſæ: inde eſt, quod primarum veritas,& ſecundarumfalſitaseſt relationeceſſaria,& effen ) tialis: Differtatio XLV. 222 tialis : ultimarum veròpropofitionum veritas con tingens eft relatio prædicainentalis &accidentalis, ut hujus propofitionis Petrus currit : Hac bene nota, quia tricæ omnes ad relationes ingenere pertinentes, fubinde ad ſolam veritatemvelfalfi tatempropofitionumcavillandamintruduntur. Logico-metaphyfica tiam: alioquin eſſettranſcendentalis : nimirumin quantumrescreatanonpoteft exiftere, nifi pro ducaturab aliquâ causa , & caufa nonpoteft exi ſtere ,nifi fimul exiſtat potentia agendi , & pro ducendi effectum: quæ potentia, & quodpoffe XVI. Viſum eft mirabiliter nonnullis ,relatio nem tranfcendentalem appellari , relationemfe cundumdici : relationemverò prædicamentalem dicere,relationemfecundùm effe:hæc autem ap pellatio procedit ex præjudicata opinione , qua credunt, relationem prædicamentalem effe recu lam, feuparvulumaccidens, quod dicitur modus Superadditus,&fuperimpofitusſubjecto &termi. no relationis , veluti muſcus adhærens arborum truncis: relationemverotranſcendentalemnonad dere hujusmodireculam,fednihil aliudeffe, quam illas duas res , quarum una dicitur ſubjectum, feu fundamentum,alia verò terminus relationis. XVII. In varias claſſes ſubſecantur relationes, &primodaturrelatio æquiparantiæ, cujuscumque claffis illafit,juxta num. 13. quæ ordo eft , & pro portio duorum, aut plurium,quorum utrumque ſub eodemnomine&fubordinationeordinaturad aliud:utfimilitudo,aqualitas: tam enimnominatur illi, æquale unum relativum correlativo , quam hoc Relatio diſquiparantiæ contra eſt, utrelatio majoritatis , & minoritatis : baculus bipalınaris nominatur minortripalmari: hicvero non minor ſed major dicitur bipalmari. Ita Petrus , qui eſt pater Francifci, refertur relatione diſquiparantiæ: quia Francifcus non pater , fedfilius illius ap pellatur. XVIII. Differt. 18.6. &. 2.num.13. Rerumdi viſiones , & prædicamenta infinuavi , ex quibus quoad concretarelationes in diverfas claſſes fic ordinantur , quas perte ipfe inarboremphiloſo phicameriges. Itaque primo fi compares effentias rerum cum effentiis, hoc eſt id,quod eftperiden titatem quælibet res cum eo, quod pariter eſtalte ra res,nonattendendo ad denominationes , quæ proveniunt rebusab accidentibus,& formis non identificatis, atque itaexamines eſſentiam v.g.fub ftantiæ autquantitatis , aut qualitatis, aut actionis, fingulas cum fingulis , & fingulas cum omnibus comparandojuxta claffes generum,&fpecierum, appellantur hujusmodi relationes convenientia, veldifconvenientia (hoceft fimilitudinis , autdif fimilitudinis in eſſentia ) : funt autem relationes prædicamentales , quia agimusde actuali propor tione, &actualidenominatione,juxta num. 14. fi autem una res tantum exifteret . v.g. homo ; actualem ordinem, & relationem convenientia cum leone non exiſtente nonhaberet. Secundo: fi compares actualia concreta qualia, hoc eft ex fubje&o , & qualitate conftantia, ordo inventus inter illadiceturrelatiopredicamentalisfimilitu dinis,&diffimilitudinisproprietalis, v.g. album, &nigrum. Tertio: fi compares concreta quanta interſe,hoc eftex ſubjecto,&quantitatecompofi ta,dicitur relatiopradicamentalis aqualitatis,vel inaqualitatis,utlignum bipalmare, &tripalmare, Quartò: ficompares concretaagentiacum con cretispatientibus,diciturrelatioprædicamentalis causa.&effectus , quæ relatio in tantumeftpræ dicamentalis ; in quantum dicitactualem exiſten eſt idem,acipſacauſa. Notatamen, quodtermi nusilleactualis existentia eſt æquivocus in ordine adhæcrelativa concretumagens & concretumpa. tiens : ſtricte intelligitur quoad fubjecta illorum concretorum , & ampliativè adtempus præteri tum quoad formam corundem, ſcilicet quoad actionem , & paffionem. Etenim ut actu detur ordo,& relatio caufæ adeffectum, ſufficit, utilla ſubjecta nunc exiſtant, licèt illorum forma actio, &paffio, quæ eſt ratiofundandiexnum. 1o.exti teritde præterito,nuncverò non exiftat:e.g.Phi lippusMacedonuncnoneftpater AlexandriMa gni,necOlympiaseſt ejusdem mater:quianonexi ſtit nec Philippus , nec Olympias,necAlexander, quæ funt ſubjecta,&termini relationis,& ordinis interpatrem, matrem,&filium. Si pater tuus,& mater tua adhuc vivunt, (utvivantprecor) funt verèpatertuus, & matertua , licèt ante quinde cimvelvigintiannos teproduxerint. Quinto de nique ficompares concreta relata cum aliis con cretis relatis,ut pater cum patre, æquale cum equa li,vocatur relatio pradicamentalisproportionali tatis; quâvidelicetipfæ proportionesproportio nantur,& ordines ordinantur. Neque in iis da turproceſſusin infinitum , ſedininnumerabile ab hominibus , quia fi ſubjecta, &terminiexiſtentes funtfiniti,nonpoteſt ordo & proportio effe infi nita : erit tamenhumanitus innumerabilis , quod. ipſumdicamde combinationibus. Ariftoteles cap. 7. de prædicamentis fic ait: ad aliquidfunt ( hoc eftrelativavel relata ſuht)quibus hocipfumeſteffe,adaliquidquodam modofehabere. Itemhæchabetalia verba:adali quidtalia (hoceſtrelativa )dicunturquacumque hacipfa,quafunt aliorumeſſedicuntur. Ex iftis vocibus,velfcrupulosè nimis, vel perperam intel lectis,tota rixa in materia relationum proceffit: rixa,inquam, r.ſtricta adſolam relationem prædi camentalem,feuaccidentalem, quam fic definiunt: relatioestid,rationecujus aliquidformaliter ad aliquid aliud refertur : claritatisgratiadetinitio nemficconverto:proportiofeuordoreicum reest id,rationecujusresunaadaliam rem, velcum aliareproportionatur,velordinatur. Si petes ab aliquibus, quid fitillud idratione cujus ?reſpon dent: eſt reculaquædamfimilis calori,velalbedini, cum quibusdam tamen proprietatibus diffimilibus, quæ recula generico vocabulodicitur modus, ſeu accidensmodale,ſeu modus accidentalis. Eſtne diſtincta realiter ab eo aliquo & aliquo, quod ordi natur per iftum tuum modum ?Refpondent affir mando; nempe eſſediſtinctum realiter modaliter (juxta dicta diſſert. 18. ſect.5. num. 11.) Etaddunt, quodillemodus eſtforma,quædeſignaturformali terperhuncterminumrelatio: ut caloreſtres di ſtincta abigne &eſt forma,quædeſignatur formali ter per hunc,terminum calor. Si rurfus petam, quæ fit neceffitas ut admittantur iſta accidentia vel iſti modi ? reſpondent , vel quia ita dixitAri ſtoteles ; vel quia ficuti relatio explicaturper tres vocesaliquid, ad aliquid; ita tresres à parte rei debent Deenteabfoluto, &relativo.... debentfignificari,primùmaliquid, hoc eft funda mentum,fecundumaliquid,hoceſtterminus:me diapropofitioad,hoceftmodusille,feuaccidens, 1 223 proportio&c. quafiverò iftis vocabulis, quia funt diſtincta abipfisaliis quaternariam,&quinarium, quoddicitur relatio: & nemiremur, adduntfimi les alios modos , accidentia innumera dari in mundo: alioquinplurimæ voces,adverbia,&præ pofitionesnonhaberent fignificatum fuum àparte rei: ut cùmdicimusquomodovales?ubies?quan doest?abilloproductumest,& fimilia. Illudquo modo,ubi,quando, ab fignificantaliquemmodum, quæomniaeruditionisgratiadicta fint. XX. Adverte quoad textus illos Ariftotelis. : Primo:ibi Ariftotelemexplicare concretum,non abſtractum: hoc eft relatum,feuproportionatum; nonveròipfam abſtractam relationem , feu pro portionem(juxta numeros 5.&6.) Secundo: ad nota illam particulamquodammodo , eamquealte manda memoriæ:fignificat enim diminute,&alie nate (juxtatheſim48. lib. 1. Elem. num. 10.11.) Idemqueeft adaliquidquodammodofehabere,ac adaliquidquafifehabere : undecum audies cla mari: totumefferelationis eſt effe ad aliud, diftin gues,eſt quafi effe adaliud,concedo : omnino,& proprièeffe adaliud,nego.Proprièeffe adaliudeft inclinatio, & motusproprius , ut ferri admagne tem,lapidis ad centrum. Tertio:inhisverbisnila liudAriftotelem fignificare , quam illud primum principiumrelativafuntfimulnaturâ, &cogni tione:relativa inquam formaliter,&reduplicative confiderata, utfæpè expoſui præfertimdiſſert. 14. adobjectionemultimam. ConclufioPrima. Relatiopradicamentalis abſtractèfumptafuffi res etiamdistinctæ refponderedebeant. Moneo, iterumq;moneoillufionemhanc effe:innumerae nimvocabula ſuntſynonimaidemq; fignificant: a lia fignificantquidemidem,fednonſynonime,quia perdiverfum modumfignificandi fundatumin di verſomodocognofcendifignificantidipfum. Omnia , quæ in contrarium opponi poffent, verfantur inter æquivocationesrelationis,& rela tivi , &explicationisAriftotelicæ de relativis (de quaſect.1.num.19. )male applicatæ adrelationem: fempermemento,quoddataillacollectione ſaltem fecundum fubjectum , & terminum àparte rei, (juxtadictanum18.f. 4.) Datur relatio ordo ,& proportio,quæ per modumformæeftcapaxdeno minareunumaliquid(hoc eftunampartemipfius collectionisfeorfim ſumptamab ipſa collectione ) quodammodofehabereadaliud. Eo modoquo a lias dixi propofitionemveram denominari veram àcollectione expropofitione, & objecto inter ſe conformibus: & diff. 5. adobjectionem ultimam, agens de objectoLogicæ,dixi, conformitatemper fimilem collectionem componi : omnia enimad iftamcontroverfiampertinent,ſuntenimipfiffime relationes. Sæpèintrudentvocesiltas adaliud,relatio est adaliud, collectio totanon eft adaliud&c. nega redebesde relatione,quodrelativo accommoda tumconcedes: relatiofacit effeadaliud, nonipsa estadaliud: ficutialbedononeſtalba,fedfacital bum:veritasnoneft vera,fedreddit verum: pro portiononeftproportionata, fedfacitproportio natum. Iteminculcabunt,quodrelatioeftquidphy : ficum,&reale:collectioautemexutroquenonda cientiffimeexplicatur per collectionem exfub jecta&terminocumfundamentoproximo,ſen cumrationefundandi,&terminandi. P Robantur. Ponanturàparterei, feu coexi ſtanthi numeriquatuor &quinque, ſeuqua ternarium,&quinariumvelinlupinis,velfa bis: eoipfonulla alia re,vel recula, vel accidente fuperaddito à parte rei , verè exiftit àparterei proportio,ordo& relatio inter quatuor & quin que, perquamproportioneinquatuor eft minor numerus,&quinque eft majornumerus: ergo re Jatio prædicamentalis abſtrate fumpta ſufficien tiffimè &c. ut inconclufione. Antecedens proba tur: ſiſuperfluitas repugnatinnaturajuxtaprimum principium , de quo differtat. ſect. 3. tam non re quiritur ulla ulterior recula præter exiſtentiam quaternarii àparte rei , ut formaliter fitverum, exiftitquaternarium; quam non requiriturulla ulterior recula, velaccidens præter coexiftentiam quaternarii , &quinarii , ut formaliter fit verum, exiſtitproportio , ordo, &relatiointerquaterna rium,&quinarium : etenimtam eſt impoffibile , quodexiſtente quaternario non exiftat quaterna rium,quàmfit impoffibile, quod coexiftente qua ternario cum quinario ,quaternarium non fit mi nusquinario , &quinarium non fit majus quater nario,adeóquéquòdnon exiſtať rélatio,ſeupro portio. Nectemoveat,quodinſecundapartepa turàparterei adhærensphyfice ,&incumbens uni fubjecto: reſponderedebes,aliudeffe,quodrelatio fit quid reale, aliudquodrealiterfit eo modo, quo cogitatur ,quafi effet realiter cogitatio : quiaeſt eomodo,quoeſt realiter ; datfundamentum ,& meritumobjectivum, utdebeat ita cogitari ,juxta differtationem25.concluf. 1. debeat, inquam, co gitari per modum concreti; cum cæteroquin à parterei nondeturrectum,&obliquum , utnota vilococitato:ſeddaturmeritum,& fundamentum objectivum,ut permodumrecai&obliquiresipfa cogitentur. :: CONCLUSIÓ II. Plurima relationes contingentes ſufficientiſſime explicanturadmodumrelationstranscenden talis,de quafect. 1.n.14. Itaut relatio abſtra Eteſumprapermodumforma constituaturper 1. Solumfubjectum, &rationemfundandi, five identificatam,fivedistinctamàſubjecto;&re quirat ,&connotet per modumconditionis ipfumterminum,finequovelnon'existeret illa relatio,velutnonpoffet illudsubjectumid,quod defactopotestinqualicunquegenerepotentia: juxtanum.11. 12.fect.1. Omina impofita funt rebus dependenter à INcogitationibus deiisdemrebus: prouthomi nes cogitabatresaliquas,ita illas nominarunt: ritatis adhibentur hæc vocabula minus , majus, inde eſt, quod quædam nominaquibusdam rela 1 1 tioni 224 tionibus , & proportionibus rerum impofita funt Differtatio QuadragefimaquintaLogico- metaphyfica dependenterà cognitione, quæ collective repræ fentabat ſubje&um,rationem fundandi, & termi numrelationis. Aliavero nomina impofita funt dependenterà cognitione quæſubjectum cuin ra tione fundandi in recto,terminumverò inobliquo repræfentabat. Errabisprofecto,ſiutraquenomina codem modo volueris explicare : nec verofine fundamento,&meritoobjectivo in rebus ipfis talis diverſitas nominum,&denominationum excogi tata eſt àſapientibus : naminrerumnaturadantur relationes utriusque generis : primum genus con cluſ. 1. ftatuimus,nuncfecundum. Probaturconcluf.Totusordo, proportio,&re latio rerum (præfertim prædicamentalis, feucon tingens) ineoconfiftit , quòduna rescum alia re proximepoſſitquomodocunque,velagere,velpati aliquid amplius , quamfolanonpofletexfea. 1.n. 11. Etconſequenterpoffit nominari ,&denomi nari eopacto, quo folanonpoffet. Seddupliciter contingerepoteft,utres unaproximèpoſſitincon fortioalterius, quodfolanonpoffet:nempevelin confortio,tanquam cum concaufa,& partialipo tentia, vel in confortio ,tanquam cumconditione exnum.12.ſet. 1.ergò dupliciterdaturproportio &ordo&relatio rerum: ergo plurimærelationes &c.utdiciturin conclufione, Majorſapienternegarinon poteſt : quis enim imagineturordinemrerum,proportionem&rela tionem,unoverbo, pulcritudinem Mundiformali terſumptam eſſequid merèotiofum, nil ampliùsa mabile,nil amplius æſtimabile,nec magisutile: hoc eſtnonmagis aptumad finesphyſicos intentiona les &morales , propterquosexiſtit rerumnatura; quam fintipfæ partes ordinatæ proportionatæ& relatæ ſeorfim ſumptæ,& fingulæ ita confideratæ velutiuna carumſolaeffetin Mundo(profectòfa pientes oculos nonhaberet, qui ab externis rebus ſenſuperceptisadiſta opinandadeduceretur.Etli cèt inculcaret autoritates quasdammalèdetortas, quodnempè relatioreſultat, conſequituractivita tem,noneſt activa , ad relationemnondatur actio necmotus &c. profecto philofophorum linguam minùs videretur callere, qui ejusmodipronuncia tisid tantum innuebant, quod ordo&relatio re rum eſſetveluti numeri,neceſſetaliquiddiſtinctum aut fuperadditum rebus ordinatis& relatis fimul ſumptis: ficutnumerusnoneſtreculaſuperimpofi ta ipſisunitatibus fimul ſumptis , quaternariumlu pinorumnoneftquiddiftinctumàfingulis illisqua tuor lupiniscollectim acceptis. Quòdfiquis àteimportunepetat, utexplices, quid fit virtus illa & potentia , quam acquiritde novo resquælibet relata per confortiumalterius? quidpoffitamplius paries albusA.perconſortium parietis albiB? fic refpondebis: recenſepriùs mi hi utilitates,bonitates & veritates rerumomnium abſolutè ſumptarum , quodut feceris earundem, ut relatarum invicem , potentias & virtutes ex ponam. Quantumad exemplavulgaria parietis albi &c.profectò eſt ordo&harmonia inter illos, etiam fi individualiter tantum diftincti fint: ſed quiaminuta eſtillabonitas, cognofcibilitas&æſti mabilitas denovo accedens per conſortium unius cumalteropariete; indèeft,quod facilè affignari &explicarinonpoteſt: quodverò infit,indubita tumeſt; & hoc ipfumaffirmodeparietealboIndi corelato,&proportionato cumpariete albo Ro mano, eo ipfo, quodverèdaturrelatiointer illos, nec obeſtdiftantia locorum : fienimdiftantia fuc ceſſiva temporisnon tollit confonantiam & ordi nemmuſicæ,quæ eſt bonitas & cognofcibilitas & delectabilitas conftituta ex præterito præſenti ſo no,multominusdiftantia locorumordinem&pro portionem rerumimpediet. Probaturmi. fupponendonileſſe notiùs lumine philoſophico,quamdari caufas ſeu potentias , & dari conditiones caufarum finequibus caufæneca gere,necpatipoffunt,necpoffuntnominariillisno minibus,quibus caufæ, utproximæſeuut expeditæ nominantur, vel illæ caufæ fint active, aut paſſivæ. Probaturigiturmi, eadem entitas ſecundùm eſſen tiam immutatatranfirepoteftde noncaufa&non potentiafimpliciterincaufam&potentiam fimpli citer,tumquoad rem,tumquoadnomen,quodeno minaturcaufa fimpliciter,percollectionemalterius partialis potentiæ ſeu concaufæ : ergòeadem enti tasfecundumeffentiamiminutatatranfirepoteſtde noncauſa expedita & proxima, ſeunonpotentia expedita& proxima in potentiam& caufam ex peditam&proximamfecundumrem,&fecundùm nomen,quodenominaturcauſa &potentiaexpe dita, per confortium cum aliqua conditione (non fignificata tamen in recto ab eodemnomine) ex. pediente , &requifitaadpotentiamproximam& expeditam: probaturconſeq. illa entitas,quæ nec erat,necnominabatur nequidempotentiapartialis, (e.g. in materia relationumpariesA,qui ſolusno minari nonpoteftfimilitudopartialis : namdiftin guitur realiter à fimilitudine ficuti à colle&ione) tranfit perconfortium&collectionemcumparie teB. e. g. innomen&remſimilitudinis fimpliciter, &eſt ſimilitudo fimpliciter , & poteft fimpliciter quodantecedenter nonpoterat: nimirumidquod. poteſt ſimilitudo : ergò etiam aliaentitasſecundùm effentiamimmutata&c. ut di&um inprimo conſe quente. Innumeræ funt denominationes & potentiæ & capacitates,quæ necnominabantur,necerantpro ximæ inaliquoente : adveniente verò aliquoalio ente permodum conditionis, illæ denominationes potentiæ &eapacitates competunt illi primo enti finevariatione& mutatione. Undehocprocedat, &quomodotunc fiathujusmodivariatio fineinti mamutationeobfcurum eſt exeo,quodvixcapi mus,quidfitproducere &poffeproducere: &rur fus obfcurum eft , &captu difficilediſcrimen inter caufam&conditionem ; idcircòfrequenter extra chorum faltatur& multa implicanturin hac mate riaquæadillamnonpertinent. Probaturrurfus hæc conclufio,quia fi æquo a nimo,&depofitis præjudiciis æquilibretur , hinc probabilitasejusdemconclufionis,qua admiſſatol liturextrema neceffitas advocandi inrerum natu raminfinitas reculas&modos,&inde improbabi litas harumrecularum& modorum, &folaexcu ſatioin illis admittendis propter extremam neceffi tatem: clariffimè apparebit Syſtemati naturæma gisconfonareconclufionem hanc, quampræten ſamillamextermamneceffitatem. i SE De enteabſoluto, &relativo. juxta ſect. 1. ànum.7. ſedrectum, & obliquum 225 SECTIO III. Objectiones contraprimam conclufionem. fundamentum&c. totumhoceftperoperationem OBjicies1. Relatio formalisnondaturàparte intellectus : ergo relatio formalis&c. Refp. diſtin rei:fedeft merarioſtra cognitiocogitansde guoma. ad relationem formalemcognofcendam una re inordine adaliam: ergomale expli requiritur rectum , & obliquum fundamentale catur in prima conclufione. Refp.nego anteced. ( quodeftidemacipſumfundamentum , & termi quod continet opinionemquandam intrudentem nus & ratiofundandi, quæfuntà parte rei) con quæftionem denomine in hac materia, & quam cedo : rectum& obliquumformale,negoma. & præveni fect. 1. num. 4. quod enimnos vocamus difting. mi. eſt per operationem intellectus cum relationemformalem, nonnulliappellaredelectan fundamento in re &meritoobjectivo , concedo: turrelationemfundamentalem,ſeu referibilitatem, fine fundamento&meritoobjectivo , negomi. & &quamdicimuscognitionemde relatione,illivo confequen. exdiffert. 19. ſect. 1. nondatur re cant relationem formalem : cæterum inrenobi tum& obliquumàparte rei, ſeddaturmotivum ſcumconveniunt,&finon conveniunt, diſcantab Auguftinopuidſentiendum fit inhacre lib. 2. de fundamentum& meritum,utintellectus poffit ad reslegitimè cognofcendas,ut funt inſe,cognofce doctrinaChriftianacap.31. ordinem rerum(hoc reponendoinrectounam&aliamin obliquo. eſt relationem rerum)hominesnon inſtituerunt, fed animadverterunt. Contra6. Nondaturà parterei, quodànulla cauſa producitur ſed relatio formalis ànulla Contra 1. Nondatur univerſale formale, fed cauſa producitur : ergo &c. minorprobatur ex tantumfundamentaleàparte rei : ergo nondatur Ariftotele,qui dicit :adrelationem nondaturmo relatio formalis , fed fundamentalis àparte rei. tus,hocestactio,quæillamproducat : ergo &c. Refp. nego confequen. difparitas eft, quia unum Refp. concedoma. &dift. mi. à nulla caufa pro reale in multis realiterrepugnat, fedunam rem realiter effe proportionatamfeu relatam ad aliam ducitur contradiſtincta a cauſa, quæ producit res abfolutas , concedo mi. indiftincta, nego mi. & nonrepugnat. Contra2. Quodunum referatur adaliud eft, confequentiam. Eadem cauſa,quæ producitres illas abfolutas, (quæ fimul ſumptæ collectivè ſunt quodunum compareturcum alio:fed comparatio relatio formalis) producit & ipfam colle&ionem formalis eſt cognitio : ergorelatioformaliseftco feurelationem formalem ( nam àdiſtributivova gnitio. Refp. nego ma.hujus falfitas clarèpatet, let ad collectivum inmateria producendi lib. 3. &fubftituas terminumproportionatum, ſeuhabe reproportionemadalium. Idemeſt,quodunum Habeatproportionemadaliud,&quodpoffitcom elem.th.2. num. 16.) ſtatbene, quod dixitAri ſtoteles : quia dixitrelationemnonproduciàcau ſa contradiftincta. parari cum alio,nonverò quodactu comparetur: nam comparatio propriè loquendo eſt cognitio, juxta num. 4. fect. 1. nifi placeat tibi dittinguere fatis abuſive comparationem formalem àcompa ratione objectiva,hoceſtab objeto , quod com paratur. Contra 3. Quod columnav. g. referaturtan quam dextra ad aliam tanquam finiftram fi fint tres columnæ difpofitæ , nil aliud eft; quam quoduna comparetur cum alia , & rurfus cum altera alia : itemque fi duæ effent columnæ , & una locomoveretur, itaut exdexteraevaderet fi niſtra alterius, nil aliud hoc effet; quàm quod una diverſomodocõparareturcumalia:ergouniverſa literrelatio eft comparatio.Refp.omittoanteced& nego conſeq.exfect. 1.n.11. iſtæenim funtrelatio nes rationis quoadillas columnas : quianulla ratio fundandi,ſeu meritum objectivum eſtinunacolu mnafecundumſe,ut potius fitdextera,quam fini ſtra alterius:in præſentiloquimurderelatione&or dinerealicummeritoobjectivo&rationefundandi. Contra 4. Quod unumreferatur adaliud eft, quodunum refpiciat,tendat,&inclineturadaliud: ſede.g. unaalbedonecpropriè reſpicit,nec ten dit , nec inclinatur ad aliam: ute.g. lapis adcen trum,&ferrumadmagnetem : ergo &c. Refp. di ſtinguendoverbaillametaphoricatendat,incline tur&c. hoceft habeat veramproportionemcum alio, concedo : hoc eftquodutdicis,propriè re ſpiciat, vel moveatur, aut inclinetur, negoma. & fimiliter diſtinctami.nego conſeq. inquoconſiſtat ordo&relatio,expoſuiſect. 1.num. II. Contra 5. Ad relationem formalem requiritur fundamentum terminus rectum , & obliquum&c. Contra7. Ergo relativa ſuntidem, acres abſo lutæ: fedabfolutum&relativum opponuntur: er go funt idem,&nonfuntidem. Refp.dift. ſub fumptum. Sunt idem formaliter, nego antece dens: (nam daturdiſtinctio rationis, utinter ani mal&rationale,intereandem rem,ut eſtquidab folutum,&uteftquidrelativum:) funt idem rea liter, fubdiftinguo : relativa ſuntidem , acres ab ſolutæ collect vèſumptæ , concedo : feorfim fum ptæ,negoconſeq. namcollectio partium diftingui tur realiter ab iifdem partibus feorfim ſumptis , ex dictispræfertimdiffert. 11.fect. 3. de unitate for mali. Deindenego mi.abſolutumcum relativonon opponitur;(oppofitione vera, ita ut una eadem que res nonpoffit effeabſoluta& relativa ſecun dumdiverſaconnotata)ſedpotiùsrelativum cum correlativo opponitur , in quantum nonpoffunt eſſeidemrealiter,utpater&filius, quoadeandem numerorelationem. Contra 8. Caufa ,quæ producit abſoluta, non producit relativa : ergo &c. probatur anteced. e.g. cauſa, quæ facit parietem Aalbum inducen do albedinem fuperillum , totum quodfacit in eo pariete , perinde facit, vel exiftat paries albus B, velnon: ergononproducitfimilem. Refp. dift. anteced, cauſa,quæproducit abfoluta&c. feorfim &disjunctivè , non producit relativa , concedo : quæ producit , &ponitvelutrumque , vel unum ſuppoſitoaltero&c.negoanteced, fimiliterdiftin guoprobationem. Collectioutriuſque parietis eſt fimilitudo : unuspariesfeorfim nec eft fimilitudo partialis , quia diftinguitur realiter à ſimilitudine, hoc eſt àcollectione. Duplicitur autemponitur collectio, vel ponendo utramque partem; ( vel Ff omnes, 1 1 R. P. ProlomæiPhiloſophia, 226 omnes, fi fint plures duabus) & dicitur poni col lectio quidditative;vel ſupponendounainpartem Differtatio XLV.Logico- metaphyfica pofitam,&ponendo aliam , & diciturponi deno minative. Cauſaquæ alterutro modoponit colle &ionem,ponitrelationemforinalem.- Objicies 2. Intelligi non poteft relatioformalis prædicamentalis , nifi intelligatur aliquod acci dens, vel entitatuladiſtinctarealiter à noſtra col letione,quę fuperaddita fubjecto, veluti calor ma nui, denominet illud relativum ſeu relatum: er go&c. Refp. negoanteced.quod opponiturab il lis qui è diametro oppofiti funtAutoribus obje &ionis primæ : volunt enim,quoddetur àparte rei relatio fundamentalis & relatioformalis : pri mafit idem ac noſtra collectio, fecundaverofit modus vel accidens ſuperadditum. Adverte ſe quentia omnia poffe retorqueri in relatione ab ipfis prætenſa fundamentali,quam ipfi admittunt, &omnibus eorum objectionibus probari poteſt, quodrelatio fundamentalis etiam ipſa debereteſſe diftincta realiter à noftra collectione , quod ta men ipfi negant , &ita dariproceſſum in infi nitum. : Contra 1. Ordo&pulcritudo Univerſieſtare latione, ut etiam nos fect. 1. ſed ordo & pulcritu do dicit varietatem cum unitate : ergo relatio in unitate confiftit, & eſt una, adeoquenon eſtſola multiplicitas in recto. Refp. diftinguo mi. cum unitate, quæ fit accidens diftinctum à collectione, nego mi; quæ fit ipfa collectio concedo mi.& ne goconf. unitatespluresexpofui differt. 10. ſect. 1. &2.adremfufficit folaunitas formalis. Contra2. Illaunitas , quæeſtrelatio,eſt diſtin Ga realiter à rebus abfolutis : ergo &c. Probatur anteced. res abfolutæ inclinant& exigunt relatio nem& ordineminter fe: fed nihilexigit,&incli natad ſe ipſum: ergo addiftinctum realiter à ſe ipſo. Refp. nego anteced. ad probat. omitto an teced. cummetaphoris illis de inclinatione& exi gentia:& difting. mi. nihil exigit fe ipfum,ut col lectivè fumptumcum alio, nego mi. feorfim con cedomi.&negoconf. Contra 3. Ille ordo, quem exigunt res, eſt ali qua perfectio , quam res abfolutæ non habent: ſedperfectio eft aliqua res namnihilperfectio د noneft: ergoordo &relatioeftaliqua res. Refp. diftinguendo ut fupra fenfum collectivum àdi ſtributivo. Contra 4. Entia abſoluta funtindifferentia ad illum ordinem &relationem : poffunt enim effe vel deordinata,velcoordinata : ergo ordo eſt ali qua res diſtinctaab ipfis etiam collectivè ſumptis. Refp.dift. antec. funt indifferntia feorfim ſumpta, concedoanteced: fimul& collective ſubdiſt.col lectione includenteetiam ipſam rationem fundan di,negoanteced. colle&ionenonincludenteetiam ipfamrationem fundandi, concedo anteced.& ne goconfeq. memento ſect. 1. num. 10.& conclu fionis primæ,ubi diximus in collectione , quæ eſt formalisrelatio , debere includitumextrema, tum rationemfundandi,& terminandi. Contras. Entitas una e.g. paries albus A. eſt ita indifferens ad relationem,ut deabſoluta tran ſeat in relativam, non minùs, quàm aqua de frigi daincalidam: fed talistranfitus&mutatio expli cari nonpoteft, nifiper relationem, quæ fit acci dens , &recipiatur in ipſaentitate abſoluta, ut ca lorrecipitur& fubjectatur in aqua: ergo&c. Refp. terminosiftos tranfitus, mutatio&c. metaphori cos effe in materia relationum , & contra dictum Aristotelis ad objectionem primam contra 6. Ita quediſtinguo ma. uttranfeat&c.nonminùsquàm aqua&c.fedmodo propriorelativo,concedoma. ſedmodo proprio tranfitus abſoluti,negoma. & mi. Tranfitusexplicaturfacillimè fine accidente ſu peraddito ex probatione conclufionis :per hoe quodnonexiftatcollectio,resabfolutanon eft fi mulrelativa: cumponitur illa collectio abfolutum evadit etiam relativum: & itadiciturtranfiretran ſitu improprio,qui in eo confiftit, quodnunc illa res eftcapax uniusdenominationispropter con fortiumalterius,cujusdenominationis priùscapax non erat. Contra 6. Quandocumque daturnova denomi natio,debetàparte rei darinova forma denomi nans,faltem novumaccidens : ergo & . Refp. di ftinguo anteced. quandocumque datur novade nominatio mentalis velvocalis , nego ant cedens : (hoc pronunciatum totam philofophiameverte ret,utvidelicet quot vocabula &denominationes, totres exiſtant:) quando datur nova denomina tio&c.objectiva, hoc eft novum obje&um deno minabile&cognofcibile, debet dari nova forma, fubdiftinguo : permodumveræ & propriæ formæ velaccidentis inhærentisin ſubjecto,nego antece dens : vel hocpacto , vel per modum collectionis quædetmotivum& meritum objectivum, ut per intellectum denominatio explicetur per modum formæ, concedo anteced. &negoconfeq. Patet exfect. 1.1.9. quid fignificethoc concretum ſeu denominatiores relativa. Objicies 3. Relatio formalis debet effe aliqua perfectio intrinfeca ipfirelativo: ergo eft aliquod accidens. Iterum moneoomniahujusmodi argu menta retorquenda eſſe in relationefundamenta fi. Refp. perfectio intrinfeca ſubjecto tanquam formavelaccidens, negoanteced. intrinfeca hoc eſt identificata , fubdiftinguo : ſecundum unam partemcollectionis concedo antecedens : fecun dumtotam colle&ionem , quæ eſt relatioformalis, nego antecedens, & conſequentiam. Adverte, nonſempereſſeperfectionem,habere aliquam re lationem,v.g. fimilitudinemcumDiabolo :namra tiofundandi eſt aliquameranegatio, videlicet de fectusautpeccatum. Contra 1. Unus equusalbusv.g. plus valet,& magis æſtimatur &venditur: quiaeſt ſimilis alteri equojam habito ab emptore , quam alter equus niger: fed nifi totarelatio fimilitudinis illius equi effetintrinfecailli eidem, vel emptor emeret etiam proprium equum , vel nonpluris emeretalbum, quamnigrum: ergo&c. Probatur mi. fifumilitudo eſt collectio ex utroque equo , emptor emeret equum album , quia fimilem fuo : ergo emeret etiamfuum,vel ſi nonemeretetiam fuum, irratio nabiliterpluris emeret album,quam nigrum. Refp. diftinguo ma. unus equus &c. quia eſt fimilis al teri&c. fi illud quia reduplicet,&ponat in recto fimilitudinem quidditative , nego ma. ( certè fi emeret ſimilitudinem quidditativè , hoc eft totam collectionem emeret etiam equum fuum) fi illud quia reduplicet fupra fimilitudinem denominativè : 1 con Deenteabfoluto , &relativo. concedo ma. (nempe ſupra equum venalem ex duas perfectiones , & mutaretur in aliam haben 227 fuppofitione equi poffeffi)&negomi. cujus pro temfimilesduas perfectiones, quarum una forma bationem fimiliter diftinguo. Eodem pacto iſte emit equumalbum , ſupponendo ſehabere alium litercomparata,eſt major,&altera fimilitereit mi nor, quam illæ duæperfectionesprimæ collectio equum album, utdiffert. 5. ad objectionem ulti nis,conc. crefceretaliternego :non eftnovum in mamdixi, quodlogicaponitcognitionem ſuppo naturâ, quode.g.puer ſecundumunam confide nendopræcepta,& ifta dicitur ponere conformi rationem, & refpectum fit perfectior fene: & fea tatemdenominative:itaetiam ifte emitfimilitudi cundùmaliamfitimperfectior: fimilia cogita inre nemdenominative: hoc eftratione uniuspartis, præfenti. &fecundumunampartemaliafuppofita:quodau templuris emat album quamnigrum equum ,inde eſt, quiaex fuppofitione uniusalbihabere alte rumequumalbumeft magis utile ,&magis decens adplures effectus , e.g. ad rhedam trahendami hucfecit quod dixiſed. 1.num.11.devirtute re lativa. Contra 2. Ubidatur diverſadelectatio& com placentia , datur diverſa bonitas & entites : fed diverſa delectatio datur de bonitate relativa , ut in exemplo allato , quàm de bonitate abſoluta ergo bonitas relativa , hoc eft relatioeft bonis tasdiverſa&diſtincta àbonitate abſoluta. Refp. Objic.5. Extextibus Ariftotelispofitis ſect. r. num. 19. juxta dicta conch primâ§. Sepè intrus dent&c. Relatiofieffetcollectio&c.noneffetid, cujus totum effe , efteffe ad aliud: fedeft id &c. ergononestcollectio&c.Refp.ne.fuppofitumma jorisſupponitenim,quodilla fit definitiorelatio nis inabſtracto , &eſtdefinitiorelativi,ſeù con creti ſecundum id,quodvenitinrecto, cum addi totamenparticulæ Quodammodo,utnotavi n.20. Relatio eftproportio inter unum,& aliud , non ipfa eft adaliud ,(faltem in genererelationis præ dicamentalis, ut mox dicam) ſedſubjectum, quod 3 illadenominat,eſt ad aliud : hoceſtitaeſt rela perdistinctionem fenfus collectivi , & diftribu tivi. 4:Contra 3. Delectatio relativa , hoc estactus voluntatis complacens in relationenon eftcolle tio ex duplici delectatione de objecto abfoluto: fedeft actus diſtinctus , & contradiſtinctus ab illa collectione : ergo etiam relatio objectivanon est collectio utriusque rei abſolutæ. Refp. ne.conf. imala paritas eit à modo cognofcendi admodum effendi rerum : alioquinquot diverſæ cognitiones, totdiverſæ resdeberentdari. Contra 4. Status intentionalis debet commen furari ftatui reali : ergodelectationi relativæ con tradiftin&æ debet correfpondere objectum rela tivum contradiſtinctum abilla collectione. Refp. diftinguo illud pronunciatum fatis fallax : debet commenfurari,hoc eftjuxta meritumobjectivum &fundamentum,quod res præbent,debet intelle Aus illas cognofcere,concedo:hoc esttot debent resmultiplicari,quot cognitiones, nego. Objic. 4. Perfectiorelativa non poteft effecol lectio: prob. quia verificarenturduo contradictos ria: nameademperfectio crefceret,&noncreſce ret: ergo &c. prob.antec.fie.g. inmanualicujus nafcatur ſextus digitus, crefceret perfectio abſo Juta etiam collectivè, nam plus entitatis eſſetinea manu : fednoncrefceret,immo decrefceret per tivum,&proportionatum,utnon poffit effe,nec 1 cogitari eile,nifi cogitetur aliud,juxta axioma: re laisvauttallafuntfimulcognitione Contra1. Nihileſt adſeipfum,hoceftpropor tionatum fibi,ficuti nihil elt æquale , vel fimile fibi: fedrelatio eft ad terminumrelationis ,&eft talisſubjectirelatio:g.ipſa noneftcollectivefub jectum&terminus. Refp.dift.mi.Relatioeftadter minum collectivè ſumptum ne. mi: feorfim fuma ptumfubdif.perrelationem neceffariam,& tran icendentalem,conc. (verumeft, quodipfaquoq; fi militudodicit aliam relationem reflexam,& tran ſcendentalemadterminum,& fubjectum feorfim eſtenimimpoſſibile,utexiſtat fimilitudo,&non fit alicujus cumaliquo funilitudo )perrelationemac cidentalem,(dequahic agimus)ne. mi &conf. Si mileſpecificativeſumptum eft indifferens, ut fit fi mile,&determinatur per collectionem , quæ eft fimilitudo. Contra 2. Propterquodunumquodque tale, illudmagis ex primo principio poſito th. ult. de fyllogifmo: fedpropterrelationem, relativum eſt ad aliud : ergoetiam relatio eftad aliud. Refp. illudaxiomanoneſſeuniverſale,niſiin motivovo luntatis: propterDeum amoproximum:ergoma gis amo Deum: ceterumnonvalet in effectibus, &denominationibus phyſicis; utproptervinum fectio relativa, quia deformaretur manus: g. &c. Refp. ad relationem non daturmotus,utdicebat Ariftoteles : adeoque nec motus augumentationis : (metaphoræenimſuntiſtæ: augere etenim ,&cre ſcereproprièdicitur de accidentequantitatis,non de accidente relationis) adeoque relationes non crefcunt,fedmutantur: ficuti mutanturcollectio nes additânovâ parte. Verum quidem eft, quod quia utimur vocabulis iisdem relativis ad plures relationes diverfas entitative deſignandas , & quafi comparamus unam relationem cum alia,di citur relatio illa crefcere, quæ mutatur peraddi tionem alicujus partis: ceterum ficuti numerinon creſcunt , fed mutantur,ita relatio. Itaque nego antec. adprob.diftinguo: crefceretperfectioabſo luta ,hoc eft,mutareturcollectio illa , quæ ſecun dùm duas formalitates præcisè ſumptas habebat homo eſt ebrius : ergo multo magis vinum eft ebriuın,&nullo modovalet in denominationibus relativis ; propter quodnatus eft filius Franciſeo, Francifcus diciturPater : ergo multomagis ille fi lius dicitur Pater. Itaque relatio abſtracte confi derata poteft quidem tribuere denominationem relati,&ordinati ſubjecto , ipſa autemnoneft re lata, nec ordinata per eandem relationem : quia ipſanoneſt ſubjectum ſuiipfius: utalbedo noneſt alba, exconclufioneprima. Ratio àpriori eſt; quiaaliquædenominationes competuntconcreto, quia concretum eſt, quæ non poffunt competere formæ abſtractæ ,licet illa forma abſtracta fit po tiffimaratio ( nontamenunica: nametiam ſubje &umrequiritur, & applicatio formæadſubjectum exdiſſert.25 )curilladenominatiocompetatcon creto. : Ff 2 Con Differtatio XLV. 228 Contra3. Relatio,eſt collectio exfundamento : hoceft: exeo,cujus totum eſſe,est eſſeadaliud, &extermino,hoceft;exeo,cujusessenonest eſſe Logico- metaphyfica que relatio : nontameneſtidem relativum, quia noneſt idemrectum utriufque concreti , v. g.ju ſtusdiffimilispeccatori,&peccator diffimilisjusto. adaliud,fed est ipsumaliud, adquodestfunda. mentum : ergo relatio eſtcollectio chimerica ex effead aliud,& noneſſeadaliud..Refp. objectio nemeffechimericam : relatio noneftcollectiore lativorumreduplicativè, ut talium : fi enim talis effet, effet collectio fuiipfius,&partis fuæ feorfim fumptæ,quæ funtinvolucra: eſt collectio exduo busabfolutè ſumptis ,& ſpecificativè, quæ eo ipſo quodcolliguntur,evadunt relatio, ſeuproportio Pete ab adverfario ,utrumloquaturdediffimilitu dine in abſtracto, vel de diſſimilitudine in concre to? Siprimo modo: non eftidem amarediffimili tudinemjuſti a peccatore,&diffimilitudinem pec catorisàjuſto: quiadiſſimilitudo, licètfit collectio, amaripoteſtdenominative, hoc eſt ratione unius partis alias præſuppoſita. Si amaretur quidditati vè, utique eſſet idem; ſeddenominative ratione jufti præſuppoſitopeccatore , amare diſſimilitudi corundemfeorfim ſumptorum:&eoipſounumex illis abſolutis feorfim ſumptum denominatur fun damentum,denominatur ſubjectum,& relativum permodumconcretiabilla relatione. Detotahac machina, & gradatione àparte rei nil aliud eſt, quàmduæillæ res cum ratione fundandi: ſedinil lis eſt meritum objectivum , & veritas objectiva, quæaliterexplicarinonpoteft ab intellectu,quam periſtamcollectionem,& concreta. nemnoneftidem,acdenominativè rationepecca toris præſuppoſito juſto amare diffimilitudinem. Siſecundo modo, multò minùs eſt idem amareju ſtumdiffimilem peccatori,& peccatorem diffimi lemjuſto: quiarectum eſtdiverfum,& rectum eſt quodamatur,cùm concreta amantur. Contra 1. Formofitas , &deformitas non con ſtituiturperidem: ergo neque diffimilitudo juſti, &diffimilitudo peccatoris. Refp. diſt. antec. for Contra4. Ineo concreto idem fubje&umeffet in obliquo adſe ipſum: quia collectio ex eo ſubje to,&exterminoeſſetin obliquo adfubjectum : ſedhoc repugnat: ergo&c. Refp. primo,ne.ma. cujus probationem diftinguo. Collectio effet in obliquo denominativèſumpta: hoceſt ſupponen dounampartem,&ponendo aliam , concedo ma. quidditativè ſumpta : hoceft ponendo utramque partem in obliquo,ne.ma.& fimiliterdiſtincta mi. ne.conſeq.Dixiadcontra 7. objectionis primædu pliciter ponipoffe,&intendi , & amari collectio nem,nimirumpon ndo unampartem,& fuppo nendo aliam: & diciturponi collectio amarı&c. denominative, ſeu ratione unius partis aliâpræ fuppofita : quia ei tribuiturtotum, qui ponitulti mampartem , aliâ,velaliispræſuppoſitis,nam co ipſocollectio, ſeu totum reſultat : Alio modo po nitur collectio, amatur &c. cùm ponitur utraque pars , & dicitur poni collectio quidditative , ſeu ratione utriufque partis. Itaque in caſunoſtro collectiovenit in obliquodenominative: hoc eſt fupponendounampartemin recto,venit,&poni turalia in obliquo. Refp. 2. diftinguendo eandem probationem majoris hoc pacto : idem ſubjectum collective ſumptum effet in obliquo ad ſe ipſum feorfim fumptum,conc.:adſe ipſumetiam colle Aivèſumptum,nego. Quæeftrepugnantia,utme ritumobjectivumdeturadtalem modumexplican di, ſi diſtinguitur realiter ſubjectum collective ſum ptumàfeipfofeorfimſumpto? Objic.6. , ex modo amandi,& ponendi rela tiones. Interjuftum, &peccatorem daturdiffi militudo: ficonſiſtathæcin collectioneutriufque: unaerit diffimilitudo utrumque denominans :ergo tantundemerit amare diffimilitudinemjuſtiàpec catore, quam diffimilitudinem peccatoris àjuſto, quodeſt abſurdum. Refp. dift.antec. unaeritdif fimilitudo utrumq; denominans eodem modo, ne. antec.: diverſo modo,conc.antec.&ne.conſeq. Quandorelatio eft mutua, utpleræque ſunt ( ex ceptis quibusdam paucis inter creaturas juxta ali quos,&omnibus relationibus creaturæ cumDeo, namDeusdicitur haberetantùmrelationemratio nisad creaturam),&ipſe terminus eſt etiam cor relativus ex ſect.1.1.10,eadem collectio eſtutriuf mofitas relativa,&comparativa,ne,antec. ( nimi rum cùmformofuscumdeforini comparatur)for mofitas abfoluta , conc. antec. , & ne. confequen. nempe cùm resformofa abfolutè ſecundum ſe ita dicitur , ut res bona , nihil cogitando de defor mitate. Contra 2. Ergo diſſimilitudo illa eſt ſimpliciter amabilis, & fimpliciter odibilis. Refp. nugæfunt iſtæ: diftingue ratione talis partis alia præfuppo fita,& loquereproutvis. Contra 3. Ergo qui amat diffimilitudinem juſti à peccatore , nihil aliud amat, quam bonitatem abfolutamjufti. Refp.exſect. 2. num. 11. Propor tionem , & relationem dicere aliquid virtutis, & potentiæ fupra id, quod habent partes abfolutæ feorfim ſumptæ. Exindedico, quodamabilitas jufti redditur magis efficax ,&facilius cognofci bilis relata admalitiam peccatoris , quàm feorfim ſumpta. En nova bonitas relativa formaliter di ſtincta à bonitate abſolutâ,& amabilis ex ſuppo ſitionealteriuspartis. Contra4. Eo ipfo amansdiffimilitudinem juſti amat id,quo nonpofitonondareturdiffimištudo juſti à peccatore : aliis verbis, amat id, quod tollit indifferentia, ut ametur potius diffimilitudo, quàm non diffimilitudo : ſedpeccatumpeccatoris,finon poneretur,non daretur diffimilitudo,& idempec catumeſtid,quodtollit prædictamindifferentiam : ergo&c.Refp. omniahujufmodieventilarihis vo cibus: amatdiffimilitudinem denominativè , & ra tione talis partis , hoc eſt ,juſti, præſuppoſitâ aliâ parte,hoc eſtpeccatore: non verò amat quiddi tativè , nec ratione hujus fecundæ partis. Qui amat primo modo : non amattotumid, quo non poſito&c. non amattotum id,quodtollitindiffe rentiam&c.fediſta præfupponit. Repetes 1. eandemobjectioneminexemplopœ næ,&deli&i. Judex quiamat pænam furti, ama ret ipſum furtum: nampœna dicit æqualitatem,& proportionem , adeoque pervos collectionem ex fupplicio, & ex delicto. Refp. amatpœnam de nominative, hoc eft rationeultimæ partis,nempe fupplicii , alia parte nempè delicto præfuppofito, concedo: amatquidditative ratione primæ partis, nego. Repe : Deenteabfoluto, &relativo. Repetes 2. Inexemplo pænitentiæ. Pæniten tiaeſtactus voluntatis, qui dicitur deteftatiopec 229 Contra3. Veritas propoſitionisde futuro,vel depræterito,veldepoſſibili,nonpoteiteffecolle cati , & licèt ab aliquibus explicetur per modum relationis tranſcendentalis: attamenſaltenutdif formis eſt àpeccato , & eſt formalis pœnitentia, eſt collectio ex actu voluntatis , & peccatopræ terito : ergò qui amat pænitentiam , amatpec catum ,& quifacit peccatum, facit pænitentiam exdimidio,utquidoletdepeccato,facitpænitenti amfecundumunampartem. Refp. 1. Sipænitentia dicit relationem tranſcendentalem ad peccatum, jam ſoluta eſt objectio , præfupponit enimpec catumpœnitentis proprium , & dicitur virtus ex ſuppoſitione mali, ſolumque eſt poffibilisinpec catore. Refp. 2. Si pœnitentiadicitrelationem confiftentem incollectione ; amarepœnitentiam quidditativè , eſt malum : denominativè ratio ne talis partis, hoc eſt doloris , alia partepræ ſuppoſita , hoc eft peccato , eſtbonum. Qui facit peccatum ,non facit necpartialiterpæniten tiam : nam pars feorfim ? alia parte nonpræfup pofita, non eftnee inadæquatè, necpartialitercol lectio ,nifi impropriiſſime loquamur : quarenego confequ. Repetes 3. Infalfitate,& veritate propoſitio num. Hujuspropofitionis e. g.Deusnonestater nus:falfitasneceſſaria eſt difformitasconfiftens in collectione ex ipsâpropofitione,&exDeo ater no:ſedipfiDeodifplicetiſtafalfitas, utomnepec catum: ergòDeusæternusdifplicetipſe fibi. Refp. diſt mi. Difplicet iftafalfitas rationeunius partis, nempèpropofitionis ,ſuppoſitâaliâ parte,nempè Deoæterno,concedo;rationeutriusq;partis,vel rationepartispræſuppofitæ,ne.mi.&conf. Itain omnibusfimilibus propofitionibus , vel quoadve ritatem , velquoad falfitatemreſponderi debet,ut fi dicas : Diabolus oditjuftosveritaspropofitionis placet Deo ratione uniuspartis , nempè propo fitionis , quæ eſt aliqua entitas creata ſpiritua lis&c. Contra 1. Ergò eadem veritas difplicet etiam ratione alteriuspartis,nempè odiidiabolici. Refp. nego conſequ. Odium quidemdiabolicumſeor. fim ſumptum difplicetDeo; fed collectiofimpli citer &abfolutènondifplicet ratione hujus par tis : ratio ex contra 4. ad objectionem 5. non enim ponit, necamat colle&ionem, aut illam o ditnequidem denominativè, qui partempræſup poſitamamat,velodit: fedquiamatultimampar tem, aliâpræſuppoſitâ , ille denominative colle Aionemamat. Contra2. Hujuspropoſitionis : chimera non exiftit : veritas eſſetimpoffibilis, ſiconſtitueretur veritas excollectione propofitionis ,& chimeræ : collectioenimex parteimpoſſibili eſtimpoffibilis. Refp.nugari: namvelſecundùm aliquos chimera licèt fit impoffibilis in effe rei , hoc eftutrealiter exiftat; noneftautemimpoffibilisin eſſe veri,hoc eſtut poffitcognofci, &enunciari,&hocfecun dopacto conftituit , & intratillam collectionem intentionalem, quæ eftveritaspropofitionis ; vel, ut differ.42.diximus,veritas illiuspropofitioniseſt collectio ex ipsâpropofitione, &objecto, uteſt inſe neceſſario ,&uteſtin aliocognoſcitivepos fibili : unde nullomodo conſtituitur illaveritas ex aliquo impoſſibili. &ioexobjecto , & propofitione,quia objectum nonexiſtit:ergoneque relatio exifteret ,hoc eſt veritas. Refp. quæftionemeſſede nomine,utrùm relationes prædicamentales (namdetranſcenden talibus certumeſt ) denturadterminum nonexi ſtentem: v. g.adterminum præteritum , velfutu rum:utrùmvidelicet fintrelationespropriè tales, anfolumrelationes rationis : quidquidfitdehoc, ſaltem poffuntdari relationes intentionales (hoc eſtmentalesvelaffectivæ) ad terminum nonexi ſtentem,&habebunt novam bonitatem intentio nalemhujusmodi relationes:hoceſtcognofcibili tatem& amabilitatem: itaquediftinguo:nonpo teſt eſſe relatio phyſica ,omitto: nonpoteft effe relatiointentionalis ,nego: manifeſtumautem eſt, quòdveritas propofitionis eſtconformitas inten tionalis ,nonmaterialis , &phyſica , utæqualitas interduos baculos. Objic. 7. Relatiopatrisadfiliumnoneſt relatio filiiadpatrem: hoc eſt paternitas noneſt filiatio: ergononeſtcollectio. Refp.negoantecedens. Contra1. Paternoneftfilius: ergo paternitas noneſt filiatio: prob.conſequ. Rationes forma les propterquasduo concretafunt taliter domi nata distinguuntur realiter : ſedpater , & filius &c. ergo&c. Reſpond.negoconſequ. Exdi tis ad objectionem6.&ulterius exdiffert. 11. ad objectionem ultimam patet , quòd eadem forma poteſt denominare duo ſubjecta realiter diftin cta diverſo modo , &diverſadenominatione: ut eadem cognitio denominat intellectum co gnofcentem, & objectumcognitum ; fimiliterin cafu noftro , eademforma , feucollectio ut ap plicata homini ,quigenuit,diciturpaternitas , & denominat patrem,utapplicata genitodicitur fi liatio, &denominat filium. Itaqueadprobationem diftinguo majorem. Ratio formalis&c. hoceft, ipſaforma,nego,hoceft,totumid,quod requiri tur ad denominationem juxta diſſert. 25. ſect. r. omitto ma. &min.&nego confeq. Cæterùm ad caſumnoftrum manifeſta eſt inſtantia in albedine miraculosè replicatâ in pluribus parietibus, & in eâdem cognitione denominante cognofcens, & cognitum. Contra2. IndivinisPaternitas diftinguituràfi liatione, non minùsquàmpater à filio:ergo &c. Reſp. Venerorantecedens&negoconſeq. Quæ ſote,neintroducas myſteria noftræ Fidei ad res merèphilofophicas explicandas : agimusde rela tioneaccidentali prædicamentali,non deDivinæ Trinitatis relationibus, quæ ineffabilesfuntpræſer. timLogicis. Contra3. Paternon identificatur cum filionec inadæquate :ergònecpaternitas cumfiliatione Refp. conc. antec.&ne.fuppofitum confequentis. Adæquatiffimèidentificaturpaternitascumfiliatio ne:eſtenim una&eademcollectio: Paterautem ſecundùmid,quoddicitinrecto,&feorfimàcolle Gione,eſtdiftin&iffimus realiter àfilio: ſicuti fun damentumrelationis ſecundumid,quoddicitinre &o,diftinguituràterminorelationis. Contra4. Caufa efficiens quatalis mon accipit fuum eſſeabeffectu ſpecificative : ſedpater eft cauſaefficiens filii : ergò qua pater non accipit 1, fuum 230 Differtatio XLIV. Logico- metaphyfica fuumeffeàfilio: atqui accipit fuum effeàpaterni tate:(paterenimeſt talis,quia habetpaternitatem) ergòpaternitasnonconttituiturperfilium. Refp. hicæquivocantur multa. Caufain quantumpotens cauſaredicit relationemtranfcendentalem ad effe &umpoffibilem, de qua non agimus : caufaveroin quantum actu efficiens (idem effet de caufa in quantum actumdepræteritoeffecit) dicit relatio nemprædicamentalemad effectum actu exiften tem: diftinguo ergo hoc, quodeftcaufa efficiens quatalis:fi illudquanonreduplicetfupra formam, hoceftfupraipfam actualem efficientiam,quæ eſt ipſa relatioprædicamentalis , fed fupra folumfub jectum, hoceft fupra entitatem ipfam caufæ, conc, ma.fiilludquareduplicet fupraipiam actualem ef ficientiain, ſubdiftinguo: non accipit fuum effeab effectu quidditative (hoc eft abeffectu'non accipit totam quidditatem collectionis, concedo; non ac cipit denominative nego ma. & conceſsa mi. fimi liter conſequens diftinguo. Nihilaliudper iftamdi ſtinctionemhic additur, quam quod collectio,quæ denominat caufamefficientem actu, conſtituitur ex ipsâcausâ,& effectuabſotuteconfideratis, fed fimulfumptis : adjuncta tamen rationefundandi juxtatitulum conclufionis. Contra 5. Caufaefficiens qua talis eftprior na turâ ipfo affectu : e. g. Pater filio : fed relativa funt fimul natura : ergocaufa etticiens qua talis, &pater quatalisnonconftituiturullo modo per filium. Refp. de prioritate naturæ menollehicdi ſputare : dico, quod paterſpecificative eftprior naturâ ipfo filio: fedreduplicativeutpater eſt ſi mulnaturâcuin filio: quiaconfideratus cum actu, (ſeuut inactefecundo)producens filium,(velde præſenti,veldepræterito,quodnihilrefert) adeam reduplicationemnon minus requirit feipfum,quam filium & ita explicaturaxioma: relatiuafuntfi mulnatura. Contra6. Iſtæ reduplicationes funt perintelle Aum: fedpatereſtpater independenter ab omni refpectuadcognitionemetiampoffibilem:ergo&c. aliis verbis : nonproptermeritumobjectivum,utita cognofcaturpater, pater denominatur, ſedquiare veraeftpater. Refp. Quidquidrealiter eſt innatu ra, reverâ eft idquodeſt,ſire veraeſt idquodeſt, eſtcognofcibile: ſi eſt cognofcibiledicit reſpectum adcognitionempoffibilem : undenego mi. Nam effetpater independenterabentitate reali , fi effet independenter å merito objetivo ,& cognofcibi litate. Contra 7. Quidquidnon importatur in recto nonconftituit , utquia in objecto animalſenſatio eft forma, quæingenere caufæ formalis facit,ut unares proportioneturad aliam,ordinetur,&fe habeatadaliam: fedadhocipfumfufficitfola col lectio ex utraque albedine & nonexutroquepa riete : eoipſo enim unus paries eſt fimilis alterit ergo &c. Refp.dift.ma. Eit forma,quæingenere caufæ formalis&c. adæquate facit&c. omitto maj. (nam eſt valde metaphorica caufa formalis rela tio) quæinadequate facit &c. nego maj. &min. Nonfas eſtconfundererelationes : datur relatio interalbedinem , &albedinem , &datur relatio interalbum , & album; prima per collectionem utriusque albedinis ; fecunda per collectionem utriusque albi : prima eſt pars ſecundæ , adeóque noneſt ſecunda relatioadæquatè ſumpta. Quod verò relationes illæ fintdiverſæ , etiam formaliter fumptæ, colliges exfect.1. mu.11. Diverſam enim proportionem ,& harmoniam dicuntduo alba, quam dicunt duæ albedines : adeóque diverfum quidpoſſuntduoillaconcreta, quàm duo ifta ab tracta. Contra 1. Relatio confiftit in merito objetivo comparandi remunamcumalia:fedhocmeritum confiftit infolaratione fundandi, e.g.in duplici illa albedine:ergo &c.Refp. diftin. ma. Inmerito adæ quato concedo; inadequato,nego. Contra 2. Intelle&â præcisèratione fundandi, e. g. duplici illâ albedine intelligitur ordo & pro portio&relatio formalis : ergo &c. Refp. regulam iftam perviam Intellectionis decernendi rerum es ſentiasvaldefallacem effe ut fec.4. inpræfentifallit, utfalleret fi quisdiceret intellecto præcisè illo mo dulo,qui dicitur unio inter animaın&corpus, ne ceffariodebetintelligihomo : ergò homo confti tuituradæquatè,&unicèperillummodulum. Simi literin cafu noftro, dum ficarguis , præfupponis parietemutrumq;,&inhærentiamalbedinisinutro que,&deindè perintellectionem folius albedinis malephilofopharis quoadeffentiam relationis : di ſtingueigiturantecedens. Intelligitur ordo & rela tio formalispartim argutivè, &præſuppoſitivè, & partimexprefsèperillamintellectionem,concedo folum expreſsè pereandem, negoantecedens, & i confequentiam. SECTIO IV. Objectiones contrafecundam conclufionem. Bjic. unicè: In omnibusrelationibusnonne ceffariis terminus eft conftitutivum earun dem, non minus, quàm anima& corpus fit non importaturinrecto : ideo illa non conftituit conftitutivum ,&parshominis :ergo omnesrela animal: fedin relatione patris non importatur in tiones confiftuntin collectione(negoantecedens) recto filius : ergo filiusnon conſtituit eam relatio- Probatur antec. Illud eft conftitutivumfeupars ali nem. Reſp. Apage æquivocationem,&diftingue cujus totius , quo præcisè (hoc eſt ſolummodò) relationem àrelativo ,paternitatem à patre , pa- ablato,feunonintellecto tollitur,&nonpoteft in ternitas importat in rectiffimo tum patrem , tum telligi conſtitutum,ſeu totum illud, quodper ali filium : paterverò importatfolùm feipfum in re- quodnomen fignificatur : (exemplum fit inhoc sto, & eam collectionem in obliquodenominati- quodefthomo). Sedinrelatione accidentalipræ object.r. vè, velquidditative : juxta dicta ad contra 4. cisèablato termino, co ipfo tollitur relatio: ergò terminus eft conſtitutivumrelationis. Objic. ultimo. Exillorum fententia, qui parſi moniæ ſtudentes dicunt relationem formalem in folaratione fundandi confiftere , & non incolle &ione extotaentitateſubjecti &termini,Relatio : Refp. Illud pronunciatum prave intelle&um & mutilephiloſophiam turbare: mala autem ejus in telligentiaproceditexpejori abuſuin materiapræ ciſionum,diftin&ionum formalium,&aliarum co gnitio 4 De enteabfoluto , & relativo. gnitionum,quæetiamquandoque reſpectu habito ad objecta realiterdiſtincta,cum illaobjecta corre lativa funt, dicuntur præcifiones : creduntenim 231 &cogitaturhomo:ergoAngelusnon efthominis intelle&um noftrum poſſe ita excæcari, ut ipſa impræfcindibilia præfcindat , &ea, quæ apertifi meintelligitnonintelligeredum intelligit. Cùm è contrarioita fitneceffaria,&limitata potentiain tellectus humani in ſtatu immerſionis inmateria, (namqueitaappellaturſtatusvitæ mortalis)utnon poffit ullamremintelligere,nifi fimulaliam realiſſi mè àprimadiſtinctamintelligat, quod pergenera liffimaminductionem fundat illudaxioma: relati vafuntfimulnatura, tognitione : relativa, in quam,hoceftpleraque, finonomniaobjecta (quod nolo difputare)intellectushumaniinhacvita:raris fimaenimfuntobjectaabſolutacognofcibiliaabfo lutè, hoc eft folitarie abomnibusaliis:videſipotes intelligere rationalenon intellectodiſcurſu, vel ſi exhocliceatinferre: ergò diſcurſus (quiefteffe Aus) eſtparsconftitutivarationalis. fito,aut cogitato e.g. Angelo,adhuc intelligitur, conftitutivum. Prima,& fecunda illatio funt fal laciffimæ: tertia veròeſt legitima ab antecedente nimirum affirmativo ad confequens negativum, quodperinductioneminnumeramdemonſtrarifa tilepoteſt. Itaque adobjectionemnegoma.&fup sè id,quodeſtpræcisèinintelligibile juxta exem pofituin ma. Supponitenim,intelligipoffe præci plumpofituminſecundaillatione. maliter, &nondeconfequentialiquid. v. g. tolli Contra 1. Illudquo præcisè ablatotollitur for tur formaliter unio inter animam & corpus ; eſt conſtitutivumunionis: ergò&c.Refp. Inilloſyn categoremateformaliterlatere æquivocationem, &petitionem principii :nam vel fignificat idem, acconſtitutive,hocefttollitur tanquamperabla tionempartisconftitutivæ,&eſtpetitioprincipii , perindeacfidiceret: illud conftitutivum,quopræ Notahastresillationes : Primò præcisè intel, lecto , &pofito (e. g. ad falfitatem detegendam) toto mundo, &nullo alio pofito,aut intellecto, eoipſo intelligitur, & ponitur homo: (nam in to tômundoincluditur homo)ergò totus mundus eft hominis conftitutivum. Secundo : præcisènon intellecto, nec pofito, aut cogitato e. g.Deo,& omni quacumque aliare intellecta , non intelli gitur aut ponitur, aut cogitaripoteftdependentia creaturæ àDeo, feurelatio tranſcendentalis:ergo Deus eftconftitutivum creaturæ , & ejus depen dentiæ. Tertiò : Præcisènonintellecto , necpo cisèablato &c. eſtconſtitutivum. Velfignificat idem,aceoipſononpoteſtpeream formalem co gitationemcogitariunio , nec opuseſt illatione, fedfolumexplicatione ad demonſtrandum, quod nonfit, necexiftat unio : ficuti etiam dependen tiaàDeo nonintellectoDeo , & tuncfalſumeſt antecedens. Itaque illuddiftinguo: illudquo præ cisèablato tolliturformaliter &c.hoceft conftitu tivèaliquid, concedo ; hoceſt relativè, & conno tativè,nego antecedens &confequentiam. Atque hic ſiſte ,reliquas objectiones auditurusinphyſi co-metaphyfica ubiexprofeſſo demodisdiſqui retur. Dediviſioneentisinſubſtantiale& accidentale. Vandoquidem ex uſu duouniverſa liſſima objectaexistentia,&negatio, inPhyficamaddifputandumſeponen dafunt:utillis viam ſternamuti&re liquis anni venturi; meditationibus primariam entisdiviſionemexpedioextremisdua I. busdiffertationibusLogicis. De substantia, & Substantiali – HHHH. P. Grice and P. F. Strawson: “”Socrates is a substantial: it cannot be a predicate.” Demeftſubſtantia,atqueid, quodlatiffime,& communiterdiciturres: reienimnomine viri etiam doctiffimi, ſednonmetaphyfici non intelli guntmodificationes illas, ſeudiverſas affectiones rerum, quæ accidentiavocantur: quisenimpro priè loquendo diceret: hæc res mevexat,nempè frigus aut calor: hæc res apparet rubedo ? IndeetiamPhilofophi ſubſtantiam appel invultu,nempe lavereprimamrem, utminus àvulgariintelligen tiavocabulorum recederent. 11. Apertèintelligesquisquis exiſtis,quidfitfub ſtantia,modoteipſum recogites proferens prono menego:idenim,quod dete ipſointelligisperil ludpronomen,eſttuaſubſtantia: complexa qui dem,&terminataper reculam illam,quæ dicitur perſonalitas,feuſubſiſtentiajuxtadiſſert.25. (led de iſta perſonalitate ne fis ſollicitus in præſenti, eamquediffimula) nonenimaccidensaliquid,quo afficiaris, noncalorem,nondolorem intelligisper illudpronomenego. Quodigiturinreliquishomi nibusrefpondethuicpronomini,vel alteri prono minitueſt illorumſubſtantia:&fimiliterin reliquis rebus , latinèficappellatis : fi loqui poffent , aut cumillisloquiferium effet. III. Subſtantia definiri ſolet ensper ſe ſtans, hoceſt ens cujusdifferentiale prædicatum fit hæc ſtendum,&perſtandumnon formalitas,perfeitas: clariùs , ens quodad perfi jecto, fedtantùmDivinoauxilio. indiget fulcro autfub IV. Dividitur ſubſtantia in primam , & fecun dam. Primam dicunt eſſe quamlibet fubftantiam fingu 232 fingularem , quæ detur àparte rei, veldaripoffit: Differtatio XLVI. Logico- metaphyfica fecundam vero nihil aliud effe , quam univerſale formale habens pro fundamentali primarum fub itantiarum collectionem,&dividiinſpeciem , ge nus , differentiam &c. v. g. Petrus eitprima fub ſtantia: homo utficeſt ſubſtantia ſecunda. Cæ terùm eodem jure dividi poteſt accidens in pri mum , & fecundum , quod tamen nemo fecit, Hæc tantummodo nota adintelligentiam voca bulorum. V. Præſcindendo àſyſtematis circa ſubſtantiam corpoream, ſubſtantia univerſaliffimè acceptapro ut intelligitur ab hominibus , eſt illudprincipium totale & unicum , aut faltem primarium & inti mumomnium actuumvelquafi actuum,(intellige tum actuum agendi, tum actuumpatiendi , juxta differtat. 28. ) quos illud agens , ſeu principium operatur intra ſe , velſuper ſe: e.g. videovelali ter ſentio , in aqua eſſe frigiditatem, fluiditatem , humiditatem , perfpicuitatem , extenfionem&c. Concipio inaqua efleprincipium feu radicempri mam&primariam,undeomniaillaprocedant,vel unicè,velſaltem primario& originario &dumhoc concipio , fubftantiam aquæ concipio, &idquod proprièdicituraqua: cæteraverò funt accidentia, Ieu affectiones , ſeu modificationes ipfius aquæ. Similia dereliquisſubſtantiis etiain ſpiritualibus fac intelligas : excipetamenDeum, dequononunivo cè,ſedanalogicèterminus ſubſtantiadiciturjuxta differt.44.fect.1. undè exoccafione negabis,quod Deus contineaturinprædicamento ſubſtantiæ,hoc eſtunivocèdeDeo&creaturisintelligatur,&præ diceturhic terminus. VI, Subſtantiacorporeaex materia ſubſtantiali &formâ fubftantialiperipateticè componitur , ex quo id folum advertes , quod materia& forma hujusmodi propriè loquendo ſubſtantia nonfunt, ut parsnonefttotum, fedfuntquid fubftantiale: hoceftaliquidpertinens adconftituendam&com ponendam intrinfecè ſubſtantiam: indefoletap. pellari ſubſtantia incompleta, quieſtterminusdi ſtrahens , ut fi diceres totum incompletum:quare explicatio data num.5. ad materiam & formam nonſpectat. VH. Hinc fubftantiam generalifſimèacceptam veluti inclaſſes &arboremper te dividerepoteris, } acprimò inſubſtantiam corpoream&fpiritualem: prima dicitur etiam abfolutè corpus de cujus na turâ&eſſentia in liminePhyficædifputandum : ac ſepofita ſubſtantiæ ſpiritualis diſceptatione intra &atusmetaphyficos&animaſticos divides corpus infimplex& mixtum. Primumeſt,quodnoncom poniturex aliorum corporum mixtura, &fubdi viditurincorpus incorruptibile,qualiafunt corpo ra cœleftia: (juxtamultorumſententiam)quæcor pora ſubdividuntur in lucida , ut fydera&fol:in illuminata ut luna &planetæ:&in diaphana,utæ ther & cælum ipfum. Corpus ſimplexcorruptibi le inquatuorelementa dividitur,inignem,qui lu menemittit: in aerem, quilucem transmittit : in terram quæ lumen reflectit : & in aquam, quælu mentransmittit& reflectit. VIII. Corpusmixtumex elementis componi tur: dividitur inmixtumimperfectum ex duobus . g.elementis malècommixtis,utpluviæ,nubes, halitus terræ &c.&in mixtumperfectum,quodex omnibus elementis perfectius inter ſe commixtis reſultat. Hoc ipſum dividitur in inanimatum, & viyens. IX. Mixtuminanimatum dividiturin illud,quod exviventibus oritur, ut lac, cera , vinum &c. & in illud , quod non oritur ex viventibus : cujus fubdiviſæ claſſespræcipuæ funt , lapides qui ſunt fragiles &duri: metalla, quæ funt dura& duailia: fucci concretiſeumineralia , ut fulphur, alumen, falfoffilis&c. X. Mixtumanimatumdividiturin minimèfenfi tivum, utplantæ innumerabilium ſpecierum ,&in ſenſitivum,ut animalplurimorumgenerum&fpe cierum,quæ tantummodò indicata ex profeſſoſuo locoverſabuntur XI. Subftantiæ univerfim acceptæ proprieta tes &attributa nunc recenfeo. Primaproprietas : fubſtantia nonindigetſubjecto, cui inhæreat, ſed per ſe exlſtit: litigatur,utrum hujusmodi fit pro prietas, an differentia eſſentialisjuxta num3. &5. quam litemnegligo ; tantum moneo juxtanum. 6. de completa ſubſtantia me loqui. Secunda proprietas eſt ſubſtare , feu eſſe ſubjectum acci dentium : quod tamen fortè accidenti quoque communeeſt,utalterius accidentis ſubjectum fit. Tertia:ſubſtantia nonhabet contrarium : obfcurè dictuın : namequus &homofuntcontrarii , & re pugnantestermini interſe,juxtatheſim 49.lib. 1. Elem. ſedhocloco contratiorum nomine intelli gunturilla , quæ ab eodem ſubjectô mutuò ſeex pellunt, idque immediatè& naturaliter : e. g. fri gus&calor ab aquâ, indèdicunturcontrariaphy ficè,&quiafubftantianon eſt in ſubjecto, indèdi citur in hoc fenfu nonhabere contrarium: utrùm vero fubftantiale , hoc eft formajuxta num. 6. ha beat contrarium alibi decidetur. Quarta,ſubſtan tiaeſt effentialiter operativa juxta num. 5. quod fortè communeeſt pluribus accidentibus : utrùm veròfit ſempernaturaliter aliquid operans, utnon poffit impediriab opere niſimiraculosè , alterius loci quæſtio eſt. XII. Quintaproprietas: ſubſtantianonfufcipit magis &minus: æquivocedictum : omnes enim rerum effentiæ , & etiam accidentium confiftunt in indivifibili , nec datur magis calor, & minùs ca lor: ficuti nondatur magishomo,&minushomo: fed quiadantur aliquæformæ accidentales, hoc eft accidentiafumpta in abſtracto,quorum multæ par ticulæ(ut hicpoftulo) veluti coacervatæ poffunt eſſe in eademparteindiviſibili,vel quafi indivifibi li ejusdem ſubjecti : v. g. plures particulæ caloris ſeugraduspoffunteffefimuliniisdemfingulis par tibus manus:indèeſt, quod concreta exillis acci dentibus facta dicuntur fufcipere magis&minùs, &nuncidem fubjectum eſſemagis calidum, mox veròeſſe minùs calidum: quodaliis verbisdicitur: idem concretumpoteſt intendi & remitti , & for maillanempè calor dicitureffe capaxintenfionis, &remiffionis,hoc eft accumulationis illiusin fin gulispartibus ſubjecti : ita verò ſubſtantianon po teſt intendi. De formaſubſtantiali alibidicam, ut quoque utrùm omnia accidentia poffint intendi. Tantummodonotoduo:primum,remaugeri,ſeu creſcere, tripliciter dicitur entitative,extenſivè, intenfivè Primo modorescrefcit perplurespar tes integrantesejusdemrei :&ita puer crefcitenti tativè DeAccidente. titativèperadditionempartium ſubſtantiæeodem que pacto quælibet ſubſtantia corporeapoteft cre 233 diceres:naturaeniminhocſenſudefiniturprinci ſcere. Extenſivètunc creſcit, cumresmagisex tenditur&dilatatur, hoc eft occupatmajoremlo cum: ita aquabulliens & intumefcens&exun dansexvaſe: Intenſivèvero ut fupraexplicatum eft. Detribus his modis alibi litigatur, utrùm fint feparabilesvel componibilesinvicem,&quo modo. Secundònota ,terminos iſtos magis ,& minus ideò æquivocoseſſe, quiaſumi poſſuntvel merè comparativèvel intenſivè : cumdicoPetrus eſtmagis fimilisPaulo,quàm Leoni, ſumunturhi terminimerè comparativè,&ideò dicipoffuntde ſubſtantia : cùm dicomanusnunceftmagis calida quam antea,fumuntur intenſive : quopacto dici nonpoffuntdeſubſtantiâ. XIII. Subſtantiapoteftinſeſuſcipere&recipere contraria,qnod confonatproprietatitertiæ : po teſt eniminſubſtantiâ eſſe accidenscontrariuman tecedenterin eâexiſtenti. Subſtantia idem eſt,acnatura:cùmenim dicisfubftantiaignis,perindeeſt,acſinaturăignis-GV piummotus,&quietis ejusin quoeſtperſenonſo cundumaccidens, quod explicuinum.5. Hinc expeditas habes æquivocationes plures de hoc terminonatura: namquandoaccipiturjuxtada tamdefinitionem,eſt idemacſubſtantia,&inhoc ſenſuaccidens noneſt natura: licètalioinſenſu, in quantum fumitur pro eſſentia cujusque entis , etiamaccidens dicatur habere , & effe naturam fuam,hoceſteſſeidquodeft: addotertiumſigni ficatum ejusdemtermininatura: quode.g. uſur patur,cum dicitur: niltaleinveniturinnatura: &exponitur: ſeries& ordo totius univerſi , per quem iisdem effectus & motus eodem ſemper tenore aut efficiuntur , aut excipiuntur à rebus univerfi. XV. Subſtantiahabetſubſiſtentiam,ſeu ſuppo ſitalitatem ſuaım , quæ eſt proprietasipfius ſubitan tiæ fubnomine naturæ,ad hoc utexillafiat illud concretum, quoddiciturfuppofitum,ſcuperſona: dequononnulladiffert.25. cùmreliquaadTheo logospertineant. . : I. C.. ۴ De Accidente. Accidentisexplicatio,&exiftentia. Epete ex differtat. 25. quæ dixi mus de accidente , & ex differt. R 18. quæ diftinximus de eodem: nunc enim apertius quid fitacci densphyficum declarandum. .. II. Licet autem de accidentephyſico loquar, nik ſtatuo de ejus diftinctione reali& phyſica à fubjecto. "PI.Cùmdico accidens phyficumpromifcuè cogitansfitaccidenslogicumcompofitumexmea ſubſtantia tamquam ſubjecto , & ex aliquo alio (quodcunque , & quomodocunque diſtinctum fit iftud aliquid aliud àme ipſo,dequoperexpe rientiamnonconftat (: igiturcum animadverti,fi militeraquam nunc uno modo fejhabere, videli. cet effe frigidam, mox alio modofehabere, fci licet eſſe calidam, collegipariter,hocconcretum calidum effe accidens logicum ex aqua & aliquo alio. De hoc aliquo alioinceptumeſt deindèdi ſputari: nam cùm eſſeaccidens logicum ex differ 1 tationibus citatis aliquando importet in obliquo intelligotum corporeum, tum ſpirituale : (Co gnitio enim ſpiritualis accidens phyficum & rea le rectè dicitur.) Sicuti de ſubſtantiapromifcue locutus fum differtatione antecedenti,nec dum genuinam explicationem ſubſtantiæ corporeæ-dedi. IV. Ex eo quodanimadverfumeſt ſubſtantias-verè&propriètales perfeverantes ineffe fuofe cundum fubftantiam ,nunc unomodoſehabere, 800 nunealio,cœperuntdeaccidente cogitare ſapien veram ſubſtantiam, ut inhis concretis : togatus, armatus us (togaenim &arma ſunt ſubſtantia)du bitabatur , utrum etiam ſubſtantia eſſet id, quod venit inobliquo in his concretis calidum,frigi انام dum&c. Indeexortædifputationes deaccidente phyfico , utrum diftinctum realiter à ſubjecto, " utrum feparabile ab codem , utrum fit ſubſtan tia&c. V. Quare ſi ſubſtantiæ exſuppoſitione, quòd exiſterent, ſemper eodemmodofehaberent,nun tes :&primùmdeaccidente logico,hoceft præ-.... quam cogitatumfuiſſet de accidentibus. mdicato,feuconcretocontingente: deindevero ad VI. Substantiamtalimodofehabere:taleacci denshabere:itaaccidentalitereffe,funtſynoni--accidens phyſicum & prædicamentale ſpeculan- ma. Accidens ,modificatioſubſtantia , modus dum proceſſere.Sit exemplum : quemadmodum differtatione antecedenti , ex eoquodevidens fit mihi ipfi ,quod ego exiſto,intellexi , quid fit fub softantia; ita ex eoquodevidens mihifit, quodmo dovelg.cogitodecelo,hoceſt ſumcogitans cœ lummodononcogito; indeevidenter intelligo, quidfitunomodo fe habere,&aliomodoſeha bere ſubſtantiam: & rurfus,quodhocconcretum R. P. ProlomæiPhilofophia, fubftantia , accidentalis affectio fubstantia funt ſynonima. Itaque præter ſubſtantiam , hoc eft principium illud intimum ultimum&primarium, quodeſtſubſtantia&natura mea,&fumegoipſe juxta differtationem antecedentem ; confidero, quod debeant effe etiam alia principia ſaltem ſe cundaria & minùs principalia, Ratio eft : quia licet ego ſemper fim idemquoad ſubjectum ,non Gg : tamen 234 tamen ſempereodemmodomehabeo : igitur id Differt. UltimaLogico- metaphyfica ratione cujus immediatè& formaliter nunc alio modo me habeo,quamante,eſtaliquidaliudpræ SECTIO 11. Deaccidentisproprietatibus &differentiis. ter me&ſubſtantiammeam:namevidens eſt,quod 1. idem manens idemomnino,ſempereodemmodo ſe habet:adeóqueegononſumcogitationesmeæ, dolores mei&c. ergo ifta funt accidentia mea,& funt illa principia ſecundaria , per quæ nunc iſto modo mehabeo,quo dicorcogitans.dolens&c quotiescunque igituraliæ ſubſtantiæfimilem modi ficationemhabent:v,g. aqua fit calida,vococalo remillud accidens& principium, ratione cujus a qua eft calida: atqueitaperinductionemuniverſa lemcolligo,quidfit acccidens juxtadiſſert.36.& rursusjuxta regulasdiſtinctionisrealis pofitas diff. 44.in fineconcludo,quodtale accidensphyficum diftinguatur àſubſtantia realiterquidem,ſedreali tate adhucdifputando. VII. Accidensphyficumclarèdefinitur:idra tionecujus ſubſtantiainlineaphyficaperfeverans ineffefubftantianuncanomodose habet,nunca lio. Obſcuriusaccidens definiri ſolet: eftentisens, eft ensinalio; eſt cujus differentialepradicatum eftinaleitas:hoceſteſſeinalioſeuincumbereilli : hæctamen omnia claram & diftin&am notitiam deaccidentenonpræbent, fednonnullas acciden tis proprietates, easquedifputationi obnoxias ex ponunt. VIII. Ad experientiam & inductionem re deo , per quam de accidentepræterdicta num.4. &6. deprehendo , quod aliqua ex accidentibus videntur eſſe principia , ſecundaria quidem, fed duplicata, immo triplicata: aliaverò omninò fim pliciaeſſe accidentia: nimirum illa , quæ unicè memodificant modificatione & denominatione objectiva correſpondenti nomini fuo , fed præ tereanon medeterminat adaliud quidquam : e. g. iftudaccidens, quoddiciturfeffio , ſeu ſedere: quodfacit mein lineâphyſica hocmodo me ha bere, hoceft eſſe ſedentem ,nempeeſſe inta li ſitu , ulterius non me determinat ad aliud. Contra iſta modificatio , quæ dicitur cogitatio, reddit me cogitantem , &rursus medeterminat 4 : adaliam modificationem, hoc efteffeamantem: nampoftcogitationem ( faltem aliquam ) ſequi tur amor , quod cogitatione non præcedente minimè ſequeretur , juxta principium nihilvo litum quin pracognitum. Simile eſt accidens, quoddicitur impulfus feuimpetus: e.g. cumquis meimpellit ,non folumdenominorab illo impe. tu impulfus; fedrursus determinorad iftam aliam modificationem ſeu accidens , quod diciturmo tus undèiterùmdenominorme movens:rurfum que determinor , ut in alio è regione mihiob ſtante producam , &cauſem aliudaccidens fimi le , nempè alium impulfum feu impetum : ete nim fi eximpulfu moveor, in aliumobvium im pingens illumimpello. Quare vides , quòd im petus eftaccidens quodammodo triplicatum,ni **mirùm adtresquafi effectus ſubſtantiam determi nans. Eadem rationecalorme modificat , & de nominat calidum : me determinat ut rarefiam, (namexcalore corpora rarefiunt) &fimul me determinat,ut calorem alium producam inpro pinquocorpore. : EXdictiscolligoduas præcipuas accidentis phyficiproprietates. Primaeftfacereeffc Aumformalem,hoc eft concretum, nem pè denominare ſubſtantiam e.g. calidam : & vo caturhic accidentis effectus primarius,&omnibus cujuscumque ſpeciei accidentibus phyficis com petit : nullum enim ex illis eft ,quodnonfit in ftitutum ex effentia fua ad concretum hujusmo di cum fubjecto efficiendum : ſeu perveram in hærentiam, inipſo ſubjecto,feu permeritumob jectivum explicabile tanquam concretum , ut in relativis concretis contingit, dequibus differt. 45. Secundaproprietas ſeu differentia eft facere effe tum aliquem alium ultra illum effectum forma lem, &appellatur accidentis effe&us ſecundarius : qui rursusduplex eſt , juxta fect. 1. numero 8. in exemplo impulfus & caloris : hujusmodi autem effectus fecundarii non conveniunt omnibus ac cidentibus phyficis , fedaliquibus : feffioenim e. g.nil aliud efficit ſecundumſe , nifi hoc concre tumfedens. II. Accidentia , quæpoffuntetiam effectus fe cundarios producere , dicuntur abſolutè acci dentia feu accidentia non modalia : quæ ve rò tantuinmodo effectum primarium poffunt, dicuntur modi feu accidentia modalia : quam quam propriè loquendo omne accidens modus fit. 111. Omne accidenshabeteſſentiamfuam,quia noneſtchimera,juxta diſſert. 41. ſect. 1. &inhoc fenfuhabetetiam naturamjuxtadiffertationeman tecedenteminfine. IV. Utrùm omne accidens habeat diftin&io nem realem à ſubjecto litigatur acerrimè : & fuo loco ftatuetur , abfolutumaccidens diftingui rea liter à ſubjecto : modale verò diftingui rea liter modaliter ,juxta explicationem dandamhis terminis. V. Accidens à ſubſtantiali ſeu ſubſtantia in completa ( de qua differt. antecedenti num. 6.) ſatisdiſcernitur exeo , quod accidensnon confti tuat intrinfecè ſubſtantiam , ut ſubſtantiale illam conftituit: licèt contingere, poffit , quod ipfum accidens conftituatur per ſubſtantiam : ut rela *tio per collectionem utriusque parietis , quod nota VI. Datur accidentis accidens non folùm fub ſtantiæaccidens: hoc eftquòdfaciteffectumfuum formaleminalio accidente:e.g.dicituralbedodu rans:hocefthabensdurationem,quæduratioeſt accidens modale: utrùm verò abfolutumaccidens accidentis detur, litigabitur. VII. Accidens adeffectum fuum primarium quatuor illa requirit expofita pro concretis dis ſertat. 25. undeniſi fit applicatum , vel ſubje&o incapaci fit applicatum , effectum fuum prima rium non facit ; non enim calor Angelo appli catus reddit illum calidum , nec calor ſeparatus àſubſtantia licet capaci , & calefactibiliillam de nominat calidam. Porrò applicatio illa feu unio, (quod idem eſt ) eſt etiam accidens , hoc eft modus : utrùm diſtinctus ab accidens unito ſuo 1 loco DeAccidente. loco videbimus , ubi quoque de unione inter ſubſtantialia & de reliquis omnibus modis diſpu tabitur. VIII. Nullum accidens poteſt naturaliter exi ſtere ſeparatum àſubjecto : e. g. albedo , quæ nulli ſubjecto fit unita , & tamenexiftatnon mi raculose. Probatur ex differt. 44. ſect. 3. regu là ultima : quia accidens non poteft concipi fine exigentia ſubjecti : & hoc quia fi accidens extra ſubjectum fit , fruftra eft : hoceft fruſtra tur intrinfecus finis , propter quem natura infti tuit accidentia ; videlicet ut aliquid præſtent in fubje&o. 1X. Nullum accidens etiam abſolutum po teſo, ut dicitur, ſaltare de ſubjectoinſubjectum: hoceft illudnumero accidens ,putacalor, quod eft in manu dextera, & fubjectatur in illa , non poteſt tranfire naturaliter د &quaſi volare in manum finiſtrain : produci quidempoteſt àcalo re manus dexteræ (juxta ſect. 1. num. 8.) alius calor in manu finiſtra; fed ille numero calor ab una ad aliammanum migrare nonpoteſt. Circa hanc tamenproprietatem nonnulladubitabuntur fuoloco. X. Subſtantia peraccidentia fua,hoc eſt inhæ rentiain ipfa , operari videtur adextraalia fimi lia accidentia : nonenim illa operatur immediatè perſe ipfam : e. g. ignisper calorem fibi unitum producitalium caloremin corporevicino:&mul tomagis aquacalida , quamper ſubſtantiam fuam immediatè non calefacerepatet:utrùm verò ſub ſtantia per accidentia etiam producat aliam fub ſtantiam,utignis ignem, alibi litigo. XI. Datur accidens juxta naturam ,præter naturam , contra naturam , fupranaturam : in 1 tellige naturam in primo , & tertio ſenſudiffer tationis antecedentis num. 14. juxta naturam &fubftantiam inquaeſt, eft calorin igne. Præter naturam& fubftantiaminquaeſt,quodtamen non eſt ſupra vires totius naturæ , eſt albedoinpariete vel panno. Contra naturam, hoc eft contra exi gentiam fubjecti&fubitantiæ inqua eſt,nontamen ſupravires totius naturæ eſt calor in aqua. Su د د pra naturam hoc eft quod omnium natura rum&caufarum fecundarum,ſubſtantiarumquo que fpiritualium naturalium vires & exigen tias fuperat , eſt gratia ſanctificans in anima ho minis. XII. Utrùm omne accidens habeat contra rium , litigatur : Certuun eſt accidens modale non habere contrarium , loquendo de contrario phyſico , juxta differtat, antecedentem num. 10. Quantum adaccidens non modale , lux dicitur nonhabere contrarium phyficum , quia tenebræ funtmeranegatio. XIII. Per miraculum quæ accidentia poſſint exiftere ſine ſubjecto juxta regulas diſſertat.44. ſet.3. numeroultimo ita ſtatuo : accidens mo dalenonpoteft nec permiraculum eſſe ſine ſub jecto : quia non poteft concipi fine actuali ſubjecti modificatione : & hoc quia nonpoteſt concipi nifi in ordine ad effectum fuum prima rium: e.g. ſeſſio intelligi nonpoteft, nifi actu ſedentem intelligas. Accidens verò non moda 1 le permiraculumpoteſt eſſe ſine ſubjecto ,&hoc quiapoteſt concipi in ordine ad effectum fuum 235 ſecundarium : Intelligi enim ritè poteſt calor, etiam fi non intelligas actu calidum : quia po teſt intelligi calor tanquam virtus rarefactiva , hoceſt exigens vel producens rarefactionem : de hac ultima disjunctiva lis non vulgaris agi tanda. XIV. Philofophari de accidente phyſico non poteſtnecdebet,quiritè nontenet , quodFides CatholicadocetdeSanctiſſimo Euchariftiæ Sacra mento. Ex illo enim deſumendæ funt regulæ Chriſtiano philofopho pro conclufionibus fuis circaaccidentia& corporaphyſica. Quare regu las quatuor ex Concilio Tridentinodeſumptas hic pono: nempètotidem veritates de Fide memo riæ altiſſune demandandas inuſum plurimumanni venturi. Prima Chriftus Dominus est realiter &ve rè fub speciebus Eucharisticis. Sic definitur in canone primo ſeſſione 13. Concilii Triden tini. Secunda Christus totus sub fingulis cujus que ſpecies partibus continetur. Ita Canone tertio. Tertiapost confecrationem in Eucharistia ni hilremanetſubſtantiapanis&vini,quætota n Corpus &SanguinemChrifticonvertitur. ItaCa nonefecundo. Quartapost confecrationem inEuchariftiare manet dumtaxat ſpecies panis&vini. ItaCa none ſecundo. XV. Ex quibus regulis veluti principiis pri mis comprobanturaffectiones &proprietates ac cidentis phyfici expofitæ hactenus ,& novæaliæ deducuntur : nimirum primò quòd dentur in natura accidentia , nam illæ ſpecies panis &vi ni , quæ remanent juxta regulam quartam funt accidentia : quia ſubſtantia panis & vini non re manet juxta regulam tertiam : fecundò quòd dentur diſtincta realiter & feparabilia accidentia phyſica ab ipſa ſubſtantia: nam iſta inSacramento Euchariftiæ remanent juxta regulam quartam, hoc eſt ſeparata àſubſtantia panis & vini perfi ftunt , quæ tamen antea cum eadem ſubſtantia erant conjuncta : tertiò quòd non folùm acci dentia modalia dentur in natura, fed etiam ac cidentia abſoluta & non modalia : etenimjuxta num. 13. modalia non poffunt exiftere , adeó que remanere exiſtentia ſine ſubjecto actuali : ſedjuxta regulam quartam ſpecies , hoc eft ac cidentia panis & vini remanent ſine ſubjecto actuali , ergo funt accidentia abſoluta. Cave ne dixeris , quod hujusmodi ſpecies inhæreant & incumbant veluti ſubjecto , ipfi corpori Chri ſti Domini. Hoc enim eft falfum , nam ab al bedine Hoſtiæ confecratæ non fit effectus for malis in illo veluti in ſubjecto hoc eſt nondeno minatur album : idemque dico de reliquis acci dentibus : unde diftinguas ſequentes modos lo quendi : CorpusChriſti ſubſtat acciaentibus Eu charisticis : Corpus Chriſti ſubſtentat acciden tiaEucharistica : Primus modus rectus eſt , ſe cundus erroneus : primus fignificat : Sacramen taliter eſſe unitumſpeciebus , hoc eft per decre. tum Dei inſtitutivum Sacramenti : ſecundus fi gnificat : naturaliter eſſe unitum ſpeciebus , ut ſubſtantia naturalis accidentibus propriis. Quar ! 1 tònon Gg 2 236 sònontamen omnes ſpecies Eucharifticæ , hoc eft omnia accidentia pertinentia ad illas ſpecies Logico-metaphyfica Differtatio Ultima rum ſtare per ſe , ſubſtentare alia accidentiaeſſe impenetrabilia &c. Ultimo accidentia non mo funt accidentia non modalia , etenim rotunditas c. g. eſt accidens modale : itaque ſpecies illæ funt collectio ex accidentibus non modalibus , &accidentibus modalibus. Quinto'modaliain hærent modaliter & incumbunt veluti ſubjecto modificato accidentibus non modalibus , quod eſt juxta num. 6. Sexto, accidentianonmodalia (faltem aliqua ex illis) dicuntureſſe inftatucor poris leufubftantia : hoceft perinde ſe habere, &obirea&u illudmunus , quod obiret ſubſtan dalia ſeu abfoluta , quæ funt in ſtatu corpos ris ſolent appellari accidentia abſoluta primaria: namdantur etiam abfoluta ſecundaria , quæ vi delicet non funt in ſtatu corporis , & inhærent primariis , v. g. poteſt calefieri Hoftia confe crata: calor ille de novo adveniens diciturac cidens abſolutum ſecundarium , quod inhæret in accidente abſoluto primario : Quæ cum ita fint, inconfinio Logicæ Phyſicæqueconſiſtointerob ſequia myſterii Eucharistici nactus aufpicatiffi tia corporca panis & vini ſi eſſetpræfens : nini- mum finem... : DE 0360 ) + (:0980 237 DE SCIEΝΤΙΑ RERVM NATVRALIVM Induas Partes tributum Opus, QVARVM VNA PHYSICO-METAPHYSICA ALTERA INSCRIBITVR PHYSIOLOGIA, SEV OST ea , quæprædiximusDiffertatione prima Logicæ ultrà PHYSICA GENERALIS. P præfari in præſenti ,dum Phyſicam adimus, necdecet , nec vacat: fatis enimeolociPhiloſophiætotius argumentum , me thodumque digeffimus; necin laudes, aut commentationes Phyficæ excurrere inſtitutieſt : non enim Rhetores formamus, ſed Philofophos. Potiùsbipartiti tituloratioexhibenda. Per inde eſt ſcientia rerum naturalium , ac fcientia rerum ſenſibi lium : licèt enim terminus Naturajuxta expoſita Differt. 46. Logicæfubfinemlatiùspateat : juxta phrafimtamenAriftote licam, ejuſque definitionem idemeſtNatura,&corpusnaturale,idemquepariter cor poreum,&fenfibile. Cùm itaque inhanc ſcientiam peroccafionem fubtilium alter cationem plurimæ irrepferint diſceptationes derebus omninometaphyficis,&ab ſtractiffimis , quænullopacto ſenſibiles neque per ſe , nequeper accidensdicipof funt (recole , fi lubet,adhos terminos Differt.27. Logicæ fub initium) illæ quidem. quæſtiones ,moribus ficjubentibus, tolerandæ ,nullo tamenpacto multiplicandæ funt , contra quam nonnulli faciant Phyſicæ deformatores inMetaphyficam, fed propter illas dividenda potiùs eſt ſcientia rerum naturalium inPhyſico-metaphyſi cam,quæabſtruſa magis,&fecretiora,&fortèminus ſapidacomplecteturmatutinis horisexponenda,&inPhyfiologiam hoceſtdenaturageneratimratiocinatricemſcien tiam : cujusveſpertinatractatio ſinceriùs, &delicatiori curiofitati accommodatiùs, (præfertim poſt initiaſemper in rebus omnibus operofiora )naturam rerumprout ſenſibus patet,exhibebit. DISSER 238 Differtatio Prima Phyſico-metaphyfica PHYSICO-METAPHYSICA De corpore,feuſubſtantia corporea. Dem eſt apudphyſicosnaturamſpe culari, &corporumeffentias,pro prietateſquecognofcere:interautem objectaſcientifica,hoc eft, quæunam ſcientiam claſſicăfibivendicat(juxta dillert. 39. Logicæ fect. 2.) fiaccidentia fenfibilia excipias , quæ objectum ſcientificum non funt, ſed objecti (cientifici proprietates , nullum eft, ſubſtantiale juxtacitata num. 1. & utcumqueto fero, corpus dici ſubſtantiam corpoream falvata III. menprædictâ explicatione. Hic quoque terminus, corpus,æquivoca tioni ſubeſt , niſi diſtinctionis gratia addas corpus Phyficum , & corpusMathematicum : apudMa thematicosenim corpus idem fonat , ac objectum menfurabile pertrinam dimenfionem,videlicet in quodmagis è propinquo apprehendatur, &per longum, in latum,inprofundum, quod etiam apud cipiatur ab huinano intellectu, quàm corpus; quia illos dicitur abſolutefolidum corpus, fi non intuitive ab homine intelligitur ( de quo tamen litigatur) profectò per minorem ſpe . Nihil enim aliud Mathematicus ad eſſentiam, feu conceptum for malem ſui corporis requirit , quam capacitatem cierum alienarum apparatum cognofci poteft, quàmullum aliud objectum ſcientificum: inde eſt, trinæ dimenfionis , feu trinampatlivammenfura bilitatem, five illud corpus, feu ſolidum fit ſubſtan quod corpus,fenfibileperaccidens dici folet,hoc eft , quod confideratur utſubſtans ſenſibili per fe, tia , vel accidens , fit ens, vel non ens,fit denique ſpiritus, aut corpus Phyficum ; non curatMathe nempeaccidentibus iminediatè fenfibilibus. Com para fpiritum cum maticus. Sed corpus phyficum , & naturale ad corpore, feu fubftantiam fpiri talem, & corpoream (quod perinde eſt) multo diftinctiùs , & clarius, aut faltem facilius de cor pore cogitabis , quam de ſpiritu,immo ſpiritus ad fuam effentiam,& conceptumformalem, non fo lampetit trinam illan menfurabilitatem:hocporrò difcrimen, quinonattendant,præpofterè philoſo phantur de rebus phyficis :quid verò requiratur inftar corporum cogitamus , juxtaAuguftinum dicentem:fpiritualia,&fpiritus intuitur anima infimilitudine corporum. Utcumquetamenhos adeffentiam corporisphyſici,feu ſubſtantiæ cor poreæ, in quantum contradiftinguitur à fpiritu ; ſtatuendum in ſequentibus. fit , in tanta facilitate apprehendendi , ſeu per primamintellectus operationem cogitandi , magna eft difficultas affirmandi & enunciandi quidfitcor pus, feu effentia corporis in quo confiftat? Hoc vero ignorato, nunquamintelligeturdifcrimenin ter corpora,& fpiritus,immo inter corpus ,& ni hil: undenonfineftupore legononnullos, quiſta tim in liminePhyficæ acerrime,& obfcuriffimèdif putant deprincipiis (ut vocant) corporis natura lis, nectamenexplicant,autſtatuunt,quid fit hoc I. ipfum, quoddicunt corpusnaturale. Explicationes , &Postulata. Orpus,&corporeum,fpiritus,&fpiritua Cl le,differuntplus quamſubſtantia,&fub Stantiale,juxtadiffert.46.Logicæ num. 7. ſubſtantiale enim dicitur , quod conftituit intrin ſecè ſubſtantiam , fed corporeum dicitur, quod vel corpus conſtituit,vel exigit effe phyficèuni tumcumcorpore,itautfine miraculoexifterenon poſſit extra corpus : inde eft, quod danturacci. dentia corporea : datur etiam materia, & forma corporea, fed anima rationalis noneft corporea: quia fine miraculo extra corpus exiftere poteft, Spirituale verò dicitur, quod exigit eſſe unitum phyficè ſpiritui , unde ſpiritualia dicuntur cogni tiones, volitiones, ſpecies intellectuales, habitus intellectus,& voluntatis &c. II. Cùmdico corpus ,intelligo ſubſtantiam non IV. Ex Geometricis tamen notandi funt hi termini : quantitas, extenfio, linea, ſuperficies, folidum, feu corpus : deinde hi alii termini , im penetrabilitas actualis , exigentia impenetrabilita tis , exigentia neceffaria connaturalis immediata, &directa impenetrabilitatis : explicatis enim his omnibus fitviaadeffentiam corporisphyficiexhi hendam. Quantitas explicatur : id,ratione cujus aliquid dicitur quantum , & ratione cujusrefpon deturinterroganti perquantum: quiaverò inplu rimis diverfis fignificatis poteſt fierihujusmodi in terrogatio ; ideo quantitas latiffimèaccipitur,& in hocfenfu eft idem,ac univerfaliſſima menfurabili tas , hoc eft relatio quædam, & comparatio, quæ confiftit in numero,pondere , & menfura , dicitur enim quantus eft numerus? quantum eſtpondus? quantumlonga,lata, profunda, feu latailla res? extenfio eſt terminus inferior adquantitatem latif fine acceptam , nimirum eſt trina illa quantitas, &propria, proximaque menfurabilitas , de qua num. 3.,hoceftmenfurabilitaslocalis,& in ordine adfpatium, quæ cùm notiſſima omnibus fit, (nihil enimſenſibile eſt , quodaliquam extenfionem, & expanfionem non habeat ) clariùs explicari non poteft. Dividitur autem inlongitudinem, latitu dinem , &profunditatem : longitudo enim eſt ex tenfio,& menfurabilitaslocalis inlongum: latitu doin latum : profunditas , feu altitudo in pro fundum,ſeualtum : inde ifta concreta enafcuntur Linea , hoceſt extenfiohabens longitudinem :fu perficies, extenfio habens longitudinem,& latitu dinem, Decorporenaturali. : dinem: Corpus,leu,folidum, hoceſtextenfioha- differ,ultima Logicæfect. 2., &juxtàdicenda fuo 239 ١٠٠ benslongitudinem,latitudinem,&profunditatem: exindevelutiintres claſſes omnia quanta,& men furabilia , &extenſadividunturnondiſſimilidiffe rentiâ, acin tres claſſesdividunturomniaviventia materialia , videlicet vegetativum, ſenſitivum, ra tionale: ficuti enim ſenſitivum includit,&excedit vegetativum, & rationale utrumque ; ita ſuperfi cies lineam , corpus utramque includit ,& exce dit&proptereadicitur,quod lineaunumdimen Gonemhabeat, ſuperficiesbinam,corpusvero tri nam.Nontamenexhoccolliges, veldaridefacto, vel eſſepoſſibilemlineamfolitariam,hoc eſt ſepa ratam àſuperficie , &fuperficiemfolitariamſepa ratam à corpore , ficuti eft poffibile vegetativum folitarium,ut arbor: poſtulo enimnoneſſepoſſibi lem faltem naturaliterhujusmodi lineam, aut fu perficiem : quia verò abhacquæſtionepræſcindi turinphyſicis; ideò quoties audies dici extenfio nem, intelliges illamtrinæ dimenſionis,ſeu quæde nominatſolidum,& corpus mathematicum. V. Extenſiohujusmodidividiturveluti inclaf ſes in extenſionempenetrabilem , &impenetrabi lem: hujusſecundiconcreti obliqua formaeſtim penetrabilitas , quæ eſt modus, ratione cujusali quidextenfum impedit, ne ejus locus ab aliquo fimiliter impenetrabili occupetur , nifi illudpri mumàſuo locoexpellatur: primi verò concreti obliqua forma eſtpenetrabilitas, quæ eft modus ratione cujus aliquidextenfum nonimpedit, ſed permittit , ut ejus locusabalio impenetrabili oc cupetur,etiamfi illudprimumab illolocononex pellatur. Primus modusnotiffimuseft: quidquid Denimvidemus, auttangimus , aut aliter fentimus, impenetrabileeft, hoceft, non poteft illius locus occupari ab alioitemimpenetrabili,nifi illudpri mumexpellatur. Inde eſt,quod in eodem loco fimul efle nonpotes cumPetro e.g: nonnullam tamenconfufionem fecumaffert terminus hicim penetrabile,tumquianegativus eſt,tum quia fortè videripoteſt, defignare meram poffibilitatem,hoc-eſtpoſſibilitatem non penetrationis , cumtamen fignificet impoffibilitatem penetrationis , & quia valetanegationepotentiæ ad negationem actus, exdictis lib. 3.Elem. th.21. terminusilleexcludit tumpoffibilitatem,tumactumpenetrationis ; inde eſt,quod foletappellari forma denominans hoc concretumimpenetrabile , actualis impenetrabili tas. Confundiitempotes, niti diligenteradvertas particulas illas : ab aliofimiliter impenetrabili: namimpenetrabilitas,nifi fitmutua,nullaeft. Nec enimlicèttu fisimpenetrabilis,refiftis,utineodem tecum loco exiſtat Angelus , quiaAngelus eſt penetrabilis;refiftisvero,utincodemtecumloco fitPetrus , quiaille eſt impenetrabilis , non aliter actu fis. Contraevenitinhocconcretopenetra locodediſtinctione modiàremodificata. VII. Sed per tranſennam hic noto, dari ali quid impenetrabile, quod extenfum nonfit , vi delicetpunctum materiale indiviſibile in loco indi viſibili collocatum, feu ubicatum (quodidem eſt ) litigatur quidem, utrùmhujusmodi puncta dentur innatura, ſedſidantur, certè ſcorſim ſumpta ex tenſa formaliternon funt : ficuti enim unitasnon eſtnumerus,fedprincipium numeri; itapunctum corporeumextenfumnon eſt, ſedeſt principium extenfionis; attamenimpenetrabileeſt eodempa to,accorpus conftansexpunctis,& ens corpo reum expunctis item conſtans impenetrabileeſt juxta ea,quænum.9.dicam. VIII. Exigentia impenetrabilitatis , radicalis, feu aptitudinalis impenetrabilitas idem fignificat, ſedſi meaudis,primumterminumduntaxat uſur pabis : fignificat autem id ratione cujus aliquid extendibile petit , exigit,& requirit ipfam exten fionemimpenetrabilem: utrùmhujusmodi exigen tia fit aliqua formalitas diftincta realiter, velali qua formula realiter diſtincta à corpore naturali, hicnondefinio, cùm fit alteriusloci,&temporis difputatio. IX. Sedſtatimdividehujusmodiexigentiam in quadruplicem. Primaexigentia neceſſaria, con naturalis, immediata , &directa impenetrabilita tis. Secundaexigentianonneceſſaria ejusdem. Tertia exigentia nonconnaturalis. Quarta exi gentiaindirecta,& mediataejusdemimpenetrabi litatis. Prima eſt proprietas corporis naturalis (diſtincta , vel indiſtincta juxta num. 8.) omni, foli,&ſemper corporiphyſicoconveniens. Sed cautètresillos terminos,neceſſaria, connaturalis, directa, ſeu immediata, adnotabis : nifienim om nes illi fimulcopulentur,exigentianonpertinetad primamclaffem. Secunda,eſt exigentia, fed non neceſſariaimpenetrabilitatis, qualis e.g. effe poteft actusvoluntatisAngelicus ,quo illeſe velitredde reimpenetrabilem(nam idpoſſeprolibito nunnul li opinantur,&probarivoluntexAngelo luctante cumJacob&impedientenelocusàfeipfooccupa tus,occupareturquoq àcorporeJacob colluctantis: dequotamenalibi,&alias)quippèperillum actum denominaturAngelus exigens itaextendi inloco, utnonpoffitibidemeſſe aliudimpenetrabile, nifi ipſe Angelus expellatur : attamen non denomi naturneceſſarioexigens,ſed contingenter, &li berè: quiacontingenter,& liberèita vult ſe red dereimpenetrabilem. Tertia, eſt exigentia non connaturalis, qualis eft in ſpeciebusEucharifticis, quæfuntinſtatucorporis,juxta dictadiſſert. ulti ma Logicæ num. ultimo,quæſpeciesexvidecreti inſtitutivi Sacramenti exigunt eſſe extenſæimpe bile : etenim penetrabilitas perſiſtit,etiam finon mutua: hoceft non folumnonimpedit, utaliud penetrabilefimul ,e.g. cùmAngelo ineodem loco exiftat ,fed etiam permittit, utaliud impenetra :bileibidem exiſtat:Angelus enim in eodem loco tum cumalioAngelo ,tum cum homine , parie te&c. eſſepoteſt. : netrabiliter,fedhoc ipfummiraculosè: nam natu ra accidentium illorum non identificat fibi illam exigentiam,fedaliamexplicandum§. 4. accidentia enim , quæ funtin corporibusutinſubjectopene tranturcum illisnaturaliter. Quarta exigentia in directa , & mediata impenetrabilitatis , qualis eſt in omnicorporeo,ut inmateria,in forma, inac cidentibus , quæ exigunt neceffariò quidem, vel VI. Hujusmodi impenetrabilitas ,&penetra- conſtituerecorpus, velinhærere in corporenatu bilitas ſunt modi quidam ipfius extenfionis juxta ea,quæ demodis, & accidentibus modalibus dixi rali,&impenetrabili, & proptereaetiamipſa exi gunt indirecte, &mediatè idipſum, quodimme diatè 240 diatè exigit corpusnaturale,hoc eft extendiimpe netrabiliter. Differtatio Prima Physico- metaphyfica X.. Duosiſtosterminos adnotabis: Quantitas corporeainterna ; quantitas corporea externa; Primus idem fignificat , acprima claſſis exigentiæ explicatanum.9.feddeillaquæftioeſt,utrumvide licèt illa quantitas interna identificetur realiter cum ipſo corpore,ſen ſubſtantia corporeâ, anvero fit accidens aliquod diftinctum realiterab illa fub ſtantia corporea : fi diftinguitur , priinam illam claſſem exigentiæ dividere opportebit in prima riam,& fecundariam : itautipfumcorpusſecun dum ſe-fittalis exigentia primaria , quantitas vero interna fit exigentia fecundaria. Quantitas cor poreaexternaeft ipfaextenfioimpenetrabilis , in quantum vel eſt terminus exactusab ipfaquanti tate interna ,velſaltem eſtconnaturaliterpropor tionatus cum eadem : hoc poftremum addo pro pter corporaBeatorum, quæ pro libitoBeatipo terunt eſſe penetrabilia, vel impenetrabilia. Cæ terumniſi iſtasreduplicationes addas,meraexten fiolocalis impenetrabilis noneſt quantitas corpo. reaexterna : nam juxtanum 9.§. 2. etiamAnge lica &fpiritualis extenfiocilepoteft. XI. Notabis tria iſta objecta. Primum: exten fiofaltem impenetrata. Secundum : extenſioim penetrabilis. Tertium : extenfio ſenſibiliscorpo rea impenetrabilis. Primus conceptus objectivus, ſeu prima illa denominatio componi poteft cum penetrabilitate: hoc eftaliquodens, quod fitpene trabile e.g. Angelus , poteft actu nonpenetrari cum alio ente : fi videlicetAngelus eſſet in lo co,inquo fimulnoneffet ullaalia resnequepene trabilis , neque impenetrabilis. Secundus dari poteft in mero Spiritu,&Angelo, cum prolibito ſe reddit impenetrabilemjuxtà num. 9. Tertius veròincluditduos illos priores conceptus,& alio nomineappellaturjuxta num. 10. Quantitascor poreaexterna. Hæc auteminter omnia ſenſibilia communia eft communiſſima , & tranſcendentali ter in omni re ſenſibili reperitur , & eft id, quod naturaliter , & præſcindendo àmiraculisvenit in mentem, cum corpora cogitamus: nil enimnotius humanointellectui hujusmodiextenfione,indeeſt, quodetiam cumres fpirituales cogitamus,illas con cipimus,tanquam aliquidextenfum: itaAngelos,ita Deumper ſpecies alienas concipimus cum exten fione quadam locali faltem impenetrata: inde eſt etiam,quodpunctumlicèt corporeum,&licètim penetrabile : quia tamen extenfum noneft; conci pere,&cogitarenonpoffumus fine phantaſmate extenfionis:indequoque eft,quodphantafiæ obje Etum dicitureſſe ensquantum,ſeuextenfum:quod 4licet intellectu etiam objecta inextenſa cogitemus,-attamenperphantaſmataextenſa,tanquamperfub ſtituta illa eadem objecta cogitamus. Indedeniq; eft,quodevidentiffimæ funt affectiones &proprie **tatesextenfionis localis ,utpatet in ſcientiaGeo metrica,quæ hujusmodiproprietates ſpeculatur. XII. Proprietates, quæ confequuntur corpo ream impenetrabilitatem, five illas quarto,vel ter tiomodoproprietates effedicas,five effectus, five fines,funt ſequentes. Primo: quia corpus eſt im perietrabile tangi poteſt : illa enim reſiſtentia, quam facitcorpus inorganomanus, nefuo locodimo veatur,impreffionemillam efficitin manu, feu de terminat , quæ dicitur tactus , idemque dicode omnibus licet diverſiſſimis tactionibus, cujusmodi funt cruciari , torqueri, frigefieri, vulnerari &c. Quoddicipoffetde beatis corporibus, quæ erunt penetrabilia , & tamen tangere poterunt : ita ex plicandumeſt, utdeAngelis. NempeBeatus poſt refurrectionem poterit pro libito reddere corpus fuumimpenetrabile: immo quiaetiamAngeli,li cèt meri fint ſpiritus,poffunt ſe reddere impene trabiles juxta num. 9. ideo confulto dixi proprie tates,& effectushos,quos recenfeo,me noncon tendere effe proprietates quarto modocorporea impenetrabilitati convenientes : ſat eſt quod illi conveniant,licet etiam Angelicæ impenetrabilita ti ſaltem aliquæ ex illisconvenirepoffint. Secun do:reliquorumetiamſenſuum affectiones ( oculo excepto ) impenetrabilitatem hujusmodi requi runt : affectio enimilla corporea, quæ facit,ut au diam &c. fi organum auditus effet penetrabile; perinde nonperciperetur, utàmanupenetrabili ictusfuſtisnon percipitur. Quantumveròad vi fum , cumſpeciesfint meræqualitates, utfuo loco exponetur, etiam organo penetrabiliperinde im primerentur. Tertio: corpus quodlibet, velani matum,vel inanimatum , quia eſt impenetrabile, impelli poteft: aliter quantolibet impetu e.g. im pellatura teſcamnum,fiilludeſſetpenetrabile, & ineodemlocomanus &fcamnumeffepoffet;nun quam impeiletur : & indefit , quo omne corpus quantum eſt deſe,effet immobile : per impulfum enimcorporaloco moventur.Quarto:quiacorpus eſtimpenetrabile refilirepoteft, frangi poteft,di vidipoteſt: culter enimpenetrabilis calanumnon fecaret. Quinto : inde etiam fit , quodcorpora habeant ſtabilemmolem, fi enim eſſent penetra bilia effent de ſe indeterminata , utvel ad unum indiviſibile punctumſpatii contraherentur. Sexto: inde etiam, quod corpora gravitent, feu ponde rent: namfiunumeffetpenetrabile,licètſuperius, nonpoffet loco movere inferius corpus,&amit teretur finis gravitationis , qui eſt , ut circa.com mune centrum ordinatim omnia corpora con globentur juxta proportionem ponderis fui : co enimipſoſiomniaeſſentpenetrabilia,vel inunum punctum gravitando confluerent ,vel potiùs non confluerent, quia effent immobiliajuxtàproprie tatem tertiam. Septimo: indeetiam fit, ut parti culæcorporumpoffintinvicem implicari , &quafi intexi,unde corporum configuratio & continuitas promanat : in hac enim implicatione,&textura intercedit nonnulla reſiſtentia unius particulæ im penetrabilis cum alia. Octavò : fi corporanonef ſent impenetrabilia ; nullus eſſet ſtatus ſenſibilis corporum: nonenimdareturcorpus durum,mol le,humidum, ficcum,flexibile, ſecabile &c. ut pa tebit cum de hujusmodi ſtatibus ſenſibilibus age mus conftabit enim,refiftentiamlocalem,faltem denominationes. ut conditionem requiri ad omnes illos ftatus, feu ! XIII. Hactenus dicta veriffima quidem ſunt, &pulcherrimum ad Phyficam aditum pandunt; fed ex illis labendi occafio nonnullis data eft. Quæritur quæ fit effentia , & quidditas corporis naturalis , ſeu quæ ejus definitio Logica ? Ea au tem repertâ facilèquoque ſpiritus ,& fubftantiæ ſpiritualis definitio ſtatuetur. : SE 3.Decorporenaturali CONCLUSIO II. 3. Proprietasmetaphyfica omni,foli,&fempercor 242 SECTIO II. Conclufio Prima. Corpus phyſicum, &naturale non identificatur poriphyfico competens estexigentia neceſſaria cumactuali trinadimensione ,feu cumactuali extenfione localinequidem tanquamcumpro prietate metaphyfica. EnatusCartefiuscorpusmathematicum con connaturalis,directa &primariaimpenetra bilitatislocalis,fidepunctocorporeoloquamur, velextenfionis impenetrabilis,fidecorporeex punctis compofitofermofit #GUI MEIZ fudit R cum phyfico inde eſt quodfecundâ parteprincipiorumny,4 &5. tradit, corpo ris phyſici,& naturalis effentiam efle extenfionem Rob.ex exnu.7.&9.fect.r. Ablatoperintelle Aumomnialioprædicato,&formalitate,& P trine menfurabilem, atque adeoquidquid efttrine extenfum,feu menfurabile localiterillud effevere, &propriècorpus naturale,feu fubftantiamcorpo, ream:in tantum ut actualis extenfio localis trine menfurabilis fit realiter identificata cum corpore, vel utdifferentiaſpecifica,vel utproprietas quar to modo, quod non curatCartelius : qui cæteror quin cumfuisparun follicitus eratdeLogicaſubti litate definitionum , & differentiarum : contra menillum, & fuos. ta Prob. concluf, Aliqua actualis extenfio trine menfurabilisnon eſt ſubſtantiacorporea: fed fub ftantia corporeaeft corpus phyficum: ergo aliqua actualisextenfio noneitcorpus phyficum. Rur fus arguo aliquaſubſtantiacorporeanoneftactu alis extenfio : ergo aliquodcorpus phyſicumnon eftactualis extenfio ; ergo colligendo utrumque argumentum,s : nulla actualis extenfioeft corpus phyficum,&nullumcorpus phyficum eft actualis extenfio. Hacultimaconfequentia(fiverafintilla argumenta)admitteturàChartefianis,&jureopti mo: verſamureniminterminisneceffariis,dequi busdixi lib.3. Elem. valereratione materiæ àpar ticulari aduniverſale,ut aliquishomononeſtrugi bilis: ergonullus... Probama. Primifyllogifmi: quia fpatiuminane feuvacuum, hoc eit ubi nullumomnino corpus fit collocatum effet trine menfurabile, & trina actualis extenfio , hoc eft , poffetdecempeda,vel alio inſtrumento illud fpatium menfurari in lon gum, inlatum,& inprofundum: quis enim hoc neget?e.g.fi Deusdeftrueretaerem,quieſt in hac his duabus retentis fubftantia , &exigentia prædicta difcerniturfufficientercorpus àſpiritu,ut homoperrifibiledifcerniturab animaliirrationali: ergo&c.Prob.antec quia per inductionem uni verfaliflimamnullum,quodverèfitcorpus reperire eſt, cuiproprietas illa non competat : rurfus alie niffimaefteaproprietas,& exigentia àfubſtantia ſpirituali, atqueita omnibus hominibusrecte.cogi tantibus videtur (quod fundat aliam inductionem juxtadiffert.36.Logica ) ergo&c. Hujusmodiexigentia neceſſariacoñaturalis&c. remanetetiamincorpore,quandomiraculosè pe netratur: nammiracula nontolluntexigentias na turales, fedtantummodoterminos actu complen tes illasexigentias, utpatetinEuchariftia,ubicor pusChriftiDomini penetratur ſecum ipſo,partes ejusvidelicetcumaliis partibus,&cumaccidenti bus Eucharifticis exiftentibus in ſtatu corporis , quibusunitur Sacramentaliterjuxtadiffertationem tiamretinet. ultimamLogice; attamenvereprædictamexigen ib nos Corporis phyſici ,seuſubſtantia corporea eſſentia metaphyfica,&differentia Logicanon estpra dictaexigentia,fedillaestprincipiumfenfibile peraccidens,hoc est radix tumactiva, tùm paſſivaconnaturalis,&primariaaffectionum, accidentiumfenfibilium,&fenfibushuma nis perceptibilium, але ва Untnonnulli , qui tantatribuuntimpenetrabili ſchola , & impediret miraculose, ne novus aer, aut æther ingrederetur perfiftentibus parietibus in locofuo: poffetdici;tantum diftat hic paries ab illo, adeóque ſpatium illud inane effet actualis ex tenfiotrinemenſurabilis : fedilludſpatiumnones ſet ſubſtantia corporea , fed nihil omnino effet: ergò aliquaactualis extenfiononeſtſubſtantiacor porea,neque corpus. Prob. rursus illa ma. prædicti fyllogifmi argu mento catholico: extenfio ſpecierumEucharifti carumeſttrinemenſurabilis : fedillanon eft cor pus,nequeſubſtantiacorporea,ſedeſt meraacci dentiapanis,&vinijuxta differt. ultimamLogicæ fect.2.n. 14. Prob.jantec ſecundi argumenti ſuperiùs poſiti itemargumentocatholico: Corpus ChriſtiDomini inEuchariftianon eft actualis extenfio , auttrina dimenſiopaſſiva : quia eft ,& fubftat finguliscu jusqueſpeciei partibus , &fubillis noneft exten fumlocaliter,fedeſtactu penetratum: ergo aliqua ſubſtantiacorporea,ſeucorpus noneftactualisex tenfio :recolecitatam differt. ubide myſterioEu chariftiæ plura. R. P. ProlomæiPhiloſophia, S tati locali,ut licèt illam nec illam,nec extenfios nemlocalemvelinteſſeidentificatam cumcor pore;volunttamenillamimpenetrabilitatem &ex tenfionemeſſe adæquatum ſpecificativum extrine ſecumſubſtantiæ corporeæ : ficutie. g. diſcurſus eft ſpecificativum extrinfecum differentiæ hominis : fundamentum autemhujus opinionis eft, quia in omnicorporephyſico exigentiahujusmodi impe netrabilitatis reperitur, tum quiahomines commu niter, cumcorpora cogitant, ideamdetaliexigen tiaanimoconcipiunt:dixidiffert.8.Logicæprimam differentiam eſſe velutiradicem,&principiumo mniumcæterarumproprietatumcujuslibetdefiniti, ſeudefinibilis: quodmaximè attendendum,ne in ordinatererum eſſentias cogitemus,&definiamus. Unde exigentiaimpenetrabilitatis, nonutdifferen tiaprima,& Logica,fedutproprietas quarto mo doconveniens corpori naturali facilèdeducitur : ficuti admirativum,rifibile , volitivum&c.nonpri maefthominisdifferentia,ſedſecunda,hoceftcol lectio proprietatum. Prob.concluf. Omne corpus& ſubſtantia cor porcaeft effentialiter principium plurimorum no Hh tuum, 242 DiffertatioprimaPhysico- metaphyfica ۱ tuum,& quietum ſenſibilium , àquibus redditur g. &c. Refp. dift. maj.corporis mathematici co. ſenſibile per accidens quodlibet corpus : ergo in hoc prædicato hoc eſt eſſe principiumhujusmodi, confiftit differentia logica corporis naturalis: an tecedens patet: quiaomnisſubſtantia eftoperativa exdiffert.46. Logicæ,&non eftadhuncfinemfo lum innaturâ, utotiosè fit in aliquoloco , &ibi quaſi dormiens collocetur, adeóque etiamſubſtan tiacorporeaeſt operativa, ſedſi eſtoperativa,eſt motuum,feuactionumſenſibilium,&fenfibus hu manis perceptibilium, idque patet: quia ſubſtantia corporcaeſt propterhominem tùmadutilitatem, tùmaddoctrinam, utdetoto mundoſenſibilidixi differt. 21.Logicæ ſect.2. adde,hoc ipfum omni bus fapientibus videri,&inde diciturcorpus fub ftantia ſenfibilis. Prob.conf.primi enthymematis: fiilludprædi catumnoneflet differentialogica prædicta , vel hocquianeceffetproprietasquarto modocorpo ris naturalis , vel quia illud prædicatum veluti à primaria , & adæquatâ radice proflueret, & ema naret (formalizando prædicatacorporisnaturalis) ab exigentia impenetrabilitatis : primum dici non poteft quia omni, foli, &femper corporinaturali prædicatum illudcompetit : tam enimnulliſpiritui convenirepoteft effe album,effedulce,eſſe ſono rum, quam eſſeimpenetrabile, immo multo ma gisjuxta ſect. 1.num.9 &num.12.prolibitoenim nonpoteſtAngelus reddereſedulcem,autalbum, hoc eft per modum ſubjecti ſubſtentare albedi nem,&dulcedinem, & pariter ex ſubſtantia fua producere albedinem , & dulcedinemvelutiſuas proprietates connaturales. Secundum multo pe jusdici poteſt perinde enim eſſet , ac fi diceres quod virtus combustiva in igne fit prædicatum profluensmetaphyficè ab approximabilitate , quæ eſtpotentia habendi conditionem requifitam ad exercendamvirtutem combustivam: itaexigentia illa,ut corpusdiftendaturin locoimpenetrabiliter, eftexigentia conditionis requifitæ ad hoc ut fub ſtantia corporea pleraque faltem accidentia ſua ſenſibilia producere poſſit, & reciperejuxta dicta ſect. 1. num. 12. Objectiones. Bbjic. 1. proCartefio:intellectatrinadimen Ofione paffiva, ,&nulto alioobjecto intellecto e. g.nec calore,necfapore, intelligitur hoc quodeftcorpusg.effentiacorporisintrina illadi menfioneconfiftit. Refp.dift.antec.intelligiturcor pusmathematicumco.phyficum&naturalene.an te.&conf.juxtaſect.1.1.3. Præterquam quodmo dusillearguendi ab intellectione infiduseſt exdis ſert.45.logicæfect.ultima. Contra I Intellectaillatrinadimenſionenonin telligiturſpiritus : g. intelligiturcorpus: Refp.ne. conf.Neccorpus,nec ſpiritus intelligitur, fedmo duslocalisaliquoufquecommunisſpiritui, &corpo ri,&feparabilis abutroque etiam fi deextenfione impenetrabili &nondepræcisaextenfioneloqua ris: quodtamenCartefiani confundunt. Contra2. nonhabemus aliam ideam , hoceft conceptuur diftinctum,& clarum corporis , nifi quodfittrinèdimenfum: fedeffentiacorporiscon fiftit in ejus idea objectiva clara, & distincta : naturalis , &phyſici ne, ma. &conceffa min.ne. conf. minoris tamen illius adnoto æquivocatio nemfamiliaremCarteſianis , videlicetde illa idea clara,&diftin&è : nulliusobjeti omninò claram, &diſtinctamideam habemus inhacvitâ mortali: fi enim ideam ſumas pro apprehenfione , omnia ferè objecta cognofcimus , & apprehendimus per ſpeciesalienas,&inphantaſmatejuxtadiffert. 12. logicæ: tota itemclaritas , & diſtinctio idearum , &cognitionumnoftrarum mixta eſt obſcuritate, &confufionejuxtadiffert. 2. Logicæ ſect. 1. In iftis autem claritatibus , & diftinctionibus , quas habere poffumus , id , quod attenditur eſt , vel evidentia, quæ rapiatintellectumjuxtadiſſert.35. logicæ,vel inductio logica,cui innitaturtanquam motivoaſſenſusnoſtri intellectus juxta diſſert36. Logicæ,ex quibus omnibus patet, quam nulla fit prætenſa claritas , & distinctio quoad punctum controverfum. Contra 3. Extenfio localis,ſeu trinadimenfio noneft modus: g. eſt ſubſtantia,adeóquecorpus phyficum : prob. antec. modus eft, finequo con cipi poteſtres modificata, licèt modusipſe ſine ca reconcipinonpoffit:fed corpusnonpoteftcon cipi &intelligi fineextenfione&trinadimenſione paffiva,hoceftmenfurabilitate: g. iſta noneſtmo dus. Refp. multainvolvi: priinonego fuppofitum primiantecedentis:fupponis enimeſſequidpofiti vumomnemdimenfionem paffivam , quæ venire poffitin mentem,quodeſtfalfum,ut indimenſione vacuipatet. Secundo omiffoantec.ne.ma.proba tionis: differtat. ultimaLogicæ explicui quid fit modus,indepatetquòdres nonpoteftconcipi ff nemodo faltemindeterminatè ſumpto , e.g.cor pusexiftens fine aliquo loco iſto, vel illoconcipi nonpoteft: nonenimpoteſt exiftere , & nullibi exiſtere :modus verò concipinonpoteſt exiftere fineactuexiſtente determinate remodificatajuxta ampliùs dicendaloco ſuo. Contra4. nonminus repugnatcorpus fine ex tenfione,quam triangulumfine tribusangulis: g.de effentiacorporiseftextenfio. Refp.ne. antec.petis principium,hoc enim ipſumeſt in quæftione ,u trum ficuttres anguliſuntdeeflentiatrianguli ; ita actualis extenfiofitdeeffentiacorporis. Contra s. Deeſſentia corporiseſt locari , ſeu ubicari:g.extendi localiter. Refp.conc.antec.vi delicet conditioeſt eſſentialis tuin corporis , tùm ſpiritus (nil loquordeDeo) quòdfi exiſtit alicubi exiftat:negoautemconf. quiahoc vel illo modo locari velextenſivè,velin puncto indiviſibili non eſtdeeſſentia, ſede exigentiâcorporis. Contra 6. NonpoteſtDeustollereomnemex tenfionem etiammiraculosè abullocorporeg&c. prob.antec.quiaalioquindaretur motus inſtanta neus,qui repugnat:ineoeniminſtanti,inquoDeus auferret miraculosè extenfionemàcorporeA, in eodem inſtantiomnespartescorporisAdeberent eſſeineodem punctoloci, &fimul fingulæ inſuis punctis loci, ubi per extenfionem collocatæ funt, cùmDeusab illis partibus extenfionem auferret. Refp.adtollendastricas hujusmodi,diſt.antec.non poteſtDeus tollereextenfionemàcorporeperan tecedentem carentiam extenfionis ne. antec. per mutationem extenſi innon extenfum : fubdift. quo Decorporenaturali. quoad extenfionemtam penetrabilem,quàmim penetrabilempro eodeminftanti co.quoadexten 243 taſmavidere, autcumfubfpecieHortulani Chriftus fionemimpenetrabilemnegoantec &conf.Poteft Deuscrearecorpus fine ullaextenfione locali,& illud collocare in puncto , in quo cafu evanefcit techna de motuinſtantaneo: rurfus poteft corpus jamextenfumimpenetrabiliterſpoliareextenfione impenetrabili, & relinquere impenetratum,licèt extenfum ,acdeindèpermotumſucceſſivumred derepenetratumjuxta fect.1. n.11. Contra7.Spiritus eſtſubſtantiacogitans:g.cor puseſtſubſtantia extenſa. Refp. inlogicispeccant frequenterGeometræ,ut ingeometricis Logicis: Carteſius hosterminos,ſubſtantia cogitativa , & ſubſtantiacogitanspro uno,eodemque fignificato accepit, cumtamen fecundus terminusfitconcre tuindicens inobliquo actualem cogitationein: pa riter hi termini , corpusextenfum,& corpus ex= tendibile prouno eodemque non funt accipiendi: primus enimeſtconcretumdicensinobliquoactu alemextenfionem , quæ eſtdiſtincta,&feparabilis à corpore eovero pacto, quo cogitatioàſpiritu. Undedift. antec. &confequens juxta rectum ,& obliquumillorum concretorum. Obj. 2. ex eodem Cartefio: quidquid naturali lumine videturphilofopho,licètilli fentire, falva reverentiâ debitâ fideimyſteriis : fednaturalilu mine videtur corpus eſſe trinam dimenfionem:g. &c. Refp. hoceffeperfugiumnonnullis confue tum ,fed minimè tutum:nonlicèt ſentirephiloſo phoper merumfiſtema,&hypothefimid,quodfi apertè non repugnat fidei myfteriis ; illa tamen magis obfcurat , & Ecclefiæ totius fenfuiadver fatur. Contra 1. Deusomnipotens infinitis modispo tuit inftituere Sacramentum Euchariftiæ. Refp. quidinde? nontamen inftituitnifi eo modo , qui clarè deducitur ex definitione Ecclefiæ ,eumque expofuimusdiffert. ultimalogicæ. Contra 2. Etiamfinullumaccidens remaneatin myfterio Euchariftico , ne dentur accidentiadi ſtincta à ſubſtantiis , ut Cartefiani ſentiunt, ta men remanet ſpecies panis, & vini inEuchariftia juxtaTridentinum: g.&c.(ne.anteced.) Prob. antec. rectè dici poteſt ſpecies Eucharifticas non eſſe quidemaccidentiaperipateticain actuprimô , ſedeſſeinactu ſecundo,hoceſteſſeipſumeorum demaccidentium effectum,& exercitium: fcilicet i eſſe eandem impreffionem fenfuum noftrorum, quàm adpræfentiam Euchariftiæ miraculoseDeus in noftris ſenſibus operatur , fimillimam illi îm preffioni , quam efficeret fubftantia panis , & vini , ſi eſſet præſens: g.&c. Prob. hocipfum : quia cô ipsoEuchariftia habet ſpecimenpanis,& vini cùmperindeſenſus noftrosafficiat,acaffice ret panis,&vinum: ſedſi habetſpecimen,habet ſpeciem , & ſpecies panis, & vini: g. &c. Refp. evafiones hujusmodi non congruere cum ſenſu communiEcclefiæ , &Fidelium , qui fentiuntin Euchariftia vera remanere accidentia panis,&vi ni ,acproindèperillafenfus àdeceptionereddun turimmunes,quideaccidentibu judicantfibi no tis :utrecitatin horisCanonicisEcclefia: alioquin ſpecies illæ,& fpecimen illudeſſet mera imagina tio,&illufio fenfuum noftrorum , velapparitio quædamut cum Apoftoliexiftimabant ſe phan 1 Dominus apparuitMagdalenæ:quodinrepræſen tidicereindignum eft,præfertimfine ullâprobabili ratione,&neceffitate itaexponendiScripturas,& Patres. Contra 3. remanet ſpecies panis,& vini per hoc,quodChrifti Dominicorpus contineaturfub eâdemſuperficie,hoceftfubeademextenfionelo cali inlatum, ſubquâcontinebaturpanis &vinum: eoenimipſoappareteademſuperficies ,hoc eſtſi millimaſuperficieipanis &vini cumeâdemſcabri tie, inæqualitate &c. Adeóque eodemmodo lu men refringit, & reflectit , atque adeò eandem apparentiam,&fpeciem efficit,ac faciebatpanis, &vinum. Refp. abſurdediciiſta: quiaſpeciespa nis,&viniverè remanent, juxtaTridentiniCano nescitatosdiffert, ultima Logicæ ,hoc eft illa acci dentiaremanent,&perfeverant quæ anteafuerant inpane,&vino. Contra4. ExaliocapiteCorpus Chriſti ſub ſpe ciebus Eucharifticis adhuc retinet aliquam exten fionem : nam ibi etiam differt à Spiritu : g. illa extenfioeritdeeffentia corporisjuxtaopinionem Cartefii. Refp. dift. antec. habetaliquam exten fionem inordineadſe :hoceſt conſtat partibus unitisunione continuativâ co. antec. aliquam ex tenfionemin ordineadlocum:hoceftextenditur &habettrinam dimentionemnego antec.& conf. Nonillam extenfionem in ordine adſeincorpore attendunt,&intenduntCarteſiani: quia revera illa extenfioactualis noneſt, ſiproprièloquamur, fed exigentiaextenfionis. Contra 5. Noneftdefide,quòdCorpus Chriſti fub ſpeciebusEucharifticisnonhabeataliquam ex+ tenfionem inordine ad locum , licèt modiciffi mame.g.qualemhabuit abinſtanti conceptionis fuæ: g. rectèdiceretur,quòdeffentiaCorporisin illa confiftat ,&quodaliqua faltemextenfio loca lis indeterminatè ſumpta fit de eſſentiâ cujuscum quecorporis. Refp. quis ſanus in hujusmodi an guftias ſe ultrò conjiciat quoad iſtas extenfiones minimas, &modiciffimas excogitantas , nonad alium finem, quàm ut obfirmeturin tuendo, quod luminenaturæ repugnat, & fenfui Ecclefiæ totius opponitur. Ob.3. Contrafecundamconclufionem. Spiritus ſeu ens ſpirituale poteft habere exigentiam illam neceffariam ,& connaturalem impenetrabilitatis : quia eſt poffibile ens ſpirituale conftans partibus, quòdeoipso hujusmodi exigentiam haberet: g. illa exigentianon eftproprietasquarto modo cor pori naturaliconveniens. Refp.nego antec. ejus queprobationem,nempeillampoffibilitatem, de quainutiliter multa nonnulli : ex conceptu enim ferèinnatoominibus hominibus rectè cogitantibus repugnat ſubſtantia ſpiritualis divifibilis formaliter (nil dico de divifibilitate virtuali) quemadmodum lignumeſtdiviſibileformaliter: fideaccidente ſpi rituali loquaris v. g. cognitione , volitione; non loqueris adrem , immò inneutrocaſu:velenim fit ſubſtantia, velaccidens fpirituale etiam fi divifibile nullopacto exiget neceffario, connaturaliter, im mediatèextenfionemimpenetrabilem. Contrai. Anima rationalis unitacorpori jam eſſet quid corporeum namexigeretſaltenime diatèillam extenfionem : g. illaextenfio àcor Hh 2 م pore 244 pore effentialiter quartômodonon exigitur.Reſp. Differtatio Secunda Phyſico-metaphyfica ne.antec.corporeumilludeft, quod itaexigitex tenfionemimpenetrabilem,utcitra miraculumnon poffit exiſtere ſeparatumàcorpore ,hoc autema nimæ rationalinon convenitexſect. 1. n. 9. Contra2. Spiritusnonhabetexigentiamneces ſariamextenfionis penetrabilis : g. neque corpus extenfionis impenetrabilis. Refp.ne. conf.&cita to num. ſect. 1. patet diſparitas : fpiritus ad virtu tes fuas exerendas non exigit neceffario illam extenfionem,corpusveroadvirtutes,&proprie tates ſuas naturales impenetrabilem extenfionem exigit. Ob.4. Contra3.conclufionem.Effentia,ſeudif ferentia effentialis corporis naturalis debet defumi àdivifibilitate in partes: g.&c. Refp. modovole basſpiritumetiameffe inpartes divifibilem ,cur in præſentiavis divifibilitatem in partes eſſeconſtitu tivumdifferentiale corporis ? dicopunctum indi vifibile eſſe corpus, autcorpufculum,nonconftare tamenpartibus : Deinde corpus indivifibile licèt extendibiletamenpoſſeàDeocreari,nonvidetur rectæ rationidifforme. Contra 1. ratio corporis , feuhoc quod eſt eſſe corpus univocèconvenit ſubſtantiæ , &accidenti, Refp.ne.hujusmodi univocationes adrerum con ceptus confundendos tantuminodoutiles. Contra2. Ratio feueffentia corporis debet fal vari etiam in puncto corporeo: fedpunctum cor poreum non eftradix fenfibiliummotuum: quia ſenſibilenoneſt:g. &c. Refp.omit. ma.dift.mi.fed punctum corporeum noneft radix&c. feorfim fumptum omitto : punctum unitum cum aliis punctisne. mi.& conf. Omnepunctumhabet exi gentiamdirectam, ut uniatur,& conglutineturper unionem continuativam cumaliis punctis adhoc utfimul cum illis conftituat illud principium mo tuumſenſibilium, quoddicitur corpus. Inhocau temipſoſalvatur,quodpunctumquodlibetfitradix faltem inadæquata illorum motuum , &quoddici poffit corpufculum:quidveròfint hujusmodipun cta,&utrumrevera fint,nondecerno. Contra3. Ratio corporis conſiſtit in hoc, quod conftiiuatur ſubſtantialiter exmateriâ , & forma : ergo &c. Refp. hoc re&è nondiciexpluribus ca pitibus : primo quiajuxta regulas logicas effentia corporisnondebetdefiniri perprædicata litigiofa apudpluresphiloſophorum ſectas, alioquin cumil lis litigarinonpoterit,&inutilis adſcientiashuma nas erit hujusmodidefinitio. Secundo dari poteft corpus fimplex: hoceſtnonconftansexhacipsâ materia,&forma, immòperAriftotelem corpora cæleftia funt hujusmodi : undè cùmabſtractiffimè corpusingeneredefinitur,attendinondebetadſo lamſpeciem, licèt cæteroquin generaliſſimam cor porumfublunarium. Tertio ànonnulis contendi turdaripoffeſpiritumcompofitum exmateria ſpi rituali,&formaſpirituali, quorumfententiammo doinpace omitto. Contra 4. Exigentia impenetrabilitatis eſt radix omniumproprietatumcorporis:ergoilla eſteſſen tia corporis: prob.antec.quiaomnes corporispro prietates ſunt modi diverſi extenfionis impenetra bilis : &hocipfum, quia omniafenfibilia nihilaliud funt, quam tangibilia,& palpabilia : ficuti omnes ſenſationes funt totidemtactiones : omnia enim quæ operatur corpus , operatur per contactum. Refp. iſtadiciabEpicureis,negarià Peripateticis : exquoillud faltem evincitur, quodab iftis fecun dis ratio corporis non debet conftitui in exigentia impenetrabilitatis, ne videantur adillos primos ac cedere. Oſti quidfit corpus naturale : exve ſpertinis differtationibus diſces , ex PHYSICO-METAPHYSICA. Deortu &mutatione corporum naturalium. N aliqua ſpecies mixtorum , ſeu corporumnatura quibus partibus tùm effentialibus tum integrantibus conftet : inpræ ſenti diſquirendum, quomodo natu ralia corpora fiant & oriantur , pereant& oc cidant. 4. 1. .. I  Explicationes , & Postulata. Nprincipio creavit Deus Cælum & Ter ram.Gen. I. nempè cum reliquis elementis, &mixtis ſecundùmſpeciesſuas, hoc eftcor pora naturalia differentiſſima ſpecie inter fe: quemadmodum amplius explicabitur in tractatu deMundo, ubi etiamquæſtio illaverſabiturutrum こ 4 liumproceſſu temporis denovo extiterit inMun do , cujus nullum individuum Deus produxerit ab initio. : II. Benedixit Deus omnibus viventibus quæ creaverat per ea verbacrescite, &multiplicami. ni,&replete terram,fimulquecumviventibus re liquis creaturis benedixit accommoda benedictio ne:hujusmodiautembenedi&io fuit operativa,ſice utifuntomnesDivinæ benedictiones , &per eam indita fuit virtus , &visrebus omnibuselementari bus,utmultiplicarentur,mutarentur, produceren tur nova , vetera & quafi inutilia abolerentur,& corrumperentur , & inde mirabilis harmonia in Univerſo conſiſteret ex viciffitudine rerum, &di+ viſione,& compofitione totorum , juxta ea, quæ dixi diſſert, 26, Logicæ, ..... III. Ex Deortucorporumnaturalium. III. Ex eabenedictione,&virtutequaſi ſemi 245 &formam, &inde eſt totumdiviſibileſecundùm : nali rebus omnibus inexiſtente, in Mundo ſem per factæ funt , & fiunt corporum naturalium mutationes,& viciffitudines. IV. Aliæ ex hujusmodi mutationibus dicun tur ſubſtantiales , aliæ accidentales : utraſque di ſtingues ex dictis de ſubſtantia & accidente dif fert.46. &ult. Logicæ : inde enim facilè colliges, quodcummutatur&variaturdenominatioillapri maria rei ,quæ dicitur ſubſtantia ita utnon poffit ampliùs eodem nomineſuo primario appellari ; tunc mutatio eſt ſubſtantialis , utcumex ligno fit ignis: cum veròmutanturdenominationes ſecun dariæ, &permanet primaria tuncmutatio eftac cidentalis: ut cumex aquafrigida fit aquacalida, ſeddemutationeinferius ampliusdicam. V. Mutationes corporum naturalium , quæ fiuntinMundo etiamſubſtantiales nonitafiunt,ut totum&totaliter idquod fuit pereat,&totum, & totaliter id quod oritur,fiat de novo: aliis verbis: in his mutationibusaliquid ex eo, quodfuit rema netin eo, quodoritur.Hocipsum inductionelatif funâpatet, nonquidemrerum ipfarum,dequibus tricari quis poffet,fedPhilofophorum,immo homi numſanorun: omnesenim omniumſectarumphi lofophiantiqui &recentes(fiunum,autalterumad fummumexorbitantem excipias) hoc ipſum po ſtulant tanquam indubitatum : unde proverbium illud apud Poetam : ex nihilonihil,innihilumnil poffereverti , quodintelligi debet,ut rectèintelli gaturjuxtafenfum hujus numeri: omnes itemho minesdehocipfo conveniunt, e.g. quodincine re remaneataliquid, quodprius eratin igne,& in cadavere,quodpriuseratinhomine. VI. Inomnibus tamen mutationibus corpo " rum naturalium aliquid fit de novo, & aliquidpe rit: hoc etiam eſt indubitatum apudomnestantum litigantes quid, & quomodopereatid, quodperit, quid,& quomodofiatdenovo, quodde novofit, utrumabfolutè,velrelative? vel ratione collectio nis,velratione etiam partisfeorfim ſumptæ. VII. Celeberrimæ tres fcholæ philofophorum, nempe Pythagorica, Platonica, Peripatetica ap pellarunt,illud aliquid, quodremanet in qualibet mutatione materiam,& illud aliquid, quod fit de novo,dixerunt formam, utipariterillud aliquid, quodperit,formam appellarunt,ductametapho ra&analogiaabartefactis,&præfertim ab arteli gnaria. Reliquæ antiquorum , & modernorum fcholæ hasappellationes minimèreſpuunt,quia in num.5. &6. præcedenti omnesconveniunt: alibi difcutiemus, quæ nam rectefentiant, cumomnes benèloquantur ; ad præſentem enim differtatio nem nil refert diverſitashujusmodifententiarum, ubi tantummateriamfubhocconceptu confidera mus,quod fit illud aliquid, quodfuitin eocom pofito , quod erat,&remanetineo,quoddenovo fit:formam vero confideramusfubhocconceptu, quod fit illudaliquid, quoddenovo fit : nec mul tum diftinguo formain ſubſtantialem ab acciden tali in hocnegotio,ubipromifcue demutatione tumſubſtantiali tum accidentali agendum. VIII. Hinc fit , quod omne , quod mutatur ſubſtantialiter nempe corpus naturale ( quodcum que illud fit mutationi obnoxium)habet aliquid &aliquid,hoc eſt ſaltem duas partes materiam 1.4 partes ſubſtantiales , &phyficè effentiales (licèt integralitereffet indivifibile, ut punctumexdif fert. 1. fect. 1. num.7.) idemque proportione ſer vatâintelligendum eſt deeo,quod mutatur acci dentaliter,ſaltem fifuerit totum concretivum (ex differt. 26. Logicæ terminuspatet) videlicetcon ſtat ex duabus faltem partibus materia,& forma, ſed materiaeſttotumipſumcorpusnaturale, for maveròeſtaccidens. IX. Omnes quicumquefuere philofophi, te ſte&fuffraganteAriftotele, adverteremutationes, & viciffitudines rerum mundanarum provenire exquadamoppofitione,& contrarietate , quæ in corporibus rebufque corporeis naturaliter inter cedat: fatis pro omnibus fit celeberrimum dictum Empedoclis, quiaiebat: Litem,&amicitiamcon tinere,&regereomniamundana: itareliqui om nes per fimiliapronunciata ſymbolica inter quæ hoccommunius circumfertur: Principia corporis naturalis effeintersecontraria. X. Prædictanequit altè percipere , qui tabellam omniummutationum naturalium , & productio numnonfibiparaverit:quod utiliſſimuinad totam Phyſicam,& cuiopportuniffima quæque tumdif ſert.1.&2.physiologica,tum inhacpræſentiabundè præſtamus. Nomina iſtaabſtracta mutatio, gene. ratio,creatio&c. ambiguafunt ,vel enimſignifi cantactionem talem , vel reſpondentem paſſio nem, hoceftvel mutationem activam , autpaffi vam: prima enimeſt id,ratione cujus aliquid de nominaturmutans: ſecundaeft id, ratione cujus aliquid denominatur mutatum : in præſenti autem illa nomina explicamus , in quantum fignificant paffiones(exquotamenfacilè intelliges,quidde fignentinquantum fignificant actiones)& clarita tis gratia cum ex th. 28. lib. I. elem. infinitus modus verborum idemfignificet, ac nomina ab Atracta , idemque fit mutatio paſſiva, ac mutari: infinitos ipſospaſſivosplerumque ufurpabimus lo co illorum nominum. Nihil autem adhuc decer no,utrum omnis actiophyſicarealiterdiftingua tur, vel folum formaliter à correſpondente paf fione, hoc enimpertinet ad quæſtionem de mo dis. XI. Produci, feu productio paſſiva in ſignifi catione latiffima , eſt idemacoririabaliout fui principio producente: nota hujusmodi vocabula, quæ caftigatiſſimaſunt, & adufum etiam theolo gicum accommodari poffunt, fed hocnonago &ftatim divido hoc ipfum produci inproducià principiotanquamàcaufaefficiente,&inprodu cinon tanquamàcauſaefficiente: & rurfus pri mamclaſſemdividoincreari, & infierinoncrea tive. Primum ſeu creatio paſſiva eſt produci om ninoexnihilo tum ſui,tum ſubjecti : hoc eſt virtu teomnipotentiffima fineullis diſpoſitionibus (ve rinominis ) præviis , fineulla materia concurrente, quæ fit veluti maſſa, ex qua fiat ſtatua, fieri omni no ex nihilo id,quodpoffibileerat,ut fieret, vel nonfieret. Fierinoncreativeeftproduciexnihi lo ſui , fedex aliquo ſubjecto id quod fecundum ſenihil erat; e. g. aquafit calida noncreativè, quia calor, qui ſecundum ſenihil eratà parte rei,fit ex ipſa aqua tanquam ex ſubjecto: hoc autem ipſum fit ab aliquacauſa efficiente ſeu calefaciente , quæ tamen 246 tamennoneftcreans caloremipſum,fed produ Differtatio Secunda Physico- metaphysica attenditur reſpectivè adſubjectum ; illudque dici cens illum exipſa aqua. XII. Fieri noncreativedividituringenerari, & • alterari: generari ſeugeneratiopaſſiva eſt fierito tum ſubſtantiale , ſeu corpus naturale perprodu &ionem formæ concurrente tamenmateriamodo fuo, quopoteſt: hinc rectè diciturgeneraturignis, minusrecte dicereturgeneraturcalor : nam acci dentis productio propriè loquendonon eſt gene ratio , licèt quandoque confusè loquendo ita ap pelletur: itaque alterari, ſeualteratio paffiva(licèt juxta barbaram etymologiam ſignificèt abſolutè aliter fe habere, quod eftmutari) accommodati tia tamen fignificatione, eaque latiſſima ſignificat fieri totum accidentale, ſeu concretum: nimirum per productionem accidentis concurrente ſubje to,e.g.calidumeft totumaccidentale ex corpore naturali tanquam ſubjecto , ſeu materia,&ex ca lorecompofitum. XIII. Tam generatio , quam alteratio paffiva dividitur in tres claſſes: Prima eſt generarifim pliciter,&pracise:ſecundageneraripermutatio nem;tertiagenerariper converfionem:eademque diviſione ipſa alteratio diftribuitur. Generarifim pliciter & præcisè eſt fieri corpus naturale modo expofito num.12. atque ita opinanturnonnulliin exordiomundigenerata fuiffetuncprimo corpora naturalia : hoc eſt in eodem inftantitemporis, in quo àDeocreata fuit materia, & diviſa in innu meras partes , quot videlicet corpora naturalia eranttuncproducendainfingulishujusmodiparti bus productas à Deo fuiffe forinas fubftantiales concurrente modo fuo unaquaque portionema teriæ adquamlibet formam, atque ita generatum eſſe corpusnaturale , quod eſt aqua , quodeſt ter ra, quodeſt arbor&c: contradicunttamenalii ,qui putanttuncprimototaliter,& abfolutè creatafuif ſecorpora naturalia,hoc eft formas ipfas ſubſtan tiales productas non concurrente ullo modoma teria. Generari permutationem,generatio mu tativa,mutari ſubſtantialiter idem funt, quodta menutplenè intelligatur , quid fit mutatio in ab tracto ſtatuendum. XIV. Differt. Logica 33.fea. 3. diximutari, ſeumutationem eſſe remaliquam aliter fe habere acſe habebat antea: preffiùs,& diſtinctiùs fic ex ponitur: mutarieſt inhoc v.g. instanti temporis rem aliterfehabere,acfehabebatininftanti,vel temporeantecedenti: niſi abutivocabulis velimus ad mutationem requiruntur omnino ſequentia: duoinftantiatemporis, illa res , quæinutroque in ſtantiexiftat, fed inprimoinſtantiuno modo,& aliomodoin ſecundo inſtanti ſe habeat. Primus modus habitus in primoinſtantidicitur terminus turmutari,quodinutroquoinſtantiexiftit,ſeduno modoinprimo,&altero inſecundo: adeoquege nerari per mutationem eft fieri corpus naturale cum haccircumftantia , quod materia immediatè antea exiſtebat quidem,fed aliter ac exiſtatnunc ; alteraripermutationemeſtfieritotumaccidentale perhoc quod ſubjectum exiftebat quidem antea, ſednuncexiftit,&aliterfehabetacantea. XV. Tamillud aliter,quod immediatè antea, afficiebat ipſuin mutabile ( quodeſt idem ac ter minusàquo)quiailludaliterquod immediatè poſt afficit idem mutabile, & eſt idemacterminus ad quem,dividitur intotale,&formale,videlicet in terminumàquo, quifit collectio exipſomutabili, &exmodo,quo ſehabebat ininſtantianteceden ti, & dicitur terminus à quo totalis : ſimiliſque collectio eſt terminus adquein totalis. Terminus verò formalis àquo eſt ille folus modus ſeorfim ſumptus ab ipfe mutabili , qui modus erat im mediatè ante : & modus refpondens in inſtanti immediatè poſt item feorfim fumptus eftterminus formalis adquem. Hæctrica terminorum àquo& adquemimprimenda memoriæ &rurfusdividendi hiterinini tam totales, quàm formales , tam à quo, quam adqueminterminum poſitivum & negati vum:unde fiunt iſtædiverſæ claſſes mutationum: mutatio à negativo ad pofitivum: mutatio à poſiti voadnegativum:mutatioànegativo &pofitivoad poſitivum&negativum : exemplum primæ muta tioniseſt,cumaprivatione albedinismutatur: pa ries,& tranfit ad formam albedinis : exemplum fecundæ cum à forma caloris mutatur ,& tranfit aqua ad privationem caloris : exemplum tertiæ cumàprivatione formæignis,&àforma ligni mu taturmateria,dum comburiturlignum,&tranfitad formam ignis,& adprivationemformæligni. XVI. Primam mutationem nuncattendo , & ſecundam cumtertianoto pro ſequentibus : itaque prima illa mutatio cum conjungitur cum genera tione,dicitur fimplicitergeneratio mutativa , ſeu generatiopermutationem,dequa num. 13. Hinc advertes mutationem latiùs,& minus late patere, quàm generationem ; nam datur,vel dari poteft generatio, quæ nonfitmutatiojuxta num. 13. & rurfus mutatio, quæ nonfitgeneratio: nam altera tioaliqua faltem eſt inutatio: præter mutationem localem temporalem extenſivam,intenſivam , quæ veræmutationes funtnontamen funt generatio nes &fortèneque alterationes: undegeneratio& mutatiofuntduo genera, quæjuxta diſſert. 18. Lo gicæ ſect.3. extrahuntdifferentiamſpecificamge nerationismutativæ. 1 XVII. Tertiamutationum. 15. expofita dici àquo, videlicetàquo quaſidiſcedit, &tranfitilla res: fumptametaphora à motu locali : ſecundus modus habitus inſequenti inſtanti dicitur,termi minusadquem,videlicetadquem,quafiaccedit,& pervenitillares: resautemipſadicitur, mobileſeu mutabile. Audies , & negliges nonnullos , qui contendunt dicipoffe remmutari, quæ immedia tèanteanonerat,&nuncprimoeft,& viceverſa, quaſirectèdicatur, quod cum homo moritur mu tetur. Itaque omiffis mutationibus intentionali bus&moralibus, de quibus in Logicaloco citato, mutatiophyſica, vel accidentalis,velſubſtantialis turuno vocabulo converfio,& cum ita fit corpus naturale dicitur generatioper converſionem;&in illa confideratur terminusà quo negativus& po fitivus ,& fimilis terminus ad quem; atque hoc pacto eveniunt ordinariæ generationes, quæ con tingunt inmundojuxtanum.3. quod eſt eviden tiffimum. Hujufmodi generatio per converfio nem definitur ab Ariftotele ( lib. I. de genera:) mutatio totius ( nempecorporis naturalis) in to tum(fednontotaliter) nullofenfibili remanente utfubjecto eodem. Obſcuradefinitio nifi ab eo demAriftoteleexplicatafuiffet,idque dum defini vit Deortocorporumnaturalium. vit alterationempariterconverſivam (loc.cit)hoc nerationem,&alterationemconverſivam,utfacilè 247 pacto:alteratioeftdumeodemfenfibiliremanente ipfumtransmutaturfecundumqualitates:hoceſt ſecudum accidentia,utcumaquaexfrigidafitca lida:undedatur intelligi,quodilludfubječtu ſenſibi leremanensinalteratione&nonremanensingene ratione eftipfumcorpusnaturale in inftantiante cedenti exiftens,quodeſtſenſibile per accidens. Idemdeconverfionedictumvolo,quod num. 16. demutatione:converfioenimdatur,quæ noneftgeneratio &præfertim in myſterioEucha riftico, patet : unde proverbium-generatiounius est cor generationibus : nam alibi dehocipfolitigandum ruptioalteriusintellige in ordinariis,&plerifque eft. Advertes item per corruptionem paſſivam denominaricorruptum illudtotum (licet non to taliter ) quod ſe tenet ex parte termini àquo, hoceſtterminus àquototalisfive ingeneratione, five inalteratione: quomodoveròcontingerepof fit, ut etiam fiparsnulla pereat ,quæterminumà inquoconvertitur ſubſtantiapanisinCor- minus;tamenilludtotumdenomineturcorruptum, pus Chriſti Domini : illaque converfio vocabulo Ecclefiaftico diciturtranſubſtantiatio, in quo ilud mirabile,quòd communeutriquetermino,quodque àtermino àquotranfit adterminumadquemnon eftaliqua ſubſtantia, aut ſubſtantiale,fed funt ipfa accidentia, &ſpecies. A XIX. Notabishæcduo:primum:quamvisge nerationes omnes ,quæ de facto contingunt, tint quototalem conftituit,ut contingitin morte ho alibi expediam. bis , qui magni momentieſt in ſcholaPeripatetica, XXII. Huncaliumterminum,motus,adnota defignat idem ac moveripaffivè , &licètpropriè loquendo de ſolo motulocali intelligendus effet; perinde tamenufurpatur , ut fignificet idem ac perconverfionem,poſſetamenfecundumformali-) tatesdiſtingui inillostres gradus generationis ex quamlibet mutationem: definitur autemobfcurif funehocpacto:motusestactus entis impotentia, proutinpotentia:hoc eft:eſtvariatio,mutatio & pofitosnnin.13.fecundum:licètinittisgeneratio nibusordinariis fit idem realiter generatio, muta tio.converfio( intellige paffiva ) hoceſt idem fie ri,idem mutari, idemconverti:attamenſi propriè loquamur , & termini illi abſtracti generatio&c. concretentur, diverſa ſubjecta denominant more logico , hoc eftgeneratus denominatur terminus adquemtotalis:converſus denominatur terininus àquo vel formalis ,veltotalis : mutatus denomi naturipſum ſubjectum, feu materia, quæ tranfit abunoterminoadalium. XX. Ne quandoque hæreas in iſto termino generatio : rurfus illum divide in generationem corporis naturalis inanunati ,& in generationem viventis:primafuperius expoſita eftànum. 12. fe cundaeſt qua unum vivens oritur, &nafcitur ab alio vivente fimili. Quodipfumoperofius dici tur:origoviventis av. venteperprincipiumvita conjunctum infimilitudinemnatura. Hæceſtge neratio viventis , velilludvivens fit corpus , aut ſpiritus, vel in eageneratione intercedat, aut non intercedat mutatio, feu converfio,juxta diverſo rumnaturamviventiumalibi difputandam: interim nota naſtiproprièeſſeviventiuin: unproprièenim dixeris&rhetoricènatus eftignis. XXI. Singulis anum. 11. propofitis terminis oppone ſequentes : destrui ſeu deſtructiopaffiva opponitur productioni,&defignatin nihilum re digi quomodocunque: annihilari, feuannihila tiopaffiva opponitur creationi&deſignatinnihi ti ( ſi ſubjectum adrempertinet)redigi: notabis tamenquodde lum omnino tum fui,tum fubje& ſtrui , & annihilari duo inftantia temporis neceſ ſariopetit, nimirumprimam inquoresdeftruen da, ſeu annihilanda exiſtebat: fecundum in quo cum deſtruitur, velannihilatur; non exiftit. Cor ruptiopaſſiva opponiturgenerationiper mutatio nem, &propterdefectum vocabulorum opponi tur etiamalterationi mutativæ; & defignattranſi tumfeu mutationem à terminoàquopoſitivoad terminum ad quem negativum juxta num. 14. &15.undenunquamdaturcorruptio, quæ non ſit mutatio, fecus quamgenerationi contingat juxta nuin. 13. rurfus corruptio aſſociat quamlibet ge tranfituspaffivus, qui tranfitusdicitneceflario fuc ceflionem, & feriem ,& duoadminusinftantia temporis nec affignaripoteſtullumex illis inſtan tibusfeorfim ſumptis, inquoexiſtat ille motus, fed inutroque inſtanti fimut : quiaverò nunquam illa duo inftantia fimul exiftunt , utpote ſucceſſiva, ideomotus,eſt actus quidaminfluxu,&potentia confittens,&non eftactus inactu: quod totum veriffimè dicitur tumde mutatione,tum de motu: neveròphrafesdiverſas ignores adverte dari mo tumadlocum,qui propriediciturlatio feu transla ſupra: motum adqualitatem,&dicitur alteratio : tio : motumadſubſtantiam& diciturgeneratiout motum adquantitatem , & dicitur augumentatio præterrarefactiones,intenfiones &. quæ etiam appellationegenericâ motusappellantur: fedmo tus localis feulatio ,qui verus cit motus clarè , & distinctèdefiniturfic: eftmutatiolocicontinuoflu xu,feuimmediataſucceſſione adexigentiamali quomodointrinfecamipji mobili,utampliùs expe dieturdiffert. II.phyſicægeneralis. infierinoncreativeperindeeſt acquærere inhoc XXIII. Quærere principia corporis naturalis concreto corpus naturale fit non creative,ſeu oritur, ſen estoriensper quidconſtituitur forma ; illa denominans,quævenit in obliquo ?videlicet effectio illa paffiva,ſeu ortuspaffivus: codempa to ac fi quæreretur inhocconcreto Antichriftus eſt futurus , perquid conftituitur forma, quæ di citur futuritio ? quæ utraque quæftio logica eſt, velmetaphyfica,& ad remphyſicamdumtaxat obfcurandam conducit ; nihilominus utufui fer viamus,notanduminhancquæftionemintrudi ter minum illumprincipia, &incommodèdiciprinci piacorporis naturalisinfieri ,cum clariffimèditi poffetformadenominans corpusnaturaleoriens: nequeinhoc antiquis moremgerimus, quidixere principia eſſeintersecontraria:quodcelebre ef fatumreddithuncſenſum:principium,caufa& ra tiomutationum,ſeuviciffitudinem corporumna turalium eſſe contrarietatem quamdam rerumna turalium inter ſe, velillacontrarietasmediata fit, vel immediata inter unumcorpus naturale cum alio. Accommoda,ſipotes,inhuncfenfumdefini tionemprincipiiAriftotelicam,nempe : principia Sunt 4 Differtatio Secunda Phyſico- metaphyfica 248 funt,quænequeexfeinvicem,neque exaliis,fed aliudà quodam tertio,veluti abareaMartis : fed ex iis omnia (nimirumcorpora) componuntur? admiſsa etiam , & omiſsaviolenta explicatione il lius termini principium,& fequentisparticulæ ſæ pius repetitæ ex, dequaplurima nonadrem non pauci. Vide fi ratioilla,& cauſa propter quam viciffimpugnantcorpora naturalia, dicendafintin hocfenfuprincipium, quodeftidemacprimapars &intrinfeca cujusque corporis naturalis? XXIV. Itaque definitio Ariftotelis allata ſumit principiumpro parteeflentiali,& intrinfeca cu jusque corporisnaturalis, quæ utcumque folet ap pellaricaufaintrinfeca, utinfradicamdiffert. 1.& 2.phyfiolog.&extenditpartes illas componentes, autconftituentes effentialitercorpus,ſeucorpufcu lumdicenda eſſe principia,eaque prima, quæ ex nullis aliis partibus (effentialibus , inquam ,non ceflat hæc ratio ingeneratione fimpliciter : er go&c. .! CONCLUSIO II. Formadenominanshocconcretum: oriens corpus naturale per generationem mutativam,juxta num.14.Sect.i.constituitur extribusprincipiis (prateralia, dequibus non curo)collective Sumptis nempeeximmediate antecedentepri vationeformeorientis,exfubjectocommuni,ex 4 formaorienteimmediatefuccedente. Rob. fubjectumprivatum mutariin ſubje&um. informatum eftrealiter idem, acorienscor Pinformatum pus naturale per generationem mutativam: (quidquid fit de formaliprædicationejuxta diſſert. enim loquiturde integralibus) rurfus eſt phyficè, Logicæ25.)led forma,quæ denominattotumillud compofita,fed eft quidincompofitum, & fimplex, &irrefolubile in alias ulteriores , & magis primas partes , nevidelicet detur proceſſus in infinitum, Quare adprincipium ( ut vocant ) infacto eſſe pertinet illadefinitio,hoc eft quæ conftituuntcor pus naturale, & exquibus eft factum,& compo fitum corpus naturale : tolerandum tamen pa tienter quandoque detorqueri definitionem illam adprincipiamutationis &viciffitudinis corporum naturalium, quæ dicunturprincipia in fieri. XXV. Adrempræſentemrecoleexdiffer.45. Logicæ,relationemprædicamentalem, aliam fun damentum & terminum collectivè, includere, aliam folum fundamentum includere& terminum : XXVI. Cùm audiesprivationemprincipiare: connotare. effeprincipiuminfieri : & fimilitermateriam,& primumvirtuale,& copulatum complexum con ſtituitur ex collectione privationis antecedentis ſubjecti communis,&formæſubſequentis : ergo etiam forma, quædenominat ſecundumconcre tum,pariterconftitueturperillatria. Prob.mi.quia mutaripaſſivè perinde eſt una relatio , ut præte rire, ſeu præteritio, æquari, feuæqualemeſſe: fed iſtæ relationes conftituuntur per proportionalem collectionem: g.etiamilla conftituetur percolle Gionemrei , quæ mutatur,& utriufque termini, eritque forma denominans , tanquam fubje&um relativum, ipfum corpusnaturalefeorfim fumptum à privatione: ficuti fimilitudo, quæ est collectio. utriufque parietis, v.g.denominat ſimilem parie itemA. feorfim ſumptum,juxta recolendam dif-. fert.45. Logicæ. ハリ formam,nilaliudintelligas,quamingredi,& con ſtituere formam, quæ denominat hocconcretum: corpusnaturaleoriens,hoceſt formam, quæ eft ipſum fieri in abſtracto corporis naturalis,pariter cum audies corpus naturale principiatum in fieri intellige rectum illius concreti. XXVII. Etiamfi ad prædictam formam feu ortum paffivum plura requirantur ; tamen non omnia conftitutive,& in recto requiruntur etiam reſpectu ipfiusformæ : immo etiam firequireren turin recto,&conftitutivè ,attamen ex uſu philo fophorum cummeritoobjectivo fundato in con ceptu definitivo principii , tria tantum ex illis re quifitis ad eam formam dignandafunttituloprin cipiicorporis naturalis in fieri. SECTIO II Conclufio Prima. 4 4 Formahujusconcreti: oriens corpus naturale per generationemfimpliciterjuxtanum. 13.confti tuiturexduobustantumprincipiis collective Sumptis materia,&forma. P Rob. conclufiojuxtacitatumnumerum:gene rarifimpliciternon eft mutari,nequeconverti: ergo non eſt fieriper pugnam : ergo duo prædicta principia fufficiunt. Prob. hæc ultima conf. intantumadmittendaeſſenttria,quia muta tio,&converfioeſtperpugnam,&oppofitionem duorum principiorum ,quorum unum expellit 1..Formadenominanshocconcretum: oriens corpus naturale pergenerationem converfivam consti tuiturextribusprincipiispoſitivis , &duobus negativis: nempe ex immediate antecedente forma recedenteexmateriacommuni, &ex formaimmediatefuccedente,& rursusexpri vationeantecedenteformafuccedentis,&pri. "vationefuccedenteforma antecedentis. P Rob. conclufioeodemmodo,acſuperior:nam converfio generativa,ſeu generatioconverſiva eſt quædam transformatio materiæ , hoc eſt tranfitus àformain formam: . conſtituiturhujus modir latio ex prædictis tribuspoſitivis , &duo bus negativis ; & quidemjuxtadefinitionemAri ſtotelicam generationis , exſect. 1. num. 17. Sic enimmutaturtotuminaliudtotum, per hoc,quod pars una illius totius ( nempe materia ) aliam partem relinquat( nempe formamveterem)& ad aliam partemaccedat (nempeformamnovam). Etquidem interiſta duo principia, nempe for mas haberi multocommodiuspot.ſt vera contra rietas &pugna,faltem moreimperatorio:nimirum peraccidentia,&diſpoſitiones : nam formæ im mediatènonpugnantſi ſubſtantialesfint, ſed me diatèperaccidentia : ex differt. enim46. Logicæ, ſubſtantiænonfuntinvicemcontrariæ. Cæterùm quisdicat niſivaldè ſophistice, quod forma expel latſuiprivationem, autnegationem,aut nifi rhe, torice, ut cùm dicitur: luxfugattenebras. Cæ terùm, Deortu corporumnaturalium. Objic. ſecundò , contra ſecundam conclufio 249 terùm,quodformaignisextrudatformamligni in compatibilem fecum,&àſeſuperatamperpræva nem. Adeamformam,rationecujusdenominatur lentia accidentia re&è dicitur,&intelligitur. CONCLUSIO IV. Formadenominanshocconcretum,corpusnatu rale corrumpi,feu deficiens, &definenscorpus naturalepermutationem,autperconverfionem corpus naturale oriens,ſeuprimo fieri, plura alia requirunturpræter illa tria conclufionis ſecundæ: g.plura funt principia corporis naturalis in fieri, quamtria:prob.antec.Primo,requiruntureſſentia literduoinſtantia temporis ex conceptu mutatio conftituiturproportionali modo, nempè exfor maimmediatepræcedenteex materia,&pri vationeimmediatèfuccedente, veletiamex PR privationepracedente,&formafuccedente. ob. explicatione : corpus naturale, v.g. li gnumcorrumpiperconverfionem : inhujus modicocreto ſubjectumdenominatumeſtto nis. Secundò,requirituractiogenerativa,quæ ſieſt, eſteadem ac paffio,&conſtituit ex duplicititulo ipſammutationem paffivam. Tertiò, requirituru niomateriæcumforma,ejusq;unionisproductio: nonenimeflet,necfieretcorpus naturale,fi forma inunitatantumproduceretur. Quartò,etiam for ma recedens, & privatio ejus ſuccedens requiritur adnaturalemmutationem. Quintò, nonnulla alia tumcorpusligneumexiſtensininſtantiantecedenti, formaveròdenominanseſtcollectioex eodemcor pore,hoceft formâligni , materiâ ,&formaignis fuccedente ,&rurfus ex privatione ſubſequente formæligni &privationeantecedenteformæignis: his enimomnibus intellectis verè,& proprièdicitur &intelligiturlignumconverfuminignem. SECTIO III. requiruntur,v g. cauſaefficiens, ubicatio&c. er go&c. Reſp. infarcinaquantum vis,&quævis in illumortum, feu fieri corporisnaturalis : tecum nonpugno in releviffima,circaquamjuxtanum. 25.ſect. 1. notabis ,quod requifitapluranonvel niunt in recto , fed connotantur juxta num. 23. præterea fiquæ veniunt in recto ultra tria ſtatuta principia in hac forma ortus corporis naturalis ; nonveniuntutprincipa, hoceſt ut originaria,& primitiva conſtitutiva contrarietatis, &viciffitudi Objectiones. Bjic.primò, contra primamconclufionem : nis rerum mundanarum. Quoad formam verò præcedentem , &ejusprivationem refero me ad Oprima productio in exordioMundifuit vera mutatio: g.triaprincipiarequirunturad con conclufionemtertiam. Objic. tertio : materia , forma, privatio fimul cretum primæ conclufionis: prob.antec.tranfitus ſumptanonpoffunt effeprincipia corporis natu ex noneffeformæinſubjectoadeſſeformæinfub jectoeſt vera mutatio: feditacontingit in exordio ralisin fieri : ergo &c.Refp.dift.antec.materia&c. hoceſtnonpoſſuntconſtituere formamrelativam mundi: ergo&c. Refp.ne.antec. adprobationem denominantemhoc concretum corpus oriensper dift.ma. exnoneffe formæ in ſubjecto exiſtente proutroqueinſtanticonc.ma.,'nonexiſtente inan tecedentiinſtanti nego ma.& pariterdiſtinctami., proportione ſervata,ne.conf. Mutatiophyſica,& veraſepofitis nugis requirit,utſubjectumexiftatin duplici inſtanti : alioquin fi quid valerent iſta acu mina;ſeriò dicipoffet, Mundum,cum creatuseſt in principio tunc fuiſſe mutatum. Contra: etiamfimateria nonextiteritin inſtanti antecedenti; de ea tamen verificatur tunc fuiſſe privatam forma ,&datamfuiſſeineaprivationem formæ , quod eſtidem , ac dicere materiamfuiſſe aptam ad recipiendam formam, & tuncformam nonhabuiffe:g.eâdem rationeverificabiturmate riam mutatamfuiffe:prob.antec.verificaturde ho minenonexiſtente: homoeſt aptus addiſcurren dum,&actu nondiſcurrit,hoc eft,nonhabetdis curſum: g. verificatur de materia non exiſtente, materia eſt privataforma. Refp.ne.antec.&conf. probationis: quis feratdicentem : homopoffibilis est cacus?Antichristus eftfilens ?etiamfi filens fit, qui eft aptus ad loquendum,&nonloquens &c. Dixi differt. 31. Logicæ ſect.2. conſtantiamſubje tiproportionatamrequirietiam adpropoſitiones negativas in terminis verè,& proximè contingen tibus: hucfacit doctrina illa. Præterea juxta om nium ſenſum propoſitiones illæ de prædicatopri vativo funt propofitiones fimplices (hoc eftnon modales)&deprædicatoinfinito:Petruseftfilens: Petrus estnon loquens, adeóque affirmativæ , & detertio adjacente, hoc eſt falſiſſimæ ſi quodvenit exparte ſubjectiabfolutènonexiſtat,exlib.3.Elem, th.21. num. 6. R.P. ProlomæiPhilofophia. mutationem,ne.antec.hoceſtnonpoffunteffecon ſtitutiva intrinfeca corporis naturalis ſecundùm id, quod dicit inrecto,ſubdiſt, omnia illa tria fi mulfumptaco. (namprivatio nonpoteftconfti tuerecorpus conftansex formâoppofitâ)duoex illis, hoc est materia, & forma nonpoffunt&c. ne. antec.&conf. hæcdiftinctio ſemper inpromptu habenda, medebitur enim æquivocationibus per petuisperhos terminos, principium , principiare, principiatum, corpus naturale , corpus naturale in fieri. Contraprimò,corpus infieri conſtitueretur ex eſſe formæ,&noneſſeformæ: g.exduobus con tradictoriis. Refp. dift. antec.hoceftortuscorpo ris naturalis conſtitueretur ex non eſſe forme in inſtanti immediatè antecedente,& ex eſſe formæ in inſtanti immediatè ſuccedente conc.antec. hoc eſt ortus corporis naturalis conſtitueretur ex eſſe formæ,&noneffeformæ pro eodeminſtanti: vel quodpejus eſt , corpus ipſum naturale ſecundùm rectumitaconſtituereturne.antec.velſi mavis ejus ſuppoſitum,&conf. Contra 2. Generatio corporis ſubſtantialis fit ininſtanti: ſedprivatioin eodeminſtanti fimuleſſe nonpoteft cum formaprivata: g.nonpoteft con ſtituere ipfum fieri corporis naturalis. Refp.dift. ma.generatio &c.hoc eſt corpus naturaleſecun dùm id,quoddicit in recto fitin inſtanti conc.ma. (hocenimeſtdiſcrimen inter mutationes ſubſtan tiales ,quæ fimul totæ fiunt , & accidentales , quæ ſucceſſivè fiunt : aqua enim priùs parùm calida , poftea fit magis calida, non ita homoin ratione hominis ,lignumin rationeligni: ſubſtantia enim li cx 250 Differtatio Secunda Phyſico- metaphyfica ex differt.47. Logicæ non fufcipit magis &minus) Contra4. Quodnoneſt,nihilpoteftconftitue generatio corporis ſubſtantialis&c. hoc eftformare,nihilqueprincipiare: ergo&c. Refp. ne. fup denominans hoc concretum corpusnaturale ori ensincludit tantumunuminftans negoma.&con ceſſa mi.vel dift. , vel nego conf.utlibet. Objic. 4.feorfimdeprivatione: hæcper Ariſto telemeſtprincipiumperaccidens:g.nonhabetab folutè veramrationem principiandi. Refp.dift.an tec. eft principiumper accidens reſpectu corporis in facto eſſe, ſeu corporis facti , & fecundum ſe confiderati,conc.Eft principium peraccidens quo ad ipfum ortummutativum ejusdem corporis na turalis , ne.antec ,&conf.: itainterpretaberis effa tumAriftotelicum. Contra 1. Privatio eſtterminus àquoin eamu tatione: g. non eft principium intrinfecum ipfius mutationis:hoceft corporis naturalisin fieri(quod eſt idem)fedadfummumeftquidextrinfecum,nem pèterminus connotatus. Refp. dift. æquivocatio nemantecedentis: eſtterminusàquo receditmate ria,ſeu ſubjectum conc.antec. àquo recedit ipſa mutatio,feu ortus , ne. fuppofitum quod mutatio recedat, feu mutetur, quodperindeeſtabſonum, ac quodalbedo fit alba , paternitas fit pater: fimilis æquivocatio olim obtrudebatur differt.45.Logicæ, dicendo: relatioeftad terminum: g.nonconftitui tuitur per terminum. Contra 2. Perindedicipoteſt : ortus corporis naturalis connexive refpicit privationem , quam dicatur conftitutivè includit eandem : ergo &c. prob antec. nafci,feu nativitas in hocmomento (&fimiliterincipere,ſeu initium)conftitutivè dicit tempus præfens, & connexiverefpicit inftans im mediateantecedens.Explicatur enimjuxta th.1.1.2. Elem.nuncprimòeft,&immediatèanteànonfuit: g. fimiliterin cafu noftro. Refp.exnum.23.fect.1. negando antec. ex autoritate ducoraddicendum , quodmeritum objectivumadhoc, quod eſtortus, ſeu fiericorporis naturalis conftitutivè dicatpræte ritam immediateprivationem,ficutipaternitas con ſtitutivè dicit filium : minoritas conftitutivè dicit baculummajorem: quòdfiin allato exemplo con nexivètantum connotaturinftanstemporisimme diatè antecedens , hocprovenit ex diverſo merito objectivo,& tacitis reduplicationibus , quæjuxta communemuſumcogitandi &loquendialiquidpo nunt in re&o &aliudrelinquunt in obliquo. Contra 3. Privatio vel principiat quando eſt, vel principiat quando noneft: neutrumdicipo ! teſt :g. nunquam principiat. Refp. ne. mi.&dico, quodprincipiat,hoc eft, conftituit,& denominat quandononeft præfuppofito , quod fueritimme diatèantea. : pofitum: fupponis enimcollectionem ſucceſſivam dicereomnespartes fimul ,adeóque non eſſe ſuc ceffivam , fedpermanentem. Supponis etiampri mampartempofitamaliânonpræfuppofitâ,confti tuere collectionemfucceſſivam faltem inchoativè, aut inadæquatè,quæ funtabſurdèdicta. Dicas mi hi,peccatumquandonam conſtituit pænitentiam inratione formalidifplicentiæ , quæ eſt relatio ad eóque collectio doloris,&peccati (ex differt.45. Logicæ) fortèquandoeſt?faltem inchoativè igitur tunc erit pænitentia ,adeóque qui facitpeccatum, dumillud facit , facitdimidiumpœnitentiæ ? quæ funt ridenda: profecto enim peccatum conftituit pœnitentiam, quando ipſumnoneft:nempèquan doponiturultima pars , aliâ præfuppofitâ, tunc enimmodofuo datur,& eft collectio ſucceſſiva, hoceftconftitutum,adeóquetunc conſtitutiva il ludconftituunt. Contra 5. Ergoprivatioprincipiatper ſuumnon effe: fednon effeprivationis eſteffeformæ: g.pri vatioprincipiat performam, adeóque fola forma erit conftitutivum illius collectionis. Refp. nego primamconf.:quandononeſtprivatioeſtconſtitu tumrefultans exipfaprivatione præfuppofitâquod nempe fuerit immediate antea ,&ex formâtunc pofita , adeóqueprivatio principiat , & conftituit quando noneft,fednonperhocquodnonfit (hoc eſtperſuumnoneffe)ſedperhoc,quodfueritim mediatèantea : ficutipeccatumconftituitpæniten tiam,quodipfumnoneft,fednonperhoc,quodnon fit,fedper hoc, quodfuerit. Contra 6. Privationonpoteftpræſupponi,quod fuerit : ergo &c. prob. antec.nunquampræſuppo niturprivatio, cumnoneft capacitas in materiaad formamprivatam , fedimmediatè antea non erat capacitashujusmodi, tùm quiamateriatunchabe bat formamveterem , cumqua fimul eſſe non po terat alia forma nova ; tùm quia immediatè antea nonerant in materiâaccidentia illa, quæ dicuntur diſpoſitiones requifitæ adformamnovam, fine qui bus materianon eftcapax ejusdem formæ novæ : ergo&c.Refp.ne.antec .adprobationem dift. ma. Cumnoneftcapacitasentitativaipfiusmateriænun quampræfupponitur&c. conc. cùmnon eft capa citas accidentalis , &proxima nunquam præfup ponitur &c. ne.ma. & proportionaliter diſtinaa mi. ne.conf. ficutihomovinculis ligatus habetvim, &capacitatem ambulandi; ita materia prima in il lo inſtanti immediatè antecedenti habetcapacita temopportunam. De ente exiftente. PHYSICO-METAPHYSICA. De ente exiſtente. ERoccafionem aut quæfitam, aut datam à materia prima quæftio iſta : 251 mal in ſtatu poffibilitatis : explicatur formalitas verfaturhoc loci ,& temporis , quæ cæteroquinPhyficæ ſpeculationisnil habet , & fecretiffimæ Metaphyficæ myſteria concludit, adquæpervadendajamſtravi musviamàdiſſert.41. Logicæ: etenimſine illisibi demtraditis , quæ in præſentia tradenturintelligi nequeunt : quare præteritorum memor ad illa accede. Explicationes , &poftulata. Xdiſſert.41. Logicæ ſect. 1. recole innu. 1. , quidfit exiſtentia ; num.3.quid poffibi litas,num.5.quideſſentia,num.7.quidfint quatuorgradus , feuftatus entis: rursusn.4. quod adconcretum quodlibetquatuorrequirunturnimi rùm fubje&tum, capacitas, forma,& applicatio: ac denique exdiffert.43. iterùm advertes,pleraque, quæ diximuspereas differtationes, quæque dice mus inpræſentipertineread ens creatum,ſeucon tingens, feucauſabile;non vero ad ensincreatum, ſeudivinum,hoceft adipfumDeum:cùmpræſer tim inmeâhypothefi univocè non conveniat ens creatum, &increatum. II. Quatuor formalitates entis propoſui locis citatis , veluti totidem concreta , quæ in quan tum concreta funt, habere debent requifita qua tuoradquodlibetconcretum (veluti parvulas for malitates componentes formalitates majores) rur fusque inquantumillaeademconcretaformalitates ſunt , habere debent connotata ſua inordinead quæ cognofcantur , juxta doctrinam generalem formalitatum ratione ratiocinata diſtinctarum ex differt. 10. Logicæ , & fequentibus. Exemplum habes inhac formalitate animal , quæ permodum concreti exponitur:habens animalitatem ,& tota quanta eſt habet pro connotato ſenſationem , in ordineadquodcognofcipoteft &finequoabſtra Aivèſaltemeſtincognofcibilis.Hujusmodiconno tatum dicitur obliquum , quemadmodum etiam forma concreti obliquumſolet appellari : indea quivocatio inter obliquum connotatum , & obli quumdenominans,hoceſtipſam formam,quæduo diligenterdiſtinguenda. animal inquantum cognofcibilis eſt in ordine ad eaconnotata, perquæ cognofcitur rerum poflibi litas: fi verodicamhiceſt ſtatuspoffibilitatis ipfius animalis: explicatur: hæcfunt omnia connotata, &obliqua: inordine ad quæ eft cognofcibilis iſta formalitasanimalpoffibile. Exhujusmodi intelli gentia terminorum fit, quòddicinon poffit cum veritate, animal poffibile eſt ſtatus fuæ poffibilita tis : quodperinde falfum eſt , ac ſidiceres , forma litas eft connotatum fuum , quia ſtatus diſtingui tur realiter (negativè , vel poſitive ) à re, ſeu for malitate, quæ eſtinilloſtatu : quodautem dicode termino,ſtatusentis , ferèdicendumeſt determi nogradus entis. IV. Quatuor illa concreta entis formalizata, ſeuquatuorformalitates per modum concretorum propofita differt. 41. Logicæ nuncexplico & in fingulisquatuor requifita ad quodlibet concretum fic reperio. Primumconcretum: intelligibileca paxeffentia: ſubjectum hujus concreti eſt, quid quid inmentemvenit,ſeucogitari poteft confide ratumpermodum fimpliciffimæ formalitatis: ca pacitas ad formam denominantem , quæ eſt his terminis exponibilis, capacitas capacitatis effen tie, eftconnexio quædam metaphyfica cum hac ipfa capacitate eſſentiæ ,& confideratur ut fimpli ciffimaforinalitas: forma eſt, ipſacapacitas effen tiæ,&hæcipſaeſtapplicatiometaphyſicaſuiipfius ſubjecto ſuometaphyfico. Secundum concretum ensfubftantivefumptum,hujus concreti ſubjectů, &capacitas eft totum ipfumprimum concretum: forma eft ipfaeffentia,ſeu identitas ſubje&i cum ſuoconceptuobjectivo(dequa eſſentiadiffert. ci tatâ fatis dixi) quæ item eſt ipfiffima applicatio metaphyfica ſui ſubjecto ſuo metaphyfico. Ter tiumconcretum: poffibileexiftere,ſubje&um eft totumfecundumconcretum ,inquorelucet for malitas,quæ eft ipſa capacitas poſſibilitatis : for ma eſt ipfa poſſibilitas ,ſeu actus primus hujus no tiffimi,& communiſſimiactus ſecundi, qui eſtexi ſtentia : applicatio verò eſt ipſamet poffibilitas. Quartumconcretumexiftens:hoceſthabensexi ſtentiam, ſubje&um eſt totum tertium concretum, cumquo identificatur capacitas exiſtendiin ipsâ met poſſibilitate exiſtendi : formaeſt ipſenotiffi mus , &communiffimus actus fecundus , quem III. Terminusiſteſtatusentis,proprièloquen do,excogitatas eſt adſignificandain recto conno tata omnia , in ordine ad quæ formalitas aliqua entis cognofcipoteft: non autem inrectoſignifi catipfam formalitatem , fed inobliquo : contra verò cùm fignificaturin recto ipſaformalitas,tunc Batus ejusdebetponi inobliquo,e.g. fidicam ani cognofco, cùmdico,egoexiſto, nempè ipſa exi ſtentia, ſeu exiftere: fedquid fitapplicatio hujus formæſuo ſubjecto,difficillimumeſt ſtatuere,præ ſertim fidicatur,utdicemus , quòd illa formano tiſſima , nempè exiſtentia,fit idemrealitercumes ſentiâ, & poffibilitate , & fortenec etiamdiftin&a formaliterratiocinate : difficultas ut alibi noſti in li 2 ८० 252 coconfiftit , quod homines nefcimus explicare Differtatie TertiaPhyſico- metaphyfica quid fit producere,&produci, quiddenovoexi ftere , vel de novo nonexiftere:licèt certiffimèin telligamus &clariffimehosterminos exiftere , non exiftere. Cæterum applicatio ifta nihil aliud eft 1 quamipſaproductio. (Decreaturisloquorutpra dixi)per hocenim,quodcauſaproducendofaciat, VII. Inde etiam eſt , quod faciliùs intellectus humanuscapiathoc,quodestDeusexiftens, quam creaturaexiftens : quia in primo concreto agitur deente neceffario, & femper exiftenteimprodu to&c. inſecundodeenteexiſtentede novo,& producto exnihilo. Quare hoc concretumens jemperneceſſario exiſtens exponitur: ens habens utresfit,&denominetur producta,eoipſo reseſt, &denominaturexiftens : ita,utquæeitformain hoc concretoproductum, illaeademfit applicatio inhocconcreto exiftens : applicatio inquam ex trinfeca, &non identificata cum concreto(ſecus ac intribus fuperioribus concretis contingat) ſed admirabilis , &per metaphorasfolita explicari , ut cùm dicitur, quòdcauſa extrahit effectumdefta tu poffibilitatis: quod exiſtere eſteſſepoſitumex tracaufas: &quodpoffibile eſt intra cauſas veluti nummiinmarſupio,quæfatistenebroſaſuntadex plicanduın arcanum prædictum. V. Longè clariùs exponi poteſt hoc, quod eſt exiftere, &produci per analogiam ad effe inten tionale, & cognofci. Cum intellectus cognofcit objectum, hoc eft, agithoc, quod eft cognofcere, v. g. parietem; eo ipfoparies eft cognitus,nempè acquirit hanc denominationem extrinfecam qui dem(etiam quod inhæfionem) fedper illampo nitur inunô quôdam metaphorico ſtatu , quidici tureffeintentionale, feu exiftere intentionaliter, reſpectu cujus ſtatus veluti ex axiomate dicitur, quod intellectus intelligendofit omnia, feu faciat inſe ipſo omnia , & omniaponat ( quæ cogno ſcit) in novo quodam eſſe intentionali : mirabilis vis licèt plurimum de metaphora adımixtum ha beat. Sedmultò mirabiliùs , quòddeturcauſa, ſeu virtus , quæpoffit agere hoc , quodeft: producere aliquamrem,v.g. ignem :ut eôipso ignisacqui rat hancdenominationem,productus , &per illam item acquirat veriffimum exiftere , ita ut fi loqui poffet, diceret confidenter egofum , ego exifto. Sicuti objectum illud, feu paries cognitus nihil contulit defuo,ut poneretur in côefle intentio nali, nifi meram capacitatem,& poffibilitatempaf fivam,hoc eft cognofcibilitatem, nihil coopera tum eft (de ſpecibus hic non loquimur) ita ut quandoque nec realiter exiftat illa capacitas, feu cognofcibilitas,ut cùmcogitoAntichriftum ; fimi liter ille effectus nempèignis productus nihil con tulit defuo,utponeretur in effe,&ftatu reali,& inrerumnatura,nifi meramcapacitatem&poffi bilitatem non quidem antecedenter exiſtentem , ſedmerèpoffibilem:mirari hæcquidempoffumus, ſed intelligerenon poffumus,& quia fingunt non nulliſeiſtaintelligere ; inde obfcurant , quæpos funtintelligi. VI. Ex côtitulo abſtruſa funt iſta,quòdintel lectus humanuscapere non valeat,quidfitremex nihilo fieri , hoc eſt produci de novo. Cujustan tæ funt tenebræ , ut nullus veterum philoſopho rumid percipere voluerit:fuere qui rectiffimè in telligebantDeum exiftere , &neceffarioexiſtere, &effe infinitum&c. fedin errorem prolapſi funt negantesDeum omninò exnihiloquidquampro ducere poſſe : indeſuppoſuerunt aliquid increa tumdandebere, exquo Deus fecerit univerfum, videlicet vel materiamprimam, vel atomos, vel quidfimile. 1 neceffariam,& fempiternam exiftentiam : fubje tumeftipfumens divinum poſſibile,cui capaci tas formæ identificatur formaliter , forma eftipfa exiftentiafempiterna,(faltemratione ratiocinante diftincta à ſubjecto) applicatio eft ipfa neceffitas exiftendi ſempiternè , quæ eft connexio ſubjecti cum formâ identificata realiter cum fubje&o,& identificataformaliteretiamratiocinantercumipsa forma,hoceſtexiſtentiaſempiternâneceffaria:un deinhocconcretoexplicando quoadDeumnulla eſt diſparitas ab cæteristribusfuperioribus concre tis,de quibus num. 4. VIII. Adquatuorſtatus, de quibus num. 2.&3. explicandosnunc accedo : & inprimis notofta tum objectivum , feu intelligibilitatis eſſe veluti genus fupremumin ordinead iftosquatuor, ficuti intelligibile eft formalitas generica ex differt. 41. Logicæ in ordine ad iltas formalitates effentia, poffibilitas , exiftentia. Cæterum primi tres fta tus communiter defumpta appellatione à ſuo ge, nere dicunturſtatus objectivi , &logici ( quod eſt idem )quartus verò ftatus diciturſtatus phyficus nonquodetiam ipfe non fitobjectivus, feu logi cus ,&intelligibilis ,fed quiaid, quod eftintelligi bile , de illo & perillumeft aliquid in rerum na turapofitum:hoceft idq,uodomnes homines in telligunt, cumdicunt ego exifto : dicitur etiam fta tus realis in eodemfenfu,licèt etiam reliqui ſtatus dicipoffintjure reales, quia verères eſt, & ens, non chimera, quæincognofcibilisuteſt in ſe, (ex differt.42.Logicæ) idquod pertinet ad illos ftatus juxta explicationem termini ens datam, citata dis fert.41.fect. 1.&2. De primo ftatu ficuti de for malitate adillum pertinente , quæ eft intelligibile capaxhabendi effentiam nonmultum difputatur, tantum ſcito illum dici ſtatumpoffibilitatis effen tid. Secundus ftatus dicitur quidditativus , feu effentialis. Tertius ſtatus diciturpoffibilitatis exi ftentia,ſeu fimpliciter poffibilis,quandoque etiam appellatur ſtatus conditionatus,fednoncaftigate. Quartus ſtatus dicitur existentialis , quandoque etiam ſtatus abfolutus , ſed æquivoce , nifi addas ſtatus exiſtentiæ abſolutæ : nam reliqui etiam fta tus funtabfolutiffimi, exdiffert.44.Log. licèt in cludant plures veritates conditionatas , quas non minùs includit ſtatus exiſtentialis. Exponitur ſta tus effentialis , feu ſecundus ordine, quod videli cet fit conglobatumomniumconnotatoruminor dinead quæ eft cognofcibilis res,vel ens præſcin dendoabejuspoffibilitate ,& exiſtentiaabſoluta : v.g. homo eft animal rationale ſtatus quidditati vus , & effentialis hujus veritatis funt connotata ſequentia; ſenſatio,&difcurfus ita apprehenfi, ut exparte,&viconnotatorumnonattendatur exi ſtere ,autpoffeexiftere principium fenfationis,& diſcurſus. Exponitur ſtatus poffibilitatis exiſten tiæ , feu ordinetertius , quod fit conglobatum ex prædictis connotatis,&infuper exreliquis requi îîtis ad cogitandum de poffibili, nimirum illa,quæ dicun Deente dicunturinobliquoremotiori abhocterminopof fibilejuxta differt. 41. Logica; putacaufampro ductivam, productionem, exiftentiam,&conno tata catera in ordinead quæhumanitus cognofci turpoffibilitas rerum abſtracta,e.g.animalrationale eſtpoffibile : ſtatusenimpoffibilitatis hujusverita tispræter diſcurſum,&fenfationemeſtDeus ipſe, &virtusejus omnipotentiffima,productiopoſſibi lis , qua producereturanimalrationale, exiftentia ipfius animalis rationalis, fedconfiderata inſtatu quidditativo , quæ dicitur exiſtentia fignata (non enim eftneceffe, utaliternempeexercitèconfide netur adſtatumpoffibilitatis) ,item notiffimacon notata, per quæapprehenditurhæc ipſaexiſtentia: omnia iſta confiant ſtatum poffibilitatis. Status exiſtentialis,feu quartus exponitur , quodfit con globatumexprædictis connotatis, &præterea in cludat connotata , inordine ad quæhumanitus co gnofcitur res actualiter exiſtens , &præcipuè tan quam connotatumprincipaliſſimum ipfam actua tem productionem rei exiftentis , actualem in quam,hoceftde facto exercitam , feu actualem, vel defacto exercitamconfervationem,ut actuali terconnotantem, &terminanteinillam ipfam rem, feu illud idem objectum, quod in ſtatibus præce dentibus confiderabatur. Adverte terminum illum de facto exercita: poniturenimad tollendasæqui vocationesquoadexiftentiam confideratam inab ftracto , & fecundùm eſſentiam ipſius exiſtentiæ, in quaconfiderationeproinde diciturexiftentia fi gnata, cujus utriufque terminiexpofitionemdedi differ. 14. Logicæfe&. 1. Præterea ftatus exiſten tialis includitpluraalia,fine quibus nonpoteftda ri actualis exercita productio,vel conſervatio ali cujus objecti , puta actualis collocatio ,ſeu præ fentia in aliquo loco, quæbarbarè diciturubicatio: exiſtente. 253 chriſtuseſt poſſibilis verificat ipſe Antichriftus ſe cundumformalitatesſecum identificatas ,fedcon fideratus reſpectivè adſtatum eſſentialem ,vel pof fibilitatis : hanc verò aliampropofitionem: Anti chriſtus eſtexiſtensnon verificat,immo falfificat nunc ipſeAntichriftus:quia nuncnonexiſtit; fed cumexiſtetverificabit: verificabit, inquam, fecun dùmformalitates ſecumidentificatas,fedconfide ratas,prout in ſtatuexiſtentiali : hocnonobſtante nulla formalitas identificatur cum Antichrifto re ſpectivè ad unum ſtatum , quæ non fuerit identifi cata cum eodem reſpective ad quemcumq; alium ſtatum: nam quodfemeleſtidem,ſempereſtidem proquocumque ſtatu. IX. Formas prædictorum quatuor concreto rum, dequibusnum.4.&5.nuncexpendo. Re vocainmemoriam differt.41. Logicæ ubideente, &entitate, feueſſentia,&differt. 43. ſequentem, ubidepoſſibili, &poſſibilitate : & quantum ad ef ſentiam adverte primo metaphyficam effentiam (nonenim loquorde Logica ex folo genere, & differentia conſtante , juxta dicta 41. Logicæ fe&. 1.num.6.) dividiin fimplicem ,& compofi tam: fimplex eſtſola eſſentia Dei, dicitur autem fimplexfimplicitate metaphyfica , hoc eft quæ di ſtingui nonpoteſtinplures formalitatesdiſtinctio nerationisratiocinate: utenimin Theologia natu rali comprobabimus, hic eſt ſenſus germanus ab antiquis intentus, cumdicebantdivinamEſſentiam eſſe fimplicem ,creatainverò compoſitain : tales enimfuntformalitates Divinæ,quæaliterdicuntur quoqueattributa Dei , ut ſolumratiocinanter tum invicemtumabeſſentia diſtinguantur, ficutihomo abanimali rationali &ens,&bonum: ratio eft quia dume.g. Omnipotentiam cogitas , cogitas infini tam perfectionem expreſsè hoceſttotam perfe item acqualis duratio in aliquo tempore: repugnat.-enim aliquidactu produci ,& nunquam,feu nuf quam produci: exemplumfit: Petruseſt exiftens: ftatus exiftentialis hujus veritatis eſtpræter ſupra dicta aliorum ftatuum connotata actualis produ &io,velconfervatio, actualis duratio, &ubicatio, omnia ut actualiter denominant Petrum produ Aum,vel confervatum, durantem, & ubicatum. Inhoc ſtatumirabiliffimumeft, quod perprodu &ionem actualem ( quæ hunc ftatumvelutipars præcipuaconftituit ) illa eadem res , quæ erat re Aum objectum cæteroruin ftatuuin, manens om ninò eadem actu eſt,& evadit aliquid : illa, quæ actu nihil erat; nonquidemperhoc,quod illa res mutetur (impropria enim mutatioeftexnoneffe, adeſſejuxtadiffert. 2. fect. 1.) fed per hocquod mutet ſtatum , hoc eft perhoc, quodcauſa,quæ hunc ftatum præcipuè conſtituit, rem illampro ducat,cumcæteroquinpoffetnonproducere;& fi nonproduceret, res illa, feu objectum illudeſſet quidemintribus reliquis ſtatibus ( ut nunc etiam cumde factoproduciturin illis remanet )& veri ficaret ſecundum formalitates ſecum identificatas innumeras proprofitiones,quæ de illâre fieripof ſentreſpectivè adillos tresſtatus; ſed in iſtoquar toſtatu noneffet, nec verificaret ſecundum for malitates item ſecum identificatas innumerasalias propofitiones , quæ de facto fi fiant,de factoveri ficat. Exemplum fit hoc objectumAntichriſtus. &ionem Dei, hocesttotameſſentiamDei,hoceft rurfus , omnes reliquas Deiperfectiones , quæ ul traOmnipotentiamcogitaripoffunt, cum fotodi fcriminetalis claritatis,hoc eftclaritatis , quæ cla riusOmnipotentiam , quam Omniſcientiam v. g. repræfentat. Ità contingit , cum cogitas omni ſcientiam, æternitatem,immenfitatemDei&c. tan tumneæquivocerisinhis formalitatibus, Sapientia, Voluntas,Bonitas &c. iſtæenim itanudeacceptæ, &fine addito non funt formalitates Divinæ, aut Dei attributa,niſi addas,vel fubintelligasterminum Divine,velDei:Bonitasenimut fic,Sapientiaut fic&c. eſt formalitas analogicadisjunctive expli candahocpacto,velbonitasDei ,velbonitasCrea turæ : doctrina verò de fimplicitate effentiæ Dei pertinet ad veras formalitates proprièDeo con venientes , hoc eſt expreſse diftinctas ab omni ente&objectononDivino ,in qua confideratio ne illæ formalitates Divinæ ratiocinanter diſtin guunturinter ſe : indeporròeſt,quodjuxta phra fimD. Dionyfii Areopagitæ ad formalitates illas analogicasfuperaddi deberet particulaſuper&di ciSuperbonitas,Superſapientia,Supervoluntas&c. etenim hoc pacto funt attributaDei , ut Omni potentia &c. Secundò: Eſſentiacompofitadici turcompofitione metaphyfica, hoceft quædiftin gui poteſt inplures formalitates diſtinctione ra tiocinatâ : hujusmodi eſt eſſentia quælibet entis contingentis,ſeùcreati: hæc autem effentiacom poſitamultiplexeſt: aliâ catotumindiviſibile phy Haspropofitiones , Antichriftus eſt homo,Anti fice; 254 ficè; alia totum diviſibile phyficè, quodultimum Differtatio Tertia Phyſico- metaphyfica poffibilitas vero exiftendi analogiam habet cum rurfus duplex eft ; alia ita eſt totum , ut fit unum per ſejuxta diſſert. 3. phyſiolog. ſect. 1. aliud ita totumeft,ut fitunumperaccidens. Primæ effen tiæ compofitæ exemplum eſteſſentiaAngeli : ſe cundæ,eſſentia hominis : tertiæ, eſſentia albi, in quantumalbum estunum totumperaccidens:in hocultimo notabis, quod fi quandoqueaudies ex Ariftotele, quodensperaccidens nonhabeteffen tiam, explicaredebes,quod nonhabet eſſentiam, utunumperfe, fedillamhabet,utunumper acci dens : tam enim album eftid,quodreveraeſteſſe album , quàm homo eft id, quod reveraeſteſſe hominem , adeoque utrumque effentiam habet fibi proportionatam. X. Poffibilitas , quæeſt forma hujus concreti poffibile , juxta differt. 43. Logicæ identificatur cumfubje&ofuo,hoceftcum enteſubſtantivèac cepto. Itaqueprimo, ipfa poffibilitas habeteflen tiain fuam : nam quælibet formalitas non minùs, quàm realitashabere debeteffentiam,hoc eft effe id, quod re veraeſt, per quod verificanturhujus modipropofitiones: poffibilitas eft poffibilitas,pof fibilitas eſt id , ratione cujus ens denominaturpof fibile. Secundo , poſſibilitas non habet poffibili tatem,nequeperrationem: parenim abfurdum eft dicere , poffibilitas eft poffibilis,&albedoest alba: ratio eftquia id, quod eſt actus, feu formain ali quo genere , non debet , nec poteltactuari,&de terininari in eodem genere peraliamformam, fed ipla forma eſt actuatio fui & alterius , ficuti com muniterdicitur à modaliſtis de modis : unio enim nondebet uniri per aliam unionem, alioquinda returproceſſus in infinitum. XI. Exiftentiaformaconcreti exiſtens. Primò habeteffentiamfuam,ut poffibilitas:perinde enim diciturexiſtentia eſt exiftentia, ſeu rectius & non identice,eſt id,ratione cujus poffibile denominatur exiftens: item ſecundum ftatum eflentialem cogi tari,& confiderari poteſt ipſaexiſtentia,hoceſtin quantumconfideratur, ut connotat fignatè ſtatum cxiftentialem د videlicet non quidem actualem exercitam productionem , fed productionem in quantum poffibilem : itaenim explicaturconnota reſignateſtatumexiftentialem. Secundo: diſpu tabiturin præſenti,utrum exiftentia fit forma di ſtincta realiter à ſubjecto fuo : cæterùm fi nondi ſtinguiturhabebit quidemeffentiam fuam, fedper modum formalitatis non realitatis. Tertid: exi ſtentia non habet exiftentiameadem ratione, qua poffibilitas non habet poſſibilitatem,alioquinpro ceſſus ininfinitum. Quarto: exiſtentiahabetpoffi bilitatem formaliterloquendo,hoc eſtnoneſtidem formaliter exiſtentiapoffibilis , acipſa poſſibilitas exiſtendi : ratio eft; quiacum ludere volumusde inis formalitatibus , illas circumcidimus per con notata juxtà analogiam advera , &phyſica con creta , & adformas,& fubje&aphyſicediſtincta: itaque ficuti dealbabilitas , hoc eft capacitashaben dialbedinem noneſt idem ac albedopoſſibilis, ut olim adnotavi,indiffertationibusLogicæ: nam de albabilitas identificatur cum pariete, àquo diſtin guituralbedo,& ejuspoffibilitas: ita licet exiſten tianondiftinguatur realiterà poffibilitate& eſſen tia rei exiſtentis : tamen formalizando exiſtentia poffibilis habet analogiam cum albedine poſſibili: dealbabilitate , adeoque exiftentia confiderata in ſtatu effentiali denominatur poffibilis , & habet poffibilitatemexiſtendi, hoc eft: poteſt exiſtere: quod ultimum non ita explicabis : poteft habere exiftentiam contra§.3. Sedpotesteffe existentia ut in ſtatu exiſtentiali , nempe poteſt produci. Quinto: eodemjure rectè dicitur poffibilitasha betexiftentiam,cumvidelicet de facto exiftit, fi cuti rectè dicitur dealbabilitas habet albedinem : quodtamenexplicare nondebes poffibilitas habet poffibilitatemad exiſtendum contra notata nu. 10. ſedeſt poſſibilitas ad exiſtendum. XII. Præmiſſa omnia opportuniſſima ſunt ad objectum præfens fuapte naturâ fecretiſſimum ut cumque intelligendum ,acritè eloquendum : qui bus ſuppoſitis poſtuloin primis non quæri ex me ut explicem , quomodo cauſa efficiens per produ &ionem faciat exiftere id,quod nihilerat, vel per converfationem faciat , ne redeat in nihilum id, quod immediate antea exiſtebat: quantum enim adhoc, cui ſuccubuit intelligentia omnium vete rumphilofophorum,afferri nil poteft præteradmi rabundumfilentium : fit certum , & conveniat utrimque , caufam efficientem Primam præfertim eo ipſo , quod actualiter producit effectum , de nominare ipfum effectum productum, & eo ipfo effectum,qui immediatè anteà non erat, exiftere actu. XIII. Admajorem claritatem loquemur in præ ſenti dumtaxatde causâ primâ , videlicètDeopro ducente , & creante, nonverode caufis ſecundis producentibus :e.g. cum creat Deus unuin animal rationale ; hocutconnotans creationem Divinam eo ipſo eſt in ſtatu exiftentiali , & abfolutè exiftit, utrumperexiftentiam diſtinctam ? Hæc eft quæ ſtio. XIV. Satis rectè ſoletdici exiftentiaeſtprimus modusphyficus cujuſquerei: modus quidam magni momenti,quomodificaturres,utevadat ex nihi loaliquid juxtaillud Divi Augustini : Deigratia est,quacreavit nos,utnonnihileffemus. Videlicèt eademratione, qua exiſtentiadicitur primus actus phyſicus rei, dicitur etiam primus modus cujuſq; rei : actus , quia actuat : modus, quia modificat rem ipſam,quodferèeſtidem. XV. Inde eſt , quod illi, qui modos omnes, ſed relationes ( quod ferè eſt idem ) credunt eſſe reculas quafdam diftinctas à re modificata ; id ipſum etiam credunt de exiſtentia : qui verò di ſcernuntinter modos,& modos,& aliquos diftin tos volunt, aliosindiſtinctos à re modificata: in hancultimamclaſſem redigunt exiftentiam, quod ipſummultò magisperagunt,quinullos agnofcunt modos diſtinctos,quibuscum milito. XVI. Status exiftentialis ea præfertim expar té , qua continet caufam actualiter producen tem,vel conſervantem connotaturab exiſtentia actuali, ita utobjectum hoc effentia rei , ſeu res poſſibilis , tum primum dicatur , & fit exiftens actualiter immo exiſtentia actualis cum habet me ritum objectivumtalis connotationis : hoc eſt de facto connotat , etiam nullo intellectu cogitante actualem productionem,velconfervationem. An teverò hujusmodi connotationem illud objectum non eſt exiftentiaactualis , fed exiftentia poſſibi lis, Deente exiftente. lis,fedeſſentia , fed poffibilejuxta diverfos ſtatus objectivos : eopacto, quo comeſtiodeſe indiffe 255 enim:Antichriſtusidentificat ſibiexiſtentiam fuam rens,ut fitcæna,velprandium, eo ipſo , quodcon notattempusmeridianum, inquo fitilla comeſtio, eo ipſo eſt prandium: &eoipfo, quodconnotat tempusverſpertinumeſtcæna. Hincnum.4. dixi, productionem actualem eſſe applicationem formæ in hocconcreto exiftens : quia licèt exiſtentia fit realiter identificata cum reexiftente, niſi tamenil lud obje&um, quod diciturexiſtens connotetta lem productionem actualem (ad quamconnotan dameftindifferens : quiapoteſtnonproduci) nec dicitur, nec eſt exiftens,necid, quod fecum rea liter identificatur in ſenſu diviſo à dicta produ &ione eft exiftentia actualis , fed exiſtentia pof fibilis : ficuti comeſtio, quæ eſt cæna, non eſt cæna nifi connotet tempus veſpertinum, quod in quan tùm comeſtioeſt,poteftnonconnotare. 1 XVII. Semper itaque diftingues cum dicetur effentiarei,feu Petri v.g.non estejus actualis exiftentia diſtingue, inquam , eſſentia rei,ut con notans , & terminans actualem exercitam produ &ionemnon eſt actualis exiftentia nego : non ita connotans,fedspecificative , pracijivefumpta nonest &c. concedo: quæ diſtinctio remexpedit multo clariùs, quàmillavulgaris intereffentiamlo gicam,&effentiamphyficam. XVIII. Adpropofitionesveras,fi fint affimativæ nonfat eſtidentitas inter rectum fubje&i , & re aumprædicati licètilla identitas requiratur. Evi dentiffimum exemplum fit : Petrus est albus, Pe trus eft niger : utraquepropofitio effetvera etiam fi Petrus fit tantum albus,ſi ſola prædicta identitas ſufficeret :nam rectumhujusprædicatinigeridenti ficatur cum Petro: etenim de Petrodiciturquodfit habens nigredinem & illudhabens eſtidemacPe trus : ratio cur non fufficiat prædictaldentitas eſt : &nuncilla exiſtentia connotat & terminat acqua lem productionem : fimiliter Antichriftus non existit ,nunceſt verapropofitiolicètAntichriftus identificetfibirectumprædicati : quia illud rectum nuncnonterminat actualemproductionem. XX. Indifferens, indifferentia, termini funt expoſiti differtat. 33. logicis de futuris contin gentibus,quibus terminis affociari poffunt hi duo contingens, contigentia , nam fubinde ſynonime ufurpantur. Porro dividi foletindifferentialogi ca,& indifferentiaPhyſica cum magna æquivoca tione rectius divides indifferentiam effectus inge nerecausaefficientis ,&indifferentiamfubjecti ingenerecausaformalis ; omnis creaturaeſt indif ferens indifferentia effectus in genere caufæ effi cientis : hoceſt ut producatur,velnon producatur utexiſtat,vel nonexiftat, quodeſt effecontingens: nontameneſt indifferens adhoc ipſumindifferen tiaſubjecti in genere caufæ formalis : videlicet ut determineturab aliquoper modumformæ,ut crea tura fit exiſtens ; fed determinetur per actualem productionemtanquam per terminum, &eoipſo creatura perſeipſaeſt determinataformaliter:hoc eſt veriffimè,&propriiffimèeſt exiſtens : hoc eſt rursus: eo ipſorelucetiſtaformalitas in eacreatu-* raactualis existentia , quæ nonrelucebatnonha bito reſpectu ad caufam actualem producentem : ficuti in comeſtione non relucet effe cenam niſi habitoreſpectu adtempus veſpertinum. XXI. Denique memineris particulam eft tan tumpro ſtatuexiftentialiin viverbi ſumi:pro re liquis ſtatibus invi copulæ ufurpari. SECTIO IL Conclufio Prima. quia hujusmodipropofitiones funtnon formaliter Exiftentiareicreataestidemrealiterac effentin quidem,fedvirtualitercopulativæ (exdiffert.25.10 gicæ fect.2. concl. ultima,& differ.28. ſect. uni.fub finem)& exponuntur vocaliter:Petrus eftexistens, reicreatafecundiem id,quodimportaturinrez 1 Robatur: fi non eſſet idem realiter multipli &nigredoeft exiftensinillo; quæ expofitiovoca lis adrempræſentemfatiseft: undead differtatio nemdemodis aliam erutamexcitatadiſſert.28.lo gicæ magislegitimam&univerfalemrejicio. Pro portionaliteradpropofitiones n.gativas, utfintve ræ non requiritur,utdetur diftinctio realisinter re &umfubje&i& rectumprædicati:v.g. Judasnon estbeatus,veraeftpropofitio,licèt rectumprædi cati fit idem cumrecto ſubjecti, &exponiturvoca literFudas est existens,&beatitudo nonestinillo, vel formalius ſtandointermino contradictorio ex poniturdisjunctive velJudas noneſtexistens,vel beatitudononcftinillo:juxtàregulaspoſitaslib.2. clem.àtheſi 10. XIX. Advertes hosterminosexiſtentiaactua lis : actu existere : actus exiſtendi : eſſe actu extracausas: existentiaexercita,qui ſunt ſyno nimi,habererectum & obliquum , rectumeſt ipſa res , ſeù eſſentia rei : obliquum eſt ipſe ſtatus exi ſtentialis , & præfertim actualis productio , quod obliquum importatur , & connotatur etiam licèt remotiùs à concretis correſpondentibus ad ſupra dictos terminos , videlicetexistens&c. unde iſta propoſitio Antichriftus eft exiftens nunc eft falſa nonratione recti; fed obliqui prædicati,exponitur carenturentia;hoceſt diftinguerenturrealiter Eto abutroqueillotermino. P fineneceffitate: fednonfunt multiplicanda&c. g.&c. probatur ma. effentiareicreatæ utconno tans actualem productionem, feu ftatum exiſten tialemeſt formaliffimè &fufficientiſſimè exiftentia rei creatæ ſécundùmrectum : g.fiaddaturexiſten tia diftin&a realiter , multiplicatur exiſtentia finė neceffitate. Probaturantec.quiaeſſentiareicrea tæ utconnotans , & terminans actualem produ tionem,velconfervationemeſt formaliter eſſen tia poſita in illoftatu notiffimo ,quem omnes in telligunt cumdicunt: egoexiſto: ſed eoipſo illa eſſentia eſt ſua exiſtentia ſecundùm rectum ( per illudenim,formaliter,pofitum in majorideſignatur quod fine forma realiter diſtincta ſuperaddita , effentia facithocconcretumexistens:)g. eſſentia rei creatæ ut connotans actualem productionem eſtformaliffimè exiftentia rei creatæ. Hoc argumentum fortiffimum eſtadtollendos de medio modos omnes diſtinctos realiter, adeo que multò magis ad tollendumprimum modum ; hoc eſt exiftentiam diſtinctam realiter ab eſſentia modificata : cæterum idem argumentum triplici alia forma, fed per idemſempermedium proponi poteſt,quodad eruditionemſieexplico. Primum 1 256 Primum , intelle&âpræcisè eſſentiâ rei creatæ, Differtatio Tertia Phyſico- metaphyfica ut terminante actualem productionem , & nulla exiftentia diſtinctâ realiter intellecta, adhuc intel ligitur illa eſſentia exiſtens juxtà intelligentiam communem exiftentiæ notiffimam omni homini exiſtenti : g: exiftentiarei creatæ nonconfiftitin entitate realiter diftincta , & fuperadditaeſſentiæ ut connotantiactualemproductionem. Secundum , fi effentia reicreatæut connotans actualem productionem exifteretper exiftentiam diftinctam ; non exifteret per existentiam diftin &am: g. &c. Probatur antec.antecedenter feuin priori ad illam exiftentiam diftinctam, effentia ut connotans&c. fufficientiſſimèexiſtit (exproba tioneconclufionis principali:)adeoqueineoprio ri exiftit per exiftentiam indiſtinctam : fed per Adverfarios effentia exiftitperexiftentiam diltin Aam: g.exiftit,& nonexiſtitperexiftentiam di ſtinctam. Tertiò non eſtmajorratio,cur effentia rei crea tæ exiftat per exiſtentiam diftinctam , &ipfa exi dift. antec.eflentia rei creatæut connotans,&ter minans actualem productionem, feu ut in ftatu exiftentiali &phyſico eſt indifferens &c.ne.antec, non ut connotans &c. eſt indifferens ſubdift. in differentia , feu contingentia effectus in genere caufæ efficientis conc. indifferentia ſubjectiinge nerecaufæ formalis ne. antec. & conf. Patentdi ſtinctiones quæ magiſtrales funt, ex quibus perſua dearis quæſo non omnemindifferentiam eſſe per modumvafis,feu ſubjecti, ut debeat tolliper ali quod receptum, ſeùperaliquamformulam inhær rentem& conglutinatamrei indifferenti. Nimia eflethæc, quafi dicam, prodigalitas caufæ formalis, perinde, ac fi in rerumnaturaomniaperficerentur &inPhilofophiaexplicarenturper formas &fub jecta. Adprobationemdiſparitaseft : quiaparies eſt indifferens indifferentiafubjecti adeſſe album: effentiaPetri nonita eſtindifferens ad exiſtendum. Contrà 1. quidquid eſtindifferens ad effe tale, vel non effetale nondeterminaturperſe ipſumad alterutrum : fedeflentia rei creatæ eft indifferens ſtentia diftincta ( quæ eft aliqua creatura , ſi eſt,& adeſſe exiftentem,velnonefle exiftentem: g.per habet effentiam rei creatæ ) non exiftatperexi feipfamnondeterminatur,ut fitexiftens. Refp. ſtentiam distinctam : ficuti fi albedo dealbaretur per albedinem ſecundam,noneffet majorratio,cur dift. ma, non determinatur perſe ipſum præcisè confideratum , conc.perfe ipfum utconnotans etiam ſecundanondealbareturpertertiam , & ter terminum proportionatum ( & in cafu noftro tia perquartam , &itain infinitum: g. quam repu gnat proceſſus in infinituminrebus exiftentibus, actualem productionem) ne.ma.& ideone. quia propofitioeft univerfalis , concederem autem; fi &phyficis,tam repugnatexiftentiam rei creatædi eflet particularis : nam aliquid indifferens : hoc ſtingui realiter ab effentia rei creatæ. Per hæc ar eſt indifferentia ſubjecti ut parietis ad albedinem gumenta re ipſa nihil aliuddicitur, quam quod nondeterminaturper feipfum,ſedperalbedinem propofitumeftperargumentumprincipale. CONCLUSIO 11. Exiftentiarei createformaliterperintellectum diftinguiturabeffentia reicreata. Robaturfacilè: ficutitotushomo cognitus in diftin &am: itaqueconceſsa mi. dift.conf.g.nonde terminaturper ſe ipfam ut connotantemaqualem productionem,nego;perfeipfamnonutconnotan tem&c.conc.conf.hiterminideterminatio,&de terminatum,æquivocationem continent:namjux Pordine adconnotatumfenfationis diftinguitur propriè defignat ta differt. 33. logicam de futuris contingentibus id , quod poteſtquaſi digito defi formaliter à toto ſe ipſocognito in ordinead connotatum diſcurſus ,ità totum ens quodlibet cognitum in ordinead ſtatum effentialem diftin guitur formaliter àtoto ſeipſo cognitoinordine gnari &nullomodoettvagum, autquid disjuncti vum:incafunoftropoffuntapplicari,velexiſtentiæ vel productioni : in prima applicatione deſignat determinationem formalem,ſeupotius formaliza adſtatum exiftentialem: fed primo modo cognitam ,quæ poteſtquafi digito defignari , & dicier tum eſt eſſentia, ſecundo modo cognitum eſtexi ſtentia formaliter & exprefsè: g.&c. III. SECΤΙΟ A Objectiones . Dverte in primis objectiones omnes ſemper retorqueri poffe in ipſa exiſtentia exiſtentiæ, dequaintertiomodoarguendidictumeſtſect. 2.perindeenimexiſtentiaipſa (dato&nonconcef ſo,quod fit diſtincta realiter ) eſt poſſibilis, eſt contingens,eft creata ; undè perinde per ulterio remdiſtinctamexiftentiam reddideberetexiſtens; ſi eſſentia prima debet habere exiftentiamà ſedi ſtinctam: nec ulla difparitas niſi fluxa & minimè ſubſiſtens ex adverſo afferripoteſt modo res ipſa ex ſet. 1. rectè&plenèpercipiatur. Objicies 1. eſſentia rei creatæ eſt indifferens ad exiſtendum, vel nonexiſtendum:g.determinatur ad exiſtendum per exiftentiamdiſtinctam. Pro batur conf. ficuti quia paries eſt indifferens ad eſſealbumvelnoneſſe album,determinaturadeſſe album per formam albedinis diftinctam : ita in cafu noftro: g.&c. Refp.ex num.17.& 20.fect. 1. hæceft; inſecunda applicationeeſtdeterminatio activa, ratione cujus reſultatilla primaformalisde terminatio : certiſſimum eſt, quodnulla res con tingens determinatur active per ſe ipfam : quia nulla res à ſe producitur; fed benè determinatur formaliter per ſe ipſam ad exiſtendum: hoceſt ef ſentia rei ut connotans determinationem activam eſtdeterminata exiſtentia fua. Contrà 2. quidquid eſt indifferens debet deter minari per aliquid fuperadditum : g. &c. Refp. dift. determinari determinatione activa omitto, determinatione formali ſuperaddita , ne. antec. & conf.exdictis. Contrà 3. Implicat indifferentia,quæ fit idemac determinatioformalis ipſiusindifferentiæ;jam enim effet , &non effet indifferentia: g.ſieſſentia rei, eſt indifferentia ( nempèad exiſtendum, velnon) exiſtentia quæ eſt determinatio formalis non eſt idemaceſſentia. Refp. dift.antec.implicat, quod indifferentia &c. præcisè ſumpta fitdeterminatio formalis indifferentiæ,co.implicatindifferentia&c. utconnotansactualem productionem ſit determi natio formalis indifferentiæ , ne, antec,& conf. Con dar 12Decenteexistente. Gontra4. Creaturaindifferensadexiſtendum, taeft &c. fubdiftinguo, prædicatum relativum fi 257 &identificans fibi exiftentiam eſt chimera. Refp. cuti fimilitudo : hoceft confiftens in collectione dift. indifferens non utconnotans & identificans fundamenti &termini,nego:nonutfimilitudo:hoc fibiexiftentiam,utconnotansactualem production nem,eſt chimera,ne.indifferens utconnotans & pariter identificans fibi ut connotans; omittos quodhic vocaschimeram,nilaliud eft, quam, eſt identificata cumfolofundamento, co: inde nil : aliud infers ,nifiexiftentiam effe primum mo dum 32 3 10 Objicies 2, Separabilis eſteſſentia ab exiſtentia: quodDeuspoteftremex nihilo producere,quod utiqueneceffariumeftnonchimericum. Contra s. Creaturæ accidit exiſtentia : g. exi ftentiaeft aliquid diſtinctum à creatura tanquam id , quod accidit, ab illo cuiaccidit. Refp. dift. antec. accidit exiftentia ut connotans actualem productionem co, accidit exiftentiapræcisèſecun dumid,quoddicit in recto ne. antec.& conf. In hocfecundoſenſunecacciditnec recidit ; fedeſt ergodiftinguiturrealiter. Refp. nego antec, tam exiſtentia, quam effentia funt ſeparabilesquidem aſtatu exiſtentiali,nempe abhoc,quod eſt termi nare actualemproductionem,fedinnulloſtatu ef ſentia ſeparaturab exiftentia fecundum id, quod importatur inrectoex num. 10. & 11. feca.1. Contra 1. Objectum verificativum formalehu juspropofitionis Antichriftus eft homo, eſt ſepa rabile ab objecto verificativo formali hujus alte 22 idemacipſacreatura,quæproducituràDeo. Contra6. Poffeexiftere,non eft actu exiftere rius Antichriftus exiftit:fedprimumeſt effentia, ſecundum exiſtentia: ergo&c. Refp. diſt. ma. eſt geeffentia,noneftidem,acexiftentia. Refp. dift ſeparabileſecundum rectuen, ne, fecundumobli antec. poffe exiſtere ut connotans & terminans quum,có.&fimiliter dift. mi, nego conf. ficuti in actualem productionem,non eftactu exiftere ne, his duabuspropoſitionibus,Antichristus peccat: poßeexiftere ut præcisè inſtatupoffibilitatis con Antichriftus peccabit,verificativum formaleſe fideratum,noneft&c. conc. anteced. &fimiliter cundumrectum eſtidem, attamen falſa eſtprima, conf.dift. Contra 7. Vera eſt iſta propoſitio negativa effentiaut instatu effentiali,non eft existentia in Statuexistentiali( quod obſcurius dicitur,non eft exiſtentia exercita:) g.diftinguitur realiter eflen tia ab exiſtentia: probaturconf. per negativam propofitionem veram negatur identitas interre Aumfubje&i&rectum prædicati ; hoc eſtvirtua liter affirmatur diftinctio realis:g.perfupradictam propofitionem:negativamveramaffirmatur diftin tio realis inter rectum illius ſubjecti (eflentia) &rectumprædicati (exiſtentia) quidquid fitde connotatis. Refp. ex num. 17.&18. fect. 1. con. antec &ne.conf. adprobationemne. antec, quia indefinita eſt , adeoque univerfalis illa propofitio, quaſi omnis negativa propofitio neget identita tem inter rectum ſubjecti , & rectuin prædicati adeoque etiam iftaPetrus Italus non est niger ex dictisloco citato. Nota tamen, quod, nifiadver fariuspoſuiſſet eas reduplicationes , debuiffet di ſtinguiilla propofitioeffentianonest existentia. Contrà8.ExiftentiaPetrihodiernanoneftidem ac,exiftentia Petri craftina : quia exiſtere poteſt hodie&crasnonexiſtere; ſedeſſentia Petriho diernaeſteadem,ac craftina: g.exiftentia non eſt idem aceffentia. Refp. dift. ma,exiftentia&c.non eftidem&c. fecundumid,quodimportaturinre Goneg.fecundum id,quodimportatur inobliquo, ſeuſecundumſtatumexiſtentialemconc.ma.& mi, &ne.conf. Involuis hicdurationem , quæ modus diverſus eft ab exiſtentia faltem ſecundum obli quum,&confunderecontendisproprietatesutri uſque modi:ſcitotamendurationem ficuti&ubi cationemmutari,non tamenexiſtentiam, quando resexiſtit confervataper plura inſtantia & loca: tranſmiſsatamen tota hac confufione & falvadi ſtinctionerecti & obliquinilconcludis. Contra9. Ergo exiſtentia eft prædicatummerè relativum,ut fimilitudo, quodeſt abſurdum. Refp. diſt. propofitionem; exiſtentia Dei eſt&c. nego (dehacmenonloquiprædixi:ſcitotamenillamef ſe prædicatum abſolutiſſimum fine reſpectu reali adullum terminum extrinfecum ) exiftentiacrea &verafecunda propofitio: quiatempus,quodim portatur in obliquononeft ideminutraquepro pofitione: itain cafunoftro.-Contra2.Eſtvera propoſitioAntichriftus non exiftit: ergoAntichriftus eſt ſeparabilis&diftin guitur abexiftentiaſua:probaturconf.poteftne garideAntichriſto: (hoceftde ejus effentia , quæ illo nomine deſignatur ) ejus exiſtentia eo ipfo, quodeftverailla propofitio: ſedquodpoteftne gari diftinguitur realiter : ergo &c. Refp. conc. ant. (quod eftverum abſolute; nam illudverbum existit includit exiftentiam ut connotantem actualem & exercitam productionem ) & nego conf. adprobationemnegoma.cumdicitur,Anti chriſtusnonexiftit,nonnegatur exiſtentiadeAn tichriſto , fecundum id,quod illa dicit in recto; ſed ſecundum obliquum,quodimportatur àpræ dicato&non àſubjectoilliuspropoſitionisjuxta num. 18.ſect. 1... Contra3. VeramnunceſtAntichristus eftexi ftentiafuasergo verumAntichristushabet exi ftentiam: ergo tandem quoqueverum eſtAnti chriftus exiftit, Aliis verbis :datur identitas eſſen tiæ&exiſtentiæAntichrifti:ergoeſſentiaAntichri ſtiexiſtit.Refp. dift.antec. primum,Antichriftuseſt exiſtentia ſua,ſi illud eſt ſumaturin vi copulæcon cedo( ita enim fignificat prædicatum exiſtentiæ proutin ſtatueffentiali;) ſi ſumaturinviverbi ne. antec. quia tunc prædicatum exiſtentiæ ſumitur prout in ſtatu exiſtentiali ,& ita diſt, ſecundùm conſ,nemperefolvendo illudhabet in est habens &negoultimam conf. adalia verba fimiliterdift. illud datur. Contra4. Si exiſtentia eſt idem aceffentia prius denominaretur Antichriſtus exiftens quàm pro ductus, quod eſtabſurdum. Probatur prius de nominatur res ab eo quod eſt ſibi identificatum, quàmab eoquodeſtdiſtinctum realiter àſe : fed produ&io eſtdiſtinta realiter,non exiſtentia : er go&c.Refp. negoantec.nam exiftens denomina turutconnotans actualem productionem; & quia relativaſunt fimulnaturâ,&cognitione, fimulde nominaturproductus,&exiftens,adprobationem kk dift. R.P.Prolomæ Philofophia. 258 1 diſt, ma.prius denominaturres&c.utin ſtatuef ſentialico.exiſtentialinego. Differtatio Tertia Phyfico- metaphyfica و-Contra s. Exiftentia eft existentiaverumeſt fumptolyest ininvi copulæ:ergofalfumeft effen traeft exiftentia fumptopariter estinvi copulæ: ergotandem verumetteſſentianonestexistentia: adeoque diftinguiturilla ab ifta. Refp. conc. ant. &negoprimam&fecundamconfequentiam,licèt primafitverapropofitio identica , cæteroquin inu tilis ,vera eft etiam fecunda propofitio,utraque prout inftatueffentiali cum difcrimine, quod pri maeft formalis,immotamformalis,utinutilisinde fiat:ſecunda eſtrealis &in fenfu reali,perindeta menvera ficuticumdicitur,rationale estanimal realitervera eftpropofitio,juxta olimdictaadif fert. 14. Logicæ. 4 Contra 6. Quando phyficè non eſtactus exi ſtendi ſeu exiftentiatunc eftidrationecujusvera eſt iſta propofitio, effentiaefteffentia:ergoeflen tia non eftactus exiftendi,feu diftinguitur ab exi ſtentia. Refp. dift. antec. quando phyficè non eft&c. Intelligendoilludphyficèpro itatuexiſten tiali,quidicitur phyſicus conc.antec. aliterintelli gendonego antec.& conf. nilultra proficis per iſta , quàm quòd ftatus exiftentialis diftinguatur realiter ab effentia,quodultrodamus. verò exiſtentialiab eodem dependettanquam ab actualiter producente vel confervante : quare fic diſtinguendaeſt illa disjunctiva , vel dependet vel non dependet: adquartam patet ; ad quintam item&adfextam:adſeptimamtam effentiaquàm exiftentia utraque ut in ftatu exiftentiali eſt do numDei,&eftprimumdonumDei, quodnondi ftinguitur ab iplodonatario hoceftabillo cui do natur,juxtailludAuguſtini:gratia Deiestut non mhilefjemus.AdoctavamestparticipataaDeoef fentiacreaturæ, etiam proutin ſtatu effentiali: fed participatione termini correlativi ; in ſtatu vero exiftentiali etiam ipfa effentia eſt participata à Deo participatione actualis productionis : & tol lendometaphorasnondiftinguiturniſi ratione ſta tus participans & primum participatum hoc eſt effentia& existentia. Ad nonam recepta, feu clarius,accepta aDeo in ſtatu exiſtentiali tameſt effentia,quam exiftentia , non tamen recepta eſt exiftentiaveluti forma diftinéta,velquidaliud re cipiendumin marfupioeſſentiæ...; Objicies 4. Non exiftentia , hoc eſt negatio exiſtentiæ , feu carentia exiſtentiæ non identifica turcum effentia: ergo nec exiftentiaidentificatur cumeffentia: aliis verbis: nonexifterenonidenti ficatur cum hoc ,quod eſtpoſſe nonexiftere , ſeu Objicies 3. Si effentia identificatur cum exi ſtentia verificantur prædicata contradictoria : er cumindifferentia adnonexittendum:ergononexi go&c.probatur antec.multipliciter. Priimoveri ſtere identificatur cum hocquodeſtpoffe existe re, hoc eft cum indifferentia adexiſtendum: aliis Acatur: Indifferens, & non indifferens de eodem verbis:poffeeffe,&poffe noneffefunt idem realiter; indivifibili Petro , quinon eſt indifferens utfitho effe&noneffenonfuntidemrealiter:ergo permu mo,hocefthabeat eflentiam:&eft indifferensut tandofeu convertendo juxta demonſtrata quinto exiftat:ſecundoverificatureft ab æterno,noneft ab Euclidis, ficuti non effe diftinguitur realiter àpoffe aterno', eſſentiæ enim rerumfuntab æternonon won effe , itaeffe diftinguitur realiteràpoffe effe. exiſtentia : tertiò vérificatur dependetàDeo,non Refp. nego omnesconfequentias : diſparitas eft, dependetàDeo: quarto,est liberum Deonon est quiaeſſentia realiter identificata cum negatione liberumDeo:quinto,eftobjectumneceffariumnon exiftentiæ, noneſteſſentiain ſtatueffentiali, hoc estobjectumnecessarium:Petrusenimneceffarium eft in ſtatupræcifivo à ſtatuexiftentiali, ſedin ſtatu eſtutfithomo ,non eftneceffarium ut exiftat: fexto, estverificativum propofitionis aternave omnino excluſivo à ſtatu exiſtentiali , qui ſtatus eſtpropriiffimus chimeræ:eſſentia veroidentifica ritatis &nonest : feptimo,est donumDei,& tacumexiftentia adhuceſt in ſtatu eſſentiali , hoc non est donum Dei: nameffentianondonatura eſt præcifivo à ſtatu exiſtentiali , non verò in Deo,fed exiſtentiadonaturipſieſſentiæ,e.g. Pe ftatu excluſivo ſtatus exiſtentialis. Hæcdiſpari tro, qui Deo ritegratias agit , quod exiftat,non veròquòdfithomo: octavo efleparticipatumà tasplanèdeducitur exdiffert. 42. Logicæ , quod impoffibile fit incognofcibile: aliis verbis eadem Deo,&noneffe: intantum enimcreatura eft ,& difparitas:effentiaidentificata cum negatione exi dicitur ens per participationem ; in quantum eſ ſentia eft quæ participat,&exiftentia eſtres par ticipata: nonò eſſereceptum&noneffereceptum. ſtentiæ,non eſtindifferens ad exiſtendum vel non exiſtendum,indifferentia, inquam, determinanda peractualem productionem vel per negationem Refp. omnia iſta diſſolvi per diſtinctionem ſta actualis productionis, Ultimaconſequentia ſapit tuum: licèt enim non deturdiſtinctio intereſſen velpurumGeometramvelnullum,cumcæteroquin tiam& exiſtentiam, datur interſtatumeffentialem &exiftentialem: itaque ficutitolliturcontradi&io, Petrus eft habitans Roma : non eſthabitansNea poliperdiverfum obliquum&connotatum:quan doquidem contradictoria debeant eſſe utalibino tatur deeodem in iisdemomninocircumstantis, connotatis &obliquis objectivis:quareadprimam probationemdiftinguitur:noneftindifferens ut fit homo,ſumptoillofitinvicopulæ hoceſtutin ſta tueffentialiconc. ſumpto illofit inviverbi:hoceft proutinſtatuexiſtentiali ,qui ſtatus clarè deſigna, tur perverbumexiftit nego.Adfecundam patet: adtertiam eſſentiacreataetiam ut inſtatu eſſentia li dependetà Deotanquam àterminorelationis tranſcendentalis exdiffert. 45. Logicæ. In ſtatu exploratiſſimum fit modos illos arguendi, inver tendo,alternando,ex aquo,perturbate&c. valere ut regulas generales dumtaxat in objecto mathe maticæ,hoc eftinquantitatevel continua vel di ſcreta quantùm adpræciſamproprietatemmenfu rabilitatis, non vero in objecto metaphyficæ pro quo indagando ſtatutaeſt regula generalis ſum muliſtica ab oppofito antecedentis non valeread oppofitumconfequentis:quæ obſervatadetegitfalla ciammethodi illiusgeometricæ in effentiisrerum, adeoque ineffentia etiam quantitatisipfius ſtatuen da,ut noruntutriusque ſcientiæconſulti. Contra 1. Sicutieſſentia eſt exiſtentiaidentice, licètſecundumſeſitindifferensad exiſtendum vel non exiſtendum : cur eadem eſſentia ut in ſtatu nega Deente exiftente. negativo , ſeu ut connotans negationem produ Etionis,non eft negatio exiftentiæidenticæ ?Refp. 259 ſtentia: ergòſolaidentificaturcumexiſtentia,nam ratio eft : quia negatio formalis (juxta probabilio rem hypothefim) nihileft, &elt incognofcibilis : item rem noneffe (loquendode re contingente) noneſtdenominatioperaliquamformamlicetne gativam,necetiamper formalitatem negativam: videlicet non concipiturper modum concreti,ſed permodumfimplicisobjecti, ut connotantis non actualemproductionem,feutotumid,quoddicitur negatio fundamentalis , velactiva juxtadiſſert.fe quentem:undeprimonondaturformulaquædam diſtincta, quæ fitnegatio formalis: fecundoneque formalitas aliqua identificata cum effentia , quæ fit idipfum: namrepugnatvelintelligieffentiampof fibilem,quæ fit idemrealiter cumnegationeforma li exiftentiæ,jam enimeffetimpoffibilis ,ſedbenè poteſtconcipi clarè&diſtincte,eſſentiamillamnon effe feu non exiſtereperconnotationemadſta tumexiſtentialemnegativum. Contra2. Si aliquaeſſentia e. g.Petrus identi ficareturcumnonexiſtentia,feu carentia, velne omnis identitas eft neceffaria non contingens. Refp.diſt.antec,folaeſſentiaDeieftneceffarioexi ſtentiautin ſtatuexiſtentialico.utinſtatu effentiali: nego (propterilludfola)&negoconfeq.tantùm notaexnum.7.&8. fect. 1. ſtatus exiftentialis re ſpectuDei,non eſtidem ac ſtatusexiſtentialis re ſpectu creature : non enim ille includit actualem productionem &fimilia,nam Deuseft improdu tusneceſſario exiftens,adeóqueDeuseftfibifuus ſtatus exiſtentialis, qui ſtatus concipitur per hanc formalitatem identificatam cumDeo , neceffitas femperexistendi. Contra3. SolusDeusſeneffentiaDeiexiftitper ſe:exiftit pereſſentiam fuam: effentialiter exiſtits exiftentia eftprædicatum effentialeDei: ergòſo lusDeuseftexiftentiafua. Refp. propofitiones il læantecedentes funtveluti axiomata , namabfo lutèprolatæ reddunthunc fenfumfolusDeus ne ceffariò exiftit, neceffitate ſtatus exiſtentialis, ad+ eóquenondiftinguendæ,fedexplicandæ illæ pro poſitiones videntur ;juxta ufum tamen ficdiftin gationeexiſtentiæ proquovis ſtatu; Petrusneces- gue:folusDeusexiftitperſe,hoceft præcisèper fario nonexifteret : ergo fiPetrus identificatur cum exiftentia, pro quovisſtatuPetrusneceflario exifteret,quodeft abfurdum. Refp. diſparitas eft, quia inprimo cafuPetrus in nullo ſtatueſſetindif ferensindifferentiaeffectus , in ſecundo caſu effet indifferens. Contra 3. Sicutimplicat,quòdeſſentiaidentifi ceturcumnegationeexiſtentiæ; itaquòd exiſten tia conjungatur &componaturcum negatione exiſtentiæ : jamenimjuxta diſſert. 42. Logicæ fect. 1. effet impoffibile per coëxiftentiam , ut fi componerenturin aliquo ſtatu duo contradictoria Petrus currit,&noncurrit:fedhocſequiturſies ſentiaeſtidem cum exiftentia , namquando eſſen tia non exiftit, eſſentia conjungitur cumnegatio neexiſtentiæ adeóque etiam exiſtentiaficconjun gitur: ergo &c. Refp. diſt. propofitionem illam , exiftentia utin ftatueffentiali conjungeretur cum negationeexiſtentiæut in ſtatu exiſtentialico.con jungeretur ut ineodem ftatu ne. ficuti nonfunt contradictoria ,Petrus habitat Romæ ,Petrus non habitatNeapoli , nec conjungitur Petrus habitans cumnegationeſui,ita in caſu noſtro namdiverſi tas ſtatus ſeuobliqui ,ſeu connotati tollit contra dictionem. Objicies 5. Varias paritates : exiſtentia identifi catacumeffentia eftpropriaDei: ergononpoteft convenirecreaturæ. Refp. eftpropriaDeiquarto modoſeuexclufivèquoadcreaturasnego: eſtpro priaDei tanquamprincipalisanalogatico. earatio ne, quâDeus eſtens&creatura eſt ens , Deusut principale analogatumhujustermini ens, creatura utininus principale;itaDeuseſtexiſtentiafua:cum explicatione tamen illius particulæ est , quæ de Deoſemperinvicopulæ&verbidicitur,decreatu rainviverbinonſemper. ... Contra 1. SolaeffentiaDeieſt fimplex:ergòfor laidentificatacumexiftentia: aliisverbis,folusDeus eſtactus purus : ergò Refp.negoutramqueconf. exiſtentiamſecumidentificatamnego,hoc eftper 4 ſtatumexiftentialem ſecum identificatum con. pa riterdiftingueilludpereffentiamfuam,effentiali terexiſtit;prædicatum effentiale. Contra4. SolusDeus dicerepoteft : ego sum quifum:ergofolus ego ſumexiſtentiamea.Refp. con.antec. quodficexplica: egoneceſſariòexifto exiftentia&neceffitateexiſtendi mecum identifi-i cata: &diftingueconfequens ſummea exiftentia, &fummeusſtatusexiſtentialis,co. ſum ſolummea exiftentianegoconf. quisquis exiſtit actu dicere poteſt : ego ſummeaexiſtentia , ficuti animapo teſt dicere ego ſum mea voluntas ; immò perte, ipſa exiftentiacreatapoteſt dicere, ego fummea exiſtentia:negas enimlicètinconſequenterprocef ſumexiſtentiarumininfinitum. Contra 5. SolusDeusdicerepoteſt egofummea intellectio : aliisverbis: folus intellectus Divinus identificat ſibi cognitionem fuam:aliisverbis: intel lectioidentificatacum intellectueſtinfinita&Divi na: ergò folusDeus &c: quantumad exiſtentiam, namratioeadem militat. Refp.negoconf. diſpari tas obfcurahæc eft,quiaexiſtentiaeftprimusactus, intellectio verò&quælibet fimilis formaeſtſecun dusactus &modusjuxta n.14.&15.fect.1.fedhæc diſparitasquàm communis tamvulgaris eſt : vera igiturdiſparitas : Potentia intelligendi hoc eftin tellectus , &intelle&io cum eo identificata, funt tresnonduæformalitates: nempèpotentiaintelli gendi,intelligere, &neceffitasfemper intelligen diactu,tresautemiſtæformalitatesidentificarine queuntnificumrealitateDivina,ficutitresiſtæ: ef fentia: exiſtentia, neceffitas femper exiſtendi: fi petas curprimætresnonpoffint?rogo curſecun dætres?dicisquodomnibusperfuafiffimum eftens neceffariò exiſtenseſſeſolumDeum: idemquoque adtereſpondeo O Contra 6. Quiaintellectus Divinus identificat fibi intellectionem fuam neceffario ſemper intel exnum.9. ſect. 1. patet , cur effentiaDei fitfimligit : ergò fi creatura identificat ſibi exiftentiam plex,idemqueeſt cur fitactus purus: hamiftiter mini æquivalentes funt. Contra 2. Solaeffentia Dei eſtneceſſario exi fuam neceffariò ſemperexiſtet. Refp. cone. cau falemantecedentis , quæeft adæquata in materia illa peculiarijuxtacommunemDoctorumopinió Kk 2 nem 260 nem&negoconf.ratioeft,quianeceffitas exiſten Differtatio Quarta Phyſico-metaphyfica dinoncôipsoidentificaturubi identificata funtfi mul eſſentia&exiſtentia , contraveroneceſſitas ſemperintelligendi:&ratioeft hujus ipſius , quia in lineaintentionali,ſeuintelligendinonintrat,nec eſt adrem ſtatus exiſtentialis, in ordine adquem intellectio identificata cæteroquin cum intellectu ex indifferenti evadat actualis , & exercita intelle Aio: ſemperenim hujusmodieſt, côipso quodeſt identificatacum intellectu : contrarium vero eve nitinexiſtentia exdictis. Contra 7. Intelligere quod non recipitur in ſubjeto eſt infinitum,&Divinumintelligere: ergo exiftere fimiliter. Refp. nego conſequentiam ex dictis. Contra8. Aliisobſcuris verbis: illimitatio&in finitudoDei eſt ratio cur fit idem inDeo intelle Aus&intellectio, voluntas&volitio & itaomnis actusprimus cum ſecundo; ergoetiam illimitatio eſtratio, cur fitidem inDeo eflentia&exiſtentia: exiſtentia enim dicitur actus ſecundus ,&eſſentia actus primus in linea eſſendi : ergo limitatio in creatura ficutiratio eft curnon identificetur actus primuscumfecundo inlineaintelligendineque in ullaalialineaoperandi ; ita ratioeft curnoniden tificetur actus primus cum ſecundo inlinea eſſen dihoc efteffentiacumexiftentia. Refp. præterob ſcuritatem iſtarumlinearum afferri nildenovo :ne goconſequentias:aliunde limitatur effentiacreata Licètidentificeturcum exiſtentiâ,nimirum tùm àſe ipſa , quætantaeſt&majornoneſt, tùm àdepen dentia,quamhabet àcauſaproducente:in linea au temintelligendi& fimilibus non militarent iſtæli mitationesjuxtarefponfionemadcontra6. Objicies ultimo. Saltem materia prima habet exiftentiam diftinctam ab eſſentia fua. Refp. ne go:eâratione,quâhabeteſſentiam habetexiſten tiam , utramquetantulam&diminutam. Contra 1. Materiaprima exiftit in toto : ergò per exiftentiam totius. Refp. collectivè ſumpta cumformaconcedo: diſtributivè ſumptanego an tec.&conf.materia primautpars non eſttotum, utpars&feorfimſumpta eſt eiſentia aliqua&exi ſtentia indiſtincta, quæeſſentia feorfim ſumpta di ſtinguitur ab eſſentia,&exiftentiatotius :velergò demateriaprima feorfum,velcollectivè loquaris, nunquam effentiam diſtinctam invenies ab exi ſtentia. Contra2. Materiaprimaeſt purapotentia: ergò nonhabet actum exiſtendi, qui tolleretab ea puri tatemfuam. Refp. diſt. eſtpurapotentiautinſtatu exiſtentiali con.utin mero ſtatueſſentiali, velpof fibilitatisſubdiftinguo : ſola materia eſt &c. nego : nonfola concedo. Omniscreaturautin ſtatupos fibilitatisdici poteſtpurapotentia,velpurapoffibi litas exiſtendi (explicando tamenilludpura juxta differt. 43.Logicæ)ſedſolamateriaprima etiamut inſtatuexiftentialieſtpurapotentia;quarenonex cluditur abhacpuritateomninoexiſtentia,ſeu actus exiſtendi(juxta dicendadiffert.3.phyfiolog.concl. 1.) quineceſſario importatur& terminatur àſtatu ipſo exiſtentiali. Contra3. Materiaprima exiſtere nonpoteſt ſi neexiſtentiaformæ,&totius:ergoper exiſtentiam formæ; leutotiusexiftit. Refp. nulla res exiſtere poteftnon exiftente caufa producente , autnon exiſtente ſtatu exiftentiali : num proindè effectus exiſtens formaliter exiftit per exiftentiam caufæ producentis ? Itamateria prima fine forma&toto eſſenonpoteſt,tanquam finetermino,&conditio ne(conditione inquam ſetenente àpofteriori, ne capiaris æquivoco ) effentialiter connotata ab ipfa exiftentia materiæ;nonverò tanquamfineformali exiftentia ipfius materiæ. DISSERTATIO IV. PHYSICO-METAPHYSICA. Denonente,&nonexiſtente. Tiſta per occaſionemprivationistra dunturin phyſicis , quamvis adrigi damLogicam, &Metaphyficamfpe Gent : connexa tamen exactè ſunt cumfuperioribus:utenimquidfitexi ſtere,&exiſtentiadiſcuſſimus;itainpræſentiexa minandum , quodfit nonexiftere,&negatioexi ſtentiæ : parutraque,quæftioobſcuritate,& my ſterio. L SECTIO PRIMA. AN Dequadruplicispecie oppofitionis. : A Boppofitione initium fumendum , ſirite negatioexpendedaeft:aliundeutiliffimum quoqueeft quidfit,& quotuplexoppoſitio planèpercipere. Revocaitaque quædeoppoſitio nequantumſatistuncerat,dictafuntinElem.lib.r. th. 49. lib.3.àth. 23.&inLogicadiſſert. 44. ſect.3. fub finem. II. De oppofitione objectiva hic potiffimùm fermoeſt,devocibusenim &cogitationibusrepræ fentantibus oppofitionem , ſeu de oppofitione mentali, vel vocali actum eft magis exprofeſſo lo cis citatis ; quamquamfacilinegotio, quædeoppo ſitione objectiva dicentur , accommodari poffunt mentali,&vocali. III. Eſt autemoppoſitio objectiva idratione cujus duo ,velplurafunt oppofitainterfe: quod ipſumampliusexponitur:oppoſitioeftrelatioqua damprouiprafcindit àphyſica, velintentionali rationecujus unumobjectumrefpicit,&connotat aliudvelutfuumcontrariumvelutfuŭcontradi Etorium, Denonente, &nonexistente. Etorium,velutfuumprivativum,velutfuumpu- &formalemalterius contrarii, illamtamen cauſat 261 rumcorrelativum:quaexplicationediviſaquoque eomodoquocauſaripoſſuntnegationes, dequo eſt oppofitioinquatuor ſpecies nimirum contra rietatem,contradictionem,privationem,&rela tionempuram,rationehujus ultimæ ſpecieioppo II. poſtea. Sed contraria , quæ fe invicem excludunt ab eodemſubjectophyſico,velmetaphyfico ma fitio&relatiofehabent,utincludeus& inclufum, gis propria funt,non tamenpropriiſſimacontra &latiùs invicempatent: omnis oppofitio eft rela ria : diſtinguenda enimfunt indifparata, & verè tio:itatamenutprimætresſpecies oppoſitionis in fuo conceptu expreſſodicantetiam aliquid abfo contraria , e. g. albedo, &rubedo contrarianon funt: albedo verò,&nigredofuntcontraria, licèt lutum, ( velfaltem noncorrelativumterminoop ineodem ſubjecto fimultam illa,quàm iſta eſſe pofito) e. g. album,&nigrum funt contraria,Pa nonpoffint : itaque contrariapropriiffimafunt il ter,&Filiusfunt relativi,dicipoteſtPaterFilii,& la, quæ&ſe invicemexcluduntfaltem naturaliter Filius Patris ; non verò albumnigri& nigrum al ab eodem ſubjecto ,&etiam funt extrema, ſeu bi : quiahipoftremi termininonexplicantpurum effe relativum:fitamen nomine commune& quafi generico talis oppofitionis utereris dicerepoſſes termini,& ſpecies maximèdiſtantes , & maximè diffimiles fubaliquoeodem genere : hinc vides fub albumestcontrariumnigro,est contradictorium nonalbo: hoc autemfuccedit, quiaperterminum generiscolorisquodalbedo ,& nigredofunt ſpe ciesmaximè diftantes , &diffimiles, & ideocon trariæ,ſecus albedo,& rubedo ; perillasvocesfub illum communemformalitas talis relationisoppo ſitiveexprimitur. aliquo codemgenere objectionem prævenio ex IV. Compara hujusmodi oppofitiones per hane feriem. Primaeſt relativorum, eaquefim pliciffima oppofitio per purum & merum refpe tum&relationem, quæ firealis fit, diftinctionem realem importat, &ulteriùs nil pugnat: fecunda contrariorumest,quæ interduo poſitivaveletiam negativaintercedit,quorumunumeftaptumexclu derealiudmodomoxexplicando:tertiaprivati vorum,quorum unuineſtprivatioalterius,utcæci tas vifionis : quarta contradictoriorum , quorum unum eftnegatioalterius. Hincadverte quodin tertia,& quarta oppofitioneunusterminus eſtpo ſitivus &altervelprivativusvelnegativus:fecundo quòd terminus negativus,&privativus,exprimit formaliterrelationem:namfubquocumquenomi nenegatio,&privatiointelliginonpoteftnificon notandoterminumnegatum,velprivatum,utcæcis tasconnotatvifionem,necaliterintelligipoteft,non verò ècontra: cùm enim cogitoviſionemnoneo ipfo cogitaredebeode cæcitate : tertiòregulage neraliſſima eſt indicata diſſert. 44. Logicæ, quod oppofitio quæcumque,fi veraeft&realis,ſemper affertdiſtinctionemrealem interextrema, ſeuter minosoppoſitos. Deoppofitionecontrariorum. : 1. philofophiamoralinamdicipoffet: avaritia,& li beralitasinter fecontrariafunt,&tamen magisdi ſtant avaritia &prodigalitas. Dicoenim,quodfub generemoris,&inconfiderationemoraliavaritia, &liberalitas magisdiftant,&diſſimiles funt: una enimeſtvirtus,alia vitium :ſub genere autem en tis ,& habitus,hoc eft in confideratione meta phyſica magis diſtant avaritia , & prodigalitas : undè inordine addiverſas ſcientiascontrariadi verfimode conſtituunturjuxta differt. 18. Logicæ ſect.2. III. Contraria propriè divide in metaphyfica, &phyſica; illaſuntdifferentiæ, vel proprietates metaphyficæoppofitæutrationale,& irrationale : ſecunda funt quæ ſtridiſſimècontraria vocantur, utalbedo, & nigredo , quæ fubjectumphyficum hoceſtrealiter diftinctumaſe ipfishabent. Rurfus hujusmodi contrariaphyſicadividuntur in media ta &immediata : primailla appellantur, quiame diumhabent,& hocfivepoſitivum, fivenegati vum: hoc eſt ſubjectumcæteroquin aptum ad ea contraria fineutroque confifterepoteit,ut fineal bedine,&nigredine: poteſt enime.g. paries eſſe ruber,enmediumpoſitivum:voluntas fine amo re& odio;intellectus fine affenfu,& diſſenſueffe poteſt,hoceſtnihilcogitarepoteſt , en medium negativum: Immediata contra ſunt : ut linea Uidquid ad contrariorum oppofitionem phyſica,velcurua, vel rectadebet eſſeneceſſario: pertinet nunc expedio. Contraria latiſſi : animal,velſanum,vel mèſumptafuntidemacduopoſitivaquin bile , vel impenetrabile : unde iniftis ſecundis, ægrum: corpusvelpenetra &negativa incompoffibiliavelineodemſtatu,vel contrariis à negatione unius valet adaffirmatio Q in codemloco,velineodemteinpore,velineadem nemalterius ,nonvero inprimisjuxta regulam aliquacircumftantia adſtatum exiſtentialemperti metaphyfico. Ita omnia contraria veluti inunam lib. 3. Elem. theſi 24. Quodcommune eſt etiam nente,veldenique ineodemſubjectophyſico,vel omnibuscontrariis metaphyficis,nam illafemper claffemcolliguntur,quæ continetetiam illa,quæab folutèdicunturincompoffibilia : hoceft quorum unum eft impedimentum ne fit aliud. Exem plumTheologicumeſto,ſidaretur inDeovolitio : ſeudecretumnon creandi Mundum, Mundus & illuddecretumDeiſunt incompoffibilia quoadſta tumexiſtentialem: ita hodiernaferenitas &pluvia hodiernafuntetiam incompoffibiliaphyficè&na turaliter. Hujusmodi contrariaſeu impedimenta dicietiamfolentnegationesfundamentales,active caufales,hoeeftquodlicètunum contrarium, ſeu impedimentum nonincludat negationem veram funtimmediata. IV. Contraria phyficaitidem dividunturratio neterminorumprimoinformas ſubſtantiales con trarias,ut eſt formaignis, forma aquæ fecundo, qualitates contrarias,utalbedo,nigredo : tertiò: actus vitales contrarios amor, odium : quartò: actiones contrarias calefactio, frigefactio: quin to: mutationescontrariascondenſatio, rarefatio: ſexto : relationescontrarias ſimilitudo, diffimili tudo: ſeptimò: motus locales contrarios velox, tardus. Ex quibus contrariis aliqua funt media ta,alia immediatautpertevides: præterea forme ſubſtantiales juxta Peripateticos non dicuntur 1 , con 262 contrariæ ratione ſui, ſed rationeproprietatum, Differtatio Quarta Physico- metaphyfica malum malo contrariumeft. Septima: proverbi &accidentium: aqua enim ratione frigoris con traria eft igni ,inquo tamenmultaquæſtio deno mine. V. Contrariorum proprietates ſunt. Prima: fumi poffuntin abſtracto,& in concreto, albedo album: in abſtracto dicunt in obliquo ſubjectum aptum, in concreto illud ipfum dicitur in recto, quod denominatur à forma eſſe contrarium fibi um quoque est contrariorumeademest ratio , difciplina , quod multæ æquivocationi obnoxium eft :intelligidebetde contrariis verè & propriè,& quoad ſuperiùs expofitasproprietates cumexten fioneetiam addifparata, non tamen adprivativa, ipfi ut habenti contrariam formam : hoc ipſum I. proportione ſervata de difparatis valet. Secun non poffunt effe fimulin eodem ſubjecto relativa,&contradictorianifi aliundeconftet. P : Deoppofitiis privativis. Rivativa funtquorum unum dicitprivatio : nemalteriusin ſubjectoapto:horuin autem univerfaliter loquendo de omnibus contrariis etiam metaphyficis. Quædamtamenphyſica con trariapræfertim exqualitatibuspoffunt effe fimul pro rata:nonpofluntverò naturalitereffefimul infummo: illeterminusprorataremexplicat.nam qualitates ſeù arcidentia , quæ remitti poffunt, & intendi juxtâ horum terminorum explicationem datam differt. 46. Logicænum.8.dicunturhabere očtogradus : calorut octo dicitur calorin ſummo, hoc eft inexceſſu , quo majornaturaliter nonda tur, qualis eſt inipſo igne,itaq; calor& frigusop ponunturprorata hoc eftcaloruttriacumfrigore juxta tres gradus ipfius, adeoque itaut excludat àſubjectotres gradus frigoris,quibus demptis re manentquinque: non ergoopponiturcaloruttria, &frigus ut quinque , quia opponitur pro rata. Quodtotum etiamindiſparatis valet: albedo enim, &rubedopro rataopponuntur. Tertia:ab affir mationeunius contrariiin ſubjecto apto valet ad negationem alterius : quod eſt commune etiam incompoffibilibus , & diſparatis: in ſolis verò im mediatis contrariis valetetiamà negatione unius adaffirmationein alterius:lineanonestcurva,ergo est recta. Quarta, nulla contraria immediata, & aliqua mediata , neque permiraculumeſſepoſſunt fimul in eodem ſubjecto apto:e.g.eademlineafimul recta,& curva: idemanimalfimulomninoſanum, &ægrum:affenfusitem&diffenfusdeeodemobje &o in eodemintellectu : odium afficax, &amor efficax de eodem objectoquamvis ifta fintcontra ria mediate; ratio eft quia hujusmodi contraria ſunt invicem impedimenta eſſentialiaſuicontrarii, reliqua verò funt impedimenta tantum naturalia, Nondicoquodunumcontrarium includatconfti tutivè negationem formalem alterius , quodnon nulli dùm dicunt æquivocantur inter terminos mentales , & vocalescontrarios ,quijuxtath.48. lib. 1.&th. 2. lib.2.Elem.dicunturincludere con tradictorium , & aliquid amplius: agimus decon trariis objectivis quæ funtquid pofitivum, & funt tantum negationes fundamentales,vel activæ , vel exigitivæ contrarii ſui juxtà num. 1. Hæc autem proprietas communis eſt incompoffibilibus , & pluribus diſparatis : idem animal non poteſt eſſe homo&equus. Quinta: contraria propriè, vel debenteſſe ſub eodeminfimogenere utalbedo,& nigredofubeodemgenerecoloris, vel ita fub eo dem ſubalterno genere ut fint ſub infimis generi bus contrariisutjuftitia & injuftitia : fub eodem ſubalterno genere actionis moralis: & fub contra riis infimis generibus virtutis , & vitii. Sexta con trarium fub unogenere uni termino, poteft effe fub alio genere contrarium alteri termino: unde proverbiumquodnonfolummalumbono,fedetiam proprietasprima: privativaconveniuntcum contrariisrationehujus ſubjecti apti. : II. In totidem claſſes dividi poffunt'privativa, quotcontrariajuxtanum.4. excapitevidelicet di-> verſarum formarum , & fubjectorum aptorum. Præcipuè autem attenditur privatio ſubitantialis dequa multa dicta funtdiſſert. 2..... III. Privativorum unus terminuseſt poſitivus alter verò negativus, ſeu negatus ; cæcitas enim eſt negatiopotentiæ videndiin ſubjecto capaci vi dendicapacitate faltem remota:rationenegationis illius , terminus privativus differt à contrario , & convenitcumcontradictorio. IV. Propriè loquendo tam potentia viſiva eſt terminus privativus cæcitatis , quam cæcitas po tentiæ videndi ,ex confufione tamen vocabulo rumfactumeftutterminuspoſitivus in privatione rariùs dicatur privativus , led terminusnegativus itaappelletur,cumdeprivationeſerinoeſt. : V. Terminus itaque privativus(velprivatus. communiter dictus poteft fumi in concreto , & in abſtracto e.g. oculus cæcus & cæcitas oculi : ma gnumdifcrimeninterutrumque;primus enim ex ponituroculushabens cæcitatem, & in recto ve nitquidpoſitivum,hoc eſt ſubjectum aptum, (vel aptitudo illaveniatetiam ipſa in recto,vel in obli quo,quodnoncuro) ipſaverònegatio, feu cæci tas velutiforma (ſaltem ita præfuppofita, & ap pellata) venit in obliquo. È converſo in primo terminoquiexponiturnegatiopotentiavisiva in Subjectoapto;in rectovenitipfanegatio &inobli quo,tum ſubjectum,tum aptitudo ejus , tùmfor manegatahoc eft potentia videndi. Hinc agno. ſces quod terminus privativus quicumque femper dicit aliquid poſitivum,& aliquid negativum , vel in recto, velinobliquo: ſoletabfolutèdici priva tio cumvenit in recto abſtracto ipſumnegativum utcacitascum aliquatamen confufione: namtota etiam oppofitio privativa abſolutæ privatio di citur. VI. Inpropoſitionenunquamdeſubjecto apto prædicatur privatio abſtracta , nec dicitur oculus eft cacitas,ſedcacusutparies eſt albus, non eft al bedo: inde videsquodnegatio illanunquam affir matur eſſeidemcum ſubječtopoſitivo fuo. : VII. Propterproprietatem quintam fit quod privatiopoteſt tollia ſubjecto dupliciter, vel po nendo formamin eodem ſubjecto , vel auferendo ab eodemaptitudinem, ſeu capacitatem ad haben damformam:eoenimipſononeſtampliùs inſub jectoprivatio,fedvelformapoſitiva inprimoca fu, velpura &meranegatioformæ in ſecundo. VIII. Ex hoc oboritur quædam trica: quantam videlicet aptitudinem , & capacitatem,& quouf que remotam haberedebeat ſubjectum ut dicatur priva da د Denonente, privatum:quisenimdicatquòdoculusmortuusfit cacus ?rectedicitur nonvidens:quareincommu &nonexistente. 263. gativum,&inobliquoulteriorivenit ipſaexiſten ni ufu loquendi ſubjectum remotiffimè capax for mæalicujusnondiciturillâprivatum,ſed,utficlo quar,negatum... tuhom ... IX. Exeademproprietatequinta,proverbium emanavitquodinterprivationem,&formamba bitumàfubjectodaturmedium:magisbarbarèdi citur: interprivationem,&habitumdaturme dium:hoceftpoteft aliquod fubjectum(nondico omne,fedaliquod)effefine forma,& fineejuspri vatione:nimirumſifit,velevadatincapaxilliusfor mæ. Hincadvertes quòdintercontrarianonnulla (juxtan.7)daturmediumetiamremanenteſubjes ctoapto;ſecusin privativis del X. Uterqueterminusprivationis,tùmpoſitivus, : tùm negativus eſſe fimulnon poteftineodemſube jecto ex eodem impedimento , exquo utrumque contradictorium, indè valet abaffirmationeunius privativiadnegationem alterius : eftforma: ergò noneftprivatio:fedpropterproprietatemnonam nonvaletànegationeunius adaffirmationemalte rius,non eſt forma: ergò eſtprivatio,fortè enim obincapacitatemſubjecti eſt meranegatio. XI. Proverbiuinquoq; eſtàprivationeadha bitum(hoceſtadformamhabitam)nondaturre greffus naturaliterſaltem,hoceſt àterminopriva tivoadillum eundemterminumpoſitivumantete denter habitum abipſo ſubjectononpoteſt natu raliter regredi idem ſubjectum:e.g.cumhomomo ritur: corpus eftprivatum anima:abeaprivatione naturaliterredirenonpoteſtilludcorpusaditerum vivendum,hoceſt naturaliter refurgere nonpo teſt : quodveriffimumquidemeſt ,ſedutrùmhoc ipfumquoadomnia accidentia ,& modificationes valeat: c.g.quoadubicationem,rarefactionem&c. alibi diſquiro.......' r Deoppofitiscontradictoriis. 1. : A Ontradictoria ſuntoppofita,quorumunum Clicit dicit meramnegationemalterius,utalbum nonalbum:exiftensnonexiſtens:Proprie tates contradictoriorum funt: primaunumextre mumeſt ſemper poſitivum ,& aliudnegativum: ſedhocnegativumplurimiconfundunt. II. Poſitivum aliquandoest concretum,aliquan, doens,vel formaabſtractapetens, vel nonpetens eſſein ſubjecto e,g.album, albedo,homo:exqui bus contradictoria perinde ſunt : non album , non albedo,nonhomo. III. Terminus negativus poteſt negare ,&ex cluderepofitivum,velpro ſtatu eſſentiali,velpro ſtatuexiſtentiali utnonhomoinprimocafu,none xiftensinſecundo. IV. Illudextremum negativumquodcumque fit (exempli&claritatisgratianonexiftens)vide turpoſſetum inconcreto,tumin abſtracto confi derari:utrùmjuremoxvidebimus.Inconcretone gativo ficnon eftAntichristus ; ſeuAntichriftus negatusexiftere: explicaturAntichristushabens carentiam, seu negationem exiftentia. Inrecto venit Antichriftus confideratus in ſtatueſſentiali, adeóquein ſtatu præciſivoab exiſtentiali: inobli quo venitnegatio exiſtentiæ per modum formæ, quæ ſubjectum quafi contrahit adſtatumpurène tia,velutpoffibilis , velut connotans fignate ſta tum exiftentialem. Inabſtracto iidem termini fic efferuntur:negatioAntichrifti:in rectovenit ne gatio:in obliquofednonper modumformæ Anti chriftus,&ejus ſignata exiſtentia venit, hoc eftut poffibilis,velut inſtatueſſentiali. V. Quandocontradictorius terminus poſitivus eſt concretum e.g.album,negativusterminus non albumexponitur habens carentiamalbedinis : in recto,venit illudipſum ſubjectumpoſitivumquod cumquefit (modo fit incapaxalbedinis , alioquin proprièeſſet terminusprivativus exdi&is).Atque hicnotamysterium,videturenim noneſſecontra dictorius terminus illenegativus: nam fecundùm rectumtùm album,quamnonalbumfuntquidpo ſitivum contra definitionem contradi&oriorum : ad hoc recole doctrinam de termino concreto quodvirtualiter eft copulativus , adeóque illi con tradicit terminusvirtualiterdisjunctivus,juxta the fim11. lib. 2. Elem. undeterminusalbumexponi nitur:exiſtens,&habensalbedinem: terminus non album:velnon exiſtens : vel nonhabens albedi nem: ita interpretanda contradictoriaomnia inter terminos concretos. VI.. Contradictoria pro ſtatu exiſtentiali ſi de recreata loquamurſemperſuntinmateria contin genti, fed quantum adDeum contradictoriapro ſtatu exiſtentiali (ſaltemubi termini funtde ſecun do adjacente (funt in materia neceffaria , e. g. Deusexistens,nonexistens,itautpoſitivustermi. nus neceffario femper fit , negativusneceffariò nunquamfit. VII. Contradictoria pro ſtatu eſſentialiclariùs explicanturin propofitione (propterdicenda ſect. ſequenti)v.g.homoestnonequus,homoestequus, terminusillenegativus ſi ſumatur inconcretonon ita facilèexponitur,idque propterſpeciesalienas, &phantaſmata: dicotamen,quodinrectononve nit equus utfic,nam proquo ſtatuveniredeberet cùmdenegatione pro ſtatu eſſentialiagatur? ante quemſtatumalius indifferens ad illumnondatur, licètdetur ſtatus poſitivè capaxeſſentiæ, exdiſſert. 41.Logicæ fe&.1. Venititaq;in recto quoad præ dictumterminum,ipſe homohabensperidentita temnoneſſeequi,hoceftnegationemequi,&in obliquo tanquamformavenitipſanegatio &inul teriori obliquoipſeequusnegatus , & excluſus ab identitatecumhomine : falvatur autem terminus verènegativus , licèt inrecto ſitquidpoſitivum per ditaadproprietatem quintam. VIII. Omnis terminusnegativus inpropoſi tioneveraproſtatueffentialidicitnegationemne ceffariam , & terminus reſpondens poſitivus eſt impoſſibilis reſpectufubje&iobjetiviilliuspropo fitionis. IX. Atcùmterminuspoſitivus inverapropo fitione eſt neceffarius pro eodem ſtatu effentiali, reſpondens terminus negativus , dicit negatio nem impoffibilem , ut homoestnonrationalis & terminus hujusmodi negativus eodemmodo ex ponitur , ut terminus negativus neceffarius juxta num.7. Hinchabestriplicemnegationem impor tatamin obliquo àtriplici negativo contradicto rio, nempècontingentem , neceſſariam, impos fibilem. 1 X. Di 264 X. Diſcrimen inter contradictoriacontingen DiffertatioQuartaPhysico-metaphyfica tia,& neceffaria eft, quod in illis de ſubjecto propofitionis prædicari non poteftnegatio inre to &diciAntichriftuseftnegatioexiftentiæfuæ: at in terminis neceffariisdici poffe videtur homo eft negatioequi,feu negatioidentitatis cumequo: ratio eft, quia in formalitatibus valet prædicatio 1 tùmin abſtracto, tùminconcreto,undehomoeft animal,& eſt animalitas , feddehocpunctocon cludemus inferius. XI. Dari contradictoriaobjectiva,hoceftante operationem intellectus exparteobjectiuteſtinſe cognofcibilis verèdariduo aliquô modóobjectain terminis contingentibus admittendum videtur: in neceffariis vero,&repugnantibusperfolasſpecies alienas ,juxta diſſert.30.Logicamfect.2. dePro pofitionibusnegativis. Equidem ſatis mirabile eft, quòdcontraria objectiva, relativa objectiva,atque etiam privativaobjectiva ultro admittanturrejectis deinde contradictoriis objectivis, cum præfertim privativa includant contradictoria,&in contra riis etiam plerique concedant ineflecontradicto ria,quamquamnonfatiscautè,exdictisf.decon 1 trariis num. 5. XII. Reliquæ proprietatescontradictoriorum, quodnempèdebeanteffe omninode eodemobje toincodemſtatu,modo,loco, tempore,fenfu, ratione: (exceptô tamen ſtatu negativo,&poſiti vô,de quô poſtea)quodunum contradictorium neceffariofeinperdebeatdari, aliudneceffariode eſſeindeterminate,veldeterminate,proutfuntcon tingentia,vel neceffaria contradi&oria : quodu trumquefimul effenonpoffit,necfimuldeeflepof fit ,quod abaffirmatione,&negationeuniusvaleat èconverſoadalterum: quod contradictio fitma ximaomniumoppofitionum:proprietates,inquam hujusmodiſæpius alibiinculcatæfunt,præfertimth. 1. 23. lib. 1.Elementor. Denegatione objectiva, &ſtatu negativo. Explicationes , &poftulata. Er oppofitiones , præfertim contradicto. P riorumexpofitas apertâviâ deveniatur ad negationes ipſas examinandas : eas nimi rumnegationes ,quæafferunturvelinrecto,velin obliquo, tùmàtermino privativo,tùmà contradi Gorionegativo:nam cæteroquinhicterminusne gatio latiùs patet;ſignificat enimprimo actumne gativummentalem , vel vocalem , judiciumnem pè, vel apprehenfionem virtualiter judicantem: hoceſt complexam, cujus objectumprætenditur eſſenegatioilla, de quâquærimus;ſecundo,ſigni ficat negationem fundamentalem , feu activam juxtaſet. 1.hoceft,quidincompoffibilevelrepu gnans,velcontrarium,cujus quafi effectus , ſen terminus exigitusitemcontenditureſſenegatioilla, dequahicfermo:ſcilicet, utrem ſtatim aperiam, totalisin coeſt,utrùm negatioobjetiva,(quædi citurformalis : quia formaconcretieſt) revera ſit idem,acnegatiomentalis, vel fit idem,acnegatio fundamentalis,velfitaliquidabutraquediſtinctum, automninofitnihil.. II. Quemadmodum quid fit exiftere ex dis fert.41.Logicæ notiffimum dixi unicuique quidi. cat egoexifto, ita quidfitremnonexifterenotiffi mumeſtcuilibet dicenti : egoantecentum annos nonexiſtebam, nec ulterius iſta dilucidari pos funt. Sedquomodo fieripoſſit utres,quæpriùs exi itebat,&erat,poftea redigatur in nihilum ; itaut non fit&nihil fit;humanointellectui eſt inexpli cabile , unde veterum Philofophorum error ne gantiumquidpiamneque à Deo poſſe annihilari, juxtaverficulum : ex nihilonihilin nihilum nil poffereverti. Atdemysterio iſto nondifputatur inpræſenti:quarefipetascurDeustantaquæface repoteſtnonfaciat:quomodo tot alia,quænon erant,faciateffe:rurfumquetotalia ,quæ fuerunt, (faltem formæ fubftantiales , &accidentales) in nihilum redigat ? facili refponfione faciam ſatis : nimirum omnipotentiffima ,&fapientiffima vo luntateDeum omnia iſtapræſtare : quævoluntas eſtnegatio activa, & fundamentalis rerum omni um, quæ nunquam fuerunt , & non funt , vel quæ fuerunt ,&amplius non funt: licètſecun dumſeindifferentes fint,utfint,velnonfint:hoc eftcontingentes fint:eaquevokintasappellaturde cretumDer. : III. Differtatione antecedentipoſitus!eſt ſtatue pofitivus multiplex rei creatæ; feu contingentis, inpræfenti ſtatum negativum pono ; itaque ſta tus exiftentialis negativus naturalis , & phyſicus (namde fictitio postea loquar) eſt conglobatum exomnibus illis terminis,& obliquis , & conno tatis , per quæ res contingens determinatur at nonexiltat actu:&cumcogitaturutconnotansta leconglobatum,cogitatur eares actunonexiftere : resenimcontingens,&fecundùmſeindifferens & quaſipendula adexiftendum,&non exiſtendum ficuti determinari debet ut exiftatcontingenter actu; ita determinatione opus habetut actu non exiftat: idque contingenter determinationeſaltem negativa : hoc eſt perhoc,quodnonfitdetermi nata ad exiſtendum ; omnia igitur impedimenta vel poſitiva, velnegativa nè res illaexiſtat, com ponunt ſtatum exiftentialem ejus negativum , in quo præcipuè eminet decretumDei. Poftulo enim Deum fapientiffimâ ratione , & pleniffimaliber tate decreviſſe non creare,quænon creavit,utde crevit creare, quæ creavit, ſimiliteratque poteft deſtruere,& decernitdeftruere , quæ deſtruit in natura. IV. Status effentialisnegativus componitur ex omnibus illisconnotatis ,&obliquis, inordine ad quæ (faltem perſpecies alienas) eſtcognofcibile unam effentiam identificare fibi negationem alte rius diſtinctæ eſſentiæ, v. g. quâdiciturPetrusnon eſtleo:negatioillaneceſſaria ineftPetro ut in ſtatu negativoeffentiali:hoceftprout cognofciturin or dineadconnotata,tùm ſuænaturæ,tumnaturæleo nirætaliter comparatainterſeutinferantprincipia ſua eſſerealiterdiftincta. Huncſtatumnonintrant negationes activæ,&impedimentacaufalia , ſeu exigitivacontradiſtincta abiftisduabus naturis hu mana,&leonina. V. Status negativus exiſtentialis fititius eſt illeinordineadquemcognofcitur , e.g. &enun ciatur,Homoequusneceſſariònonexistit. Hujus modiautemſtatusnilaliud eſt quàm mixturaſta tus eſſentialis negativi,&poſitivi pertinentis tùm ad Denonente,&nonexiftente. adhominem,tumadequum,& infuperconnexio inter ſtatum eſſentialem , & exiftentialem pofiti 265 enimcæterosſtatusetiam iſte annumerari,autfingi vun: inordine adquos ſtatusita immixtoscogno ſcitur inphantaſmate ſubſtituto tumhomo, tume quus,& exindèprimò enunciaturjuxtanu.4.ho minemneceffariononeffe equum,&fecundo per trochleas & ambagesquoque dicitur, Homoequus neceffariò non existit. Huic autem impoffibili, quodneceffariònon exiftit inhocftatu correfpon detcontradictorium inſtatu exiſtentiali, vel nega tivo,vel poſitivo, disjunctivumjuxtadicta differt. Logicæ42. ſect. ultima. poteſt. Sed quantumetiam ad hocnoneffechi mericum,de formula, quæ fit negatio formalis, ſtatuendum,erit conſequenter addicendade ne gationeformali contingenti,aut neceffaria. IX. Diftinguendum efthoc,quod eſtmneſſe remobjectivam,abeo, quod eſtnegatioformalis objectiva : primum eſt illud notiffimum, de quo num.2. cujusdivifiotriplexdataeftnum.6.7.&8. &dehocnon litigatur. Secundumcontenditur eſſe formula quædam,quæ denominat illudpri : VI. Noneſſe,ſeunon exiftere rem contin gentem, v g.Antichriſtum nonexiftere exparte objecti eſt Antichriftus ſecundum ſe, & quiddita tivè, adeoque indifferens ad exiſtendum,velnon exiſtendum, fedut connotans ſtatum exiſtentia lemnegativum, feuactualemnegationem funda mentalem: eâdemratione,quâAntichriſtum exi ſtere exparte objecti eſt ipſe Antichriftusut con notans ftatum exiftentialempoſitivum, ſeuactua lem productionem. Ubique mirabiliter acci dit , quod ipfe Antichriftus ab his connotatis ponatur,vel intaliſtatu utnihilrei fit,velintaliut aliquid fit. Difcrimen verò eſt interutrumqueſta tum , quod Antichriftus ut connotans actualem productionem eſt exiſtentiaforinalis fua: ipſevero Antichriftus ut connotans ſtatum negativumnon eſt identicè negatio formalis ſua, juxta dicta ad objectionem quartam differt. antecedenti. Quæ ſtioigitureft: quidfit : ubi fit illa formula, quæ di citurnegatio formalis objectiva contingens , ſeu carentia, quodeſt idem: nam videturAntichri Stuscarens existentia,feu nonexiftenseffe con cretumutAntichriftusexiftens, undede formula denominanteſatagitur. VII. Hominem non effe equum eſt quidem homoutconnotans ſtatuin eſſentialemnegativum juxta numerum quartum,ſedde formulahic quo quequæritur: hoceſtdenegatione formali necef ſaria. SimiliterHirco-Cervumnonexiftere,expo niturjuxtanumerum quintum : & quænam fit illa negatio formalis facile ſtatuitur expofitanegatio neformali neceffaria. VIII. Non effe remchimericè, & impoffibili ter,eſtobjectum impoffibile , adeoque cenſendum ut cæteraimpoffibilia,nimirum involvereduocon tradictoria, adeoque effe,&noneffe: nam unam contradictoriumexſect. 1.num. 11. eſtſemperpo fitivum. Perinde igitur eſt incognofcibilis negati vachimera, ac cæteræ chimeræ,& licètuno ſim plici terminoproferatur,copulativeexponitur,e.g. nonDeusexponitur: noneffe,&effe Deum: hoc eſt non eſſe id, quod eft neceffariumeſſe: aliud exemplum: noneffe omne omninò ens,quod fub hoctermino univerſali quandoque proferturnon ens &licètexponivideaturnoneffequidquam,cui istaformalitascompetat : explicari tamen debet, noneffefimul,& effealiquodens:nam licètnullum enscontingenseffet,tamenDeus ,qui ſummum eft ens neceffariò ſemper eſt. Hujusmodi objecta chimericaexdiffert.42. fect. 3. Logicæ per phan mamtanquamconcretum. . X. Hitermini,remnoneffe:nonexistererem: remnihileffe: nonres:non ensfuntſynonima,& reſpectiveaddiverſos ſtatus exponenda. Ifti au temtermini:negatioformalis rei:non efferei:ni bileitas reiitem ſynonimafunt:niſiprimosdiſtin guas à fecundis, quæftionem hanc obtenebrabis, utnonnulli,àquibus negatioformalis in abſtracto fumitur promifcuè pro negatio formali in con creto,ſeu pro termino verènegativo: ficutidiffe rentia, &diſtinctioper ufum, velabuſum ufurpa turprodifferenti,&diſtincto,quodtamenemen dabis negando fuppofitionemad fimiles enuncia tionis. Item diligenter diftingue præ cæteris hos terminos,rem&noneffe,&noneffe rei: ſecundus ſignificatformam abſtractam quemadmodum om neinfinitumpoſitumfineaccufativoregente,juxta th.20.lib. 1.Elem. Primus veroterminus fignificat illudnotiſſimumnumeri.2. idquepropteraccufati vumregentem: fite.g. AmareDeumestvirtus : Petrumamare Deumeftvirtus;primopropoſitio eſtvera: quia idemeſtamareDeum,acamorDei: ſecundafalſa,quiaPetrumamareDeum eſt idem,ac quodPetrusametDeum:fedquodPetrusametDe um,estquidem quodPetrusfaciat actum virtutis, nonquodfitvirtus:itaincaſunoſtroremnoneffe, eſtidem,acquod resnon fit: fed falfiffimumeft, quodidemfit,acnegatioformalis rei,ſeunoneffe rei, ut quodPetrus amans Deum, ſit amorDei. Itaquedehoctermino,nonefferei, itaintellecto li tigatur, dehocveroremnoneffenullacontrover fia eft: .. : XI. Antequam tamen litigetur , proprietates utriufque termini hic propono (quidquid fit, an uterque fitobjectivust Primaproprietas: negatio formalis eſt termi nus relativus per modum formæ: ontnis enim negatioeftalicujusnegatio , inde dicitur non ef fe rei, cum obliquo fuo : unde ficuti,pater ex preſsè intelliginonpoteſt,non intellecto filio, ita negationoncogitatarenegata. Secunda,præter iftam rationem relativiinomninegatione formali reperta datur alia relatio, per quamdiftinguitur negatio formalis in negationemabſolutam, & in negationem reſpectivam prima eſt abfoluta ab omni ſubjecto: hoceftabomniente realiponibili proſubjectoadfaciendumconcretum cum taline gatione:ſecunda eft reſpectiva ad ſubjectum ali quodreale, cumquo poffitfacereconcretumhu jusmodinegatio: remexplico: noneffeentisutfic, taſmaſubſtitutumcognofcuntur; hoceſtſubſtituti,&eftnegatioabfoluta ab omni ſubjecto reali, toproente neceffarioquidemquoadeffe,&pof ſibile eſſe,ſed reſpective ad taliaconnotata, quæ conftituunt ftatum impoſſibilitatis fi&itium; inter eſtnegatio cujuslibet entis tamDivini, quàmcrea licèt fitreſpectiva,& relativaadterminum nega tum: namde nullo enteutſubjecto poteſt prædi cari, licèt inobliquo illa negatio: quamvis eadem LI nega R. P. ProlomæiPhiloſophia, 266 negatioper modum terminirefpiciat, & dicatre fationem ad omniaentia:indefit,quod iſteter DiffertatioQuarta minus nonensfitidem acchimera, inqua videli cetnoneftreperibilisullaveraratioentis,&quod inhocipfoterminononens (fidanturnegationes formalesobjective) veniatin obliquonegatiofor malis abſoluta àſubjecto reali, Tertia, omnes aliæ negationesformales ( pro quocumque ſtatu ) quædenominantnoneffe formalitatem,feu con ceptumaliquem inferiorem ente,deſe ſuntindif ferentesutfintabſolutæ, vel reſpectivæ abſubje &um reale, prout in aliquâ propofitione velde ſubjecto impoſſibili , vel poſſibili ponuntur, v. g. fidicaschimera eftnonhomo,itemquedicas:equus eftnonhomo:in primapropoſitione,nonhomo,di cit negationem meram,& puram, abſolutamque à ſubjecto reali ( ut in illa actuali prædicatione) adeoque terminus ille eſtimpoſſibilis,& propte rea ſecundò intentionaliter admittipoteſt ut vera ea propofitio, perindeaciſta chimeraestimpoffi bilis: ſalvis tamen dictisdiffert. 31. Logicæ ſect. 2. deconſtantia ſubjecti : ſecunda vero propoſitioin terminoillononhomo, includitnegationemrelati vamad ſubjectum reale : adeoque eſtterminus poffibilis. Quarta proprietas, ex quadiftinguen dum eft,quoddicitur: negatioformalis inobliquo nonconnotatſubjectum, ſecus verò privatio; di ſtinguendum eft, inquam, quod negatioformalis nonconnotetfubjectum phyficum phyſicè diſtin tum àrenegata,& aptum adrem negatam reci piendam ut formam: quarenota ſequentes termi nos,&indediſcequotaliismodis negatioforina Jis ut præſcindens, immo excludens privationem poffit connotare fubjectum. Inprimis connotat ſubjectum metaphyficum, & prædicationis , ſi eſt negatio neceffaria , & fubjectum eſt ineptum ad rem negatam metaphyficè,&identicè recipien dam,utequus non efthomo: deinde ſi negatiofor maliseftcontingens &negatexiſtentiam, conno tat ſubjectum metaphyficum aptum ad effe id, quodnegatureffe, utcùmdico Petrusnoneft exi ftens:Petrus eftcapaxexiſtendi,& eſtſubje&um metaphyficum&logicumin eapropofitione:inde quæitiuncula de nomineextatutrumnegatioexi ſtentiæ rei contingentis dicenda fit privatio , vel negatio? communiterdicifoletnegatio. Denique quandonegatioformalis connotat fubjectumphy ficum,phyficèdiftinctumà re negata, &illud eſt ineptumadremnegatamut formamrecipiendam illaeft propriènegatio,nonprivatio. Quinta pro prietas:negatiotamenformalispoteſt confiderari utgenusadprivationem &negationem in ſpecie: dequânegatione inſpecie ſuperioraprocedunt: fednegatioformalis utfic, &utgenus eſtmerane gatio indifferens ad fubjectum phyficum aptum connotandum,velnon connotandum per unam connotationemevaditprivatio, peraliam negatio in fpecie. Totatamenpræfenscontroverfiaeftde negationeformali utfic ; adeoque communis eſt etiamprivationibus.*** XII. Terminus iſte nihilvidetur effeconcre tumexplicandumhabensnihileitatem:hoceftne gationem formalem,& inillo fecundùmobliquum locumhabetquæftio:quantumadrectumjuxta n.2. philoſophaberis. Attamen ſecundum ſe terminus iſte æquivocationelaborat, Primò,fignificarepos teſtidem acnonens, nifi refpiciat aliquodfubje Phyfico-metaphyfica tum&realeeſt ipfiffima chimera: negaretenim eſſe etiamens neceffarium; fi connotetſubjectum reale,utAntichriftus nunceftnihileſtverapropo fitio proftatu exiſtentiali : fedpro ſtatu effentiali denullo ſubjecto reali, nifi cum addito , & termi nocumveritateaffirmatur , . g. homo eſtnihilut inſtatu eſſentiali,nifi addas est nihilequi, falfum dicis : de chimera verò dicitur,chimeraeſtnihil proomni ſtatu : prædicatum enim noneſtminus impoffibiliquam fubje&um , adeoque ſecundò in tentionaliter verapropoſitio,ſedprimò intentio naliter veluti negativa effet, exponenda eſt ut fit verajuxta diſſert. 31. Logicæ in fine. Secundò, terminus nihil fignificare poteſt idem ac terminus poſitivus cum negativo ſyncategoremate , c. g. nullares, exponiturque percopulativamnegati vamneciſtares, necilla,necilla&c. Iſtumverò ufumhabet terminusnihilcommunitercùmponi turpro ſubjecto :& indeeſt ,quod ficuti copulati va illa negativanondeſignat negationem forma lem termini copulati (&bacres,& illares&c.) ſednegat per modum uniusipfampropofitionem hoceftcopulam,& nonterminos illius, itaetiam terminus nihil, cùm codemmunere fungitur, e.g. nilcreatumest Deus : quidnegatur ? non ſubje tum,nonprædicatum,ſed copula,&propofitio permodumunius. XIII. Idemterminus nihilmentalis , feu voca lis æquivocationem patitur ratione tranſpoſitio nis inpropofitione, utexinitio Elementorum me miniſſepotes,utcùm dicitur vox nihil nihilfigni ficat,autfignificat nihil. Inprimapropoſitioneeſt idemacnonhabet ſignificationem: Secundoverò modoprolatusterminus nihildeſignat hoc ipfum objectum faltem in phantaſmate ſubſtituto cogni tumnempe nihil: ita etiamdiverſiſenſus eſt,pro pofitiohabetproobječto nibil&propofitionihilba betproobjecto. XIV. Purum nonens,purum nihil,&fimili teraliaprædicata negativa,ſedpura & mera : hoc eft abſoluta; funt omnes chimeræ: cautè tamen diftingue terminumnegativum à terminoinfinito: etenim non homo , cùm eſt terminus infinitus non eſt negativus; ſedindefinitus , &præciſivus,deſi gnatque aliquid quomodocumque diſtinctum ab homine: proptereade chimeraprædicarinonpo teſtterminus infinitus;quiaad eamprædicationem requiriturconſtantia fubje& ,juxta diſſert. 31. Lo gicæ: poterit utcumque prædicariterminus nega tivus,&dici chimeraestnonhomo: quia re vera hujusmodi propofitio licèt videatur affirmativa eſt negativa , dummodo terminus negativus fit purus. velnondatur, necdari potest negatioformalis contingensàparterei,hocest independenterab L extrinfeca denominatione intellectus operan tis ; velfidatur, est merarelatiopradicamen 1 talis,ut relatioprateriti. Rob.primapars:quianegatioformalis,hoc eſt Pforma,quæ forma,quæ denominatremnon effe,non eſt modus:noneſtens abuſivuin: hou eſt neſcio quid quidminus,&pejus ipso modo,verè fictitium,& inexplicabile ab auctoribusfuis; quiatuncmodus, Denonente, &nonexistente. facitcollectionempoſitivam: unaenim illius pars tum ensabuſivum,ſuperfluum,&abfurdumeſtad 267 exiftentialiternoneſt: fecundo,quia negatiofor finemintentum:hoc eſtutdetur hæcveritas obje Aiva,Antichriſtus nonexiſtit:rurfus negatiofor malis contingens,noneftipſa negatio fundamen talis, ſeu ipſe ſtatus exiſtentialis negativus,dequo fect. 2. num.3. quiaperinde eſt abfurdum dicere; decretum Dei nolenslucemexistere effeformali ter tenebras, acdicere : decretumDeivolenslu cemexistere effeformaliterlucem:nimirumutre-, pugnat caufam efficientem efle fuum effectum; ita. repugnat caufamimpedientem effe formaliter ip fam formamdenominantemhoc concretum,effe Etus nonexistit Hisſtantibus fic argumentor. Prædi&is exclu fis , quodremanet aparterei eſtAntichriftus poffi bilis: g, àparterèinondaturnegatioformalis.Prob. conf.: Antichriftus identificans fecumnegationem ſui forinalemeft ipfiffima chimera,&abfurdiffime fubquacumque reduplicatione ita cogitaretur:g. &c.unde ficuti nondatur ex differt. 13. Logicæ univerſaleformaleà parte rei;itanondaturnegatio formaliscontingensaparterei,feddaturperextrin malis eftformarelativa ut prioritas ,& majoritas, &ficuti fineabſurdoconſtituiturilla exaliquopo fteriori, iſtaexaliquominori; itanegatiofornalis exaliquopoſitivo: totumenimhoc in ſummani hilaliudeft quàmquòd meritum objectivumcogi tandideAntichrifto non existente contingenter, (quodadverbium ſemperadde) reperiturtumin iplo Antichrifto , tum in negatione ejus funda mentali. : Negatioformaliscontingensprimamodoexpofita nonest cognofcibilisperſpeciesproprias,feddun Ppro taxatperspeciesalienas. Rob.uteſt inſenihileſt,&nullum habeteſſe pronulloſtatu,adeóque perſpecies proprias nihil ſui offert cognofcibile.Atperſpeciesa lienas.cognofcipoteſt, nimiruminphantafmateſub ſtituto: ſubſtitutoinquam nonpronegationefor maliobjectiva,quæ deturà parterei,fedpro ipſa fecamdenominationemintellectus ficutiunitasra tionis, & distinctio rationis.す 。 Dicesſtatim,nonpoteft dariconcretumàparte rei fine forma denominante à parte rei: daturà partereihocconcretumAntichriftusnonexiftit: ergo &c. Refp. conc.maj (intelligendoilludàparte reiin fenfuconclufionis)negofuppofitummi. fup ponis,quodiſtaveritas objectiva: Antichristusnon exiftit(quæ eſtàpartereiineſſeveri,&cognofci bilisnonveròineffe exiſtentis)fitautpoffitconci piuteſtinſepermodumconcreti ,quodnego ro tunde:illud enim obje&um eftpermodumfimpli cisobjeti utconnotantis ſtatum exiftentialem ne gativum, ficuticomeftio denominatur cœna non permodumconcreti, hoceftquaficomeſtio fitfub jectum&tempusveſpertinum fitpermodumfor mæinhocobjectocana. Prob.fecundaparsconclufionis , quòdnegatio formalis explicari poffit ut relatioprædicamentalis nonquidemomninophyfica,fedutrelatiopræteri ti,ſeupræteritionis ,quam appellari dixi dill.45. re lationemintentionalem,inquantumnonomneejus conftitutivumexiftitin rerumnatura. Probatur ita que:nonminùsclarè&congruèexponiturmino ritas formalis percollectionem baculi majoris,& minoris,&prioritas formalis per collectionem u triusque reiprioris , &pofterioris , quamexponi poffit negatio formalis contingenspercollectio nem,v.g.Antichriſtiſecundùm ſe conſideratiutin ſtatueffentiali&exnegationefundamentali,dequa Idecontrariisn. 3. Quæque collectiodenominet Antichriftum negatum,feunonexiſtere:utfupe riores collectiones denominant baculum B. v. g. minorem , & remA. v.g. priorem ; ergo&c. Prob. antec. quia tricæ innumerabiles per hunc modumexplicandi de mediotolluntur, &nul lum incurritur abſurdum,quodipſumprobo: nam fieſſet abfurdum , quodnegatio formalis, ſeuratio formalis non exiſtendi confifteret in eacollectio ne: eſſet;quiajamnegatioformalisforetquidpoſi tivum: fedhoceftfalſum: Primò ,quia collective ſumptum illud poſitivum cum alio negativo non renonexiſtentetalitercognofcenda:ficutiinphan taſmate ſubſtituto cognofcitur univerſale formale, &tamenphantaſmanon ſubſtituiturprouniver ſali formali objectivo ,quod nondaturàparte rei, ſedprouniverſali fundamentalitalitercognofcen do,juxta diſſert.12.Logicæ ſect,ultima,&penul tina. 1 Negatioformalis neceffaria,immòveriasnegati vaneceffarianondaturàparterei,necidenti ficatacumentedenominato,necperſpeciespro prias eftcognofcibilis;fedper ſpeciesalienasco nofcituridentificatacumentedenominato. Rob.prima,&fecundapars: objectumpofiti Prum vumcognitummodonegativo,noneftobje tumnegativumàparterei: ſednegationecef fariaformaliseft hujusmodi: g.nondaturàparte rei:prob.mi.hominemnon effe equum: autcum homineidentificarinon effe equi,hoc eftnegatio nemformalemneceffariamequi , tandem fatentur omnes, formalitereffeidem(formaliterinquam fi nediſtinctioneratiocinata) achominemeflehomi nem,&equumeffeequum,utrumq;cognitummo donegativo , & idipſum expreſsè repræſentante perdiverſamphrafim,utfi diceremaaimalratio nale,&perduasnegativasidemexprimerem, non non animalrationale:ergo&c. Probaturtertiapars: ſpeciespropriæobje&ipo ſitiviuteſtinſe, nondeterminantadcognitionem negativam de eodem objecto, quia per iſtam co gnofciturobjectum aliteraceſtinſe:ergo&c. Probatur quartapars: per ſpecies alienas &in phantaſmate cognoſciturtali modo negativo; ho minemnoneffeequum,tanquamformalitas iden tificata cumhomine , ergò etiamnegatio formalis neceffaria equi cognofcitur tanquam formalitas identificatacumhomine : antec.patet, quia inter alias formalitatesphantaſticècognofcibiles inhoc objecto reali homo una eſt hoc quod eſt non effe equum,ficuti aliæ funteffeanimal,effe riſibile,ef L12 Je 268 SedependentemàDeo&c.Conſequentiaprobatur: Differtatio Quarta Phyſico- metaphyfica quotiescunq; phantaſtice repræſentatur formalitas permodumconcretiidentificata cumobjecto rea li; eademquoque formalitas inabſtractoidentifica. taphantafticerepræſentaripoteft: ideòquiainho mineidentificatur animal,etiam identificatur ani tulorum,&nunc experitur folitariamhaberepri mamvifionem,inde fuadeturad furorem&vin dictam. Contra4.Aliquanegatioformaliseſtaccidensin ſubjecto materiali :ergodatur àparterei:probatur antec. cæcitas & furditas funt inoculo&in aure: malitas, ergò eodem pacto inhomine repræfenta turidentificari non eſſeequum &noneſſeequi,hoc eſtnegatioformalis neceffaria equi. ſediſta ſecundumrectum funtnegatio : ergo&c. Refp.negoantec. ad probationemdift.maj. cæci tas fundamentalis (hoc eſt intemperies humorum, &perverſatextura fibrarum) eſt inoculoco.cæ Negatiochimerica&impoffibilisnondaturàpar terei, acproindèut cateraimpoffibiliaincogno Robatur ex differt.42. Logicæ nullum habet •fcibilisestperfpeciesproprias. Peffe necpro ullo ſtatu quidquid eft citas formalis: hoceftnegatio formalis ne. majo rem: hæcenimnullibieſt. Contra 5.Ergo cæcitasformalisnondiftinguitur àfurditate formali. Refp.dift. cæcitas formalis : parte rei nondiftinguitur&c. nego fuppofitum : impoffi bile. : SECTIO IV. Objectiones contra primampartem conclufionis prima. Nſolaprima concluſioneſunttricæ,reliquasita Iqueſineobjectionibuspono. Objicies 1.Quodnegatio formalis fitaliquid poſitivum à parterei etiam ſenſibile : negatio for malis contingens independenterabintellectudatur innatura,cumnon daturres contingenternegata, ergo&c.Refp. negoantec. Contra 1.Negatio formalis eſt ſenſibilis: ergo dantur. Refp. nego antec. paradoxumeſtmaxi mum,quod negationesnonfolùm fintquid intelli gibile,fedetiamquid fenfibile,adeóque fintvelco Joratæ,vel ſonoræ, velſapidæ &c. Contra2.Ariftotelesdicitviſionemeſſelutis& tenebrarum,hocefttenebraseſſeobjectumviſibi le:Refp. explicoAriftotelem: primo nonloquitur denegatione formali inabſtracto ,ſedde eoquod eſtnoneſſelucemjuxtaſect,2.n. 10.nequedehoc objectodicit quòd ab oculovideatur, fedquodab intellectu ſpeculante deobjectô oculitandem con cludaturrevocariad ſcientiam, quætractatdeoculi objecto,etiam tractationemdenon eſſelucis,ſeude tenebris juxta regulain Logicam : adquam enim ſcientiam pertinet tractatio dehabitu,pertineteti aintractatiodeprivatione habitus , latiffime&im proprièſumendoutrumq;teminumhabitus &pri vatioc.g.ethicatractatdevirtutibus&vitiis,deju ſtitia &injuftitia&c. Contra 3. Bruta cognofcuntphantaſianegatio nes formales: ex.g. tigris ad cavernam revertens cognofcitnoneffeibicatulosfuos,fedablatoseſſe, &inde furit &c. ergo&c. Refp. nego ſuppoſi tumantec quod nempènegatioformalis fit idem acresnegata: ſeu non efferei , fit idem ac rem non effeex let.2.num. 10. cæterumnoneſſeca tulos imaginatur tigris & phantaſtice percipit, nonquidempropriè difcurrendo,nec modorela tivô cognofendo catulos ſuos ſecundum eſſen tiam in recto,ut connotantesſtatumexiftentialem negativum , fedperapprehenfionesquasdamſua fivas,dequibus differtat. 27. Logicæ ſect. 1. quæ æquivalent aliquo pacto judicio, autdifcurfuiin tellectuali : excitatur enim ſpecies de catulis per viſionemintuitivam loci,quamantecedenterſem perhabebat conjunctamcum viſione intuitivaca : jamenimfupponisdariàparterei: cæcitas forma lis dependens ab intellectu cogitante nondiftin guitur&c.nego conf.ficutigenusformale,ſpecies formalis&c.diftingunturexdiffert. 15. Logicæ & 17. ita&nonalitercæcitas formalis àſurditate for mali , modo iftis terminis propriè & conftanter utaris. Contra 6. Datur cæcitas in oculo: aliis verbis daturnegatiolucis in aere : datur inMundo nega tioAntichrifti : datur ubicumque negatio alterius mundi: ergo &c. Refp. hæcomnianego denega tioneformali,defundamentaliconcedo. Concra 7. Cùmaereſttenebrofus,danturtene bræ inaere, àquibus aerdenominatur. Refp.pri monegofuppofitum:fupponisenim,aerempoffe eſſe lucidum & illuminatum, quodfalfum eft:cor pusenimdiaphanum illuminari non poteſt ut alibi fufius. Rursus fecundònegofuppofitumſupponis enimhominesnonloquide rebusnegativis modô poſitivo:hocproba. Contra 8. ErgònuncdaturAntichriftus in hoc Mundo: ergo daturalicubialterMundus: (nego confequentiam)quiacùm nondaturunumcontra dictorium , neceſſariò aliuddaridebet : fed non daturnegatioAntichriftiinhocMundo. Refp.ne go fuppofitum minoris,quòdnempè negatio for malis Antichriſti ſit contradictoriumAntichriſti e xiſtentis:contradictoria funt eſſe Antichriftum , & noneſſeAntichriftum,hoc autemſecundum, non eſt negatio formalis, ſed ipſeAntichriftus ut con notansſtatum exiſtentialemnegativumjuxta ſect. 2.num.3. Contra9. Effe Antichriſtum &non eſſeAnti chriſtumnonfunt contradictoria: probatur, quia nonfunt de eodem Antichriſto in iisdem omnino circumftantiis , hoc eſt in eodem ſtatu : nam effe Antichriftum connotat ſtatum exiſtentialem po ſitivum ,non eſſeAntichriftum connotat ſtatum exiſtentialem negativum. Refp. tricam iſtam eſſe diſcuſſam ſect, 1. fubfinem: namab illaregula cæ teroquinveriffima expediendus eſt ſtatusnegati vus&poſitivus , aliter non darentur contradi Goria. Contra ro. Exdivinaſcriptura habetur: tene braerant ſuperfaciem abyffi: benedicitelux & tenebraDomino:ergòtenebræ funtaliquid. Refp. explicofcripturam,utexplicat D. Auguftinus ad illum locumfine ipsofactum est nibil: fiehaber (tract. 1. inJoann.)videteneficcogitetis:folent enimmultimaleintelligentesreputarealiquides. fenibil:&additalioloco;taleestacficlocumali : quem Denonente, &nonexiftente. quem,quilucecareatdicamus tenebrashabere, quodnihilaliudeft,quàm lumennonhabere. Ita 269 candumeft, vel perphantaſmaut ſubſtitutumtali queexponendus eftprimustextus: abyfus lumen nonhabebat, ita enimin communiufupoſitivède negativis loquimur. Quoad benedi&ionem illam figurata eft locutio: invitantur enim homines ut occafionem capiantànon effe lucem ad laudan dumDeum.caandla ſubſtitutione pro renegata; velper concretum ex reipſanegata&non exiſtente,&negationemen tali:undeficuti ſpecies formalis poteſtdefiniri, ha beteſſentiam;itanec aliternegatioformalis,ſtando inprimaparte conclufionisprimæ. Contra 1.Ergoaereſttenebroſusformaliterper cognitionem: aliisverbis: ante omnemoperatio Contra 11. Ergoaerperſe ipfum formalitereſt nemintellectusaereſttenebrofus, &Antichriftus tenebroſus,quodeftablurdum. Refp. negoſup pofitum: per illudformaliterjamfupponis, quod noneſt. Refp. negoſuppoſitum ſemperenimpe requiratur forma,utfit tenebrofus aer: immoverò, tisprincipium, &fupponis, quòdinaere noneffe requiriturut non habeat formam, hoc eft lucem, lucem fit per aliquam formam , quod pernego : idque non peraliam formam , fed perconnotat ille autem terminus tenebrosusabfolutè& fimpli citer &primo intentionaliter non fignificat for tionem. Contra 12. Aerper ſe ipſumnoneſt lucidus, fednegas quodper fe ipfumfittenebrofus: ergo effe tenebroſumnoneſtidemacnoneffe lucidum. Reip. dift. æquivocationem latentem in illo non, præcifivè concedo ma, negative ne,aernonluci dus negativeeftideminre acaertenebroſus,neu trum eftper ſeipſumpræcise aer,fedeſt per ſe ipfum ut connotantem negationem fundamenta lem lucis,putareceffum Solis ànoſtro hemiſphæ mamfedconnotatum... Contra z. Ergonegatioprimòintentionalis eſt impoffibilis : ergo eftcognofcibilis,quia cogno fcibile eſt omne impoffibile. Refp. nego fuppofi tum loquimur de negatione formalicontingenti: hancdico nondari, quia exercitèeſt impoſſibilis &chimera,&tuſaltasadiſtamchimeram, quafipro illa litigetur. Contra 3. Ensdividitur innegativum,&pofiti vum,ergo daturaliquod eſſe negativum hoc eft rio,vel extinctionem candelænen Contra13. Aereſtindifferens utfittenebroſus vel lucidus: Antichriftus eft indifferens utnon fit vel fit : ergodebetdeterminari peraliquid aer ut Attenebrofus: Antichriſtusut non fit. Refp. en folitamodaliſtarum cantilena: concedoant.diſtin guo conſequens : debet determinari peraliquam formam nego : per aliquid connotatum con cedo. Contra 14. Quoties daturnova determinatio objectiva in natura,debetdarinovaratioformalis illius determinationis in natura. Refp. dift. nova ratioformalis,hoc eſtnova formanego, hoceft novum meritumobjectivum in connotatione ſuf ficientiſſimè conſiſtens concedo. Contra 15. Datur privatioformalis à parterei, ergoetiamnegatioformalis à parte rei : probatur antec, privatio eft principium generationis, quæ daturà parte rei: ergo&c. Refp. dift. antec, datur privatioformalisin concreto,hoceftnoneffe for maminſubje&oſubdiſtinguo, datur ineſſeveri& objetivi concedo,in eſſereiexiſtentis nego: rur negatio objectiva. Refp. omiffoantecedente ne goconfeq. illa divifioeltanaloga, vel intelligitur de diviſione in enspoffibile&impoffibile, velin ensexiſtens&nonexiftens,&inhocfenfueſtdi vifioentis inquantumeſt intelligibile, feu cogno ſcibile: ſednihilcontranos,ensenimnonexiftens noneſtnegatioformalis contingenshoceft , rem noneffe,noneft,non efferei. Contra4. Negatio formalis contingens eſtbo na,eſtamabilis,poteft effe melior re pofitiva,ut cùmdiciturdeJuda:melius illieratfinatusnon fuiffet , poteft effe eligibilis , poteſt terminare actumvoluntatis:item intellectus : verificarepro poſitionesnegativas&c. ergo eſt quidpoſitivum. Refp. patienter diftinguendo illud antec. negatio formalisſecundointentionalisconc. nempequo adaliqua habere illas prærogativas: primo inten tionalis nego fuppofitum, ſemperenim fupponis contraſect. 2.num. 10. idemeflenegationem for effe. malemcontingentem , &rem contingentemnon 1: Contra 5 Omnes prædictæ prærogativæ ſal fus datur privatio formalis in abſtracto fubdiftin guo,fecundùmidquoddicitinrecto nego,ſecun dum id quod dicitinobliquonempeipſumſubje Aumconcedo. : Objicies 2. Quòd faltemnegatio formalis fit aliquid objectivum& cognofcibile etiam fi non poſitivum. Negatio formalis contingens,eſtde finibilis, habet effentiamfuam, poteſt dici negatio est negatio , ergo eſtcognofcibilis& habet effe objectivum. Refp. adhas&fimilesphraſes prima diſtinctio eft negatio formalisut eſt inſene: ut eſt inaliocon: per ſimilemexplicationem exdoctrina datadepræciſione objectiva&univerſali formali diſſert. 12. Logicæ : fecunda diſtinctio eſtjuxta differt. 30. Logicæconclufioneultimanegatiofor malis ſecundointentionaliter concedo, primò in tentionaliternego : ita utquod dehoc concreto extrinfecodiciturſpeciesformalis,differentiafor malis,idipſumdicaturde hocconcretoextrinfeco negatio formalis, quodreveratale eſt,&expli tem conveniunt huic objectoremcontingentem noneffe:fed non aliundeniſi propternegationem formalemprimò intentionalem :ergo &c. Refp. Rectèteloquimodo,feddiftingue:remnoneffe, eſtbonum,eſt melius, eſt amabile, eligibile : ne gativeconc.poſitivè nego: hoc eftperinde, acfi dicas remipfameffe eſtodibile,eſt inamabile, eſt ineligibile, vel repudiabile : etenim qui dicitnolo effevitamPetri,voloeffemortemPetri idemdi citſecundumrectum,& peridipfum fit contenta utraque voluntas cumdifcrimine, quod cogno ſcentes per ſpecies proprias primum actumdum taxat , cognofcentes verò per ſpecies alienas utrumque elicere poflunt : quantum adJudam comparantur iſta objecta , nolle viventem effe, nollepeccatoremeffe : &rurfus hæc alia : vel leviventemeſſe; vellepeccatorem eſſe : ac de nique reciprocandonolleviventemeſſe,vellepec catorem effe:exhisduobus prudentius eſtpri mum , quam fecundum fideturoptiodisjunai 1 va: 270 va: ita explicaturdictum illud deJuda,& fimilia, DiffertatioQuartaPhyſico-metaphyfica Contra13. Veritas formalis illius propofitionis in quibus nihil denegationeformali. Contra 6. Non effe perficit quandoque ſubje &umv.g. non effedoloremincorpore,noneffe ſextumdigitum inmanueſtperfectio corporis ,& manus: fed hoc aliundeeffe nonpoteſtnifiàne gationeformali itaperfectiva :ergo &c. Refp.dift. ma. Perficit negative: (hoc eſt non imperficit præſentia ſuaresimperfectiva) conc. Perficitpo ſitivenegoma.&min. Contra 7. Antichriſtum non eſſe eſt nihil eſſe Antichriftum : fed iſta propofitio Antichriftus non eft verificaturpernoneffe Antichriftum, ergo, verificatur per nihil. Refp. distinguo illud nihil, nihilabſolutumnego: (eſtenimchimeraexſect.2. Antichriftus nonexiftit eſt collectio ex propofi tione, &Antichriſto ; ſedhæccollectioeſt indif ferens utfitfalfitas formalis ejusdempropofitionis ergo &c. Refp. Diftinguendo Antichrifto cum obliquo ſtatu negativoexiſtentiali conc, fine illo, nego: inhocſemperconfiftere.: Objic. 3. Affirmatio& negatioper intellectum datur: ergodatur àparte reipoſitioreiformalis, &negatioreiformalis. Refp.negoconf.jamalias exploſam ubide relationibus. Cognitiones multi plicari poffunt etiam non multiplicatis,objectis præfertim incafunoftro,ubimultiplicantur obli qua objectiva. 1 Contra 1. Negatioformalisdebet effe diſtincta num.12.) nihil relativum ſubdiſt. utterminans ſta 1 tum exiftentialem negativum conc, ut terminans aliumterminum,velſtatumnego: ex fect. 2. non efferemcontingentem,nil effecontingenter rem exparteobjedi eſt resipſaeſſentialiter ſumpta in recto ,ut terminans ſtatum exiftentialem nega tivum. ! Contra8. Ergo illapropofitiononhabetobje Aum: aliis verbis: nonhabetverificativum. Refp. Ineſſe rei exiſtentisconc.ineffeveri,feurei pof. fibilis ut connotantis tamen ſtatum exiſtentialem negativum,nego. Contra9. Ergo perſtatum exiſtentialem nega tivum verificatur illa propofitio. Refp. diftinguo tanquam per rectum objectum illiuspropoſitionis nego,tanquam per obliquumconc. Recole exdif. ſert. anteced. Antichristus peccabit , Antichri ſtuspeccat. Contra 10. Illa propoſitio debet eſſe veraper aliquidindifferensAntichrifto : ergo non per ef ſentiam Antichrifti. Refp. ditt. per aliquid indif ferensut perverificativumallatuminrecto,nego: allatum in obliquo conc. ut tempus futurum in propofitioneAntichriftuspeccabit Contra 11. ErgoperidemverificaturAntichri ſtus non exiftit, per quodverificaturAntichriftus exiftit,ergoidem eft verificativum,& falfificativum primæpropoſitionis. Refp. perſimilem diſtinaio nem recti,& obliqui. Cæterùin quantum intereſt interremnon effe,&remeffe,tantum interverifi cativum, & falfificativum ejusdem propofitionis: intervallum vero,& difcrimen nonconfiftit in re &oobjectivo, nec in obliquo permodum formæ; ſedinobliquopermodumconnotati. Contra 12. QuidicitAntichristasnonexiftit temerè, &cafu diceret, nec ſciret utrumverum diceret, fi nihilniſi Antichriftumfecundum eſſen tianobjective inmentehaberet: ergonegationem formalem quoqueinmente haberedebet. Refp. Saltari extrachorumper iſtas temeritates: qui di cit Antichristus peccabit ille quidem ex parte objeti nil niſi indifferens ad peccandum ,&non peccandum videt,tamenpoteftidtemerènondi cere : fi moveatur ex motivo extrinfeco quidem ipſi objecto fuo , fed connexo: v.g. exrevelatio neDivina : à fortiori incafu noftro , in quodi cens Antichriftus non existit , ex parte objecti obliqui multavidet,&percipit , quæ pertinent ad ſtatum exiftentialem negativum, & perilla abſol viturab omni temeritate : ut qui noctudicitnon eſt luxinhocloco. 止 anihilo:prob. antec. Debeteffe diſtincta à rebus, quas negat: fedresſunt nihilum:ergo&c. Refp. diſt, ànihilo abfolutonego: (eſtenimchimerane gatioformalis)ànihilorelativoconc, &fimiliter difſt. quod resnegatæ fintnihilum. Cont. 2. Cùm nonexiftitàpartereiunumcon tradictorium,debet exiftere aliudcontradictorium àparte rei. Refp. nego fuppofitum : fupponis enim,quodhocquodeſtnonexiftitunumcontra dictorum non fitcontradictorium hujus objecti exiftit aliudtontradictorium:ineptaenimeſtcau falis,ut fi conditionatediceresfinonexistit album nonexiftit album. Contra 3. Cùm nondaturAntichriſtus , debet dari ejusoppofitum:ergo negatio formalis. Refp. dift. Debet dari oppofitum incompoffibile conc. hoceftnegatiofundamentalis:oppofitumcontra dictoriumdebetdari,ſubdiſt, negativè hoceſtde betnondari Antichriftus cumconnotatione ſtatus negativi conc. poſitivènegoſuppoſ, quòd contra dictoriumutrumquefitpoſitivum. Contra 4. Exiftentia Antichriſti eſt aliquid: ergo nonexiftentia item eſt aliquid. Refp. Non contradictoriorum , fed contrariorumeſt eadem ratio&difciplina,uteſtinproverbiocitato ſect. 1. num.9. Imò retorqueo,quiaexiſtentiaeſt aliquid, ejus contradictorium noneft aliquid, Contras. ExiftentiaAntichriftipoteſtnonexi ſtere , ergo non exiſtentiapoteſt exiſtere. Refp. negoconfeq. expari ratione ,quia contradicto riis conveniunt contradictoriajuxta regulam po fitam thefi 23. lib. 3. Elem. Cæterùmluſuseſt vo cabulorum: exiftentia enim eſt formalitas identi ficata cum exiſtente indifferente ad exiſtendum, velnon exiſtendum juxtadiverſam connotatio nem&ipſapoteftexiſtere,vel non exiftere, nec quid habetquodagat adhancrem nonexiſtentia, ſeunegatioforinalis. Contra6. Quantùmadiſtasconnotationes : id quodnonconnotat ſtatum exiftentialem pofiti vumnoneoipſo connotat ſtatum exiſtentialem negativum: naminter iſtos duos ſtatus datur con trarietas non contradictio, ergo non effe remest nonconnotareſtatumexiſtentialem poſitivum,non veròeſt connotare ſtatŭ exiſtentialemnegativum Reſp.Aparte reiprimabaſis &fundamentumom niumcontradictoriorumcontingentium eſtilladu plexconnotatio &licètilliduoſtatusnon fintcon tradictorii, fedcontrarii ,inter illos tamenmedium nondatur,juxtadictafect. 1. §. de contrar.num.7. Ratio eft quia Deus ſapientiffimè , & liberrimè non Denonente, nonproducitquidquidnonproducit, ficutiprodu &nonexiſtente. Contra 6.Ergòſalteminadæquatè,&partialiter perdecretumDeiconſtituitur formaliteraertene citquidquidproducit: neeinilloadmittenda mihi eſt puraomiffiolibera,quamfacilèex creataetiam libertaterejiciam: itaq;non connotareſtatumexi 271 brofus. Refp. diftinguofiilludinadequateafficiat decretumDeiinactuprimo: & feorfim conc. fiin ſtentialempoſitivumeſt neceffariò faltem conne actu fecundo ,& collectivènego ſuppoſitum:quia xivè,finon formaliter,& conftitutive connotare pars,necinadæquatèeſtidem actotum(fire&èpe ſtatumexiſtentialemnegativum. Objectionescontrafecundampartem conclufienis netreturhicterminus idem,quiincluditurin copu la est) feddiftinguitur realiter à toto cùm feorfim : fumitur:&ita fumitur cumfimpliciter,&abſolutè nominatur pars, feuconftitutivum: in quo fenfu prima. Bjiciesaltermundus eſſetnegatiofua forma tamabſurdedicitur , quòd inadæquatè ſit totum, quàmde inæqualidiceretur: estinæqualiterequa lis :ergò abſurdumeſtinfecundaillaexpofi le:quiatameffeidem,aceffeæqualeexprimitom tionenegationis formális. Refp.negoante nimodamindivifibilitatem. ced.utiparsnoneſttotum,itaaltermundusnoneft negatioformalisfui,quæ eft collectio exipſo alte Contra7.Ergo fimiliterhocquodeſteſſelucem inaere conftituitur perdecretum Dei, ficutinon rômundoſecundùmeſſentiamconfiderato, &ex decreto Dei nolenteillud creare, feu ex ipſo ſtatu eſſeluceminaere per taledecretum conftituitur. Refp. ne.fuppof. Quodnegatio formalis fitipfum exiſtentiali negativo. Contra 1. Ergo decretumDei eſt negatiofor imalis. Refp.&hocnego. Contra 2. Iftacollectio nunc non datur ,quia illiusparsnondatur,hoceſtalter mundus;ergone gatioforinalis alterius mundinondatur:ergoalter mundusdatur. Refp.diſt. antec.Non daturineſſe reiconc. ineſſeobjectivoeóqueanteomnemope fationem intellectus , & in eſſeverinegoantec. &fimiliter dift. primum confequens,&negoulti inam conf.cujusnegatæ ratioeft,quia eoipso quod daturineffeverinegatioformalis,ipſapermodum formædenominathoc concretum: nondatur in effe reialter mundus , quod eſt contradictorium hujus:daturineſſereialter mundus: nonenim ipfanegatioformalis eſt contradictoriummundie xiftentis exfe&.2.num.10. : Contra 3. Negatio formalis datur in effeveri ergònonpoteftfacerehocconcretum:nondatur ineſſeres alter mundus: probaturàparitate:for maexiſtens in eſſeveri nonpoteft facere concre tuminefferei,v.g.albedopoffibilis nonfacitalbum exiftens. Refp.negoconfeq.Difcrimeninparitate eft, quiaremnoneffeineffereihoceftnonexiftere noneſtquidexiftens,fed contradictorium alicu jusexiſtentis;undehon mirum, quòdunumcon tradictorium per formam conftitui poffit,quæ tan tùmeſtineſſe veri, oppofitum vero contradictori tamitànonpoffit. Nonne ante omnem operatio nemintellectushocconcretumdatur:diluviumest prateritum,quodconcretumtumperformamquæ noneſt, tum per ſubjectum, quod non efttotum confiatur : poffetneitaconflarihocaliud concre tum:diluviumeſt præfens? Contra4. Forma negativanonpoteſtconſtitui per aliquidpoſitivum; feddecretumDeieſtquid pofitivum: ergo negatioformalis exillonon con ſtituitur. Refp. dift. ma. Nonpoteftconftitui adæ quate&totaliterconc. inadæquatè , & partialiter nego: nonneprioritas,&majoritas,conſtituuntur peraliquidpoſterius,&aliquidminus? 1 Contra s. Ergo tenebræ funtdecretumDei , Refp.negoquianoneftidempars,& totum : feu pars noneſttotum. noneffe luceminaere extotiesinculcato num. 10. fect. 2. Negatio formalis venit in obliquo ficuti paternitas in termino Pater licet conftituaturex collectione patris,&filii, ita illain termino, non eſſeluceminaere,licètnegatioformalis conftitua tur exipſononeffelucem in aere,&exdecreto Dei. Cæterùmeſſeluceminaereconnotatutpu rumterminumdecretum Dei, nonut formamde nominantem,autpartemformædenominantis ex differt.anteced. Contra 8. Siperimpoſſibile non dareturDeus nonexifteretulla creatura v.g.noneffet Sol, fed ineahypothefinegatio formalis Solisnonconfti tuereturperdecretumDei, nequidem partialiter: ergòneq;nunc. Refp. 1.negofuppof. Quòdilla tioexhypothefiimpoffibilifitutilisnifi adeam re fellendam exdiff.34.Logicæ: ſecundònego ſup pof. aliud,ſupponis etiamincogitanterhanc aliam falfitatem, quodnempè in eocafu Solcontingen ternonexifteret,&dareturnegatioformaliscon tingens ſolis,qualis effe abfolutèfolapoteſt ejusne gatio: in ea fictitiahypotheſieſſetneceffarianega tioSolisproillo fictitioſtatu exiſtentiali , de quo fect. 2.num.5.&reveraeffetnegatioimpoffibilis, &chimerica , tùmquiain eahypothefieffetnihil abfolutum, tumquiainvolveret duo contradicto ria, nimirumeſſe negationemneceſſariam,&non eſſe; en quò recidat argumentum, inquononnulli nimiumquantumexultant. Contra 9. Qui cogitat alterum mundum non exiftere; objectivè cognoſcit juxta hancexplica tionemnegationemformalemalterius mundi, fed nihilcogitatdedecreto Dei: ergò&c. Refp.dift. ma. Cognofcitnegationem formalemcontingen temconc. præfcindentemàcontingentenegoma. &min.eâratione, quâcogitatde objecto contin gente:cogitatdecauſaliberapotentia illudprodu cere,&defacto illudnonproducente:fidenega tione contingente cogitat: cæterùmdicmihi, qui exprefsècreaturamcogitatnonneneceffariò cogi tatCreatorem? Invenies tamenplerosquequide ierabuntnilſedeDeocogitaſſe inillo caſu:fimili terinnoſtrô. : DISSER 272 Differtatio Quinta Physico-metaphysica DISSERTATIO V. PHYSICO-METAPHYSICA. Demodis ſecundariis contingentibus. AVE copiam vocabulorum uberta temq; linguarum:exinde enimſeduci potes ut credas fingulis quibusq;voci bus fingulas quasquediſtinctas realiter refpondere res deſignatas , idque non aliâ ratione, nifiquia pluribus vocibusutimur. Mi ſerabile hujusmodi periculum potiffimuminadver biis intelligendis atque explicandis contingi: dum adverbia ritè non diftinguimus à nominibus & verbis , & perinde de ſignificatu utrorumque cen ſemus. Hoc caverat mens provida Ariftotelis, dum ſecundoElenchorumcap. 3. Sophiftam re darguebat dictitantem : qui habet folum unam rem duo habet , nimirum rem&folitudinem: qui citodat,datquodnonhabet,quiacitònonba bet quod citòdat. Cave etiamſcopulumalterum, ne videlicet Ariftotelemdeferas,dum nimis Ari ſtotelicus videri vis effuſione quadam,&prodiga litate formarum : ita enim nonnulli obfequium Ariftoteli præſtare ſe putant, ſi rerum omnium naturam concretisimplicent,&quocumque ſubje &a, formaſque per fas & nefas intrudant : inde existentia,negationes, & modi diſtinctione reali donati funt, &rebus annumerati. Cave denique Sirenem facilitatis , ne illufus credas illud verum, &probabilius, quod dictu , & explicatufacilius : immo verò difficultasnonleveindiciumeftverita tis , quæ vel latet, velexulat : illud fanè certiffi mumeſt, dicterium hujusmodipurumputumpo fitum pro regula :facilius hoc eftadintelligendum vel agendum: intheologicisprogignerehærefim, inphiloſophicis ignorantiam,in ethicis flagitia. SECTIO PRIMA. Explicationes&poftulatapro modis in communi. I. D Iffert. 45. Logicæ tota huc facit, immo pars præfentis eſt, potiſſimum ſect. 1. à num.11. ubi relationum origoexamina tur,fet. 2.concl. 2. ,&tota ſect. 4. II. Quamquam citata ſect. 1. num. 4. inter alia ſynonima annumerenturhæcduo modus, relatio, ſi tamenpenitiùsexpendatur vis&emphafisvoca bulorum primæva&germana; differt modus àre latione tanquamſpeciesàgenere fuo:nam compa-, rabilitas & proportio omnis unius rei ad aliameſt relatio , fed modus eſt talis comparabilitas , ad quam defignandam fine phrafibus &fimpliciffimâ, locutioneàprimævainſtitutione linguarum confti tutafuntnonverbanecnomina ,ſedadverbia , & præpofitiones ac denique obliqua omnia figna& ſyncategoremata,quæ pertinentin elementisadap pellationemterminorum: e.g. valde,vehementer, feorfimfimul, unde nunc ,olim , illic , ibi, &c quodenimperhujusmodi voces deſignatur , eſt modns,ſeurelatiomodalis : fedhorumnominum licètadjectivorum: Similis,diffimilis, aqualis,ma jor,aptus, ineptus&c. fignificata funtfimplices relationes. III. Anteulterioremexplicationem notabisduo: primumficuti citataſet. 1.n.4. dixidari nomina relativaduplicis claſſis: quorum alia deſignant re lationem objectivam,utilla eſtàparte rei indepen. denterànoftris cogitationibus e. g.proportio,re. latio hab.iudo &c. alia defignant relationem mentalem,e.g.comparatio,aſſimilatio&c.hoceſt, ſignificanttales cogitationesnoftras,quibus cogita musdeuna rein ordineadaliam:itainteradverbia quædamdeſignantmodumobjectivumrerum, feu modumeffendi reihoceft, uteſt àpartereiinde pendenterànoftris cogitationibus:utfi dicam,ignis valde eft calidus : quædam alia fignificantmodum mentalem ,feu modum cogitandi , ſeu diverſam cognitionem, & diverfimodè cogitantem unam, eandemque rem ,talia funt hujufinodi adverbia fignate, exercite, directe, reflexeprimò,&fecun ad intentionaliter &c. Secundo , nota idiomata &linguasubertate laborare ſua , etenim quòma gis auctæ&pervulgatæ funt; eò magis exorbitant àcommunibus & generalibus regulis, ad quarum normamabinitio compofitæ fuerunt,vel componi debuerunt:indè eft,quodexcogitatafunt&nomi na,&verba adfignificandum idipſum, quodpro prièſolisadverbiisdefignandum eſſet: quandoque etiamviceversâadverbiisutimurad fignificatapro pria verborum , &nominum exponenda : in e xemplumfintfequentianomina&verba; ubicavi, ubicatio,temporisprafentia,prateritio,futuri tio, causalitas, actio, unio,&illiipfi termini rela tio ,&modus &c. Cunctaiſta ſuperinducta funt propriis iftis adverbiis ,ubi, nunc,olim,deinceps, unde &r. &iftis obliquis: ad aliquid, quopa clo &c. Atque ex hac occafione notaAriftote lemnunquamufumeſſeterminogræcoreſponden ti huic latino,relatio,ſedappellare id, quoddici musrelationemfimpliciter,adaliquid,hoceft græ τὰπρὸςτι. Cæterum exhujusmodi velcopia, vel barbarieloquendi,ſucceſſu temporum inverſanon modo grammaticæ methodus ,&facilitas fublata eft,verumetiamſupppeditatamateria ſophiftistur bandiphilofophos ,quod abusqueAriftotelisævo inoleverat, ( ex eodem citatolib. 2.Elenchorum ) &nondumfinis. IV. Ita, ſeu hocpacto , ſeu taliter, ſeu quod confufius&communius diciturmodusobjectivus, intriplicemclaſſem dividirectè poteſt, Primacon tinetmodos eſſentiales&neceffarios reimodifica tæ, fecundæ modos primarioscontingentes:tertia modosſecundarioscontingentes. Primimodiper indefuntacformalitatesſpecificæ, autdifferentiali ter, Demodis. ter , autaliter prædicabiles de quolibet ſubjecto : v g.rationaleeit modus effentialismodificansani malut fit taleanimal : videlicetab antiquis ſchola ſticis differentiæ appellabanturmodiipfiusgeneris, ac præfertim generis generaliffimi, nempe entis: inde D. Auguftinus fæpiffimè differentias illas ſubſtantiæ & accidentis , quas perfeitatem , & maleitatemnonnullivocitant,appellatmodosef ſendi. Fundatur hic caftigatus loquendi ufus in entis analogia , ejusque impræſcindibilitate à diffe rentiis: quodnimirum ensdifferatab alioenteper ipfiffimam rationem& formalitatementis (utnu merusànumerodiffert perrationemformalem& expreſſam numeri:)nonverò peraliquamformali tatem quæ formaliter& expreſsè præfcindat ab ente : quoddogınaadftruendumeritinmetaphy fica& Theologianaturali,ejus enim eſtloci, cum 273 dires modificatanonreferturadterminum,ſedad aliquidaliuddiftinctumab ipfo termino. Propter hocdifcrimen inobfervatum, vel ignoratum cali gantpluresinrepræfenti. Paternitas enim,fimi litudo,equalitas&c. Relationes prædicamentales denominant Patrem, fimile, aquale,fed cujus Patrem ? nempèfilii,hoc eſt terminihujusrelatio nisPaternitas:itainreliquisrelationibus prædica mentalibus ex diſſert. 45. logicæ. Unio, actio, ubicatio , duratio , rarefactio ,& cæteri modi fe cundarii contingentesdenominantc.g. materiam unitamſedcui?videlicetformæ,&rurfusformam unitamipſi materiæ: numquidforma eſt terminus hujus modi, unio, ficuti filius eſt terminus hujus relationis,Paternitas minimegentium: Quoddixi A de unione accommoda actioni , quæ denominat multamDeinotitiamprærequirat. Secundi modi nempèprimarii contingentes funtexiſtere & non exiftere: creaturæ enim(nam de hac modificanda agitur) contingens efteo modofe habere,quoſe habentquidicunt , ego existo ; vel illo modo ſe habere , quo ſe habent qui neque dicere poffunt egoexifto,neque etiampoffuntdicerenon exiſto quia non exiftunt. Diſcrimenadnota inter illos prinæclaſſis ,&hos fecundæ modos, ab illis pro omniftatu modificatur res, &ens, quiafuntmodi agens,ſed quidagens ? nimirum effectum quinon eſt terminus hujus modi,attio: item accommoda ubicationi, durationi &c. quæ denominant e. g. Petrumubicatum hic,feuin hoc loco, durantem nunc,feu inhoctempore,licetnequelocushic,ne que tempushoc fint termini horum modorum. Quis autemfithujusmodi modorumterminus au dies mox ab ipfis adverfariis quamquam nil tale credentibusclariffimèexpofitum. VI. Poſitumnumero antecedentidiſcrimen in terrelationes & modos magni facio,attamen non effentiales& neceflariieſſentiam reiconſtituentes, negligo differentias poſitas differtat.45. logica; c.g.rationaleeſt moduseſſentialishujusentis,quod primoquodrelatioabſtractafitpermodum colle eit homo: hujusmodiautem modivel relationem tranſcendentalemimportant ; vel ipfi funtdecan ctionis , modus vero abſtractus dicat in recto fundamentum in obliquo terminum : fecundo tata illa relatio tranſcendentalis explicata juxta quod relatio copulet veluti duas caufas inadæ analogiſtas. Sed àmodisſecundæclaſſisnon mo quatas , modus veròconjungatcauſam cumcon dificaturrespro omniſtatu, fedpro ſtatudumta ditione,&reddat illam veluti expeditam in actu xat exiſtentiali vel poſitivo , vel negativo : quia primoproximo adnomentale,&adremobjecti funt modiprimariiquidem,ſedcontingentes , ſal vis omnibustricisdiſcuſſis diſſert. 3. quoadexi Aentiam realiter identificatam cum re exiſtente. Tertiæ claſſis modi ſecundarii contingentes funt nontot, quinplures eſſe poffint, & fere omnes Ariftotelicas Categorias complectuntur præter fubftantiamrealem & qualitatem : nempe actio, paffio,ubicatio, duratio, extenfio, ſeu quantitas externa,fitus, babitus ,& prætereà plurimi alii modi quimodificantvel ſubſtantiam , vel qualita tem,vel ipſamextenſionem,velreliquos modos, utrarefactio,denfatio,compreſſio,tenfio,remiffio, intenfio, configuratio,penetrabilitas,penetratio, impenetrabilitas,unio,compofitio,eductio, inba fio,adhesio,&c. inter quos licet nonnullifint de quibuslitigatur utrun ſintmodivel accidentia ab foluta,nemo tamen dubitat farraginem modorum plurimam eſſeper quos reſpondeturab omnibus interrogationi per quomodo ? Rixatur autem utrum ifti modi revera fint entiadiftincta realiter à remodificata , veluti totidem formulæ ſubjecto copulatæ. Quoddicantur ſecundariicontingen tes eſt , quia fupponunt primummodumcontin gentem.nempèexiftere, nemo enimnon exiſtens fedetv.g. V. Differuntmodiſecundariicontingentes(qui abſolutè modi diei poffunt cuinde ſolisillis agite tur in præſenti) àrelatione prædicamentali , quia licetfundamentum &terminum nonminusquam relationes modi quoque habeant, &inde fub ge nere relationis contineantur;attamenrationemo R. P. ProlomciPhiloſophia. vamtalem. VII. Sanctamihi eſt regulaillapofitadiffer.44. Logicæſect. 3.num. 6. Nova denominatioobje ctivadarinonpoteſtin rerumnaturafinealiqud novamutatione(velquafimutatione) inrerum natura,velbacnovitasfit intrinfecavelextrin. feca,&feparataàfedenominata. Perillud addi tumquafimutatione intelligi volo requiri novita temaliquamproportionatamdenominationiobje &ivæ,de quafitfermo etiamfiillanovitasnonfit proprièmutatio,ſed quædamcontingentiaper an tecedentem carentiam exiſtentiæ. Cæterumin eo axiomate tuendoconvenio cumModaliſtis , fed contrafalfiffimumputoquodfine nova mutatione intrinfeca vel per identitatem , vel perunionem nonpoffitdarinovadenominatiophyſica objecti vadealiquare :hoceſtnonpoffitdeillare affirma ride novo cumveritate quod prius falsò fuiffet affirmatum: quiiſtaſentiunt&jactant, non modò peccant contrà modorumphilofophiam , fed in exiftentia &negationibus formalibus rectè philo ſopharinequeunt: recolediſſert.3.Phyſico-meta phyſicaſect. r.num. 18. VIII. Omnes totius antiquitatis Philoſophi ab uſque Ariftotele de modis hujusmodi ſecundariis contingentibusſenſeruntutde merisrelationibus : acproindèſtatueruntnonpoffemodosillosexponi per rectoscaſus , fed per obliquos vel adverbia, nempè utolim relationes appellabantur præcisè adaliquid&negabaturjuxtàAriftotelemeſſeali quid, itademodisnegabant effequid,fed præcisè Mm con 1 1 274 concedebant effe adaliquid,velalicujus, velali Differtatio Quinta Phyſico- metaphyfica extermino modali:quæque collectio fitactio in ab cui, velab aliquo: quod ipfum clarius dixiffent, modumeſſeadverbiorumfignificatum,nonnomi num,aut verborum. Deduciturin hanc rem cele bre dictum D. Auguſtini 7. de Trinitate cap. 5. Omnequodrelative dicitur (hoc eſt quoddeno minaturdenominationerelativa) eft aliquidexce ptoipſo relativo,hoc eſtipſa relatione, quæ noneft aliquidfed præcisèadaliquid: quæ quidemſenten tía colligi ex lococitatoAuguftinipoteſt, ſedibi expreſſa noneft. CæteruminterpretesAriftotelis tum Græci , tum Arabes, tum Latini , & Schola ſtici omnes Theologi cujuscumque ſcholæ , qui àduodecimo fæculoreparatæ falutis ufque ad ini tium vertentis fæculi floruere, philoſophabantur de modis juxtàhypothefim quiſque ſuam, quam de relatione prædicamentali ſtatuerant: videlicet velidentificabantmodos cum ſubjecto ,autab illo diftinguebant five ex natura rei , five formaliter per intellectum , five realiter, prout de relatione fimilia cenfebant ; quemadmodum eruditis lectio ne antiquitatis ſcholafticæ notiffimum eft: incrudi tis verofat eritnoffe, Doctorem Francifcum Sua rez ſapientia &eruditionepleniffimumpromodo rum distinctione ,& illorum entitate fuperaddita rei modificatæ appellare nullum certum& indu bium autorem niſi neotericum , & noftræ ætatis, in qua inceptum eft cogitari de danda entitate & vitamodis. IX. Argumentumpeilimumfacilitas eft,utini tiomonebam: inde tamenoborta opinio modali Harum , quodvidelicetfacillimèexplicari videatur, quidfibi voluerint veteres illi numero antecedenti citati per eas vocesadaliquid,alicujus &c.&per adverbia nunc,ubi&c. fi dicantur deſignari acci 1 1 dentia quædam & formulæ minimæ quidem enti tatis & imperfectiffimæ, fedtamen entia, &quid, &aliquid: quodreveraperindeeſt ac fiexplicen turitadoctiffimi auctores, ut illis tandem contra dicatur: hoc pactofaciliùs etiam exponeretur exi ſtentia,&negatioformalis per formulam fuper additam : etiam relationes prædicamentales per accidensadjunctum,quodtamen pleriqueexmo dorum affertoribus nobifcum repudiant: fed iſta facilitas ad veritatem evoluendain minimè com modat,& ludicri nonnihilhabereviſaeſtaltericele berrimo Theologo Patri Vasquez difpů. 32.3. p. cap.4.)tot multiplicare modos,eromniamodis & modosmodisimplereinphilofophiaresvaide ludi, cra videtur. X. Quadruplex excogitari poteſt expoſitio modi fecundarii contingens ſumpti in abſtracto, hoc eft præſcindendo, ſeunonimportandoinrecto ſubjectum modificatum& denominatum. Sit in exemplumextotogeneraliffimogenere modorum hoc minùs generale & fubalternum genusmodi: nempeactio, feùunde effective, ſeùà quo, quod eſtidem. Primò perindeacexplicanturrelationes prædicamentalesdiffert.45. logicæ fect. 2.concl. 1. nempè per collectionem, fundamenti, &termini modalis: quemadmodum differtationeanteceden ti dixi exponihocpactopoſſe negationemforma lem: ita videlicet quod actio fit collectio ex ipſo effectu , &caufa ut fundamento modali , & ex omni eoreliquo, quod ultràcauſamipfam includit actusprimusproximusproximè expeditustanqua ſtracto, quæper modum formæ relativæ denomi net effectum actum & caufam ipfam agentem; exemplumhabes inrelatione majoritatis &mino ritatis. Secundò perinde ac explicatur exiſten tia contingens, videlicet perfundamentum in re &o , & terminum modalem connotatum in obli quo:ita ut actio exercita,&actualis inabſtracto fit ipfa causa entitativeconfideratajam exiftens velfimavis fit ipfe effectusfimiliterconfideratus ut connotansinobliquo id, quodultrà ipfam cauſam includit actus primus proximè expeditus , & fub hacconnotatione cauſapotens agere,eſt actio ſua, &eftfuumagere unde denominaturagens: ficuti effentiaut connotans ſtatum exiftentialem eſt exi ſtentia fua , unde denominatur identicè exiſtens.. Aftercantur verò antimodaliſtæ utrùm cauſa vel potiùs effectus in hoc fecundomodo exponendi fitactioformaliter, utrùm videlicet caufaut con notans&c. veleffectus ut connotans terminum. modalem fit actioformalis?lis parvi momenti in ducta ànon credentibusidem effe agere , &actio, &deinde laborantibus uttueantur, quòd aaio & paffiophyſica fit realiter idem, quod alibi excu tiam. Tertio perinde ac exponitur negatio for malisinconcl.1. differtationisantecedentis,vide licet quod nihil fit objectivè ut eſtin ſeactio for malis in abſtracto , ut nihil eft negatio formalis, fed per ſpecies alienas ita confideretur in phan tafmate fubftituto non pro ulla formula, ſed pro agente&actoſeu caufa ,&effectu aliter cogno. ſcendis ac fintinfe:videlicet cognofcendisquafief ſentconcreta,licètinſeconcretanon fint.. Nam ficuticumper modum concreti cognofcitur Anti chriſtus non exiſtens: phantaſma ſubſtituitur pro Antichriſto ut connotante negationem fundamen talein: ita cumcognofcitur caufa agens non ſubſti tuitur phantaſma pro concreto phyfico à parte rei conſtante ex fubjecto& actione, fedfubftituitur pro cauſaipſa exiſtente, ut connotante terminum modalem : qui proptereadici poffetactiofunda mentalis: utin fimilidiximus de negatione. Quar toperindeexplicari poteft modus , ac fi effet acci dens aliquod abfolutum e.g. albedo : nemperea liter quiddiſtinctum àſubjecto , realiter quidpro ductum àcaufafua, realiter unitum ſubjecto fuo, &cum illofaciens hoc concretum modificatum : &juxta hanc quartam explicationis viam àmo daliſtis excogitati funtmodi ad facilitandam phi lofophiam : de quibus modis perpoftulata expo fui quodſcitu dignum erat differt. ultima logicæ., Itaque tres priores modorum explicationes ultro pono&perindedefendo, quartamvero finè ido neo fundamentoponicenſeo. XI. Termini iſti distinctio modalis realis ufur patiabantiquis occaſionem dedere modaliſtis , ut inferrent modos diftingui realiter à re modificata, ſed advertere debuiffent veteres Doctores difcri menmagnum agnofcereinter distinctionem rea lem, &distinctionem realem modalem: ideoque illamprimam majorem diftinctionem appellabant, fecundamverò minorem & per hæc vocabula , & doctrinas appofitas tandem defignabantnon uni vocè ſed analogicè utramque diftinctionem convenire. Memini medicere diſſert. 18. logicz ſect. 2. num. 9. aliam effe divifionem generis in pecies, Demodis. Species , aliam fubjecti in accidentia , dividi 275 &ione impoffibilis à poffibili, hoc eſt diſtinctione turanimal inrationale & irrationale , ita etiam corpus in album & nigrum , fed magno cum difcrimine, licèt enim repugnet utidem animal modo fit rationale modo irrationale, attamen nonrepugnat, quodidemcorpusmodò fitalbum modò nigrum : pariterphiloſophanduin eſt de diſtinctione reali majori , & dediſtinctione rea limodalı: primaexcludit omnein realemidentita temunius terminidiſtincti cum alio termino con tradiſtincto, quia eſt veradiſtinctio , eſt eſſentialis diftin&io, eſtdiſtinctio ſecundum rectum: ſecunda verò non excludit identitatem realemà termino perillam diftincto fimul cum termino contradi ſtincto, quiaeſtdiſtinctio non major nec effentialis fedmodalis, hoc eft ratione connotati &obliqui nonhabentisrationem formë. Compara diviſio nemfeudistinctionem albianigro , quæeſtdiſtin Aiorationeobliquiper modum formæ quid cer tius quam dicerePetrumalbum thoneffe Petrum nigrum: fiinferres,ergoPetrusalbus diftinguitur realiteràPetronigro,diſtinguendum eſſet confe quens: diftinguiturrealiter accidentaliterco. di ftinguitur realiter effentialiter ſeu distinctione majori reali ne: namidem album fecundùm re Aum eſtipſum nigrum fecundum rectum: & ta menverè dicitur diftingui realiter accidentaliter Petrum albumàPetronigro: &adhocfacit pluri mùmquoddixidiſſert.28. Logicæſect. i.deactu multiplici, qui in propofitionibus deſubjecto affir matur per verbaadjectiva, in quo maximè elucet veterumfundamentum adhujusmodirealemacci dentalem diſtinctionem ſtatuendam. Adrem no ſtram : distinctiomodalis realis,ficuti distinctio accidentalis realis , licètutraque ſit à parterei in dependenter ab intellectucogitante; tamenneu tra eſt diſtinctio realismajor , ſed ſunt duæ dis ftin&iones reales minores , &in fumma nilaliud important,quamtale meritumobjectivumprove niensin rectumexobliquovelpermodum formæ, velpermodumpuritermini,quod meritum obje Aivum appellatur his vocibus : distinctio realis modalis,&distinctiorealis accidentalis ,de qua ultima obiter nota , quod fubdividitur indiftin Etionemrealemaccidentalem abfolutam,&inre lativam,&itaPetrusdiſſimilisFranciſcoetiam ra tione ejusdemfundamenti diftinguitur realiter ac cidentaliter à ſe ipſo ſimili eidem: XII. Prædictumdiſerimen interdistinctionem realemmodalem &distinctionemrealemfimplici cer,inſervitpro ſecunda via explicandi modos po fitanum. 1o. fienimincasprimam viam,quod vi delicet modus perinde fit ac relatio prædicamen talis, tunc dicesut fimilitudo diftinguitur realiter diſtinctione majori à pariete fimili ſpecificative ſumpto (nempeuttotumàpartediftinguitur ) ita modus à remodificata , & rurfus ficuti paries A fimilis à parieteAvel non ſimili , vel diſſimili di ftinguitur realiteraccidentaliter, ſedrelative ; ita res modificata à ſe ipſa non modificata vel aliter modificata, quare hoc pacto diftinctio modalisca dem erit accidentalis relativa. Si incas tertiam viamnum. 1o. ratiocinare de modo& re modifi cataut denegatione formali& re non exiſtente: adeoque ut negatio formalis Antichriſtiut eſt in ſe diftinguitur abAntichriſto nonexiſtente diſtin reali negativa etiampro ſtatu eſſentiali exdiffert. antecedentilect. 2. itamodus formalis , qui ut eſt in ſeper imodum formæ abſtractæ eſtimpoſſibilis ( juxtahanctertiamviam)diftinguiturrealiter ne gativeſecundum ſtatum eſſentialemàre modifica ta : & rurfus ficut Antichriftus non exiſtens ab Antichrifto exiſtente non diftinguitur ſecundùm rectum, at ſecundum obliquumdiftinguitur reali ter: videlicet diftinguitur realiter ratione ſtatus nonrationeſui; ita res modificata à ſe ipſa non modificatâ vel aliter modificata ad ſummum di ſtinguiturformaliterſecundum rectum , & realiter ſecundum obliquum hoc eſtterminum inodalem, &unoverbo:diftinguiturrealitermodaliter. XIII. Sed ſtandoin prima via explicandi mo dos (in qua plerumquehærebo) notaæquivoca tionemduplicem in hac&fimilibus propofitioni busuniodistinguitur realiterare modificatavi delicetàmateria&forma; primaæquivocatioin terminodiftinguiturrealiter, qui terminus ut re liqui analogi cumfimpliciter efferunturſupponun tur&fignificant principale analogatum : unde ab folutenegaripoffetpropofitio, quòdnempe unio ſecundùm rectumdiſtinctionereali majori diſtin guaturà materia& forma : fi lubetdiſtinguepro poſitionem: unio diftinguitur realiter fecundum rectumdiſtinctionereali majorinego : diftingui turrealitermodaliter omitto: omitto inquampro pter ſubdiftinctionem quæ apponetur fuo loco. Alteraæquivocatio eft in termino unio , & fimili bus exprimentibus modos in abſtracto : primo aſpectu videtur de unionephiloſophandumeſſe ut dealbedinė vel nigredine: &tamenphiloſophan dumeſt potiùsutde albovel nigro ; ratio est quia unionon eft formaphyſica, nec petit fubjectum phyſicum cuiinhærere debeat (faltemde hoc eft quæftio ) ſecus albedo , quæ forma accidentalis phyſica eſt, & petit ſubjectum phyficum phyficè diftin&umaſe ipſa: inde eft quodficutihoc album abhocnigro e.g.Petrusalbusab ipfo Petro nigro diftinguiturrealiter accidentaliter (licèt albedo& higredo realitereffentialiter ſeu majori diftin&io nediftinguatur) ita hæc unio ab hac non unione feuabhacſeparationediftinguitur realiter modali ter,hot eſt perinde atque permodum concretihot unitum abhoc inunito e.g. hæcmateria& forma unita ab hac ipſamateria &forma ſeparata, nam realiter eſt idem hæc uñio & hoc unitum,tum ſe cundùm rectum ,tum fecundum obliquum; pari terque idemeſt hæcnonuniofeuſeparatio,&hoc non unitum ſen ſeparatum ; quemadmodumAn tichriftus exiftens&existentiaAntichriftiidem realiter funt , idemque rectum& obliquum im portant... XIV: Modaliſtæ vexare folent petendo quid fitille terminusmodalis (de quo num. 5. ) qui de novoponitur& poni &eſſedebet juxta num.7. utnovadenominatio objectiva licèt modalis verè daripoffit innatura: Pete ab hujusmodi vexato ribus, quid fit ille actus primus proximus proximè expeditusàquojuxta ipfos procedit & efficitur& producitur perveram energiam modus quicum que?utcumque idipfum expoſuerint ſtatim repo ne,iſtudipſum mutatonomineeſſe requifitum ter minummodalem fufficientem ad novam quam Mm 2 1 cum 276 Differtatio Quinta cumquedenominationemmodalemfinenovomo do permodum formulæfuperadditum. Siſapient nil ultraurgebant nifi adttahendum tempus ar gumentandopræfcriptum. Etenim cumper illos quilibet modus verè & phyficè in genere caufæ efficientis producatur (quod modeftius tamendi cerefolentemanet)àcauſa inquampropria&verè efficiente ; profecto caufa iſta utde factoagat de betconſtitui in actuprimo proximo proximè ex pedito (juxtadiflert. 1.phyfiologicamfect. 1.1.5) cum omnibus requifitis & prærequifitis tum ne gativistumpoſitivis: quibus omnibuspofitis cau laipfa eft determinatiffima perte ad producen duin-in codem inftanti modum illumtuum. Iſte autem actus primus proximè expeditus cum om nibus&c. nempe iſta collectio excaufa&condi Phyſico- metaphysica fariffimum,nempecarentia miraculi, hoceftDeum nolle miraculosèimpedire caufas ſecundasneceffa rias: hoceftvellevel permittere,utcauſaſecunda paffiva fuum effectum formalem feu intrinfecum agat,vel velle concurrere cumcaufis fecundis acti vis neceffariis cæteroquin ad comproducendos earumeffectus neceffarios; nam Deus immediatè cooperatur & concurrit cum omnibus caufis ſe cundis operantibus. Diftingue hæcduo : mate ria&forma eft cumpluribus difpofitionibus in trinfecis &extrinfecis: materia &forma est in ačtuprimoproximoproximèexpedita adfacien dumcompofitum: item hæc duo caufa efficiens e.g.ignis eſtin actuprimo cumpluribus requifitis adproducendum calorem: igniseſt in actuprimò proximoproximè expeditus adidipfum,qui ultimi tionibus&c. ponitur de novo faltemdenominati vè ſi rion quidditative in rerum natura inhocin ftanti temporis e: g. A: ifta item collectio tota & totaliterin inſtanti antecedenti non erat: iftâcolle Aione pofitâ in hoc inftantiA tollitur feudeter minatur omnis indifferentia caufæ ad producen dum illum modumtuum, (nam agimus de caufa neceffaria,non vero de libera) quæ cauſa ſecun dùmſe&entitativeeratindifferens,ut produceret in hoc inftantiAmodum illum tuum,vel nonpro duceret: quia iſta collectio tota noneratin inſtan tiantecedentitemporis caufain illo nonproduxit modumtuum : iſta collectiototaeſtcontradiſtin Ctaàmodo illo tuo,quiaactus primus proximus licèt fit in eodeminſtanti temporis, nontamen in cluditin ſe ipſo actum fecundum licèt coexiſten temſedillum producit. Mutaergonomen&rem rétine: ne appelles illam collectionemattumpri mumproximumproxime expeditum:quianoneft neceffe ut nitatur ad producendum ullum actum fecundum,nempe modum, fed appellaterminum modalem: quotermino pofitodenovojamjuxta num.7. dari poterit nova denominatioobjectiva, &resdequa modificandafatagebatur &ideoindu cebaturnovus modus realiter diftinctus; jamper hocquòd connotettalemterminum modalemerit termini ſignificant , eſt cum omnibus conditio nibus omnino tum intrinfecis , tum extrinfecis, tuun negativis, tum poſitivis , tum requifitis,tum prærequifitis : deinde perpende, quod in caſu ſu pradicti miraculinoneffentveræ duæ ultimæ pro poſitiones refpondentes , quas notavi de materia cumforma,&deigne: ratioeftquia carentia mi raculi,velvoluntas Dei concurrendi&cooperandi eſtunaexconditionibus omninorequifitis ad con ſtituendum utrumque actum primum proximum proximè expeditum. Hujusmodi autem actus primusproximus proximè expeditus cum omni busprædictisper modaliſtas eftinpriori natura ad productionemvel unionis vel actionis , adeoque in fententia quam defendo juxtanum. 14. fect. 12 eſt terminusmodalis quo pofito & connotato à materia &forma eo ipſo denominatur utraque modificata &unita ,& ignis denominatur.agens, hoceſtmodificatus, III. LocusapudAriftotelicos definitur : fuper facies immediata immobilis corporis ambientis , & circumdantis aliud corpus: ficexplicari poffepo ſtulo: locus diciturcapacitas illa immobilis hincin de circumdata ab aliquo corpore, inquacapacitate potefteffecontentum &collocatum aliud corpus dicitur autem immobils , quia confideraturperin de acfi immobiliterſemper ab eodem corpore cir cumdaretur corpus collocatum : immobilitas au fufficientiffimè modificata... Explicationes &poftulatapeculiariaprocelebrio- oppofitain fupremo lococontinente cæteraloca, temhujusmodi attenditur per relationem& refpe tumadquatuor puncta cardinalia, diametraliter nempe inCœlo, eoque omnium fupremo. Sup 1. ribus modisfecundariis contingentibus. Nio,ubicatio, duratio,actio,motusloca V lis,totalitascelebres modifuntper adver bia vel præpofitiones clariùs exponibi lesfimulcompofitive ,hicvel illic,nunc vel tunc, undevelàquo,bàcvel illac, unàvelfimulcolle ctive.... : II. : Deomiraculosè fic volente poteſt materia &formacumomnibus diſpoſitionibus& requifi tis intrinfecis , & pluribus extrinfecis exiftere etiamcompenetrata&tamennon uniri,nec facere unumperſe,neceffe fimul compoſitive : fimiliter Deusmiraculosèpoteft caufam fecundamefficien tem ponere in actuprimo cum pluribus conditio nibus & requifitis tumpoſitivis tum negativis , & tamenimpedire, necaufa illa fecunda agat effe Aumfuume.g. calorem , hocest ab ea cauſanon fit calor. Videlicet quia pro utroque caſu , licèt reliqua adfint deefttamenunum requifitum necef pono enim& poftulo,quod in Cœlofint quatuor puncta,Boreale, Meridionale,Orientale,Occiden tale. Locus inquotudefacto esdiſtat e.g. cen ties mille femidiametris terræ ( hoc eft menfu ra quâdam certa, eâque maxima , cujus uſus eſt in aftronomicis ) à fingulis dictis punctis : vel tu ſis, vel non fisin loco ubi defacto es , licèt mutetur circa te aer ambiens , perinde diſtabit hic locus tuus à prædictis punctis : rurfus lo cus ubi ſum ego cumfitdiſtans à tuo erit vici nior alicuipuncto ex prædictis , & remotior ab alioquàm tuus, quod patet quia meus locus diſtat àtuo: iſta poftulo alibi excuffurus. Ut igitur tu fisiſtic& nonfisalibi : hoc eſt in iſto loco te effe & non inalio, dicuntmodaliſtæ ideoeffe , quiatum es iſtic, producis ex teipſo velſaltem ex corpore tuo unummodumquiappellatur ubicatioformalis ( & diciturab illiseſſe locus intrinfecus tibi & tuus, Demodis. tuus,quia eſtaccidenstibi inhærens) quæte am bit,&quafiveſtit permodum tenuiffimæ clami : 277 aliquotemporevelparvo,velmagno,velinuno eti dis,denominatque te locatumfeu ubicatumfor maliter: negabis ifta&dices quòdhoc quod eft teeffeiſticnihil aliudeft , quamtaut connotans totumquodingrediturprater te ipfumactum it. tumprimumproximumproximeexpeditum, qui peripfos requiritur,ut producatur illaprætenſa u bicatio,mutato enimnomine actusprimi in termi nummodalemexpeditiffimèhabetur&exponitur, quidfit illudhicvelillic. Videlicetpetuntilliada tumillumprimum proximum proximè expedi tum,quòddefactodeturiſtelocus juxtadefinitio nemAriftotelis,quodtu fisin illo,&non inaliólo cô(faltemnaturaliter) namin alio loco collocatus nonhabes omniarequifita , ut in eodeminftanti producasubicationemformalemhis: hoceftquæ te determinet utfis ubicatus hic : petunt etiam, quodtanta omninomenfurabilitas detur inter te, &omnia puncia cardinalia , quanta daturinter iftum locum&eadempuncta. Itaque hæc omnia fimulper modum termini modalis funt illudno vum meritum objectivum , quod requiritur ad hanc novam denoininationem objectivam , ta 1. esbic IV. Motuslocalis,fatis expoſitus eftdiffert.2. Phyfico-metaphyfica fect. 1. num.22.inde repete ejus definitionem: quotiescunqueenim res move turfucceffivè delocoinlocum proximumtranfit, manendoin fingulis locis per unicuminftans tem poris (poſtulodari inſtantia dequibus alibi)quafi Auendoperfingulaloca. Inhoc cafu quoque id quodmodaliſtapetitpro actuprimoproximopro ximeexpedito utresmobilisproducat modum il lumquidicitur motus localisformalis , diceseſſe terminummodalem,quemutconnotatipfaresmo bilis modificatur & denominatur illacvel iftac ire, ſeu moveri: nempèad illumactumprimum præteripſummobilerequiriturpermodaliſtastunc impetuscontinuus (qui eſt accidensabſolutum) perfeveransin ipfomobili quousque movetur: re quiritur, quòd nullus obexadfit inullo loco per quemmobilemovetur : requiriturdirectio impe tus verſusunam partempotiùs ſpatii quàm aliam, eaquevel ex arbitrio voluntatis vel appetitus vel aliunde habetur, denique fiquid aliudrequiritur, tota requifitorum collectio conftituit terminum modalem. V. TempusPeripateticedefiniturnumerusmo tusfecundumprius&pofterius,hoceſtnumerabi litas & feries plurium rerum fibi ſuccedentium, hoceſtunacedentealteri,veluna poſt aliam acce dente adaliquid idem,ſeuterminumpræfixum,ut cùmplures homines ſucceſſive&unuspoſtalium per eandem portam tranfeunt : clarius exponi nonpoteſt tempus in motu , & fluxu & volatu confiftens : volatenim tempus,& motus & flu aus multiplex & continuus conftituens ipſum tempus. Hocitaque eſt tempus Ariftotelicum, de quo alibi , &revera eſt menfura temporis, atque ideò dicitur tempus extrinfecum: ne au tem quot dantur menfurætemporis & horolo gia, tot tempora dari dicantur ; dicitur tempus effehorologiumomnium univerfaliſſimum,nempè numerabilitas eft,&feriesmotuum,&circumvolu tionum fupremiCæli. Durareeſt idem aceffe in : aminftanti:quodtu dures inhocinſtantipræſen ti:hoceft exiſtas inrerumnaturanunc,họccáttua exiftentiain rerumnaturacoexiſtat talimotui , & punctohorologiiuniverſaliffimi,&cæleftis: quod videlicettùmille motuscæleftis velutiperindicem deſignattale momentumnempè præfens , &tu in hocipfofisinrerumnatura:totumhocdicuntmo daliſtæ elle modum,quidiciturduratio, quæ àte produciturinhocinſtanti extrinfecotemporis, fic uti ſucceſſive ſemper fimiles durationesproduces quamdiuexiſtes inrerumnatura,atqueitares quæ libetquousque exiftit fæcunditateſucceſſivaconti nuoproducit reculas hujusmodi vitæ breviffimæ, utpotepoſt ipfum inſtans ſuæ nativitatisperituras, &locumfuccedentibus daturas. Peteàmodaliſta, quidpræter te includat actus primus proximus proximè expeditus, cujusduratio illaeft actus ſe cundus ,&verſonomineinterminum modalem, dicoteut connotantem illum terminummodifica ri,&denominari nunc exiftentem, &pariter ob fimilemterminumconnotatummodificaberismoxs &itamodificatuses antea : nimirum actus ille pro ximus proxime expéditus præter te exiſtentem in hoc ipfo inftanti temporis extrinfeci (nam fi in illononexifteresnoneſſes in actu primoproximo proximè expeditus adproducendamdurationem nunc) itemincludit hoc ipfum tale inftans, item quod æqualiter diftet exiftentia tua à principio motus horologii univerfaliſſimi , ac diftat inftans hocextrinfecum : &tanta numerabilitas objectiva deturàparte rei, veldata fit antequam exifteres, quantadata eft antequam exifteret hoc ipſum in ſtansextrinfecum: videlicet hæcveritas objetiva independensàcogitationibus noftris : ab exordio mundiadexistentiamtuamrealemnuncfluxere 5746. anni,cumnonnullis menfibus,diebus,boris, minutis : totidem enimabeodemexordio elapfi funtjuxta calculumcommuniorem usque adhane præſentemrevolutionem fupremiCælifalutisanno 1694. menſe&c.ennovaveritasobjectiva,quæ po niturinMundo, nonquidemcrafsè &palpabiliter, fed eôpactô quô iſta autalia fimilis veritas datur à parterei: CefarRomeimperavit : itaque hac col lectionedenovopofitâutterminomodaliquidmi raris novamhane modificationem,& denomina tionemdari, quâdicere poffis ego exiſto,velduro nune? Suntquidemnonnulliſcrupuli ſuo locô re movendiquoadillam collectionem ,& terminum modalem,ſedinpræſentieumcommuniſcholaPe= ripateticorum loquimur, ว VI. Totum,feupartes fimul fumptas & col lectivedenominariperformulam &reculamquans dam , quæ dicitur totalitasexantiquis nonnulli videripoſſuntexiſtimaſſe; fed ti co tandem rela buntur,ut dicant eam effe meram formalitatem, quodnoneuro : exNeotericis erunt, quitotalita temmodumdiftin&um eſſedicant,vel etiamquid ampliùs:peteabillis quid fit actus primus proxi musproximèexpeditus,cujus actus ſecundus eft illaprætenſatotalitas:&ftatimdicitoidipſumeffe terminum modalem, quemutconnotantpartesco ipſo funt itamodificatæ , ut dici poffunt totum; videlicet partes collective fumptæ funt totum, quia per adverfarios illæ ita collective confide rantur, utinactuprimoproximo proximè expe dito 278 dito adproducendameffective totalitatem : quod DiffertatioQuintaPhyſico-metaphyfica igiturpræter ipſas partes includitur inillo actupri mòproximo proximèexpeditoidipſumeſttermi nus modalis. Trica verò ulterior inter partes collectivè ,&partes diſtributivè ſumptas , utrum diftinguantur realiter fimpliciter , velrealitermo daliter , ficuti diftinguiturcauſa agensàcauſa non agente,expeditur ex alibidictis tum differt.i9.Lo gicæ,tùminElementis,nempèdiſtributionemillam, &collectionemeſſeper intelle&umutcomparatio nem,&fimilia; fed meritum objectivum,&fun damentaleutpartes illæ hoc, vel illo modo cogi tenturdariàparte rei :hoc autem meritumeſtplus quàm modalitas : nam dicit diſtinctionem ſecun dùmrectum fimpliciter realem,& non folùmfe cundum obliquum :non enimeſtidemir tum,cùm dicopartes collectivè ſumptæ, ac cùm dico partes diftributivè ſumptæ, hoc enim poftremum expli caturuna pars cum reliquis aliis ; primusverò terminus exponitur, &iſta, &illa, &illapars, adeóque diftinctio realis major inter hujusmodi partesintercedit. : Modorumdistinctorumdistinctione realifimplici : teràre modificatanondaturextremaneceffi tas in natura, hoc est neque ubicatio,neque duratio,neque motuslocalis,nequeunio, neque actio,neque totalitas diftinéta realiter àre modificata pratextu neceffitatis admitti de hic, ergofiaddaturubicatiodiſtincta multiplican tur&c. Prob. antecedens,Petrusexiftens,utcon notans dictum terminum modalemeſtdetermina tiffimè ( ſect. 2. n. 3.) incoſtatu noviffimo , quem omneshomines intelligunt,cùmdicunt: egofum bic,hicadfum:quiſtatusnoneſt minùs notus o mnibushominibus,quam illeexpreſſiusàdicente egoexisto: ergo &c. Mutato nomineubicationis indurationem,mo tumlocalem,totalitatem (fect.2.1.4.5.6.);idipſum concludesdeunionevero&actionehocpacto. Materia , & forma exittens actu ,& exercitèut connotans totumactumprimumproximum pro ximè expeditum (exceptâipsâ materia,& forma connotante) requifituin permodaliſtas adhunca &umfecundumuniodistincta,eſt ſufficientiffimè (fect. 2.n.2. )&determinatiſſimemateria & forma unita,feuitautraque modificata utfaciat unumper ſe,ſeuutformainformetmateriam,materiareci piat, & fubſtentetipfamformam, feufi magis mo daliter vis dicere: eftformain materia,&mate riafubforma:ergo&c. Caulaeffectivavirtutem habens producendi ef fe&umutactu,&exerciteconnotans fubnomine terminimodalis totumid,quod præter ipfam cau ſam conftituit actumprimumproximum,proximè expedituin requaticum per modaliſtas ad hunc acumfecundum, actioaſtunita elt determinatis fime (exloc.cit)&futticientiffimè caufs agens,leu causa unde aquaefectius: ergo&c. &rurfus effectusut exercite,& actu connotans eundem ipa fumterminummodalem eit pariterdeterminatiff bent,autpoffunt. Taconcludo ut ſtatimad rem accedam quia mèeffectus,actus, feuproductus,leuaffectusqui acauſa,ſenindeprocedens.& loquendo د Imodaliſtæ proteftanturex meraneceffitateſeſe decaufa paffiva,& de modo eductionis, qui per modaliſtas adactos poneremodos fuos: omnes autem tele citidemcum actione: forma ut connotansprædi brioresmodosfimulpropono,cum parfitomnium Etuin terminum modalemeſtdeterminatiffimefor conditio , utque per reliquas philofophiæ partes macaucta,ſeu formaex materia: ergo&c. demodis tacerefas fit,corum hic totâ causâ finita. Sedante conclufionis probationem adverto, prin Hinc patet , quod perindein actione ,accæteris modis exturbandis reseſt clariffima,& facillima , cipiumillud,nonfunt multiplicandaentiafinene dummodotota hæc tela ordinesretexatur,& ca ceffitateconducereadconvincendumeffeimpoffi bile etiam metaphyficèid , quod probaturſupera fluum,idq;juxtanaturam conclufionum , quæex côprincipioinferuntur:cujufinodieftpræſenscon cluſio, quæ intendi, modosutà modaliſtis expo nuntur eſſe metaphyficè impoffibiles. Regula au tem eft:quotiestriplici illa fyllogifmi forma, vel enthymematis,quampofuidiffer.3.Phyſico-meta phyficafect.2.proponipotestargumentumexpræ dicto principiodeductum ; tuncconcluditurMe taphyfica impoſſibilitas illius fuperflui , de quô agitur. Probatur itaqueconcluſio eodemmedio,iisque formis arguendi (exceptâultima)quibusprobata eſtexiſtentiæ indiſtinctioab eſſentia,citata diſſera tatione3. Si e. g.ubicatiodiftinguiturrealiterfim pliciteràPetrobic,ſeu inhoclococollocatomulti plicarenturentiafineneceffitate. Prob.antec.:Pe trus exiſtensin rerumnatura(per exiſtentiam ex plicatam loco citato )ut actu & exercitè conno tans tanquam terminum modalemtotumid,quod præter ipſum Petrum juxta modaliſtas conſtituit actum primum proximum proximè expeditumad producendamcorum ubicationem, eſt formaliffi mè, determinatiffimè,& fufficientiſſime, Petrus veaturnequantumadactionem, &agere intruda tur illudhumanitusvix non imperceptibilefæpiùs infinuatum : quomodovidelicetcauſafacerepoffit, utquodnon erat, fit ? incautis videtur actio di ſtincta conducere ad illud myfterium explican dum: quodtamen falſiſſimumeſt , & extra cho rum,modoteneasnonhiccontroverti de virtute producendi, fedde modalitate undemodificatur caufa ut hic,&nunc agat,& producat effectum, potiùs quàmrionproducathic,& nunc: cùm cæ dùm ſevirtutemhabeat illam mirabilem ex nihilo teroquin entitative confiderata ipla cauſa ſecun al quid faciendi,&fecundumſeſitindifferens, ut potiushic ; &nunc exeratvirtutem illam,quam nonexerat: hæc autemmodificatio perinde expo nitur,lutdeterminatio hic,&nuncexiſtendi inſe, quæcæteroquinſecundumſepoteſt exiftere,&oft indifferensſecundumſeadexiſtendum&nonexi ſtendum. Duplici alia forma idem re ipsaargumentum fuperius propofitum ( quemadmodum de exi ſtentia fecimus) fic repones de ubicatione.e.g. Intellecto præcisè Petro exiſtente,utconnotante terminum modalem fupradictum , &nulla ubi catione ſuperaddita,&distincta realiter intellecta, adhuc Demodis. adhucintelligitur(fect.2.1.3 )Petrus hicjuxtacom munemconceptum omnibusnotum, cumdicunt 279 namrelativa ſunt fimul cognitione: non poffum bicadfum,velillic: ergo ubicatio nonconſiſtit in modo,&entitate ſuperaddita. Secundò:fiPetrusut connotans&c. ubicaretur hic per ubicationem diſtinctam , & fuperadditam, nonubicareturhicperillam ipſam: ergo&c. Pro batur antecedens antea,& inpriori,&indepen denterad eam prætenſamubicationem fuperaddi tam,Petrusut connotans&c.eſt ſufficientiffimè,& determinatiffimè Petrushic(fect.2.1.3. )fedperte, Petrus efthicperubicationemfuperadditam: ergo Petrus ubicatur hic, & non ubicaturhicpertuam ubicationem. Ita fimiliterquoad reliquos modos argui poteſt:fedcavenetertiam formamarguendi pofitamdiffertatione de exiftentiahucinducas: li cètenim illam nonnulli Antimodaliſtæ plurimi fa ciant, reverâ tamen hebes valdè eſt adrempræ ſentem: modononſophiſticè contra Modaliſtas: fedferio marte concurrere velis. Objectione's. P Oſfitam diſſert.45. Logicæ fect.4. objectionem reponentin præfenti,quare contraillamaddo novamconfutationem utpotè potiffimi argu menti,cuitantùm fiduntModaliſtæ , utdemonſtra tionemeſſevenditentnonnulli,itaque : Objic. primo : illud eft conftitutivum unionis, quopræcisè ablato,&nulloalioablatotolliturfor maliter, &nondeconſequentiunio: ſedpræcisè abłato termino modalitolli formaliter unio: ergo terminusmodalis eſtunio : fed hoc eſt abſurdum : ergòdebetdici,quòdunio fitmodusdiſtinctus. Ita pariterpro cæteris modis poteftobjici. Refp. quadrupliciter adhoc usque adeòdecan tatumſophifma. Primò,nego ſuppoſitummajoris ſupponis enim , quodexhypothefiimpoffibili uti lis alia,& recta illatio haberi poffit quam ad refel lendamipſamhypothefin , quodrejecidiſſert.34. Logicæ : patet autein, quod illa majoreſthypo theticafub hypothefi impoffibili, ficenimexponi tur: fi id præcisè auferretur, quod eſt impoffibile auferri præcisè , ablato tantum præcisè eo, quod eft conftitutivumeſſentiæ, tolleretur formaliter es fentia : quæ propofitio perinde eſt ac fi diceres: fihomopræcisè non effet animaleffet rationale, quod utrumque tam eſt hypotheſis impoffibilis, quàmdicere,fihomopræciseeffet equus,effethin nibilis , quæ omnespropofitiones falſæ funt, & primò intentionaliter tantum eſt vera propoſitio negativa : ſecundò veròintentionaliterpropofitio copulans utrumque contradictorium, veraeſtfor maliter ex vi prædicati , utin ea hypothefijuxta differtat. 31. Logicæ ſet. 4. num. 4. Secundò nego iterum ſuppoſitum illius majoris , fupponis enim, quòd præſcindi poffit perintellectum , & mentaliter, (fumendo termino,praciseabiato,pro precisènonintellectohoceftnon cogitato) quod eſt etiamperintellectum impræſcindibile, hoc eſt cognitio unius objecti non eſt ſeparabilis ab alte rius objecti cognitione , licèt ipſa objecta diſtin &a fintinter ſerealiter àparte rei : non enimper intellectum præſcinderepoſſum relativumexpres sè cognitum a ſuo connotato , & correlativo, cogitare animal , quin cogitem ſenſationem , fi capioquidfitanimal,Tertio,diſtinguoma:illudeft conſtitutivum , quo præcisèablato , & nullo alio ablato tollitur formaliter , &non de conſequenti unio:formaliterhoc eſttanquamperablationem partisconftitutiva: concedo,(ſedeſtpetitioprin cipii)tolliturformaliter, hoc efteoipso perean dem expreſſam , & formalem cognitionem non poffum ampliùs cogitare de unione, nego majo rem,&proportionaliterdiſtinctâ mi: nego confe quentiam:quam illudeftverum,quodabunocor relativo non datur illatio , fed explicatio ad aliud correlativum , ( quodfateri debes , nifi contradi casAriftotelidicenti: relativa ſunt fimulcognitio ne,&tealieni riſuspericulo exponas,itadifcur rens: iſtehomoeſt major :ergò aliquo eſtmajor: eſtPater: ergoalicujus eftPater) tam eſt falfama jor illapræmiſſa juxta partem negatam diftinctio nis. Refp. quarto,omiſsa ma:nego mi. cujus con tradictoria negativa propofitiohoceſtnontollitur formaliterunio, eſt verajuxta citatamdiffert.30. in hypothefi enimimpoſſibilitantum negativapro pofitio eſtvera: ſiinferas: ergò remanebit unio, hoc ipſum propter idipſumnego : quemadmo dum inludicro , &pervulgato ſophifmate , vel amifift: cornua,velhabes : utrumque falfum: ita in præfentifi dicasvelremanet,veltollitur un os utriusque contradictorium negativum eft verum, quia exhypothefi impoffibili nilverum nifi nega tivum,modoterminiprimò intentionaliterſuppo nantur: quòd ſiſecundo intentionaliterloquipla ceatutrumquecontradi&oriumfequitur,&utrum= que etiam hocincompatibile tollitur unio, & re manetunio,idqueformaliſſimè exformali prædi catohypotheſis, neiterum triceris:nam illahypo theticaſtylô logico ficproferenda eft: Si conftitu tivafecundumrectumunionis effent remanentia fine terminis neceſſario , &effentialiterabillis conſtitutivisconnotatis:utrumq;contradictorium ſequiturab hocformaliprædicato ,ſed toto ; illud enim ſyncategorema,fineterminis neceffario&c. ſetenetexparteprædicati, non ex parte ſubjecti, &appellat, &afficitipfumprædicatum nonſubje. tum juxta veras regulas fummuliſticas : præter quam quodin acquali mentaliprædicationenondi ftinguiturprædicatum,necformaliteràſubjectoſuo juxtadiff.29.Logicæ. En utilitas fimilium hypothe ſeon,&argumentorum,ut conſtetquàm rectè ſcriz pleritPontificiusTheologusP.Eſparza(diſput.36. deDeo)Genusarguendiperhypothesimimpoſſibi lem,quodfelicitati noftrorum temporumnonnulli tribuunt, nocivumeft,velcertèperseinutile & folis placet levioribus ingeniis, fuperficialiter dictis. Objicies 2. Prounioneſubſtantiali diſtinctarea liter inter inter materiam,& formain (quod perin devalere poteſt de cæteris modis): poteſtexiſtere animarationalis e.g.& materia, feucorpushuma num,&tainennoneffe invicemunita,nec confti tuere hominem, ergoanimameffeunitamcorpori, &conftituere hominem , eſt aliquid aliuddiſtin &um præteranimam rationalem exiſtentem , & inateriam exiftentem,ergo eſtuniodiſtincta. Refp. negoſuppoſ.antecedentis:fupponisenimquòddi cammodumexiſtendi eſſe unum, &eundem , ac modum 280 modumuniendi, quodnunquam dixi, nec dicam. Differtatio Quinta Phyſico-metaphyfica Modus exiſtendi explicatus eſtdiſſert.3.hicexpo nomodum uniendijuxta ſect.2.num. 2. Probent itaq; illud ſuppoſitum quijactant eſſeevidens præ dictumargumentumcumprofectòpotiùsdicipof ſet evidenter ſophyſticum. Cont. 1. Nonfolùmpoſſuntexiftere,fedetiam coexiftere anima &corpus &tamennoneffeuni ta,ergo &c. Refp. negoiterum ſuppoſitum quod nempè relatioprædicamentalis coexiſtentiæ (talis enim eſtiſtadenominatiocoexiſtensutdenomina tiofimilis) fitidem acmodus uniendi. Contra2.Poteſttùmcoexiftereanima,&corpus, tùmeſſe penetrata fimul,tum poffunt effe in mate ria omnesdiſpoſitiones requifitæ adfaciendum ho minem&tamennon facere,autconſtituerehomi nemDeomiraculosèunionemimpediente,g.&c. Reſp.nego iteruinſuppofitum:fupponis quodmo 1 dusuniendi fit modus compenetrationis,vel confi ſtatindiſpoſitionibus materiæ,quodnondico. Contra3. Ergo animameffeunitamcorporieſt aliquiddistinctum realiter ab anima , & corpore : aliis verbis , vel eſſe unitum importat aliamentita tem præter animam,&corpus ,velnon,aliis ite rùmverbis: vel importat formaliter folamanimam, &corpus , velaliquidaliud formaliter. Refp.diſt. confequens , quod cæteroquin deberem fimplici ter,&abfolutènegare, quia revera eſt ſimpliciter, &abfolutè falfum. Animam eſſe unitamcorpori eſt aliquiddiftinctum realiter ab anima,&corpore distinctionemajorireali, ſubdiftinguo, fecundum idquoddicit,& connotatinobliquomodusunien di,ſeuunio,concedo(nimirumeft terminusmoda lis ex fect. 1. num. 14.) fecundùm id quod dicit in recto modus uniendi nego conſeq.&refumendo aliampartem principalis diſtinctionis , eft aliquid distinctumrealiter modaliter ſubdiftinguoabani ma&corporeutconnotanteterminummodalem, nego (ficutiPetrus albus non diftinguitur, neque accidentaliter à Petro habente albedinem) abani ma,& corpore ſpecificativeſumptis &nonutcon notantibus&c.conc.conf. Diftinctioneshujusmo di, quæ magiſtrales funt , & femper habendæin promptupatentexfect.1. nu.11.& fequentibus ex ſect. 2. nu. 2. Ad alia verba diftinguo , important aliam entitatem per modumtermini modalis con cedo: permodumrecti,& effentiæipfius modi,& unionisnego: adſecundaaliaverba diſtinguo:vel importat formaliter&c.formaliter hoc eſtconfti tutive,&in recto,nego:formaliterhocestnon arguitive,ſedexpreſse,concedo : juxta dicta ad objectionemprimam. Cont. 4. Ergo illudobliquum estipſiſſimaunio modalis. Refp. negoconfeq.eſt idipſum quodper teconftituit actuum primum proximum proximè expeditum adproducendamunionem:quodbenè adverte ne æquivoceris. Contra 6. Illudnon eſt determinatio formalis quâformalitertollaturindifferentia formalis , quæ eftinmateria , &anima ut fint unita, ſed eſtde terminatio caufalis: ergodebetdarialiadetermina tio formalis hoc eſt unio diſtincta. Aliis verbis: determinatio caufalis productiva albedinisnonde dos,&deprehenderis eosintendereex intempe rantiaffectu ergacaufas formales ,& concreta,& ex abuſu explicandi relativa utabfoluta. Omitto antecedens(quiadeterminationem illamnonbenè appellascaufalem, fed diceredeberes fundamen talem, ſeu terminativam) &velnegoconſeq. vel ſuppoſitum conſequentis juxta triplicemviamex plicandimodificationes ſect. 1. n. 10. videlicet, vel ipfa anima,&corpusutconnotans terminummo dalem, eſt formalis unio: nimirumpereumtermi numvelutiper conditionem expeditur virtus ſeſe uniendiidentificata cum materia , & forma : vel nulla datur cognofcibilis àparte rei formalis unio, utnulla negatioformalis: velunio eſtcollectiohinc excorpore,&anima, indè extermino modali, ut fimilitudo. Adalia verba nego conf. fæpius ex ploſam ,ubide relatione ,deexiſtentia&negatio ne tractabatur : perditphilofophiamcogitarede nominationes modales ad modum albedinis , & alibi. Contra7. Ergò de materia,&formaſtando in primavia verificantur contradictoria,hoceſt eſſe unionem,&noneffe unionem; nam cummateria, &formanon conftituit hominem tunc non eſt unio: Aliisverbisprimo:ergo materia& forma po teſtſeparari àſeipſa,quiapoteſtſeparari abunio ne, adeóque diftingueretur realiter à ſe ipſa. Se cundo: quandocumque datur materia , & forma datur id quodeſt materia, & forma , adeóque ſemperdatur unio,& ſemperhomo. Tertio:ſe parabilitas eft maximum fignum diftinctionis ma joris realis , adeóque materia,& formaitadiftin guiturabunione. Refp.Juxtaſect.1. nu. II. nego primamconſeq. fiproeodem tempore verificare. tur effe unionem, &noneffeunionem ,uteffeal bum, &noneffealbum de codem verificarentur contradictoria; fedpro diverſo tempore , & cir cumftantiis ; ſi ſummuliſta es nulla hic agnofcere debescontradictoria. Porrò perdistinctionemrea lem modalem,ut per diftinctionem realem acci dentalem materia , &forma nunceſt unio, nunc noneſt unio,quodſecundum rectum eſtidem, ac dicerenuncestunita,nuncnonestunitaex loc.cit. Sicuti fine ulla contradictione verificatur Anti chriftus nunc eft exiſtens, nunc non eſt exiftens : ratione nimirum obliqui connotatitùm ab hoc quodeſtunio exercita,&actualis , tùm ab eo quod eſt exiſtentiaexercita , &actualis. Et profecto in ipſaexiftentia fi res depofitâ factione confidere tureſtanalogia,&paritasmanifeſtiffima; nam hoc eſſe objectivum effentia Petri in ſtatu eſſentiali, vel poffibilitatis etiam puræ eſt indifferens ſecun dùmrectumutexiftatactu , velnonexiſtat actu : ponitur autem actu exiftens , & ita cogitatur licèt nilampliùs in recto veniat , & cogitetur quàm quod veniebat , & cogitabaturin illo primo eſſe objectivo puræ poffibilitatis : tantùm variantur obliqua, &variatio eorumhæc miracula facit: fi militerin cafunoſtro:quidquidenim dicas , vel re nuas nonminus eſtindifferens eſſentiaPetriutexi ſtat : quam exiftentia Petri exercitaut exiſtathic, velnonexiſtathic. Immò ipſa exiſtentiaeſt indif ferens, utdenominet exiftens , niſi connotetſta nominatparietem album , ſed requiritur albedo, tumexiſtentialem licètpro omni ſtatu concipia ergo etiam requiritur unio. Refp. Jamoblitus es extreme neceffitatis prætenſe ad inducendosmo tur , &fit identificata cum fubjecto fuo , hoc eft effentia:nonminùs, quamrationalitas pro omni ſtatu Demodis. ſtatu fit identificata cum ſubjecto ſuo, quodtamen femperdenominatrationale: notadifcrimenfor malitatum ; & indecolligenon eſſe ad rem diftin Etionem vulgatam de indifferentia logicâ ad exi 281 rectum in Petro albo : Sufficit tamen ad novam affirmationem veram dehoc recto Petrus estal bus. Contra 10. Deficiente unione, deficere debet ſtendum, &indifferentiâphyficâ ad eſſe unitum: hæcenimmerè materialis eft,&petitionemprin cipii includit:nam in ſummâtantumdeſignat,quod exiſtentia eft primus,&primarius moduspro ſta tuexiftentiali ; unio veròeſtunus exſecundariis exfect. 1. num.4.: cumhoctamenoptimèconve nit , quòd tum unio, tùmexiftentialicètidentifi cata cum ſubjecto ſuoillud tamennondenominat, nifi utraque connotetterminum fibi proportiona tum: nempeexiftentia ſtatumexiftentialem,unio terminummodalemunionisexfect. 1. num. 14. Adaliaverbadiftinguo:materia,&forma utnon connotanspoteſt ſeparari àfe ipfa ut connotante, idquefeparatione reali modali, concedo:utPetrus niger feparatur aPetro albo. Materia&formaut connotans &c. negojuxta diftinctiones datas ad contraquarto. Adfecunda alia verba : quando. cumqre&c. datur id quod eftmodaliter materia, &forma,nego : id quodeſtabfolutèmateria,& forma, conc. Non fempercan eit materia, &for maefiidquodmateria ,&forma eitmodaliter, & conrotativè,ut non femperquando eſtPetrus,eſt id quod Petrus eft accidentaliter. Adtertia alia verba diftinguo: separabilitas modalis et ſigrum diftinctionis realismajorisnego: citinctionis rea lismodalis conc. Hæc quoque diftin&io eltmagi Itralis ad plurimos ufus,&terminos e.g.adiftos: deficit :feparatur : eft: denominatur:tollitur&c. femperdiftingue:realitermodaliter concede:pluf quam realiter modaliter,nega. Contra 8. Quoties de una re affirmaturverè, quod deilla negatur verè, toties iſta ſuperaddit aliquid diftin&um illi primæ rei ; fed affirmatur verè anima , &materia exiftit , quando negatur verèunio inter animam & mat riam nonexiftit: ergouniofuperaddit aliquid diftin&um ab anima, &materia. Aliis verbis : complexum formæ , & materiæ,& complexum ex materia,&forma uni tis non eft idem realiter. Aliis verbis: tranfitus de contradictorio in contradictorium finemutatione intrinfeca repugnat , ergo tranfitus ab nonunito inunitumpermutationem intrinfecam,hoceftper unionem diftin&am heri debet. Refp. concedo totum primumfyllogifmum. Superadditum quod requiris eft terminus modalis de novo exiſtens. Ad alia prima verbadiftinguo : complexum &c. fi permodum collectionis omnia etiamobliquapo nas in recto iniftis tuiscomplexis conc. nimirum quòdnonfit idem unum cum altero complexo, nam in fecundo colligis in recto etiamterminum modalem. Si remaneantinobliquo quæ remanere debent : fubdiftinguononeftidemrealiter fimpli citernego: realiter modaliterconc. Quemadmo dumPetrusalbus ,& nonalbus , utrumque com plexumſpecificativè licèt acceptum ſecundum re tumnoneſt idem realiter accidentaliter, ſed eſt realiter fimpliciter (fect. 1. num. 12.) Adſecunda verba diftinguo, tranfitus&c. modalis nego,tran fitus nonmodalis conc. Contra9. Illudfuperaddituinnoneſtunio,ergo. Refp. dift. Non eſtuniofecundùm rectum conc. fecundum obliquum nego: etiam albedononeſt R. P.ProlomaiPhilofophia. ratio formalis,& formale exercitium uniendi, feu ultimaactualitas , &determinatio ablativa indiffe rentiæ, quia debet deficere denominatio formalis uniti,fedfiunioinrecto eſtmateria,& formanon deficitratio formalis,& formale exercitiumunien di, quianon deficitquidditas ,& effentiaunionis, feu unioquidditativè, ergounionon eft in recto ſolamateria , & forma. Refp.per iſta involucra idipfum dici,quoddictum ad contra 6. dift. ma. debetdeficere ratio formalis &c. deficere inquam modaliter conc.deficere pluſquammodaliter nego ma. fimiliter diftinctamin.nego confeq. Perfua dearis tandem,quod addeficientiammodalem ſat eſtutdeficiat aliquid , hoceft terminus modalis, non eſtautem neceſſe utdeficiat idquodper illa ampullofa vocabuladeſignas,nempe id quodve nit in recio inhoc terminounio, vel quodidem eſt realiterunitum. Contra 11. Quoties daturtotadenominationis effentia, debet dari ipſa denominatio , ergo quo ties daturtotaunioniseffentia debetdari ipfaunio, &denominatiounionis. Refp.Repetesidem,ſed adſatietatemaudi. Piimo:dift.antec.quoties da turtotadenominationis effentiaproximè expedita ad denominandum debet daridenominatio conc. non proximè expedita nego: recolo ut vides di ſtinctionemmagiftralem exdiffert. 4. Logicæ ſect. ultima. Secundo: negofuppof. anteced. hoc eft quoddenominatioſpecificative fumpa fecundùm rectumfit idem,acdenominatioreduplicativè ſum pta utramquepartem ponens in recto , quod tanı falfum, quam quòd pars fit totum. Cum dicis tota denominationis effentia reduplicas perilios terminos abſtractos ,&ponis in recto omnia re quifita,&obliqua,& terminos modales : profectò cùmomnia iſtadantur; dari debetdenominatio à parterei,hoc eft eſſe unitum, fedcùm folùmda turàpartereieffentia,ſeuquidditas ejus quod im portatur inrecto ab ea denominatione , quando fimpliciter,&abfolutè illa cogitatur,non eo ipfo datur actualis denominatio, quia deſuntrequifita: exemplumhabes in denominationealbi. Tertiò: dift.antec. quoties datur tota denominationis ef ſentia&c. hocefttotumensquodimportaturtum inrecto,tuminobliquo , conc.hoc efttotumens quodimportaturinrecto abeadenominationenon reduplicante ponendo obliquum in recto (lib. 2. Elem.the.I.num.14.)fubdiftinguo: fi illadenomi natiofit abſoluta conc. fi fit relativa,& modalis ne. Similibus verbis fidixerint: effentiarei eſt res , da tureffentia unionis: ergo daturunio : diftingues eſſentia reiabſolutæ eſt res abſoluta conc. effentia rei relativæ, feu modalis eft res : feu modus ( ut caſtigatius loquar)fubdiftinguo fi connotettermi nummodalemconc.nificonnotetnego &denun cioperiſtalogicanihilprofici : feddumtaxat con fundi abſolutum cum relativo. & modali : hujus eſſentia, & rectum nifi reſpectu habito ad obli quumnonfacit,utficloquar, effentiatum: quia ef fentiamodieft,nonvero abſoluti,& modires non funt. Denique utnoſti ſect. 1.num. 10. tres pofui logicas explicationes fatis idoneas modorum : Nn 1 unam 282 unam ex illisimpetuntidquenon ſatis efficaciter DiffertatioQuintaPhyſico-metaphyfica hujusmodi fubtiles excogitationes : quasproinde negligere mihi tuto faseft ; & alterutra adhibita exduabus reliquis explicatione quod caput litis eft conftanter afferere : nimirum modosnon effe entitatulas vel reculas realiter distintas àre mo dificata. Objic. 3. Terminusille modalisnonpoteft effe actus primus proximus proximè expeditus mo daliſtarum,ergo &c. Prob. antec,tota ilia collectio, quæ facit illum actumprimum , fi non producitur unio diftincta , non remanet pro termino modali, quia illa collectio interalia includit decretum Dei non faciendi miraculum , & concurrendicum cau ſa ſecundaadfaciendamunionem, fedneutrum ex illis remanet,ergo&c. Refp. nego fuppofitumma. ultimi fyllogifmi , jam enim ibi fupponis , quod producendafituniodiſtincta. Itaque remanetde cretumDei , & non faciendi miraculum , & con currendi cuin cauſaſecunda ad efficiendum totum, ſeu unitum perunionem indiſtinctam nifiadſum mumdiftin&ionemodali. Contra I. Illuddecretum Dei non faciendi mi raculum non eft quiddenovo, fed fuit abæterno, ergo non fatiseft adhanc denominationem de no vo: materia,&forma unita. Refp. Noneſtde novo novitate mutativâ conc. novitate exprimen te,quòdpoteratnon effeperantecedentem caren tiamexiftentiæ nego. Hoc ipfum eft quid novum in Mundo,& eftprimum,&noviffimumjuxtamo dumloquendifacræpagina. Patetexfect. 1. nu.7. quòdnoneftnecefle novamutatioad novamde nominationem objectivam , ſed quidnovum fim pliciter. Secundoitemdiftinguo: decretumfeor fimfumptumnon est denovoconc.decretumcol lective cum cæteris componentibus illum termi nummodalemnego: illa collectio ita expedita,& difpofita eft abfolutè de novo in inftantitemporis, quomateriaunitur formæ,& illa eftterminusmo dalis qui non eſt decretuinDei : uttotumnon eſt pars. Contra2. Illud decretumnon faciendi miracu lum aliquid denovo vult, quodnonvelletdecre tum faciendi miraculum , ergo vult unionemdi ſtinctam, quia nec ſeipſumtantumvellepoteſt,nec folammateriam,&formam,quam vellepoffet, fed inunitamſecundum decretum. Refp. difficultatem hanc effe communem , nec peculiariter tangere modos: utexdiffert. 24.Logicæ conftatfatis: nec propterillam ponendifunt modi: quianempe ne Icimus exponere economiamvoluntatum, &vo litionum tum Dei, tum creaturæ. Cæterumquæro ex te, undenamhabeas decreta Dei utdiftin guantur fecunduin formalitates fuas , &volitiones د Creatas ut diftinguantur fecundum realitates fuas, petere diftinctionem realemmajorem objecti vo liti ? volitio & nolitio : volitio disjunctiva,&co pulativa de codem omnino objecto poffunteffe: itemvoluntas perdiverſos actus velle poteft idem obje&um realiter fecundum rectum , fecundum tamendiverſa realiterobliqua , & fines,& refpe tus ; e. g.defiderium,& gaudiumde eodemrea liter objecto bono eſſe poteſt , ſecundum tamen diverſa connotata præfentiæ,vel abſentiæ: defide riumenim,licèt amet, &defideretbonumabſens cretumDeifaciendimiraculumvultmateriam , & formamfecundum rectum , quam perindevult de cretum nonfaciendimiraculum; fedprimumde cretum talimodo tendendi vult id ipfum, quod alio modotendendiſecundumdecretumvult;hos autemmodostendendiTheologorum eft explica re. Itaque diftinguas antecedens: vult aliquidde novo fecundum obliquum objecti conc. fecundùm rectum objecti fubdiftinguo : novitate modi ten dendi conc. novitateobjecti voliti nego antec.& confeq. Siveropetisquod namfit illudobliquum, dicodecretumnonfaciendimiraculumvelle mate riam&formamadfinem,utfitinrerumnaturâcau fa efficiens,& paffiva illorum effectuum, qui natu raliterfaitem finon effentialiterdependent,&fieri debentabhoc totodeterminato , quodexhacma teria,&forma componitur,hoceftab hoc homine: v.g. effectus hujushominis proprii funt cognitio nes fuæ ,volitiones dependenteràphantafmatibus fenfationes& . illud verodecretumfaciendimira culum vult quidemaut vellepoteft, materiam, & animam rationalem,fedconnotativèadalios fines. Contra3. Hincfequitur, quoddecretumDei eſt taliter tendens in quantum connotat ut termi numfuum materium,& formamunitam: & rurfus materia,& forma funtunitæ in quantùm conno tant tanquam terminum fuum illud tale decretum Divinum ergodaturmutuaconnotatio, &tandem decretumDivinumvultſe velle. Refp.Non atten dilti adrefponfionem datam : non enimdixidécre tumDivinum connotare utterminum materiam,& forinam unitam, hæc enim eftobjectum volitum, nonterminus connotatus: hicverò eſtfinis illejain defcriptus. Præterea erras fi credisrepugnaremu tuumrefpectum, & correlationeminterdecretu n Divinum &ejus objectum; repetediffert. 45. Lo gice : item falleris fiputas materiam,& formam eile unitas ut connotant præcisè decretum Divi num;collectio enim,feuterminus formalis,in quo includiturdecretum Divinum noneſtipfum, quia totumnoneftpars. Contra 4. Hoc pacto explicari quidem poteſt unio indiſtincta non tamen actio indiſtincta , er go&c. Prob. anteced.Decretum nonfaciendi mi raculum hoc eft concurrendi cum cauſa ſecunda efficientead effectum vellet,quòd exifteret caufa agens actu ad finem,ut exifteret actu effectus; fed eo ipſo illud decretum velle debet aliquid aliud præter caufam, &effectum: quiahæc duo, velle poteft etiam decretum faciendi miraculum,volen do nempe ut fimul exiſtat effectus ab alia caufa productus, dum interim illa prima licèt expedita miraculose otiatur, ergo illud decretum,vel vuit ſeipfumdumtaxat,velactionem diſtinctam. Refp. Eadem facilitate nego mi. & ejus probationem; hoc decretumvult caufam,& effectum tanquam objectumfuum,nonveròvultcaufamagentemut objectum,& effectumut finem; ſedreſpectus , & finis & connotatumhujusdecreti eſt,ut non agen tibusullis aliis caufis fecundis , nec extraordinariè ipſo Deoagente exiſtat effectus , atque ita habet modumtendendidiverfum àdecreto miraculofo. Contra5.Sed decretumconcurrendicum crea turaadagendum effectum, v. g. adproducendum hominem,ita nonpoteftexplicari,ergo &c. Pro baturanteced.poteſt Deus creare , vel confervare abfentiam ipfam certè nondefiderat. Itaque de animam, animam,&confervarecorpus,&nonconcurrere adproducendum hominem, ergoconcurrere, & Demodis. tus. Refp. ad remnoneffe illud axiomain ſuo comproducerehominem,eſtproducerealiquiddi 283 genuinoſenſu: deſignatenim,quòdDeus eſt actus ſtinctum ab anima,&corpore. Refp. Velloque ris dedecreto operandi,concurrendi,&compro ducendi , vel de actualiconcurfu, &comprodu tione. Quoadprimùmdico,illiusobjectumeſſe actum primum proximum proximè expeditum caufæ fecundæ,qui actusprimusproximuspræter alia includit virtutemOmnipotentemDeipræpara tam adagendum , &cooperandum cum creatura (inquotamenaliudmyſteriumlatetdeapplicatione OmnipotentiæDei inactuprimocreaturæ,utalibi expediendum erit) fi deſecundo loqueris,dico Deumcomproducere, & cooperari,perinde ex plicandum effe, ac caufam fecundam operari, & producere juxtaſect. 2.num. 2. hoceftOmnipo tentiam Dei, utconnotantem terminun modalem effe OmnipotentiamDei actu cooperantem , & comproducentem effectum,quemproducit cauſa fecunda purus,&eſtſuaintellectio,& fua volitio , & om nis ſuusactusadintra. Itemdeſignat,quòdDeus non indiget ad agendum adextraullo auxilio, vel fubjecto,velconditione, utcaufæ ſecundæ indi gent. Itaqueconceffo ,& explicatoantecedente, nego confeq. quantum ad modumactionis ; vel enimillafitcreatio & actiocaufæ primæ, vel actio caufæſecundæeâdemrationeexponendaeft,quod nempeterminusmodalis requiraturut modificetur caufa , & dicatur agens,& effe&us verèdicatur nitus: terminus veròmodalis creationis Divinæ, eſt actus primusproximus proximè expeditus ad creandum effectum : expeditur autem per ipſam voluntatem Dei liberam , quæ ſe determinat ad creandum hic,&nune, e.g. animam rationalem, quampoffetnoncreare. Contra 1. Actio eftidem realiteracpaffio, fed Deusnoneſt ſuapaſſio,uti neque cauſa ſecunda efficiens,quæ producit effectumextra ſe: ergo ne Contra 6. Nec homo,necDeus homini coo peransproducendohominem quidquamproduce que eſt ſua actio fub quacumque connotatione. Refp. Hictricam involvi,utrumactiophyſica fit ret: nonmateriam,non animain rationalem,quæ idemrealiter,acpaffio. Terminus actio æquivo àDeocreante noncooperanteprocedit:ergounio cèufurpatur:primòpro modalitate,&ultima de admittenda eft , ut aliquid producatur. Refp. 1. terminatione formali , undedicitur cauſa agens homini horizontiinter reliquascreaturas (exdif actum. Secundopro ipfoeffectu,&actu,in quan fert. 3. Phyſicæ generalisſect. 2.)omnimode aſſi tùmdeterminateeſtactus,&productusàtalicau milari corpora reliqua naturalia necdebere, nec ſaagente. Tertiòpro totahac modalitate fimul polle. Cæterum in hominequoque iniferabiliter Inprimofenfu cauſa neceſſaria (nam de hac lo fatis explicareturproductio, fi eo res redigeretur, quor) eſt realiterſuaactio,nimirum utconnotans ut infolis modulis unionis eorumque reſultantiis produtiotota confifteret: quisdicatideohomi terminum modalem : inſecundo ſenſu effeaus eft actio,nimirumut connotans&c. Intertio , caufa, nemmori,quiamoriturunio ?quare nec rectè di &effectus fimulut connotantes terminum moda ces ideo generatur homo , quia generatur unio: lemfuntactio, itaut hujusmodi actio conſtituatur noluitAriftoteles,quod formaabſoluta generare tur(ex differt. citata ſect.3. ) quantò minùsvo luiffet,quod generarentur uniones , ſiiſtæ unquam excollectione caufæ,&effectus , non diffimiliter acpaternitas, cumdiſcrimine tamen , quod colle tioquæeſt actiodebet ulteriùs connotaré termi itli in mentem venirepotuiſſent. 2. Refp. Homi num modalem, ſecus collectio illaquæ eſt pater nem produci , quia licètneque animageneretur, nitas. Inprimoſenſu loquiturAriftoteles quinto fed creetur,& materiaprimanonproducatur,fed phyſicorumcumdicitactionis noneftactio,necge ea ſuppoſita creata fuppeditetur, præparetur , & nerationis eftgeneratio:hoceſtcauſaut fitdeter diſponatur ; corpus tamen ipfum humanumge minata formaliter adagendum effectum nonpetit, neratur, hoceft formæ partiales ſubſtantiales edu cuntur ex materia prima , ex hoc etiam capite agnofcendæ, & profitende, quodfineillis homo hominem nonproduceretnifi per meras relatio nes. Cùmigiturproduciturcorpus humanum,pro ducitur exigentiacum illoidentificata, utcreetur àDeo in ipfo corporeanimarationalis ( juxta dif ſertationem citatam fect. 2.) & cumipſouniatur adeoque fimpliciter,&abfolutè generaturhomo, hoceſt totum illud cujus verè educitur pars exi gens aliam : nequerepoſueris: poſſe miraculosè corpus humanum organizatumexiftere , & item animam&nonefleunita: adhocenimſuperiores distinctiones facilèadhibebuntur. Contra7. Uniohypoſtatica eſt diſtinctaàVer bo Divino, &humanitate ChriftiDomini , ergo &unionaturalis inter animam , & corpus. Refp. Tanſmiſſo reverenter ad Theologos antecedente nego conf. quam àmyſteriis ineffabiliter magnis nonſatiscautè deducis. Objic. 4. Peculiariter pro actione diſtincta. Deusfolus estfuumagere,&fuaactio(uteſt axio ma,) ergo caufæ fecundæ actioeſtmodus diſtin quod antecedenter ad effectum aliquidaliud agat inſecundoſenſu loquitur in tertio phyſicorumubi dicit actioest actushujusab hoc. Rurfus paffio æquivoce ufurpatur: primò pro modalitatemate riæ , qua determinaturut ex illa educatur forma : ſecundòproforma ipſaut eductaex materia: ter tio pro quocumque effectu ut fimpliciter produ &o. Inprimoſenſupaffioeftipſa materiautcon notans terminum modalem: inſecundo fenfu lo quitur Ariftoteles tertiò phyſicorum, cùm dicit paffioeſtactushujusinhoc,&inhocſenſupaffio eſt idem realiter, acactio in ſecundoſenſu:nam eadem eſt forma,quæ producitur , & educitur z in tertioſenſupaffio ,& actio perinde non diftin guuntur,velfeorfimfumatur effectus , vel fimul cum cauſa, juxta ſecundum , & tertium ſenſum actionis. Contra 2. Actio creativanon habetcorreſpon dentempaffionem, ergofalſadoctrina. Refp.diſt. Inprimo,&fecundoſenſuexplicatopaffionis con cedo: intertio nego. Perilludproverbium anti qui intelligebant , quòd peractionem creativam effectus produciturexnihilo ſubje& . Nn 2 Con 284 Contra 3. Velactio recipiturin caufa, velinef DiffertatioQuintaPhyſico- metaphyfica fectu : fi in caufa, jam iftamutareturintrinfecè, adeoqueDeusquoque percreationem : fi recipi nes confequentias eâdem ratione,qua Petrus non eſt ſempiternus , aut neceffario exiftens non eft omnisubicatio,fedeſt indifferens,ut fit hic , vel tur in effectu , actio nonperficeret caufam , cum tamenagere fitperfectio. Refp. cuncta ifta relin alibi ubicatus , nec vacathujusmodipropofitiones amplius diftinguere. quomodaliftisdifcutienda,adquæ facile negarem fuppofitum: quantum verò adillud de perfectio Contra 4. Petrus in actuprimoproximo proxi mè expeditus, eft in prioriadproducendamubi ne,actiononperficit verè,&phyficè caufam, nec quòd cauſa producat actu effectum, indeperfici cationemhic: ergoeſtprecisivehic,hoc eft præ fcindit,utrum fit hic,vel alibi:ergout fit hicpofi tur,fed inde notificatur,& patet, quod intrinfecè tive debet efle per ubicationemdiltintam. Refp. fit perfecta & quafiglorificaturab effectu fuo: in deDeus à creatione gloriam , hoc eftmanifeſta tionem perfectionis,nonperfe&ionem habet: di hæctamabfurdedici,quam quod maxime: nempe tranſportando terminum præcifivè à cogitationi bus noftris , earumque denominationibus extrin ſtingui tamenpoteftad tricandumperfectiointrin fecis ad res realiter exiftentes ,& diftinctas,& in ſeca,& extrinfeca. Contra4. Si cauſa eſtſua actio,inpriori ad ef fectum eflet actioquod repugnat. Refp.dilt,actio inprimoſenſuhoceft fumptaprodeterminatione formali caufæ, conc. quod eflet inpriori : nam fi caufa eft neceffaria (de caufa enim libera imme diatè alibi & aliter philoſophandum) certè confti tuta in actu primo proximè expedito eſtdeter minatiffima ad agendum,hoc enim deſignant hæ voces : caufa neceffaria. Objicies 5. Peculiariter pro ubicatione. Hoc quòdeſtexiftere hic, veladeffe hic eſtdenomina tio phyſica , ergo peraliquid fuperadditum phyfi cum haberi debet. Refp. dift. confequens. Per aliquid fuperadditum'uttrminum modalem conc. utubicationem formalemnego "cæterumdenoini natiofimilis, immò denominatiopraterit funtde nominationes reales,&inhocfenfuphyficæ,fine fuperimpropriè ufurpandoterminuminpriorina tura,perindeaceffetidem, ac inactu primo pro ximo proximè expedito 'contraftatuta differt.1. phyficæ generalis fed. 1. Cæterùm abfurditas in topotiffimum elucet , quod hoc objectum: caufa in actu primo proximo proximè expedita,verè, &realiterexiftens præcilive nonfitalicubi ,& ali quando, fed præfcindat ab hocipfo,utab effectu fuo,&tamenrealiterfit inrerum natura: qui ifta dicit perinde dicere poteſt, caufam effe in rerum natura, & præfcindere abexiftente, velnon exi ſtente. Objic. ultimo,pro totalitate distincta à toto. Partes, ſeu conftitutiva(quodeft idem) funt can fa totius: ergo diftinguuntur realiterà toto. Refp. dift. anteced. Partescollective ſumptæ , ne. (funt enim effectus) , diſtributive ſomptæ fubdift. funt formulatamenſuperaddita. Contra 1. Eftdenominatiointrinfeca: ergo per formam denominantem intiinfecam conftitui de bet. Refp. dift. anteced. Intrinfeca modaliter,& fineulla mutatione intrinfeca co.pius quam mo daliter, & cum mutationeintrinfecanego anteced. &confequentiam. Sic diftinguo ,ne credas efle denominationem perintellectum , fi dicerem eſſe extrinfecam. Cæterùm per hoc præcisè, quod res fithic, vel ibi intrinfecè nonmutatur: fi fecus pu tas , falleris. Ariftotelem audi 1. 8. Phyficorum, cap. 10. ubi dicit:Motum localemeffeommumpra Stantiffimum,quia nihilmutationisintrinfecain fertrei,quæillo movetur. Expugnathic textus Modaliſtas , tum quoad motum localem , tum quoad præciſamubicationem,& exparitate quo addurationem,& cæterosmodos. Contra 2. Quòdnondiſtet iſte locus, & Petrus eſt meranegatio: ergo daturubicatio modalis di ſtincta: probatur conſequentia, vel ubicatio alibi eſt negatio negationis, hoc eft quid poſitivum, vel ubicatio hic eft talis : ergo eft modus. Refp. nego fuppofitum antecedentis, quòdvidelicetper illas negationes exponam modificationem loca lem,exponoenimper terminummodalempropo fitumfect. 2. Contra 3. Ergo, e.g. Petrus identificaretur cum omnibus ubicationibus poffibilibus , fi nondiftin guitur ab ubicatione: ergo effet immenfus : aliis verbis &pro omnibus modis : fimodinondiftin guuntur: ergo per eſſentiam fuam Petrus eſſetin hocloco,inhoctempore: ergo effentialiter,&ne ceffario effet hic. Refp.hæc ex differt. 3. de exi ſtentia regerunturhuc,fednonadrem: nego om caufæintrinfecæ, & refultantiæ, hoceft impropriè caufæ , conc.: caufæ extrinfecæ, & effectivæne. antecedens, & confequentiam: fapiffimè cavilla bunturinter partes collective acceptas , & diftri butive acceptas : quia cùm etiam diftributivè fu mantur , & nominentur innumero plurali, & in hoc numero poffint etiam collectiveexponi ( ex "th. 20.lib. 3. Elem.& differt.26. Logicæ) videntur idem effe , ac-collective acceptæ : ad claritatem ſemper recole ,& inculca , partes diſtributivè ac ceptas perinde ſum, &æquivalenter , ac fi una in recto , &reliquæ fumerentur in obliquo , & de fingulis : inquo patet maximum difcrimen inter collectivè acceptas , in quo ſenſu ſemper, & ne ceffarioomnes fumi debentinrecto,& diftributi veacceptas. Contra1. Partes etiam collectivè acceptæ funt cauſa totius : quiavera eſtiſta cauſalis : ideò reali ter datur totum , & conftitutuin ,quia vere ſunt fimul,&collectiveomnespartes , & conftitutiva : ergo&c. Refp.nugaris recolelib. 2.Elemen.th.r. num.9.ubihabetur, quodpropofitiocauſalis po test fieri àfubfiftendi conſequentiainterformalita tes , utideoPetrus eftanimal,quiaeſt homo : in præfentiagimusde causâphyſica,phyficè , & rea diter diſtincta ab effectu ſuo , nonde causameta phyſica &per formalitates. Contra2. Partesfeorfim diftinguuntur à toto: ergo etiam fimul: probatur confequentia : partes feorfim , & diftributive funt caufæ in actu primo, collective funtcaufæ in actu ſecundo: fednon mi nusin actu primo , quàm inactu ſecundo caufæ diftinguunturrealiter ab effectu: ergo &c. Refp. nego fuppofitum ma.: quòd collectivè , & in actu ſecundo fint caufæ , &partes , funt enim effectus, &totum Demodis. &totum: Siiſtaſeriòopponis,neſcisquidfit cau ! Contra8. Partescollectivè , &partes diftribu 285 Ta reſultantiæ , & intrinfeca,recolediſſert.primam tivèexiſtentes à parterei funt idem omnino, nec generalisphyficæſect. 2.num. 2.&differt.3.fect.2. àparterei datur diftributio, & collectio, utnon пит.б. datur, rectum, &obliquum: ergovel diftributivè Contra3. Valetdicereiftapars caufat,illapars non diftinguuntur , vel etiam collectivè diſtin cauſat&c. ergòomnes fimul,& collectivecauſant, guuntur. Refp.exfect.2. num. ultimo partes à utivalet iſta exiftit, & illa exiftit&c. ergo omnes partereifunt collectivè, ut connotanttalem termi fimul exiſtunt. Refp. nego primam illationem ,& paritatemcumſecunda,exregulalib.3.Elemen.th. nummodalem; diftributivèveròfunt,ut conno tant alium terminum modalem; inde fit, quòddi 20.n.15.hicenimterminuspars &caufareſultantiæ ſtinguunturrealiter majori etiam diſtinctione,quia noneſt capaxfenfus collectivi. Contra 4. Partes diſtributivèſumptæ non funt cauſa adæquatatotius,quodeſteffectus adæquatus: ergofimulſumptæfuntcaufaadæquata.Refp.nego fuppofitum antecedentis , quod detur caufaadæ quata reſultantiæ,feuparsadæquata , hoc eftpars , quæ fit totum,&nonfitpars. Contra 5. Daturcauſa inadæquatareſultantiæ: ergodebetdariadæquata, quia illa eſt correlativa adcaufam adæquatam.Refp.negoconfequentiam, &rationem: caufaeniminadæquatadiciturperme taphoram,&eft idem acdicerepars,&fivis corre lationemfume illamab effectu adæquato,feutoto, nonàcausâadæquatâ. Contra6. Præterpartescollective ſumptasnihil eft, quòd adæquatècauſettotum: ergòipfæ Partes adæquate cauſant totum. Refp. oblitus es ſummu mulam lib.2.Elem. th. 1.n. 12.& 13.praterdicitur extenſivè &exceptivèconcedoinprimofenfu,ne goinſecundoadrempræfentem. Contra7. Non eſtidemdicere: homoambulat, materia,&forma, uniocollectiveambulant: aliisverbis :partescollective funtplures: totumeſt unum. Refp.vocaliternon eftidem concedo,rea liter nego: adaliaverbapartescollectivæ funtplu respartes, &unum totum, quemadmodumipſum totumeſtunum totum&plurespartes. meritum objetivum primæ connotationis, quòd eſtquaſi collectio fundamentalispetiteſſe in omni buspartibusfimul&noninfingulisfeorfum: me ritumverò objectivum fecundum eſt in fingulis feorfum,utnempefingulæ feorfimſumantur in re to; indefit, quòdpoteftin aliquo cafu exiſtere iſtud meritumſecundum,&nonexiſtereprimum: hoceſtſi ſeorfim,&fucceſſivè exiſterent fingula illa recta, hoc eſtpartes illæ ; nunquam exifteret primum meritumobjectivum , hoc eftpartes om nes fimul: unde maximum fignumdiſtinctionis realis in iisrectis relucet , etiamquandofuntom nespartes fimulexiſtentes : quia cùm confideran turdiftributivè, confiderantur fecundùm id: quod illisetiam conveniret in cafu, inquofimulomnes nonexifterent: & ideodicitur,quòdpartes distri butivè etiam fimulexiſtentes diftinguunturrealiter àcollectivis:verèautemdicitur,quiadiciturde eo, quòdcognofcitur inrecto, rectum autem indiftri butivis partibusdiftinguitur realiter à recto in col lectivis partibus,non minùsquàmuna resfingula risdiftinguatur realiter abalia re fingulari : rejecta interim impropriiſſima diftin&ione reali inadæ quatâ,& identitate inadæquatâ,qui terminiperin deimproprii, acfi diceres,æqualitas inæqualis,& inæqualitas æqualis. PHYSICO-METAPHYSICA. DeLoco. Visquis rerum natura fpecularis effa tum illud facræ paginæufurpes,licet: 1 Quidveròfamiliarius,&notiùsinloquendocom triafuntdifficil amihi, &quartum penitùs ignoro (Prov. 30.) videlicet hujusmodifuntinre phyſica, locus, tempus, quantitas , acdenique rerum productio denihilo. Triaillaconſequentibusverſanda ſunt Differtationibus ; quartumveròutcumquediſſer tatione3. metaphyficâ propofitum,nunquamex ponendum,ſemperqueadmirandum,Phyſicam,& Theologiam naturalemlatèoccupabit. Cæterum defingulis iſtis juredici poteft , quæD. Auguftinus de tempore meditabatur (lib. 11. conf. cap. 14.) Quidest tempus ? Quishocfacile,brevitergex plicaverit,quis velcogitationecomprehenderit ? memoramus,quàmtempus?Etintelligimuratig cumloquimur,&intelligimuscum alioloquente idaudimus : quideſtergotempus ,fi nemoex me quæratſcio ? fiquærenti explicare velim, nescio. Sicquoquereshabetdeloco,&dequanto :eviden tiſſimeſcimus eſſe loca,& tempora, &quantitates extenſas : manifestiffima, & ufitatiſſimafunt (i demAug.cap.22.)&rurfuseademnimislatent, novaeſt inventiocorum. Obſcuritatemhujus modiplurimùm augent modi loquendide objectis iftis : potiſſimum enim , quodAuguftinus c.20. dicebat ad iſtapertinet : Paucafunt,quepropriè loquimur,pluranonpropriè,fedagnofcitur(diffi cilè tamen) quidvelimus. Id igiturcurandum in primis 286 primiscenfeo,ut faltemtenebræ difcutiantur,inres Differtatio Sexta Phyſico-metaphyfica tiis,plus negationibusformalibus,cùmdicant iſtas, hujusmodi inductæeximproprietatefermonis. De fpatio imaginario. Atiffimus eft præfixusterminus inhacma teriâ,proptereainprincipio exponendus, quemconfequenturordine hi termini : lo L cus,locatio, velubicatio, locatum , locabile , qui bus ritè enucleatis abfolvitur humana ſcientia de Loco. II. Spatium derivatumàpateo ſynonimum eſt cumcapacitate,&latepatentia:cumproprièufur patur,delocônondetempore intelligitur: adtol lendas tamen æquivocationes diciturfpaciumlo cale:non estidempropriè,acterminus locus,juxta hujus explicationem moxdandam , videtur enim ſpatiumlocale effe genus divifibile in fpatiumple nuin , quod propriè diciturlocus,&in fpatium vacuum, quod abfolutè dicitur inane , ſeu va cuum. III. Si quispetat ubiàDeocreatusfitMundus? quiderat ubinunc Mundus eft , ante quameflet? Sitota Mundi machina à Deo loco moveretur, quid hic ubi Munduseft remaneret ? QuoMun dus peveniret ? Refponderi folet adomnia iſta. Mundus eft creatus in fpatio, ante Mundumerat ſpatium , abeunte Mundo remaneret fpatium , Mundus locomotus perveniret in fpacium : qui bus refponfionibus : voxquidemproferturufita tiflima,fedcujusfignficatum nimis latet (utAu guftinusdicebat). IV. Si quis adhuc petat; quid hominesimagi nentur, cùm cogitant fpatium? Non difficile re ſpondeturjuxtadiffert. 12.Logicæde Phantaſma &illashabereverum eſſe objectivum , necfingert intellectum cumilla meditatur. VI. Adpetitionemdico:propterea ſpatium& tempusimaginariumdiciàfapientibus,reliqua ve ro objecta in phantaſmatecognitaimaginarianom dici; quia pertalia phantafinata velphantaſmatum particulas cogitanus ſpatiaut in ſtatueffentiali& poffibilitatis;perquæ cogitamusplerumque objecta aliaut in ſtatu exiftentiali tantula additâ correctio ne,&penè inobſervata à plerisque cogitantibus deſpatio imaginario. Difficillimum enim eft &fe rèhumanitus impoffibile , hujusmodi objecta , vi delicetfpatium &tempus phantaſticè cognofcere fecunduin ftatumpræciſe poſſibilitatis;quin eo ipso cogitemus perindeac ſiſecundùm ftatum exiſten tialemobjecta illa cogitaremus : non itacumAn gelum, autanimam rationalem, aut Mundumpræ cisèpoffibilem in phantafmate ſubſtituto intelligi mus:ratioeftquia difficillimum eſt conciperepof fibilem capacitatem, inquâpoffit e.g.àDeo creari Mundus;quinilla capacitas exiftens concipiatur : poſſibilis enim capacitasvidetur effe idemacpoffi bilitas poffibilis , cui objecto utpote abſurdo re pugnatintelleausex differt.3. Phyfico-metaphy ficafect. 1. num. 10. Atqueindefactum eft,utſpa tia&temporapoffibilia dicanturſpatia & tempora imaginaria . VII. Difficultas hujusmodinon minorin imagi nando, quamin loquendode ſpatio , exorbitantes fententias induxit : primònonnullijuxtan.5. di xere ſpatia imaginariaeſſe merum figmentum; fe cundo Cartefius ex oppoſito ſtatuit ſpatium eſſe corpus exiftens,&extenfum,negatque poffe dici imaginarium,fedeffe verèreale:tertioGaffendi af tis ſubſtitutis : nam ficut cætera objecta inſenſibilia iſtudmaximè inſenſibile perſpecis alienas cogita mus. Itaque humanus intellectus ,cùm fpatiumco gitatcommuniter ſubſtituit phantaſmahujufmodi: imaginatur maximam extenfionem corpoream, eamque trinam circumquaque diffufam àqualibet ejus parte defignabili,idque fine fine (hoceitnon imaginandoullumterminumillius)eamquetenuis fimam,&fubtiliffimam eâ tenuitate,quâfolemusan gelos imaginari, ut cumcorporibus poffint pene trari, eamque immotam,& immobilem, eamque item obfcuriffimam eâ obfcuritate , quatenebras imaginamur: in hocphantafmateſubſtituto , ſpa tium,&fpatiapercipimus,utinphantaſmateinve nies alatiAngelos:fedexillophantafmateadintel ligendum quid fit fpatium,uteſtinſe adeòparum proficimus, atqueexphantaſmate invenis alati ad Angelumuteſtinſe. V. Ex hujusmodi communiffimo phautaſma te proceffit hic terminus fpatium imaginarium, ſeu phantaſticum : unde dicimus ultra Mundum eſſe ſpatia imaginaria : fed multa explicatione eſt opus,&primò , curperindenondicaturAngelus imaginarius , rationephantafmatis corpusutfit imaginarium rationephantafmatis univerſalizan tis;tantummodo vero dicatur ſpatium imaginari um,&quandoqueetiamtempus imaginarium? Ex hac difparitate loquendi nonnulli perfuafi funt,ut dicerent ſpatia imaginaria eſſe merum figmentum, &nihileffeomnino: quodquemagis mirere ab eo rumnonnullis plus tribuitur chimeris , quam ſpa firmavit faltemremeſſe ſpatium, nonquidem fub ſtantiam, non accidens ,fed remtertiæ claſſisverè exiftentem,& increatam àDeo: quodtamen co naturadrectum fenfumpluribus accommodare quarto nonnulli dixere ſpatia eſſemeras negatio nesformales: quinto fuerequi dicerentDeum ip ſumejusque immenfitatemeſſeſpatium: quod qui demſymbolice olimfapientesdicebant utTriſme giftus in Pimandro ,Philo etiam exhebraicatradi tioneidipfum afleverat,cumpræfertiminternomi minaDeiinſanctalingua fitiſtud quoqueMaqom מקום hoceftlocus,inhuncquoqueſenſumPlato nicividentur locuti cùm dixerint locum eſſeani mamMundi, &lociideammentemipſam. VIII. Cautè diftinguasex citata differ.12. Logi cæ ſpatiuin imaginariumuteftinſeab eodemuteſt in aliohoc est in phantaſmate ſubſtituto : hoc po ſtremumfatisexpofitumàn.4.adilludprimum ex ponendumpoftulofequentia. IX. Corpora&fubftantiamcorporeamintegra liter ultimo componi ex particulis minimis, quibus extenfioquidemineft, fedvirtualis,&indivifibilis etiammiraculosèutpoftuloexdiſſertatione octava fequenti. X. Deumperimmenfitatemfuam,hoceftper fectionemfecum identificatam, eſſe ubique,ita ex ponitur: Deus est ultraomnefpatiumlocale inde terminatè &confusèacceptam,hoc eſt ultra o ne id , quod confusèrepræfentaturàterminodis junto , cumdicitur aliquodſpatium eftneceffa rium DeLoco. riumutexiftat corpus: adverteilludindetermina te confuse, nifi enim illudaddatur immenfitas 287 localem. Exclusomodo diſtinctô ubicationis,quæ fipoſſibiliseffet, eſſet effentialiter affixa uniloco ; Divinaprodignitatenonconcipitur. XI. Infinitumeftidemacfinefine: (de infinito objectivo loquor, nonde terminomentali velvo caliinfinito utinelementis)hujufmodiautemobje Aumdifficillimumeſthumanocaptui, quiaſpecies rerum finitarum tantummodo habemus. Phan tafina ſubſtitutumpro cognofcendo hocobjectout eſtinſe,hujusmodi eft:phantafiaimaginaturquod damtotum, feu compofitumintrinfecè conftitu tum extot tantisquepartibus aliquotis, ( hoc eft verè æqualibusinvicem e.g. palmis ) utexillis in trinfecis&inexiftentibus illicompofito imaginario accipere , & detraherepoſſes ſucceſſivèquaslibet &quotlibetpartesdeterminatè ſumptas,&nihilo uninus femper remanerent aliæ &aliæ fine fineac cipiendæ; ita utnunquam illud totumſeucompo fitum effe aut cogitari poffitpenitus exhauftum & refolutuin. Itaquehoccompofitum habens hujus modi proprietatem dicitur objectum infin'tumat estinalio, fubftitutum proobjecto infinito uteſt inſe: de quo humano modo aliud caperenequi mus ,nifi quod habeat partes vel realiter,vel per rationem diſtinctas , analogas prædicto infinito imaginario. Poftulo exiſtere nonpoſſe infinitum creatum feu creabile: effe neceffarium infinitum increatum : Deus enim infinitus eſt in genereo mnis perfectionis utinTheologia naturaliexami natur. Seddiftingue infinitumobjectivum, à finito ininfinitum itemobjectivo; nonobſtante æquivo catione inducta ex eoquod primum obfcurè ſed doaedicaturinfinitum categorematicum : & fe PR quoadreliqua entia creata conveniunt omnes in hocpoftulatodando,exceptis fortaſsè iis,quiditare ſecreduntDei Omnipotentiam ſipoſſibilitate do nentabſona quæque objecta cogitationumfuarum obfrivolumillud: nonrepugnai,vel: non estaffi. gnabılisevidens repugnantia. XIII. Menfurabilitas & numerabilitas nil aliud funt, quamtalis cognofcibilitas ſeu intelligibilitas : licèt enim vulgovideaturhocquodeſtmenfurare &numerarefieri ſenſibus; fit tamen intellectu , ut dicere incepi atheſi 3. lib. 1.Elem. Itaque cum ex differt. 27.Logicæ fect.2. &3.&41.fect.2.cogno ſcibilitas, intelligibilitas , & veritas objectiva fint idemacrerumeffentiæ prodiverſoreiſtatu vel es ſentiali vel poffibili , vel exiſtentiali conſideratæ, pariter numerabilitas & menfurabilitas eſt idem aceffentia illarumrerum , quæ cognofcibiles ſunt juxta diverſos ſtatuspertalis ſpecieicognitiones, quæ dicuntur menſurationes & numerationes : quæquecognitiones funtcomparativæduorum vel pluriumextenſorum, quorumunumdicaturmen ſura,&aliud menfuratum , ſeumenfurabile , vel duarumcollectionum , utampliùs denumerabili tateinloco. CONCLUSIO. Spatiumlocale imaginariumut est inseestobjeà ctivapoffibilitascorporum,feurerumcorpo rearumextenfarumfiniteininfinitum, cognofcibilis vage&indeter minate. cunduminfinitumſyncategorematicum:Hocverò XIV. fecundum ,nempe finitum fine fineperhujufmo diphantaſma percipitur : totum ſeu compofitum intrinfecè conſtitutum ex partibus aliquotis finiti obatur . Spatiumimaginariumuteſtin ſedaturàparte rei &nonàpartereiexi ſtentis fedpoffibilis,ergo&c.anteceden tisprima pars ex nu.6.& 7. facilè deducitur , nifi &certi numeri,quod tamenpoteftper alias&a lias partes extrinfecus advenientesſucceſſive ſem percrefcere , & fierimajus & majus fine fine : ita tamenutcompofitumreſultansexpartibusjamha bitis,& ex iisquæ ſucceſſivè adduntur in qualibet determinata parte ſucceſſionisfemperfit quid fini tum, &numero finitodefignabile. Inhocipſo phantaſmate reflexè cognitoid quodvenit in re to, utvides, eft quid finitum, ſcilicet compofitum illud objectivum :idveròquodvenitinobliquo,aut venirevidetur eftinfinitum, aut videtureffeinfini tum verum&proprium,hoceft illudunde extra huntur ſucceſſfivèpartes addendæ illirecto,&ideò dicitur infinitumſyncategorematicum,quiaabil lofyncategoremate& obliquo,finefine, repræ ſentatur: nonveròàtermino recto cujusobjectum rectum eft quid finitum:adeóqueinpropofitione exparte prædicatinonrectum , fed obliquumeft infinitum, &ideònoneſt categorema, ſedſynca tegorematerminusdeſignans objectum dictum in finitumfyncategorematicum: contraveròresha betinobjectoquoddicitur infinitumcategorema ticum, quiaà prædicato ſecundum rectumſignifi catur,hoceftàcategoremate. XII. Nulla creatura eſt determinata adunuum potiùs locum ,quàm adalium : hoc eftomnis eſt indifferens ut fit potiùs inunoquàmin alio loco, exinnumeris,inquibus effe poteft & poni vel à Deo,inillius primâproductione , velper motum quis ſeducatur confuetudine loquendi , nam fi dantur cætera poffibilia à parte rei , cur fpatium poſſibile non detur ? hoc autem dicitur imagina riumex num. 6. Secunda antecedentispars item patet: quis enimdicat , rem non divinam darià parte rei exiſtentis increatam ? neque hoc credo ſenſitſe Gaſſendum, fedexdefectu Metaphyficæ non diftinxiſſe ſtatum eſſentialem à ſtatuexiſten tiali. Quod ab aliis diciturde immenfitate Deſ perinde illanoneſtſpatium poffibile, ut omnipo tentia Dei non eft poffibilitas intrinfeca poffibi lium exdiſſert.43. Logicæ. Confequentiaproba tur:quidquid aliuddicatur eſſe ſpatium imagina riumut eſt in ſe præter prædictampoffibilitatem vagamabſurdèdicitur:primò ubicationes poffibi les nonfuntſpatiumimaginarium, quia exdiffert. anteced.nihil funtdiſtinctum àrebus ubicatis: ſe cundo entitas quædam poffibilis tenuiffima con tradiſtincta ab omniextendibili & locabili non eſt fpatium imaginarium , quiahæc entitas eſtmerum figmentum&phantaſtica cogitatiode ſpatio : ut queAngelinonfuntjuvenesalati ; ita illa entitas noneſtſpatium, alioquin cumdatur fpatium rea le, realiter exifteret hæc entitas ; at deſigna mihi inmundoquid,ubi, quando fithoc ſpatium enti tativum contradiſtinctum à rebus corporeis ex tenfis,&collocatis in ſpatio? tertioAngelorum vel aliarum rerum fpiritualium locatio poffibilis noneſt ſpatium imaginarium , quia illa locatio etiam 288 etiampoffibilis fupponit fpatiumnon conftituitut Differtatio Sexta exalibidicendis palam fiet, ergo folum remanetut fpatiumfit poffibilitasexpofita in conclufione. XV. Probatur2.&explicatur. Confidera hoc quodeftpoffibilitas corporum,feurerumcorporea rumcontinuativeextenfarum fub tali expreſſa ratione corporis extenfi,fed præfcindendoab im penetrabilitate, &ab aliis proprietatibus cujusque corporis ,& confidera hoc extenfum , feuhanc poffibilitatem extenforum ſyncategorematicèfini teininfinitumjuxta nu. 11. propagatam: ita utilli poffibilitati venienti in recto cogites femper acce dere novas partes extenfionis fine fine. Item co gitafpatium imaginarium , & comparationerefle xâhas cogitationes recogita: primo advertis illam poffibilitatementisutextenfi confideratamexpref sè eſſemenfurabilem per quaslibet menfuras : fe cundò illam poffibilitatem non pofle à te concipi &cogitari, nifi cum maximâ fimilitudine rei exi ſtentis , ita ut tibi videaris pofie quafi digitodefi gnare illam poffibilitatem, eamque quafi præ ocu lis habere circumquaque extenfain , & hincinde porrectam, & expanfam in infinitum: quodipfum provenit à natura hujus objecti extenjo , quod maximè fenfibile , & inde dictum ſenſibile com mune,juxta differt.27. Logicæ fect.1. acpropterea ſempercum familiariillaimaginatione, qua res in tuitivè percipimus conjungiturejus velabstractiffi maintellectio:tertio advertis illam poffibilitatem eſſe realiter idem ac corpus poffibile : quarto per eademconnotatadeterminari te adphantaficeco gnofcendam illam poffibilitatem, quibus determi natis ad fimilitercognofcendum fpatium imagina rium. Undè enimnotificatur tibifpatiumimag na riumfuiffeubinunceſtMundus, &cite nuncetiam extraMundum ; inde quoque notificatur corpus utfic extenfumtantum, quantum mundus , &am pliùs quàmMundusfitextenfus,efiepoffibile:quin tòadvertisdumcogitas fpatium mundanum non د præſcindere te àmagnitudine poflibili corporea extenfa, & extenſa etiam in infinitum ficogitas quoq; fpatiuun ultramundanum : fexto advertis ta menetiamteconciperediftinctionemquamdamre aleminter fpatium imaginarium & poffibilitatem corporisextenfi: fed fiattentiusanimadvertes;no tabis,te adhanc ipfamdiftinctionemapprehenden damnon aliundedeterminari nifi exmodoufitato ioquendi,& phantaſticè cogitandi;nonveroabul lôvero reali aut fenfibiliterperceptô connotato: quiaenim credimuslocumpermodumvafisconti nere, circumfcribere,complecti corpora,utabuti tur confuetudo loquendi teſteAuguftino, cùmdi cimuscorpora effeinfpatio,inloco; indè adeam diftinctionem concipiendam inducimur & fuade mur ; fed eâcorrectione eftopus , quacorrigimus imaginationes,quòdAngeli fintjuvenes alati,quod punctumMathematicumfit quidrotundum: ratio autem correctionis eft, quia ſpatium reale non eſt entitas exiftens realiterdiftinéta ab omniexiſten te corpore extenso,ergo nec etiam fpatium poffi bileàpoffibili corporefeucorporeô extenso, niſi ſecundùmdiverfos conceptus & formalitates tum poffibilitatis ſumptæ in recto,tùm corporis poffibi lis vagè&indeterminatèfumpti. I XVI. Ex di&is argumentumconftrues fimile illi , quo modi excluduntur,&effentialiter ſuper. flua. Intellecta præcisè poſſibilitate illa &c. fuffi Phyfico- metaphyfica cientiffime& formaliffimè intelligitur fpatium ima ginarium uteſtinſeetiam nullaalia objectiva enti tate intellectâ, ergoſpatiumimaginariumnon con fittitin objectiva illa entitatefuperaddita. Adverto hicobiterCartefium,qui cum fectatoribus fuis tan tamovit,uttueretur fpatiumeffe corpus , diftin gueredebuifle corpus poffibile præcisè à corpore exiftenti : fedpropugnaremaluit,quam explicare quænimis crudèdixerat. XVII. Objicies utper occafionemſpatiiimagi narii proprietates expediam. Nihildaturvagum &indeterminatumàparte reipoffibilis , fedſpa tiumdaturàparte rei, ergonon confiftitinpoffi bilitate vaga & indeterminata&c, Refp. diftinguo confequens malèdeductum: in poffibilitate vaga, hoc eſt in merito objectivo , ut per intellectuın vage &indeterminatècognofcatur ne. hoc eft in ipsa forma,ſeuinvageitate, &indeterminatione concedoconfequentiam:funtenim meræcognitio nes. Itaque hæcproprietas ſpatiiprima : fpatium conftat ex punctus phyficis utijuxta num.9. cor poraconftant. Secunda in quolibetpuncto fpatii potiunteffe finita in infinitum puncta corporum juxtanum. 12. fucceſſive, inquam, finaturaliter loquamur, &etiampenetrative &fimul, fifuper: naturaliter. Tertia quodlibet punctum corporis poteft efiein punctis fpatii finitis in infinitum , ita enimcommunter loquimur,& rectè ita explica tur quid velimus. Quarta hinc quodlibet pun &tum fpatii eit poffibilitas punctorum corporeo rum finite in ininitum. Loquendo verodeparte fenfibili fpatii, feu compofitamodofuo ex plari bus punctis , qualibetpars ſpatii eft poffibilitas corporum aqualium& illi fpatio commenfurabi lium&congruentium finitorumininfinitum. Inde diftingvuntnonnullidoctoresintenfionemfpatiiab extenfione ſpatii. Intenſio eftquaficompenetratio poftidium corporumin eodem fpatio , ſeu parte vel puncto fpatii : extenfio eſtpo Tibilitas coroo rum extenforumjuxtapofitorum per diverſa ſpa tia feriatım. Quintainde fit, quod ejusdem cor poris determinati poſſibilitas conftituit , fed non fola, &fpatiumAubipotefteffecorpus illud: & item conftituit, fednon fola,fpatiumBubi pariter potefteffe,atqueitade reliquis finite in infinitum ſpatiis. Itatainen utnonomnes omnium corpo rum poffibilitates requirantur ad unumquodque fpatium conftituendum,fufficit enimunaquæcum queprohocfpatioconfideratoabfolutè, alia pro alio: dixiabfolutè, nam fi comparativè confideres e.g.fpatiumA&corpusB, quod eftpoffibile , ut in eo fpatio A locetur ; poffibilitas fufficiens ad fpatium A imaginarium conftituendum non eft poffibilitas corporis B fed alterius cujuscumque, ficutiin fimilidixidecognitione cognitionisdiffer. 17.Logicæ in fine:quodnempèilla cognito refle xa non effet contenta tanquam de objecto ſuffi cienti , defola fe ipfa,feddequacumque alia ,& clarèpatetin hac craffa hypothefi,quod nonfo lùm homines,fedetiam equi equitarent, fi dice retur aliquis equus est neceffarius , ut hic equus equitet. XVIII. Contraprimò: eſtoadhocvelilludſpa tium, ſeu partem ſpatii , poffibilitas illa vaga re quiratur , ad totum tamenfpatiumimaginariu De Loco. omnispoſſibilitas determinata entis corporei ex tenfi requiretur , quiaquot poffibilitates& corpora .: 1 289 quodlibetcorpus eſt mobile , &eſt poſſibilitas ſe movendi : g.non eſt ſpatium. Refp. veriffima poſſibilia , totſpatia imaginaria reſpondentiadan tur: ficutiexcentum equis procentumequitibus, finguli determinatè requiruntur ad equitandum, Refp.nego fuppofitumquia contranum. II. con fundisduoinfinita , & fupponis fpatium imagina rium efle infinitum categorematicum extenfum , cùm fitſyncategorematicum(enfextaproprietas:) unde nonpoteſt ſumi totum fpatium collective, ita ut per alias , & alias partes ſpatii augeri , & extendinon poffit : &quiaitafumi nonpotest: fumitur per partes,&departibus dicitur,quodfin gulæ funtpoffibilitas illa vaga, ficuti cuilibet ſeor fumfumptoexillis centumequitibus eftneceffarius equusvage. Contra2. Deusnonrectè dicitureſſe invaga poffibilitate corporum , rectèautemdicitureffe in Ipatiis imaginariis , ergo&c. Refp. ex num. 10. Deumeffeetiamultraſpatia imaginariahoceſtelle immenfum : cæterùmconcedo non rectè dici,fed nihil indècontranospropter fimilesmodos loque di. Homines enimloquimurut cogitamus,cogita mus autemperphantaſmata , quædiverſaproeo demobie&oſubſtituimus. Prætereacùmdicopos fibilitatempræcise corporis,fub hocconceptunon eſt ſpatium imaginarium, quia ilie conceptusnon exprimit menfurabilitatem, fed præcifam non re pugnantiam : fpatium autemdebet exprimere , menfurabilitatem, adeóqueextenfionem:indère tiffimè explicatur ſpatium imaginariumperpoſſi bilitatemvagam corporisextenſi, ſeuextenfionis corporeæ finitèininfinitum. 1 Contra3. Alter iunduseftpoffibilisutponatur inſpatioimaginario,nonutponaturinpoſſibilitate ſua,feuinfeipfo. Refp.utfupra. Contra4. InMundononeſtſpatium ima ginarium, neque nos fumusinſpatio imaginario, ledreali, ergo &c. Refp. diftinguo ſpatium pure imaginarium conc. ſpatium poſitive imaginarium ne. antec. & confeq. Sicuticreatura exiftenseſt posfibilis, fednonpureposfibilis(feptimaproprie tas);itaposfibilitas vaga corporis extenſinoneft posſibilitas determinatahujus corporis,licètposſi bilitas fufficiat ad veritatem objectivam illius pri mæ:quando autemillaposfibilitas componitur, & conjungitur cumhacdeterminata exiftentia , & poſſibilitate talis corporis, quafi contenta redditur, ficuti quodlibetdisjunctivum conjunctum cum de terminato;utverò conjuncta illa possibilitas vaga cum illa exiftentia determinata , veniente tamen folùmin recto illâ primâ,dicitur ſpatiumreale,feu imaginarium nonpurum. Contra 5. Innegationeformali rerumextenſa rum confiftit ſpatium imaginarium. Refp. nego fuppofitum quoad nngationes formales , quod fi de re negatâdicas idipfum,videlicethocquod eſt, corporaextensanonexiftere, eſſeſpatiumimagi narium,non rectè dicis , fedconfundis ſpatium imaginarium cum vacuo: nampræſcindendo àſta tuexiſtentialinegativo,&poſitivo poteſt exponi quidfit ſpatium imaginarium,ut eſt in ſe: imo ſo lùmita exponidebet,quis enim dicat eſſecontra dictoria fpatium imaginarium& reale. Enoctava proprietas. Contra 6. Spatium quodlibet eſtimmobile, ſed major eſt (en9. proprietas) ſedmagnæ æquivo cationis occaſio : quia concipimus ſpatium veluti aliquidfixum&ftabile, in quo veluti in continen te omniamobiliamoveri poffint: diftingue igitur illamminorem: corpus eſtpoſſibilitas ſemovendi, fi confidereturvage, &indeterminate ut incon clufionene,aliterco.vide anpoffibilitasvagèſum pta , vel hujus , vel illius corporis disjungendo finite in infinitumfubhoc conceptu fitpoffibilitas ſe movendi ? num illatranfeatdeloco inlocum ? Cumubique fit , &fitipſumubique,neque enim cumexiſtens corpus de loco inlocum movetur,à locounde difceffit , auferre poteſtpoſſibilitatem illam vagam, adeoqueiſta non moveturde loco in locum, ficuti neceffitas vaga equi adequitandum eadem permanet, etiam fi plures ex exiſtentibus equis morerentur : fed in rebus hujusmodi ab ſtractis potiffima difficultas in modo loquendi confiftit, Contra7. Etiamfiomniacorporaeffentimpof fibilia ; effet poffibile fpatium imaginarium , ubi Angeli,ubiDeus: g.&c. Refp. ut refponderifo let ad hypotheſes impoſſibiles , præfertim quòd effet,&noneffet in eaenim ludicra hypothefi nulla effet poffibilis extenfio, adeoque nullum ſpa tium : Deuseffetinimmenfitateſua,Angeli inex tendibiles ,quod ipſumeſt incogitabile; cum præ fertim nonpercipiamus ,quidfitcreatura ſpiritua lis,niſi per corporea phantafmata , & inde videa tur,quodAngelus exigat ſpatia, ficuti iſta exi gunturàcorporibus,quæ funttumentes magnitu dines, ut loquiturD.Auguftinus. Indeeſt quod independenter àpoffibilitatecorporis concipinon poteſtſpatium,neccreaturaſpiritualis collocata in ſpatio. Etitaſenſiſſe cenſeoDoctores veteres ma gni nominis,qui dixereAngelumeſſein loco,effe, Angelumeffecumcorpore,leuprafentemcorpori: quoddictumlicet exfibileturànonnullis ;rectè ta menintelligipoteft de poffibilitate vaga corporis, utinſtatu effentiali ,ſeu quidditativo , ſeupoffibili &Angelumeſſe in loco, fit, effe intali poſſibilitate juxtadicta. En10.proprietas. XX. Contra8. Eſt inexplicabilis ſeries ,& or doſpatiorum , & relationes localesdiſtantiæ , & vicinitatis,& fimilium: namexponinonpoffuntper poffibilitatemvicinam poffibilitati : g. &c. Refp. ne. antec. Ut fpatiumpoffibile , ita diftantia , & vicinitas poffibilis , & fimiles relationes locales proportionaliterexponipoſſunt(11.proprietates) ſed recole ex diſſert. 35. logicæ ſect. 4. num.4. feriem localempoſſe eſſein ordine ad terminum poſitum extra feriem,&itainqualibetparte ſpatii eſt meritum objectivum , ut determinetur,& fit illudtertium extra feriem:undeextrinfecè incipiat ſeries localis: v.g. ſpatium ubitu es , etiam fi ibi tu noneſſes,necullaresexiftens , eſtdetermina. bile ſecundùm huncconceptum,poffibilitasvaga corporis extenfi ; nempè ut ex illoordinari poffit circumquaqueſeries localis ; ita utuna poffibilitas intelligaturpoft aliam extenſa,hoc eftunumcor puspoffibilepoſtaliud: quodaliisverbis eft : poft ſpatium , ubi tu es, poteſt collocarialiud corpus extenfum immediate , hoceſt ita utinterſpatium tuum,&poffibilitatem vagam illius corporisnulla 00 fitpos R.P. ProlomæiPhilofophia. 290 fit poffibilis intermedia poffibilitas vaga : atque ita Differtatio Sexta Phyfico- metaphyfica diciturvicinitas poflibilis:quodfitinterſpatiumtu um,&poffibilitatem vagam fit poſſibilis interme dia; erit diftantiapoffibilis mediata, vel immediata proutplura ,vel unumtantum eftpoffibilecorpus intermedium, atque ita addendo finiteininfinitum. Quodtotumnihil aliudeft, quam effe cognofcibi lem,&poffibilemextenfionem,&pariterpoffibi les efferelationes fundatas inextenfione,quæfunt totidem menfurabilitates : ficutipoteftcogitaripof fibilis fucceffio , & relationes poffibiles fundatæ in fucceffione, quæ funtprioritates,&pofterioritates poffibiles finite in infinitum. XXI. Contra 9. Unum,&idemnonpoteftface re feriem: g. neque una,&eademvaga poffibilitas; una, inquam ,& eademest , nam eadem corpora funt poffibilia ubique. Refp. dift. antec. Unum, &idem determinatum fecundum rationem deter minatinon poteft&c.conc. unum&idemindeter minatum fecundum rationem indeterminati,fub diſt. non poteft &c. in ftatu poffibilitatis ne. exi ſtentiali co. (enduodecima proprietas:)fiexilte rent omniacorporainunofpatio,feuparticulaſpa tii; profecto nonpoffentfiunul(nifireplicata)exi ſtereſeriatim inomnibusfpatiis:fedpræciſapoffi bilitas non eft exillentia,adeóque fimul fimultate poffibilitatis , feu potentiæ (exdiffert.33. logicæ fea.f.noftiterminum) idemcorpuspoffibileeſtin hoc gradu, &in illo,&illo finite ininfinitumſeriei localis , quòd idem eft , ac fi dicas in ſtatupoſſibi litatis , &in eſſe objectivo idem corpus est (invi copulæ) ubique : g. à fortiori corpus vagèſum ptum , feu poffibilitas vaga corporis extenfi est (iteminvicopulæ ) &inhoc,&inillograduferiei localis : quod denique tollendo amplius phantas mata perinde eſt acdicere : facit, & conftituit , & 1 hunc,&illum gradum finite in infinitum ſeriei lo calis imaginariæ uteſt inſe. XXII. Contra 10. Iſta ſeriespoffibilis effet ſine principio& finepoffibili: g.non eftpoffibilis: nam deeft eſſentiale requifitum adferiem, nempèprin cipium,& finis. Refp. dift. antec.ifta feries effet fineprincipio,& fine extrinfecoco, effetfinefine, &principio intrinfecô ne. antec.& confeq. (pro prietas 13.) Quæcunque ſeries poffibilis eftcum principio,&fine: quiaeftquid finitum,& conci piturutcompofitum finitum expartibusfinitis,jux ta num. 1 1. fedita utcrefcat,vel crefcerepoffit hinc &inde finefine, utiin caſu noſtro ſpatium omne poffibile: adeóque principium, & finemintrinſe cum,&partium conftituentiumhabet,fednonha betprincipium,&finemextrinfecum,ſeupartium, quæ addi poffunt. Hæc mirabilia funt, fed vera, quorumexempluminnumeris,&lineismathema ticis clarum eft, e.g. numerus denarius finituseſt, &collectio conftans exprincipio ,& fineintrinfe cô; attamen augeri ſemper poteft fuperaddendo numeros finitos fine fine. Item linea ſectapropor tionaliter, hoceft divifa,& fubdivifa in dimidia, & ſubdimidia finite in infinitum , ſecundumſe finita eft &principiumintrinfecum,& finem habet mo doalibi exponendo. Contra 11. Dantur fpatia majora, & minora: aliqua dicunturcommunicantia, alia non: fedhæc nonpoffuntexplicari percorpusvagè extenſum: g. &c. Refp. Sectione ſequenti hæc explicabun tur,interim decimaquartaproprietas ſpatiiimagi nariifit. Quotpoffibilia corpora,velpuncta cor porea diverſæ magnitudinis , & molis funt; tot diverſæ divifiones , &quafi ſectiones poffunt fieri in fpatio imaginario ,modo majores, modò mino res, modòut una fectio alterius partem includat, modoutdealianihilparticipet: &indè dicuntur quædam ſpatiaeffe participantia , feu communi cantia , quædam non participantia,&non com municantia SECTI0 11. DelocoPeripatetico, &locorealicommu I. niterdičło. Efinitionem lociAriftotelicidedidiſſerta tione antecedenti,vocoAriftotelicum,ſen D Peripateticum : quia de illo altercari non vacat , nec verbaAriftotelis detorquere inanimo eft: itaquelocus hujusmodi revera eſtvas fuperft ciale immobile & locus extrinfecus dicitur, cujus proprietatesfunt. Prima, eſtextraremlocatam : nameſtſuperficies non corporis locati ,ſedambi 'entis. Secundaambit,comprehendit &continet & quaſiſtringitlocatum. Tertiafinon dareturullum corpus ambiens , & continens , licèt reseſſet in ſpatio;attamen non effet in locoperipatetico & inhocfenfupoteft res effe,& nullibi effe: inde Ariftoteles dicit , quod Cæli fuprema fuperficies connexa non eftinloco :res etiam ininediovacui conflituta non eft inloco peripateticô. Quarta, Deusnon eftinhoc loco:quianon ambitur, aut continetur ab ullo corpore : fecus enim dicereab fardiffimum eft; necetiamAngelus eft inlocope ripatetico, fed fola corpora: indèprognatadivi fio efe in loco circumfcriptive, quan hoc fit idem ac eſte in loco ambiente, &peripatico, &effein locodefinitive , dequro ſectione ſequenti. Quinta, ſuperficies illa ambiens debet effe immobilis , fed fufficit ut fit immobilis æquivalenter , hoc eft pro una ſuperficie recedente accedat alia, perinde am bienscorpus locatum,ac prima: indè turris ventis 'expofita , & proinde ſuperficiem aeris ambientis phyfice mutans,perſtattamenineodemloco peri patetico. Sexta debet effe fuperficies immediatè contiguarei locatæ , unde Ariftotelicè loquendo parietes cubiculi nonfunt locus hominis exiftentis incubiculo, fedfuperficies aeris immediatè conti gua: adeóq;factovacuoinhộccubiculotunon es ſes inlocoperipateticô. Septima locus ifte adæ quat locatum,fedadæquationevafis & continentis, quæ fuperat contentum una faltem ſuperficie (quidquid fit utrum ſuperficies ſecundùm ſe ſit quid negativum,vel etiam impoffibile)non verò adæquatione menfura. Octava præter Cœlum fupremum , vel ejuspartem convexam (de qua ipſatricantur) cætera omnia corpora funtintali locô. Litigaturetiamutrùm locus ipfe fit in locô, &nonnulli rediguntur ut dicant fuperficiemnon effe, utque negentlocum eſſe in loco,negantdari locum,feddelocoperipatetico cunctaiſta conce dipoffunt. Nonautrùm etiampermotum localem locus ifte acquiratur , idque neceffariò,&propte rea etiam ex hoc capitedari nonpoffit motus in vacuô : quia locusperipateticus non aquireretur ; listotaconfiftitin metaphoraacquifitionis &æqui voca DeLoco. vocationetermini locus. Decima ,dantur loca ſu 1 291 darivicinitatem , aut diftantiam , cumnon detur pera&infera: locusinferuseftcirca centrumUni verſi,ſuperus eſtjuxta extremamſuperficiemUni verſi: medialocaproportione,&relationeſervata fupera,&inferadicuntur:quæproprietas comunu niseſtlocoetiam realicomuniterdicto. 11. Permodum conclufionis dico:locusrealis communiter, fedphilofophicèdictus:estspatium plenum ente existente correspondens extenfioni talis entis,juxtadictaſect. anteced. ficexponitur: eftipfumfpatiumimaginarium ,utconnotansexi ſtentiam actualem entis,vel corporei,velſpiritua lis modificati actualiter,utſpatiumipſuunimagina rium eſtmodificatumpoffibiliter: feu eſt ſpatium imaginarium, utconnotans exiftentiam actualem determinatam entis peraccidens , &contingenter conftituti in eogradu ſeriei localis , inquoper ſe, &effentialiter(namquidquidin ſtatu quidditativo, &poffibilitatis convenit , convenit effentialiter) ipfum taleſpatiumeftconftitutum.Sub iftisconno tationibus exponiturlocusrealisuteſt inſe,quem per phantaſmatavafis & magnitudinispenetrabilis in ſpatiovafis cogitanthominesperiſtos terminos mentales locus realis. III. Dices ergò idem eritcorpus locatum,& Jocusrealis. Refp ne.conf.: ficuti veritas disjun Etiva non eſtveritas determinata eâ ratione, quâ totum noneſt pars ; ita poſſibilitas disjuncta , veldisjunctiva fecundum totum , quod exprimit hicterminusfpatiumimaginariumnoneſtpoſſi bilitasdeterminatadeterminatæreilocata:propte rea locus realis cùm dicat in recto ſpatiumimagi nariumnoneſtidem,acresdeterminata in eolo cata. Contra : ergò jampenetrarenturdimenſiones, ſeuextenfiones loci,&locati, contracelebre di ctumAriftotelis. Reſp. æquivocari interpoffibiles, &exiſtentes dimenſiones. Cum dimenſionibus poſſibilibus penetrari dimenſiones exiſtentes ſi eſt abſurdum:tantùmeſtinimportuno terminopene trari, quiadremnoneſt, cùmidſolumloquimur, quòdubieftcorpusA. poffinteſſe diſtributive,& feorfimfinita ininfinitumcorpora. IV. Proprietates loci realis colliges cautè ex proprietatibus tùm lociimaginarii, tùm Peripate tici:undè fitprima proprietas. Locusrealis non mutatur, licèt mutenturlocata, fi iftaomninofint inæqualia,& fimilia: quiaidem eſt ſpatiumimagi narium occupatum , licèt terminus connotatus fit diverſus : ut idem album eſt ſecundum rectum, licèt mutetur albedo. Secunda , locus realis , feu quilibetgradus realis ſeriei localispropriè nondi cit reſpectum adquatuorpuncta fixa ,&cardina liaCæli ,utomittebamdiſſert.antecedenti: namfi e.g.quodutique fieriàDeo poteſt,loco movere turtotaMundimachina,&rotareturin aliudſpa tium imaginarium; tu manens intraMundum,li cèt quietus,veldormiens ,locum mutares:utmu tat qui ſub navistabulato dormit , dum illa velifi cat,nectamenmutares reſpectum,autdiftantiam adquatuor punctaCoœli : quaregradus realis loci habetur , &determinaturut graduspoſſibilis ſpa tii imaginarii per reſpectus videlicet adaliosgra •dus poffibiles ſpatii imaginarii vicinos, aut diftan tesabhoclocorealijuxta ſect. 1.num. 20.necſta tim vociferis inter exiſtens & merè poffibile non exiſtentia:diftinguendumenimeſtdiſtantia ,&vi cinitascoexiſtontiæ co ,noncoexiſtentiæne.unde perfuaderis,utnullumdetur meritum objectivum adrelationem, velordineminterrem,quæ contin gentereft , & rem , quæ contingenternoneſt? Nonnedaturproportio inmanuquinque folosdi gitos habente , cujus meritumobjectivum confi itit inhoc, quodeſt , contingenter eſſe quinque digitos ,& contingenternon eſſe ſextum digi tum ? Itaque poft talemlocumrealem eſſepoſſi bile corpus aliud fufficit ad ſeriem , cujus gra dus aliqui funt merèpoſſibiles ,& quafi vacui, alii veofunt exiſtentes. Ex iſta proprietate de ſumi etiamdebet terminus modalis , qui reverâ connotatur à rebus ubicatis juxtadiſſert. antec. Tertia , locus ineofenfu, dicitur acquiri , quod vel per primam productionem, vel per motum localem modificetur ens locatum , ut fit in cô gradu per accidens feriei localis , in quo eſſen tialitereft talis locus. Quarta,locus iſtepoteft dicī locusintrinfecus, tum quia quaſi penetratur cum corporelocato:tùmquia in rectô ipfius locirealis includitur etiam corpus locatum. Quinta, utram Deusfitin hocloco, alibiexpediam : interim di cas effeperexcellentiamfecundumexceffum: de Angelomoxdicetur:tantùmmoneononrectèdicī effe intrinfecum velDeo , vel Angelo hujusmodi locum. Sexta,loca ſuntomnia figurata , utcor pora finita ininfinitum ejusdem figuræ , quorum capaxeſt talis locus: itemlocapunctorumphyſi corumvirtualiter extenſorumjuxtafect. 1. num.9. Septima,hinc ſpatia imaginaria , quæ veniunt in rectô in loco reali fimiliter figurata confiderari poffunt, & claritatis gratiâ potiffimùm agendo de ſpatiis circularibus poteſt deſignari in quolibet ſpatiopunctum mathematicum,(dequôpofteà) circaquod finitaininfinitum ſpatia fintpoffibilia nonquidemminoris ,&minoris magnitudinis (ut ſuo loco negabo), ſed diverſæ,& diverſæ figuræ tùmregularis,tùmirregularis: figuræ,inquam,ſo lidænonmodoſuperficialis. Octava,ſpatia hujus modifigurata aliafuntparticipantia , ſeu commu nicantia : hoceft quorum unum intrat inaliud, adeóquenaturaliter darinonpoſſet ſimul uterque locusrealis , licèt fimul fit poſſibilis; alia nonpar ticipantia,&noncommunicantia,hoceft quorum unumeſtomninoextra aliud.Nona,quodinterduo ſpatia non participantia poffunt deſignari Taltem innumerabilia, finonfinitain infinitum ſpatia in æqualiter , vel diſſimiliter ( nota hos terminos di verfiffimæ fignificationis ad hanc rem , ubi agitur de figuris)exutroque participantia,e.g.interduos circulos , vel ſphæras licèt contiguas poffunt de fignari figuræaliæ,quæ inæqualiter,veldiffimiliter deſpatioalterutriuscommunicent. Decima, ſpatia participantiapoffunt eſſe in triplicidifferentia; vel primo quodhabeantcommunecentrum,fed cum ambitu,&peripheria inæquali,veldiffimili, v. g. circulus minor in majore,velquadratumincircu lo: ſecnndo,velquodfintexcentrica ,& ſemu tuoſecentut duocirculi : tertiò , velquod unus circulus tangat in concavoalium majorem, cui eſt excentricus,& ita de fimilibus figuris etiam foli dis. Undecima, ſpatia non participantia poffunt effecontigua,&vicina, utſetangant, idque ma gis , 1 002 Differtatio Sexta Physico-metaphysica 292 gis , vel minùs juxta regulamde angulocontingen- tum ratione rei locatæ. Divifibilis quoquepro tiæ ex lib.3.Euclidis: itempoffunt effe contigua, &ſetangereinpuncto,vel inlinea,velinſuperfi cie: veldeniquefuntdiftantia, idque magis , vel minùs finiteininfinitumjuxta diverfos gradus fe riei extenſionis interpofitos. Duodecima, explu ribus ſpatiis contiguis fit ſpatium continuum, quodconftat expluribus partibus immediatis ,& contiguis,in quasdividipoteft : fit etiamſpatium difcretum , quod eſt pluraſpatia intervallo aliquo inter ſediſtantia. : : SECTIO III. : Demodificatione locali , ejusque proprietatibus, divifionibus.. I. DEubicationein genere dixi diſſert. ante 4 cedenti : adde exnum.4.fect. anteceden tis , qui fit illius verus terminus modalis: utrùm ubicatio fit immobilis,&affixatalilocodi ſtingues , &concedes efle immobilem utconno tantem terminummodalem,negabiseffeimmolem ſpecificative ſumptam, cùm fit idem accorpus lo catuminhocfenfu. II. Quodubicatio rei fenfibilis fitvifibilis oculo corporeo ,nonnulli fentiuntex eo ,quodpræſen tia localis (hoc eftubicatio) fit potiffimam fenfibi le communejuxtadiffert.27. Logicæ ſect. 1. inde credunt ſe videre modulos fuos diftinctos , quod certè mirum ſpectaculum effet. Dicas videri cor poralocata perſua accidentia ſenſibilia, quorum ſpecies repræfentantphantafiæfenfibile commune quantitatis externæ , feu extenfionis juxta locum citatum:ita tamen utphantafia percipiat fimul af fectionem oculividentis , & inde difcernat corpo rùmloca, & diftantias, cùm eoipſo phantaſia per cipiatid, quod eft meritum objectivum adhoster minos opticos: vifioperagiturper lineamdirecti onisabinternâconcavâparteoculi percentrumput pillæ ad objectum, dequibusalibi. III. Ubicationes non funt contrariæ inter ſe contrarietate formæ abſolutæ fed contrarietate modi , hoc eft non quiaſeexcludanteopacto,quo albedo excludit abeodemſubjectonigredinem,ſed quia ceffante termino modali ceffat modus. De contrarietaterecolediffert.4.phyſico-metaphyſi camſect. 1. ànum.7. IV. Extenfiolocalis vel eſtſynonimum cumu bicatione ,vel ejus ſpeciem deſignat, fieffetpoffi bilis ubicatio inextenſa etiam virtualiter, quod ne go exnum. 9. fect. r. V. Ubicatio dividitur in 'præfentiam , & di ſtantiam : prima, duplexeffe poteft vel contigua, velpenetrativa: nampræfenseſt, quod in eodem portionaliter fubdiftinguipoteſt. Si punctum vel Angelus in puncto ſpatii locetur; ubicatio eſt in diviſibilisutrimque: fiAngelus fimulinfpatio cen tumleucarum; eſt indivifibilis ubicatio ratione rei locatæ. Sicorpusdiviſibile in ſpatio divifibili lo cetur;utrimque eſtdivifibilis ubicatio : fecus fi in fpatio indivifibili. Si quis objiceret Corpus Chri ſtiDominiinEuchariftiaeffe indivifibiliter, &non rationeſpatii, neque rei locatæ; refpondebis con fundiubicationem definitivam cum indiviſibili ab arguente. VII. Secundum par divifionis ex differtat. i. phyfico-metaphyficafect.1.patet:fedprimocave, neimpenetrabilitatemlocalem confundas cumexi gentia impenetrabilitatis ex loco citato num. 5. & exnum. 11. diftingue actualem impenetrationem localem ab actuali impenetrabilitate locali. Se 'cundo , impenetrabilitas hujusmodi non eft acci densabfolutum, necipſa quantitas interna , quæ utpatetinEuchariftia remanet cum penetratione, ſedeſt ſpecifica differenta ubicationis exigita ab ipsâ quantitate interna. Quodnonadeò quidem facile explicatur, explicatur tamen. Rarefactio, &condenfatiomodi funt (faltem ita placet multis ) exigiti àtali corpore, velaccidente abfoluto : mo tuslocalis modus eftde genere ubicationis exigi tusabimpetu,velgravitate (utpoftulo), non eſt autem minus realis utraque hæc denominatio, quamdenominatioimpenetrabilis : ergò hæc quo quepermodumexpeditur, eumq;localem utloca les ſunt modi prædicti. Tertio , terminus modalis impenetrabilitatis præter terminum modalem übis cationis tit ficincluditlegem naturæ indiſpenſatam, &fines naturales intentos , ad quos eft neceffaria corporum impenetrabilitas, ex differt.1.phyfico metaphyficafect.1. n. 12. Etpræterea omnia illa, quæ fi impenetrabilitas effet accidens, aut modus distinctus, conftituerent actum primum proximum ' proximèexpeditumadillam,juxtadictademodis. Quarto,penetrabilitas'quoque, feu meliùs pene tratio ſpecies ubicationis eſt, ſed diftingueprimò penetrabilitatem miraculofam,quæinterminomo dali includitvoluntatem Dei faciendi miraculum : &fecundò,naturalempotiffimùm Angeli , quæ in terminomodali includit voluntatem Angeliſeſe movendi,vel locandi : nam fpiritualia voluntate tanquaminftrumento inftrumentorum, uthomines manuutuntur : & tertio denique eſſentialem pe netrabilitatemDei:Deusenimrationefuæimmen fitatis,qua eft ubique ,&omnipotentiæ, qua poteft omniapoffibilia producere, effentialiter eft pene trabilis,&penetratus cum omnibus exiftentibus 'effectis fuis. loco penetratum eft, multò magis quàm id, quod contiguum eft, quod invicinolocô, nonin eodem eſt. Differentiæ hujusmodi contrahunt advarias ſpecies ipfamubicationem genericam , feuubica tionem ut fic, idemque dices de his aliis terminis focalibus , àdextris,àfiniftris , ante ,retro,fur Sum,deorfum&c. VI. Celebres diviſiones ubicationis funt: pri. ma divifibilis , indivifibilis : fecunda ,penetrabilis, impenetrabilis : tertia, circumfcriptiva, definitiva. Imdivifibilis ſubdiftinguitur in indivifibilem tùm ratione ſpatii,tùm reilocatæ,& indiviſibilem tan VIII. Tertiumpardivifionis fic explico,&in telligere proteſtor ad evitandasde nomine alterca tiones :'ubicatio circumfcriptiva derivato nomine àlocoAriftotelico eft modificatio , qua res com pofita ex partibus integralibus eft inloco corre fpondenti;itauttotidempartes locioccupet, quot partes integrales habet: adeóque totafit in toto illo fpatio , & fingulæ ejus partes fint in fingulis partibus ſpatii; quodipfum obfcurè dicitur ita ut Localiter habeatpartes extrapartes, ita naturali teromniacorporadivifibiliaintegraliter ubicantur: indivifibilia verò,&carentia partibus integralibus, adeo 293 Deloco adeoque etiam punctum corporeumnequefuper naturaliter poteft ita locari. Ubicatio definitiva eſt modificatio, qua res vel habens partes prædi Etas,vel illis carens itaubicaturinſpatiodivifibili, ut resillaper fui ,quafi replicationem, & repeti tionem localemfit totain fingulis partibus ſpatii, &tamen fimpliciter , & femelfittotaintotoſpa tio:quodcommuniterdiciturfittotaintoto&tota infingulispartibus fpatii. IX. Inhacpoftremaubicationisdiviſionemy ſterium naturaleevidentiſſiműjuxta ac obfcuriffi mumlatet,quod tamenlucem maximaminfert in potiffima fupernaturalia myſteria. Quàm enim eſt evidens animam rationalemeſſe ſpiritualem(ut patebit fuoloco,) fpiritus effe poffibiles , Deum Ipiritumeffe,eumque immenfum; tam eſtevidens loca,&fpatia occuparipoffediverſo modoab eo, quonaturaliterlocantur corpora noſtra , hoc eft mododiverſoadubicationecircumſcriptiva: inde anima rationalis unita corpori eſtubi eſt corpus, hoc eftin eofpatiofeptipalmari occupato à cor pore, fed anima eſt indivifibilis utpote ſubſtantia Ipiritualis (ut poftulo) hoc eft nec partes eſſen tiales,nec integrates habet, inde eſtquod tota eft bilesfint,non poffunt illi occupare infuper aliud ſpatium,nifi deferant partem fpatiijam occupati: hoc eft quodcommuniterdiciturAngeloshabere naturalem ſphæramfuamlocalem &tantæ ſphæræ ubicationein:quare replicatiofimpliciternondici tur,niſimiraculoſanovaubicatiopoſitivèultra lo cumnaturalem adæquatam, velſphæram adæqua tamnaturaleme.g.Angeli:licètreveraipſaſphæra adæquata,&definitivafit collectioexpluribus res plicationibus localibus fingulis inadæquatis refpe tuAngeli, qui totusubicaturin fingulis illis locis, &totusincollectionefingulorum. XI. Ubicationis definitivæ proprietas prima eſt : competitilla ſubſtantiis ſpiritualibus creatis, immo&accidentibus fpiritualibus , nec aliterubi caripoffunt,cumcareantpartibus. Secunda Deum definitive effeinlocodicinondebet : quianec de finitur,nec circumfcribitur abullo locoexfectio neprima num. 10. Tertia,corporadivifibilia miras culosepoffuntubicari definitivè, tum quiaChrifti Domini corpus ita eft in Eucharinia , tum quia د requirituradubicationem definitivam: hoc eft ut intoto fpatio&corpore,& totainfingulisparti bus utriufque : propterea enumerando dici cum veritate poteft&hic eft tota anima , & hiceſt to ta&illic&c. nectamen eft multiplicatanec mul tiplex anima,fedeademuna&fola. Itaquevelhoc humanitus explicarivixpotelt, vel per hujusmodi analogiam exponitur : perfeveret aliqua creatura v.g. ignis perplurainftantiatemporisſucceſſive in rerumnatura,inprimoproducta ,& in reliquis in ftantibus conſervata ſucceſſiva confervatione à Deo.Noſcesexdifiert.2.phyficæ-generalisſect. 1. num. 8. quod confervatioeft continuata produ aio, per quamquodammodo perfingula inttan tia ignis reproducitur, dum confervatur : itaque ignisille totus exiitit in fingulis inſtantibus,& to tusin illis quafireproducitur,ita utfieripoffit enu meratioperomnia illainftantia,&dici&nuncto tus produciturille ignis , & nunctotusreproduci tur,& nunc&c. acproindein fingulisinſtantibus exiftit totus quafi repetitus ,& replicatus tempo raliter & confervative, fednon multiplicatus , eſt enimunus,idem,& folusignis: unde fimpliciter verum eft:totus ignis exiftit per horam ,& totus perfingulainftantia horæ. Similiter ubicatio defi nitivaeftreplicatio,& repetitio localis , feu modi ficatio localis quotuplicata juxta partes divifibilis ſpatii: probatur quia rem indivifibilein effetotam in fingulis partibus fpatii localis perinde eſt , ac remillam totam effelocaliterintotoſpatio:uteffe totumignem in fingulis inſtantibus horæ eſt per eamhoram totumignem efletemporaliter , fed hocperreplicationem,&quafirepetitionemtem poralemexponitur:ergoilludperrepetitionem,& quaſireplicationem localem. cum corpora miraculosè penetrabilia & repli cabiliafint exfectione ſequenti, nilaliudpræterea omnespartes integralescorporis unius fintin fin gulispartibus loci per replicationem , & penetra tionemejusdemcorporis. Nequeubicatio defini tivaeftproprietas quarto modo ſpiritus, ut com municarinonpoffecorpore.Quarta,ubicatioChri ſti Domini inEuchariftia dicitur prafent! Sacra.. mentalis , quæ eft quidem definitiva : quia totum Chrifti corpuseftin totoſpatioaccidentium, ficu ti aniına rationalis intoto ſpatio corporis; cum hoc autem diſcrimine, quodcum e.g. àcorpore hu mano ſeparatur manus,animadefinit effein loco, ubi fuit manus ; contra verò cumfeparatur par ticula ſenſibilis accidentium Sacramentalium ( nil dicode infenfibili: quæftioenim Theologica eft) totus ChriftusDominus remanet fubillaparticula feparata,&infpatio,ubi illa eſt,definitiveubica tur. Quinta,definitivaubicatio ſpirituum fupponit ſpatium imaginarium conftitutum ex poffibili ex tenfionecorporea,non angelica,& ratio eft , quia Angelus eſtindiviſibilis. Nam ficutiubieft impoffi bilitas motus , & effentialis eſt immobilitas ; ibi nullaeftpoffibilitas ſucceſſionis , nifi adfummum, reſpectiva , & non ratione ipfius entis immobilis fecundumſe. ProptereainDeononeftcognofci bilis ullafucceffio:quamquam ratione creaturarum fuccedentium dicatur Deus nunc illis coexiftere, nuncnoncoexiftere,adeoqueſucceſſivèſedſucceſ fione merè reſpectivacoexiftere velnon coexiſte= re: Itaubieſtimpoſſibilitaspartium,ibi eft impotfi bilitas extenfionis, nifi reſpectiva , & proptereà Angelusſecundum ſe exeffentia , & poffibilitate fua, necſpatia,nec tumentesmagnitudimeshabet (ut loquiturAuguft.) adeoque nec extenfionem abfolutampoflibilem,fed quatenus connotat ex X. Nontameninferes: ergoanimafimpliciter eft replicatain corpore, velAngelus intoto ſpatio abconaturaliteroccupato.Sicutienimnondicitur fimpliciter reproductus ignis perſeverans in plus ribus inftantibus;itaanima fimpliciterdicendanon eft replicata, ſedubicate dnfinitive: ratio eſt quia ſpiritus dicuntur habere ſualoca naturaliterpro portionata, &adæquata , ultra quælicèt indiviſi tenſa corpora fecundùm ſtatumpoſſibilitatis mo dificatur , & denominatur extenfus feu melius collocatus reſpective. Sextacommuniter dicitur, quodAngelus proarbitrio poteft indivifibiliter ſe ubicare inuno puncto indiviſibilis fpatii, fed de hocdubitovehementer : cùm enim majorperfe Aio fit minùs recedereab immenfitate Dei ; inde conficitur, quod ficutiDeus eſt eſſentialiter ubi 1 que; 294 que; ita Angelus neceffariò ſaltem naturaliter eſt Differtatio Sexta Phyſico- metaphysica II. in ſuo loco adæquato , & inmaximaſuaſphæra: Quæri poteſtde poſſibilitate tum replica /tionis circumfcriptivæ,tumdefinitivæ : Catholicè Sedcommunedictum illudex eoproceffit,quod negari nonpotelt hæcfecunda fumendo præſen tiam definitivam juxta dicta ſect. antec. num. 9. celebres antiqui ſtatuereAngelumeffe in locoper operationem,&quiavelinpunctoindiviſibili po quamvis aliqui etiam inter Catholicos aliter ex teſt operarinempe cogitare,velle , &pluraad ex tra facere ; inde factumeſt,ut neoterica intelle plicantes negare videantur : prima probabiliter à pluribus negatur. Secunda illainduplicifenfu ex &ione etiam apud negantes Angelicam operati ponitur:primoquodidem locabile fitdefinitivèin vam ubicationem admittatur illa ubicatio inpun &o. Atquemadmodummagnosviros ad rectum omnibus locis adæquatis , in quibus de facto fit, ut fiAngelus replicaretur: fecundò quodidem lo ſenſum expofui fe&. 1. num. 16. & 19. ita fic cabilein unolocofitcircumfcriptive, & ibi natu interpretor antiquum dictum,quodAngelus ope raliter; alibi vero fit definitivè , utde facto Chrifti rari quidem poteft pro arbitrio vel in puncto, Domini corpusinParadiſoeſt circumſcriptive,in &fihocipfumplacetappellare,ubicari, & effe, in loco poterit in ſolo punctoubicari , licèt ſemper Euchariftiaverò inpluribus locis definitive: inde quæstio præcipua, utrum ubicationiscircumſcri ſphæram fibiproportionatamoccupet,&perillius ptivæ proprietas fitpoſſe quomodocumque repli cari corpus illâ ubicatum. mutationem progrediatur. XII. Ubicationis circumſcriptivæ proprieta tes. Prima,una eſſe diciturjuxta reiunitatem per cam locatæ : undecontinuativè eſtuna , ficorpus aubicatumitaeſtunum. Secundaquotfuntres diftin &æ realiter & feparabilesfaltem miraculosèutcun que fint penetratæ (juxtadiffert. 1. Phyſico-me taph. fect. 1. num. 9.) ineodem loco; totdicipof funtubicationes diſtinctæ, puta accidentium, for mæfubftantialis &materiæ: dummodo faltem mi raculosè feparabiles fint juxta ſententias , quas hìcnon curo.Tertiaomnisubicatio circumfcripti vaeſt divifibilis, quia conftat est partibus , ut loca tum. Quartanontamendivifibiliseft indefinitivas ubicationes , licèt divifibilis fit in puncta juxta ſect. 1. num. 9. Quinta fimul poteſt effe ibidem naturaliter una circumfcriptiva conjunctacumde finitiva, utcorporis humani animati : anima enim rationalis per definitivamubicatur : quaoccafione nota eam animam dici efle per accidens in loco corporis,&moveriperaccidens motulocali cor poris , quiaratione unionis cum corporetumubi catiocorporis,tumimpetus impreſſusin corpore eſt terminus modalis,quem ut connotatanima eſt in loco &movetur localiter. Sextadaturubicatio, quæ neque eft circumſcriptiva , neque definitiva, utpuncti in punctiſpatio. Deduabus pracipuis proprietatibus ubicationis prafertim circumfcriptiva: replicatiore, L R &penetratione. Eplicationon eft multiplicatio ; feddupli catavelmultiplicatalocalismodificatio, ſeu ubicatio cumeffentialidiffimilitudine, fimi nuscumſpecificadifferentia interunam &alteram ubicationem (alludo addiffert.19. Logicædedif ferentia ſpecifica, & diffimilitudineeffentialinon ſpecifica:) dicitur autem multiplicata ,ſeu multi plex, non verò multiplicatio,ſeu multiplicitas : quia confideratur ipſa ubicatio permodum con creti habens multiplicationem , non verò quod ipſa ut formadenominet concretum multiplica tum: naim folùm denominatreplicatum: ratione autemhujus replicationis idemubicabilee.g. cor pus collocatur,aut collocari poteſtinpluribus lo cis adæquatis , hoc eſt ſeorfum fingulis illi corpori reſpondentibus & adæquantibus illudjuxta ſect. antecedentemnum.8. III. Naturalitereſt impoffibilis replicatio adæ quataveldefinitivavel circumſcriptiva. Et quan tum ad corpus, adeo eſtimpoffibilis , utvixintel ligatur,quomodo fitfupernaturaliterpoffibilis : cu jus ratio eft,primoquianihilpoteft impelli,aut in pellereduobus motibusdiverſædenominationislo calis, quin exutraque mixtadeterminatioreſultet, utcumdemotulocaliagetur: fecundo quia repu gnatnaturaliterfuperfluum,hujusmodi eſtreplica tio naturalis : quid enimplus perillampoffet cor pus,quamfineilla,nifihocipfumeffeinpluribus lo cis,non enimplures effectus,nonplusvirtutis habet corpus replicatum,quamnonreplicatum, contra imaginationemvulgarem , quod replicatio fit am plificatio virtutis & perfectionis: tertiononfolum fuperfua fed incommoda effet replicatio naturalis varietati , ordini , & harmoniæ univerfitatis re rum, tumquoddifcerni humanitusnonpoffet in eo caſu rerumdiftinctio , quod ufumpotiffimum rerum mundanarum interverteret , nempe effe in fignum,& in doctrinam,juxtadiſſert.22.Logicæ : quarto tumob indefinitum mundi ſpatium , quod inde fequeretur cum aliunde conftet naturalem penetrationem corporumrepugnare: unde fi cor pusidempoffetreplicarinaturaliter,idque in infi nitum( nam perindeeſt, modo ſemelconcedas re plicari poſſe naturaliter, ) jam majus ſpatium oc cuparetur, idque in infinitum abuno , eodemque corpore : adeoque plures creaturæ truderenturin ſpatia imaginaria,ac proinde continuò limites , & pomæriaMundi violarentur. IV. Replicatio proprietates fuas habet , quas anticipato expedio,utex illis apertiùspoffibilitas illius adftruatur: potiffimum autemloquor decir cumſcriptivajuxta num. 2. Prima proprietas : fi bilocatiodari poteft , hoc eft replicatio induplici loco;dariquoquepoteſttrilocatio,&centilocatio &finitain infinitumreplicatio: tam enimhocnon repugnat admiſſa ſimpliciter replicatione , quàm nonrepugnat creaturam poffein æternumconfer vari : etenim neque iſta eſſet æterna,neque illa to ties replicata eſſetimmenfa. Secundaensreplica tumin unolocoeſſetnaturaliter, in alio velaliis ſupernaturaliter : quòd fi corpus in actu primæ productionis replicaretur, idque perubicationes, quæ fingulæ ſeorfim ſumptæ naturales eſſent tali corpori ; in eo caſu Deus determinare deberet (juxta differt. 10. Phyſicæ generalis ſet. 3. de cauſaprimadeterminante) quæ nam ex illis foret 1 ubi Deloco. ubicatio naturalis , quam naturales proprietates confequerentur , quas poteſtcorpusnaturaliter in ſuoloconaturali. Tertiaterminus modalis ubica 295 ſionepoteritreplicari in minori ,veletiam in pun tophyſico. Nonaperconcomitantiam cumcor tionis replicatæ ſeumiraculoſæ,eſt idipfum,quod modaliſtæ in tali caſu ponuntpro actuprimopro ximo,proximè expeditaad eamubicationemmi raculofam producendam: hoc eftpræterconcur ſum naturalemDei , alius concurſus miraculoſus,  &aliud decretum Dei præter legem inftitutivam naturæ ampliùs applicans OmnipotentiamDeiad miraculosèoperandum. Quartaconcediquoque poffet, quodDeus ad hujusmodi miracula produ ceretaliquiddiftinctum,veltanquam modum,vel tanquam entitatem abſolutam : rectius enim con cedituriu cafu miraculoſo aliqua entitas ſuperad dita, quamconcedaturnaturaliterdari farraginem plurimarum fuperfluarum entitatum , quæ mera fint impedimenta miraculorum , cujusmodi con vincuntur effemodiexdiffert. antecedenti: exem pli cauſa fi produceret Deus in cafu replicationis ens aliquod analogum cum impetu velgravitate, àquodeterminaretur corpus, ut effetreplicatum ficuti impetus naturalis determinat , & exigitcor pusmoveri localiter. Quinta cumcorpusnaturali ter alicubi exiftens replicatur nuilus intercedit motus localis , fed perinde utrobique collocatur, ac fi in prima fuiproductione fuiffet replicatum: ineque inferas quod eoipfo reproducatur: nego enim àmultis admiffamhujusmodi veram repro ductionem in cafu replicationis , propter quam il li concedunt quoque poffibiles duas caufastotales in actu fecundo : dicoreplicationem fimilem eſſe reproductioni,fednonomnino,hoceft non effe veram reproductionem , fed unam, eandemque productionem,feu confervationem dupliciter los caliter modificatam ,hoc eft fub duplici circum ſtantia connotanteterminoslocales,&dicente re lationem localem. Sexta corpus poteſtreplicari tumfibi vicinum &contiguum , tumàſe maximè diſtans, perindeenim eſt:nonpoteſtvero replicari in eodemomninoloco,quia Implicatmodus , & modificatio omnino fimilis fimul multiplicata,& coexiftens:ut duplexunio ejusdem omninoratio nis,&effentiænonpoteftbisunire fimul eandem materiam ,& formainexdiffert 3.phyficæ-gene ralis fect. 3. à conclufione 3. poteft tamenvideri aliquid corpus ibidem eſſe replicatum ſenſibiliter, hoceſt ſi e.g.pars quælibetſaxireplicetur in loco alterius partis , & inde quafi fiat textura quædam exfingulis ſaxi partibus,quoad ſenſum idemfa xum ineodemloco replicatumeſt: reveratamen, &metaphyficè replicatiopartium eſt in lococon tiguo noneodem. Septima attento præcisè mira culo replicationis utraque ubicatio circumfcripti va(vel quælibet, fi trilocatio &c. contingat) quo adprimam exiftentiam utriuſque debet effe ejus demextenfionis,& figuræ:eg. ceraexiſtens ro tunda inuno locoin inftantiA,ineodem inftanti replicata in locomiraculoſo rotundaquoque erit, &fub æquali diametro : contingereverò poteſt, quodin loconaturali mutet figuram, idque natu raliter per rarefactionem,velcondenſationem,vel lique factionem &c. inhoc cafu utruminlocomi raculoſo figuram quoque mutet ex fequentibus patebit.Odava fi novumpenetrationis miraculum addatur; corpusnaturaliter ubicatumintaliexten pore replicato connaturaliter multa replicantur, quæ cæteroquin Deus poffet fimulnon replicare, minus tamen connaturaliter : ita in Euchariftia cumCorporeChriſtiDomini exviverborumpræ ſente & replicatoperconcomitantiam fit præſens, &replicaturAnimaChriſti Domini:Divinitasve ro per concomitantiam eſt ibi præfens, fednon replicata,quodcave : nam Deus eſt irreplicabilis, quiaeſtubique,alicubitamenpoteſteſſeexpluri bus titulis præfens. Itaque ſi replicaretur corpus hominis viventis perconcomitantiam naturaliter replicarentur animaejus hominis,& accidentia ab folutaphyſica,nontamen omniaaccidentia logi ca,quæenim connaturalitasutreplicarenturetiam ejus veſtes, & arma, exquibus accidens logicum reſultatveftius, amatus?non tamen replicaren turillæ modalitates,feumodi, quosillehomo ha bet reſpectivè ad locum naturalem': ab illis enim alibi quam in eo loco modificarinonpoteft : nec etiam replicarentur accidentia quædam abfoluta dependentiainconfervari abaliqua cauſa exiſten teinuno locopropenaturalem ipfius hominis lo cum,quæque nonreplicaretur ,e.g. illuminatio qua homo illuminaturhicpræſensàSole. Decima utrum hujusmodi concomitantia extendenda fit adaccidentia illa , quæ advenirent in loco naturali perfeverante replicatio , e. g. utrumfi in triduo mortis Chrifti Domini Apoftolus aliquis jam fa Ausfacerdos in cœnaculo ( uthicſuppono) con ſecraffet hoftiam fub cujus ſpeciebus folum cor pusfineanimain actu confecrationispofitum fuif ſet:confervata deinde hoftia poſt triduum, utrum inquam , fub fpeciebus Sacramentalibus tunc in cepiffet quoque eſſe anima Chriſti Domini per concomitantiam?multò probabilius hoc affirma tur contraimaginationem , quod res replicata fit duæ res , &juxta paritatem ſubjecti phyfici fub duplici forma, velcorporeſuaduplici denomina tione locali , & item juxta paritatem Angeli de finitivèubicati naturaliter, qui in fingulis partibus ſpatii cogitationes, volitiones, habitus ſpirituales . habet,etiam de novo acquifitos perſeverante tali ubicatione. Quareuniverfaliter de omnicorpo re,&ente replicatoid ipſumſentiendum eſt, ſal visdicendisdemotulocali: adeoque de accidente quoquemortisidipſumdicipoteſt',modo non in termifceatur motuslocalis. Undecima,attentapræ cisèmiraculoſa replicatione, quacorpus naturali terexiſtens in locoAcollocaretur miraculosè ſi mulinlocoB, nec Deusvellet nova miraculare plicationem ulterius circaillud corpusfacere ;hoc inlocoB.nilpoffet earumactionum, ad quas re quiritur motus aliquis localis: jam enimdeberet fieri nova replicatiomiraculoſa,amiſſa priori, ne que ad hocexprimomiraculoteneturullo pacto Deus. Undeſiadſequentia requiritur motus lo calis ,ut alibi expediam ; corpusreplicatum inlo coB.nonpoffet rarefieri,denſari, calefieri, fieri durum,molle,humidum,ficcum , item nec ſentire poſſet,nec imaginari, multominus loqui, autco medere, autvita vegetativa vivere in actu ſecun do: namadomniaiſtaprobabiliter requiritur non nullus motus localis in organis ,&fibrillis compo nentibus corpusvegetabile, & ſenſitivum. Item non 296 non poffet impellere aliud corpus ; fitenfio ali qua nervorum , adeoque motus localis in impel Differtatio SextaPhyſico-metaphyfica negative) amare,&odiſſe idem fimulefficaciter: affirmare expreſsè, & negare expreſsè idem: gra lenterequiritur , immo nec gravitare poffet actu : quia nifus ille gravitationis effet ad motum loca lem miraculofum , ad miracula novavero natura nonnititur:poffet tamenvideriillud corpusrepli catum , ſi ſpecies viſuales funtmeræ qualitates: poſſettangi quia remaneret impenetrabile: poflet illuminari fi motus localisadhocipfumnonrequi ritur : anvero poffet intelligere,& vellehomo re plicatus? (ficutiAngeli definitivè ubicatiin fingu lis ſpatii partibus intelligunt)pendet à refolutio ne quæftionis , utrum fineactuali imaginatione in eodem locopoffetcognofcereperimaginationem vitare & illuminare tantumutquatuor, &utcen tum: eſſeunum &effecentumhomines : hæc in quamprædicata, quia repugnant homini fecun dumeffentiam fuam nulla facta niſi ſuperflua at tentione ad locum , & folumquoadaliqua atten dendo ad idemtempus, de quo eſtalia ratio , cum agiturdereplicatione locali;ideorepugnanteidem Petro licèt milliesreplicato. Secundoilta item pre dicata: effe hic,& noneffehic: eſſevicinum , & noneffe vicinum : eſſe Neapoli,&noneffe Nea- polinullareplicationeverificantur: ficuti deeodem lactunonverificatur effe dulce,&noneſſe dulce, inalio: quodfatis eſtconnaturale; licèt cæteroquin-licèt verificetur eſſe dulce & effe album & fit al anima inpedenonintelligat,quia ibinonimagina tur, nam difpar eftratio : nihilominus attenta præ cifa , &unica replicatione nil ampliùs cognofcere poſſetinloco miraculofo, quàm innaturale. Duo decimapropternonam,& undecimam proprieta tem,&explicando ſeptimam fit, quod corpus re plicatum,dum erat calefactum, &rarefactum , fi deindein loco naturali condenfetur; remaneat in replicato rarefactum ,& fub diverſa figura, atque ita in fimilibus cafibus : & propterea videtur ex hoccapite poffe eſſe vivuminloco miraculoſo,li cètfit mortuum in naturali ( quod tamen non af fero ) quia nempe motus aliquis localis partium, &formarumpartialium requirituradmortem e. g. vulnera,putrefactiones&c. quæ non replicantur nili novo miraculo. Decimatertia quod fi Deus miracula replicationis continuando , hominie.g. replicato facultatem ſe movendi localiter in loco miraculoſo daret ; tumjuxtanonam &decimam proprietatem per concomitantiam multapræterea replicarentur: &tuncmultapoffet,quæexproprie tateſeptimadiximus nonpoffe: hincvero infurgit difficultas ob pluraincompatibilia, quæpartim per concomitantiam partim peracquifitionem in loco miraculoſo eidem corporicontingere poffeviden tur. Dico connaturalitertantum per concomitan tiam replicanda, quæ fine novo miraculopoffent effein eodemſubjecto exiſtente inuno tantumlo co. Ratio eft, quiaunum miraculum nonpetit eo. ipfo aliud., Decimaquarta corpus replicatum , in quantum in utroque loco replicatumeſt , dicitur eſſe æquivalenter multiplex localiter. Undenon omnis denominatio ,& prædicatum, ſeu forma, quæ repugnaret illicorpori,utinunoloconatura literubicato , etiam utreplicato repugnat: multa tamen adhuc repugnant , undead hocipſumha bendæ funt præ oculis ſequentesregulæ. V. Regulaprima:prædicata ſeudenominatio nes quæ repugnabant eidem corpori vel homini fecundumfeconfiderato ,& naturam fuam repu gnantquoque eideminduplici locoreplicato. Re gulaſecunda:prædicata quæ repugnant corporiut ubicato unicaubicatione, non eo ipſo repugnant ut ubicato multiplici. Regula tertia : nulla prædi cata contradictoria verificantur de corpore repli cato fub ullareduplicatione, fed prædicatapoſiti vacæteroquin contraria,& incompoffibiliain eo demcorporeutubicatounica ubicatione,nonfunt talia,utubicato multiplici. Unde primo hæc præ dicata: hominem nonefſſeanimal,eſſe equum,effe vivum, &mortuum,( fi illudmortuumfignificet bumrationealbedinis quæ identificat fibi negatio nem intranfitivam dulcedinis , videlicet non eft dulcedo ; attamen talem denominationem non communicat lacti : quia lac illiuseft incapax ea demratione,qua eftcapax dulcedinis:itafimiliter in cafu noftro prædicata illa negativa ab ubicatio ne replicata, feu miraculofa (etiam omiffo quod ubicatio fit modulus diftinctus ) noncommuni cantur corpori ubicato : quia hoc illorum prædi catorum &denominationin eftincapax. Tertio ifta prædicata:effediftantem,&effevicinum: effe fedentem , & ambulantem &c. fuppofitareplica tione nonmagisrepugnant modo in fignificatione poſitiva ufurpentur, quam eifealbum , & effe dul ce , immo etiam iftæ aliæ denominationes magis crudæ, effe æqualem,inæqualem : rotundum, & quadratum : impellere & refiftere impuifui : fibi ipfioccurrere : fecumdigladiari,eademfacta fup pofitione admitti debent , fed aliquantifper miti gari hac diftinctione : corpus utdenominatum ab ubicationeA. eſſeinæquale fibi ut denominatoab. ubicationeB.conc. utabeademfolaubicatione de-: nominatoeffe inæquale fibi nego... VI. Proprietas 15. ( ordine interrupto nume ro antecedenti) eſt:puod replicatio non impor tat quidquam virtutis corpori replicato , fed mul tiplicat conditionem ad exerendamvirtutem: ni-. mirum ad agendum conditio cit approximatio, hoc eft ubicatioproxima , indenihil agit in di ſtans: en itaque fructus replicationis multiplex. approximatio. VII. Proprietas 16. ratione replicationis non nulli cafuslepidicontingere poffent , e. g. Petrus unushomoreplicari poffet, ut exercitum faceret, quitamentantummodo terreret: nam poffetvide ri exproprietate 11. ſed totus iſte exercitus debel lari poffet ab uno homine validiore quàm fit Pe trus. Granum frumenti replicatum horreaÆgy ptiimplere poffet, quæ tamen vixdiurnoalimen tounius aviculæ fufficerent. Camelus valens far cinas mille librarum portare millies replicatus in fingulis locisuna tantum libraonerarepoffet,alio quin delumbaretur. Saxum in aere replicatum cumfacultate expeditaſemovendilocaliter,utrim que dimidiata vinaturali , & impetu , deſcen deret,&toties replicaripoffet,puta centies mil lies , ut appareret centies milleſaxainaere pen dula, nec deſcendentia , ſi pro fingulis locis im petum non retineret ſufficientem ad vincendum aeris reſiſtentiam : item fornix ex fimilibus ſaxis fieri poſſet qui fortè ruens fupercaput hominis, illum DeLoco. illum leviffimè vulneraret. Fornaxaccenſarepli cata millies , &ampliùs vix tepefaceret, &illumi naret vicinum hominem , fi ubique aliquid fuæ virtutis exereret: hinc toties replicari poffet, ut nultibi fenfibiliter illuminaret,autcalefaceret: non enim locus datvirtutem ad effectum , fedappli cat: quodperinde de luce ,&de calore valet, quidquid alii aliter fentiant contra naturam lu cis intendibilis tantumut octo , & ſphæram ba bentis. VIII. Hoimoreplicatus, primo , ſibi occurrere poffet, appropinquarefibi,nontamenſepenetrare; ram fi replicatus impenetrabiliter effet refifteret penetrationi ,fipenetrabiliter nonſe ipfumpene traret, fed ceffaret replicatio exproprietateſexta: Secundòpurgare fecinpoffet,ſedviribusdimidia tishinc inde :tertio alloqui fecum,& refpondere fibi poffet, mutatatamenvoce,&debiliori. Tertio fijuxta proprietatem 11. conveniamus , quodho moreplicatus cognofceretidemutrobique; unde etiamcognofceretſeeſſereplicatum;&quidface retinalioloco,loqutiomere materialis eſſet. Quar tò datoverò quodiſtanoncognofceret;tuneeſſet vera colloqutioipſinsſecumetiam formalis ,& cs fetmanifeftatio occultorum,undementirifibipos fet,&feipfumdocere: poffetetiam fe ipfumodis ſe, vel amare,inquonihil eſt abſurdi,cumexigno centum ſpatiis proximis : quid diftingues inter 297 ubicationemdefinitivamnaturalemAngeti &iftam circumſcriptivammiraculoſam corporis ? Si dicas corpusnoneſſetotumintoto illo ſpatiô, nugaris : non enim eſtplus, quàm totum: quia entitas per replicationem non augetur : nec itemeritminus, quantotum:quiain fingulisillis centumſpatiiseft totum: quoadnomenveròeſtdiſcrepantiaexnu. 1. quiatota illa collectio centum ſpatiorumeſt lo cusplus quàmadæquatus corporis:atfimiliscolle &ioeffepoteft præcisèlocus adæquatusuniusAn geli. Facfecundo corpus effè replicatum in fpatiis diftantibus, fijamconceffifti primum;nullafuper eft difficultas quoadfecundum, nifi înphantafia : perindeac ficoncederes poſſein eodemſubjecto eſſenigredinem, &rubedinem;concedendumtibi quoque eſſet,poffe fimuleſſe nigredinem,& albe dinem,licètmaximèdiſtent infuogenere hæ for mæ. SedfactertioAngelumeſſe ubicatum defini tive in tribuspalmis continuis ſpatii : poteftDeus nolleAngelumremanere in medio illo palmo,& tamenremanereinduobusextremis : quid enim repugnantiæeft?fedhoc admifſſo replicatio diſtans admittenda eft : g.&c. XI. Quoaddefinitivamcorporisreplicationem requiritur fimul penetratio, de quâ moxpatebit: rantia fimilia fuccedant fine ulla replicatione. Quintòquantum adexprefsèaffirmandum,&ne gandum,autefficaciteramandum ,&odiohaben dumidem objectum induplici loco negandumeſt juxtaproprietatem 14.&dictanum.5. exfimilira tione,qua ignis inuno loco agens quantumpoteſt &producens calorem ut octo , inalio locoagere nilpoteft: quia jamexeruit totam fuamvirtutem in primo loco; itaintellectus,&voluntashumana totamfuamvirtutem exeruitjudicandi,&amandi idemobjectum, cuminunoloco illudexpreſsèaf firmavit ,& efficaciteramavit. CONCLUSIO Eftpoffibilis miraculosa replicatio corporis nonminus definitiva,quamcir cumfcriptiva. QV oaddefinitivampateredebettibiCatholi coinEuchariftia : quoad circumfcriptivam patebit tibiPhiloſopho. IX. Itaque probatur quoad circumfcriptivam. atque ita præſens conclufio fatisprobata eft: itaq; interomniamiraculaDivina nullum clarius perci piturpoffibile, quamreplicatiocorporum, cujus patentiffimaanalogia extat innaturaliſpirituumu bicatione. XII. Objectiones ferè omnespræveni ànum.4. &s. Dicestamenpræfertim contracircumfcriptia vam:principiumeſt evidens lumine naturæ, quod diſtincta funtrealiter, quæ in locis diſtinctis reali tereodemtempore funt:g.&c. Refp. ditt.eſt evi densevidentiaphyſicâ,hoceſtnonfalfificabitiniſi permiraculumco,metaphyficâne. colligitur illud principiumperinductionemphyſicam: dequâdiſf. 37.logicæ. Contra 1. Anaturadeterminamur,&docemur, ' quod fintduæ res, quæin duobuslocis. Refp. Si militerdeterminatione evidentiæphyficæ con.me taphyficæne. Contra 2. Eſtevidens metaphyficèpartemnon eſſeæqualemtoti,ſed inreplicatione etiam poffet eſſemajor: namdimidium palmibis replicari ex cedit palmum ,& eſtſeſquipalmus : g. &c. Refp. ne. ſuppoſitum mi.fupponis enimeſſe menfuram, Denominatiolocalis,quamcompetere naturaliter creaturæ ſpirituali eſt evidens,poffibiliseſt corpori ſupernaturaliter : ergò &c. prob. antec. præter iftam formalitatemeſſeprincipiumintelligendi , & volendi : reliquæ formalitates naturaliter ſpiritui competentes communeseſſepoffunt ſaltemſuper naturaliter corporibus: nam eſſeſubſtantiam,eſſe ens, effeprincipium operationum utique natura literhis competit: atvero durare inæternum, oc cuparemaximum ſpatium &c. naturaliter ſpiri milia. tui: g. miraculosè corporiconvenirepoteft,&fi X. Prob.conf. corpus eſſe replicatumcircum ſcriptivè tam eſt perceptibile, vel imperceptibile humanointellectui,quamAngelumeſſe definitive ubicatumjuxtaſect.3.à num.9.g. &c. Facprimò corpusproximèreplicariin duobus,vel potius in R. P. PtolomæiPhilofophia, quodeffentialiter menſura non eſt,nempè exten fiomiraculoſa non poteſteſſemenfurainterquan titatem naturalem partis ,& totius : ut fi diceres argumentum ad cognofcendum naturam rerum eſſe ſtatum miraculofum , & quia accidentia mira culosèſunt ſine ſubjecto;indeinferres ,accidentia nonexiguntſubjectum. Contra 3. Spatia diſtantia eſſent vicina : quia quæfunteademuni tertio , funt eadem inter ſe : ſedNeapolis , &Roma funt præſentes eidemPe tro replicato : g.etiam&c. Refp.ne. fuppofitum. Supponis illud principium extendi ad omnes de nominationes,necexceditæqualitatem& ad fum mamveram &phyſicam ,& omnimodam iden titatem , numquidquæ funt fimilia uni tertio funt quoque interſe ? Nimirumangelus,& leo eidem homini:quæ inæqualia,&minoraunitertio,velcum PP 1 uno 298 uno tertio ,an perindeſunt inter ſe ? Itaquæfunt præfentia localiterunitertio, fitertium fit miracu Differtatio Sexta losèreplicatum,nonproindè funt interfevicina,& multo pejusfunt eadem. Contra 4. Unacaufaformalis nonpoteftfacere duos effectusformales :fedquantitas unius corpo riseſtuna: g.unuintantumpoteftfacereextenfum, &ubicatum. Refp.dift.mi. una eft quantitas ex terna corporis replicati ne. (hæc enim eft ipfaex tenfiolocalisquæ multiplicatur) unaquantitas in terna ne.ſuppoſitum, quod nimirum ejus effectus formalis fit facere extenfum,recole differt.1.fect. 1. ànum. 9. Contras. Ubicatio circumſcriptiva eſt determi natio corporis ut fit hic , & non alibi , videlicet neque ſecundumpartem : indè enimdicitur cir ! cumfcriptiva: g.&c. Refp.ne. antec. indè negares etiam definitivam replicationem: præterea facis definitionem quæ includit petitionem principii: exfect. 3. num. 8. definies ubicationem circum ſcriptivam. Contra 6. Per ubicationem Romanam Petrus eſtRomæ : g. per eam non eftNeapoli. Probatur confeq. percam eſt nonNeapoli : quiaRomaipſa eſtnonNeapolis, hoc eſt distincta àNeapoli : g. pereamnoneftNeapoli:valetenimabaffirmativa de termino infinito adnegativamdefinitoextheſi 21. lib 3.Elem. Refp.ne. fuppofitum ex eadem theſi , quam recole, obliquum enim prædicati non eft prædicatum ut grammatica quoque nominum declinatiodocet. Contra7. Locus eft æqualis locato,illudq;adæ quat. Refp.dift. Unuslocus adæquatuscon.multi plex locus adæquatus fubdift. feorfim adæquatco. fimulne. videlicet excedit. Contra 8. Idem àſe diſtaret. Refp. diſt.juxta proprietatem decimamquartam. Ut in unoloco à ſediftaret, utin eodemne.à ſeutin alioexiſtente ſubdift. ſecundum quod diftantia dicit quidpofiti vum co.negativumne. Contra 9.Effetdivifumàſeipſo.Nego abfolutè: quia divifio eft prædicatum negativum. Contra 10. Poffet eſſe vivus inuno locô in alio mortuus. Refp. ne,nam mortuus eft prædicatum negativum , negans in rerum natura eſſe tale vi vens. Contra 11. Poſſet moveri motibus contrariis. Dift. ut àpluribuslocis co; utab eodemlocône. Compenetratio , &penetrabilitas corporum,vel partium integralium ejusdemcorporis eſt mi raculosèpoffibitis. XIII. N Aturaliter patet eſſeimpoffibilemobfi nes naturæ indèfruſtrandos exdiff. 1. ſect. 1. nu. 12.&Inductioneplus quàm phyficâ. Miraculosè verò conftat eſſe poſſibilem itadocente fide,quâ credimus,ChriftiDominiCor pusdefinitivèeſſeinqualibethoftiâ confecrata:de finitiva autem ubicatio corporisincluditcompene trationempartium integralium. Probatur ratione : plura corporea naturaliter compenetrantur,&funtpenetrabilia, hoc eft ma teria, forma fubftantialis , & accidentia : ſpiritus Phyſico- metaphyfica natiolocaliis:g.miraculosècompeterepoteſtetiam corpori, quæ non modofpiritui,fedetiam partibus effentialibus corporis , &accidentibus corporeis competit. XIV. Dices ergò fimulidem corpus effetpene trabile , &impenetrabile. Refp. ne. fuppofitum. Utcaviſect.3. num.6. Corpus aquantitate inter nanon denominatur impenetrabile , ſed exigens impenetrabilitatem : non funt autem termini op pofiti exigiteffeimpenetrabile,de factomiraculo sè eſtpenetrabile: ficutiexigit eſſe calidum,defa Eto eftfrigidum. Contra 1. Exigentia impenetrabilitatis cume xigentia penetrationis idem ſubjectum denomi nare nequit : g.&c. Refp. ne. fuppofitum quod penetrabilitas fit exigentiapenetrationis : eſt enim mera capacitas : Angelus enim invacuo noneffet contra exigentiam natüralem fuam : ſtat autem benè exigentia intima, &remota ,& naturalis im penetrabilitatis cum capacitate miraculosâ pene trationis. Contra 2. penetrabile nonpoteſt eſſe miracu loseimpenetrabile : g. neque viceversa, Refp. ne. antec. ImmoAngelus (utpluribusplacet)pro ar bitrio poteſt ſe reddere impenetrabilem : ut pro arbitrio poteft movere: & impellere corpora, ad quodrequifitum eft impenetrabilitas : Angelus e nim,cumDeusnon ût,necvimcreativamhabeat, ut albedinemnonpoteftproducere cô modo , quô poteitDeus; itanec impetum: reſtat itaq;uthunc producat eo modo,quo etiam corporaillum pro ducunt: quod fatisprobabile eft, alibi tamen am pliùsexcutiendum. XV. Proprietates miraculofæ penetrabilitatis , &compenetrationis. Primaduo corporapene tratafine novo miracula moveri nequeunt, nec fimul necfeparando ſe : quia ſucceſſivèſeparare ſe deberentpernovaspartium penetrationes:non loquorautem hic depuncto. Secundaunumcor pus ageret in aliud compenetratum multò effica ciusob identitatemloci,nonfolam contiguitatem. Tertia fi adunum punctum locifinita in infinitum corpora , vel puncta penetrarentur : utrum e.g. Solin punctum penetratus perinde illuminaret? faxum perinde gravitaret ? homo perinde ſenti Tet? hoc tertiumprimo nego: activitasenimvitæ vegetativæ , & fentitivæ petit extenfionem de terminatam : imò in eo cafu fine novo miraculo homo mortalis moreretur. Hinc fecundum , & primumcafumpariter nego ,ductâparitate exvi ventibus : ita enim etiam inanimata certam,&de terminatam extenfionem (quæ tamen ſuſcipitma gis , & minus ) petunt tanquam conditonem ad operandum: inde communiterdicitur,inſenſibiles particulas ſeparatas deſtructionem petere ſuam (juxta differt. 2. Phyficæ generalis ſect. ultima intelligendam) quiaconfervarentur fruftra. Quar ta, compenetratainproportionata extenfione,ſen fationemfacerent , fed mixtam, ut albedo nigre dinepenetrata:indènondifcernereturpenetratio. Quinta corpus ubicatumdefinitivè,eô ipso pene trabilitatem habet, quâpoteſt ibidemeſſe cumalio corpore: quia nec penetrabilitas ,nec impenetra bilitas datur quafi dimidiata , &exparte , hoc eft inordineaduntum, &non inordine ad aliumter minum, Inde Chrifti Domini Corpus per ubica naturaliter funt penetrabiles : fed iſtaeſtdenomi tionem DeLoco. tionem definitivam penetratur cum accidentibus Eucharifticis , quæ impenetrabilia funt,&in ftatu 299 identificatſecumpoffibilitatemeſſendiinomnilo cô faltemdisjunctive,velſucceſſive;fedhocipfum corporis ta, attamen cum talecorpus penetratur cumimpe netrabili rationehujus , & per accidensulteriuseft impenetrabile : indeChriftiCorpuseftimpenetra bile cumaliiscorporibus. SECTIO V. aliis verbis eruditioribus deſignatur, cumdicitur, ex differt, ultimaLogicæ ſub finem. Sex eflentia Antichrifti ſecundum ſtatum effentialem &c. Sedadverte ut retineas ſtatum præciſivum effentialem , & poffibilitatis : fi enim tranfis ad exiftentialem certè nulla eſſentia creata ubique exiftit, aut exiftere poteſt: item recole distinctio 1 neminter fimultatem poffibilitatis , & poffibilita Delocabili ,&locando. ECorpore locabili,&fpiritu etiam per oc temfimultatis exdiffert. 33. Logicæ : item adverte ſubjectum ipfumpoffibilitatis licèt copulativè di cature. g.&hiceſt poſſibilis Antichriftus, eſtiſtic, D cafionemdixi ſect.3. itemde accidentibus & &illic in infinitum ; attamen juxta ſect. 1. num. fimilibus ; de Deo ampliùs inTheologia na 14.& 17. denominatio fundatur in disjunctivo, turalidicetur: hincreſtantlocabiliaquædammagis &vago merito objectivo : ita enim tricas omnes arcana , &miratricaquoad locandum,ſeuneceſſi tatemcollocationis, àquâ ordior. Estimpoffibilis creatura existensnullibi collocata. PR 1 obatur: ubicationon eſtmodus diſtinctus: g&c. Prob.conſeq.quia totarixa ex ea modalitate diftincta proceffit : indè enim eventilabis. IV. Dices cùmexiftit Petrus inhoc ſpatioejus effentia alibinon eft, nec ſecundumſtatum quiddi tativum: g.noneftquidditativè in omniſpatioima ginario. Refp.ne.ſuppoſitumantec.Jamnonpræ Icindis a ſtatu exiſtentiali contra pactum: equidem quando eflentia Petriexiftit hic , alibi non exiſtit (naturaliter, ) ſedtu confundiseſſentiam, ſeu quid ditatemcumitatuquidditativo ſeu eſſentiali præci commentifuntvirifubtiles poffibileeffe, ut cauſa sè,&fecundumhunceffentia Petri eſtubiq; finite ubicationis exiſtens impediatur àDeo ,quinpro ininfinitum : quiaubiq;producipoteft. ducatubicationem fuam: quodatoreseffet nullibi: hoceft nullummodum,& ubicationem formalen haberet: imoveroexhocipforectiusinferrem,er furdiffimam confequentiamcæteroquinfatislegiti ille modusnoneſtubicatioformalispropterab mèex illo antecedente deductam : abfurdiffima enimviſa eſt D.Auguftino Epift. 3. adDardanum tollespatiaàcorporibus ,&nusquamerunt,quod sinusquamerunt,nequeerunt: (&deimmortali tate animacap.1.)quisquamest,nusquamessenon potest. II. Dices illud corpus eſſetultra omne ſpatium imaginarium : g. nullibi. Refp.adeóque jam eſſet immenfumexſect. 1.n. 10. Contra 1. Effetultra,&non effetintra:g.eſſet nullibi, &non immenfum. Reſp. ne. fuppofitum antec. Quid quæſo capis cumdicis eſſet ultra ,& nonintraomneſpatium finite ininfinitum ? Num fortè credis futurumin aliquoangulo, quoperve nire non poffit extenſum ſpatium finite in infini tum. Scitoeſſe ultra, effeetiam eſſe intra , & ita explicari immenfitatem,necenim poteſt ſeparari ille conceptus , &terminus ultrà , qui ſemper fu miturpoſitive. Contra2. Noneffet necultra,necintrà. Refp. nugaris , fi exifteret, utnon præſcinderet ab exi ſtere, ita ab eſſe alicubi. Contra3. Poffumconcipereremexifterepræ ſcindendoàloco: g.Refp. ne.fuppofitum. Sup ponis idemeſſepoſſepræfcindere , & credere te poſſepræfcindere. CONCLUSIO 11. Veritatesobjectivefecundumſtatumexiftentia lem,&poffibilempræcisèutfuntinse,funt in omnifpatioimaginariofinitein infinitum. Drobatur quia licèt præſcindatur à modifica tionibus localibus effentia Antichrifti v. g. Contra. CumexiftitPetrushicpoteſt eſſe alicu bi, hoc eftinlocodiſtinctô abiſto loco: ſedejuses ſentianoneſtinlocodiſtinctô:g.noneſtidempoſ, ſeeffe inomnibuslocisdiftinctis &ipfa effentiarei potentisita effe. Refp.dift. mi.ejus effentiafecun dumſtatumexiſtentialemconc.fecundùmeſſentia lempræciſumne. ſuppoſitumutfupra. Veritates objectivanegative contingentes exis ſtentiales (queànonnullis appellantur nega tiones contingentes)funt,ubifuntpoffibilia,& effentiafecundum statum effentialem rerum negatarum, VBiſunteſſentiæ cùm nonexiſtunt , ibi funt ipſæmet eſſentiæ,utconnotantes ſtatum exi ſtentialem negativum: non enim iſta conno tatioaliotranſportateſſentiam , quæ negatur exi ftere: ergo &c. VI. Dices: ergònegationes contingentes ſunt in omniſpatioimaginario. Refp.Explicato termi nonegationes funtnegativè conc.poſitivè nego Veritas negativa contingens eſt meritum objecti vumverificanspropofitionemuniverſatemnegati vamlocalem, nullibiexistit. Contra 1.ErgoPetroexiſtenteRomædaturejus negatioNeapoli. Refp. negoconſeq.Quiaiila ne gatioeftuniverfalis&univerfaliternegat. Contra2.DaturejuspoſſibilitasNeapoli : ergò &negatio. Refp. nego fuppofitum,quod agatur de negationepoffibilitatis , quæ eftnegatio impos fibilis quoadPetrum e.g.ſed agimus de negation exiſtentiæ, quæeſtmeritum aduniverſalemnega tivampropofitionem. Contra3. UbinoneſtPetrus, ibieſt ejusnega tio : ſedPetrus non eſtNeapoli : ergò&c. Refp. diſt. ma. Ibi eſtnegatio Petri modificati localiter, conc.eſtnegatioPetri exiſtentis nego fuppofitum, quòdvidelicetnegationes objectivæ de exiſtentia fint 1 Pp 2 Differtatio Septima Phyſico- metaphyfica 300 funtparticulares, ſeu meritum objectivumadpar- bono ,quod eſtexiſtentia,quo non fruitur , qui ticularempropofitionem. Contra4. Danturnegationes exiſtentiæ parti culares quoad tempus , videlicet componuntur cumveritatePetrus est nunc,Petrus non eft tunc : ergo etiam qeoadlocum. Refp.nego conf. Tem puseſt ſuccesſivumlocuspermanens : de tempore ſolùmpræſenseſt exiſtentialiter tempus , reliqua-veròtemporaverè non funt : inde exiftentia rei pro uno tempore eſt inconnexa cum exiftentia ejusdem rei, velnegationepro aliotempore : non ita contingit in loco: quiaquod alicubi eftlicèt hic nonfit,tameneftinrerumnaturâ,&fruiturillo non exiftitnunc. CONCLUSIO IV. Veritates abfolutapoſitivaexiſtentialesfunt ubi resexiftunt ; conditionat&veròpro codemſta. tufunt,ubieſſentabsolutares,fieſſent. patentiſta. Impoffibiliautfuntinse nullibifunt... Via nihil funtex difſſert. 42.Logicæ ſect 3. PHYSICO-METAPHYSICA. De Tempore. Vaminivimusantecedenti differtatio ne methodum infiftimus inpræfenti, quæ fuapte naturâ obfcurior qui dem illuftrabitur plurimum ex præ mifsa. I. 4 De tempore imaginario. AcMundum in principio conditum à Deo F ſtatimimmediatepoft deſtructum fuiffe , & hocpræſentimomentocrearidenovo:firo gareris , utrùm tempus intercefferit ,& fluxerit ab illa deftructione ad hanc novam productionem? Rurfus fi quispeteretex te,utrum antequamDeus de facto Mundum condiderit; quafi regrediendo numerari cumveritateposfit tempus ?Refpondere deberes in primo caſu tempus imaginarium inter ceffurum:in fecundoveronumerandumfore ima ginariumquoquetempus. II. Symbolumphantaſticum communiter abhu manointellectu efformátum de tempore imagina rio eſt motus quidam,ſeu fluxusvelocisfimusveluti exiftentium rerum fibicontinue fuccedentium fine fine, &principio finſte ininfinitum : hoc eft cujus motus ,feu fluxus,neque imaginamurprincipium, nequefinem , ita ut in coposfit quævis particula ftat , quarum, cùm una exiftit , alteranon exiftit, fedexittet , velextitit: hoceftfimuleſſenonpo teft,necdebet totumquidditativèſuccesfivum:ſe 'cusvero totum permanens. Inde difcrimen inter "utrunque totumacoexiftentia,velnoncoexiſten tiapartiumpendet:præfcindo enim à tempore,ut tempusperfuccesfionem explicem, &latisfimèfu moterminumexiftere. Sipartes coexiftant,eſt to tumpermanens ; fedfinon coexiftant;nonfuffi ' cit hoc adtotum fuccesfivum: exiftente enim uni ' câ parte nullum totum conftituitur , ſedrequiritur utunaparsitanon coexiftat alteri , ut decedat ab exiftendo, ad hoc ut exiftat altera. IV. Diftinguitur ens fuccesfivum ab entemo mentaneo, ſeuunicèexiſtenti: quod quidempoteft effe parstotius fuccesfivi, atfecundum fefucces fivum noneft. Eft autemensmomentaneum exi ſtens inconfervatum ut mox exponendo difficilli mum terminum inftansdeclarabo. Utrum idem 'ens posfitdicipermanens,& momentaneuin atten tonum.3.permitto, fed moxdetegenda æquivo 'catio inter permanens,&perſeverans. V. Totum fuccesfivum nullam aliam propor tionem inter paftes fuas requirit , quam prædi tam num.3. unde ex rebus vel diſparatisfimis 'conflari poteft,immo ex partepoſitiva &aliâne fuccesfivè fluens determinari , & quafi phantafiæ digitô deſignari, ex quanumerariposfint finitèin infinitum hinc & inde particulæ , quæ ordinatim fluant, vel Auxu præteritô,vel futuro reſpectivè ad gativa: modo unadecedatàſtatu adnegativo,vel pofitivo exiftentiali ( faltem fignato) utaltera ac cedat adproportionatum ftatum. Eoenimipſoda tur in his objectis meritumobjectivum adhos ter particulaındeſignatam. Hujusmodieſttempusima- minos,totumfucceſſivum,ſucceſſio,qui ferè funt ginariumuteftinalio: proeodemveròut eſtinſe poſtuloſequentia. III. Succeſſivum , permanens oppoſititermini funt: primum deſignattotumdiviſibile , & con ſtans ex partibus realiter diſtinctis ſaltem negati vè. Secundus efttotum,vel diviſibile,vel indiviſi bile. Deus,Angelus ſunt entia permanentia : item corpora& res omnes abſolutæ , &plura relativa. Atſuccesfivumtotum expartibus neceſſariocon ſynonimi. VI. Partes totius ſuccesſivi quandoque fuc 'cesſivæ dicuntur : quia unaalteri decedit:indètri ca indicata num.4. fub finem , quæ ulteriùs auge tur dicendo , quod idem eſſetens permanens,& ſuccesſivum: diftingues partem , ut partem alte rius totius ,& partem,uttotumfecundùmſecon fideratum , & hocpactopars ſuccesfiva effe poteft totumpermanens. Diftinguitur autem fuccesfiva pars pars in effentialiter , & non effentialiter fucceſſi vam:partes effentialiter &neceffarioſucceſſive, De tempore. ponuntdicuntur puncto. Poſtuloitemhujusmodi fi exiftunt , neceffario petunt fibi invicem fucce dereinexiſtendo; ſedpartes non effentialiter,fed 301 inftantia habere quandam extenfionemindivifibi vel naturaliter , velaccidentaliter ſucceſſivæ , licèt defacto fibiinvicemfuccedant, poffunt tamen fi bi coexiftere. Subdivide rurfus utramque claffem partium , in partes ſucceſſivas inconſervatas in exiftendo &confervatas inexiſtendo. Noſti ex differt. 2. Phyſico-metaphyfica quid fit produci, velfieri &exdiffert.2. Phyficægener.fect. 1.n 8. quòd confervatiofit continuata productio. Cùm res creata producitur , quafi femel exiftit ; cum confervaturquafiiterum &fecundo exiftit , & fe cundoitaproducitur; utloco confervationispo tuiffet effeejusdemrei deſtructio, &nonexiſten tia. Quælibetrescreatapoteſtita produci , ut non confervetur , fed utproducta& non confervata deftruatur : hoc autem cum contingeret, verum effetrem creatam exiftiffeinſtantanee,ſeumomen taneè. Quarepartes ſucceſſivæ, quæ ita poffunt ' exiftere, funtinconſervatæ in exiſtendo , & mo mentanex : aliæveròutcumque conſervatæ,fi tan ' dem loco 'cedant aliis partibus dicuntur partes ſucceſſivæ confervatæ inexiſtendo. Si darentur modi temporales, vulgo dicti durationes; eflent effentialiter fucceffivi inconfervati : modi enim temporalesjuxta autoresfuosfunttantumprimo producibiles , nonconfervabiles : at resaliæ crea tæ poffunt utroque modo effe partes ſucceſſivæ 'cujuſpiam totius fucceſſivi. VII. Pars illafucceffiva, quæ decedit,dicitur prior, que fuccedit pofterior: inde ſeries ſuccef fiva eſtſecundum prius , & pofteriusjuxtadiffer tationem35.Log. fect. 4. Sed adverte totum fuc ceffivum poffe'quidem continuari expluribus,& plurimis partibus invicemfuccedentibus: ad minus autemduasrequirere. VIII. Durare, & duratio, perfeverare,&per ſeverantiaproprièloquendoſynonima funt,&de fignant exiſtere confervatum faltem per unam confervationem ultràprimamproductionem ,ne que hoc independenter à litigiis clarius exponi poteft. Hinctotumpermanensàdurante ,&per ſeverante diftingues juxtanum. 3. &4 nam licèt totum permanensfit capaxdenominari ab hujus modimodificatione duratioperfeverantia; atta menproprièloquendononeſtidem. Infuperad verte partes ſucceſſivas momentaneasnondurare, licèt ex abuſu vocum quidquid vel momentaneè exiftit, duraredicatur. IX. Singulæ partes ſucceſfive momentaneæ, fi effentialitertales fint, funt indiviſibiles inparti culas , quarum una fuccedat alteri, hoceft non poffunt dividi in prius ,& pofterius ſucceſſivam : ratioexnum.6. quiafunt quid exiſtens fimul in confervatum, at ſeriem ſucceſſivam particularum infinu ſuocontinerenonpoffunt,nifialiquidcon tineant confervatum ,& confervabile : ergo&c. duta paritateàdiffert. antecedenti ; ficuti indivi fibiliter extenſum eſt punctum, quodnoneftdivi fibile in partes facientes totum extenfum, & per manens ; ita in cafu noftro. Hujusmodi itaque partes ſucceſſivæ vocenturinſtantia , feu momen taut poftulomox probaturus : ficutipartes indi viſibiles , quæ totum permanenscorporeum com lem,(&quideminfenfibilem)inratione totius fuc ceffivi, licètnon fint totumfucceffivum ficutipun tahabent fimilem extenfionem indivifibilem in rationetotius permanentisex diſſert,anteced.fect. 1.num.9.&utrumqueinferiùs exponetur..... X. Hujusmodi inſtantia appello instantia phyfica inftans autem mathematicum dico par tem ſucceſſivam ita indivifibilem ; ut mentaliter præfcindaturabomniextenfioneproportionaliter, acpunchun mathematicumàpuncto phyſico,ſeu atomodiftinguitur. XI. Exphyficisinſtantibus ſucceſſio compofi ta, feutotum ſucceſſivum appelto tempus : mox videbimus utrum ab omnibus itaappellandum fit: quemadmodum enim numerus vel imaginarius , vel abſtractus eftcollectioexunitatibus abſtractis, feu imaginariis ; ita tempus eſt inſtantibus : ficuti innumero unitas quælibet eſt principium numeris &noneftnumerus ; ita inftans non eſttempus, ſedprincipium temporis : ficuti in numero àqua 'cumque unitate determinata , ubicumque veluti repertaincipipoteftnumeratio, &procedi nume rando finite in infinitum ; ita in tempore à quo cumque inſtanti deſignato , & veluti reperto in quocumque gradu ſeriei temporalis inchoari po tefttemporis enumeratio,velfecundùm priùs ,vel ſecundum poſteriùs finitein infinitum. XII. Deus per æternitatem fuam fecum identi ficatam ſempereft, fedexiſtit : nunquam incepit: dicitur durare,fed impropriè; propriè enim per maneredicendus eft: hoc eft fempereffe nulloha bitoreſpectu ad ullam feriem ſucceſſivam: expli caturautem aternitas Dei exiftentia, &perma nentiaultra, & anteomnetempusindetermina tè&confuseacceptum:hoceſtindependenterab omnirationetemporis : itaetiam defcribitur æter nitas, interminabilis vita totaſimul, &perfecta poffeffio 'optimèautem duabus vocibus exponitur exiftere neceffario , hoc eſt exiſtentiaidentificans fecum impoffibilitatem ſucceſſionis, &feriei inter exiftere,&nonexiftere. XIII. Nullacreatura eſt determinata ( etiamex fuppofitione, quòdexiſtentiam habeat, & habere debeat)adexiſtendum in unopotiusinftanti,quàm inalio: hoceft in unopotius gradu, quàm in alio feriei ſucceſſive,ſeu temporalis , fed fecundùm ſe tantumpetitinuno aliquo eſſeinſtanti ex finitis in infinitum, qui abuno certo, & defignato juxtà num. II. poffuntnumerariperpriùs ,&pofterius : exclufis enim modis temporalibus diftinais cer tiſſimum est hocpoftulatum apudomnes. XIV. Plurestamencreaturæ , feu modalitates creaturarum funt effentialiter determinatæ , ut in quocumquegradutemporis fint,momentaneè fint, e. g. hoc quod eft agere , feu actio : vel effectus actus fit quid indiviſibile , & indivifibiliter produ &um,velquid divifibile ; illa tamen actio inſtanta neapetiteffe, quia fimultotumproducit quidquid primoproducit, A CON 302 Differtatio Septima Phyſico-metaphysica CONCLUSIO. impræteribilia. Septima, Deus itaque ita eſt in Tempus imaginarium ut est inse eſt poſſibilitas tempore imaginario(auteffe cumfundamentoco vageſumptafucceffionis continuemomenta. neafiniteininfinitum. KV. gitatur) ut tempus illud imaginarium præſcindat àpræfenti, præterito, & futuro, & præcisè fit poffibile, quod tandem eſtidem,ac dicere , Deus Rob. nam tempus imaginarium non eſt ſempereft: hinc fit lux,undè intelligatur quomo .. P merum figmentum: nondaturàparterei utinftatu exiftentiali,utplacuitGaſſendo: noneft ipſa æternitas Dei , quemadmodumomni potentiaDei non eft poffibilitas intrinfeca creatu rarum,ergo&c.prob.confeq. comparationefimili facta intertempus imaginarium,&themaconclu fionis , ac differt. anteced.fect. 1. num. 15. fpatium imaginarium cum fimiliexplicatione comparavi: Acpræterea paritate ipfius ſpatii imaginarii loco citato explicati. Objectionesvero fimiles poſitis loco citato fimilirefponfione dilues. XVI. Proprietates temporis imaginarii. Pri do&intemporerealiDeonihil fitpræteritum , vel futurum,ſedvelpræfenspoſitivè, cùm res exiſtit; vel nonpræſens præciſive , cum res non exiftit. Octava , tempus reale diftinguitur ab imaginario rationeconnotati, hoc eſtdeterminatæ fucceffio nisexiſtentis , quæ vel ipſa eſt tempus reale , vel eft terminus modalis ,ratione cujus poffibilitas illa vaga diciturtempus reale. Nona,negatiofuccef fionis exiftentis, feu non exiftere fucceffionem poffibilem non conftituit tempus imaginarium,ſed conftituit purè imaginarium, hoc eſt ut excludens tempusreale : nainperpoffibilitatem vagam præ ma,quodlibettempus imaginariumdefignabile,feu quælibet ejus pars temporanea ,eſt ſecundumſe fucceffio major, vel minor, & unum totuin fuc ceffivum fufficiens adhanc denominationem,tem. pus imaginarium, ficuti quælibet pars integralis ligni eſt & denominaturlignum, inde fimiliterdi citurpars integralis temporis. Secunda, quælibet hujusmodi pars integralis conftat ex particulis, quæ nonfunttempus , fedinftantiajuxta num.9. ut pars integralisligni conftat ex materiâ , & for ma,quæ feorfim non funt lignum. Tertia, quæ libet pars hujusmodi integralis (licet idipſum dici poffit de parte inftantanea) ut in ſtatu quidditati vo,&effentiali conftat quafi intenfivè exfuccef fionibus poffibilibus finitis in infinitum , ſedſum ptis vagè, &disjunctive, hoc eftitautunaex illis fucceffionibus indeterminatè fumpta fatis effet ad talem partemintegralemtemporis imaginariicon ſtituendam : ut fimiliter diximus differt, anteced. de fpatio imaginario. Quarta, tempus imagina rium non eft nec extenfive,nec intenfive infini tum categorematicumjuxtafect. 1.differt.anteced. num. 11. undèferies imaginaria temporis eſt cum principio &fine intrinfeco,&conftitutivo cujusli betferici temporalis determinatæ , vel determina bilis,& eft fineprincipio & fine augumenti cujusli bet determinatæferiei. Quinta,Densindeeft,& durat in tempore imaginario , quia ita cogitamus perſpecies alienas, & per anthropologiamita lo quimur,utcùmdicimusDeumpænitere. Cæterum tempus imaginarium nihileft in eſſeexiſtentiali, &Deusnon durat numerabili durationeperſuc ceffionemtemporis. Sexta, tempusimaginarium præcisè, & fimpliciter acceptum neque eſt præ fens , neque præteritum,neque futurum,fedpræ cisè poffibile ut triaiſtaſit,licètphantaſticèconci piatur velutpræteritum,vel utfuturum, veletiam aliquando ut præfens. Quòdfi tempus imagina rium comparativè confideretur ad determinatum inſtans ; unde ſucceſſio , &numeratio fucceffiva ordinetur; neque ita tempus prius illodetermina to inſtanti eftpræteritum , neque pofterius eſt fu turum, fedpoffibiliter eft præteritum, ſeu præte ribile ante illuddeterminatum inſtans,&poffibili terfuturum, ſeu futuribilepoſt illud : cave autem, nein iftis comparationibus inadvertenter intrudas ſcindendoàſtatuexiftentiali velnegativo,velpo ſitivo ſufficienter habeturratio temporis imagina rii. Decima ,tempus imaginarium eſt mobile immo ipſe motus ,& fluxus, fedpoffibilis , & ut inſtatu effentiali: poffibilitas enim fucceſſionis eſt poſſibilitas mobilitatis, & tranfitus , hoc eftpoffi bilitas plurium, quorumunum cedat alteri exiſten tiam inconfervatam : inde imaginamur moveri, &tranfire tempusimaginarium, in quo eſt mera imaginatio , dum velutexifteret tranfituin poffibi lemcogitamus. Undecima, diftantiæ temporales, vicinitates, immediationes , & cæteræ relationes fundatæ in tempore ritè exponuntur per refpe &um adtempus imaginarium,refpectum,inquam, tam inter partes omnesimaginarias , quam inter partes aliquasverè exiſtentes, & alias imaginarias. e.g. quodtale determinatum inftans imaginarium fit priusimmediatèalio imaginario ; eſtpoffibilitas ſucceſſionis vage ſumptæ , cujus una pars fit in ſtansA, quæ decedatabexiftentia fuccedente alia parte,quæ eſtinſtansB. Rurfus quodidem inftans A. diſtet diftantia imaginaria mediatâ ab inſtantiB. eft quòdfitpoffibilisfucceffiovageſumpta, totgra duum (quanta eſtdiſtantia illa imaginaria ) inter primi,&fecundi inſtantis poffibilem exiftentiam, atque ita finite ininfinitumprocedendo. Duode cima, fimiliter exponitur fucceffio inſtantis realis (realitate exiftentiæ) reſpective ad tempus , vel inſtans imaginarium, ex talienim relationemodi ficatur inftans, &fucceffio realis ut fitpotius tale determinatumtempus,quamaliud:atqueitaquoque exponiturmodustemporalis,quidiciturcommuni terduratio,quam negavieſſediſtinctumàre modi ficata differt. 5. & fic etiamfacilè verusterminus modalis cujuscumque talis modificationis explica tur. Nam motus ſupremi Cæli, qui eſttempus Ariftotelicumexdiffert.5. ſect.2.num.5.Non eſtre ipsâverus terminus modalis durationum: eo enim motu etiamnonexiftente Petrus, e. g. poſſet mo dificari,& effe nunc potiùs , quàm tunc : quem admodum de ubicatione quoque dixi differt. 6. fect.2.num.4.,quainadrempræfentemaccommo da. Decimatertia, ficutipuncta phyficalicètin diviſibiliadicunt tamenextenfionemlocalem ma , jorem,velminorem virtualem, utdiffert. anteced. poftulavi , ita inftantia phyfica licèt indivifibilia, tuumipſum inſtansreale,inquoiſta cogitas. Inde eniminvolveres omnia ,&præteribilia fimul eſſent &nonſucceſſivatemporaliter dicunttamenexten ſionem , &quafilongitudinem aliquamtempora lem Detempore. lem majorem,vel minorem,virtualemtamen (ut mox audies) quæ rectiffime diciturdiuturnitas, 303 numerato&rectiusdicereturnumerabiliproximè fine ullâ tamenſucceſſionefecundum ſe, hoceſt fine ratione totius ſucceſſivi identificati, cum om nibus fimul inftantibus. Decima quarta, ex iſta autem inftantium diuturnitate majori,vel minori fit ut tempus imaginarium conftet exinſtantibus communicantibus,feu participantibus , & item ex inftantibus noncommunicantibus,& non partici pantibus,ut fect. 1. n.ul. loco citatofimiliterdixide Ipatio imaginario ex punctis communicantibus, &non communicantibus conſtante : hoc tamen ipſum ad confiderationem temporis imaginarii ut fic non refert, cum ita præcise, & vage ſumatur poffibilitas ſucceſſionum,perindeac fi exfolis in itantibus non communicantibus ( quorum dantur finitæ in infinitumſeries)& omnino non coexi ſtentibus conftaret. 1. nonverodenumeronumerante; hoceft deipfis cognitis,& numeratis , nonde cognitionenume rante intelligendum eſt,ſed ita intelligendum ut numerus numeratus fit idem ac menfura objecti va applicata , vel applicabilis cuipiam menfura to: menfura enim univerfaliffinèaccepta eſtge. nus ad numerum, pondus, & menfuram in ſpe cie: confonatdiffert. antecedens ſect.1.num. 13. Secunda, tempus tamen noneftmenfuratum ſed menfura,licèt fit numerus numeratus, hic autem frequens æquivocatio, quam cavebisadvertendo, primò,tammenfuram,quàmmenſuratumeſſequid objectivum contradiſtinctum à numeratione, vel menſuratione vocali,vel mentali : ſecundo,tem pusAriftotelicum eſſe numerumnumeratumcon vertibilem cummenſuranoncummenſurato,quia eſt horologium , quo metimur rerum durationes. Tertia proprietas: indetempus hujusmodidicitur extrinfecum, tum quiamenſuraeſt extrinfeca, & extrinfecùs applicatur rei menfurabili ; tum quia in confiderationephyſica,& ſenſibilidehoc tems De tempore aristotelico , &fenfibili. Iffert. 5. fect. 2. nu. 5. definitionemdedi: D poreloquimur communiter,cùmtempora fuppu antequam proprietates enumerem, præ mitto in re præfentiubiagiturdetempo tamus, & de temporibus diſquirimus advitam ci re; quemadmodumubiagitur deloco&quantita vilem. Quarta,abhoctemporephyficè,&fenfi te, malè confundi confiderationem phyficamho biliterdenominanturrestemporales quafi menſu rum obje&orum metaphyficam: tempus enimut rabiles hac menfura, & temporaliter durantes : fenfibiliter, & fenfuphyfico confideratumlonge proptercaAngelinon ſunt,necdicuntur tempo diverſas denominatiores,&proprietateshabet,ac rales,quianonmenſuranturhac menfura, adcor tempus fenfumetaphyfico acceptum : exemplum,feddicunturæviterni etenimævumeftduratiocum habesquoadhujusmodiconfufionem exdiffert. 3. phyficægeneralis ſect. 3. ad concl.4. Homo puer eftidemacfenexſenſuphyſico,& fenfibiliter, at fenfumetaphyſico non estidem:peto inquantas anguftias ſe conjiceret, qui ex identitate inprima confiderationeconceffa tueri velleteandeminſe cundofenfu?Quantum torquerevocabuladeberet ne videretur errare,errarettamen ; necminus in repræſenti errabitur non attenta prædicta diftin ctione ,quam amplius recoleexdiffert.7.phyficæ gener, ſect. 1.num.7. II. DefinitAriftoteles tempusin confideratio nephyſicâ,cùmdiciteſtnumerus motusfecundum prius,&pofterius; tempus enim hujusmodi eſt, veluticommunehorologium proomnibuscreatu ris corporeis propofitumad metiendum,&nume randum qrandiu , & quantum quælibetresduret: indedicitur,quod motusſupremiCælieſttempus: at fecundum hunc reſpectum , & formalitatem, quòd videlicet motus ille ſit aptus ob æquabili tatem fuam,hoc eft nonaccelerationem, neque retardationem , ut pro menfura eſſe poſſitcerta, &determinatâ. Hoc autemveteres philofophi, plerique ſenſere , & indubiè didicerunt exfacra pagina, quæ docetGeneſis 1. Cælum , &Sydera ad oftenfionem , &diſtinctionem temporis facta eſſe,cum ait:fiantluminariainfirmamentoCæli, &dividantdies, &noctes, &fint infigna,& tempora,&dies,&annos: quodipſumindede ductum Plato deſcripfit in Timeo : diftinguit ta men hoc ipſum tempusab alio tempore , quod Platonicidicuntvitam animæ Mundi,dequo ſect. ſequenti. III. Proprietates temporis Ariftotelici. Pri ma,cùmdicitur numerus, intelligiturde numero poreas tantùmdurationes fupputandas inftituta ; principio &finefine: quemadmodum æternitasfi neprincipio,& finefine eſtexiſtentia,velduratio: quoad animas rationales verò ,illæ ut ſeparatæ à corpore eviternæ dicendæ funt. Quinta, logica formalitate attenta motus ſupremi Cæli fubiſta formalitatereſpectivaeſttempus:aptitudoadmen furandum ſucceſſivas durationes rerumfluxa rum. Sexta,velocitas autem,vel tarditasillius mo tus fupponitur , & nonattenditurdeterminatèad eamformalitatem,ſedtantum requirituræquabilitas alterutrius. Cæterùm fi motus velociorfit ; plu res illius partes,ſitardiorpaucioresaffumendæfunt proeodemtempore&menfura. Septimain hoc tempore fenfu phyſico confiderantur momenta omniaeſſediviſibiliautminuta,prima,ſecunda,ter tia horaria : & fupponitur quodlibet tempus,feu parstemporis diviſibilis finite in infinitum, quia ad confiderationem phyficam,& fenfibilem perinde eſt ac fi ita eſſetdiviſibile quodlibet tempus. O &ava,fedquod eſt mirabilius juxta eandemphy ficam confiderationem tempus fupponitur ac fi modoeſſetdiviſibile finite in infinitum: modò au tem compofitum eſſet ex indivifibilibus inftanti bus: quodſuppoſitumindeproceffit, quod actio nes quædam phyſicæ contingunt in natura , quæ minori tempore fierinonpoffunt, quam defacto fiant: aliæ autem minori fieripoſſfunt,illæquædi cuntur inſtantaneæ, iſtænoninſtantaneæ. Porrò exutraquehac loquendi,&imaginandi confuetu dine obortæ funtopiniones, quod etiaminconfi deratione metaphyſicatempus fimulex inſtanti busindiviſibilibus (quævocantur terminativa , vel copulativa ) , &fimulexpartibus diviſibilibus in infinitum componatur , & proportionaliter quantitas permanens. Inde quoque in confide ratio 304 ratione mathematicapoſtulata eft perhypothefim Differtatio Septima nonveròconcluſahujusmodi indivifibilium,&di vifibilium partium mixtura in ſucceſſivis, & per manentibus quantitatibus. Nona , tempus Ari ſtotelicum inſervit quidem ad numerandum quan diù , feu quanto tempore res temporalis duret, non verò deſervitad defignandumquo tempore, ſeu in quogradu ſucceſſionis temporalisquodlibet temporaleexiftat, (quod tameninferietemporis longèdiverſiffimum eft) quemadmodumexhoro logiorotalinequitcognofciutrum de facto ab illo menfuratus diesadannumpræfentem , velpræte ritumpertineat. Decima,hocipfumtempusAria ſtotelicum omnino eſt unum , &idem reſpectu omnium temporalium: propterea riderentur,qui dicerent Indos, &Italos coexiftentes,utindiver fis locis fic in diverfis temporibus perfiftere, immò communiter diciturDeum ipfum, angelos , homi nes, bruta , phantaſque in eodem fimul tempore durare, quodcertè in confideratione phyſica , & ſenfibili veriffimum eft fine præjudiciotamen me taphyficæ confiderationis. Undecima, fi nullus daretur motus in natura ; nullum eſſettempus Ariftotelicum ,inde poſſetres exiftere , & non in hoctempore. Duodecima,ſenſuphyficovelocitas, &motusomnisveleſtin temporeAriftotelico,vel eſt ipſum tempus Ariftotelicum ; motus quippe Cæli fupremi, qui realiter eſttempus non eft in tempore.  Deinftanti, & temporerealijuxtameta phyficam confiderationem. 1. T Empus realeverè ,&fimplicitertalejuxta metaphyficam confiderationem hìc еха mino,&adhoctempusdefinitionemAri ſtotelicam adapto fic explicatam , videlicet: tem puseftmenfuraobjectiva eſſentialiterfucceffiva peculiaris prounaquaquere temporali, confiftens in actionibus diverfimodeſucceſſivis cujusque rei connotatis, velimportatis in recto ,juxta ſect. r. num. 16.9.8. Hæc definitiodefignat totdaritem pora realia metaphyficè loquendo , quot dan tur res menfurabiles diverfimodè per tempus; immoplura etiam, quiaeadem resdiverfimode eſt menfurabilis temporaliterpro diverfiscircumſtan tiis: quod totum ſtatuoper modum conclufionis, exqua infterniturvia adexplanandas illuftresdif ficultates quoad quantitatem, & continuum: fed iterummoneo nonloquime detempore realivul gari, & peripatetico, nequejuxta phyſicam , & fenfibilem fignificationem, fed in rigore,&fenfu metaphyfico. II. Hanc fuiffe veterum Sapientum ſenten tiam cùm tempus diftinguebant in extrinfecum, &intrinfecum, hoc eftinuniverſale , feu commu ne, &in proprium facilè colligitur ex illorum quantumvis ſymbolicis effatis : Plato enim in Ti mæotempus eſſedixit vitamanimaMundi,hoc eft (ipfisPlatonicis exponentibus) actionemDei, quanumerosèomniafluerefacit, nimirumjuxta propriumfingularum rerumfluxium;Plotinusetia Enneade3.lib.7.aittempus effe,actumvita ani maintransitorioquodammotu ex aliavita in a liamperpetuòprocedentem: quotitaq; fluxus,quot actus, actiones , & motus diverſi inMundo,quot Phyſico-metaphyfica fucceſſiones , & feries diverforum graduum , tor tempora: ad hocipfum cumD.Auguftino adduci poteft,quodActorum 17.dicitur: quiſtatuta om niumtemporaprafinivit,quodipfumàrationibus feminalibus cujusque rei originaliter deduci Au guftinovideturlib. 5.de Geneſiad literam cap. 5. &lib.3.deTrinitatecap7. III. Probaturconclufio: inftantia realiadiver fædiuturnitatis funt(fect. 1. num. 9.& 16.) pro di verfitate rerum temporalium, quæ per illadurant inftantia: ergo tempusrealeeftmenfura&c. juxta num. 1.probaturanteced. Primo : in omni ſenten tia hactenus excogitata ad explicandam quantita tem, vel ſucceſſivam , velpermanentem , quod vulgo dicitur in quæſtione continuo , ea necef ſario concedidebent paradoxa , quorum fimilia vix in aliaparte philofophiæ tolerarentur, ut pa tebitdiffert. fequenti : fed omnia hujusmodi evi tanturadmiffo illo antecedente, quodprofectò fin cereconfideratum, à nullodici poteft; perinde abfurdum eſſe , ac abſurdiſſima illa vulgo devorata in materia de continuo: ergo illudanteced. eſt ve rum,&fatprobatum perreductionem ad impoffi bile, ut clarè infra patebit. Prob.2. Illud iplum anteced. Locusrealis indi vifibilis eft diverſe extenfionis , & figuræ pro di verfitate punctorum locabilium , juxta differtat. antecedentem, & fequentean: ergoetiaminftan tia pariformiter diverſa funt: prob confeq. inſtans reale eft extenfumtemporaliter,& diuturnum , ut pundum eft extenfum localiter ex loco citato: g. utpunctum eft diverfum ab alio puncto quoadex tenfionem ; itainftans abalio inſtantequoaddiu turnitatem: nota me nondicereomniainftantia in vicem effe diverſa , ut neque omnia,& fingula puncta, ſedclaſſis inftantiuinà clafſealiorum , ut hominesabequis. Prob. 3. Illud anteced.inftantia hujusmodi nihil aliud funt, quam actiones inftantaneæ effentiali ter ſucceſſivæ cujuslibet rei, fediſtæ funt diverſæ prodiverſitatetermini producti perillas , & virtu tisproducentisillas : ergo&inftantia. Sedne tibi iftaabitrufioravideantur,quàm fint ; ſcito ab om nibus communiter admitti affumptum hoc:idcir co dicitur , quod tempus univerſale , ſeu ævum communeang licumeſtſeries cognitionum primi, &fupremiAngeli: quod tempus commune mate riale, & phyficum eſtſeries motionumCæli fu premi:quæro quidfint illæ cognitionesfucceffiva, niſi totidem actiones Angelicæ , quarum una fuc cedit alteri? item quidillæ motiones , nifi totidem modidiftincti ſucceſſivi (juxta modaliſtas) vel to tidem impulfionesſucceſſivæ hoc eft actiones , & fi mavisetiam paffiones fucceffivæ? ergo inſtantia realia nil aliud funtperipateticè , quàm actiones fucceſſivæ per feriemjuxta phyſicam confidera tionem : atque adeòadmetaphyficamconfidera tionem tranfeundo,&rem minutiùs examinando inftantia realiapropria fupremi Angeli ſunt ejus fucceſſivæ cognitiones , & inftantiaAngeli medii funtitem ejus cognitiones,&itade fingulis Ange lis : fimiliter motiones ſucceſſivæ Cæli ſupremi funtejusinftantia,uti motiones Lunæ inſtantia rea lia peculiaria Lunæ funt ,& fimiliter quoad fingu las res aliascorporeas. Metaphyficèenim loquen do omnibus hujusmodi rebus fimuladfcribi non pof Detempore. poſſuntinftantiacommunia:undeenim ſcisdifcri mennonintercedere,idqueinrationepartisfuccef fivæ , &inrationetotius ſucceſſionis interactiones ſucceſſivas unius rei,&actionesalterius ?Non ne difcrimen interceditinteractionesAngeli fupremi, &actiones infimi in ordine adextenfionem loca lem,quam juxta ſphæram cujusque Angeli majo rem,aut minorem,actionesquoqueAngelicæſpha ramdifparem habent;undenonpoteſt aſſumiut menfura communis proomnibusAngelisexten fio ,& fphæra Angeli ſupremi, vel ejus actionis? Similediſcrimenmetaphyficè loquendo intercedit etiam inter actiones , & paffiones unius reimate rialis,& alterius tum inordine ad motumvelocio rem,vel tardiorem,tumin ordineadexpanfionem, &extenfioneminæqualem; undein ſenſumeta phyſico audies paulo poft apertiffimè deducidiſ crimenquoquein ordineadſucceſſionem. IV. Objicies : quandoque nil agunt res tem porales ,& tamenrealiterdurantperplurainſtan tia: ergoiſtanon ſuntactiones rerum. Refp. etiam fiAngelus fupremus nil cogitaret, 305 plura inftantia realia propria : cæterum quando caufaagitde factoper actionem, e.g. magis diu turnam, hoceftinftans reale proprium illius rei, vel caufæ,profectoenimin illo àDeodeſtrui non poteft,cùmimplicet deſtrui,&nonexiftere cau faim, quæ in actu ſecundo agit. Tertiò,hujus modiomniainſtantia funt inſenſibika quoad diu turnitatemtemporalemlicètinæqualem,quodtam clarum eft, quam apertèimpoffibile , quodcauſa effe&um fuum fimultotum primòproducat per actionemunius horæ, e.g. hoceftfit inactu ſe cundoprimæproductionis,utcontradiftin&iffima à confervationeperinftans extenfum ad horam: quiſecus fentit, abutitur obfcuritate, & myfterio, quodinvoluitproductio ex nihilo. Contra 2. Ineodem temporeres omnes coe xiſtentesduraretam eſt evidens,quàmquodnonin eodemloco res omnes penetrentur. Refp.diftin guendo,eſt evidens in ſenſu phyfico,&fenfibilico. ſenſumetaphyficone.exfect. 2.num.2 &3. Contra 3. Ergo in priori effet quælibet res adinftans ſuum reale, quia inpriori eſtad actio vel in una hæreret cogitatione,etiam fi Cæli ſta rent, attamenſpiritualia ,& corporea realiterdu nemfuam. Refp. qua confcientiâ objicis iſta ,qui modos diftinctos tueris ?non nefaterisinpriori rarent. Itaqueinſtans realenonest actio eſſentia rem exiſtere ad durationem fuam, & item ubica liter momentaneaactuexiſtens, ſed velexiſtens, tionem, & effe nullibi , &nufquam præcifivè velnon exiſtens cùm poffit exiftere: utrobique enim importatur ſtatusexiſtentialis, vel pofitivus, Noniſtadico, ſedtantùmprioritatem refultantiæ, vel negativus : undeutraque eſt menfura realis &correlationisadmitto : etenimcum res exiftit, ſufficiens ad res permanentes menfurandas. Res inpriorieſt ejus inſtans imaginarium, quod deno enimfichabet : inſtans imaginarium (de quoſect. minatur reale per effectum, vel actionem ipfius rei ; in qua denominatione actio , vel effectus anteced.) peculiare, &proprium, e. g. tuum eſt meram prioritatem reſultantiæ tantùm dicit juxta poſſibilitas vaga tuarum actionum ſucceſſivarum, &conftituittalem gradum in ſerie tui temporis imaginarii : rurfus poffibilitas vaga actionum al teriushominis eſttempus imaginarium illius , cu jus gradus funt inſtantia imaginaria propria ejus VI. Contra 4. Actio Dei,ſeucreatiopotiùs num.4. eſſedeberet inftansreale cujuslibetrei: ergo &c. Reſp. neminemexantiquisſomniaſſeunquam ,Di dem: itaque tuum inſtans imaginariumut conno tansvel actionem tuam exiftentem , vel non exi ſtentem, ſedproximè potentemexiftere, quia tu exiftis , eſt inſtans reale tuum,&itadecæteris. V. Contra 1. Eadein res poteſt actiones di verſas elicere, ſeu modificari àdiverſis actionibus ; ergo effet indifferens utuno,velaliotempore rea li fumul,&femel duraret. Refp. Veriffimum hoc eſſeſenſumetaphyfico: ficuti Angelus juxtacom munemopinionem haberepoteſtinajorem , vel minorem ubicationem , &extenfionem localem, licèt indiviſibilem,ut eſt ipſeAngelus indiviſibilis: Similiter vel Angelus , vel alia resmodò inſtanti tantæ diuturnitatis , modò altero inſtanti diverſæ diuturnitatis durare poterit , ſemper tamen diu turnitate minima , & inſenſibili : & quantum ad res materiales: Primo,nonprolibito variarepof funt inſtantia ſua, utneque extenſionemlocalem ſuan, ſed pro diverſitate naturali actionum , ad quas caufænaturales defacto determinantur. Se cundo, diverſitas hujusmodi tantùm attenditur, cùm hujusmodi actiones diverſæ exiſtunt : inter verononexiſtentes , quia daturindifferentia, de terminaridebetàDeo(juxtado&rinamdiſſert. 10. phyſicægeneralis ſect. 3. concl. 2.)hoc eft , quæ actiononexiſtensfit inſtansrealetalisrei , & cau ſæ exiſtentis : & ita prævenio refundendo indivi numarbitrium hujusmodi deſignationemquidquid objici poffet de creaturâ indeſtruibilià Deo per vinam actionem tempuseffe reale:nonenimco gnitionibus Angeli ſupremi opus fuiſſet imponere munus menfuræ æviternæ,feu æviAngelici : fed Deusnoneſttempus,necinſtans temporale, ſed æternitas : actic autem Divina , feu creatio , feu illa fit conſervatio , eſt modus aut realiter diftin tus, aut identificatus cum recreatâ , vel confer fic explica : actio Dei ad extra eſt inſtantanea vatâ : adeoquetemporaliseſt, non æterna , quod ( modo expoſito ſect. 1. num.6.&9.) quando eft indiviſibilis ſecceſſivè in priùs ,& pofterius : hoc eſt, non eſt diviſibilis inprimam productionem, &conſervationem,eſt itemdiuturnaproportiona li diuturnitate adaliquam actionem termini pro. ducti,ſeu effectus : ex eo nimirum principio, & ratione , quodnildum agit actu,actu deſtrui po teſt, vel àDeo : adeoque quandiueſt actio crea turæ, tandiu eſt indiviſibilis conſervatio , aut prima productio ejusdem rei. VII. Contra 5. Poteſt Deus creaturas omnes fimulproducere in eodem temporis inſtanti, per inde ac fimul poteſt unumtotumenspermanens producere : ergo in inſtanti,quodeſſet menfura communisrebusomnibus resprimòproduceren tur,& perconfequens etiamconfervarentur, aut confervarepoffent. Refp. primò,Deum itanon feciſſe, ut extractatu de Mundopatebit, ex quo infero connaturaliſſimum modumproducendires, noneffemodum fimultaneum; quodverò minus connaturaliter , & quafi miraculosè id effepoffit, Q9 non R. P.Ptolome Philofophia, 306 nonrepugno : ſedadresphyſicas explicandashoc nonfacit. Secundo,quoad confiderationemphy Differtatio Septima Phyſico- metaphyſica eft, videliceteſt inſtantaneè. IX. Proprietas quarta diuturnitas inſtantisrea ficam omnia omnino creabilia in eodem omnino infenfibili inftanti producipoſſe, ſedin confidera tione metaphyfica fortènonpoffe , utcerte non poteft per actionem indivifibilem durantem cen tumannos , e. g. & per hujusmodiinftansprimo producerequidquam exnum. 5. Jis. lis ſine ſucceſſione,& fineperfeverantia ſucceſſivæ (juxta ſect. 1. num.8.) non dicitur, neque rectè explicatur per æquivalentiam unius inftantis in flatioris duobus , velpluribus inftantibus breviori bus&minustumidispoffibilibus in eodem inſtan VIII. Proprietates temporis,& inftantis rea ti imaginario , ut nonnullis videtur, qui puncta& inftantia inflataponunt: hoceſtinſtantia, quæ gra Prima,eft tempus extrinfecum,hoceft, diftin dumindiviſibilem faciant in ſerie temporis, fed ita Aumrealitèr à redurantein illo,nec alitereile po ut æquivaleant ineadem ſerie ſucceſſioni infinitæ : teſt , ſi tempus eſt , quia menfura eſt realiterà hoceft in diuttürnitate gradus & inftantis unius menfurato,utà correlativo diſtincta. Pofletut cumque dici intrinfecum, hoc eft independens à cogitationibus : adtricam utrum hoctempus fit in poffitdariſeries plurium,& plurium inſtantium in infinitum , ut proportionaliter dequantitate per manente dicunt;ledopinioiftaconfunditensper tempore, utde Ariftotelicotemporerefpondebis, ex fect. 2. Secunda, quilibet gradus, velinſtans manens cumtoto fucceffivo ,& partibushujusef ſentialiter ſucceſſivis , perinde quafiAngelusdiu reale eft capax harum trium relationum,&deno perfeverans, & permanensfit idem,acinftans: de minationum , fed diftributivefuturum,preſins, indequid fittempus,& inftans imaginarium, expli preteritum:quærelationestemporales logica ex care nequit,quin relabatur in carybdim quam evi pofitionedonatæfuntdiffert.33. Logicæ, defutu ris conting.: phyficèautem facile exponuntur ex tare, veleludere tentabat. Vel enim inftansima ginarium,&poffibilenon æquivalet, ut æquivalere fect. 1.num. 6. &7. videlicet effe relationes inter dicuntur inſtantia realia , & nullarationefic dicun gradus momentaneos fuccefliotis alicujus quo rum unus exiftit,&alius ita nonexiftit , ut vel turinftantia realia æquivalere , quæ ratione ſtatus tantumabimaginariisdiftinguuntur,nonrationeef decefferit ab exiſtendo ,velſuccedet in exiſtendo ei gradui , qui de facto exiltit ſignate , vel exer ſentia : vel etiam inftans imaginariuin&poffibileli cètvagefumptum indiuturnitate æquivaletbrevio cite. Nimirum inftans ,quod exiftit reſpective confideratum , ſeu confiderabile ad antecedens, ribus imaginariis ; quæ rurfus aliis brevioribus,& hæcaliis in infinituin æquivaleant: at hocpofito ſe &fuccedens ,eſt præfens : decedens, aut antece dens reſpectivè ad exiftens eft præteritum: fuc quitur,quod diuturnitas tua per unumitaftans thum reale fit diuturnitas perinfinitum tempus imagina cedens fub codem reſpectu, eft futurum. Vides, quodrelationes hujusmodi nil aliudfupra exiſten rium,hoceftperinfinita inftantia imaginaria dures, quibus æquivalet illud inſtans inflatum tuum: er tiam termini , aut fundamenti addunt, quam fe riem , ordinationem, & refpectumadalium gra dum:dixi autem distributive ,quiadeeodem in ſtanti dici non poteſt collective , eſt præteritum, præfens & futurum: hoceft,eſtdecedens,&fuc cedens , & id cùi deceditur, & fucceditur : Sed cavendæ funt tricæ verborum : omnes autem in co confiftunt , quod juxta differt. 28. Logicæ go jam redis adabfurdumde tempore diviſibili in infinitum , quid enim, quæſo te, refert, quod mo dulus &duratio tua (namres modaliſta)fit quid indivifibile & exiftensinconfervatum, fi per illam determinaris ad diuturnitatem , in quaeftpoffibi lis ſeries temporalis infinitorum graduum ? hot eſt cum tua diuturnitas licèt indivifibilis adæquet , & ſect. 1.ànum. 13. Loquens,&judicans actu de re bus præteritis, autfuturis non præſcinditabinſtan ti præſenti , quo ipfe exiftit,judicat,& enunciat: hoceftillius proproſitiodeterminatèexprimittem pus prolationis fuæ : ideo cumdicitur estpoffibile utnonfitprateritum,quodpraterivit, facile fiet æquivocatio à ſenſu abſoluto adfenfum ex fup pofitione ſemper tacitè inclusa in connotatione temporis præſentis,quo illapropofitio profertur : item fi dicatureft poffibile utfitprateritum , quod nunquamfuit : tatimexplicaperdeceffionemab exiſtendo,per exiftentiam actualem,& ſucceſſio nem in exiſtendo , & abfolutè loquendoconcede poflibile,& nega loquendo exfuppofitione,quod non antecefferit,poſſeantecedere ,&effe præteri tum. Tertia ,quodlibet inftans reale ut præfens confideratum intrinfecè incipit&definitextrinfe cè:trica eſtper eam diſtinctionemintrinfecè,&ex trinfecèinducta:intrinfecè incipere eſtprimo eſſe, &immediatè anteanonfuiſſe. Atextrinfecè inci pereeſtultino non effe,&immediatèpoſteſſefu turum: definere intrinfecè eſt primo noneffe, & immediatè anteafuiſſe: extrinfecè autemdefinere eſt ultimo eſſe,& immediatèpoſt nonfore : unde tandem conficitur,quod inftans primò , &ultimo commenſuret poffibilem feriem infinitan: atque adeo in illo ipſo inſtanti infiato tuo formalizari poffuntinfinitæ partes priores,& pofteriores, quas folent dicere partes virtuales virtualiter fucceffi vas , & formalizatas connotando infinita illa in ſtantia minus inflata invicem realiter diftincta: quoruminfinita diuturnitas &tota ſeries ſucceſſi va exacte adæquatur & commenfuratur à mera diuturnitate unius inflati inſtantis tui, quo de facto duras. Quidultrarequiritur ad æternitatemper ſeverantiffimam ? præfertim in tua fententia , qua definis æternitatem : durationem equivalentem infinito tempori imaginario , & fimiles virtuales partes ſucceſſivas inillaformalizas. X. Itaqueinſtanstemporalephyficum realein tantum diuturnum& virtualiter extenfum eft, in quantum fimul cum alioinftanti,&multomagisfi mul cumdecem inftantibusimmediatèſuccedenti bus poteſt facere durationem ſucceſſivè extenſam. Hic folus eſt effectus&proprietas illiusdiuturnita tis momentaneæ,quam proinde dixerisdiuturnita tem,aut extenfionenvirtualem, eofenfu,quocau ſa dicitur virtualiter ſuus effectus. Nil notius in recta philofophia , quàm partemfeorfim necina dæquatè eſſe & poffe idquod fimul & collective cum aliaparte eft,& poteft : ficanima &corpus feor De tempore. 307 feorfum nec inadæquatè viderepoteſt : præmiffæ cies,Angelusfortèadcenti-millefimam perveniet: feorfum (ex differt. 34. Logica ) nec inadæquatè inferre conclufionem:unitatesfeorfumnecinadæ quatècolligi aut menfuraripoffunteo modomen furandi , qui dicitur numerare:ita in cafu noftro inftans reale feorfum nec inadæquatè& multo mi nus æquivalenter (&inhoc fenfu necvirtualiter) eft fucceffio, aut extenfioſucceſſiva : atque adeo tamabfurde in uno inftanti feorfum formalizares partes ,per intellectum licèt, priores& alias pofte riores; quam inhominepræfcinderesrugibilitatein utampliùsexpendamnum. 16.:undeneceftmen furabile ut tota ſucceſſiva menſurantur,hoceft nu merantur ferie graduum fibi fuccedentiuininexi ſtendo : Sed collectum cumalioreali inſtanti,vel pluribus evadit totum fucceffivum: & numerabi le: &proprietates cæteras ſucceſſionis acquirit: fedcur illas acquirit ? quia feorfum eſtdiuturnum licètnon fit totumfucceffivum,&licètnonfitper ſeverans quiainconfervatum : fed curfeorfum eft diuturnum? quia non eſt inſtans Mathematicum : in hoc vertit cardo totiushypotheſis. InſtansMa thematicum formaliterfamptum excludit omnem extenfionem & diuturnitatem temporalem,&ita præcisè fumptum definitur cujus nulla extenfio, veldiuturnitas, &ideochimeraeffet fi daretur à parte rei hujusmodiinftans eopačio,utdatur per Intellectum: ficuti chimeraeflet animalà parterei præcifum àdifferentiis ut eft perintelle&um. Inde dicebant Veteres: inftans confiftereinnegatione, ſeu præcifione, quæ fi dareturà partereiefletve sa negatio fed chimerica : inde etiam fit,quodex inftantibus mathematicis non poteft fieri ex tenfiotemporalis , ut expunctis mathematicis fie ri non poteſt ſpatiumphyficum ex differtatione ſequenti. XI. Proprietas 5. diverſitas inſtantium realium, corumque diuturnitatis in eo confiftit quodquæ daminftantiafeu inſtantiumclaſſes faciunt fuccef fionemdiverſamtemporalem, acaliaclaſſisinſtan tium faciat: diverſita autemhujusmodi ſucceſſio nis in diverſacollectionereali ſucceſſiva confiftit,& indiverſo numero feu numerabilitate reali & non abſtracta: (ut abſtractus eft numerus mathemati cus:)undenon fola diverfitasnumeri ànumero ut fic eſt diverfitas temporis à tempore : quia tempus eſt numerus cumaddito,fucceffivus ,hoceftinclu dens ſeries graduum fuccedentium inexiſtendo, Fac Angelum fupremum centum cognitiones in ſtantaneas elicere ſucceſſive : itemhominem cen tum cognitiones humanas , & equi phantaſiam centum imaginationes: & oculum centum viſio nes;&pedem centuin impulfus: &omnia iſta ita ſucceſſive , utprimò finguli gradus cujuscumque centenarii, feu ſerieiſucceſſivæ exiſtantinconfer vati: ( fect. 1.num.6.) fecundo utinter quoslibet duosgradus cujuslibet ſeriei fit impoffibile exiſte re intermedium alium fimilem gradum , hoc eſt aliamcognitionem Angelicam inprima ſerie,hu ananam inſecunda,imaginationem equinaminter tia &c. Fac item primum gradum fingularum harura ferierum coexiftere : peto utrum ultimus quoque gradus earundem fimul coexiſtet?ſiair mas,erras: certiffiunun enim,quod citiùs Angelus poteſt centiès cogitare quamtu decies, intantum utcumtu centefimamcognitionem ſucceſſive eli proportionaliadices de equinis imaginationibus, viſionibus &c. nequehic quæro caufam hujusmo di diverfitatis num. 16. dandam: tantum ſtatuo, diverfameffediuturnitatem inftantisAngelici,hu mani,equini &c. licètomniafintvera inſtantia in divifibilia ,& verè exiſtentia inconfervatainvicem fucceffivaex quibus diverſa tempora , &diverſæ numerabilitates ſucceſſivæ reſultant : diverſitate, inquam, non folum mathematica , qua numerus majoranumerominoridiffert,fedprætereadiver fitate fucceffionis , tali , inquam , utv.g. primum &centefimum inftans humanum cum primo & millefimo Augelico coexiftat. Præter rationes alias mox dandas ad intelligendam hujusmodi di verſam diuturnitatem inftantium indivifibilium li cetjuxtanum. 10. neque perintellectum præfcin dibilium in formalitates virtualiter ſucceſſivas ifta duo ſtatue. PrimumEternitasDivina participari poteft diverfimode à creaturis in ratione diutur nitatis indivifibilis nonminùs , quàm Immenſitas Divinainrationeextenfionisindivifibilis : ex hoc fecundo differtatione ſequenti conficiam , puncta quantitaspermanentiselleextenſaindivifibiliterdi verfimode :exillo primo efficiturinftantiadiverfi modeeſſediuturna licètomniaindivifibilia:profe toinneutro repugnantiæ vel umbra apparet, Se cundumadnotandumeft: nifihujusunodi inſtantia diverfimodadarentur: concedendæ effentmorulæ imomnifucceffione licèt velociffima atque adeo etiamincogitando:itauthomo vel Angelusinfimi Chori dum fucceffivè cogitat & immediatiſſime poſtunamaliam eli,it cognitionem atque ita ex peritur: nihilominus dicendum eflet quod inter unam& aliam cognitionem ceffaret ab cogitando permillionem & amplius inftantium : quod tam abfurdumeftin feriecognitionun adımittere,quam in ſerie motus localis :in quo idipfum expendo differt. ſequentiſect. 2. quamadi ,&adrem præ fentem accommoda. XII. Analogias ad num. 1o. & ii. explican dumhabesingeometricis: primò ficutex lineis in ſeſe ductis,quæ ſecundumſe&feorfim non habent menfurabilitatem latitudinis, fiunt plana, feu fu perficies quætalemmenfurabilitatemhabent:unde' dicitur , quod elementa planinon habent cas pro prietates,quashabet ipſum planum. Secundo fi cut ex lineis diverfimode inclinatis & curuatis fiuntplanadiverſæinenſurabilitatis,& latitudinis; ita ex inftantibusrealibus , quæ fecundumſe non habent ſucceſſionem fiunt tempora fucceffiva, & ex diverfis inſtantibus ut ex elementis fiunt tem poradiverfimodè ſucceſſiva. Tertiò ficut exlineis incommenfurabilibus (utmox exponam) fiunt plana & quadrata commenſurabilia, quemadmo dumaddecimumEuclidis Commentatores; ita ex inſtantibus &c. Quartò ficut ex æqualibus lineis ſed diverſimode modificatis fiuntplana æqualia quidem ſedinæqualis capacitatis , & non ifoperi metra ; ita ex inftantibus omnino indivifibilibus &inconfervatis , ob diverſammodifiationem & diuturnitatem fiunt tempora diverfimodè ſucceſ fiva. XIII. Proprietas 6. Quædam temporafeu ſe riesſucceſſivæcomponipoffunt ex inftantibusrea libus, quænon omnia fint ejusdem rationis, diu 2 tur 308 turnitatis , & ſpeciei in confideratione temporali, Differtatio Septima Phyſico- metaphyfica fed diverſæ juxta diverfitatem actionum , quas fucceſſive exerit illudens durans : inde fuo loco dicam , quodtempusfeu feriestemporalis faxi de ſcendentis deorfum motu accelerato eſt ſeries in ſtantium & graduum diverſæ rationis & fpeciei temporalis. Proprietas7. Inſtantiarealia feorfum nonfuntmenfurabilianumeraliterniſiper phanta fticam imaginationem parem illi,qua Angelosima ginainurjuvenes alatos : ficuti apudgeometras ra dixgeometrica numeriquadrati , quod conftat ex 18. partibus indivifibilibus eft linea quæ nonpo teft numerari & numeri exprimi , namnulluseſt numerus quiductus inſehoceft perſeipſummul tiplicatusfaciat 18. fi enim est quatuor 16. fi quin que facit 25. Prætereainftans reale nequidemdi ſtingui per intellectumpoteſt cum fundamento in re in medietates vel fubmedietates ſucceſſivas : fi cuti neque per intellectum poteft formalizariAn gelus in dimidias tertias & quartas partes ne qui demvirtuales : quodabfurdiffimameffe cogitatio nem de objecto indivifibili non minùs quàm fi in homine formalizes hinnibilitatem vel virtualem,in loco comprobabo. XIV. Proprietas 8. Inftans reale juxtadicta num.5.dari nonpoteft extenfum fenfibiliter. Un de neque dari poteft inftans magis & magis diu turnum in infinitum : quemadmodumprimapro ductio ut contradiftin&a à confervatione tardior &tardior in infinitum : quod clarè intelliges ex hoc, quodeft actumoveri , feu primo &ultimo eſſe inhocpuncto ſpatiiut contradiftinguiturab hoc,quodeft quiefcere ibidem:nonpotefthic con ceptus haberi perubicationem , quæ percentum annos ubicetin uno eodemque puncto ſpatii id, quod verè actu movetur & indivifibiliter primo, &ultimo eft inillo puncto ſpatii: prorfus enim chimerica eft hujusmodi imaginatio. Proprie tas 9. fed neque dari poteft inftans reale mi noris&minoris in infinitum diuturnitatis ,quia juxta numerun9. non admitto inftansinflatum, feu æquivalens infinitis gradibus & inftantibus: at idem eft realiter iſta æquivalentia , ac illa com parabilitas minoris & minoris inftantis in infi nitum. XV. Dices contrautramqueproprietatem:po teſt dari Angelus perfectior & perfe&ior in infini tum,&itemcreaturaimperfectiorininfinitum: er goactiones etiam minus &minus diuturnæ in in finitumin primo cafu , magis & magis inſecundo cafu daripoterunt. Refp.noninperfectionemma joremittarefundo,alioquinexn.13. eadem res mo doeſſetperfectior,modo imperfectior: feddicoin explicationeactus primiproximi proximèexpedi ti cujuslibet caufæ juxta naturam fuamponendam eſſe rationem diverſæ diuturnitatis inftantium: hæc autem expeditio diverſa eſt reſpective ad ef fectum , fed nondiverſitatecreſcente aut decre ſcente in infinitumjuxta perfectionem autimper fe &ionem crefcentem in infinitum in effectu, feu quoadeffectus perfectiores finite in infinitum pro ducibiles : ficuti vicinitas autpræfentia localispo tefteffe major & major,fednonin infinitum : nec crefcit juxtaperfe&ionem entitativam rerumvici narum: e.g.duohomines contigui: duo corpora penetrata : anima corpori penetrata : duoAngeli penetrati : duo corpora magisfibipræfentia funt, quamilliduo homines , fedadhucmagis anima & corpuspræfens,quam corpus&corpus , quia tota animafingulis partibus corporis præfens eft ; fed AngelusAngelomagispræfens , quia pars corpo risnoneftpræfens omnicuipræfens eft anima;at tamenduo Seraphimpenetrati nonfunt magis fi bi præfentes, quam duoAngeli infimi chori : ita in cafu noftro : expeditio intellectus Angelici ad cognitiones fucceſſivas inftantia determinat minus diuturna, quam expeditio oculibelluini ad vifio nes fucceffivas , attamen non ficuti Angeli perfe tiores & perfectiores in infinitum effe poffunt, ita inftantia realia in infinitum diminui poffunt, quemadmodom nequepræfentiæ &vicinitates au geri ininfinitum poffunt. XVI. Proprietas 10. Neque poteſt daritem pus reale, ex pluribus inftantibus realibus nempe compofitum, quodfit minùs,& minùs diuturnum ininfinitum: licètpoſſit dari, dandumque fittem pus compofitummagis & magis diuturnumin in finitum peradditionem inftantium realium : ratio eſtquia tempus crefcitut numerus ſucceſſivus im mediatus , adeoque in proportione arithmetica : proportio autem arithmetica ( ex poftulatis ad quintumEuclidis & explicatis) poteft crefcere ſed non diminuifinite inintinitum ,neque numerus bi nario minor daripoteft. XVII. Proprietas II. Attendenda maximè : licètjuxta num. 11. & feqventes detur diverſitas inſtantium in diuturnitate, & proinde diverſadiu turnitas temporis compofiti ex æqualinumero in ſtantiumdiverforum : attamennonpoteftdari tem pus ex æqualinumero inftantium magis&minus diuturnumin infinitum: ratioex proprietate8.&9. Sicut eniminftansreale exnaturaſuagenericè con fiderata hunc progreffum in infinitum vel furfum veldeorfum,hoc eft majoritatis & minoritatis in diuturnitate refpuit; itanec tempus exparibus in ſtantibus compoſitum illum progreffum admittit, cum fuppofita paritate inſtantium fequatur illo rumnaturam. Hinctandemfit & fiet,quodneque motus localis dari poffit velox aut tardus finitè in infinitum : omnes enim iſtæ modificationes habent terminum & limitem fuum peripateticè dictum, maximum &minimumquodnon&quodfic:hoc eft in quo confiftunt& tranfire non poffunt: acuti pleræque aliæ circumftantiæ modificativæ , utvici nitaslocalis major in infinitum effenonpoteſt: fic etiam humanum corpusmolemajusvel minus in infinitum darinonpoteft;itaute.g. ad tria puncta materiæ infenfibilia redigi poffit&hominem face re:actio itemdiuturniorin infinitum effe nonpo teſt (ex proprietate8. ) oppofitum enimqui fen tiret ex familiari imaginatione locorum & exten fionis & fpatii;adres omninò alienas importuniffi mè accommodaret proprietates rerum aliarum. Underegulaefto : in hujusmodi modalitatibus ſe cundùmexpreffam earum formalitatem proceffus furfum aut deorfum in infinitum non datur neque pro ſtatupoffibilitatis : quodipfum fi negas ex eo tantumeft,quodhas modalitatesformaliterſumptas cenſes effe ens& perfectiones quafdam,&denique abfolutas creaturas contra differt. 5. quodque pe rindeutdaripoteft creaturaperfectior& fortè im perfectior in infinitum; inde quoque velocitas & tardi Detempore. tarditas finite in infinitumcrefcere poffit,&quaſi 309 nempeinſtantiarealiadiverſæ rationis poſſunteffe perfici. XVIII. Hactenus proprietates temporis realis ſecundùmſe conſiderati,nuncalice ſequuntur,quæ excomparatione pluriumtemporumrealiumcoe xiftentium proveniunt : fit primaproprietas:ſe DU talia,utnullumfit exactamenſura communis utri usquetemporis. SECTIO IV. Deduratione communiter dicta,&de riestemporis realis utficex inſtantibus realibus ut fic conftans dividitur in tot feriesdiverſas fpecie I. temporaliquot inflantia diverſa ſpecieadillatem porapertinent. Secunda proprietas ficomparen tur ſeries diverſæ temporuminter fepoffuntcoe xiftere fimul plura inſtantia realia juxta diverſas durabili. rationis hujusmodi ſeu modi tempora lis proprietates tum exdiſſert. de modis, tumexpræſenti ſect. 1. num. 16. ſect.3. num10. facilècolliges;& prætereaprimò duratio vulgodicitur tempusintrinfecum rei duranti : ſed res temporales coexiſtentes& diverfimodeduran tes. Tertia: pro eadem tamenre ineodemgradu iſta dicunt qui credunt eſſe modum diftinctum & unitum; quitamen rectè dici non poteſt tempus noncoexiftunt fimul plurainftantia realiavel di verſæ,velejusdemſpeciei. necinftans,nam eaduratiomenfuranon eſt , ſed actualis modificatio menſurati admenfuram. Se XIX. Proprietas4. Plurimatempora realiadi verfimoda invicem funtincommensurabiliat: non dico inftantia realia , nam illa exnum. 13.neque numerari velformalizandopoffunt feorfum,multò minùsconnumerari,feucommenfurari. Illæquan titates incommenfurabiles , irrationales , alogæ (namfynonimaſunt) dicuntur, quænon habent proportionem&relationem interfe , qualemha bentnumericum numeris,ſeuquarumproportio nes, &relationes fimilesnonpoffuntinveniri inter duosnumeros v.g.: videlicet non poteftdariuna pars certa&aliquota e.g. unitas , quæ fit menfura adæquata communis ;ſcilicetutfæpiùs repetita, exactè menfuret utramque quantitatem,itautni hildeficiat aut excedat : e. g. linea quæ fit radix geometricahujus quadrati9. eftquidemlineatrium punctorum, nempè feorfum numerabilis eft per punctumterrepetitum;fedcomparaillamradicem, exnum. 13. cum radicequadrati 18. quæ eſtlinea continens plusquam quatuorpuncta (quæ indivi fibilia eſſe hic fuppono)& ininus quam quinque juxtanumerum13. Itaquentæ duæ lineæ funt in commenfurabiles, quodque delineis dico,de om nibus aliis quantitatibus dici poteſt : dantur enim aliquæ quantitates in omni genere incommenfura bilesut ampliusdiffert.fequenti: igituretiam tem pora realiadantur incommensurabilia ,quiaextali diuturnitate inſtantium diverfimoda constant , ut menfura communis exactautriusque temporisda rinonpoffit. Sienim daripoffetmenſura;deberet eſſe aliquodinſtans , ſediſtainftantia funtdiverſæ rationis,uthicfupponoin utroque tempore diver ſærationis:adeoque ficut unuminftansnonpoteſt eſſediverſærationis fecum ipſo,itautrumquetem pusexactè commenfurarenonpoteft : neque in hocquid mirabilius intervenit, quàmquodindubi tatiffimum ponunt mathematici : dari videlicet quantitates incommenſurabiles , dequorumtamen ſenſudiffert, fequenti. Cæterùmdarietiampoſſunt tempora commenfurabilia, ut in confideratione mathematicaquantitates. XX. Proprietas 5. Licèttamen inilla mathe matica confideratione quantitatesincommenfura bilesfintſemper inæquales (quod evidentiſſimum eſt , ſed exhypothefi ) attamen tempora incom menfurabilia poffunt effe fucceffiones tùm inæ quales tùm æquales æqualitate diuturnitatis : hoc eſt ut coexiſtantprimum&ultimum inſtansutrius quetemporis : licèt ex pluribus inſtantibus unum conftet , quam aliud : ratio eft, quia menſure cunda , habet tamen gradus & denominationes participatas &derivatas à tempore reali : indè di citurduratiopræfens ,præterita&c. Tertiaeſt es fentialiter propria cuilibet creaturæ exiftenti, quodconftatusqueadeoutnemohactenus finxe rit, rempoffe eſſe& nunquam eſſe, licèt quoad locumfimileparodoxum patronoshabeat,&licèt contra modaliſtaseadem argumenta pro utroque perinde valeant , juxta differtat. 6. ſect. ultima. Quarta dicitur duratio non fufcipere magis & mi nus,ſcilicet intenfivè ut calor: namextenſivè du ratio magisvel minùs diuturnitatis capit, ut tem pusreale. Quintadiciturnonhaberecontrarium, videlicet eâratione, quâ albedo habet :quia exna turaſuamodificatioilla fluit,nec eftnifi ut conno tans tale inftans. Sexta ſucceſſive mutatur dura tiononmutata ubicatione : at contramutari non poteſtubicatio,quin muteturduratio:difparitaseſt, quia hæc momentanea eſt inexiſtendo,&eſſen tialiterfucceſſiva, illapermanens. Septimaunde in motulocalimutatur&tempus & locus , quiafuc ceſſivummutatur neceffario,permanens mutatur obactionemimpulfivam. 11. Durabile ſeu quod poteft modificari per durationem temporalem , abſtractè loquendo,eſt quidquidpoteſtexiftere contingenter: abſtractivis tamen(utde ubicabili diſſert.anteced. fect.5. ) à fubtilibus confideratum eſt tum pro ſtatu negativo exiſtentiali , tùm pro ſtatu effentiali. Quibus ut fiat ſatis : Dicoprimo negationes objectivas con tingentes , feu reinnon exiftere (namitaintelli gendum eft ex diſſert. 4.) durare modo fuo nega tivo peromne tempus fanite in infinitum,in quo poteſtexiſtere resnon exiſtens : notame nondi cereabeterno. Secundònegativa hujusmodi du raremodoprædicto ſucceſſive & feparabiliter, hoc eſt nondariindiviſibilemmodificationemad omne tempus. Ratioeft, quia ficuti res duraret , fi exi ſteret ; ita intelligitur durare ipſa non exiftens : Deusenim perinde in quolibetinftanti remnon exiſtentemantea crearepoteft , ac exiſtentemde ftruere. Tertiò cùmresdenovo producitur , & exiftitinhocinſtantiA, impeditur illius negatio, ne duret ineodem inſtanti. Hictrica,uirum vide licettollaturetiamnegatio ab omni temporepræ terito per exiſtentiam inhoc inftanti , ut tollitur negatio exiftentialis abomni locoexfect.5. citata perexiftentiamin aliquoloco.Dico nontolli:quia 1 fimul eſt verum nonfuit, &nunc eft:adeóque ne gatioillaquæ fuit ; non tollitur , quod fuerit per hoc, 1 Differtatio OFava 310 hoc,quodnuncnonfit,hoceftnegationegationis nuncfit: fedrecole exloco citato difcrimeneffein ter tempus & locum, inter ſucceſſivum& perma nens. Dicesnondaturnegatio pro tempore præ terito , cùm nuncdatur res exiftens. Refp.diſt. il luddatur ampliativè ad tempus præteritum, hoc eft nondata fuitnego: ſtricte ad tempus præfens, concedo. III. Quoadveritates quidditativas pro ftatu effentiali velpoffibilitatis د durant illæ poffibiliter in omni tempore finite in infinitum, inquo exiſte re poffunt illa poſſibilia : utrun vero juxta dis Phyſico-metaphyfica fert. 43. Logicæ ſect. 1. ficutipoſſibilia dicuntureſſe abæterno,dicendum fit durare poffibiliter ab æter no; lis eſt de nomine,nec expedienda ante expli catam ampliùs æternitatem. IV. Veritates objectivæ identificatæ cum exi ſtentibus rebus indeterminatotempore , durant in eodemtempore , necinaliafucceffione temporali durare dicuntur,aut concipiuntur,nifi abſtrahatus abillaidentitate velabfoluta exiftentia. V. Veritates conditionatæ obje&ivæ funt in illo temporeinquoeffentabfolutæpurificata conditio ne. Patentifta ex fectione 5. citata. PHYSICO-METAPHYSICA. Dequantitate rerum. terez Ræfentidiffertationiaffigenda videtur pigrapheillaquam olimPlatofufpen derat ante fores Academiæ έδεις άγε ωμέτριτος είσιτω cum hoc tamen ad dito καὶ ἐδεὶς ἀδιαλέκτικος quamvis enim (quodfalfifiimum puto) reliquas philofophiæ partes pervaderepenitus quis poffet,alterutrapræ lucente duntaxat facultateLogica autGeometria; (quo nomine intelligo elementaria omniaMathe matica)in re tainenpræfenti , ubiutraquenonaf fulferit,certus eft lapfus : utdocentomnium ætatum exemplis illuftrium ingeniorum famoſapræcipitia, Nequeita fentio , quod credam mathematicis aut geometricisjus effeadpræſente controverfiamde Aniendam: contraenim puto, ac ideo neceffariam effe Geometriæ cognitionem dico, utintimè&pe nitùs conflet, quamnihil ad hancremdefiniendam pertineatGeometria. : I. Explicationes , & Postulata D Logico-mathematica. Etoto ,&totis diſſert. 26. Logicæ recole quædiximusadnovastotorumdivifiones. Totum itaque cumdiviſibile eſt, idemeſt accompofitumexpartibus:nofti autem aliuddivi fibile per intellectum in formalitates , aliud re ipsâ divifibile verâ, & fimpliciterdicta divifione: hoc poftremum,quoddici poteft totumphyficum, aliud eft effentiale , aliud integraleex lococitato. Addetertiumhujus divifionis membrum , ſcilicet aliud mixtum ex integrali , & effentiali , qualia funt omnia materialia viventia , & etiam mortua: e.g.homo totumeftnonex fola forma&materia, ut partibus effentialibus conftans , fed etiam ex partibus integralibus faltem aliquibus , earumque formis partialibus,putaex cordel, cerebro,capite, &cæteris , fine quibusviverenon poffet natura liter , licèt finebrachio, vel oculo viverepoffit : unde iſtæfuntpartes integralesquidem,fedminus præcipuæ. 11. Integrale totum aliud homogeneum,quod ex partibus fimilaribus feu fimilibus faltemjuxta confiderationem phyficam;aliudheterogeneum ; quod ex partibus faltem aliquibus diffimilibus conftat: utrumque hoc dividitur incontinuum& difcretum. Cave æquivocationem primi termini inhacenim divifione fignificat totum, cujuspar tes nonfuntinterruptæ aliquâreadtaletotumnon pertinente. Difcretum vero totum , cujuspartes funtinterruptæ,& quafi intertextæ rebusalisnon pertinentibus ad illud totum, nec fignificatis in re cio àproprio termino illius totius. Totum illud continuum,hoceftnondifcretum dividiturin con tinuum, &contiguum. Enaliusfenfusprimiter miniut contradiſtineti acontiguo. Explicaturau tem ab Ariftotele continuum effe, quod termina tur termino communi. Difficilis expofitio , nifi fumatur fenfibiliter,& in confideratione phyſica, ut fumi debet : eſt enim continuum, cujus parte non folum viciniffimæ funt & immediatæ , fed ita compactæ & commiſſe àparte rei , utinconfide ratione phyſica videantur perinde acfipartesnon eſſent, ſedcontinuumeſſet unumquid fine veris partibus , ex quo tamenpoffent fieri & reſecari partes, fed nondumdefacto & actu eſſent facte partes. Quod nilveri fignificare poteft, quarri hocquodeft,nondumfuntſeparatæ invicem,nec dumfingulæfunt fuis particularibus terminis , & limitibus circumfcriptæ : hoc eftpeculiaribus lineis &fuperficiebus, quæ funt corporum& corpufcu. lorum termini & limites apud Geometras ; fed communibustantum illius totius terminiscircum fcribuntur & clauduntur ,velutiparva vaſain ma jorivaſe incluſa : e.g. fitlignum tripalmare inte grum&nondumfectum , communiterdici folet &poteft: facexiſto lignotrespartes, aut decem autetiam centum,prolibitojubentis: fedquid eft illudfacnumquid nonerant ? Non exiſtebantillæ partes ? num antecedenter erat totum illud fine parti Dequantitate. partibus ? nimirum inconfideratione phyſica & fenfibiliterperinde illudtotum continuumerat,& 311 tes, in aliquoveroſenſu,qui tamenexuſu tantùm dicebatur , ut videretur & cenſeretur illas partes nonhabere,fedeffequidindiſtinctum,uteratinfe &um,&hocdiciturtotumcontinuum. Quodita explicatum,necadhibitacautelapræfixadiſi. antec. fect. 2. num. 1.inexpectate philofophiæviam ſtra vitinrepræfenti. Adtotum contiguumdiciturex partibus conftare,quæ terminispropriis terminan tur:quodexdictispatet incumulo ſaxorum,vel laterum,qui fuperimpofiti omnino contigui fint: nonenimrectè dicereturpoſito quod fint decem lateres,fac exhoctoto arcempartes ; nimirum quiatotumeſtcontiguum. III. Totum continuuminſenſu expofitodivi ditur in permanens&fucceffivum:quædiviſioex pofita eft, &exhibita differt, anteced. ſect. 1. Et pertinet eiiamadtotumdifcretum. Cæterumdeu troque continuohic agitur,licèt exprofeſſo magis depermanente. Divido tamen totum continuum permanens inmateriale feu corporeum exiftens defacto,&inpurèpoſſibile , velillud fitmateria le,velimmateriale:divifio magni momenti:prima pars comprehendit omnia tota continua perma nentia aliquo pacto realiter diftinctainvicem,quæ que conftituunt præfentem ordinem naturæ cor poreæ,velillafint&conſtent ex materia;vel fint forma fubftantialis , vel accidentia cujuscunque ſpeciei perindè eft: omnia iſta ſua tota integralia continua,eaqueinnumerabilia habent,&deom nibus illis habetur quæftiopræſens : utvideasnon exaad argumento refpondere vulgarem titulum quæftionis dequantitatecorporea, fieonomine ſola illa quantitas internaintelligatur, de quadiff. 1. Secunda pars diviſionis comprehendit omnia totacontinua,quæ poteſtDeusOmnipotenscrea re longèdiverfiffimæ rationis ab iis totis, quæ de facto dantur. Quis enimnegetDeum, qui finitos ininfinitum Mundos conderepoteft , nonpoffe finitas in infinitum ſpecies diverſas totorum in il lis componere ,etiam in rationetotius continui : cùmpræfertim etiam continua ſpiritualianonnul lis placeateffe poffibilia. Sed illud moneo præ fentem quæftionem procedere de primapartehu jus diviſionis , deque omnibus & folistotis conti nuis ad illam pertinentibus : nil verò controver. tendumeffe de totis merè poffibilibus. Quæritur enim,quidfit, &exquibuspartibus ultimoconſtet quantitas rerum corporearum, quæde facto dan turin natura. IV. Totum continuum permanens &c.juxta ſuppoſitionem primædiviſionisſubdivideintotum extenfum,&totumintenfum: primumeſt, quod habetpartesextra partes in aliquoveroſenſu,qui duplex eſt : primus eft , cùm indè deſignatur quodtotum habeat partes diſtinctas realiter invi cem, continuas tamen: &diciturimpropriè to tumextenſumcum hocaddito , inordineadfe: ſecundus verò ſenſus eſtquod totum habetpar tes in partibus continuis ſpatii localis , & propriè diciturextenſumlocaliter,vel inordineadlocum: nimirum compofitumcontinuum ita extenfum ad hancdiviſionem pertinet : ſcis enim dari totum etiam indiviſibile (hoceſtAngelum)fuo modoex tenfumlocaliterexdiſſertationeantec. Totumve ròintenfum dicitur, quod habet partes intra par intelligitur in ordineadſubjectum: fictotuminte grale intenfum caloris dicifolet, quod habetpar tes intrapartes in ordineadidem fubjectum,hoc eſtunitas eidem ſubjecto,licèt indiviſibili,velin divifibiliter confiderato. Quæftio autempræſens utrumquehoctotum comprehendit:(fiutrumque reipſadatur)de utroqueenimpetipoteftanatome metaphyfica partiumcomponentium. V. Totum hactenus ànum. 2. diviſum aliono mineabfolutè dicitur quantum , obſcurè quidem &latepatentiori vocabulo: ſedquiadeomnibusil lis totisinterrogari foletper quantum& perquot indèdeductaeſt appellatioquantum: &quia(fal teminconfieratione mathematica)quantitas non diftinguituràquanto,indè prædicta tota abfolutè dicunturquantitates.Prætereahisterminisabſtra Etis multitudo, magnitudo (integralis inquam , & materialis)communiffimèillaeademtota,præſcin dendoàdifferentiis&diviſionibusfuis, deſignantur: nihil enimfrequentius apudGeometras,quamduas magnitudines,vel duasquantitatesmenfurare ſeu comparare,nimirùmduo taliatota. : VI. Siconfiderenturprædictatotaſeuquantita tesſecundùmdiverſas ſeriesvel ſucceſſivam , vel permanentemextenſamlocaliter,vel etiaminten ſamineadem explicatione&fuppofitioneintelli gendafunt,juxtadicta ànum.2. Subnomine quantidividuntur rurfus tota omnia expoſita ànum.2. inquantum finitum ,& quantuminfinitum, &hoc fecundum velcatego rematice, vel ſyncategorematice,juxta differt.6. ſect. 1. num, 11. VIII. Itemdividitur quantumſynonima,fed ob ſcuriori divifioneinquantumterminatum,&quan tuminterminatum, Quodficexplicatur: exaxio mate videlicet in vera Geometria receptiſſimo : quælibet multitudopartiumpotestdisponi in ali quamferiem : & ultro conceditur ſi poſtuletur præfertim diſpoſitio inſeriem extenſamlocaliter, veletiamſucceſſivamtemporaliter. Nullaſeries,ut noſtiexdiffert.3 5.logicæſect.4. intelligipoteſtſine priori,&pofteriorialiquopacto , fedpoteſtintel ligifine primo&ultimogradu ſeriei ,hoceſt fine principio& fine ,hoc eftfineterminis , vel extre mitatibus,vel extremis: ſaltem per ſpecies alienas ficintelligipoteſt. Itaque objectum fic intellectum diciturquantum interminatum: objectum verò intellectumcumprincipio&fine,velalterutro di citurquantumterminatum,velutrinque, vel ex altera parte. Statimadvertes terminum,ſeu extre mitateminhocſenſudupliciterufurparivelintrin fecè,velextrinfecè : hoc eft ,veldeſignat, quòd terminus ſeriei fit etiamgradus perrtinens&in clufus in illa: vel quòd terminus ſerieinonfit gra duspertinens adſeriem , ſedimmediatè ſequatur velantecedat intrinfecèultimum,&intrinfecèpri mumgradumſeriei. IX. Rectèacgeometricè dicitur : quatuoreſſe diſparata genera quantorum , feu magnitudinum numerus,linea,ſuperficies,folidum. Hæcautem, quægeneradicunturgeometricè , logicè & accu ratius dixeris ſpecies multitudinis ſeu totius ut fic, juxta abſtractionem num. 5. Itaqueprimò fi ordines multitudinem in feriem merècolligentem partes , quæ feorfumpræfupponebantur, in eaque ferie 312 ſerie nihil aliud attendas progradibus , quàm col DiffertatioOctava Phyfico- metaphyfica das,quodin aliis rationibus ſeuformalitatibus fu lectiones partiumplurium,&pluriumordinemdi centes adinvicemexcedentis& exceſſi, idque fini tèin infinitum:v. g. collectioduarum partiumgra dumunumfaciat,triumalterumgradum , quatuor alterum&c. Hæc feries dicitur numerus,&quan tum eftde ſepoteft effe multitudofive ſucceſſiva , fivepermanens : collectiones enim illæ neutrum determinatèpetunt. Secundo fi ordines inferiem, in quanihil aliud attendas,quampartem contigu am, vel conjunctam cumaltera ,ita utnulla pars tangat, nifi velunam,veladfummumduaspartes utrimque lateraliter ,& præcise pro gradibushujus ſeriei hujusmodi partes attendas hoc pacto ſeſe tangentes;hæcſeries partium diciturlineaſeu lon gitudo, quæ propriè eſt multitudo,& totumper manensnonfucceſſivum, cùm expartibus ſeſetan gentibus conftet, nilque quod eft, tangerepoffit quod fuit,&non eft. Tertio fi ordines in ſeriem in quapartesfeu gradus ſeriei fint totidem ſeries fuperiores,hoc eft lineæ ita ordinatæ , utvel una tangatunam , vel una tantum duas utrinque late raliter : hæcſeries diciturſuperficies ſeuplanities, ſeu planum. Quarto ,fiitaordines inſeriem, in qua partes ſeugradus fint totidem ſeries ſuperio res,hoc eft fuperficies ; ita ut vel unatangattan tum aliam, vel unatantum duasutrinque laterali ter : hæc ſeries diciturfolidum, ſeucorpus mathe maticum, Hujusmodifuntprimaprædicata&ex pofitiones clariffimæ prædictorumtotorumſeuſe rierum;adquæ cumaliaprædicatavelutiproprieta tes ſecundariæ confequantur,hæc communitercir cumferunturperdefinitiones lineæ,ſuperficiei,ſo lidi&c.&præterea idquodadditur lineam habere unamdimenfionemfeu menfurabilitatem,duas fu perficiem, tres folidum , quæ omnia tum obfcurè dictafunt, tùm numerum excludunt, cùmincludi debeat inter genera menſurabilium. X. Menſurabilitas ut fic eft cognofcibilitas & comparabilitas objectiva propria multitudinis , ſeu quanti , ſeu totius conſtantis ex partibus : àquâ menfurabilitate, ut à forma metaphyficâ fitcon cretum inenſurabile , quod eſt genus adæquale,& inæquale, qui termini inproprio&rigoroſoſenſu non conveniunt niſi quantis & multitudinibus. Recole ex lib. 1. Elem.theſi48.num.25. termi num comparativum non poffe applicari obje&is ſeu terminis objetivis ,niſi iſti conveniantinpoſi tivo: indè ridiculum eſt dicere,Columbaest can. didior Corvo. Quare ad rem præſentem, cumter minus menſurabile fit idem ac comparabile in ra tione quanti , prædictus terminus accommodari non poteſt objectis , feu terminis objectivis , qui nonconveniantinpoſitivo:hoceſtnonconveniant in eodem genere mathematico feu ſpecielogica quantitatis, ſeu magnitudinis: videlicet non fint prædicti termini in eadem ſerie exquatuor fupra defcriptis. Inde fluxitaxioma tam celebre, quam parum àplurimis obfervatumquantitatesdiverſi generisnullamhabent rationem interfe,hoc eft nullam proportionem , nullain comparabilitatem in rationequanti, nullam menfurabilitatem : tam enim errabis dicens hicnumerusestinæqualis,vel majorba:linea:bec lineaestinaqualis,vel minor bacfuperficie : quam fidicasfaccarum eftdulcius felle. Advertes tamen ad tricas omnes evaden perioribus ,& magisabſtractis, quam fint illa ge. nera dequibusnuin. 9. v. g. ſecundum formalita tementis , accidentis,vel ſubitantiæ &c. numerus, &linea,&fuperficies comparabiles utique ſunt, &aliquam rationem habent inter ſe,hoceft pro portionem: fedadrempræſentemhocnon refert. item in rationetotius integralis ſeu quanti ut fic dabiturcomparabilitas internumerum,&lineam: ſediſtanon eſt menfurabilitas ,nec attenditur in confiderationegeometrica :namper eam confide raturquantitas,ut contracta adaliquam ſeriem vel genus ex quatuor pofitisnum. 9. Necquidpiam dicituræquale autinæquale,niſi ut expreſsè eſt,& cognofciturvel linea,vel ſuperficies,velſolidum, velnumerus. XI. Exnum.anteced.percipis,quidfibivolue ritEuclides , cum inter definitiones lib.5. Elem. hancpoſuit; rationem habere dicuntur (hoe eſt comparationemſeuproportionem) magnitudines feuquanta,quepoffunt multiplicataſeſeinvicem fuperare: nimirumperproprietatemſecundariam idipfumexponit, quodper primam differentiam declaratumeft numeroantecedenti:multiplicanu merumquantumvis , nunquamex illo lineam effi cies propriæ appellationis, (quidquid fitdeſymbo licis &metaphoricis nomenclaturis)nequeſuper ficiem, autfolidum : multò minùs ,numerus multi plicatus ſuperabit lineam, aut majorlineàdicirectè poterit: item lineammultiplica,duplica,triplica&c. fedpræcisè multiplica ( quodaddo propter mox dicenda)nunquamſuperficiemefficies,fed lineam longioremſeumajorem in ſerieſua: idemdico de ſuperficie. Sedrectèintellige, quid fitmultiplicare præcisè, hoc eſt ſineullo alio addito differentiali : eſtenimmultoties&pluries idipſumaccipere: hoc eſtpluraſeuomninofimiliaobjecta illimultiplican do,&jam fuppofito imaginando addi & adjungi illi eidem objecto. XII. Undeſcandalumceſſat, fifortè audiſti pri mòdari numeros planosvelutiſuperficies,&foli dosveluti corpora&c.hujusmodienimcrudæ&à paucis digeſtæ appellationes ex num. 8. &9. ex ponunturnil aliud deſignare, quàmquodpro libi toexpartibusunam feriemcomponentibus poſſit mutatadiſpoſitione ſeries aliaordinari :&exferie numericaſeunumerorum,inquapartes attendun turpræcise collectæ ( exloco citato ) formare ſe riem linearum aut fuperficierum &c. quæ ſeries ratione originis utcumque dicuntur numeri linea resvel plani ,vel folidi,connotando per illumter minumnumeriſeriemundè deſumptæfunt partes adnovas iſtasſeries: nonverò quòd verè dentur numericumiftisdifferentiis. Secundò fi fortè au diſti ex linea in ſe ducta fieri ſuperficiem , vel pla num,&exfuperficieinlineamducta fieri folidum &fortè credis illudductaidemeſſe,acmultiplica. ta, falleris : multiplicare enim lineamproprièlo quendononefteamducere,nam linea multiplicata longiorem quidem lineamefficiet,ſedſuperficient nunquam : itaqueducereeſttalis ſpeciei multipli catio , per quam . g. linea multiplicatur ſub tali diſpoſitione&multiplicatione , ut faciat totidem gradus inſerieſuperficiei : & quiapro regula feu termino modali , feu norma hujus difpofitionis , ſcu multiplicationis fumitur vel ipſa ,vel alia linca inci De quantitate. incidens vel oblique, vel directè ipſi eidemlineæ fect.3. num. 15.& 20. & ex dicendis palam 313 ducendæ : indedicitur, quòd hæclineaduciturin fiet. illam, velin ſe ipfam ,videlicet in æqualem fibi: quia nempetransfertur& replicatur,& applicatur XV. At ècontrario proportio inæqualitatis irrationalis intercedit inter duo quanta ejusdem toties eidein lineæ normali; quot funt partes feu feriei, (namfiin diverſa ſeriefint , non folumfunt punta inhacipfanormali ,&indereſultatfuper ficies. Quodipfumde ſuperficiein lineamducen incommenfurabilia , fed improportionata & in comparabiliafenfu geometricoex num. 10.)qua daintelligendum eſt. XIII. Quantum adproportiones feu relationes inratione menfurabilis, earummetaphyficam na turamexplicui differt. 45. logicæ,ubi de relatio nibus generatim : earundem verò mathematicas divifiones &proprietates poſtulo te recolere, vel aliunde addifcere, ex meditationibus videlicet ad quintumEuclidiselementum,utindeproportionum arborem erigas , cujusvelutiramos tantumnomi no. Quantacjusdemgeneris&feriei, vel inter fe funtæqualia, vel inæqualia, hocest habentpropor tionem æqualitatisvel inæqualitatis. In hacpoitre maincluditur fubdiviſio iſta: proportio majoris in æqualitatis , & minoris inæqualitatis : utraque hæc dividiturinproportionemrationalemfeucommen furabilitatis,& irrationalem feu incommenfurabili tatis(de hac poftremanumero ſequenti.)Proportio rationalis majoris inæqualitatis dividiturin quinque ramos: primò inproportionem multiplicem,quæ rurfus dividitur induplicem,triplicem, quadrupli cem&c. ininfinitum. Secundo in proportionem Jiperparticularem,quæ rurfus dividitur inſeſqui alteram,Sesquitertiam,Sesquiquartam &c. In infinitum. Tertio inproportionemſuperpartien tem, quæfubdividiturinfuperbipartientem,fuper tripartientem,fuperquadripartientem&c. inin finitum. Quarto inproportionemmixtam,hoc eft in multiplicem fimul &fuperparticularem cum fubdivifionibus fuis ex primo , & fecundo ramo commifcendis. Quinto in mixtam,hoc eftinmul tiplicem fimul& fuperpartientem itemcumſubdi vifionibus fuis mixtis :proportiovero rationalis minoris inæqualitatis correlativa antecedenti into tidem ramos correlative dividitur, qui iisdem no minibus defignantur, addita tantùm præpofitione fub integris vocabulis ſuprapofitis : v.g.infubmul tiplicem,fubfuperparticularem&c. XIV. Duoquanta ejusdem ferieiproportionem rationalem & commenfurabilitatis habere dicun tur, cum ita funtmenſurabilia fecundumrationem ſpecificam illius feriei, ut communi quadam men fura, hoceſt aliaquantitate ejusdem ſerieiautuno faltem gradu ſumpto ex eadem ſeriepro hac ipsâ communimenfura,poffuntexactemenfurari,intan tun ut pluribus velpaucioribus vicibus repetita & replicatailla eadem menfura,tandenutrumque illud quantum metiatur , neque excedat quid quam, neque excedatur in ultimâ repetitione & applicationemenfuræ ad fingulailla quanta men furata. Hincfitprimò,quod omnia quanta, quæ habent proportionem æqualitatis, funtcommen furabilia in confideratione geometrica. Secundò quod in ſerie numeri omniaquantafuntcommen furabilia ſumptâ faltem pro menfuraipsâ unitate; unde dicitur & exponitur communiter quòd proportio rationalis fit illa , cujus fimilis poteft د exprimi , & inveniri in numeris, quod fenfugeo metricoverum eſt : utrumſenſumetaphyficoquo que fit verum, exdictis diſſertatione antecedenti R.P.PtolomaiPhiloſophia, que quanta fecundumſe &feorfum funtabfolutè menfurabiliajuxta expofitionemhujus termini ex num. 10. fedinvicem reſpective ſunt incommen furabilia inhoc fenfu ,quod communis menfura darinonpoffitutrumque exacte menfurans, quod aliis verbis dicitur: duoquanta ,quorumpropor tio talis est, utfimilis nonpoffit inveniriaut ex primiinnumeris, Celebrisinterhujusmodipro portiones irrationales eftilla , quæ intercedit inter diametrum,& latus, feu coſtamquadrati proprii nominis , ut demonftratur in fine decimi elementi Euclidæi: quæque olim adeo vel pueris perſpecta &decantata erat, utdixerit Plato : illum,quihoc ignoraret , non hominem effe ,fed pecudem Hincfit primo,quod internumeros feuquantain ferie numeri nulla datur proportio irrationalis. Secundò quòdnulla proportioæqualitatis eft irra tionalis fenfu geometrico. Tertiò quodeadem quantitas potett habere proportionemrationalem &irrationalem reſpectu diverſiterminiſeuquanti tatis , cui comparetur. Quarto aliudeffe, quòd aliquaquantitasalicujus ſerieiconſtet partibus, quæ numerarinonpoffunt,velnonpoffit numeris de fignari, quotpartibus illa conftet; aliudverò eſſe, quodproportio interquantitates alicujus ſeriei ta lis fit, utfimilis nonpoffit inveniriin ſerie numeri , quodpatet in radicequadrata, ſeubafialicujusqua drati conſtantis ex 18.partibus. Quod quadra tum fi poftuletur ultro concedent peripatetici in reali quantitatedaripoffe. XVI. Sæpèmemoratusterminuspars&partes plurimæ æquivocationiobnoxius eft, ut exponas recoleexdiffert. 2. Phyſicæ generalis ſect. 1. n.I &exdiffert. 5. Phyſico-metephyſica fub finem ibi dicta: ſcito auteminpræſentifermonem effede partibus integralibus , quæ ordinari poffunt in ſeriem totius integralis , & fermonem effe depar tibusdiſtributive ſumptis. Claritatis gratia in nu mero fingulari parsattendenda , & dividenda in partem aliquotam , &partein aliquantam: quibus appellationibusdeſignatur, primam effe illam, quæ poteſteſſe menſurareſpectuſuitotius juxta n. 14. v.g.palmus , feu linea palmaris eſtpars aliquota lineæ quinquepalmaris : fic in numeris unitates feorfim ſumptæjure dici poffuntpartes aliquotæ fimiliteraliquis numerus minorpars aliquota ma joris eſſepoteft , modo fit illiuspropriamenſura : fic innumeroſenario tres ſpecies partium aliquo tarumcernere eſt, unitatem binarium, & terna rium , hoc est totidem menfuras juxtà num. 15. ſpectu ſenarii,neque eſt ejus pars aliquota. Hinc Sedquaternarium, quia non eſt talis menfura re fit primò idem totum integrale poffe habere , & continere partes aliquotas plurium ſpecierum, ut patetinexemploallato; nontamenneceffario, ut aliquota eſt tantum unitas. Qui ſcrupulofias iſta gradus illius ſeriei, ad quampertinet illud totum patet in numero binario & ternario , cujus pars diſquirunt, petunt, ut pars aliquota non fit merus Rr dequo 314 dequoagitur, ſedſitparticula complectens plures Differtatio OctavaPhyfico- metaphyfica àveteribus appellatur relatio aqualitatis , &ine gradus :& diftinguuntpartes integrales ab elemen tis, ex quibus componitur totum integrale : pe rinde ut in confideratione metaphyſica Epicurei diftinguunt atomos , moleculas , & partes inte grantes exdifiert. 4. Phyficæ generalis: unde ſta tuunt, quod unitas non eit pars aliquota numeri, ut neque punctum lineæ, neque linea ſuperficiei: loquere ut lubet. Tertio filoquaris cium ſcrupu lofis,ſtatuequodinter totuin,&partem aliquotam debet femperdariproportio eaque rationalis, & majoris inæqualitatis. Secusvero fi latius ufurpes partemaliquotamex num. 10. XVII. Pars autem aliquanta eſt quidem veluti fruftumalicujus totius integralis , fed ejusdemnon eſt vera menfurajuxta num. 14. e.g. quaterna rium refpectufenarii , & etiam quinarium. Sta tim divide partem aliquantam in illam , quæ eſt collectio præcisè pluriumpartiumaliquotarum , ut dictum quaternarium , quodincluditquatuoruni tates, hoc eſt totidem partes aliquotas, & duo bi naria , quæ item ſuntpartes aliquotæ etiam rigo rosèloquendo ejusdem ſenarii : &in eampartem aliquantam , quæ nonefthujusmodi collectio,ſed eſt fimpliciter fruſtum ſeu fegmentum alicujus to tius. Litigatur autem fenfu metaphyfico,utrum ulla tota integralia realia contineant hujus fe cundæ ſpeciei partes aliquantas , & revera non continere dicemus. Nonnulli confunduntpartes aliquantas cum partibus communicantibus , vel participantibus , quas comminiſcuntur intelligi biliterfimulexiſtentes realiterin eodem toto mate riali , nec tamen penetratas, quod adnilaliud uti le, quàm ad hanc materiam totamobfcurandam: tantumineoſenſu partes communicantes tolerari poffunt , quo numero antecedenti dixi totum integrale plures ſpecics partium aliquotarum con tinerepofle. XVIII. Audies etiam memorari cumparicon fuſione partes proportionales , eaſque quandoque aliquantas dici,quandoqueparticipantes , & ja tari partes proportionales infinitas contineri in quolibetpalmo v. g. ligni , quæ tamen partesali quotænonfint. Nilaliudintelligeperpartes pro portionales,quam partes, quæproportionemha bent inæqualitatis minoris cum toto, eamque vel rationalem ,vel irrationalem , fed præfertim ra tionalem,nam dehis frequentius agitur. Itadimi dium,quartapars, quinta, ſexta&c. quandocumfi milibusphrafibus efferuntur, dicunturpartespro portionales , quæ reverafeorfim ſumptæfuntpar tes aliquotæ ex num. 16. Et quandoque plures exillis collectivè conficiunt tunampartem aliquan tam exnum. 17. XIX. Proportionalitas , terminus expoſitus differt.45. Logicæſect. 1. num. 18. Eft compara bilitas objectiva proportionum ſeu relationumin ratione menfurabilis. Exhoctermino negligenter expofito inrem geometricam,&phyficammagna obfcuritas,dum perinde ad eandemclaffem rela tionum crediturpertinere , tumrelatio, quæ apud geometrasdiciturabfoluteproportio (adhibitoter mino generico ad ſpeciem fignificandam; ) tum relatio, quæ diciturproportionalitas , cumtamen juxta diftinctionem relationum pofitam citato qualitatis: quæveròdiciturproportionalitas con tinetur ineaclaffe,quæ diciturrelatiofimilitudinis vel diffimilitudinis. Inde ficuti abfurde dicitur magnitudo quatuor palmorum , & magnitudo octo palmorum funt diffimiles inter fe, cum dici deberet inæquales; itadicitur non rectè, nec pro priè proportio interocto &quatuor unitates , & proportio inter lineam bipalmarem & palmarem funt proportionesequales,fimiles dicendumerat: fedunde fimiles? nimirum ab eafiinilitudine, quæ geometricè dicitur proportionalitas : hic enodan tur plurimi paralogifmi inde induti , quod ca axiomatavelpoftulata, quæ pertinentad propor tiones, inepte accommodanturproportionalitati bus &viciffim : femper mementoproportionem eſſe interquanta & eife modificationem immedia tamipfiusquanti: proportionalitatemveròeſſe in terqualia, & effe relationem modificantem imme diatèillam ipſamprimam relationem ſeupropor tionem. XX. Proportionalitas datur etiam interpro portiones addiverſasſeries &genera quantitatum pertinentes , hoc eft oppofitum illius, quod dixi num. 10.deproportione,ut indediftinguas , quod conveniatproportionalitati,id quodnonconveniat proportioni: rectè dicitur ut octo adquatuor,ita lineadupla adfubduplam feudimidiam illius : hoc eſt daturproportionalitas omnimodæ fimilitudinis interillas duas proportiones licèt diverſarum ſe rierum. XXL. Proportionalitas verò dividiturin tripli cemclaffem,inarithmeticam,geometricam,harmo nicam:fingulæ multifariam fubdividunturquodul terius perſequiphyſiciinſtituti non eft. XXII. Exdictisdiffert.7.Phyfic. gener. fect. 1. deſenſuphyfico& metaphyfico&differt. 18.Log. fect. 2. num. 8.dediverſadifferentiaſpecifica ejus dem objecti in ordine addiverſas ſcientiashuma nas ; diftinguas velim diligentiffimè omnia tota hactenus explicata, & præfertim quatuor illas fe ries exnum.9. per hos tres fenfus: primo in ſenſu phyſico& fenfibili : ſecundoin ſenſumathemati co:tertiòinſenſumetaphyfico: e.g. linea confide rata in ordine ad ſcientiam ſenſibilem, quæ fun datur in ſtatuphyſico & fenfibili omnibus facilli mo & per communiſſunas inductiones notiſſimo eſtlineainſenſuphyfico. Secundo confiderata in ordineadſcientiam mathematicam , quæ in linea præcisèconfiderathanc formalitatem menfurabi listali menſarabititate,perindeac fi nullam aliant formalitatem haberet realitas lineæ præter illam, eſtlineainſenſumathematico. Tertioeadem con fiderata in ordine ad ſcientiam metaphyficam, quæ per omnes poffibiles & minutiffimas inductiones ac rationes indagat ,& exquirit, quidquid cogno fcibilitatis & realitatis & proprietatis realis ha beat in ſe illud objectum , utinde concludat fine abfurdoullo , & nullum;violando principium lu minænaturæ cognitum vel univerſaliſſimèverum : quæ fit vera& realiseffentia illius objecti,ut eſt in : ſe, quæque fint illius proprietates: diciturlinea în ſenſu metaphyfico. XXIII. Quemadmodum ridiculum eſſet irri deredicentem, in homine animal diftingui for num, 18. illa primafit ipaffimamenfurabilitas ,& maliterà rationali, & fimulnon diftinguirealiter: ас ра Dequantitate. acpariterPetrum album noneſſePetrumnigrum, &tameneffeeundemPetrumexdiſſert. 3.phyſic. 315 ferèdiſponipoteft. Si continuum,hoceftquan metaphyſ. ſect. 1. num. 19.diſſert.1. fect. 1.n. 11. itaimperitum eftadmirari,ſi audiaturpunctumma thematicum& inſenſumathematicoeſſe inexten fum&infiguratum , & punctum metaphyficum& in ſenſu metaphyfico eſſe figuratum&extenfum: lineammathematicamcarere latitudine,metaphy ficè haberelatitudinem: omniaiſta,perinde acilla prima, nil aliud deſignant,quamquid fimilehuic dicto: animal per intellectumdatur præciſum àra tionali,nondaturpræciſumà parterei:fimiliterin telligas velim,cumdiceturdarimathematicècircu lumperfectum,triangulumperfectum,omnemli neam mathematicè eſſe bifariamdivifibilem , eſſe diviſibilem finite ininfinitum: ſednil ex iftis om nibusdari metaphyficè,autpoſſedari. XXIV. Si quideſtdifficultatis inhac re ca pienda,eadem fereeſt, ac in intelligendoſpatio& tempore imaginario , ex differt. anteced.&6. ſect. 1. num.6.ex eo videlicetquod punctum & lineam&c. mathematicè cogitamus per eaphan taſmata , per quæ non formalitates ſedrealitates ſoliti fumusrebus in aliis cogitare : ex quo uſu& confuetudine factum eft, ut ficutinonnulli addu &i funt , ut crederent ſpatium imaginarium eſſe objectum vere& realiterexiftens; ita lineas&ſu perficies mathematicas eſſe objecta realiter ſum pta , non formalitates præciſas per intellectum: adeoquenonfolumdepoffibili,ſeddefactodarià parte rei hujusmodi objecta fic præciſa , alioquin timuere ne ſcientiæ mathematicæ evaderent im. poffibiles: quodnon modo ſophiſtæ&Pirrhonici, leú Sceptici,ſedmajoremquoquegentium Mathe matici & Metaphyfici pro certiffimo habuerunt, Inde ex figuris mathematicè confideratis eviden tiffimè ſedemonſtraſſe credidere,quæ fitcompofi tio realis & corporea totius materialis integralis ſeu continui. XXV. Ita celebris Geometra ad 47. lib. I. Euclidis concludit atquehocvelunico argumen. to,tametficateradeeſſent,evidentiſſimèconficitur magnitudinesfeu quantitates (quarealiterdan turàparterei) ex definitopunctorum numero componinonpoffealioquin nullæ effent magnitudi nes incommenfurabiles : item ad 16. lib. 3.habet: exhismanifestumest, lineamquamcumqueinin. finitum effedivifibilem : fic alibipaffim ſperans& contendens ſententiam prætenſam Ariftotelicam per demonftrationes geometricas evidentiffimè probare : audi alium acutiffimum Mathematicum rei litereriæ detrimento immaturanimismorteſub latum , quilib.3. fuægeometriæGallicæ fichabet : Ces demonstrations parlesquelles onprouvequ ' ilyades lignes& desgrandeurs incommensu rablesprouuentauſſiquelecontinun' estpascom posedepointsfinis. Similia etiamlib. 8. num. 15.: idque ipſum conceptis verbis pronunciavere illu ſtres alii mathematici. XXVI. Atexmetaphyficis longeplures:præ fertim hi omnes , qui àgeometria nihil aliuddidi cerant,quamdelineationes quafdam appellari cir culos, quadrata&c. ex illis tamen picturatis & nominatis evidentiffime oftendere ſe credebant compoſitionemcontinui: idque utipfidicereſole bant argumento mathematico : quod hoc pacto titas corporeacomponereturàparte reiexpunctis indivifibilibus , eſſent impoffibiles circuli, quadra ta,&triangula: ſedhæcomniaſuntomninopoffi bilia: ergo&c. ftatimad ma.probandam redeant : ſedſi minoris probationepetas,quaficum ſcandalo reponerentnumquid circulifuntimpoffibiles?non nepertinentad Mathematică,quæ eſt ſcientiarum omnium evidentiſſima ? multò pejusexcandefce rent, ſi diſtinxiſſes majorem: fi continuum &c. ex punctis indiviſibilibus ſenſu metaphyfico &c. nego: ſenſu mathematicovelphyſicoomitto. XXVII. Sedaudi,quæſo,interimPlatonem& Ariftotelem ſuper infælicitate argumentandi ex mathematicis ad phyſicadeclamantes. Plato7.de Republica,poftquampluribus oftendit quantitatem ſenſibilem noneſſe,ſicut illaeſt,quam cogitantma thematici,addit : Mathematicicircarerumnatu ram&quantitatemquodammodofomniant:quid eſtilludfomniant? phrafiPlatonica perinde eſt,ac dicere dequantitate,utpræciſa&feparataàquantis corporeis ſpeculantur. Item apudPlutarchum ex. Platone habeturhoc effatum: Geometriaspecula tiones adfenfibiliareferre&illis iſta comprobare, Geometriabonumcorrumpereest. XXVIII. Ariftoteles 13. metaph. cap. 9. di ſputat contraPlatonicos quoaddefinitionem uni tatis &numeriobječtivi uteſt in ſe,&ad rem noftramdicit: caufaerroris veròillisfuit,quiaex mathematicis &univerfalibus (hoc eſt præcifis perintellectum) venabantur, & tanquampun. ctumpofuerunt ipfumunum objectivum: quem admodumquidamaliiexminimis(hoceftex in divifibilibus) entiacompofuerunt; (propterratio nesmathematicas; ) ita &istinumerum objecti vum:utriqueabfurde. Exquo colligesprimoca ſu erroris eſt, teſte Ariftotele, exmathematicisra tionibusvenarireruineſſentiam&proprietates , ut ſuntàparterei. Secundo errorfuitperAriftotelem ex illisrationibus ſtatuere , quantitatem componi exminimis&indiviſibilibus: quodutinam adver tiſſet vir cæteroquin excultiffimus geometricis& phyſicis cum ſcribebat : hocargumentumestinfo lubile: circulus tangit planum inpuncto exde monstratis ab Euclide: ergoin continuodantur puncta : at fi errorille fuit,rectiſſime & legitime adAriftotelis imitationem dicetur , errorem eſſe quoqueexiisdem rationibus negare , quantitatem ita componi. XXIX. Libro2.Ethicorum ad Eudemum: in mathematicisſuppoſitiones&poftulatanonqui demperfe,fedquadamfimilitudineprincipiaap. pellantur:(interautemillaprincipiapoftulaturſal temvirtualiterlineameſſediviſibilem ininfinitum) talibusenimprincipiislabofactatis demonstratio nesomnesindedeductas labefierineceffe est: quia eatenus demonftrationes funt, donec communis illafuppofitio &poftulatum , undeillalucemha bent,non evertitur. Hinccolliges,interpoſtulata recenferi quædam omnino neceffaria ad poffi bilitatem figurarum & linearum illarum , quæ à puris mathematicis &metaphyficis in hancquæ ſtionemintruduntur, tanquam argumenta mathe matica. Secundo peſſimum eſſeregreſſum& cir culum vitiofum à conclufione demonſtrata ex ſuppoſitione,&perpræmiſſam poftulatamadcon Rr 2 clu cludendum ipſam ſuppoſitionem ſeu præmiffam 316 effe veram: hictamencirculusadmittituràprædi Ais autoribus, XXX. Idem Ariftoteles 3. metaph.textu 8. deaturcolor ille& ſpeciesdemonftrationum, qui bus in aliis materiis conclufiones comprobantur, Differtatio OtavaPhyſico- metaphyſica cumdicitur ex verò inferre verum : quare vehe mentiſſima ſaltem ſuboritur ſuſpicio;num quanti nonenimfenfibiles linea talesfunt,qualesGeome triadicit: nilenimfenfibilium itarectumest at querotundum:fenfibiliter enim circulus tangit regulam,nonfecundùm punctum,ficutProtago rasdicebat redarguensgeometras , neque motus Locales &revolutiones Cælifimilesfunt iis, quas Aftrologiafupputat. Quid clarius? XXXI. Seriesfupra memoratæ ànum. 10. & confideratæ ſenſumathematico hac notatione di gnæ funt. Primo licèt nullavaleatillatioadſenſi bilia concludenda exdemonftratis fenfu mathe matico ; attamen valetproportionalitas quædam &fimilitudo humano commercio quoad praxim accommodatiffima: indefit, quod ficuti dimidium mathematicè eft menfura dupli inlinea mathema tica;ita dimidium ſenſu phyficoeſtvera menſura dupli phyfici & fenfibilis : exemplum magis re conditumfichabe : horologia ſolariaſenſibiliter& ſenſu phyfico exactiffimè deſignant horas diur nas, licèt fuppofito falfiffimo innitantur : quod nempe vertex ftyli fit conftitutus in ipfo centro terræ , à quo tamen omnia horologia & eorum ſtili diftant circiter 4000. milliariis , fed propter proportionalitatem quandam practicautilitas , & tascorporea reveraex indiviſibilibus partibus me . taphyficè componatur? XXXII. Ad rectam intelligentiam ſenſus tri plicispoſitinum.22.aflume inexemplum lineam, &iſta ſtatue: primo linea eſtdivifibilis ſenſuphy fico in partes finitas , quæ actu ſenſu phyſiconon funt, nec diſtinctæ funt , (hoc eft nondifcretæ nec defignatæfunt) quæque ulteriusinalias ſenſuphy fico funt indivifibiles : fecundo linea eſt diviſibi lisſenſu metaphyfico inpartes finitas,quæ actu ſen fumetaphyfico funt,&diftinctæ realiterfunt, quæ que indiviſibiles metaphyficè ulteriùs funt. Ter tiolinea eſt diviſibilis fenfu mathematico in partes infinitas , quæ actu ſenſu mathematico non funt, necdiftinctæ funt, ( præciæ enimnon funt ante operationem intellectus ) quæque in tantum funt infinitæ , in quantum divifibiles ſuntſenſu mathe matico finite ininfinitum. SECTIO II. nionesfalfa 1 perfecta dimenſio horologiorum conftat. Se- I. cundopoftulatummathematicumunumeft: lineas magnitudines eſſe diviſibiles finitè in infini tum: aliud autein poftulatumeft : lineas &ma Uæritur de compoſitione continui , hoc eſt de primis & ultimis partibus integra libus ex quibus primo componuntur, Status controverfia &quinque de illa opi. Q &inquas ultimò refolvuntur integraliter magni gnitudines componi expunctisindivifibilibus, & ex utroque poftulato diverſæ & evidentiffimæ conclufiones deducuntur. Quid hic faciet cum argumentis fuis mathematicis,qui phyficæ quan titatis compofitionem ſenſu metaphyfico diſqui rit ? Immo ex hoc Pirrhonici invehuntur contra ſcientias mathematicas , eaſque ſophisticas & ex hypothefi impoffibili effe dicuntad meras nugas: falso quidem , fed verinihil reponipoteſt niſi di Aumnum. 23. Tertiò licètinnumerimathemati ci ex prædictis poftulatis evidentiffimè plurima demonftraverint , evidentiſſimum tamen eſt hoc peregiſſe moleftiffima via , & perambages& cir cuitus longiffimos plurimarum inutilium affertio num, quibus tanquam mediis terminis ſummope re involutis & remotis utebanturadpropofitam conclufionem tandem aliquando ftatuendam,idque hoc ipfum ferèfemper arguendoperreductionem adimpoffibile : qui modus demonftrandi exdiſ fertatione34. Log. fect. 3. mancus valde eſt & jejunus , nec explet appetituin ſciendi innatum in tellectui. Denique eoferèpactodemonftrarunt hactenus Geometræ pleraque fua , quo demon ſtrari folent apud Peripateticos conclufiones illæ, in quibusdicitur,quodexfalſoinferturverum. At præſenti fæculo virfuit qui novus Archimedesju re dicitur : hic poftulavit puncta indivifibilia & feries omnes&quantitates ex folis indivifibilibus conftare, & hujusmodipoftulato viam velaperuit vel indicavit amæniffimam & regiam dignamque, qua incederet ipſa veritas , ad res omnes mathe, maticas demonftrandas per immediata & proxi maprincipia, utquePeripateticiloquunturper de monstrationempotiffimam, utexindeaffulgere vi tudines corporeæ. ficuti à differt. 1. phyſica gener. quæritur de primis & ultimis principiis feu partibus eſſentialibus corporis : novimus enim fecundas tertias & quartas partes inte grales , ut fecunda & tertia & cætera principia effentialia corporea perſpecta funt; fed ultimæ & primæ partesintegrales inveſtigamus,ſaltemutrum fintpoſſibiles:hoceftficutimateria prima in aliam primam &ultimam materiam effentialiter refolvi non poteft,& inde dicitur prima ; fic quæritur, num partesintegrales primæ & ultimæ,& ulterius irreſolubiles dentur innatura : & quia ſpiritualia tota ſucceſſiva ut tempus Angelicum nonnullam fimilitudinem habent cum toto integrali corporeo faltem ſneceſſivo,deillis quoque quafiper corol lariadifputatur. 11. Quinque circumferuntur hypotheſes pro refolvendahujusmodiquæſtione. Primaponit effe impoffibilesprimas &ultimaspartes continui cor porei: hoceſtverè& realiteromnes partes effedi viſibiles finitè in infinitum : hoc eftin omnivelmi himo toto corporeo dari defacto & ineffe infini tas partesactudiftinctas realiter, fed non actudi viſas : hoc ſyſtema explicatpartesdiviſibiles divi fibiliter. Secunda ponit fimiliter primas & ulti maspartes effeimpoffibiles,& omnesverè&pro prie eſſedivifibiles ininfinitum : fed ita ut intoto corporeo partes illæ non fintactu diftinctæ reali terſed merediſtinguibiles realiter & divifibiles in infinitum modoquodam ineffabili fundato in di tis ſect. 1. num. 2. hoc ſyſtema explicat partes diviſibiles indiviſibiliter. Tertiaponit dari primas &ultimaspartes , & iſtas eſſepuncta indivifibilia realia , quorum nulla eſt dimenſio: hujus autem aucto 1 Dequantitate. autores ſyſtematis nonnulli ponunt infinitaactu-puncta inquolibettoto,alii tantùm finitaftatuunt: 317 milliariorum,licèt&ampliùs progrediatur: fi igi hoc ſyſtemaexplicat partes indivifibilesindivifi biliter. Quarta ponit primas & ultimaspartes de facto dari& eſſe puncta indiviſibilia& finita,ſed effeinflata,hoc eft modo occupare majus, modo minùs fpatium juxta exigentiamnaturæ,&æqui valere punctis minùs,&minus inflatis ininfinitum, ut dixi differt. anteced. ſect. 3. num. 11. Hoc ſyſtema explicat partes indivifibiles divifibiliter, velut loquuntur auctores ſui , partes formaliter indiviſibiles , &virtualiterſeu æquivalenter divifi biles. Quintavelutiſequeftra&mediatrixinterfu perioresponitdari, & nondariprimas& ultimas partes: hoc eft quantum corporeum componi fi inul ex indivifibilibus punctis &divifibilibus in in finitum partibus: punctaauteminterferitinterpar tes,&vocatcopulativa partium , &aliaetiam poſt ultimam & primampartem cujuslibettotius ponit quæ claudantvelutde foris feriem illam & vocatterminativa. III. Singula hujusmodi ſyſtemate& placitahu jusmodiingeniofiffima quidem funt cæterum pri ma principia lumine naturæ velphyſicovelmeta phyſicoevidentiſſima evertunt , aut everterent,ſi falianoneffent,&præterea rempræfentemobſcu riffima caligine involvunt. Quare velhumanitus definiri nonpoteft hæcquæftio , vel alia ineunda via eſt , quæ fortè fub antiquitatis philophicæ rus deribuslatet. IV. Etenim primum ſyſtema hæcabſurda ne ceſſario admittere debet. Primo infinitumca tegorematicum corporeum non folùmeſſe pos fibile,fed inMundo multiplex dari : quotuplex videlicet quantum corporeum. Secundo eviden ter fibi contradicit , & primas &ultimaspartes, quas negat , adftruit , & quantitatem ex indivi fibilibus punctis componit : nam partes infinitæ actu realiter contradiſtinctæ hujusmodi funt. Se cundùm ſyſtema admittit idem realiter& indiſtin tum realiter effe diftinguibile realiter majori diftinctione reali : atque adeò idemrealiter ſe cumipſoeft diftinguibile realiteràſeipſo,quodeſt contra evidentiflima metaphyficæ axiomata , quidquid fubterfugii& evafionis comminiſcaris & non finegraviinjuriaaffingasAriftotelihujusmodi imaginationes. Tertium ſyſtema admittit natu raliter fieri , quæ vix intelliguntur poffibilia ex traordinario Omnipotentiæ miraculo , nempe ſaltus replicationes & morulasin motulocali:ſal tus , nempèquod mobile à termino àquoadter minum ad quem diftantem perveniat non trans cundo ullo pacto per ſpatium intermedium : re plicationes , nempe quod mobile ,dummove tur, fimul&ineodem temporeoccupetpluralo ca&fpatiaadæquata , ſeu adæquantia extenfio nem fuam naturalem: morulas, nempèquoddum movetur non modo teſtudo ,fed aquila adeò ve lociter volans uthorauna40.milliariapertranfeat; attamen in fingulis punctis ſpatii per unum mil lionem& ampliùs inſtantiumtemporisquiefcat, &per unum tantum inſtans moveatur : atque ita quoad fingula puncta ſpatii ſeuviæ illiusqua draginta milliariorum: quodclarè patetpoſtulan do Cælum fupremum ſeu ejus circulum maxi mumuna horapercurrere quadragintamilliones tur motum hujusmodi cœleftem compares cum motuaquila , proportio motus illius admotum cœleftem eſtut unum ad millionem : adeóque aquilæ quies adipfius motuminfingulis punctis eſt,utmillioadunum: facitaque,quod .g.inter millionemgranulorum aureorum mifceaturunum granulumargenteum , vel inter millionem gutta rumviniunagutta aquæ;dico tam infenfibilis es ſet motus aquilæ reſpectivè ad ejus quietem, ut eſt inſenſibile granulum argenteum, & guttaaquæ reſpective adacervos illosexgranulis auri,&gut tis vini. Quartum ſyſtema admittit primopuncta corporea eſſetotidem veluti ſpiritellos & parvulos angelos: namvis illa extenfionis localis indivifi bilis & æquivalentis pluribus ſpatiis , & modo ſe cotrahentisadminoremſphæram,modòſeexten dentis admajorem eſt ipſiſſima ubicatiodefinitiva angelica , quæ per replicationemexponitur juxta diſiert. 6. undeexſpiritibus corporacomponeren tur. Secundò admittit aut admittere convincitur capacitatem ipſius ſpatii eſſe diftinctam realiter , faltem ſecundum ſtatum poffibilitatis , in infinita categorematicè ſpatia , ut in primo ſyſtemate : perinde autem infinitum categorematicum ins Ipatioimaginario ac in re corporealocata in co ſpatioeſt impoffibile apud auctores hujus ſenten tiæ , cui quantumad hoc alibi fubfcribam. Tertiò perinflationem illamadmittitaquilame.g.dummo vetur, inflare puncta fuæ quantitatis , quæ inflata nonerant, cum quiefcebat: adeóque ſi moveatur vigecuplo velocius , quam teftudo , occuparet in codemtempore vigecuplo majus ſpatium, dum movetur,quam fieodem temporequiefceret: ac per confequens manifeſtiſſimeapparere deberet aquila vel etiam equus currens vicies major, quam fiquiefceret : quodfatis ridiculum , & pro pterea ejeratum à recentioribus hujus ſyſtematis patronis. V. Quintum denique ſyſtema laborat omni bus cæterorum vitiis , nempè primi,& fecundi, quatenus partes in infinitum diviſibiles admittit, &tertii,quatenus non vitat inſolubile illud argu mentum de aquila , & teſtudine : nam moneo hujusmodiargumentum,quodtantopere jactatur, &vibraturaprimis,&fecundis auctoribus contra tertios, perinde militare contraipfos ,&quartos, &quintos,&apudomneseoseffeinfolubile.Nam apudipfos primos &fecundos auctores,ficuti ſpa tiumeſtdiviſibilein infinitum ; itatempus,ita mo bile: ut infinitæ partesinſpatio ; itain tempore, ita inmobili:velpotentia, velactu fint diſtinctæpar tes,utinfpatio,ita intempore,itain mobili : da turitaque proportionalitas, finonproportio,in terpartes&partes temporis , &partes &partes ſpatii ,& mobilis. Æqualiigitur tempore fiatmo tus, immo in eodemtempore, & claritatis gratia fac æquales extenfione , & quantitate eſſe aqui lam, &teſtudinem , veluti eſſem duopalmares cubi , quorum unus velocius , alter tardius mo veatur: fint etiamæqualespartes temporis : igitur refpondebunt æqualibus partibus temporis æqua les partes ſpatiidecurſæ ab utroque mobili ; ergò tàm aquila , quàm teſtudo in tempore æquali conficit æquales partes ſpatii : ergò aquila velo ciùsnonmovetur,vel ſivelocius movetur æquali tem 318 tempore eſtin majoribus partibusſpatii; quam fit Diſſert. OctavaPhyſico- metaphyfica teſtudo : ergò vel aquila faltat, vel ſe replicat in pluribus locis adæquatis , vel teſtudo quiefcit : aliò te convertere non potes,quàmadconfunden dam, & obfcurandam quæftionem vocabulorum ſtrue : nam fidiceres , quòdaquila , ſeu mobile ve locius æquali tempore percurrittotidem quidem partes , quot teſtudo ,ſedpartes majores ; fi hoc inquam diceres verbis luderes : etenim ubimajo res partes ibi etiam æquales : de his igitur æquali bus quæro , tain aquila , quam teſtudo æquali tempore æquales partes ſpatii percurrit ; fed illa majoritas partium , quæ ab velociore aquilaper curritur,quo tempore percurritur?fi inillo æquali, jam mobile æquale ( ſupponitur enim tam aquila , quàm teſtudo extenfionis palmaris) æquali tem pore eſtinlocoſe ipsâmajore,hoceſtinlocoplus quàm adæquato :ergò velreplicatur,vel faltat,vel teſtudomoratur. SECTIO III. Explicationes , & Postulatapropius ad quaſtionempertinentia. I. Uncta corporea ſenſu metaphyfico , ut punaisin fenfumathematicodiftinguan Pa tur, vocenturpartes effentialiter indivi fibiles,exquibus componitur omnetotumperma nens corporeum. II. Hujusmodi partes indiviſibiles corporeæ funt infenfibiles oinnino feorfum fumptæ, nullo ſenſu nequepermiraculumperceptibiles,quia non funt objectum fenfibile ,in eogradu infenfibilita tis , in quo fonus eftinviſibilis :unde nequepermi raculum oculuspoteftpercipere ſonum. Suntim penetrabiles eâdem ratione, quâcorpora ,& cor porea,juxta differt. 1.: funtextenſævirtualiter & ita figuratæ humanitus nonnumerabilibus figuris, &cumtrinadimenſioneinſenſibili, & virtuali : in telligendo huncterminum virtuale in fignificatio ne,&fuppofitione expofita differtatione antece dentiſect.3. à num. 11, nimirum in quantumuna cum alia parte ,& multo magiscumpluribusejus dem virtualitatis conjuncta ,&continuatapoteſt 1 facereunumtotum, &quantumdiverſæextenfio nis figuræ, &foliditatis; acaliudtotum,velquan tumconflatum ex partibusdifferentibus, & diver. fis à primis in virtualitate prædicta. Hæc omnia pariprobabilitate ponuntur : Primò,qua eſtpro babilis fententia , quod animæ brutorumlicètcor poreæ , & materiales fint indiviſibiles : inde enim conficiturpoffibilitas probabiliffima entiscorporei indivifibilis. Secundo,probabilitate,quam fundat autoritas totius antiquitatis philoſophicæ juxta moxdicenda. Tertio , probabilitate, quæ reful tat ex evidentiffimis abfurdis , in quæ incurrunt quinque ſententiæ fect.2. num.2. numerata, con tra quasnil aliud dici poteft inhacmateria ,quam quodhicdicimus. Habe tibi hanc analogiam ex indivifibilitate brutalium animarum deſumptam: inſeriemvel continuam , vel immeditècontiguam diſponantur centumanimæmuſcarum,& centum animæ camelorum omnes indivifibiles : & primæ ex animabus muſcarumfitpræſens localiterimme diatèprimacamelorum: quæronumquidcentefima centefimæ fit eritpræſens; nonprofecto ex dictis diſſert. anteced. ſect.3.num.11. exquo lococolli ges, quid dicendumin re noftra. III. Partes hæ nonfuntinflabiles: hæc enimpro prietas merè fictitia eft, & fine rationeinducta, fine illa autemperindè omnes difficultatesinhacmate ria dilui poffunt. Exhujufmodipartibus aliæ pro babiliterfunt intranfigurabiles,hoceftnonpoffunt nec extenfionem, nec figuram mutare, aliæ trans figurabilesfunt ob liquiditatem, &vim elafticam; itautfub omni figura parem extenfionem habeant ſalvisdicendis in inateriade rarefactione. IV. Parteshænon ſuntpoffibiles finitæ in infini tumminores. Primo,quia ficuti progreffio arith metica eſt eſſentialiter impoffibilis per diminutio nemin infinitum , itaprogreffio minoritatis in hu jusmodi particulis. Secundo, eâratione,quârepu gnatinfinitumcategorematicumpertranfiri, repu gnatpoffibilitas hujusmodi minoritatis,dequo dis fert. anteced. dictum quoque eſt. V. Quicumque fuere abusqueThalete philo fophi per aurea ſecula ſapientiæ , & eloquentiæ græcanicæ , hoc eftufque ad37. feculum ab orbe condito , vel cenfuere corpora naturalia ex indi vifibilibus componi effentialiter , aut integraliter: ipfo non excepto Ariftotele verbis ſuis feipfum interpretante. Primo , Ionicæ philofophiæ alum ni,Leucippus , Democritus, Eraclitus, Anaxa goras, Empedocles&c. utramque compoſitionem ex indivifibilibus atomis poſuere, ut exDiogene Laertio lib.9 & 10. & cumulatiffimè deducit Gaf ſendi inPhyſicadeprincipio materiali. Secundò, Italica ſchola cum principe ſuo Pythagora mate riam , &formam in corporibus agnovit, &fimul unitates indiviſibiles , ex quibus lineæ , plana, & folida integraliter componerentur, teftanteLaer tio,& Platone , qui fententiam eandemfymboli cerefert,& amplexatur. Porrò inter Pythagoræ veteres affeclas eminuit Zeno EleatesPythago ræus ille , nonCyprius alter Stoicorum princeps, quipofterior Ariftotele ; fed Eleates antiquior, cujus ſententia de quantitate ex indivifibilibus conftantecommunis eratAthenis temporeArifto telis ex hujus teftimonio impugnantis quidem ſententiam Zenonis, fed exfuppofitionefictâ, vel credita , quodZeno pofuerit puncta mathematica. Tertio,Platocum fcholaacademica apertiſſimè in Timæ exindivifibilibus corpora integrat , quod ipſum teftaturAriftoteles tertio de Cœlo cap. 1. Itaque adimitationemPythagoræ Plato ſymbolicè iftaponit: DeumgeometriceMundum condidiffe, &inrerumcreatione fapientiffimum repræfentaſſe Mathematicum , &Dimiurgon : quibusduobus titulis deſignat Plato duplicem compofitionem, ex qua corpora compofuit Deus , integralemvideli cet,&eſſentialem, illam expunctis ,hanc exma teria, ex formaphyſica : deindè addit Deum ex punctis lineas ex lineis ſuperficies ex fuperficie bus corpora ſolida , eaque regularia condidiffe : ex iftis verò folidis elementa quatuor, & Cœlum, &ex his reliquas creaturas : quo progreffu , qui per diſtinctiones rationisnon verò realesproce dit, defignat Plato nil corporeum,nec elementum quidemrealitereſſe poſſe ſine aliquâextenſioneli cètindiviſibili,adeóque punctum phyficum corpus eſſemathematicum. VI. Zeno Cyprius Stoicorum auctor,Epicurus unde Dequantitate. undeEpicurei, uterque poſt Ariftotelem Athenis docens,ille inStoa,hic in viridario ex indivifibili 319 bile, &indivifibile : nileft abfurdum, potentia enimindiviſibileeſt,actu indivifibile.Inſtyloma bus conftarecorpora omnia ſenſere,ſedZeno in tegraliter tantum: materiamenim,&formamad mifit : Epicurus vero etiameffentialiter fecutus Democritum , ut exDiogene Laertio,&exPlu tarco de Philofophorum placitis eruditus quisque noverit. VII. Si AriftotelemAriftotelis linguâ , & inge nio æftimare volueris ſepofitis tantifperinterpre tibus , Arabibus præfertim ,iſta mecumadnotabis. Primò , Ariftoteles nunquam ſenſitcontra lumen manifeſtum rationis; id,quod eſtindiſtinctumrea , liter, poſſe dividirealiter: multòininùsin partes fi nitas in infinitum, loquendo in propriorigoroſo, &metaphyfico fenfu. Secundo,nunquamitem ſenſit intotopermanenti exiftentirealiterdarime diumreale,&non dari,autpoffedariextrema rea lia, ſeuprincipium,& finem; primum,&ultimum: quod contralumen naturæ effe , ipſeAriftoteles teftatur: fecun.lib. metaphyficætextu 5. ubi con tra proceſſum in infinituin quoadcaufas effectum de facto exiſtentium hæc habet : Siprima caufa nihileft (hoc eftfinondaturprimum in ſeriecau farum)omninònulla causa est taliseffectus: illo rumenimquorumdanturmedia,neceffeestdari terminum. Undeinſolubile eſt argumentum con tra continuum diviſibile in infinitumex eo , quod mobile ſe moveret absque eo quodunquam inci peretſemovere:nainincipere nonpoffet ab ullo extremo, feu abullaultima parte, quæ non datur, necpoteſtdari, fiquodlibetſpatiumeſtdiviſibile in infinitum. VIII. Tertiò,Ariftotelespunctaſenſumathema ticoacriter impugnavit,&optimèpræfertim eo ar gumento: veltangitpunctumaliudpunctuminto to , veltangitinparte,in quotainengeniusAriſto telis notatusdiſſert.7.phyficæ generalis ſect.1. nu. ultimo apertèlucet, dum veteres philoſophos ag greſſus eſt,perinde acſi componerentcontinuum exmeris mathematicispunctis. Quartò ,in lib.8. phyſicorumtex.68. fateturAriftoteles ſein6.phy ficorum adæquatènondiſſolviſſe,ſed elufiffe argu NO mentum Zenonisdeimpoffibilitatemotus , ficon tinuumeſtdivifibile infinitumjuxtanum. 7.deindè iſtahabet:fiquis partemcontinuaminduodimi diadiviferit , (&ita omnempartem finite ininfi nitum)perindecil, ac numerare,namis codemfi. gno (feupuncto) ceu pluribus utitur. Poſtrema hæcphrafis aristotelicaidem fignificat, acdiftinguit perintelle&um:nam 5.Metaph.cap.9.habet: quo tiefcunqueidemdeeodempradicamus,eodemceú pluribusutimur. Videspluralitatemrationis. Item fupradicto textu habet : qui continue movetur, (hoc eftperſpatitimcontinuum) tranfitperpar tesinfinitasperaccidens,fed absolute,&fimpli citerpartesfinitas tranfit:peraccidens enimest linea effe,velcontinereinfinita dimidia. Phrafis iſtaperaccidensest linea &c. partes infinitasper accidensſtyloAriftotelico idem eſt , ac perdeno minationemextrinfecamper intellectum, utipas fim 'inlibrisTopicorum,&Elenchorum, cùmdicit: peraccidensestCoriscoeffecognitum,Socratieffe vifum &c. IX. Idem lib. 1. deGenerat. Textu 9. habet. Oranecorpusfenfibile quovis inpuncto effedivifi thematicoAriftotelifamiliari,effepotentiaeftidem. acreſpectivè&performalitatemcorrelativam non verè&abfoluteeffe,ut exillo effatomathematico facilè intelligitur, quodicitur : diameterquadrati rumcosta estactu incommensurabilis,&potentia commensurabilis : hoc eſt reſpective ad quadrata alia , quæ ex lineis illis ductis in ſe fieri poffunt: commenfurabilitas,utvides,in illis lineis feorfum , eſtmera præciſio,&formalitas: ita incafunoftro : eſſediviſibilepotentia eſt mera formalitas perinde aceffecognofcibile inordinead unupotiusquàm aliudconnotatum. X. Ex prædictis probabiliffimè infertur. Pri mo,Ariftotelem partes aliquas ſenſu phyfico,& ſenſibiliter divifibiles , & actu diftintas realiter admiſiſſe in continuo, illas videlicet , quarum una ſenſibiliter eſt diſcernibilis ab alia. Secundò , alias ſenſuphyſicopoſuiſſeactu indiſtinctas , &indivi fibiles ,hoc eft , quæ ſenſibiliter , & humana arte dividi nonpoffent. Tertiò , partes alias indivifi biles ,etiam ſenſu metaphyfico , nimirum vera puncta , & hæc funt illa , quæ Ariftoteles vocat Signa, quæque inſenſibilia funt ,& actu non funt ſenſuphyſico. Quarto,infenfumathematicopar tespoſuiſſedivifibilesin infinitum :hoc eſtpuncta, quæeffentcapacia,ut fingulis ceu pluribusutere turhumanus intellectus ad præciſiones mathema ticas,juxta num.8. Quintopofuiſſeinſenſu ma thematico punctacopulativa,&terminativa, non præciſa àparte rei, ſedpræſcindibilia perintelle Aum SECTIO IV. Propofitio. Siprima, & ultimapartesquantipermanentis corporei,quoddefactodaturinnatura,fintme= taphyfice, realiterindivifibiles, eſſentialiter infenfibiles,naturaliter impenetrabiles , li cèt mutabiliterfigurate, immutabilitertrine extensa virtualiter ; phenomena continua quantitatisexplicaripoſſunt. nconcludo, fedpropono tum moreGeo metrarum,tùmquia aliamprobationemnon affero , prætercommodiffimamexpofitio nemcorum omniumad compoſitionem quantita tispertinentium,quæ in ſyſtematispoſitis ſect.2.in explicabiliafunt:hoc autem efficietur objectiones diluendo. 1. Objic.primò, motus velocior , & tardiorex plicari nonpoteft. Prob. cum aquilavelocius,& teſtudotardius in eodem tempore moventur,non moveretur aquila velociùs,&teſtudo tardius : er go&c.prob. anteced. Inprimo inſtanti indivifi bilinonpoſſetaquila plusquàmunam partem indi vifibilem ſpatii acquirere , & teſtudo non poffet minus,quam fimilem partem indiviſibilem acqui rere,ſedita,inſecundoinſtanti,&ita in tertio&c. ergo in fingulis inſtantibus æqualiter moveretur aquila ,&nonvelociùs quàm teſtudo: ergò etiam inomnibus fimulinſtantibus ejusdem temporis nonmovereturaquila velociùs hoc eſtinæqualiter permajorem inæqualitatem : etenimin hoc caſu valet illatio àdiſtributivoadcollectivumſenſum. II. Refp. 320 1. Refp.dift.primum anteced. cùm aquila in co DiffertatioOlavaPhyfico- metaphyfica demtemporephyfico, ſenphyficè ,& lenfibiliter confiderato (quemadmodum in motu locali con fiderari debet , quieſtmotus ſenſibilis) nonmove retur aquila velocius ne, antec. ineodem tempore metaphyfico , & fenfu metaphyfico confiderato ne. fuppofitum : fupponis ,quod aquila , & teftudo in iisdeminſtantibus , &eodem tempore fenfume taphyfico moveatur,quodfalfiflimum ett exdiffert, anteced. fect.3. ad probationemdift. ma. aquilain primo inftanti metaphyfico non poteft plus quam unam partem indivifibilem fpatii acquirereco. In primo inftanti phyſico,& fenfibili&c. nego ma.& ita diftincta mi. diftinguo pariter primam confeq. , &negoultimam confeq. III.Hicvertit cardo machinæ hujus :nonperfal tus,nonper replicationes,nonper morulas,nonper inflationes ,neq; etiam per figuras,&extenfiones punctorum (quas adhanc objectionem,&fimiles, nequidem commemorarivolo) res hæc exponen da eft ; fed perid,quodres eft &per ſepatetconfi deranti ultra vulgi norem , & intelligenti, quidfit tempus, quidvelocitas,& tarditas? Illud enimmen tiinfigendum, res metaphyficas,qualisefthujufmo di, pertempusvulgare,&fenfibile,& phyficæ con fiderationisnon rectèexplicari : alioquin ridebit Plato in 7.de Republica: certum eft in eodemtem porephyfico, & fenfibili, quodmoveaturaquila, &teftudo, & ita fimilia mobilia ) quodque aquila velocior , & teſtudo tardior fit : fedhoc ipfum idem tempusphyficum,fi metaphyficè, &pro rei veritate examinetur accuratius , eſt non idem , immòtàm longè , vereque diverfum , quam e.g. tabula lignea, plana,& lævigata phyficè,&fen fibiliter ,in fenfu metaphyficonon eftplana, fed intertexta cavernulis ,& monticulis utvelipfis oculis microſcopio inſtructis cernere eft : attamen د quisnonjuraret, idque cum veritate , tabulam il lam effe planam,&politiffimam?in fenfu quidem veriffimo, fed phyfico ,&juxta communemlo quendi modum : exquotamennil prorfus inferri licet quoad infenfibilem,& methaphyficumtabulæ illius lævorem : fic res habet in cafu noftro , quodque in illo facit microfcopium , hic con ficit , & evincit ratio ipfa examinans , quid fit tempus? IV. Nempèſeries eſt ſucceſſiva motivonum,& actionum propriarum feorfumutrique rei, Quod igiturdiffert. anteced.fect.3.num. 11. dixideVe locitate Angelicain cogitando,in præfentidicode velocitate aquilæ in ſe movendo;quod ibi detar ditate oculi invidendo , hìc de tarditate teſtudinis in ſe movendo , atque ita restotaexpoſita: modo de motu locali rectè ſentias , videlicet effe ab im petu , qui eft accidens quoddam abfolutum fuc ceſſive productum , velauctum in omnimobili, juxta dicenda diſſert. phyficæ generalis de motu locali. Itaque aquila , v.g. centum impétus fuc ceſſive exerit,& abfolvit , & teſtudo e. g. tantùm decem : fic tamen ut coexiftant primus impe tus aquilæ primo teſtudinis , & ultimus ultimo: adeoque aquila per centum inftantia propria duravit , ( & centies proindepotuit deftrui) at teſtudoperdecem ſucceſſive , ac denique aquila per centum puncta ſpatiitranſivit, & teſtudo per decem. V. Contra 1.Repetesobjectiones exdiffert.an teced.fect.3.ànum.4. Contra 2. Ergo non velociùs movetur aquila, quamteſtudo : quia nullaeftvelocitas,nifirefpecti veadidem tempus,fifpatiumeft inæquale: defini turenimvelocitas, elttranfitusspatii majoris eo demtempore,velfpatiiaqualisminoritempore. Refp.neg.confeq. adprobationemdift. refpeti vèadidemtempus in confideratione phyfica con. metaphyficâne.derebus, ut cogitamus,loquimur: cogitamus autemjuxta ſpecies phantaſticas , quas fenfibusperceptas habemus: indevelocitatem con cipimusper phantaſma temporis ejusdem ſenſibi lis , ut fpatium imaginarium per phantaſma magni tudinis exiftentis extenfæ &c. fuperficiem per phantafmatabulæplaniſlimæ,&fubtiliffimæ &c. V1. Contra 3. Velocitas non eft,quâmobile in majoritempore moveturpermajus fpatium: fed ita moveretur aquila : ergo &c. Refp. dift. ma.move tur in majori tempore , hoc eftlongiori ,& magis diuturno conc: majori,hoc eft compofitofucceffi vè expluribus gradibusin ferie ſucceſſivafubdift. Si coexitant primus primò ,&ultimusgradus ul timoutriusquetemporis comparatine. Sinon co exiſtant co.& pariter diftinctami. nego confequ. exdiffert. anteced. fest. 3. ànum. 16. patetdiftin &io. Velocitas Angeli in cogitando facit , ut mil lies cogitet, &fimul homovix decies coexiftente utriusque prima&ultima cognitione:id ipſun effi citvelocitas in motulocali. VII. Contra 4. Major numerus motus fecun dumpriùs ,& pofterius eft majus tempus : fedma jornumerus eit in Aquila : crgo&c. Refp. dift. mi, major numerus &c. fenfuphyficoco.fenfu metaphyficofubdiftin. majornumerus ejusdem o mnino motus,&ferieitemporalis , eft majus tem pus, hoc eft longius con.majornumerus diverfi د tempusne. Sicomparatio fiat inter motus, &a motus & diveriæ feriei temporalis eſt longius &iones ad diverfam feriem temporalem pertinen numeftlongiustempus, fedeſt velociormotus,ſeu tes,non eoipſo majornumerus motus,feumotio tempus velocioris motusmenfura. Terminus im pertinentiffimus eft longius,velmajus tempus, nifi ejusdemrationis, &ferieiduotempora compares, ex fect. 1. num. 10., non minùs , quàm terminus candidior, nifi duoalba compares : adeóque tem pusaquilænon eft longius teftudinis tempore, (in cafu, inquam, quodprimum, &ultimuminftansu triusque coexiftat ) fed tempus aquilæ eft menfura velocioris mobilis. VIII. Contras. Uterquemotus fiteodem tem pore. Refp.dift. phyficè co., metaphyficè ne, ex differt. anteced.nondices æternitatemDei,&cre aturamexiftentem , feutempus creatum eſſeineo demtempore,nifi vulgariffimè loquaris : æternitas enimeftmodus durandi, &temporalitas eft alius modusdurandi,quinonfunt ,&durantinalio ter tiomododurandi:hoceft,nondatur menfuracom munisillorum funtenim incommenfurabiles ex differt. citatafect.3, num. 20. IX. Contra 6. Ergo decem aquilæ inſtantią coexiftunt uni inſtanti teſtudinis : ergò omnia illa funt fimul: ergo nonfunt fucceffiva. Refp. folutionem habes ex fect. 2. num. 2. idipfum enim de animabus muſcarum dici poteft : id 15 iplun Dequantitate. ipfum quoque de cognitionibus Angeli dicipos minis eft habere plurimos famulos & divitias , 321 fet,immòdeæternitateDei,cuicoexiftuntomnia tempora: numquid inferes: ergo omniatempora funtfimul : affumeparitatem fluvii tardiorisfimul Auentis cumfluvio velociori ,& diftingue confe quens : decem Aquilæ inftantia coexifterent &c. incommenfurabiliter co. commenfurabiliter nego confeq. ex differt. citatanum.15.&20.non enim unum inftans ſi diverfum eft ab alio diverfitate temporali,cumilloeft commenfurabile:cæterùm adhocutres fintfimul,&coexiftant,noneftatten dendaalienamenfura,nempè inftans alterius ſe riei , uttu hic facis: ficutiutevincaspedes&ca putimmediatèfe contingere , abfurde attendis ad indivifibilitatem animæ præfentis capiti , &pe dibus. X. Contra7. Ergòinſtansteſtudinis eſt æquiva lenter,& virtualiter multiplex , & æquivalet de ceminftantibusAquilinis : ergo magis accedit ad perfectionem Divinæ æternitatis. Refp.nego fup quam unumtantum famulum,& nummum. Sic reshabet incafunoftro : quandoquidem per fuc ceffionem& gradus & inftantia durant creaturæ, necpoffunt per indivifibilem æternitatem; magis accedit adDeum,ſeuminus receditcreatura, quæ per plura inftantia metaphyficadureteodemtem porephyſico , quàmquæ perpauciora: quemad modumetiamAngelusminus recedit à perfectio neunicæ cogntionis Divinæ , qui plures habere poteſt cognitiones tum ſucceſſivas tùm fimul; quam qui pauciores , fervatâ proportionalitate coexiftentiæ primæ & ultima cognitionis utrius quecognofcentis. Deniquehabetibi hæc princi pia,undedijudicesdeperfectionein categoria tem poris&permanentiæ : primòmeliùs esteſſeimpro ductumvelſemperproductum inconfervatum, quàmproductum&confervatum:illudenimpri 1 mumeſt prædicatumconvertibile cumDeo velſe pofitum , quoddetur proportiointerilla inftantia fundans hanctuam prætenſam virtualemmultipli citatem tam abfurdam exfect.1. num.10. quam quodcolumbafit virtualitercandidiorcorvo:num quiduna imaginatioBrutieſt virtualiter multiplex præcognitioneAngelica?itatarditas&inertianon eft virtualitervalor & velocitas: fed ex formulis, quibus loquimurde temporeinſenſu phyſicomalè applicatis ifta procedunt : qui inertior&tardior elttantuminfumitvirium, energiæ,&activitatisad unumeffectum&actionemimpulfivam,quamve locioradcentum,necproindeprima illaactioim pulſiva æquivalet centum iftis:necquidquampro ficeres addendo,inrationetemporis&menfurain tercedere hujusmodi æquivalentiam : hoc enim ipfum pernego eâratione ſatis efficaci,qua nego locis citatiscommenſurabilia eſſe inſtantia(&fimi liter puncta quanti permanentis) diverſæ ſeriei di verfitate temporali : nimirum ex abſurditate for malizandi partes & dimidias&tertias aliquotas&c. in enteindivifibili, hoc eſt diviſibilitatem inindivi fibilitate: quod perinde refugit intellectus , acfor malizare in homine rationali irrationalitatem vel formalem&perintellectum. XI. Quod commemoras deDeononeſtad rem; Deienimæternitas perexcellentiam ſecun dùmexceffumnonquidemæquivalet, fedvalet,& infinite plus ſe ſola indivifibiliter valet , quàm quodcunque aliud durans per omnia inſtantia poffibilia ſucceſſivè ex differt. anteced. fect. 1. num.12. à quo valore infinito minusrecedit,qui titulo proportionalitatis (non dico proportionis quod nota) perindeſe habetad centum inſtantia propria , ac alter addeceminſtantia item propria. Hujus autem rationem ab antiquis ſapientibus & Theologis hancaccipio: nil perfectiùs,quàm eſſe fibi omnimodam fufficientiam fuam , qualis eſt Deus, qui nullo extrinfeco indiget. Propterea Angeli quoqueperfe&iffimifunt ingenere crea turæ , quianullis indigent externis corporeis re bus. Quod fi indigeas hujusmodi rebus , perfe Etius eft in genere licètimperfecto habere multi tudinem plurimam rerum ſufficientium adſuble vandam indigentiam, quampaucas habere: inde Juminenaturæ notiffimum,quod cumhominesin digeantfamulatu& divitiis ; perfectior ſtatus ho R, P. ProlomæiPhiloſophia cundumnaturam,velſecundumperfonam (utex ponuntTheologi:)hocveropoftremum eftprædi catumconvertibilecumcreatura. Secundò noneft melius effeprimòproductum & inconfeuvatum, quàmprimoproductum&confervatum:utrumq; enimconvenit creature, ſedhocſecundùmperfe Giori exdictis. XII. Contra8. Angehus & fimiliter aquila qui ſervataproportionalitate per plura inftantia du raret, pluries effetdeſtruibilisà Deo , hoceftper fingula inſtantia , & pluries indigeret conſerva tione Divina , ergo pluries poffet deſtrui quàm teſtudo,adeóque effetimperfectior. Refp. unde quæſo moveris ut credas eſſe imperfectionem à Deodependere , &indigereDeibeneficio ?num quidchimera , & nihilum funt perfecta ,quia non poffuntàDeodeltrui,nec indigentconfervatione Divina ?iſta percipeprofundæ veritatis: major eſt perfectioingenere creaturæmajor indigentiaDei, &majorab ejus nutu dependentia : hoc eſtenim plura beneficia àDeo recipere, plures nempè con fervationes , adeóque etiam pluries poſſe deſtrui , quiaeſtmajor receifusà nihilo,& ab eo ftatu im perfectiffimo &chimerico, in quem nullabenefi ciaDeus conferre poteſt. Ad objectionem refel lendamiftadico : cæterùmnon metiorexfolaper fectione: ſedex ipfa rerum natura diverſitatem fucceſſionis temporalis ex differt. anteced, ſect. 3. num.15. XIII. Contra 9. Aquila in eo inſtanti meta phyficoinquoteſtudoeſt inloco adæquato , effet in pluribus locis adæquatis , ergò faltaret , vel replicaretur. Refp. nego fuppofitum quod in ſtans teſtudinis menſuretaquilam , quæ proprium inftans habet , &in illo eſt tantum in locoadæ quato. XIV. Objicies 2. Nonpoffet fieriextenſio ex , partibus indivifibilibus quia vel pars tangerer aliamintotovel inpartepartis: noninhocfecun do,quiaeſtindiviſibilis , fed fiin primo , extenfio non fieret: ergò. Refp. dift. ex partibus indivifi bilibus mathematicè co. metaphyficènego : ficuti ex duabus animabus Bruti in probabili fententia indivifibilibus fit extenfio ſect.3. num. 2. Sicuti angelus angelo vicinus immediatè noneo ipſo eit penetratus cum illo ſi vicinus eſt quidem totus toti ſednontotaliter,itaincaſunoſtro,inquoni hil -322 hil aliud eſt tangeretotum &nontotaliter , quam quod quælibet pars dicat extenfionem ficuti in Differtatio Octava Phyſico- metaphyfica ſtans dicit diuturnitatem differt, anteced. ſect.3. pum. II. XV. Objicies 3. Noneffentpoffibiles figuræ mathematica. Refp. diſt. inſenſu mathematico velphyſiconego:metaphyficoconcedo:velomit toex fect. 1. ànum. 24. Contra:nondarentur magnitudinesincommen furabiles. Refp. nego:quæenim conftarent ex punctis quæ nonpoffenteffemenfura communis utriusque magnitudinis eſſent incommensurabiles juxtadiſſert.anteced ſect.1.num.15. XVI. Objicies ultimo. Sit rotain medio &infingulis cafibus frangunturvel inflectuntu radii connectentes utramque rotam. Refp. ex dicendis demotu locali crebriorem impetumim primi exteriori quàminteriori rotæ : inde fitquod ſeries impulfionum quas recipit exterior rota continetplures gradus, quam ſeries impulfionum rotæ interioris , adeoque in ſenſu metaphyfico quod de aquila& teſtudinedixide rotis iftis va let . Contra; eſt incredibile,quoddiverſo tempore duretexterior rota ac interior , quæ fimul move tur. Refp.diſt, diverſo tempore fimultaneota men&ſenſumetaphyficonego: non ſimultaneo &ſenſuphyſico,concedo effe incredibile , quia Rotæ cum radiis , quæ ineodem tempore cir cumvolvatur & gyret: incocafurota exterior velocius movetur,interiortardius,quiahæc minus ſpatiumperficitunavolutionequàm illa: ergo vel exteriorfaltataut replicatur vel interiorquiefcit, 1 : oppofitum ef credibile teftimoniophyficoſen fuum;quonifiabutarisproficere nonpotes apud tribunalmetaphyficum,ubi pluraaliaquæ viden tur incredibilia in materia motus localis definiun turtanquamcertiffimo verautinlocoaudies. PHYSIOLOGIA, GIA, SEV 323 PHYSICA GENERALIS. Hoceſtpars altera, &purior ſcientiæ de rebus naturalibus generatim. VoniamAriftoteles ſentit 2.phyſicorumcap.3. adPhyſiologumpertinere fingulas res naturalesadhasquatuorcauſas revocarematerialem,formalem, finalem, efficientem , atque nomine rerum naturalium vel præcipuè , vel folùmintelligitcorpora ipſanaturalia; exindèprimumPhyfiologiænoftræ argumentum eſto. DISSERTATIO PRIMA. PHYSICA GENERALIS. Deprincipiis &caufis rerum incommuni. Bſcuriſſima quæstio , &nunquam ex toto folvenda , princeps tamen in tota Philofophia : per illam enim pergendum eſt ad eam fœlicitatem, quam Poeta deprædicat : Fælixqui potuit rerum cognofcere caufas. Idemporroeſt decompofitione corporis naturalis , de primis principiis , aut de caufis intrinfecis ejusdem di Iputare. Mirumproindè decaufa, & caufisnon nullos in exordioPhyſicæ omnino tacere,&fola principiacorporisnaturalisrefonare:undècogun. turidem argumentum ad naufeam ufque repete re, &totumferè annumphyficum contemplandæ materiæ primæ dedicare. Ad has remoras , & ſcopulos evadendos methodum inimus hujusmo di:præſentidiffertationedecaufisincommunimo retantiſper metaphyfico (quoniamalitereffenon poteſt) agimus : mox de caufis intrinfeciscujus que concreti intrinfeci , præſcindendo àcorpore naturali differemus : deindè perpluresdiffertata nes ſyſtemata varia quoad cauſas intrinfecas cor poris naturalisproponenda : acprimoquidemlo coAriftotelicum ſyſtema : utdenique ftatuamus quo pacto ſyſtema compingi poffit verè quidem peripateticum, quod tamen fibi vendicet quid quidveri & ad ſciendumproficui in reliquis effe poffit. De principio, de caufa, & de conditione. 1. Principiumeftid, undealiquid eft quomodo cunque latiffimus terminus latiſſimè defini tuseft, itaut perillam particulamundecompre hendaturtumidexquo , tum idàquo, tum idad quod, velperquod, velpropterquod aliquideſt. Quidquidenim in aliquo recto fenfu conftruipo teft cumullo ex illis relativis , rectè dici poteſt principium: nec curo utrùmanalogicè,velunivo cèdicatur. Si quæreres quid fit primum princi pium ; definitioni adductæ de principio addere debeshanc appendicem:Etipfumaliundènoneft: faltemincogenereinquoeftprincipiumundeali quidest. II. Principiumdivide in fœcundum, &nonfæ cundum : primum defignat id undèaliquid eft, itautperillud undeidemfignificetur, ac fidiceres, excujus fœcunditate , hoc eſt virtute communi cativa effendialiquid eft. Secundum deſignat per illam particulam undè principium , utita dicam, ſterile,&non energium ,qualia multa funt , quæ nihilominusdicunturprincipia , e.g.privatiodici tur principium , unde eft mutatiorerum,&viciffi tudo. Sedprincipium fœcundum adnota: & me mineris nil eſſe difficilius humano intellectui ad intelligendum,quàm quid fit rem unam produce re aliam : quiaverò abactu cognofcitur potentia perinde obfcurum,& difficile eft intelligere , quid fit remunam poffe producere aliam. Solentnon nulli ad hæc explicanda hujusmodi terminis uti influere , influxus , influens ex metaphora aquæ , quæ ex flumine incanalem molendini in fluit : fed me judice metaphora hujusmodi rem obfcurat , &rectius ex terminis notioribus , & principiislicet ſpecificis genus explicatur,hoceft perhunc terminumfæcunditas hicalter virtus productiva, S$ 2 III.Di 324 III. Divide principium fœcundum in caufam, DiffertatioPrima Phyſica-generalis. cundus caufæ eft ipfum actu cauſare, ſeuactuale &purumprincipium fecundum. Primaexponi turbreviffimè : principium fœcundum exercens fœcunditatem cum prioritate naturæ. Secundum definitur:principium fœcundumexercens fœcun ditatem cumfolaprioritate originis. Poftquamex plicuero prioritates hujusmodi amplius quam differt. 35.Logicæ fe&. f. deprehendes , rectius ita definiri caulam , quam per inluxus& terininos fimiles. IV. Divideprincipium infœcundum in condi tionem,&principiummerèinfœcundum,hoc fe cundum eftquidquidconditionon eft,juxtahujus termini explicationem mox dandam , &tamen principium vocari utcumque ſolet : e. g. privatio eſt principium infœcundum, nec tameneitcondi tio. Conditio itaque difficillimè humano mododi feerniturà caufa,licètab eadiverfiſſimafit. Defi nitur autem principium infæcundum cum priori tate natura,(de quâprioritate mox dicam) con ditio igitur noncaufat:non enimeftfœcunda,ſed requiritur utcaufa cxerceat fæcunditatem fuam,& caufet. Regulæ autem ad difcernendum conditio nes à caufis, cùm in præfentiaplurium rerum, de quibus dubitatur, quænain fint conditiones , quæ cauſe ? effectusdenovo producitur,nonfuntde fumendæ àproportione , quæ fitin unarecumef fectu , & non fitin alia : namincerta eft ifta pro portio,&late nimis patet,cùmfaltemin aliquafor malitate res quælibetfit fimilis,& habeatpropor tionem cumalia. Sedduæfequentesregulæ expe ditiffimæ funt. Prima : idrectè dicitur caufa, quod &requiriturutfiat effectus , & eftfufficienter proportionalum ad caufandum , &nullapoteft reddiratio cur requiratur,mifiut caufet,&exe ratfæcunditatemfuam. Quodveronullapoffit alia reddiratio ex inductione conftaredebet. Se cunda regula: idrectè diciturconditio, quodlicet requiratur cumprioritaic nature ad effectum ; tamepoteft reddialiaratio,cur requiratur,quam utcaufet:&fimulpositivarationenonprobatur, quodcaufet. Antequam conditionem verinominis explicatam,utaudiiti,dividam;adverto, quando que terminum hunc conditio minus proprièufur pari pro eo, quodprincipium noneſt, ſedpotius principiatum ,&effectus : denuncio autemin præ ſenti medeillanonloqui: itaque dividitur propria conditioprimòinconditionen ſinequânonpoteſt cauſa effectum fuum caufare: ( impotentiaphyſi câ, velmetaphyfica)&inconditione finequapo teftcaufa effectum fuumcaufare;licètcumillaeum cauſet: deiftis autem fecundis conditionibus non multum laborantPhyſici, cum ad rerum naturam ſpeculandam parum conducant : utraque tamen conditionum claſſis fubdividiturin negativas , & pofitivas : item inrequifitas pro eodem inftanti temporis , &inprærequifitas pro antecedentiin ftanti, intrinfecas ,&extrinfecas , quasdiviſiones hicinnuiffefit fatis. V. Caufainactu primo, ſeuactus primuscau ſe eſt ipfa potentia , feu fœcunditas , ſeuvirtus caufæ,hoceft caufampoffeeffectumcauſare. In dè dicitur actus primus,juxta diſſert. 28. Logicæ, ſet, 1. num.5. quia potentia ſeupoſſe eſtprimus actus, qui intelligi , antecedenter debetad omnes alios acius. Caufa inactu ſecundo feu actus fe exercitiumcauſandi effectum, feu ipſa cauſalitas, &caufatio (quæ omniafuntſynonima,) nec am pliùsexplicari poteſt,licètobfcuriffimum fitjuxta num.2. præterquam dicendo,quòd ifta caufalita te,feuexercitio actualicaufandidefignaturmodus quidamipfius caufæ :utrumdiftinctus à caufa,& effectu , alibi decidimus. Actus primus caufæ di viditur in actum primumproximum proximèex peditum , in actum primum proximum , & in actumprimumremotum: hicultimus conftituitur exfola caufæ virtute, & fœcunditate : fecundus exeâdem,&conditionibus requifitis : illeprimus exutroque ;&etiamex conditionibus prærequifi tis. Horum omnium exempla facilè occurrunt : noto potius cavillum nonnullorum , qui caufam nonexiftentem,ſedpurèpoffibilem dicereſubſti nenteffecaufam inactuprimo: quia poteft effe Auin producere , fi nimirumprius ipfa produca tur. Phyſicus fubtilitates iſtas parvipendit, & cau ſaminactuprimo intelligit eſſe caufamexiſtentem fœcundam. VI. Ex differt. 35. Logicæ fect.4. omninò re pete , quæ de rerum ferie dictabamus ; cuncta enim ad rempræfentemfaciunt: deinde ulterius divideſeriemoriginis inpuram feriem originis & inferiem naturæ: in utraque autem ferie memento daripriùs,& pofterius: priùs itaquein ferie natu ræfeuprius prioritate naturæ eft illudprincipium, quod Ipecificative fumptuin poteſt eſſe ſine illo termino , qui ab illo de facto eſt. Hæceſtgenuina deſcriptioprioritatisnaturæ, de quafermo eſt tàm frequensinfcholis:hanctamenprioritatem quæſo ne confundas cumactuprimo nu.5. magnumenim intercedit difcrimen: etenim ad omnempriorita temnaturæ requiriturtùmactus primus, tum actus fecundus : quia feries ad prioritatemrequiritur ſeries autem effe non poteft, nifi utrumque a &um includat. Itaque duo requiruntur ut caufa fit prior natura: primum quod aliquid actu abilla fit , &producatur: hoceftquod caufa fit in actu ſecundo: fecundum quod cauſa ipſa ſpecificative accepta poffit effe in rerumnatura fine illo deter minato effectu , qui defacto ab illa caufatur. Siu numexiftis requifitis tollas peritprioritas naturæ : namprimum feorfum convenit etiam principio fœcundo ,&conftituit puramprioritatemorigi nis (quam per exclufionemprioritatatis naturæ jam explicatam habes ) ſecundum verò feorfum convenit pluribus effectibus reſpectu caufarumfe cundarum: namnullus determinatus effectus (nifi fit modalis ) ſpecificativè ſumptus ita eſt ab hac caufae.g. utnonpotuerit effe,& exiſtere ab alia cauſa : adeóque potefteffe in rerum natura fine hâcdeterminatacausa, à qua defacto eſt. Utrum quetamen illudprædicatum fimulſumptum,vel uti duplexdifferentia conftituit hancfpeciemprio ritas natura, cui correſpondetpofterioritasna ture ,perquamdiciturpofterius natura id, quod àtali principio eft, ita uthoctale principium ſpeci ficative ſumptumpotuerit eſſe ſine illofuopoſte riorinatura,hoceſt effectufuo. VII. Unde conſtant iſtæ proprietates : prima quòdcauſadiciturpriornaturâ reſpectu ejus effe Aus , quem actu cauſat , nonverò reſpectu ejus, quem folum&purepoteſt cauſare: reſpectuenim hujus DePrincipiis, & Caufis Rerum. hujus poffibiliseffectus dicitur tantum caufa poſſe effe priornaturâ, nonverodefactoeffe,ficuti ille 325 II. Cauſa metaphyfica eftcaufa,tit ita dicam, rationis,cùmvelinter formalitates verſetur , vel effectus poteft effe pofteriornaturâ, feddefacto intermeritaobjectiva rerum,ut cognofcanturper noneft:hoc eftnondaturſeries, fedpoteſtdari modumcaufæ&effectus,licètàparterei nonfint interilladuo. Secunda: prioritasifta & pofterio ritas eſt relatio quædam , feumodus realiter idem ac ipfum actu caufare , feuipfaactio : vel confi veræcaufæ, necveri effectus. Itaque inquatuor dividitur capita cauſa metaphyfica , feu rationis. Primaeftcauſamaterialis metaphyfica, quæ eftfor ftat in collectione caufæ ,& effectus, vel in ipsâ malitas generica indifferens formaliter, & veluti causâin connotante effectum,& in effectu utcon materia rationis addifferentiam, utanimal refpe notante cauſam,velinmodulofuperaddito,alibiſta Eturationalis. Secunda caufa formalis metaphy tutumeft. Tertia, conditioquoque licètfitprinci piuminfecundum,ficuti dicitur, licètaliquantum fica , quæ eftformalitas differentialis , vel attribu talisetiamdeterminansformalitergenus velutifor improprièeſſe inactu primo , & in actu ſecundo juxtaexplicationem nuun. 5. prout videlicet cau ma quædam rationis, exquareſultettotum mota phyficum. Tertia cauſa efficiens metaphyfica eft fam ipſamita actuatam aſſociat; ita pariterdicitur formalitas effentiæ quæ confideratur tanquam cau effe inpriori natura. Quarta,principiumvel fæ ſa, ex quaprofluant formaliter reliquæ proprie cundum, vel infœcundum à quo aliquid eft; ta tates,& attributa; utex hocquòd homoeftani malrationale , procedit formaliterriſibile, admira 2 liter tamen ut fine eo principium illud quod cumque fit,effenonpoffit,eo ipfoproprièloquen tivum&c.tanquamtotidemeffectusrationis.Quar do non dicitureffepriusnatura,ſedorigine:ficuti tacaufarefultantiæ,quæ nihilaliudeft quamid,quo terminus ille, pofterior origine, non natura ap fimpliciterpofitovelintellectoquodexiftat, reful pellatur : quare fi lux ſolaris reſpectu Solis eflet tat relativumaliquod prædicatum , quodprædica hujusmodi , Sol effet prior origine , non natura tum,velrealiterdiftinctum, velindiftin& refpectu lucis , & vice verſa :fedquia faltemper tumab illo pofito, inordineadſcientiashumanas ratior.eme miraculum poteft exiftereSol,& non producere riti objectivi cogitatur, acfieiſeteffectus illiuspo lucem ; ideotuto Sol prior naturadicipoteftipſa ſiti , cum revera necilludprimumpofitum fit cau luce. Quinta diligenter cave , ne confundas cum fa, neciſtudreſultans fitejus effectus. Et ideo di prioritate temporis prioritatem naturæ uti etiam citur refultare non produci: e.g.pofitobaculoB originis,immone comparesquidem: fola enimeſt palmari, &præfuppofito baculo A item palmari in vocibus ,& periculofiffima fimilitudo. Cæte reſultat æqualitas : ille baculus Bdicitur caufa re rumineodemipfiffimo inſtanti temporis (inquo fultantiæ reſpectu ipfius æqualitatis cum prioritate certè dari nonpoteftprius ,&pofterius tempore) reſultantiæ & actu primo refultantiæ : nonquod vel centum prioritates , & pofterioritates natura effe poffunt,quæ in re nihilaliud funt,quam to ille baculusverè producat illam æqualitatem , fed quodita cogitaturcum meritoobjectivo, & pari tidemactualesproductiones, hoc eſtverærelatio teritanominatur:hocpacto omnes relationesnon nes denominantesterminos diverſos: ficuti æqua folùmreales, fedrationis , &intentionales,omnes litas , & inæqualitas eſt unacollectio, & relatio, denominationes extrinfecæ , ut cognitum , voli quædiverſosterminos , & fubjectadiftinctadeno tum ,diſtinctum formaliter &c. omnesnegatio minat : ut autem non repugnat inæqualitas , & nes , &privationes (quodcumque tandemillæ fint) æqualitas in eodem temporis inſtanti ; ita neque prioritas,& pofterioritas natura. Sexta: cum au habent ſuam caufam reſultantiæ , undedicuntur reſultare nonproduci: videlicet illud eſt cauſare dies inpriorifigno natura,velnature, in priori ſultantiæ fingulorum instantinatura,& pariterinpofterioriinſtantina د ex cujus pofitione datur fundamentum , &meritum objectivum adexpli tura necapiaris æquivocationetumjamexpofita, candumrelationes,&reliquasdenominationes per tumnova: namperhæc inſtantia,& fignanonnul modum formarum &concretorum. Caufam hanc liſatis abſurde intelligunt actum primum ,&actum ſecundumcontranum.6. rectius verò intelligere turhocconcretumprius natura &hocaliudpofte rias nacura; fi nulla fieretinſtantium commemo ratio: ficuti hæcconcreta æquale,& inæqualene mo auderet explicare,quòdillud fit inpriori in ſtanti menſuræ,hoc verò in pofteriori. 1. SECTIO II. Decaufarum divifione. Tquidquid nomine caufæ appellari poteſt Vpleniflimè explicem ;nonſtatim dividen damihi cauſaeſtdiviſione Ariftotelica in materialem,formalem, efficientem, &finalem, ſedaltiùs repetenda divifio. Itaquecaufam ut fie cum omnibus appendicibus ſuis nempe priorita " tum , & actuum, metaphoricè quidem,&analo gicè, fedutiliffimè divide primo in caufam meta phyficam,incaufammoralem, in caufam obje&i vam,&incaufamphyſicam : unaquæque autem exiftis ſubdividiturin alias quatuor. reſultantiæ diligenter nota ad plurimas tricas even tilandas. III. Cauſa moralis eſtilla , cui imputatur cum fundamentoconſiſtenteinaliquo,e.g. hominis,pla cito, imputatur,inquam,ingenere moris,hoc eſt in ordine adſcientiam Ethicam , feu juxta rectam hominum æftimationem talis aliquis effe&us , perinde acfiillumphyficè faceret , licet revera ea caufa illum realiter,&phyficè non fecerit : e.g. qui alteri ſuadet , vel mandat, ut occidat Petrum, dicitur cauſa moralis illius homicidii : quia juxta rectam hominum æftimationem cenfetur perinde fehabere, ac fiper ſe ipſumPetrum occidiffet. E converſoquiinvenatione hominem occidit incul pabiliter, credenseffeferam noneft caufamoralis illius homicidii , licèt fit cauſa phyfica: quia juxta rectamhominumæftimationem non illi imputatur illudhomicidium. Sedetiam inalio fenfu & late patentiori ufurpatur hic terminus caufa moralis, juxta videlicet dictade regula honeſtatis diff. 27. Logicæ ſect, 3, à num. 3. Caufa moralis eſt unde aliquid 326 aliquidestjuxta ,velcontraregulashonestatis, feurationis, e g.facere eleemofynam dicituropus morale, feu effectus moralis : fimiliter facere te Differtatio Prima Phyſicægeneralis minationem extrinfecam cognitionis Divinæ , ut illa objecta cognofcat; fed eamdeterminationen extrinfecam ſcito habere rationem meræconditio ſtamentum eft opus morale: atque hicobiterad verte, quodnonfolum opera virtutis , & vitii, fed etiam alia operaplacitihumani dicuntur effectus morales. Itaque caufa efficiens moralis eft , quæ moraliter operatur, ut dans eleemofynamfaciens teftamentum : caufa materialismoralis eft ipfama teria , exqua fitopus morale,ut nummis heripo teſt eleemofyna : caufa formalis moralis eft ipfa moralitas, feu honeſtas, feuturpitudo , exqua pro manat differentia moralis, e.g. talis virtutis, talis vitii. Caufa moralis reſultantiæ eftilla,quapofita reſultant morales denominationes reſpondentes hominum rectæ æftimationi,utdenominationesju ſti viri, digni præmio,& fimiles. nis objectiva,&nullo modo caufæ objectivæ: hoc enim pacto rectè loquimur , & cogitamus de Di vinis. V. Cæterùm cauſa objectiva quadruplex eft; diverſa tamen diviſione àfuperioribus. Prima eſt cauſa objectiva fimpliciter, quæ hactenus explica ta eft : ea enim determinat indifferentem poten tiam perceptivam , aut appetitivam ad perceptio nem,aut appetitionem. Secunda cauſa objectiva eft caufa finalis,& eft id,quod cognitum , & vo litummovet ad aliudvolenduin propterillud pri mumvolitum , e.g.cognita , & volita ſanitas dum movet ad deambulationem propter ipſam ſanita tem acquirendam,eft caufa finalis , quæreducitur IV. Čaula objectiva est illa , à qua facultas , ſen potentia aliqua five perceptiva , five appetitiva ad genus caufæ objectivæ ,& intentionalis, utpa tet : nammediante cognitione , & volitione fui determinatur , & movetur ad perceptionem ,vel appetitionem : non loquor hicdeintellectuſolo; movet ad aliud , hoc eft determinat , ut ametur aliud: amore nimirum electionis,ut alibi fufiùs. (utloquebardiffert.41.Logicæſect.2.)fedde om nibus potentiis , & facultatibus tum perceptivis, tumappetitivis,tam ſpiritualibus , quam materiali bus, tam internis, quam externis , e.g. albedo ,& ejus ſpecies eft cauſaobjectiva , à qua determina tur oculus ,hoc eftpotentia vifivaadvifionem de eâdemalbedine. Hicveròdiſtingue caufamobje Aivamàratione, potentia ,& actu objetivo , de quibus dixi citata differt.: ibi enim de folointelle tu fermo erat, &de intelligibilitate reſponden te ,hoc eft capacitateut res cognofcatur:longè alia eft cauſa objectiva, tum quia latepatentior eft, tum quianon folam perceptibilitatem, autappeti bilitatemdefignat,fedvim, autvirtutem (in linea quidem intentionali ) determinandi , &quafi cau Tandi objectivè perceptionem, aut appetitionem, five de se ipsâcausâ objectiva, fivealicujus alte rius. Diftingueproinde terminare,&determi. nare,pariterque objectum,&caufamobjectivam: objectum in quantumefttale terminat,e.g. cogni tionem: quodeftidem, acdicere repræfentatur à cognitione: fedcauſaobjectivadeterminat , &ha betprioritatemnaturæ objectivam , hoc eft in ge nere objecti eſt id, unde eft appetitio, ſeu perce ptio alicujus objeti. Exemplum clariffimumha besinDeo,&Divino intellectu : Deus cognofcit res omnes creatas,&interillas te ipſum: tu itaque es obje&umterminans cognitionemDivinam,fed tunonescauſa objetivacognitionis Divinæ: quia rigorosè loquendo tunon determinas cognitio nem Divinam (faltem determinatione caufæ obje &ive) ut te cognofcat: Deus enimàſua infinita perfectione eſt determinatiſſimus ad cognofcen dumomnecognofcibile: fednecetiamillainfinita perfectio dici poteft cauſa objectiva cognitionis Divinæ : quia illaperfectio eſt idem formaliſſime, acintellectus Divinus ,& cognitioDivina infinite perfecta: abſurdeautemdiceretur,quodDeuseffet caufa fui ipfius: undè cognitio Divina nonhabet caufam objectivam. Quemadmodum neque in ullo alio genere Deus , & prædicatumDivinum identificatum cum Deo habetullo modo caufam, ne quidemper modum noftrum cogitandi,ſirectè cogitemus. Audies quandoque dicicreaturarum exiftentiam,vel opusliberumcreaturæ effedeter VI. Tantùm adverte primò, finem inhocdi ſtingui à cauſa finali : quia finis diciturid, quod amatur propter ſe, dicitur verò cauſa finalis ipfe finis cognitus,& volitus, in quantummovet , & determinat determinatione caufæ objectivæ ad ali quid aliud volendum,& ainandumpropteripſum finem : quia autem hæc determinatio eft caufæ objectivæ; ideojuxtanum.4.Deorepugnat: ficuti enimrectè dices Deuseft finis ſuus, cuncta enim quæ amat,&facit,amat,&facitpropterſe; abfur dè tamen diceresDeus eft caufa finalisſui ipfius. Secundo , cauſa hujusmodi finalis fatis diftinguitur àcauſamoraliperterminosſequentes: caufafina lis movet utfit: caufamoralis movetquiaeft,vel fuit,e.g. ſanitas volitamovetadambulationem ad hocutipſaſanitasfit, hoc eft exiftat,&acquiratur : imperiumDomini novet fervumad occidèndunı Petrum; quianempe illud imperium eſt, vel fuit, hoceftfactum eftàDomino,& perfeveratmorali terinmenteſervi. VII. Tertia cauſa objectiva eſt cauſa confe quentiæ , quæ nempeperinde in intellectu ſe ha. bet, ut involuntate cauſa finalis: videlicet præ miffæ intellectualiter cauſant conclufionemjuxta doctrinam datamdiffer. 34.Logicæ,ubidiftinguun tur præmiffæ objectivæ à præmiffis formalibus, confiderantur præmiſſa prout connexæ,&fimilia : quæ omnia recolenda funtadhanctertiamclaſſem caufæobjectivæprobè intelligendam. VIII. Quarta denique cauſa objectiva eſtcau ſa exemplaris , feu idealis , quæ videlicèt objecti vè dirigit potentias , & facultates vitales ad ali quodopus peragendum, idque per modum ideæ, ſeuformæ,feuimaginis relucentis inmente ipfius agentis ,quiad exemplum talis ideæ , & imaginis operaturopusfuum. Quodiftam caufam exem plarem notabis hujusmodi proprietates. Prima, illa eſt verè cauſa objectiva cum intentionaliter, &uteſtin mente dirigatad effectum fuum : adeo que actum primum, & prioritatem habet inten tionalem:nonenimalitermovet, autdirigit, quam objective , feu intentionaliter. Secunda, hujus modi idea objectiva differt à cognitione practica (de quadiffert.39.Logicæ fect. 1. ) idea enim, & exemplareſt id,grodproponiturmentaliter &re pra 1 DePrincipiis, & Caufis Rerum. preſentatur inaliqua cognitione tanquampro portionatumadimitandumopereexterno: cogni 327 ticulamex) aliquid fitut exligno fitſtatua. "For tioveròpracticaeft, quæ præfcribitquafi imperan doquomodofitfaciendumaliquodopus. Tertia, ideahujusmodi alia eſt formalis, hoc eft ipfaco gnitio ; alia objetivahoceſtobjectum ipfiusco gnitionis. Quarta, idea illaobjectivarepræſenta tur univerfaliter, & æquivalenter disjunctive,e.g. horologium ut fic , quod cogitat artifex, dumad tale horologium fingulare elaborandum manus admovet,eft idea objectiva: adeoque ipſa non eſt determinatè illud fingulare, quod adillius imita tionem elaboratur ab artifice. IX. Tandemcauſaphyſica, propter quamfu periores caufas expofuimus,eſtilla(velſenſibilis, vel inſenſibilis : nam ita dividitur licetpotiffimum de ſenſibili hic agatur) eſt, inquam,illa,quæ verè cauſaeſt, & caufat phyficè , & realiter effectum, Hæc autemquadruplex itemeſt: materialis,for malis, efficiens, & finalis : finalis, inquam,phyſica, quam ab objectivadiſtinguimoxdoceberis. Sed materialis caufaphyſica , quæfubjectumetiam di citur, eſt illa , ex qua ( propriiſſimè ſumendopar malis eſt,quæ facit in ſubjectoeffectuinformalem, velprimarium,velſecundarium,utcalor facitcali dum. Efficiens eſt,quæ producit,efficit & procreat aliquid, v.g. igniscum efficit aliumignem: &hæc eſtveriffima, &fortèfolacauſapropriè loquendo: ſolet autemdiftingui cauſaefficiensàcauſamate riali,quodefficiensproducat,&caufetfinephyſica mutationeſui,ſecusveròcauſa materialis. Finalis denique caufaphyſica estilla , ad quamaliqua actio naturalis appetituinnato(notaterminum) tendit, ordinaturànatura. X. Exiftis quatuor caufisphyficis,feligo duas materialem,& formalem inpræſentiexpenden das, reliquas verò poftomnia corporis naturalis ſyſtemataexaminabimus: etenimniſi decauſama teriali ,& formaliphyſica incommuni pertracte tur, antequam ad eam caufammaterialem pecu liarem, quædiciturmateriaprima,&adeam cau ſam formalem, quæformaſubſtantialis appella tur,perveniamus; tenebris offundetur&tædioto tahæcphiloſophia. PHYSICÆ GENERALIS. Decauſamateriali,&formali, &compoſito incommuni. Vxta differt.2.Phyfico-metaphyficam nemophilofophorum,quihocnomi nemeritocenferetur,negavitunqua, aut negare potuit in rerum natura dari materiam,& formaminaliquo veroſenſu: etenim inquacumque rerum viciffitu dine,& mutatione,fiveillafit accidentalis, fiveſub ſtantialis deſignari poteſt materia,& forma , hoc eſt ſubjectum aliquod , & actus aliquis actuans, &informans, & denominansillud ſubjectum. In hoc puncto conveniunt omnes , adeoque omnes nere,deformaingenere,unioneingenere, toto in genere quædicenturintelligenda ſunt , quoties exceptioaliquanonaddatur. SECTIO PRIMÀ. Decaufamateriali,feufubjecto inuniverfum, ejus effentia,&proprietates. Ars eſt id,quod cum alia parte facit, aut I. Pcomponit, ſeu facere, aut componerepo teſt aliquod totum ſumendo totumuniver ſcire,& conveniredebentindicendis præſenti dif ſertatione. Ad eam verò facit quidquidde con cretis objectivis dixidiſſert. 25.Logicæ,præfertim quodàparte rei innulloconcretofiveaccidentali, five ſubſtantiali detur rectum , & obliquum , fed omnes concretiparteseſſe rectiffimas: itaqueſum ptounoaliquoconcretoobjectivointrinfeco(nam deLogicis, &extrinfecis nil loquor) e.g. album, vel rotundum ,in eo adnoto quatuor ibi citata re quifita : videlicet ſubjectum, ſeu materiam: capa citatem, ſeu potentiam paffivam: formam , feu actum: unionem,feu applicationem: & denique confidero ipfum totum concretum objectivum, ſeu compofitum , idemque de cæteristotisphyſi cis conſtantibus ex aliquo fubje&o , & exaliqua forma di&um volo: atque adeo deſubjectoinge faliffimè pro collectione qualibet : pars autem , & conſtitutivumidem fignificat, ficuti totum ,&con ſtitutum. Ex una ſola parte nullumtotum fieri, &componi poteft,quodeſt evidentiffimum : ex una enim,&unica re collectio fieri, &ex uni caunitate numerus quomodo poteſt?Hic termi nusparseſtgenus adhas fibi inferiores ſpecies : adpurèpartem,&adpartem, quafitvelmateria, velforma: pars pura,ſeupurè eſt, e.g.quodlibet faxum inaliquototo aggregationis (recoledif fert. 26. Logicæ ) item quælibet pars integrans, ſeu integralis, utpunctumcorporis cumaliopun tocontinuatum: parsverò , quæ fitvelmateria, velforma,feu pars materialis , aut pars formalis eſtpars itadeſtinata ad faciendum totum, ut illud totuin conſtet exunaparte, quæ aliquo pacto dici 1 1 poffit 328 poffitfubje&um,&materiaalterius : hinc fit, utex Differtatio Secunda Phyſicageneralis. eductionem:potentiaadcompofitionem:potentia hoc duplici genere, pars ,& caufa fiatdifferentia contrahens, quæ conftituit hoc , quod eft caufa materialis : quæ pars quidem eſt,& aliquid am plius: eâque explicatâ facilè explicabitur quid fit cauſa formalis, nempe quæparitereſt pars ,&ali quidampliùsformaliterloquendo. II. Materia univerſaliſſimè ſumpta ( in linea tamenphyſica) eſtparsreceptiva,seuſubjectiva alteriuspartis actuantistotumhoc eftformarea liter , velmodaliter ab ipfa materia distincta. Hæcdefinitio convenit omnibus , quæ ullo pacto ſubjectum,& materiadicipoffunt,necſumſollicitus ampliùs exponere illum terminum receptiva , niſi ex iis, quæ dicentur inferius : etenim importu numeſtulteriores hujusmodi explicationes requi rere notiffianorum terminorum , ut fiquis peteret quid fit Petrum eſſe animal rationale. Attamen tantifper excipe à ſupradicta definitione corpus humanum, in quantum eſtmateria,quæ cumani ma rationali facithoc totum, quodefthomo : nam refpectu animæ rationalis caftigatius dicitur cor puseſſeſubjectum informabile abilla,quamfubje ctumreceptivum ejusdem : fimilem autem exce ptionem claritatis gratia etiam inconſequentibus fieri volo,donec alitermonuero. III. Materia phyfica tripliciterdividitur,divi fionetamen rationis potiùs, quàm reali. Prima diciturmateria circa quàm, hoc eft circa quam verfatur & operatur aliquacaufa efficiens , ut illam materiam difponat ad aliquod totum componen dum: hocpacto circa marmorverſaturſtatuarius, Secunda,dicitur materia exqua, idqueinduplici ſenſu:videlicet in primo materiaexquaeducitur, &eruiturab agente ipſaforma, e.g. cera eſt ma teria, exqua educiturrotunditas, ſeu forma ro tunditatis,cùm videlicetaliquis ceramredditrotun dam: nonenimaliunderotunditatemadvehit, & agglutinat ipfi ceræ , fed ex ipsâ cerâquafiextra hit,&educit illam rotunditatem: hoc exemplum eft Ariftotelis mirificè explicans quid fignificet ob ſcuriffimus hic terminus educere : qui tamen in ſumma ficbreviterexponitur: eftidrationecujus caufa efficiens aliquidfacit , &non creathoceſt illudaliquidnonomnino facitex nihilo. Inſecun doveroſenſumateriaexqua, ſignificatmateriam exqua componiturilludtotum,quod dicitur con ſtareexmateria,&formaeducta, e g. cera rotun da eſtaliquod totum: materia,ex quaconſtatiſtud totum, eſt ipfa cera : ita in reliquis totis. Dicce ſtatim cera rotunda conſtat etiain ex rotunditate: ergorotunditas erit materia exqua: nego frater: percipias modo quid fignificet particula ex qua, &ridebis fi quis interroganti, ex quofeceritLyſip pus ſtatuamAlexandri,reſponderet exfigura Ale xandri: Illud enim ex quo deſignat materiam, & fubje&um, neque ſtatua fit exfigura, ſed dum fi gura fit,fit ſtatua. Tertia,dicitur materia inqua, videlicetinquainbaret,&fubftentaturillaeadem forma exeadem materia educta, v.g. cera eſt ma tertia,inqua inhæret, &ſubſtentatur rotunditas: none nim hæcveluti pullus ex ovo eductus abire poteſtà cera,&avolare. IV. Ex dictistriplex munus materiæ, feutri plex formalitas colligitur, quæ nominetriplicispo tentiæpaſſive ſoletdeſignari:videlicetpotentia ad adreceptionem,feuſubſtentationem,&perhunc triplicem titulum materia , & fubjectum meretur nomencaufæ: perpotentia enim paffivam expli caturfæcunditas quædampaſſivaquidem,ſedſuffi ciens adconceptum caufæ:hanc verò fœcundita temulteriùs declarare prorfusdifficillimum:utcum queexponitur exemplo ceræ , quæ item potentia paſſiva triplex eſt reſpectu rotunditatis , ficuti quælibet alia materia reſpectu formæ proportio natæ: ceraitaque eft capaxut fiatrotunda ,&exi git indeterminate, hoc eſt disjunctivè,& vagèvel illam rotunditatem, vel aliam figuram regularem, aut irregularem: nonenimeſtpoſſibile ceramexi ſtere ,&fine ulla figura exiftere (nifi redigeretur adpunctumindivifibile) : eodem igiturpacto po tentia paffiva cujuscumque materiæ conftituitur exfimili capacitate,& ex fimiliexigentia indeter minata reſpectu formarum cuilibet materiæ pro portionatarum. V. Eductio paſſiva,compofitio,ſubſtentatio, vel inhæfio funttotidem actus fecundi ipfius ma teriæ , feu caufationes, aut caufalitates materiales, quibuscorreſpondettriplex actusprimus , feuma teria in actu primo triplici proximo, vel remoto, juxtadiffert. antec.fect. 1. num. 5. Actus illi fecun didicunt, ſeu includunt ipfam materiam , & ejus effectum materialem : utrum autem etiain inclu dantmodulum diſtinctum; alibi decidetur. Adeo queeductiodeſignat ex materia formam actu edu ctam: compofitio materiam,&formamactuuni tam: fubftentatio materiam , in qua actu recipia tur,inhæreat,& fubſtenteturforma : atqueomnia iſta (quæ verè funtvocabulorum involucra) con tingere dicuntur in eodem inftanti temporis, in quoàcausâefficiente formaproducitur : ineodema enim ictu oculi, forma eadem educitur exmate ria,uniturmateriæ in unumcompofitum,inhæret, &ſubſtentatur àmateria. Utrum verò inhypo theſi modorum diftinctorum deberent admitti in omniproductione corporisnaturalis quatuor, vei quinque modi,quotvidelicetfunt vocabulaſuperiùs explicata,anpotiusunusfufficiat fubmultiplici ap pellatione,nilcuro : omnes enim cenfeohujusmo dimodosfuperfluos,& fictos. VI. Propter iſtas multiplices cauſalitates, & actus primos , nonnulli altercanturde mutuacau ſalitate intermateriam, & formam: repugnareau tem mutuam caufalitatem inuniverfum dicemus fuoloco.Tricantur autemprimoquoad materiam, &formam: quia materia eſt inpriori ad formam, cùm fit ejus cauſa materialis: rurfus forma eſt in priori admateriam: namformaeftcaufaformalis, &denominat ſubjectum , v. g. ceram rotundam. Refp. fubje&um,& materiam effein priori ad for mam,juxta expofitionem datam prioritatis natu ræ differt. antec.fect.1.num.6., ſedformanon eftin priori ad materiam : non enimdat effe ipfi mate riæ,&fubjecto: quod patet: albedo enimnon dat effe,& exiftereparieti, nec rotunditas ceræ : rur ſusipſacerapoteſt eſſe ſine illa rotunditate, cujus disjunctivam tantum exigentiam habet juxta n. 4. quòdverò dicatur forma effecauſa formalis dici tur reſpectu compoſiti,nonreſpectu materiæſeor fim ſumptæ: immodecideturinfra etiam refpectu. compoſiti formameſſecaufamreſultantiæ, 1 Tri De caufa materiali, &formali. Tricanturfecundo: formainformat materiam: g. illam cauſat. Refp. ne,conf. Quid credis effe 329 maeffetincorpore &hominemnoncomponeret: coautemipſo ac pofitæ funthujusmodiconditio hocinformare?nihilaliudeft,quàm fubjectouni ri: hocautem noneſt ſubjectumcauſare,ſedillud præfupponere. nes animadiciturcreari in corpore,&reſultathoc compofitum,quod eſthomo: creatura verèmira bilis , quæ à Sapientibus vocaturHorizonhoc eſt Tricantur tertio:materianon exiftit, nifi per exiſtentiam formæ : g. materia caufatur exiten tialiter à forma. Refp. ne. fuppofitum: fupponis enim, quod tunc loquar demateriaAriftotelica, quæ diciturmateriaprima , loquor autemdema confinium inter ſpiritualia ,&corporalia exutrif que participans, nempe ex ſpiritu , & corpore conftans. Inpauciffimis tamenhujusmodi creatu racomparabilis eft cum cæteris corporeis , quod nonattendentesplurimiphiloſophorumclaudica teria utfic,&deſubjecto utfic, v. g. decera, de pariete : quoadhæcautemnoneſtadremmentio nemfaceredeexiſtentia. Tricantur quartò: forma eſtcauſacompoſiti: g.jam formaeft cauſamateriæ:etenimnonpoteft effe caufa fuiipfius,compoſitumautemnihil aliud eſt, quàm materia,&forma. Refp. diſt anteced. eſt cauſa reſultantiæcompofiti, co. eſt cauſa ope rativacompofitine.antec.,&conf. Cundicocau famformalem,intelligepartemjuxtacapacitatem, &exigentiam alterius partis illi unitam : ex hoc autem inferri non poteftea conſequentia: propriè enim loquendo cauſa formalis eft cauſa reſultan tiæ reſpectu compoſiti , ficuti quæcumque alia pars: difcriminaturautem àmera parte perrefpe aus illos,& relationestraſcendentales,quas habet cum materia. VII. Nonomnis materiaeſt cauſamaterialis, ſedreſpectu unius certæ formæ una certa materia eſt tantum conditio materialis faltem quoadpri mam formalitatem potentiæ eductivæjuxta n.4., indeeſt , quod multiplicantur termini ſequentes: adhafio, informatio. Videlicetmateria, quæ ho minemcomponit cumanima rationali,&aliovo cabulo appellatur corpushumanum ( quodcumq; tandemfit id,quodhoc nominejuxtainferiusdi cenda deſignatur) non eſt cauſa materialis reſpe Auanimærationalis , quiahæc non educitur ex materia: patetenim,quodſpiritus nonpoteſtedu ciexcorpore&velutieffodiendothefaurumhunc è terra extrahere ipſe humanæ mentiscaptus lon gè refugit: fed animaabfolutè creatur à Deo (juxta defcriptionemcreationis differt. 1. Phyſico-meta phyſica propofitam) creaturvero incorpore ab ipsa animâ animando: hoceſt tanquam conditio nem expectat Deus , utcirca corpus humanum, tanquamcircamateriam circaquam, caufænatura les effective introducant omnesdiſpoſitionesſal tem fufficientes , &præparent organa omninone ceſſarianonſolùmadhocut corpus cumanimafa cerepoffitcompofitum,quodeft homo; fedetiam ad hocut ipſum corpus exigat animam rationa lem,cum qua uniatur: de quaexigentia alibi di cam. Pofitoautem,&difpofito ita corporehu manotanquam conditionerequifitâ, finequa non, (faltemitavolente,& decernenteDeo,qui cæte roquinpoffetanimas rationales crearenon expe Gatatali conditione) Deus abſolute,&propriif fimècreatanimamrationalem inipſo corpore hu mano: perhæc autem poftremaverbadeſignatur, quodDeus ipfeponit reliquas conditionesprære quifitas,& requifitas, quasnecnatura, nec cor pushumanumponere poffet,hoceſtponitappro ximationem , &penetrationem animæ rationalis cumcorporehumano,&omiffionemdecreti, quo Deuspoſſetvellefacere miraculum, nempeut ani R.P.ProlomæiPhiloſophia, runt;adfimilitudinem hominis,&ejus conftitutio nis dum conftitutionem , & compofitionem reli quorum corporum architectati funt , vel potiùs imaginati. VIII. Itaque ſubje&um reſpectu animæ ratio halis ; Primò,non eſt cauſa materialis ,nec edu Aiva ,necſubſtentativa, ſed eſt conditio materia lis cumpaffiva quidem prioritate naturæ, fed infę cunda : eodemtitulo illudſubjectum non eftpo tentia eductiva , vel ſubſtentativa, nec eft caufa materialis,fedmateria,&fubjectumanimæ rationa lis informantis : hinc appellatur dumtaxat corpus humanumrefpectu animærationalis ſubje&um in formabile , feu materia informabilis. Secundò, idemcorpus refpectu ejusdem animæ eſt ſubje &umadhæfionis, quod nihil aliud eft,quàm cor pus humanum, licetnon fit fubje&um ſubſtenta tionis,necinhæfionis animæ rationalis, tamen cum illa facithoccompofitum,quodeſthomo: nilenim ulteriùsintelligopereosterininos, adhesio , adha rere. Tertio, corpus idem dicipoteſtſubjectum, materia,& caufamaterialiscompofitionis,&recte dicitur: namcorpus humanum verècomponit,& eſt pars materialishujuscompotiti homo, atque ad hocfufficit, quod idem corpus fit conditiomate rialis quoad productionem animærationalis, ejus demque animæ fit ſubjectum informationis , & adhæſionis. Hos omnesterminos adnotabis cum reliquisn. 4. ad uſum plurimum: dices fortè eſſe iftas quæftionesdenomine,& vocales fubtilitates: fed nefcis,quiſquis es, perneglectas quæftiones de nomineprocedi ad erroresderebus;exverbisin ordinateprolatisincurriturhærefis, D.Hierony mus ait. IX. Proprietates ſubjecti , &caufæ materialis incommunifuntſequentes. Prima,ens ſpirituale poteft eſſe ſubjectum : v.g. Angelus , & anima funt ſubjectum,&cauſa materialis fuarum intel lectionem ,&volitionem. Secunda, etiam acci dens poteſt eſſe ſubjectum , & caufa materialis nam datur accidentis accidens juxta diſſert. ulti mamLogica. Tertia,quia converſatioeft con tinuataproductiouteſtaxioma; inde conſervatio formæ in ſubjecto eſt continuata eductio paffiva formæ exſubjecto ,undeſemperſubjectumefttri pliciter ſubjedum quoufque eſt unitumformæfuæ juxtanum.5. Necfolùm inprimoinſtanti, in quo fit compofitum, ſubjectum eſt potentiaeductiva, feu eductionis , fedetiam in fequentibus inſtan bus, in quibus duratcompofitum. Quarta, inde nullum fubjectumpoteft effe cauſa materialis edu tionis , & non effe cauſa materialiscompofi tionis, aut fubſtentationis : & licèt faltem forma accidentalis poffit conſervari extra ſubjectum, ut patetinEuchariftia,per illudtamen tempus, quo eſtextra ſubjectumnoneduciturex ſubjecto , nec Tt con Differt. Secunda 330 confervatur per potentiam eductivam , ut mox dicam. Quinta: poteſttameneſſeſubjectum , & cauſa materialis compofitionis , & fimul noneffe caufa materialis eductionis aut ſubſtentatio nis , ut patet exnum. 6. corpus enim humanuin reſpectu animæ rationalis eft caufa materialis compofitionis , ſeuunionis , nonvero eductionis, : : autſubſtentationis. Sexta: Deus nonpoteſtſup plere illas tres caufalitates materiæ , feu fubjecti, nonpoteft,inquamſupplere inratione caufæma terialis,alioquin ex Deo debereteduciilla forma, aut deberet illam fubftentare , aut cum illa uniri vice materiæ , quæ funt abſurda. Unde axioma eltDeusnecingenerecaufamaterialis,nec inge nere causeformalis poteftfupplere caufalitatem materia,autforma, quia Deus nonestnequefor. ma,neque materia : utrùm veròDeus poffit illas cauſalitates materialem , & formalem ſupplere, ſed in genere caufæ efficientis , alibi expediam. Septima : accidentiatamen ipfa poffunt fupplere hocmunustriplex : quia poffuntfaltem per mira culum effe fubjectum eductivum , ſubſtentativum &compofitivumaliorum accidentium ,ut patet in Euchariftia , ubi accidentia abfoluta primaria obeuntmunus ſubſtantiæ panis , & funt in ftatu corporis juxta differtationem ultimam logicæ. Octava: fubjectumdicitur caufa intrinfeca refpe Au compofiti : quiaeft pars ipfius,& intrat , & inexiftit ipfi compofito ; dicitur etiam fubjectum cauſa intrinfeca reſpectu formæ , fed diverfo, & abuſivo ſenſu : quia nempe quafi parturit ipſam formam , illamque quafi fubftinet in finu , eique unitur , nonverò diciturſubjectumcaufa intrinfe ca forniæ, quafi fit parsillius : namabea fimplici ter diftinguitur, vel realiter, vel modaliterjuxta diverſas ſpecie formas,& diverſas philofophorum ſectas. Nona: licèt materia (nempèprima) dica tur principium mutationis,&ipfius fiericorporis naturalis; tamenin tofenfunoneftcaufa materia Phyficageneralis entis,quæ eſt ensrotundum. Velilludfubjectum habeat, velnonhabeatdeſe aliudeffe ſpecificum, nonattenditur: namfiilludens eſtcera; certè jam habet hoc ipfum determinatum effe,nempe effe cera: deeotamenpoteſt rurfusconfiderari, quod per aliquam formam veluti partem conftituatur aliqua aliapars inhocipfodeterminatoeffe,nem peeffecera. Hinchabes quidfit formauniverſa liffimèquidemfumpta,ſedin lineaphyſica. II. Exceptâ tantifper animârationali, licètvera fit forina , reliquæ formæ phyficæ accidentales vel ſubſtantiales educuntur , componunt , fub ſtentantur,feuinhærent. Quoad compofitionem, formæ funtcaufæformales : quoad educi &fub ſtentari illæ eædemſunt potiùs effe&us materiales: nam inhoc munere materia exercet fuam cauſali tatem informas, nonformæin materiam. Præter fupradicta tria munera omnis forma reſpectu ſur materiæ informat , nontamenin hocfunt caufæ formales,fedfolum formæ: ratio eft,quia inhoc quodeſtinformare materiam , formanullam prio ritatem dicit reſpectu ejusdem materiæ : ſi ſecus videatur,fallaciaeft: quia credimus informare eſſe idemac cauſare ipſum informatum,hoc eftipfam materiam: quæ credulitasin eo fundatur,quoditem creditur dari rectum , & obliquum à parte ri in ratione concretorum, adeoque fit quid realiterdi verſum : materia , &formaunita,formainfor mansmateriam, materia informata àforma. Quafi perhocultimum exprimatur quædam nova virtus, quæ àforma exeratur in materiam. Qua re totum cauſalitatis, ſeu tota cauſalitas,quæ po teſt reperiri informa,unde dicaturcauſa formalis, eſt tantum refpectu compofiti , imo in hoc ipfo forma eſtdumtaxatcauſa reſultantiæ: non enim illa per fœcunditatem ullamfuam caufat compofi tum,ſedponendo ſe ipfamcommunicando&qua ſicollocando,hoc eft perhoc , quodà cauſaeffi 'ciente ponatur, & ex aliaparte materia etiam fi lis illius mutationis ,& illius fieri: quianon educi tur illa mutatio ex potentia materiæ , nec etiam forma eftcaufaformalisrefpe&u illius mutationis, ſed tum materia , tum forma funt meræ partes conſtitutivæ illius mutationis ,& principia fimul cumprivationeejusdemappellantur :mutatio enim iſta,feu viciffitudo,leu ortusrerumnaturalium eſt collectio exrebus,& non rebus exhibens ,&con Aituens tranfitumillum, qui dicitur ortus, feu fie xi reruin naturalium, utexpono differ. 2. Phyſico metephyſica. 1 I. SECTIO II. Deforma,&caufaformaliin univerfum, Auſaformalis in lineâphyſicâeſtpars(rea Citer : liter , vel modaliter diſtincta ab alia parte) ratione cujusactuaturtotum,hoceftcon ſtituitur in aliquo actu eſſendi , hoc eſt inaliquo effe fpecifico , seu aliquo effe determinato entis : per hæc ſynonima exponiturpars illa , quæ eſt cauſaformalis cujusque compofiti:e.g.hujus com pofitirotundumformaeftrotunditas: quiaeſtpars ratione cujus illaaliapars ignota quæcumque tan dem fit , quæque fupponitur eſſe indifferensut fit vel rotunda, vel quadrata , vel aliter figurata ; militer ponatur, & communicetur: eo enimipſo reſultatunio ,& compofitio,unitum,&compofi tum :&inhocipfodatur meritum objectivum , ut ſuinendo in rectomateriam,dicatur,materia infor maturà forma,velacquaturàforma,perinde ac dici quoque poteftforma actuansmateriam. III. Unio, Compofitio, Communicatioſuntſyno nima,& defignant cauſalitatem tum materiæ, tum formæ,hocestactumfecundumutriufque,in quan tumſunt cauſa reſultantiæ ipfiuscompoſiti. IV. Quantùmad minuscaufandi compofitum modo prædicto , &ad meritum objectivumexpli catum etiam anima rationalis illud præſtat, quod quæcumque alia forma: nil enim indecens entita tis fpiritualis, adeoqueipfius animæ rationalis relu cet in hujusmodi caufalitate : nam uniri materiæ corporeæ,eamq;informare tampoffibile eſtanimæ rationali, quàmDeopoſſehominemcreare, quieſt compofitum exilla,& corpore. V. Effectus formalis, quiprovenit abipsâfor ma eſt ipfum totum, ut conftans exforma& ima teria,non ſola forma, neque ſola materia, neque habita ratione recti , aut obliqui : idemque dico reſpectu materiæ , quod effectus materialis com poſitionis eſt ipſum totum nullo facto difcrimine quantum ad hoc inter caufam formalem , & cau ſammaterialem. conftituiturin hoc eſſeſpecifico,ſeuinhacſpecie VI.Cau Decaufamateriali,&formali. VI. Caufa formalis(idemq;dicodecaufa mate ziali,inquantum eftcauſa compoſitionis) inactu 331 identificata cummateria, quæ fitjus naturale, & fecundonondiftinguiturrealiterà ſuoeffectu for mali : quia iſte actus fecundusnihil aliudeft,quam ipſumcompofitumincludensmateriam &forinam, hocestipfumeffectumformalemjuxtan.s.exhoc fit lux ad multas extricandas objectiones : nam quantumadiftum actumſecundumformanonex ercetullam fœcunditatem, fedquaficonfignat, & tradit ſe ipfam adfaciendam unam collectionem, adeóqueipſaformaſumpta collectivè ,utſumipo teſt quælibet aliapars, nondiftinguitur realiterab ipsa collectione,hoceftab ipsototo,&compoſito, hoceft abeffectu ſuo formali. VII. Forma accidentalisabſolutapoteſtmiracu lose perſiſtereſeparata à ſuo ſubjecto, adeóqueab ipsototo,quod componeret: forma verò modalis nonpoteſtjuxtadiſſertationemultimamlogicæ: a nimarationalisetiam naturaliterſcilicetnon mira culoseità perſiſlit : de reliquis formis ſubſtantiali buslitigabitur. VIII. Deus nonpoteſt ſupplerecaufamforma lem:quianonpoteft efle forma,&ut formatrade reſeipfumfubjecto,uniri,&informareſubjectum: v.g.per ſeipſumDeusnonpoteft formaliterface re albin:quiaDeusnoncitalbedo. Sednecetiam fupplerepoteftcaufam formalem ingenerecaulæ eficientis: quidenim efficiet? fi efficit,& producit albedinem,jamnonſupplet: fiefficit, & producit aliquid aliud, quàmalbedinem, nunquamaliud ali quid aliudtraditum ſubjecto faciet ſubjectum al bum:quiailludalbedononeft. IX. Duæcaufæformalesnonpoſſuntfacereeun demeffectum formalem : nam fi ambe tradentur uni ſubjecto,jamduætradenturnonuna: g.colle &io,&totumreſultans non eritidem,acfiunatan tumtradita fuiffet: ita res ſe habetniſiper rectum, &obliquumexplices concretum: tuncenim,juxta differt.25.logicæ de multiplicatione logicâconcre torum,difcurreredebebis. Deeffectuformalıfecundario,feu 1. D deexigentia. Igniſſimum ſcitueſt,quid fit exigere,quid caufa exigitiva rerum naturalium s fre quentiffime enim de hac eſtſermo apud phyſicos. Porròcauſaexigitiva quoadeffectume xigitum, ſeu exactumnoneft caufa efficiens, fed reducituradcaufamformalemaliquandometaphy ficam, aliquando phyſicam,eamque præfertimac cidentalem. II. Exigere, exigentia,exactio ſunt ſynonima, quæcumderivatisſuis exigens , exactor,etymo Jogiam claramhabent in rebus civilibus : exactor enimdicitur, qui inftat utalter agat aliquid : e.g. creditor , vel ejus nomineprocurator, quiinſtat &fatagit ,ut debitorfolvat,quod debet creditori ſuo , hoc eſt agat hoc quod eft exſolverepecu niam creditori,diciturexigens,& exactor. Pari ter in rebus naturalibus exigens dicitur illa res, quæhabetjusquafi naturale, & meritumobjecti vum naturale, utalio cauſa agat aliquid,velnon agat e. g. cùm dicitur materia exigit haberefor mam aliquam ; deſignatur formalitas quædam meritum naturale , ut femper ab aliquo agente producatur , vel confervetur inmateria aliqua forma. : III. Exigentia naturalis,&appetitusinnatus re rumnonidemſignificat:namappetitusinnatus eſt adid, quodres poteſt ſibifœcunditate fuâpræſta re &inhocdiftinguiturappetitus abexigentiafub tiliter dividendo hujusmodi formalitates etiam quandofunt identificata. Itaqueappetitus innatus rerum ita dicitur permetaphoram abappetitu ,& amoreelicitohominum:hoceftabactibus illis vo luntatis,quibushomoamat,& appetitaliquod ob jectum,&dicunturappetituseliciti. Definitur au temappetitus innatus ; relatio transcendentalis, quaresnaturalis itaordinaturadcomparādum fibialiquidtanquambonumsuumperinde,acfior dinareturfieffet capaxamoris,&illudbonum a maret. Perhujusmodiexplicationemoptimè ex poniturres cæteroquinobfcura,de quatamen alibi cùmdefinephyfico agendum. Sedinpræſentiin ſolaexigentiaconfiderandaconfifto. IV. Definiturexigentia in actu primo,ſeucauſa exigitivanaturalis : eft quedamtranfcendentalis relatiojuridico- naturalisfundata in legibusor dinariis,quibusàDeogubernaturmundus , per quamresnaturalisrefertur adaliquid, quodest bonumfuum,quodperfeipfamres illa,nonpotest fibi praftare : itaq; fi propriè loquamur:quòdres habeat virtutem activam producendi aliud,quod eſt bonumfuum,illanoneft caufa exigitiva , fed cauſa efficiens. Nemo enim exigitàſeiplo , nec exigitid , quod agit : exigere enim eftrequirere cumjureobjectivo,hoceftinnatè, &exercitè,ut alteragat. V. Ratiocaufæinipfa cauſaexigitivaconfidera turtanquamvis , &virtus quædam exigitiva exi ſtens inipfacauſa, cumanalogia adchirographum, ſeu cedulaımbancariam,inquaeſt vis obligativa, ut debitorfolvat, quoddebet. VI. Exigentia in actu fecundo, feucauſalitas e jus,quædiciturcauſaexigitiva,hoceſt ipſa exactio, eſt cumactucauſa illa obtinetterminum exigitum : collectio enim& quafi unio exipſacauſaexigen te,&exterminoexigito actuobtento , eſtiplaa qualis exactio &cauſalitashujuscaufæ. VII. Exigentia in actuprimo,ſeucauſaipfaexi gitivapoteft effediſtincta,velindiſtinctaab ipfa re, quædenominaturexigens:e.g.àmateriaindiftin &arealitereſt ejus exigentia inactu primo,quama teriadicitur exigens, utaliqua cauſa efficienspro ducat in ipſamateriâ aliquam formam: ècontrarid exigentia in actu primo per quamv.g.aquacalida dicitur exigens rarefierieſtdiſtincta realiter abipfa aqua: eſtenim ipſe calor, feu forma accidentalis abſoluta caloris,cujus effectus formalis fecunda rius eſtdenominaretradendoſeipfum aquamexi gentem rarefieri : hanc enim rarefactionem non producit neque aqua,nequecalor,fed exigitur ab ipſa aqua calida:utalibi fufiùs. VIII. Aliqua cauſa exigens exigit pro eodem inſtantitemporis ,inquo eft,&aliaproinftanti ſe quenti: v g.materiaexigit pro eodem inſtanti ha bereformam: impetusvero,quieſt inunoinſtanti exigit motum proinſtanti ſequenti : nam motus nonpoteſt eſſein unotantuininſtanti. IX.Ter 4 Tt2 Differtatio Tertia 332 IX. Terminusexigitus', veleſt finis inmedia tus,& phyficus , propterquem reseft:veleſtali quidrequifitum ad illum finem. Note finemphy ficum,ut diftinctum ab objectivo ,(dequodifler. 1. ſect. 2. num. 5.&6.) effe illum, propterquem unaquæque rescreataproximè,& immediate eſtà Phyſicageneralis animæ&corporisin iiscircumftantiis &difpofition nibuseftconstituere totum,feuhominem:finisaus tem confecutio omnimode nonpoteſt impediri, necprounoinſtantifinemiraculo. XI. Nullacauſanaturalis eſt ,juxta legesordi nariasnaturæ operens,quæ habeatvires impedien naturâ inftituta: hujusmodi dicitur finis phyficus, feu finis innatus, quiaà nobiscognofciturperufus &utilitates ipfarumrerum: eos enimtifus ,&uti litates naturales quælibet res habet qui funt ipfius fines innati,& naturales , ad quos appetitus , & defideria innata correſpective habet. Itaque fires aliqua finem fuuminnatumcaufarenon poteftef fective, ut calor non caufat effective rarefactio nem; tunc finis ille dicitur terminus exigitusab illa re: fiverò effective res illafinem fuumfibicau fat, utpotentiae.g. viſiva fuos actus caufat;tunc fines illi nonfunttermini merè exigiti. Dantur rurfus res aliæ, quæ requiruntmulta medianecef faria adfuosfines,necpoffunt tamen effectivèilla media requifita fibi producere,undèdicunturter miniexigiti : unde v.g. cum ad finem lapidis di ſtantis àcentroconfequendum fit neceffarius mo tus adidem centrum(qui motus nonproduciturà lapide,utfuoloco)motus hujufmodi eſt terminus exigitus. X. Idquodcontingit contraexigentiam rerüm vel eſt violentum , veleſtmiraculofum: licetde tur , & dicatur effe miraculum id,quodnoneft contra exigentiam , fedfolùm fupra exigentiam naturæ v.g.productiogratiæ fanctificantis,tamen loquendojuxta ufumreceptum,abfolutè& fim pliciter illudmiraculumdicitur , quod contraexi gendam ordinariam naturæ eft. Itaqueviolentum est illudquodita opponiturexigentia alicujusvei, utnon omninò impediat eam remàconfecutione Juifinisphyfici. v. g. lapidiviolentuseft motus fur fum, qui impedit de facto lapidem conglobari juxtaproportiohem gravitatiscirca centrumcom. mune, (quod eft finis lapidis) attamen omnino nonimpedit eundem lapidemà confecutione fui finis , hoc eſt à tendentia adconſecutionem ſuifi nis: non enim impetus, aut motusfurfumimpedit gravitatem lapidis , (quæ dicitur impetus innatus ipfius lapidis) quinetiamduintendit ſurſum, ni tatur deſcendere deorfum: dequo alibi. Miracu luni veròeſt, quoditaopponiturexigentiereiali cujus naturalis,ut omninò illamimpediatàcon fecutionefuifinis naturalis :v. g. anima,&corpus cumomnibus requifitis , ut hominem conſtituat, fi hominem nonconſtituat, nec invicem ſubſtan tialiter uniatur , miraculumeft: quia eo ipſoomni modèimpedituràconſecutione ſuifinis finis enim diremaliamexiftentemab hujusmodiconfecutio ne,quodpatetper inductionem univerſaliffimam, &pertinetadharmoniamuniverfi. Dices una res poteſt aliam deftruere. Refp. nego fuppofitum; fupponisenimremininſtantideftructionisfuæexi ſtere,ideo dixirem exiſtentemimpedirinonpoſſo abaliârenaturali XII. Sedex occafionenota unam cauſamſel cundamnaturalem deftruere remaliam ,eſſe cau ſamillamininſtantiantecedentiponere talia impe dimenta,utininftanti conſequenti resdeftruenda ſi perfeveraret,privareturomnimodaſui finis cons ſecutione,adeóquenefruftrafit,ceffateffe,legibus naturæ fievolentibus:hoceftDeusceffatàconfer vationeilliusreiattendendoadlegesordinarias na turæ,quas ipſe ſtatuit. Quodfiextraordinariè eti amineo cafuDeus rem illam confervarevellet; tuncfaceret miraculum. X111. Dices ergo res illa exigit deſtrui in co inſtanti , quod videtur abſurdum. Refp. res illa petit ne fruftra fit. Hinc veritatem digniffimam ſcituadverte;nihil exigitut deſtruatur &non fit, nequepro eodem inſtanti , inquo exigit (quod certè chimericum eft cogitare ) necpro inftanti fequenti : quisenimifta fingat , utexinftitutione naturæ hujusmodi exigentiæ inſintrebus? hoceft identificent fibi hujusmodi prædicata. Sedquæli bet resexigit verè , & appetitnoneffefruftra in natura fruftratione naturali ,hoceft carereomni modaconſecutionefuifinisnaturalis: exhocprin cipiopendet tota Philofophiajuxta illud axioma Deus&naturamhilfaciuntfrustra. laquehoc ipfumexigunttum ipſum univerfum,tuminſtitu tio creativa, tùm quælibet natura fingularis ,&in hacexigentiaconfiftit concatenatio ,& quafi co gnatiorerumomniumuniverſi. Verùmhæcexi gentia directiſſima , &poſitiva à nobis, qui fole musnegativaexplicareperpoſitiva ,poffibilia per impoffibilia ,diftinctiones reales pernegationes, &viceversa, explicaturper hujufmodi disjuncti vam:natura quælibet exigit pro quolibet inſtanti velconſecutionem ſui finis,veldeſtrui: exigentia naturalis eft , &vera , ut vera eſt hæc propofitio velDeus exiftit,velnonexiftit,licètconſtet ex partefalſiſſima,nempè Deusnon existit :itapluri ma ſophifmata evanefcunt folita apud phyſicor conjugari. : DISSER Deſyſtemate peripatetico ; c PHYSICA GENERALIS. Deſyſtemate Peripatetico corporis naturalis. Erhujusmodi ſyſtema,uti per reliqua fequentibus differtationibus expo abi : : 333 : 1 gari in pretio fuitPlato: Mundumintelligibilem nenda refpondereconanturPhilofo phi celeberrimi illi quæftioni : quæ " fint prima principiaintrinfe cacorporisnaturalis,infacto effe? perhuncporro Ultimum barbarum , & malè tornatum terminum infactoeffe& contrapofitumalterinon minus bar baro,&alienotermino,quidicitur corpus infieri utcumque exprimitur,quod apertiffimediceretur: quæfitcaufa formalis, quæ materialis , undecom ponitur quodlibet corpus naturale ? Itaque hic hon origines,& principia mutationis&viciffitu dinis rerumcorporearumdiſquiruntur , fed quæ ritur, quid re ipfa componathujusmodicompofi ta,quæ dicuntur corpora naturalia : adeoquequæ fint primaprincipiaintrinfeta cujusque corporis, quibus principiis convenire poffit explicatio Ari totelica. Nimirum effeilla , quænequeexaliis, nequeexfe invicem,fedexipfis omnia compo nuntur. Hictamen ſtatim admoneo per fummam inju riam traduci , &derideri nonnullosantiquosPhi lofophos illuftriffimos velutiabſurda quædam pro abſurditas principiis hujusmodi propoſuerint enimtota non in opinione,ſed in detorta inter pretatione confiftit : quod enim illi deprincipio efficiente, hoc eft caufa efficiente rerummunda narum appoſite ſatis dicebant; quaſi de principiis, &caufis intrinfecis loquerentur , adcavillandum alii intellexerunt. HocpactoParmenides,ejusque præceptor Xenophanes , &difcipulus Meliſſus principiumrerumomnium,unum, immobile,in finitum eſſe dixere: indubiè intelligentes Deum ipfum Creatorem rerum omnium, nonveroquod res omnes fint una resunitate numerica : ut ex fragmentis horum philoſophorum,quæ fuperant apud Laertium,Stobæum, SextumEmpiricum fa cilèper ſequiſquedignoſcet:hoc ipſumpræfertim atteſtante Ariftotele (lib. 1.de Cœlo,& lib. 2.&3. phyſico:)quiproindediciteosphiloſophos theo logicelocutus non phyfice. Similia Pythagorasfed ſtylo ſymbolico,&allegorico philofophatus , nu meros eſſererumprincipia conftituit, nempeuni Platonuncupavit ipfam rationemfempiternam atqueincommutablem,quafecit DeusMundum, quamqui effenegat,fequiturut dicat irrationa biliterfecijjeDeumMundum. Dixititaque Plato Mundumintelligibilem effeunum, &multa, multa inuno,&inmultisunum,&omniafimul juxta expofitionemPlotini ( Enneade 6. lib. 5. ) quodpenèrecidit ineffatum PythagoradeMona de,&DecadejuxtaD.DionyfiumAreopagitams & D.Auguſtinum rectos Platonis intellectores. Tantumigiturabeft , uterraſſedi endifintprædi tiphilofophi, quin potiùs affirmari jure optimo poffit, eos iftadidiciffeex fapientiaHebræorum, &àSacraScriptura,uteruditeperſequiturpoft an tiquos SteucusEugubinus in ſuaCoſmopaja : & recentius doctiffimus Huetius in demonftratione Evangelica:etenimfuperiuslaudatiPhilofophicum aliis, quos facile poffem afferre ,dum àprincípio: efficiente &ideali procedunt adexaminandaprin cipia intrinfeca ,quæ componunt Mundum ſenſi bilem,finguli quamquam difcrepent invicem ; vi dentur tamenomnes legiſſehæcprimaGenefeor oracula:Inprincipiocreavit Deus Cælum&Ter ram,Terraautemerat inanis&vacua,&tene bra erantfuperfaciem abyffi. Spiritus autem Dominiferebaturfuper aquas: quod aliasexpens dimusprimum illud caput interpretantes. Idta menutcumquefit , quod mihi perfuafiffimum eft, &longatextuumferieprobatufacillimum , fi bre vitas ferret,hoceft: Platonem poft Pythagoram, fedfublimius;AriftotelempoftPlatonein ſedaccu ratiusſyſtemadifpofuiſſe (quod exponere aggres dimur)Mundiviſibilis,licèt Peripateticum vulga vocetur; cumperinde Platonicum , & academi cumdicipoffet. In eoveròexponendo illi fubfcri bimusquoadplurima&pleraque cumnonnullatas menappendice, quam addampoftreliquareliquo rumſyſtemataexpofita, Deunoperfe,feudecompofitionefubstantiali corporis naturalis. tatem&denarium,feuMonadem,&Decadem, I. primo numero illo intelligenscaufamprimam ef facientem,ſecundocaufam idealem, feu ideas cun Aarumrerum: hunc imitatus eſtPlato tum ſtylo, Rfect. Ecole exdiffert. 2. Phyfico-metaphyfica 1. num.3.4.5.6.7.tanquamfundamen tatotius ſyſtematis peripatetici : cum e nim ibi dita evidentiffima fint , ex illis per legiti tum ſenſu,qui proinde diftinxit mundum intelli gibilem à mundo ſenſibili,primum etiam appella batMundumArchetypum,dequo audiAuguſti aum(lib. 1. retract. cap. 3.) apudquem uonvul mam illationem inferri videtur in rerum natura dari materias, formas ,accidentia,per hujusmodi videlicetenthymemata. In mutationibus fubſtan tialibusaliquid remanet in genito ,quod erat in cor 334 corrupto: ergo datur materiaprima. In iisdemali DiffertatioTertiaPhyſicaGeneralis III. Exponitur ab Ariftotele materia prima quid,quoderatincorruptoperit,aliquid quod eſt ingenito,fit denovo: ergodantur formæſubſtan tiales: ergo aliquæexillispereunt,aliquæ fiunt de novo. Fiuntmutationesaccidentales innatura:er godanturaccidentia : ergo aliqua pereuntex illis, aliquafiunt de novo. Inhis illationibusnulla vi detur eſſedifficultas cumluminenaturæfacilè ſua deantur,accedentepræfertimſenſuumexperimen to&affuetudine cogitandi resper modum con creti, ſeu compoſiti. II. Corpus naturale ( vel illud fit mole ma 44 gnum,ſeu paruum,veletiam integraliterindivifi bile, ſi fieri poteſt ,) eſt talecompofitum , ut dica turunumperfe : unumautem perſe opponitur uniperaccidens, ſedexplicatunon itafacileeſt,in præſenti vulgata definitio fitfatis : nempe unum perſeestcompofitumex materia&formaſubſtan tiali, quaproportionantur invicemtanquampo tentiapaſſivasubstantialis &actusSubstantia lis. Notapoftremos terminos, èquibus enatumeſt axioma ſatis æquivocum : ex duobus entibus in actunonfit unumperfe,fedunumper accidens: hoceſt fi duo corporaquomodocumque unian tur ; nonreſultatunumper ſe ex illis unitis , ſed unum accidentale , & per accidens : nempe vel unumtotum aggregationis , vel continuationis, Similiter fi unum corpus cum accidenteuniatur; fitunumperaccidens, quale eft omne concretum accidentale: ſedex materiaſubſtantiali ,&forma ignis v.g. fit unum perſe, quia illamateria eſt, po tentiapaſſiva ſubſtantialis proportionata cumtali forma ſeuactu ſubſtantiali. SECΤΙΟ II. Materiaprimaeſſentia,&proprietates. Ateriaprima: primumprincipiumma teriale: primumsubjectum: caufama terialisphyſicaſubſtantialis ſuntſynoni ma per quæ intelligitur non quodcumque ſubje Aum,feumateria,fedprimavidelicetingenereſub jecti juxta dicta diſſert.2.fect.r.num. 1.hoc eftquod non conſtet ex aliaulteriori materia : ſeuſubjecto alioquin dareturproceſſus ininfinitum. Itaque ex partibus ,feuparticulis hujusmateriæ componun tur ſubſtantialiter omniacorpora naturalia, itaut portio materiæ, quæ eſt inuno corpore ſubſtan tiali fit omnino fimilis alteri portioni , quæ fi in alio corporeſubſtantiali,licèt corpora illa cætero quindifferant ſpecie : fic omniacorpora,&etiam puncta corpora ex particula materiæ omnino fi mili cum cæteris reliquorum corporum particulis materialibus componuntur : quantumvis formæ fingulorum corporum fintdiffimillime : hæc dili gentercavead æquivocationestollendas. II. Materiaprima appellariſolet: infimumens: ultimusgradus entis,enspropenihilum,fexMun disprimumChaos,interminatum,turpe,tenebra, ὕληhoceftfylva, quibus appellationibus deſigna re contendunt fymboliceſapientes , nescio quid rudius , & magis indigeſtum eo ipſoquoddixere Chaosrudis indigeſtaque moles , (Ovid:met:)& quidetiam magis vacuum,&inane, quam fuerit terraipſainmundiexordio,de quaGeneſisprimo, Terraautemeratinanis&vacua. : duplici definitione, ſeu explicatione , quarumpri maproſtat feptimo Metaphyficæ cap.3. videlicet materiaprima est quaperfeipfamnon estquid, necquale,necquantum,nec aliudquidpiameorum (prædicatorum)quibus ensdeterminatur, neque etiamnegationescorum,fedborumomnium.com munesubjectum. Hoceſt demateria prima ſecun dumſereſponderinonpoteftulliinterroganti: non interroganti per quid? nonperquale?non per quantum ? non peraliam interrogationem , licèt omnia corporea,de quibus refpondeturadhujus modi interrogationes fint veluti ex ſubjecto ex ali qua particula talis materiæ. Rigida valde defini tiohæcvideatur, itaut ex illa inferri poffit , quod materia primafit nihil : nihilominus aliquideft, quod antequam explicem audi Divum Augufti num confonantem Ariftoteli his verbis (lib. 12. confefs. cap. 18.) Tu Dominefecifti Mundum de materiainformi,quam fecistide nulla re,penè nullamrem,undefaceresmagna,que mirantur filii bominum(cap.6)hacmateriaquideft?num quidanimus ?numquid corpus ? numquidfpecies animi,velcorporis ?fi dicipoffet, mbilaliquideft (cap.5.) conaturhumana cogitatio materiam, velnoffe ignorando,velignorarenofcendo. Hinc colliges nonefle mirandum, te nonintelligere ma teriam primam , quam fenonintellexiſſe profefius eftAuguftinus. Notabis vero S. Doctorem funi lia ferèdixiffe de Deo (primoconfeffionum.) Si quisnon intelligatTe Deum laudettamente, ametnonintelligendo intelligerete, potiùs quàm intelligendo,nonintellgere te. Videlicet propter excellum perfectionis infinitæ Deus ab humano intellectu intelligi non poteſt ; materia prima propterdefectum perfectionis , & remotiffimam diſtantiam à Deopercipinequit : quæ enim funt extremadifficile intelligimus, utvidere nonpof ſumus velociffimum curſumſolis , & tardiſſimum fingula horologii. IV. AlteraexplicatioAriftotelicamateriæpri ! mæ:(primophyficorumcap,ultimo)materiapri ma estsubjectum primumuniuscujusque corporis naturalis, ex quofubjectoinexistente (hoceft in trinfecè conſtituente ) aliquodcorpus naturalefit perfenonfecundùmaccidens(hoc eſtutex parte ſubſtantiali , non verò accidentali corpus naturale conftituitur) fi autem corrumpatur aliquid(cor pusnaturale)inhocab bit ultimum,hocestrema nebitſemper materia prima,dum petit , & corrum pitur corpus naturale: quianimirum petitnonto taliter. Iftapercipis credo , & quadrare dignoſcis cum iis , quæ diximusde cauſamateriali in com munidiſſert, anteced.&differt. 2. Phyſico-meta phyſica. V. Prædicata eſſentialia materiæ primæ ſe quentiafunt : Primum effefubjectum ,quodprædi catumeſt velutigenus ad materiam primam , & alias materias, nempe ſubjectum, ex quo educitur forma, componitur corpus naturale , & in quo ſubſtentatur eadem forma. Secundum eſt eſſe ſubjectum primum, quæ eſt differentia faltempar tialis materiæ primæ: niſienimhujusmodi eſſet,da returproceſſus ininfinitum. Tertium eſſepuram potentiam paffivam phyficam quoad corporana turalia: per quam formalitatem habetur adæquata diffe Deſyſtemateperipatetico &c. differentia ſpecifica materiæ primæ, per quamdif fert ſpeciein confideratione logica (quidquidfit 335 . ergoveraconclufio:prob. conſeq.poteſtcogitari deconfiderationephyſica) ab omni alia re: fed explicare hujusmodi purampotentiamopus , & laboreft. VI. Inprimisiſtapurapotentiaeftformalitasre aliteridentificatacummateriaprima,nonveròeſt accidens,vel quid fimileeidem materiæfuperaddi tum,ficuti proprietatesphyficæ,utcalorigni , ſu peradduntur: quodprobaturſufficientiffimè eoip ſo,quodrepugnatotiofamultiplicatio. VII. Idquodeftpurèpoffibile,velpurapoſſibi litas actu noneft,ut nofti exdiffert. 43. Logicæ, ſedidquodeftpurapotentiaphyſicaactueft: unde claritatis gratia illeterminus phyficacum agiturde purapotentia materiæ,vel ſuperaddendus,velin telligendus. Cæterùm materiaprimaadeo eſt pu rapotentia licèt phyſica ,juxta fenfum Ariftote lis,ut illedixerit(lib. 1.deGeneratione)materia est enspotentia,& actu nonens (10.Metaphyfi cæcap.24)materiam eſſeſubſtantiampotestate nonactu:præterdefinitionempofitamnum.3.ubi Ariftoteles negat materiam eſſequid, intellige itu,ledeſſepotentia quid. Niſivelimusnovam confingere,aut cuderemateriamprimam,&Ari ſtotelicam abjurare, quodplerosquetamenfacere dolendumeft: naturam materiæ primæAriftoteli cæfic explicareneceſſeeſt,ut ſecundumſe ſitpura potentiaphyſica, hoceft:puraindifferentiaphyſi ca&indeterminatiophyſicaadomnemabfolutum actum, ſeuactualitatem phyficam , etiam ad hoc quodeftexiftere ,velnonexiftere , itaut materia primanequefit abfoluista actualisexistentiafua: Quodut explicemnec incidam in diftinctionem eſſentiæab exiftentia, exemplum Ariftoteli fami liarisfimum exhibeo. Vill. Confidera cerain: primò illa eſt indiffe rentiſſima adquamlibet figuram , ſeu rotundam, feu quadratam &c. itautpoffitdici mera,& pura indifferentia ad rationemrotundi,velquadrati&c. Deſequidem cera habetpotentiam,&capacita temadomnes illas figuras , fed minimè quantum eſtde ſe determinatam. Secundò cera neceffariò petit habere aliquam figuram aliter exifterenon poteft. Tertio diftinguitur realiter (faltem reali fer modaliter ) àfingulis figuris , quibus fingulis feorfim,&determinate ſumptiscarerepoteſt,ſed carentia converfiva ; hoceſt unam figuram con vertendo in aliam. Sicuti igitur cera ſe habet ad omnem figuram feu ad rationem figuræ (quod idem eſt)itamateria prima ſe habet ad rationem cujuslibet actus, ſeuentis , ſeuexiſtentis,ſeuta lisentis. Materiaprimafecundùmſeita estpurapotentia phyſicapaſſivautfitfecundumſe mera indiffe rentia, indeterminatiophyficaadomnema Etualitatem abfolutam,&phyſicam,non diffi militer acfieffet individuumvagum àparte rei. P Rob. conclufio: materiæ primæ tribuidebet maxima,&fumma indifferentia adomnem a tumphyſicum,quæ præterpurampoſſibilita temtribuipoteſt:idquejuxtaAriftotelemexnu.7. materia ſecunduin ſe nullumactum phyſicum di cens ne quidem exiftentiam, nificonditionate:ita utpurificatio conditionis fit ipfa forma, neque in hujusmodiconceptuullainveniripoteſt repugnan tia : nam resetiamdiftinctæ realiter invicempof ſunt itaconnectieſſentialiter,ut fi unanonexiſte ret, necalia exifteret:inquocafuunares fecun dumſeeſſetduntaxat conditionataexiſtentiaſua: itaſentiendumeſtjuxtaAriftotelemde materiapri ma:ergo&c. Objicies:conditionatumponit in effenihilhoc eſtnihilmerèconditionatum exifterepoteft:ergò materiaprimafieffetpurapotentia modoexpoſi to non exifteret. Refp. diſt, antec. conditiona tum&c.nonpurificataconditioneconc.purifica tâconditione negoantec.&conf. ipſa exiftentia, &unio formæ eft purificatio conditionis , per quamconditionata,& indeterminata ,& indiffe rensmateria evadit abfoluta, &determinata quo adactumphyficum. Hoc autem explicari poteſt dupliciter:primo in materiaprimaconfiderata ſe cundumſe etiam in ſtatu exiſtentiali non relucet iftaformalitasexistentiafua abfoluta licèt in aliis rebus exiftentibus (juxta differt. 3. Phyſico-meta phyſicam;)hujusmodiformalitas reluceat: fed in materiaprima tantumut connotante formam fibi unitam,relucetdicta formalitas:atqueadeò in ipſa ſecundumſeetiam pro ſtatuexiſtentiali ſola ineſt exiftentia conditionata , & indifferens phyſice: quemadmodum veritas conditionata fecundumſe fubconnotationepurificationisconditionis,&non alitereft,& evaditveritasabſoluta. Secundòquia materiaprimafecundùm ſeexnu.2. eſtens circa nihilum;eodemmodophiloſophandumeſtdehoc objecto materiaexiftens,acjuxtadiffert.4.Phy fico- metaphyfic, expofuimushoc objectum,An tichriftus nonexiſtens: videlicet nonperformam velper formalitatem,quæ fit existentiaformalis, denominetur,fedper ineramconnotationemunio nis cumforma: utfinenegatione formali,&non exiftentia,perconnotationemdenominatur Anti chriftusnonexiſtens. :::- Contra I. Materia poteſt exiſtere ſeparata ac omniformaſubſtantiali:ergòformanoneſthujus modipurificatio. Refp. negoantec.utpaulopoft concludam. Contra 2. Materiaeſt identiceſuaipfiusexiſten tia:ergoindependenteràformaexiſtit. Reſp.dift. antec. eftconditionataexiſtentiaomitto: abfoluta ne. materia cum fitpura potentiaphyſicaratione fuæmaximæindifferentiæeſtens&exiſtensſecun dùmſeconditionatum. Contra 3. Materia prima terminatcreationem, &confervationem creativam , hoc eft creata eſt àDeo , &confervaturperinde ac ſi continuate crearetur: fedquodnoneſt ens,&exiftens non poteſtterminare&c. ergo &c. Refp. diſt, ma.ma teriaprimaut connotans proeodeminſtanti tem poris formamfibiunitamterminat&c. conc.non utconnotanshujufmodiunionemnego. Contra 4. Materiaprima eſt aliquid abſolutum, &nonmerèrelativum: ergohabetexiſtentiamab folutam. Refp. diſt. antec. eft aliquid abfolutum ſeorfim àpurificata conditionenego antec, fimul ſumptum cumpurificata conditioneomitto antec. omitto, 336 omitto, inquam , propter æquivocationem illius termini abfolutum, utcorreſpondet conditionato, Differtatio Tertia &utcorrefpondetrelativo. Contrà 5. Ergo materiaprimadependetà for måſubſtantiali quoadexiftentiam:ergo daturmu tua cauſalitas inter materiam & formam.Refp.dift. primum conſequens,dependetàformâdependen tiaàpriorinego;dependentiaà poſteriori conce doprimamconfeq.&nego fecundarı. Quodlibet corpus , quiaexifterenonpoteſtnullibi,dependet abubicatione fuâ etiamperModaliſtas,ſeddepen dentia à pofteriori quod rectiusdicereturconne Aitur: fed loquereutlibet. Contra 6. Nihilpoteftadabſolutèexiſtendum dependereàconditione,quæ fitinpoſteriori: ergò &c.Refp.diſt. antec. Quæ fit in poſteriori inſtanti temporisco.quæ fitinpofteriori figno naturæ ne goantec & confeq.hujusmodi eſt ubicatioreſpe Aucorporisexiftentis: rotunditas reſpectu ceræ, curnonetiamtalis fit formareſpectu materiæpri mæ?deillopofteriorirecole differt.1.fect.1.0.7.& adverte ab objiciente terminum conditio minus proprièufurpari ex notatis lococitato. Contra7. Nifimateriaexiſtatabſolutènonpo teſt eſſe inpriori ad ipfam formam : finonpoteſt eſſeinprioriadipſam formam , formanec etiam poteriteffe inpofterioriad materiam:ergomateria exiftit abfolutè in priori adformam. Refp. diſt, ma, nifi materiaexiftatabſolutèperpurificationem conditionis exiftentem in priori adformam; ma teria prima nonpoteſt eſſe in priori adipfam for mamnegoma.perpurificationem conditionisexi ſtentem in pofteriori naturâ ſed in eodem inſtanti temporisconc.ma.& omiffami. fimiliterdift, con ſequens: paritasclaraeſt inreubicata,& inubica tione:abfolutèexiſtit illares,àquâemanat,&pro ducitur ipſaubicatio ( juxta Modaliſtas) & abſo Jutèexiftit in priori; attamen conditio, utiabſo lutè exiſtat illa res,eſt ipſaubicatio emanata , ſeu producta : hæc autem conditiononeſt in priori naturâ, alioquin ubicatio effet in priori adſeip ſam: ubi videsremabſolutè effe inpriori, ſedpu rificationem conditionis , & conditionem ipſam noneſſe inpriori, ſedeſſequidem ineodem in ſtanti temporis: itacontingit incaſu noſtro inter materiamprimam,&formamſubſtantialem: cujus fundamentum eſt in hoc axiomate: caufapotest producereeffectum itafecumeffentialiterconne xum;utipfacaufaexisterenonpoffet, nifiprodu cereteffectumillum neque inhocullamutuacau falitas fingi poteſt. Contraultimò. Ergo materiaprima noneritin priori naturâ, ſed in priori originis ad formas ſub ſtantialesjuxtadiſſert. 1. fect.1. Refp. negando hoc ipfun:materiaeftcaufapaſſivadicenspriori tatemnaturæ ſedpaſſivam ad formas materiales: relege num. 6.&7.citatæ fectionis , dicituribi: id quodeftpriusorigineeffenonpoffefineeodeter minato effectu, qui abilloeft. Sed materiaprima potefteffe fine omnideterminatâforma,quæabilla educitur: nonpoteft autemeffefinealiquâindeter minatâforma: ficuticeraeſſenonpoteſt ſine ali quâfiguraindeterminatèfumpta. X. Proprietates materiæprimænuncexpedio, &nobiliores ſtatuo per conclufiunculas. Prima proprietas: materiaprimaeſtquid fimplex , hoc eftnoncomponitur ex forma , &ulteriori ſubje Phyſicageneralis to,alioquin noneſſetſubjectumprimum,& ha beret aliquem actum phyſicum contranum.6.&7. Secunda eſtultimum ſubjectum patet ex num. 5. Tertia,ſecundumſenonettens,fed quodammodo ens,noneſtſubſtantia,fedquodammodofubftantia, nonestcorpus,fedquodammodocorpus:itaaper tèAristoteles 7. Metaphyficæ cap. 3.&omnes ri gidi Peripatetici , quales extra dubium funtTho miſtæ,unanimiter fatentur: hæcautem intelligenda funtjuxtadicta num. 9. Quarta,ſecundum ſema teria primanoneſt cognofcibilis, utclariffimèAri ſtoteles , &D. Auguftinus ajunt citati num.3. vis delicetper ſpecies proprias cognofcibilis noneft ſecundum ſemateriaprima: quiaeſtquid vagum, &indifferens: fecundumvero totumcompofitum re&è cognofcitur materia prima,quiajameſtde terminataabipsâforma ſubſtantiali,& conftituta in aliquodeterminato,&fpecificô genereeſſendi: indèſoletdici , quodmateriaprima cognofcitur performas,&per mutationesrerum. Quinta, eft ſubjectumetiamaccidentium ,&nonfolius forma ſubſtantialis : nonenimaccidentia , quædenomi nanttotum corpusnaturale ex alio ſubjectô edu cuntur , nec inalio recipiuntur, quaminmateri primâ,quæ ideodiciturcommuneſubjectum: ex cipetamenaccidentia, quæpeculiari titulo , velin ſolaforma,velintotocompoſitototaliterrecipi de bent(cujusmodi funt cognitiones ſpirituales , & fortè etiam ſenſationes materiales) ut olim intra tatudeanimadicemus. Sicuti enimin ceranon folùm figura,ſed ipfæ modificationes figuræ, quæ funtvelutiejus accidentia (e. g. curvitas, rectitu do,convexitas ,concavitas ipfius figuræ)fiunt ex cerâ,&incerârecipiunturnonin circulo, necin quadrato: & ficuti cùmex cerâ rotundâ fit cera quadrata , velſi mavis,fit ovalis : perit quidem ipſa rotunditas, fednonpereunt omninoomnesmo dificationes &accidentia,quæ erantin cerârotun da, fedremanentvelaliqualinea,velalia parscur vitatis , aut rectitudinis linearis , quæque erant modificationes ceræ rotundæ evadunt modifica tiones quadratæ, vel ovalis;ita cùmcontingit ali qua mutatio ſubſtantialis , c. g. cùm ex terrâ fit herba,licètpereatſuo modo formaterræ,&fucce dat itemmodofuo formaherbæ , nonomnes ta menmodificationes,quæ erant interrâpereunt,e. g.humiditas,fedremanet inherba: &veròfecus opinari eſt contraprincipiumintemeratum,nempè nonfunt multiplicanda entiafineneceffitate,de quô differt. 44.Logicæ. Sexta, materiaprima nul fius reieſt potentia activa, aliter non eſſet pura potentia; nilenim agit, fed ad fummum exigit;ut cauſa efficiensexternaagat ex ipsamateriâ,quid quid fit in illa in prioriad totum compofitum, nempèdiſpoſitiones, quæ funt veluti conditiones ad eductionem formæ. Reliqua verò , quæ non ſuntitainprioriadtotum,facit ipſum totum, hoc eſt corpus naturalegenitum, quod eſtprincipium ſuorum motuum ſenſibilium ,videlicet acciden tium & proprietatumfuarum. Septima, materia primadicitur radix quantitatis nempè quantitatis internæ(dequadiffert. 1.phyſ.-met.fe&.1 )eftra dix,inquam,merèexigitiva , &paffiva nonverò activa, etiam fi quantitas illa interna eſſet diſtincta àcorporenaturali, Otava ,materiaprimadicitur radix DeſyſtemateperipateticoSc. radixcorruptionis,&ipfiusnon eſſererumnatu 337 Contra 4. Poteſt àDeodeſtrui: g.corrumpi ralium: nam corrumpi nonpoffuntnifi illa, quæ Refp.dift. antec.poteſt deſtrui perannihilationem conſtantexmateria,& forma (juxta diſſert. 2. Physico-metaphy,fect. 1.) fienim dareturcorpus co.percorruptionemne.hocenimſecundum eſſe nonpoteſtexprobatione conclufionis : illudpri fimplex,corrumpi non poſſetproprièloquendo, mumDeuspoteft , &fortè fine miraculo : non poſſetquidemannihilari. Curvero materia prima enimmateriaprimatanti eft, utexigat durare in perindenon dicaturradix generationis , ratioeft: æternum,&effeimmortalis , ficuti animarationa quiapotentiæ activæ adfcribiturgeneratio:paffivæ lis: tantummodononpoteft corrumpi,quia fubje verocorruptio. Nona,materiaprimanoneftæter Aumnonhabet. na,necincreata,uterravitAriftoteles (ficutiferè omnesantiquiPhilofophiin ſyſtematis fuis , erro rem aliquem palpabilemimmifcuere)ſentiens,ma teriam primam effe coæternamDeo,&improdu Aam,ſine quâDeus nilpoſſetproducere,&exiſto capite invehunturSancti Patres acerrimè contrà materiam primam , illamdiris omnibusdevoven tes ,utSandiBafilius ,Gregorius Niſſenus&. & nonSancti , ſedPatres Eufebius , Origenes , La Aantius&c. Decima,materiaprima intantumdi citur creata,inquantumcorporanaturalia exma teriâ,&formâconſtantiâin principioàDeofuere creata: feorfumverò materiaabomniformâcrea tanonfuit,ficutiproducinonpoteſtcerafeorfum, &feparata abomnifigura. Undecima proprietas ficproponitur. : CONCLUSIO IL Materiaprima estingenerabilis,&in corruptibilis. XI. Rob.materia prima eſt primum,&ulti PRob mumfubje&umexn.6& 10.g.&c. Prob, conf. namgenerabile eſt exaliquoſubje Aoantecedentiprioritatenaturægenerabile: cor ruptibile eſt in aliquod ſubjectum à ſedistinctum corruptibile,ſeu refolubile: fedprimum ſubjectum noneffetprimum,ſieſſetexaliogenerabile ,ulti mumfubjectumnoneffetultimum, fieffetinaliud ſubje&um refolubile,feucorruptibile :g.&c. Objiciesprimò, materia prima eſt mutabilis : g. eltgenerabilis &corruptibilis. Refp.ne. conf. a quivocaris enim: nam exdiffert.2.phyſico-meta phyfica, mutatiolicètfit idemrealiter , ac genera--tio:nontameneſtidemid,quoddenominaturmu tatum,&quoddenominaturgeneratum. Subjectum tranfiensdenominatur mutatum:terminustotalis adquem,quifitdenovo(rationeinquamuniuspar-- tis) quæverè fit de novodenominaturgeneratus: itaquemateriaprima eſt ſubjectum generationis, fednoneftid,quodgeneratur: rurfuseſt ſubjectum mutationis, &eftid,quodmutatur: diftinguehas phrafes. Contràprimò , materia primaeſtalterabilisper-qualitates,&accidentia:g.eftcorruptibilis. Refp. ne.conf.alterari,utmutari diciturde materiâpri mâ,nonverècorrumpi:quiaillanonperit. • Contra2. Recipitqualitates corruptivas , hoc eftaccidentia, quæ funt diſpoſitiones ad corru ptionem,v.g. calorem,ficcitatem&c.g. eftcorru ptibilis. Refp. ne. conf. ludis àmateria, quæeſt fubjectum corruptionis ad ipſam materiam cor ruptibilem : quæduolongèdiverſaſunt ,&ratio neprimimateria recipit accidentia , & qualitates corruptivas. Contrà 3. Materiaprima juxtanum. 10. f.8. eſtradix corruptionis: g.&c. Refp. utpaulòantè. R.P.Ptolomei Philoſophia, Objicies 2. Ergò materia primaeſſetperfe&ior formâ materiali, quæ eſt corruptibilis. Refp. ne. conf. licèt incorruptibilitas abſtractive ſumpta fit majorpefectio; tamen iſta incorruptibilitas rea liter ſumpta, hoceftidentificata , &quafiinqui nata cumtot imperfectionibus materiæ noneft majorperfectio,quàmformamaterialis corrupti bilis. Contràprimò,incorruptibilitaseitperfectiofim pliciter fimplex (dequâdiſſert.27.Logicæ)g. me lioreſt ipſa,quamnonipſa: g.materiaprimamelior quamforma. Refp.dift.antec.incorruptibilitas re aliter identificata cum annihilabilitate , & reliquis imperfectionibus materiæeſt perfectio fimpliciter ſimplex ne, incorruptibilitas vel præcisè ſumpta, vel identificata cum folâ perfectione fimpliciter fimplici conc.antec.& fub fimili diſtinctionepri mamconf.negandoſecundam. Contra2.Ergòmateriaprimaeſtæquèperfeta, quàmanimarationalis : quiaæquè incorruptibilis. Refp. ne.totum, namanima rationalisprætercæ teraeſtita incorruptibilis,utnaturaliternon fit an nihilabilis. Contra3. Ergohomoeftincorruptibilis : quia conftat ex animarationali,&materia, utraque in corruptibili. Refp.ne. conf. rationegandi prima, quiahomoconftatexcorporehumano,&nonex folamateriâprimâ ; corpus autem humanum cor ruptibile eſt. Secunda,quia totum ex partibus in corruptibilibus ſeorſumſumptisnoneft incorrupti bilefi ipſacollectionon eſt incorruptibilis ,& fito tumnon fit incorruptibiliter totum, quemadmo dumnonefthoctotum,homo. XII. Materiæ primæ duodecimaproprietasfic proponitur. CONCLUSIO HIL Materiaprimanonpoteftexisterefinealiquafor masubstantiali,nequeper miraculum, Rob.quia materiaprimahabet connexionem Peffentialem effentialem,&dependentiam quafimodalem cumformaſubſtantialijuxtàprobatan.9.g.&c. Confequentiaeſtevidens: nil enim connexumes fentialiter cumterminoeffepoteft fine illo:ante cedensverò eſt ipſiſſimaſententiaAriftotelis,utiD. Thomas,&tota ſchola Thomiſtica ultroprofite tur: necvideo curmutari debeatAriftotelicum fy ſtemaquoad hocpunctum. Dices: Deuspoteftmiraculoseconſervarema teriamfineforma. Refp. hocnegoficutinonpo teftDeus confervare ceramextenſam ſine aliqua figura,& nonpoteftproducere creaturam in nul loloco,hoceftquæ fit ,& nullibi fit ; ita in cafu noſtrô. Contra1.HocderogatOmnipotentiæDei.Refp. negando: quòdDeus impoffibiliafacerenonpos Ua fit, 338 fit, nonderogat ejus Omnipotentiæ : immoomni DiffertatioTertiaPhyſicageneralis Dicoappetitummateriæ confiderari in actupri potentiffimumeft attributumipfiusOmnipotentiæ nonpoffeid,quodeo ipsoquodpoffet nonpoffet: etenim ejusactivitas ſemperfruftraretur,&in irri tum recideret. Contra 2. PoteftDeusconſervareaccidentiaſe parata à materia : g.etiammateriam ſeparatam à forma. Refp.ne.conf. illudprimumconftatexre velatione , & miraculo : Miracula autemnonfunt trahenda adparitatem ,dein fi diſparitatemquæris illa eft, quia accidens abfolutumpoteſt exiſtereſe paratum àſubjecto,accidensvero modalenonpo teſtjuxtadiffertult. Logicæ ſect. 2.nu. 2. fedmate ria identificat fibiconnexionem modalem cum ali quaforma: quiaeſtpurapotentiajuxta 1.9.&pro pterhanc modalitatemfeparataab omniformaex. tarenonpoteft. Contra3. Simateriaprima nonpoteft feparata confervari, maxime quia hoc effet contra finem, adquemeſt inſtituta materia : fed hoc non obſtát: quiapropteralios finesDeuspoffet illam feparas tamconfervare:g.&c. Refp.ne.ma,rationoneft iſta, quam fingis, fedilla quam pofui inconclu fione. XIII. Proprietas 13. mateřiæ primæ eſt,eamdi. cereordinem,ſeureſpectum, feu relationemtran ſcendentalemad formas veluti ad terminum talis relationis,quæ relatiotriplex eft, capacitatis,indif ferentiæ,&exigentiæ, feu appetitus : quoadpri mamordo capacitatis eft relatio identificata cum ipsâmateriâ, quæ relatio, feuordo poteſtformali zari finite in infinitumintot ordines,&relationes formaliter diſtinctas quot funt formæ poffibiles, quarum eftcapaxmateria prima,atque in hoc nil aliud intervenit , quain lufus humani intellectus idem objectum addiverſaconnotatacomparantis. Hicautemordo,feurelatio eft adomnes formas determinate, & diftributive,&etiam in fingulari acceptas,& explicaturhocpacto: &hujusforme est capaxmateria : &illius est capax: & ih lius &c. atque ita enumerando fingulas , fi fieri poteft, quod ipſum brevius dicitur : omnium di ſtributive formarummaterialium eft capax mate riaprima. Proprietas 14. Materiaprimadicitordinem in differentiæ adformas , quiordo comparativus eft adjunctotermino diſtributivo , & ita explicatur : nonmagis estcapax materiaprimahujusforma quàm illius ,&illius &c. Decimaquinta: ordo appetitus identificatus cum materia eft exigentia quædamunionisadomnesformasdisjuncte,&in determinatèacceptas juxtàdictade termino con fuſo, & indeterminato lib. 1.Elem.th.49., &de exigentiâvagâ,&indeterminatadiffert. 20.Logi cæ fect. 1.,cumexemplo terræ exigentis indeter minatealiquemhominem adfuicultúram. Porrò hæc exigentia materiæ juxtà diſſert. 2. fect. 3. re Aiùs dicitur appetitus innatus , quàm mera exi gentia : quia materia eft caufamaterialis formæ exigitæ. Nugantur plerique de hocappetitu ma teriæ diftinguentes deſideria materiæ primæ ab ejus gaudiiş : temdefideria , & gaudia conditio nata,efficacia, inefficacia,item quoad formasjam præteritas , & corruptas,& fimilia cum iis abſur dis , quæ extant inpromovendis metaphoris per mo,&effeexigentiamquamdam fœcundamreſpi. cientem vagè ,&disjunctè omnesformas;confi derariinactu fecundo, & effeunionem cumunâ determinata forma,perquam completurille appe titus , ut neceffitas adaliquam navim indetermi natè ſumptam pro navigando , completur per quamlibetdeterminatam navim,licèt nulladeter minata navis fit neceffaria ad navigandum : ficuti neculladeterminata formadeterminatè exigiturà materia, ſedtantùmdisjunctivè: exoccafioneta menfit. Materi aprimafecundumſeſpectata in actupri. mononmagis appetit appetituformaliinnato formassubstantiales entitativeperfectiores, quamimperfectiores. XIV.PRob. concl. materiæ primæ finis phyſi CUS(dequofinediffert.2.fect.3.n.9)eſt facerecorpusnaturale , feuunumfub ſtantiale perſe: g.&c. antecedens perinductionem patet:prob. confeôipsoexceffusille perfectionis repertus informaſubſtantiali impertinenter& me re materialiter fehabet ad finemphyſicum mate riæ, adeoq;àmateriânonappetiturappetituinna toformali:ficuticeraformaliter innate non appe titpotiùs figuramrotundam, quam quadratam,vel irregularem. Objicies : ergòappetitus materiæ effet irratio nalis:quia nonmagisappeteret id,quodmagiseft appetibile. Refp. negando conf.,& retorquendo : oppofitus enimappetituseffetirrationalis:quia es ſetaviditas,&intemperantiaipfiusmateriæ appe tentis ultradebitum &finemfuum Contra 1. Siperappetitumelicitummateriapof fetappetere formas,& appeteretperinde eſſeſa xumperunionem cumformaſaxi,quàm effeho minemperunionemcumanimârationali illeappe tituseffet irrationalis : g. etiamſi perappetitum in natum formasappetat materia. Refp. ne. ante. in toquoq;caſu ſitemperans , &benèmorata effet materiaprimahabitoreſpectuadfinemfuumindif ferenter appetere deberet. " Contra2.Magis perficitur materiaàformâper fectiori, utabanima rationali , quam ab imperfe Giori: etenim cumilla potefteffehomo , & irein Paradiſum:g.&c. Refp.dift.antec.magis&c.ma joritate,& exceffu pertinente ad finemphyſicum materiæ ne.:impertinenteconc.,&ne.cof Contra 3.Materia ut omnesres mundanæordi naturadhominem : g.appetit eſſe homopotius quàmfaxum.Refp.dift.antec.ordinaturadhomi nem,tanquam ad finemphyſicum immediatum, & peculiarem fuum ne.antec.tanquamadfineınUni verſi fubdiſt, ut finem utilitatis co. glorificationi ne.antec.&conf.obiter interiſtasnugasdifce:ho minemeſſefinemutilitatis totius Univerſi , Deum veròeſſe finemglorificationis, quodconfonat cum diſſert. 21.Logicæ ſect.ult. XV. Redeo ad proprietates materiæ. Decima fextaproprietas eſt connexio mutuainter mate riam,&formas ,nontamenineodem fignô: nam materia connectiturà prioricum forinâ, quæ actu exilladeducitur, utcumſuoeffectumateriali(quod malè occafionem a viris dotis quandoque prolatis, ... Deſyſtemateperipatetico &c. malèaliquidicunt:Materiadependetdependentia àprioriàforma)forma veroconnectituràpoſte 339 XVI. Prædicia in ſect. præſentiadmateriam riori,ut cumſuacauſamateriali: ſedpræter iſtam duplex alia connexiodatur intermateriam &for mamunaeft relationistranſcendentalisjuxtan. 13. altera eft connexio fimultatis in quantum tumma teria, tum forma ſuntcaufæintrinfeca), & partes compofiti. Decima ſeptimaproprietas eſtipſafe cunditas materiæ, ſeuutvocantipfiuspaſſivus in fluxus,qui clariùsexponi nonpoteft, quam his verbis:fæcunditasmateriapaſſiva estid,ratione cujuscaufaefficienseffectum, dumproducit illum nonproducitomninòexnihilo: meliorem,&cla riorem expofitionem ab aliis libenter audiam. Decima octavaproprietas ,omnis materia prima, quæcomponitquidquidcorporum naturaliumfub Cœloeft, quæq; vulgo dicuntur: corporafubluna riaeſtejusdemſpeciei,ac proindeportionesmate riæunumcorpuscomponentesfuntomninofimil limæ reliquis componentibusreliquacorpora. Pro barihocipfumfolet:quiapurapotentia,quænullum actum habet, ſumi nonpoteftgenerice itaut per duas diſſimilitudines eſſentialesſcientificas conſti tuat duas ſpecies: co enim ipſo non eritpurapo tentia: nam illæ diſſimilitudines erunt aliquisactus licètidentificatus. Abaliisprobaturexigne:om nia videmus convertiinignem: omnisignis habet eandem ſpecie materiam :g.omnia, exquibus fit ignis conftantexeadem ſpeciemateria: ſidicasdari ignes diverfos , & diffimilium proprietatum, ut ignis bituminis , qui non extinguitur aqua , fed aceto; refpondetur ignemillumaccidentalitertan tùmeſſe diverfumàreliquis ex co , quod habeat magis fpiffam,& compactam materiam,unde ab acetopropteracrimoniam, & fubtilitatemperva ditur , & diffipatur, nonveroab aqua. Utrum veròmateriaCœlorum , & ſyderum fit ejusdem ſpeciei cummateriafublunari inhypothefiArifto telis negandum ſuppoſitum : Cæli enim juxta il lum funtcorporafimplicia, nec conſtantmateria, Decimanonaproprietas:materia prima ſecundùm ſeconſiderataaformis ſubſtantialibus , àcorpori bus, accidentibus &c.differt ſpecie, ſedinordine adſcientiam metaphyficam;hoceftficorporeum ut fic veluti genusdividatur; ſubſecontinebittan quamunam ſpeciemcorporei materiam primam, Inordineveròadſcientiamphyſicamdiffertgene re: ratioeft: quia ſcientiaphyſica confideratdif ferentias ſpecificas veluti totidema&us phyſicos, &fenfibiles hoc eft formas : ficuti Mathematica differentias ſpecificasquoad figuras attendit, non veròquoadmateriam figurarum(juxtadiſſert. 18. Logicæ ſet.3.)acproinde phyſica ſcientia atten ditcamſolamdifferentiamſpecificam, quæ vel in ter formasmateriales, vel inter corpora ratione prædictarum formarum intercedit : Cùm itaque materia prima fit purapvtentiaphyſica ſecundum ſe,noneſt inſpeciephyſica ,ſed in metaphyſica. Vigefima , materia prima pertinet adeſſentiam compoſiti ,hoceftilludconſtituit fimulcum for ma,contraquamnonnulliopinentur præpoſtere intelligentes Ariftotelem , ubi dicit , quodforma eft quodquiderat effereifeucompofiti,utſect. ſe quenti exponetur. Hactenusproprietates mate riæ primæ, quas fi rectètenueris,jure Peripateti cusdicipoteris. primampertinent,quæ de factojuxta peripateti cosdaturinnatura: Illaautem noncontentiplu res otio abundantes de materiis primis poffibili buslongiffimè difputant , nec dum fatis intellecta illa ipsâmateria, quæ præfumiturexiſtens: inuti les plerumqne quæftiones hæ funtutiliumlocum occupantes, quibus difcutiendum effetquidDeus defacto fecerit: illud tamenignorantesplurimus cognofcere , quid facere potuerit. Neitaquein his etiam otiofis omnino peregrineris ; adverte litigariprimo, utrùmdaripoffit materiaprimadi verſæ ſpeciei à materia prima noſtrate ?Adhoc refpondeutlibet: ſemperenimobſcurèreſponde bis ad quæftionemde nomineexpotiffimaparte, anvidelicetappellandafit materiaprima, quænon effetomnino, quantum fieripoteft pura potentia, hoceft, quæ haberetactum aliquem effentialem : hoceſtdiſſimilitudinem ſpecificam: quare finon effetmateriaprima; faltem effetmateria ſecunda, quædiverſarum ſpecierum effe poteft. Litigatur ſecundo,utrum creari poffitàDeo aliquidimper fectiusmateria prima? aliisverbis: an materiapri mafitimperfectiffimaomniumentium etiampoffi bilium? Refp.dehujusmodinobilitatibus ,& per fectionibus res inter ſenon contendere, & quid quidPhilofophidiſcrepent; resquælibet tamenin fuogenereperfectaeft, utexdiffert. 27.Logica fatis conftat. Res indiverſo genere conftitutas compararedifficillimum,indehujusmodiquæftio nes femper obſcurz : alioquin dixerismihiquid perfectius cognitio, velfaxum ?fimiliter in caſu noftro,dequotantumſtatuo: natura univerfalis appretiationeinnata (ineſtenimhujusmodiappre tiatio rerum perinde ac appetitus innatus)pluris æſtimat materiam primam, quàmfinita in infini tum entiapoffibilia ; ficutiè converſo minoris il lam facit,quàm alia finita in infinitum poffibilia. Tertiò,utrummateriaprimadaripoffitaptaadre cipiendas aliquas tantum formas ſubſtantiales , nontamenadomnes?litigium eſt denomine,ut illudprimum. Quartò, utrùmmateria prima ad formas tantùmincorruptibiles daripoffit, hoc eft adtales formas,quæ ſemelunitæ materiænonpof fintullopactoab eadivelli? quod ipſum aliis ver bis dicitur: utrùmmateria prima immutabilisdari poffit? Hic etiamquæritur de vocibus, utrùm vi delicet pars totius ſubſtantialis , quæ non eſt po tentiaadaliud totumſucceſſivèfaciendum, ſit di cendamateria prima per hoc præcisè, quodper antecedentem carentiam primi totius potuerit componerealiudtotum. Hujusmodiparsnonvi deturincludereclaramrepugnantia:cæteraGram maticis relinquo. Quinto , utrum omne corpus incorruptibile dicendum fit corpus fimplex hic quoque luditur in verbis. Corpus fimplex eft, quodnullis partibus effentialibus conftat, (licèt conftet integralibus )&hujusmodi funtCæliperi patetici ; quare ſi dari poteſtincorruptibile juxta litigium quartum; nonomnecorpusincorruptibi leerit fimplex. Sextò',utrùmmateriaprimadari poffit ſucceſſivè receptiva tum formæ incorrupti bilis, tum corruptibilis : hoc eft materia prima capax fierinunc corpus incorruptibile, nunccor ruptibile ? hoc acumenſuperacuit litigium quar tum: cæterumvideturparshujusmodi (fivedicen Uu2 1 da 340. Differtatio TertiaPhyſicageneralis dafit materia prima ,five non)nonrepugnare. talibusdiſpoſitionibus (utmoxprobabo)fedeft Dices,ſiſemeluniaturtalis materia formæ incor ruptibili , remanebitcapacitas ejus ad formascor ruptibiles in æternum otiofa. Refp. quid inde? agitur de capacitate remota , & aliundeetiam in damnatis remanet inæternum otioſa potentiare mota operandi juſtè. Septimo , litigatur utrum daripoffit materia prima ſpiritualis ?hoc eſtdari poffitſpiritus ſubſtantialiter compofitus ex mate riaſpirituali &forma ſpirituali ? Suprema hæc eft fubtilitatum quoad materiam primam. Proinde expeditiffimè negohujusmodiſpirituschimericos; ratio eft , quia tamabſurde cogitounum corpus naturale ſubſtantiale ſubſtantialiter compofitum extotoPetrotanquam materia ,&extoto Paulo tanquam formaſubſtantiali ; quam cogitem, e.g. Angelum compofitum ſubſtantialiter ex ſpiritu tanquam materia ſubſtantiali , idq; quiatam intel lectuihumano difformaeft , quodPetrus fit quid incompletumin ratione hominis,&fit in eadem ratione complebile per alium hominem ; quàm quodſpiritus fit quid incompletumin rationefpi ritus,& ineademrationefitcomplebileper alium fpiritum: nam ficuti hominemnefciocogitare ,& concipere,nifiutprincipiumſentiendi, & difcur materiaprima unita , &informatapluribus formis fubftantialibus fubordinatis animæ rationali, quæ proinde dicuntur formæ ſubſtantiales partiales; v.g. àformacarnis,formâoffis, forma nervi, for maoculi&c.atqueitaappellaturcorpushumanum materia ſecunda , quæfimulcum anima rationali componit hominem, quinonexfolamateriapri ma,&anima rationaliconſtat, ſedexmateria fe cunda nempe organizata formis illis partialibus, &animarationaliintrinfecè conſtituitur. Idipſum deprehenditur in pluribus mixtis , tum animatis, tum inanimatis,ut fuo locoprobabitur : &inde eft, quodjuxtaantiquos,&Ariftotelemelemen tadicunturcorpora fimplicia : quia ex fola mate ria prima , &forma ſubſtantiali componuntur ; reliqua veròcorpora dicuntur mixta: quia exma teria fecunda hoceſt informata formis ſubſtantia libus elementorum,& ex forma ſubſtantialimixti componuntur. " rendi ; ita ſpiritum,nifiutprincipiumintelligendi, I. SECTIO III. Effentia formesubstantialis materialis, ejusque proprietates. A Ormaphyficafubftantialis,actusphysicus &volendi. Poftremò quadruplicem divifionemma teriænonnegliges,videlicet in materiam remotam, &propinquam, inmateriam primam, & fecun dam. Materia remotaeſt ipſamateria entitative confiderata, de qua hactenus diximus, quæ fciri poffunt &meritodebent. Materia proxima eſt cadem, fedutconjucta cum ultimadiſpoſitione adeducendam,&fubſtentandamformamſubſtan tialem: proinde materia proxima ut talis eftcon cretumexipfamateria inrecto , & ultimadifpofi tione inobliquo. Hæcautem vel eſt ultimaulti mitateextrinfeca, vel intrinfeca, hoceſt vel illa difpofitio eft in inſtanti immediate antecedentiad productionem formæ , vel eſtin eodem inſtanti: quoad ipfam ultimam difpofitionem ultimitate in trinfeca notabis,quod licet ineodeminſtantitem porisexiftat cumnativitateformæ; illatamen dif pofitioeft in priorinatura utpote difponens , & veſtiens ipfam materiam primam , quæ tanquam cauſamaterialis en inprioriad formam. Perhujus modi distinctiones nonnullaſophifmatadifflantur. Materia utficdividitur in primam,& fecundam : adprimam pertinentſuperiùs dicta;ſecundavero materianoneft, utperperamnonnulli ſedadrem fuaminterpetrantur , idemac materia artificialis, hoceft ipfumcorpusnaturale, inquantum perart tempoteft, vel ſecari ,vel dedolari ,vel ſculpi, aut aliterinartefactum aliquod efformari; fedmaterial ſecunda eſtvera materianaturalis ,&phyſica, in quantum eſt potentia adformasquafdam ſubſtan tiales nobiliores ,quæinter aliasultimasdiſpoſitio nespetunt, ut materia informeturabaliis formis fubftantialibus fubordinatis illi perfectiori : exquo pendet harmoniauniverſipulcherrima,quamde formarenemojure attentaverit propterquafdam perindeleves,acfubtilesformalitates. Exemplum eſtocorpushumunum , quodeſt materia ſecunda in ordine adanimamrationalem: quiacorpushu manumnon eſtmeramateriaprimacumacciden F substantialis, caufaformalisſubſtantialis J apud Peripateticos ſynonima funt , quæ deſignant entitatem quamdam ſubſtantialem ,in completam , diſtinctam à materia prima , quæ actuat proportionatam materiam ſubſtantialem, &cumeafacitunumperſe : hoceft corpusnatu sale: patent iſta exdictis tum ſect.antecedenti de materiaprima,tumdiffert. anteced.ſect.2. decau ſa formali in communi,ſedhic quoqueexcipe,& ſepone animam rationalem , quæ licèt& ipfa fit formaſubſtantialis,privilegiatiffimatameneft: in præſentiautemde formis ſubſtantialibus materia Libus loquor. Hæ porrò totidem ſunt , aut effe poffunt; quotdantur , aut daripoffunt corpora naturalia : ex collectione verò omnium illarum, veluti exuniverſalifundamentalifit hocuniverſa le formale:formafubftantialis materialis ut fic. quæ proinde eſtprimum principium ,& prima caufa formalis corporis naturalis, in quantum in generecaufæ formalis ſubſtantialis nullaforma fit, autconftatexaliaforma.-1 II. Formaſubſtantialis appellaturſpecies,de cor( corporisnaturalis)Divinumexemplar, cha racter, expreffio idea, Harmonia,quibus titulis Ariftoteles , & reliqui ſapientes deſignarevoluere àformis,nonà materiadiſcrimen &pulcritudinem Univerſiprocedere,-III. Formæprædicataeffentialia funt; Primo, quodſitactusgræcèεντελέχεια,cujusgræcivocabu li mira vis,necſatis latine redditapervocabulum actus;ſignificant enim energiam,feu perfectionem, ſeuperfecti-habentiam,ſeu vimfemovendi,demum vivacitatem quamdaminanimatain reſpondentem animæ exiftenti in corpore animato. Secundo, quod forma ſubſtantialis fit diſtincta aliquo pacto realiteràmateriaprima. Tertio ,quòdeademfor maſitſubſtantialis,hoc eft fit capax componendi corpus, feu fubftantiam corpoream. De hujus modiprædicati litigari non debet,niſi de exiſten tiaformarum litigetur. VI.rPso DeſyſtemateperipateticoSc. 341 IV. Proprietates formæ materialis ſubſtantia- merus,&partes. Hæc fiprætermittantureverti lis funt fequentes. Prima forma noneſtmateria, necmateriaeft forma : forma enim recipitur in materia,nonècontrario & licètutraquerequiratur adcomponendum corpus, difcrimen tamenaper tiffimum , & obvium inter utramque eſt : quia materia prioritatem dicit naturæ reſpectu for me, nullam autem fimilem prioritatem è con trario formadicitadmateriam exdictis diff.ante cedenti fect. 1. & 2. Secunda proprietas , forma noneſt ſubſtantia , fed componit ſubſtantiam. Ideodiciturfubftantialequid,&adfummumcum diſtractioneappellaripoteſtſubſtantia incompleta: noneftcorpus, fedquidcorporeum ,attameneſt ens ,&eftquid (&inhoc formapræftatmateriæ, quænonestquid)ratio eft: quiaforma eſtactus, &ἐντελέχεια: quod totumex mente Ariftotelis eſt (feptimo metaphyficæ cap. 3. primophyfice cap.7.&9.) quiformamvocatquodammodo fub ftantiam:dicit tamen effe magis fubftantiam, turfententiaAriftotelicadeforma ſubſtantiali , & novum figmentum intruditurpro libito;exaliâve roparteformaſubſtantialis noneftpurus modus, &parumeflerefpectivum,fedidentificatfibiplures alias formalitates ,quales funt proprietates , quas recenfeo: indèeft,quòdformatumeſſereſpecti vum,tumabſolutum habeat. Quintaproprietas : formaſubſtantialis refpectus , & relationes tran ſcendentaleshabet ad materiam,ut ad fubjectum, unde educitur,&utad fubje&uin , quod acquat : adcorpus,feu totumcorporeum,utpars feorfim ſumpta ad totumfuam : ut caufa reſultantiæ ad ſuumeffectum : fediſtæ relationesnon evincunt neceffariam,& effentialemdependentiam, &ine xiftentiamformæ inmateriâ, ut evincitproprietas quarta. V. Proprietas ſexta forma ſubſtantialis non fit,hoceltarcanumAriftotelis axioma, ſeupoſtu quàmfubftantiafit materia. Dices fortè: forma latum, idq; inlocisplurimisvidelicet(primophy eftens ,& noneft accidens :g.eſtſubſtantia: ne. ficorumcap.7.) omne , quodfitfemper compofi tumest (leptimoMetaphyficæcap.8.) Manife conf. ens inſcholâ peripatetică , ut rectèdivida festum eft, quòdnequeſpeciesfit,aut quodcumque tur , primò dividiturin ſubſtantiale,& accidenta nominareoporteatforma,nerformaestgeneratio de, & deinde ſubſtantiale inſubſtantiam categori. (octavometaphyficæcap.3.)formanonfit, nec cam,feu completam,&in partemcomponentem generatur,fit autem,quodexillis (videlicetcom ipfam fubftantiam : recole differt.46.logicæ , & ponitur) fimilis eft textuscap. 5.citatilib.(duode mementomeexcepiffe à formis animamrationa cimometaphyficæcap.3.)nequemateriafit,ne Jem. Tertiaproprietas : Formæ ſubſtantialis qua queforma (leptimometaphyficæ cap.8.)myſterii druplex eſt munus : primumdareeſſe ſubſtantiæ hujus exemplumhocaffert:ficutifacere ancam corporeæ: fecundum actuare materiam : tertium effe finemphyficum immediatumgenerantis,hoc pharamnon est ,velipfumas,velipsamrotun ditatemfacere,fedasrotundum:ex quibus om ctn caufæ efficientis corpus naturale : hæc enim nibus confirmatur , & explicatur quarta proprie cauſa intenditedücere ex materia formam: quar tas,quodvidelicet forma ſubſtantialis identificet tummunus effeprincipium , unde emanant acci fibi modalitatem,feu hocquodeſteffemodum: dentia,&proprietatescorporis naturalis : rectius tamen dicitur principiumformale,ſeuratiofor namficuti modi, & relationes non fiunt , undè alibi dixitAriftoteles ad relationem nondaturmo malis, ratione cujus ipfumtotum corpus naturale tus, feu actio: fimiliter & in eodem fenfu non producit fibi proprietates fuasv g. ignis calorem: fit formaſubſtantialis : attamen quia ipfaeft quid ita concordatur hæcproprietas formæ ſubſtantia modalefimul , &abfolutum ; ideo non dicitur, lis cumdefinitione fubftantiæ , &naturæ , pofita quodilla refultet , ficuti puri modi,& relationes differt. 46. Logicæ,& cumeffentiacorporis natu ralis expofita diflertat. 1. Phyfico- metaphyfica: refultant,fedappofitèſatisdicitureducitur quodvidelicet ipfum corpus eftprincipium totale, د de fuperfunt. Nonnulli abillo nonfit Ariftotelico &adæquatum fuarum proprietatum , &motuum fenfibilium. Quarta proprietas forma ſubſtantia trudant per hanc diftin&ionem nonfitutquod Jis materialis identificat fibi efle abfolutum,& effe concedunt,nonfitutquonegant: videlicetin fum reſpectivum : reſpectivum,inquam , feu modale (nonfolum reſpectivum tranfcendentale,de quo lem,&exipsâfactâ,totumcorpusnaturalecom moxdicam)hoc eſt talemdependentiamàmate riâ, qualem figura habet à cerâ, cujus eft figura: tasfit, &omnisalia relatio, imò quod ipfa mate quodapertèpatet exAriftotele , & Platone , & cæteris hujus fyftematis autoribus : Ariftoteles textudicitAriftotelesnequemateria,nequeforma enimformamveluti numerum,Plato velutibar moniam eſſevult, adeóque ſicuti harmonianihil teſt ſuſcipere magis,&minùs, hoceſtnonpoteft aliud eft, quam collectio plurium fonorum: ficuti numeruseftfimiliter collectio plurium unitatum, quibus fonis,&unitatibus eſſentialiter eſt annexa utraque collectio ; ita pariter formaſubſtantialis quia eft quid ſubſtantiale , ſubſtantia autemnon quia habetrationemmodi:undeficuti nondatur annexaeſt eſſentialiter ipfimateriæ. AudiArifto telem(octavometaphyficæcap.3.)Formafuntut numeri. (primophyſicæ cap.7 ) Formaeſtunum quid ut ordo, vel musca (ſecundophyſico:cap. 3.) Formaest ratioipfiusquod quiderat efferet gisforma ignis, autminus.Octavaproprietas:for inſubjectumex eâdemrationemodali,utrotundi quotamentermino præterdicta antecedenter alia ſeexpediunt,ut fuas formas nonAriftotelicasin måvoluntquòdformaverè fiatcontra Ariftote ponatur: perindepoſſentiſtidicerequòdrotundi riaprima fiatutquo:deutrâque enimeodem con fit. Septimaproprietasformaſubſtantialisnonpo intendi, necremitti, idque exduplici capite,tùm ſuſcipitmagis,& minusexdiffert.46. logicæ ; tùm magis rotunditas,&minusrotunditas ;itànecma maſubſtantialisnonpotefttranfmigraredefubjecto tascerænonpoteft volareadrotundadum lignum" (hoceſttalis ſubſtantiæ fecundumeffentiam)fic utiipfius diapafonduoad unum, &omninònu Nonaproprietas fit, CON 348 Differtatio TertiaPhyſicageneralis CONCLUSIO PRIMA. Forma fubftantialismaterialis nonpoteft confer PR vari,feparataàmateria, VI. ob. ex proprietate quarta : forma fub ſtantialis identificat ſibi modalemdepen dentiam actualemàmateria,ut rotunditas àcera:g.&c.conſequentiaeſtevidens,antecedens negarinonpoteſtniſiAriftotelem negandotumin proprietatequarta,tumfextâ explicata 'quod ite rumficprobatur:quammaxima excogitaripoteſt actuatio,ſeudeterminatio &entelechia(præterhoc quodeſt eſſeactumpurum,hoceftexcludensom nemindeterminationem,&indifferentiam,quieſt ſolusDeus) debetattribuiformæſubſtantiali mate riali per Ariftotelem, ficutiquam maximaexcogi tabilis eſtpurapotentiapræterpurampoffibilitatem debet attribui materiæ primæ : fed maximèexco gitabilis est actuatiomodalis,dicenseffentialemde terminationemad ſemper actu denominandum: nonenimpoteſtmodusetiam apudmodaliſtasco ſervari ſeparatus àſubjecto modificato. Objicies: Repugnat modusquifitſubſtantia :g. formaſubſtantialis noneft modus. Dift.anteced. ſubſtantiahoc eſt ſubſtantialene.hoceftcategori ca ſubſtantia,&completa omittoanteced.&nego ſuppoſitum confequentis : non dico quod forma fitmodus,hoc eftpurusmodus, fedquodidenti ficetfibi formalitatem inodałem. Cæterùmquiiſta objicis admittis unionemdiſtinctam, eamque dicis effe modum ſubſtantialem'; quid fimileAriftoteles admifit identificari cumqualibetformâfubſtantiali materiali. Contra1. Moduseſtpræciſa determinatio , & noneſtquidabſolutum:ſedformaeftquidabſolu tum: g.&c. Refp. purusmodusconc.modusnon purusneg.antec,nego, inquam, quodnonfit quid abſolutum: quis enimtibiimpofuit,ut crederesdari nonpoffemodosnonpuros,hoc eft identificatos cumaliis perfectionibusabſolutis? Contra 2. Hujusmodi inſeparabilitasmetaphy fica formæ ſubſtantialis eſtcontraOmnipotentiam Dei: g. &c. Refp. ne. anteced.ut in fimilinegavi ſect. 2.concl.3. non enim contraOmnipotentiam Deieſt nonpoſſefacere , quod fieri non poteft. Cùm impugnatur Scotiſtica diſtinctio ex natura rei , folent Subtiles quærere, utrum fimilis diftin Giodari poffetinterduo,quæ non effent invicem oppofita,nonhaberent invicem relationemprodu centis,&producti,attamen infeparabiliaeſſent in ter ſe: &dicunt hujufmodientitates futeras duas realiter distintas : cæterumnon eſſe impoffibiles: quætales, inquam,effent,utunamnonpoſſetDeus creare, nifialiam quoque crearet , &fimiliter de ſtruere:neq;hoceffecontraOmnipotentiamDei, fedpotiuspro illâamplificandâexcogitari :'fimile quidcogitademateria, &forma. Contra 3. Anima rationalispoteſtſeparataper fiftere, ergo&quælibet aliaforma. Refp. egregia conſequentia : etiam naturaliter anima rationalis ſeparata perſiſtit àcorpore : idque tamnaturaliter quamnaturale eſthomines mori ; numquidpro indenaturaliter fieri poterit hujusmodidivortium interformas materialesſubſtantiales , &materiam primam? Contra4. Formaaccidentalis ,ſeu accidens ſe parari poteſt permiraculumàſubjectoſuo,utpa tet in Euchariftia : g. à fortiori etiam formaſub ſtantialis. Refp. debile valdèeſſehocà fortiori accidens merè abſolutum poteſt ſeparatumcon fervari , accidensmodalenonpoteft , necetiam poteſt ens ſubſtantiale identificans fibi modalita tem: utperAriftotelem eſt forma ſubſtantialis ; quare ne.conf. VII. Proprietas decima formæſubſtantialis eſt, quodilla ſpoliari poteft per miraculum omnibus ſuis proprietatibus , nimirum accidentibus abſolu tis ,quæ ab illaquafi progeneranturjuxtaproprie tatemquartam : imo formaeducipoteftdemate riâ fineullis præviisdiſpoſitionibus:cur enim hoc repugnet contradictionem? Proprietas undecima forma ſubſtantialis materialis'eſt id,rationecujus compofitum materiale denominatur fimpliciter corpus: hocdiciturcontra-illos, quiputanteſſene ceffariumaliam formamſubſtantialemquaſiſempi ternaminmateria,quamvocantformam corporei tatis : otiofaeft hujusmodiforma: namid,quodil lapræſtaret, abundantiffimèpræſtat forma illafub ſtantialis ,ratione cujus compofitumdenominatur tale corpus, e.g. ignis: cô enim ipsoeademillafor madenominatcompofitumfimplicitercorpus:ubi enimeſtindiſtinctusterminus , &effectus formalis curdiftinguendæfint formæ ? recole regulas pro diſtinctionereali exdiſſert.44.logica. Proprietas duodecimaficponitur. CONCLUSIO II Inviventibusprafertiminhominedanturforme Substantialespartiales, queconftituuntmate riamfecundam ; nondaturverd ulteriordi Rob.concl. fi nondanturformapartia les; ratioduplex'eſſepoteft nimirum:-ſtinctaabillisformacorporeitatis. VIII. Ples quiarepugnatotiofitas,&quianon fic retunumperſeexmateriaſecundâ,&exanima: ſedutraque rationulliuseſt valoris : g. &c. Prob. minoris prima pars. Non'multiplicatur otiosè, quod cumratione,experientia , & optimo argu mento quoddeducitur ex revelatis multiplicatnr "(recoleregulasdiftinctionisrealisex citatâdiſſer tationelogicæ;) fed ita multiplicarentur forma partiales: g.&c. Prob. min. primò quoad experientiam : quia contraexperientiam,& fenfum, finonadmittan tur formæpartiales , admittendaeſſet forma cada verica: hoceſtquòddum e.g. moritur homo in eodeminſtanti generetur de novo,& inexpectato forma quædam in proprium interitum ſtatim ab ortu ſuo feſtinatura,quæ dicatur forma cadaverica: difficile autemquis fibi perfuadeat inhominismor 'tedenovo fieri novosoculos, novasmanus,no vumcaput&c.&perireoculos illlos , manus &c. quas habebathomo poſitusinagonia. Quantum adrationem prob.quia quod talis inſtituta fit ab ipsânaturâforma cadaverica cumtotproprietati bus,exigentiis , &mirabilibus organis , exquibus conſtat corpus humanum quodque ſtatim fe ſtinet ad interitum , &fui corruptionem præter cætera incommoda, quæ formamillam cadaveri camcomitantur: eſtilludquod de ejus cauſa effe aiva, de differentia ſpecificâ , & fimilibus pluri bus, Deſyſtemateperipatetico Sc. bus :quodenim dicitur corpora cæleftia produ cere fimiles formas , cùm moritur , vel ex ficcatur, quodcumque vivens ſiveſitherbula, vel 343 materiæprimæ,vel etiamformispartialibus. Refp. animamadhærere ut ſubjecto ſuæ materiæ primæ, vermiculus : inexpectatum profectò fatis eſt, Quantumad argumentum deductum ex revelatis prob.illami. quia alioquin concederetur, ut con ceditur Corpus quoque Chriſti Domini intriduo mortis fuæ conftaſſe forma cadaverica , quæque adeounita fuiſſethypostaticèverboDivino:contra hocautem ſtat principium illud Theologicum; quodfemelaffumpfit (hoceſt ſibiunivit perunio nemhypoſtaticam) verbum Divinum,nunquam dimifit. Omnia autemhujusmodiincommodavi tantur admittendo formas partiales, quæ videlicet ficuti inhomine vivo inerant; ita remanent in mortuo cumſolodiſcrimine, quòdinvivoſubor dinabantur animæ,&abeainofficiocontineban tur , inmortuo verònon funtfubordinatærece dente anima , evaduntque ſui juris : inde ſtatim invicem pugnareincipiunt juxta contrarias quali tates, quas fingulæ illæ formæhabent : utcanebat ille: frigidapugnabant calidis,humentiaficcis: exhisenimomnibusconſtattemperamentuincor porisviventis : atque ita dumillæformæ ad mu toum interitumcontendunt cadaverputrefcit, & fitſubſtantialis mutatio. Prob. argumenti primiminorquoadſecundam partemexfe&.1. Unumperſereſultatexmateria fubftantiali proportionata ,& forma ſubſtantiali itemproportionata:ſed itaeftincafunoftro : g. Mi.pater:quia materia illafecunda,neimpecorpus humanum,(feubelluinum,ſeu arboreum ,nam ea demratioeft )eſtmaximèproportionata adfacien dum cumanimârationalihocunumper ſe,ſeuto tum, quod dicitur homo: (idemque intelligede corporibus cæterorum viventium cum animabus fuis) ergo&c. Objicies eft contra conceptum formæſubſtan tialis iſta doctrina. Refp.negoeſſecontraverum conceptumdeſumptumexvera inductionephyſi ca. Verùm conceptus,ſeueſſentiæ ànoftrispræ judiciis , & anticipatis imaginationibusdeſumendi non funt ,fedvenandi per veram indu&ionem phyficam,juxtaillius regulas datasdiffert.36. lo gieæ. Itaquefi pluresformæ ſubſtantiales dantur innatura,dequibus rationabiliter , & experimen taliter conftat, quod alias habeant fibi fubordina tasineodemtoto, curegoobfirmem, effede ef fentiaformæ ſubſtantialis, utfitunica inuno cor pore? eſto ita contingat in pluribus corporibus; nontameninomnibus,quemadmodumeſto ,quod plureshomines ſintalbiquisinderectè confici di cat,ergoomneshomineseſſentialiter funtalbi. Contra r. Nonpoteſt informarieademmateria fimul duabus formis ſubſtantialibus. Reſp. dift. nonfubordinatisconc.ſubordinatis nego. Contra2. Quidquid advenit enticompletofa citunumperaccidens: fedanima adveniret enti completohoceftmateria,&aliis formis jamcom pacto: g. &c. Refp. dift, ma. quidquid advenit enti completo,completo , inquam , fecundum quid,&complementoſubordinatofacitunumper accidens ne.completoabſolute, & complemento non fubordinato co. itapariter minor diftinguen da. Jamſcisquidfitunumperſe. Contra 3. Velanima uniretur, & adhæreret cui etiam unitæ funt,& adhærent formæpartiales, eodempactoquo in cæteris corporibus juxta ad verſarios , plures faltem illorum, forma ſubſtan tialis materiæ primæ unitur, cui etiam unitæ funt formæ accidentales , quæ funt veldiſpoſitiones, vel proprietates ejusdem ſubſtantialis formæ juxta dicta ſectione antecedenti adquintam proprieta tem materiæprimæ. Contra4. Quidquidſubſiſtitperſe,eſt ſubſtan tia: quidquid advenit ſubſtantiæ eft peraccidenst g. quidquid advenit ſubſiſtentiper ſe : fedmateria prima cum formis partialibus ſubſiſtit per ſe: g. illiadvenitper accidens anima rationalis, velirra tionalis. Refp. diſt. primum conſequens enti fub ſiſtentiperſe,& ſubſtantiæ nonfubordinatæ quid quidadvenit eſtperaccidens conc. enti ſubſiſtenti perſe,& ſubſtantiæ fubordinatæ eſtperaccidens fubdift. fi adveniat inhærendo toti illi ſubſtantiæ omitto; inhærendoſoli ſubjecto , ſeumateriæ pri mæne.confeq. &pari distinctione expono fub fumptum. Contra3. Perfolaaccidentia ſufficienterhaberi poteſt organizatio corporis humani : g. fuperfluè invocantur formæpartiales. Reſp.ne.antec. ab fona,&repugnantiaexperientiæ nunquamſuffi cienteadnaturam rerumexplicandam. Contra 6. Corruptio unius eſt generatio alte rius: fedhomocummoritur,corrumpitur: g. ca davergeneratur :g. educiturdenovoformacada verica. Ref.primòprincipium illudgeneratiounius eſt corruptioalterius noneſſe convertendum,quafi verò quoties aliquid corrumpitur aliud quid de novogenerari debeat:ab auctoreenim ſuoaxio maillud in hocſenſu ponebatur : quoties aliquid denovogeneraturaliquid præteritum corrumpi tur. Secundo tamenrefpondeo, cum facilèad primam refponfionem reponere poffes formam embryonis : quienim admittuntformamcadaveri campoftmortemexorientem;ponunt etiam for mamembryonis anteviventis animationem fœtus materiam illam primam informantem : quæque corrumpatur , cùm anima in brutis educitur de materia, &inhomine creatur, & infunditur in materiam. Itaque pari jure rejicio formam em bryonis diſtinctam àformis partialibus , ficuti for mamcadavericam, neque propterhæc duovoca bula diſtincta embryo,cadaver cenfeo ponendas eſſe duas formas diſtinctas in rerumnatura cum fuperfluitate duplicata : fatis enim ſuperquè ſolæ formæ partiales,ſeuuno nominediciplaceat, una forma corporis animabilis : fub diverſa connota tione embryonem ,&cadaver facit. Itaque quan tumad illudprincipiumnoto collectum effe, vel colligidebere perſcientificam inductionem phyſi cam,quareſiinductiononeſtuniverſalis,nec prin cipiumilludeſtuniverſale: excipi,inquam,debent generationes viventium,eorumquecorruptiones: velſiad illas etiam extenderevis principium illud, dicas corruptionemunius inchoativè , &difpofi tivè, &permodum vie eſſe alterius generatio nem: quíavidelicet perputrefactionem cadaveris tendit,&quafi incipitnaturaproductionem novi corporisnaturalis. .. Contra7, ExAriftotele caro mortua eft æqui 'νότε 344 vocè caro ,nimirumquiaſpecie differtà carnevi Differtatio TertiaPhyſica Generalis va: g, performamcadavericam. Refp.ne.conf. Sicuti numerus ternarius tantum æquivocèpoteſt eſſe numerus binarius;ita intercarnem vivam , & mortuam intervenitæquivocatio : caroenim viva dicittria, animam,formampartialem,&materiam : dulcedo,&albedo poffenteffe incodemſubjecto fumulduæ formæſubſtantiales. Dift. itaquenon eſtcontraria contrarietatephyſica , &immediata, quæ inter accidentia invenitur co. contrarietate metaphyficanego : nempe illa quahomo nonpo caroveròmortuadicitduo: enæquivocatio. Contra8. Finis naturæ eſtgeneratio:ergo quo ties datur nova corruptio : dari debet novage teſteſſe equus, & rotundumnon potefteffe fimul quadratum. Contra 2. Forma ſubſtantialis eſtquid abfolu tum. Refp. ſedidentificans fibi formalitatem mo neratio. Refp. diſt. antec. finis obtinendus pro dalitatis. aliquo tempore fuccedente corruptionemconce Contra 3. Duplex uniopoteſt unire idem to do; obtinendus pro eodem inſtanti corruptionis negofi univerſaliter loquaris: naturanon inten tum: ergo duplex formapoteſtinformare. Refp. ditcorruptionem rerum perſe, ſedintendit, ne nego antec.proptereandemrationemduplexde. terminatio formalis de eodem reſpectu ejusdem res illæ fint fruftra , &viciffitudo detur in natura. darinonpoteft. Hoc totum perinde ſalvatur formis partialibus admiffis. Contra4. Unio,&ubicatio,&duratio poſſunt modificare fimul idem ſubjectum. Refp. diſpari tas eſt: quia in diverſogenere modificant,ſed for IX CONCLUSIO III. Dua,velplures formaſubſtantiales materiales ma, quæ eſt actus ſubſtantialis ,&primus inge nere actus, informare nonpoteſtſimul cum alia nonfubordinata informare nequeunt unam forma forma. numero materiam , &bac estproprietas 13. Contra 3. Idem corpuspoteſt eſſe inpluribus locis : ergoeadem materia cumpluribus formis : Rob.exproprietate 3.&5.duplex modalitas Phum numero tantumdiftincta,præfertim quæper tinetad numeros& figuras,nonpoteſtidem ſubjectum modificare : ergo neque duplex , aut multiplex forma ſubſtantialis &c.antecedens pa tet: name.g. rotunditas ,&quadraturanon invi cem fubordinatæ , nec inclufæ eandem ceram in eodem loco conſtitutam nequeunt figurare : nec item duplex rotunditas', ita utexeadein cera fiat Prob. conf. quia corpus ſucceſſivèpoteſt effe na turaliter in pluribus logis, inde apparet poffibili tas , quodpermiraculum fimulpoffiteffe, ita quia duplex forma naturalis poteſt eſt ſucceſſive in eodem ſubjecto; indeinferturquodper miraculum poteſt eſſęfimul. Refp.negoconſeq. NecperDei potentiam miraculofam idem numerus fimul teſteffedecem&effeocto nonfubordinate: cadem duplexrotundum. Prob.conf. quiapoteft con cipi & cogitari ratio actualitatis , & determinatio nis &Entelechiæfimillima acqualitati figuræ cujus libetnon ſubordinatæ : ergo talis ratio acqualita tis in ſyſtemate Ariftotelico tribuenda eſt forma fubftantiali, Quantùm adanimamrationalem, cumillanon identificet fibi hujusmodi modalitatem , idque ra tioneperfectionis fuæ & fpiritualitatis , & ut fic loquar ,incommenfurabilitatis cumreliquis for mis corporeis ; indenon apparetrepugnantia,cur non poffintde potentiaDei extraordinaria duæ animæ rationalesidemcorpushumanum informa re. Si dicas , &pedas numinde evaderent duo homines , velunus ? Refponde foreduosrealiter diſtinctos interfe,utiduæcollectiones partem u namcommunemhabentes. Sirurfus roges quid ſi unus ex illis hominibusdamnetur, ſalvetur alter, corpusquò ibit ?quoDeus volet. Objicies: formæ fubordinatæ poffuntnaturali teridemſubjectuminformare cum forma ſubordi nante : ergo quoque duænon ſubordinatæ idem poterunt fupernaturaliter. Refp. nego confeq. quæ tamparum valet, ut ifta : naturaliter poteſt Petrusvelcurrere,velnon currere : ergoſuperna turaliter poterit currere,&non currerefimul.For mafubordinata habet talem actualitatem , & mo dalitatem,ut petateſſe cumaliaineodem ſubjecto, forma verò non fubordinata habet oppofitam acqualitatem,& modalitatem. Contra I. Forma formæ non eſt contraria , ut nonpoſſint eſſe ſimul in eodemſubjecto: ergo &c. Refp. inde probaretur, quodetiam naturaliterut ceraineodemlocofimulrotunda&quadrata;licèt ſucceſſivènaturaliternuncpoffiteffe rotunda,nune quadrata. Cæterum ubicatio duplexpoteſtidem corpus ubicare , quia modalitas ubicationisnon excludit ſupernaturaliter aliam ubicationem ab eodemcorpore,ſeddiverſam,&reſpectiveaddi verſumlocum: formaveròduplex confideranda eſt utduplex figuraibidem,non ut duplexubica tio: & ratioeft; quia poteſt cogitari forma cum tanta actualitateut ſociam refpuat , adeoque talis eſtformaAriftotelica. X. Proprietas 14. explicativa proprietatis decima: corpus animatum e.g. homononpoteft exmateriaprimaſpoliata omni formapartiali , & exfola animarationalicomponi; quia hujusmodi compofitumhomononeffet,necvivenseffet ,cum vita fit agere,ſeu motus ab intrinfeco, vel vegeta tionis,vel ſenſationis,vel intellectionis : ſedactio &modus hujusmodi fine aliquoactu ſecundoda rinon poteft, &rurfushujusmodi atus ſecundus fieri nequit fine aliquo organo . g.palpitatio cor disfinecorde, nutritiofine ftomacho , vifio fine oculo. Proprietas 15.Deusfacerenonpoteft for mamſubſtantialemomninoexnihilo,hoc eſtillam feorfimàſubjectocreare,ficutinonpoteft creare rotunditatem ,hoc eſt facere ut fit rotunditas etiam finullumexiſtat rotundum, neque hocde rogatDivinæ Omnipotentiæ , quæpoteſt quidem omniacorporacreare,utcrearepoteſtrotundum, nonveròmateriam fine forma,neque formamfine materia, ficutineque corpusextenfum fine figura, neque figuram fine ullo corpore crearepoteft. Proprietas 16. Forma ſubſtantialis dat eſſe cor ruptibile ipſi corpori , idquefacitetiam anima ra tionalis. Moduseſt iſteloquendi,inreverò ni hil Deſyſtemateperipatetico&c. hilaffert novi; fignificat enimquòdmaterialicèt unitafit tali formæ, poteft naturaliter ab illä ſe parari. Proprietas 17. Differentiaſpecifica cor 345 puscollectivè ſumptumcum animâhoceſt homo nonvidebitDeumnego,feorfumfumptumconce porum eſtàformâfubftantiali,quiaab illâproce ditdifſfimilitudoeſſentialis ſcientifica intercorpus &corpus: fedcaveæquivocationem : non dico quodmateria fitgenuslogicum& forma fitdiffe rentialogica:ſedtotumcorpus ut totum formali zatur &diffimilitudo eſſentialisquæ inillo reperi tur deprehenditur procedere à formâfubftantiali licèt collectivè ſumpta cum materia. Propristas 18. quæftioeftde nomine, utrùmformæ ſubſtane tiales fintpenetrabiles ? Profectò cumſuâ materia, penetranturadfaciendu corpusimpenetrabile,ra tionecujusnonpoffunt formæpenetraricumaliis corporibus autformie... 1 XI TOP HP101 . To : naturalis,quodconstituitur etiam permate 2 Formanon efttotaquidditas& effentia corporis riam,&bacproprietas 19.st P Rob.juxtaomnesfalſumeft:Homoeftanimal (exdiffert. 25.Logicæ:)ergo &c. Probatur conſequentia: namnullaeſt verior prædica tio,quàmubitotaeffentia de ſubjecto prædicatur. Quiconclufionemneganthallucinantur in aliqui bustextibusAriftotelis,ubidicitur:forma dateſſo corpori,quodintelligejuxtaproprietatem17. Objicies diſtinctivumeſtconftitutivum:fedfor maeſtdiſtinctiva corporis: ergòconſtitutiva.Refp. nulla conſequentiaexfalſo ſuppoſito quod detur parsſeuconſtitutivumſe ſolo ſufficiensadfacien dumtotum. Cæterùmilluddiſtinctivumſeudiffe rentialeexplicajuxta proprietatem 17.: Contra1.Corpusnonefthomo:g.&c.Refp.ne goconfequentiamnecanimaeſthomo;fedanima &corpusunitaefthomo. .: Contra 2. Si inateria hominem conſtituit id quodnonestnecquidnecquale necquantum &c hominemconftitueret::ergò etiam denominaret ergòhomononeſſet necquid,nec quale , nec quantum. Refp. negoconſeq.nonomnisforma litaspartisdenominattotum, cùm totumnon eft capax talis denominationis : materia denominat hominemlens materiale , ficuti è contrarioanima licètſpiritualisnondenominat hominemensſpiri tuale propter difcrimen inter determinationes quædicunturpofitiva& quæ dicunturnegativa: primæ petunt uttotum faltem fecundùm partem fit tale,quale dicitur: fecundævero petuntutto tumfecundùm omnes partes , &totaliterfit tale, qualedicitur. Contra3. Hominis effentia eft capax æternæ fœlicitatis :ſedſola anima eſt hujusmodi ,quia fola poteſtcognofcereintuitiveDeum:ergò&c. Refp. argumentum eſſeheroicum , fed nullius valoris. Sufficitut fecundùm partemeamqueprincipalem homo habeat æternam fœlicitatem perviſionem Dei,&côipsototus homodenominaturBeatus, cùminterim etiam alia pars habitura fit fibi con gruamfœlicitatemム Contra4. InhacpropofitioneegovideboDeum illud ego fignificat quidditatem & fubftantiam meam:fedcorpusnonvidebitDeum,ergòcorpus nonpertinet ad quidditatem meam. Refp. cor R. P.Prolomæi Philofophia, do: denominatiopartis tribuiturtoti capaci ,inde effatum;denominationesfuntfuppofitorum,hoc eſtattribuunturtotis&compofitis. : Contras. Noneffetidemhomopuer &fenex, quia corpus ejusconftitutivumintrinfecumperpe tuomutatur. Refp. eſt idem quoadpartempræci puamfui,nempeanimam : quoadalteramnempè corpus etiameſtidem,ſenſu phyfico& fenfibili ter,licètper effluvia & evaporationes& nutritio nemſemper mutetur, etiamfecundumformaspar tiales: attamenmutatioillainſenfibiliter fit &pro ptereanontollit,quinverèdicipoffit est idem bo mopuer&bomofenex. Contra 6. Ergohomonon alitereffet idemac Tyberis ſemper fluens fit idem. Refp. abfurdiffi metranfiri atotoeffentialiad integrale,cùm tamen homofinepedeſitidemhomo,fed mutilus: cæte rumcorpushominisnonfluit,utaquaTyberis quia inſenſibiliter mutatur&quo adfenfum &inconfi derationephyſicaeſtſemperidem,ſecusaquaTy beris utpatet....... Contra 7. Quando reſurgerent duohomines quorum unus alterum comediffet , quis eorum corpus priftinum recuperabit ? Refp. phyficè & ſenſibiliter uterque ſuum: cætera permitte provi dentiæDei, ...-XII. Proprietas 20. formæſubſtantialis mate rialis ; noncreatur , fed educiturforma ſubſtan tialismaterialis in quantumcontinetur inpotentia materiæ : hæc proprietas quæ fundamentalis eſt ſyſtematis peripatetici difficillima eſt explicatu nonmodoprobatu;præfertim apudeos, qui cen ſentformasſubitantiales materiales eſſe quid om nino abfolutum , & veluti fruſtum quoddam rei adaptandæipſi materiæ,àquaetiampoffint ſepara ri,&feparatæperſiſtere:indèortaeſt celeberrima, quæftioinſcriptade origineformarum : videlicet undeoriginemhabeant formæ ſubſtantiales,num àmateriaullo pacto parturiantur, anverò produ &æomninòfine illa in illam infinuentur ut reſul tetcorpus naturale? Interclaſſicos Peripateticos, &antiquiffimos lis iſtaverſatur:audimagnanomi na:AlexanderAphrodiſæus cenſet formas mate riales merè reſultare ,&nihil aliud effe , quàm di ſpoſitionem, ſeu collectionem,ſeucombinationem partiummateriæ ,quæpartesfeorfumàtalidiſpoſi tione& combinatione virtutumnonhaberent ad certas tales proprietates & effectus , eandemque virtutemtaliter difpofitæ& combinatæ acquirunt, &hæcvirtus eftforma.Themiſtius arbitratur for mas materiales viventium ,ſeuanimas irrationales. fieri nonmeraedutione,fedpropagatione&per traducem,hoceſt à particula animæ ipfiuscaufæ fieri animam effectus. Philoponus aliter dictus JoannesGrammaticus concludit formasmateria les creari , cùm ex nihilo fiant. AvicennasArabs dixit formas materiales ab intelligentiâ quâdam feu Angelodefluere in materiamprimam: quod detorfitexPlatonicis,quiformas inmateriacenſent imprimi ab Ideis : Intelligentiam illam adhoc mu nus deputatam Avicennas vocatColcodeam. Al bertus Magnus exiftimat formas materiales ſe cundùmeffentiamomnesinmateriaineſſe :quod dictum obfcurè explicatur à quibusdam , quod Xx : forme 346 formæ fecundùmeſſequoddam inchoatum infint in materia : ab aliis verò exponitur,quòdſecun Differtatio Quarta Phyſicageneralis Contra 4. Stat benè totum fieri exmateria, quia materia confert ſe ipfam ad conftitutionem dùmſeminalesquasdamvirtutes&rationes formæ totius: fedmateria nihil ſuiconfert ad entitatem diverſæindiverſis materiislateredicendæfint.Au &conftitutionemformæ : ergoformanon fitex reolus Cardinalis peripateticus cenfet formasma teriales eſſe in materiaparticulatimdiſperſas,easq; pergenerationemcolligi,& in actumreduci;quod confonatAphrodiſæo&pluribusaliis , utfeparata differtatione ponemus. Communis tamen apud veteresLatinos Peripateticos ſed obfcura opinio eft: formas eſſepotentiâinmateria&virtualiter,ut incerâomnes figuræ virtualiterinfunt,idquecon materia. Refp. dift. illud ex veluti expartecom ponente:&veluti exſubjectoconcurrentepaſſive: primumpertinetadtotum,fecundumadformam, rotunditasnonnefitex cera? attamenrotunditat ceranon eft. : Contra5. Dumformacorrumpitur,annihilatur ergò cùmproduciturcreatur. Refp. ne.utrotun ditasnonannihilatur,nec annihilaripoteftnifi an ſtat, quia exeadem cerâ fieri poffunt, & cùm ità fiantnullopacto creantur: fimilia de formis lub Aantialibus materialibus concludi poffunt: contra tamen ficobjicitur.- XIIKObjicies in hacfententia formæſecundum omnemrationementisfiunt exnihilo:ergo crean tur. Refp.exnihilo fui co. fubjectine. nihilato ſubjectoこ Contra6.Quodanimarationalis ad exigentiam corporisin ipfo corpore producaturàDeo,non obeſt creationianimæ rationalis : ergo etiamquod forma materialis &c. Refp. diſparitas eft: quia ad productionemanimæ rationalismateria eſt mera conditio, noncauſa materialis : quodaliundemihi Contra1. Formas fieri exaliquo ſubjecti nila aliud eft, quàmformasfieriin ſubjecto feu materia: fedhocnonfufficitadfalvandumnoncreati:ergò. Refp. negoma.eſtfieri etiamexmateriautrotun ditas fit excera. : Contra2. Fieriexmateriaeftmateriam concur. rereſuomodoadformam:fedhocnonfufficit er gò. Refp.dift. ma. ſuo modo cauſativo materiali concedo: ſuomodoconditionalimaterialine. Contra3. Noneft explicabilis niſi perpetitio nom principiiconcurfuscauſativusmaterialis: er go&c. prob. anteced. ita explicatur : concur rit tali pacto materia ut formæ productionon fit creatio,&fipetam,curnoneftcreatio illa produ Aio?dicitis,quiamateriaconcurritfuomodocau ſativo , ergo. Refp. nego anteced.&probatio nem, quando explicatur fœcunditas materiæ ex poniturpernotiffimumterminumcreationis (nul laenim eſtactiohomini magisnota,quàmifta no biliffima , &folummodoDivina )deindècùmpe titurcurnonfitcreatio?explicatur per analogiam ad rotunditatem ceræ , quod maxime Ariftoteli cum eft. conftat, nametfivideamceram inaurari & figu rari apertiffimè cognoſco aurum, unde cerainau ratur,nonfieri exipsâcera : rotunditatem tamen ex ipsâcerâ vel fieri velreſultare; itàcùm video animam rationalemlicètunitam&exigitamàcor pore humanoevidentiffimècognoſcoeffeſpiritua lem , adeóqueprodirenonpotuiſſedeſacco ma 11 teriæ. Contra 7. Forma ſubſtantialiseft quidabſolu tum:ergonullaparitas cumrotunditate. Refp.est merè abfolutum,nego(hocevertittotum ſyſtema Ariftotelicum &veterum ſectatorum) eſtabſolu tumfimul&modale, concedo. Contrà ultimo. Etiamfiper iſtas modalitates defendatur formas ſubſtantiales non creari , acci dentiatamen abfoluta creabuntur ,quæpoffuntfe parata à fubje&o perſiſtere &paritas de rotundi tateadillanon facit. Refp.deillis menonagere inpræſenti : attamen dico non creari, quia funt veluti formarum ſubſtantialium effluvia, quibus materia prima quafi fœcundatur , utpoffit cum aliquâ activitate ad illa accidentia producenda • concurrere. PHYSICA GENERALIS. DeSyſtemateEpicureocorporisnaturalis exreſti tutione Petri Gaſſendi. Itulusſyſtematis offendit,necſententia placet, fedM.Tullium imitantes,ubi Philofophum agit (primò de finibus) inbis literis , non modo quid nobis probaretur, fed etiam quod àfin gulis philofophic disciplinis diceretur , perfe cuti fumus : idenim maximè facit ad erudi tionemphilofophicam. Vulgò proferuntur mul tapræfixò titulo deAtomis, undemagna confu fionisoccafio : atomus enimGræcum vocabulum latine individuumſeu indiviſibile ſecundùmdiver fas expofitiones ad oppofitas philofophorum fe tas itapertinet, utunaalterius atomos damnet: quemadmodumigiturſyſtema diſſertationis ante cedentis licèt ex Pythagora& Platone prolatum Ariftotelitamentribuitur prærogativanon inven tionis DeſyſtemateEpicureo c tionis,fedabſolutionis;itapræſens ſyſtemaàLeu  cippoDemocritipræceptore , atque ipfo Demo- Devacuo,seuinani, eſſentia, divifio , &Pro crito vel excogitatum , vel divulgatumEpicuro adfcribitur , qui minutiùsatomorum naturam,& proprietates exegit,ut conftat ex ipfius fragmen &pluribus autoribus illam tis,quæ fuperfunt hypothefim referentibus præfertim Lucretio ,qui I. Jatinis verfibusEpicureamphilofophiam exequus prietates, perexplicationes, &postu lataEpicurea.. : 2. Nane,feuvacuum:fpatiumpurecapax utibi Laliquid collocetur: intervalluminquo nihil eft : locus deniq; inquonihilest præfertim,nul tuseft. lumcorpus, autcorporeumfuntfynonima, &ulti Quandoquidem ad eruditionem præſentia po musterminus eſt dennitio primi. Exempligratiá fi tiffimum fpectant , non omittant utriusque ſyite inhoccubiculo,quodplenumeftaere,annihilaretur matis(præfentis ,& differt. antecedenti explicati) ille aer&impedireturingreffusnovi aeris,autalte altiorem originem infinuare:repetendaetenimilla rius corporis; hoc ſpatrumdicereturvacuum,& eft abipfis Phoenicibus &Paleſtinis, immo&He inane:quidquidfit,utrumAngelus,velanimaſpiri bræis :namdePythagora(non Samio,fedSyro), tualis fpatium illudoccupans,tolleret ab eoratio qui vel materiæ primæ ſyſtema primus invexitvel itrumqueafſfociavit, dePythagora, inquam, fcribi nemvacui:fermo enim tantum eftin præfenti de turaJamblico inilliusvita: Syriamferetotamlu vacuoreſpectuhabito adcorpus,&corporea. Il. Vacuumdividiturintresvelutiſpecies: pri= Stravit,Chaldeos,Hebræospræceptoreshabuit, Sidone congreffus est cum Mofchiphysiologiſuc macomplectiturvacuum ſeparatum,quodconcipi poteft extratotam machinamMundi, veluti in cefforibus. Democritumvero , fcribit Poffido hius Stoicus (apudEmpiricum adverfusMathema terminatum fpatiumubi nihilfit,poffit tamen effe tieos ) abeodemMofcho Sidonio doctrinamfuam ibi aliquid creante Deo aliosMundos ,vel trans accepiffe,videlicet auditamexillius fuccefforibus: ferrente iftumin aliumlocum &hujusmodi dicun huncautemMoſchumStrabolib.16. teftaturfuiffe turvulgo fpatiaimagmaria. Secunda,vacuum coacervatum,feuterminatum quale eſſet in cubi santebellumTrojanum. Exquibusomnibusſapien culojuxtaſuppoſitionemnum. 1.diciturtermina terconjectat Illuftriflimus Huetius in operèerudi tiffimo demonftrationis evangelicæ propofitione tum, quiaparietibushinc inde clauderetur: dici quarta,Mofchum ipfiffimum efle Mofen dictum turcoacervatumhabito refpectu ad tertiamſpeci phyfiologumutpote qui fcripferit in libro Gene em,quia expluribus minimisvacuolisquaficonfia Teosdererumprimordiis ,quique bellum Troja retur,& componeretur. Tertia,vacuumdiffemi numætate præceffit:unde daturintelligi expuris natum, quodconcipipoteft tanquam minimum fimo facræpaginæfonteEthnicos ſapientiamderi ſpatiolum vacuuminterclufum interresfibi cœté vaviffelutulentotamen alveoexceptam &figmen 'roquin fenfibiliter unitas , & continuas: quemad moduminterplurima arenægrana minutiſſimain tis erroribusque plurimis decoloratam. Hades nusdeorigineſyſtematis hujus ; cæterùminpræ fentinonomnes vulgòdictos atomiſtas expendo, autillorumplacita, quemadmodum in præceden differt, non omnium , qui dici voluntPeripate terjacentquædam minimaſpatia, in quibusnil are= næ ineft. IIL Vacuo opponiturplenum, feu repletum, &eftlocus, feufpatiumre ipsaoccupatum ab ali quo corpore. tici, fententias,&conclufionesadmifi:fedgerma num quantuia fieri poteft, Ariftotelis ſyſtema tum expofui,tumafferendumfufcepi :necenim operæpretiumeffe duco, libros, aut libelios om nestum Peripateticorum, tumAtomiſtarum evol veře adfolura compendiumphrafium multiplicin, &inutiles appendices audiendas,quas præſtat ne feire. Quarenoneft,quod queranturut frequen ter folent,quidicunturAtomiſtæ de plerisque Pa. ripateticis, nempe fententiam fuam ,&hypothe fim rectènonintelligi,necfideliterenarrari,ſe alia fentire,aliter explicare ,& fimilia :resmihi cum illis non eft inpræfenti: fed enarrandum aggredior purumputum ſyſtemaEpicureuin , ut illudrefti tuit erudite,&emendare curavit catholicèReve rendiffimus PetrusGaffendi Præpofitus Ecclefiæ Dinienfis: Enarrandum, inquam,fedmethodo in IV. Utrumdetur,vel dari poffitvacuumjuxta tertiamdivifionemlis eft alibidecidenda. Syftema tamenpræfens vel concludit, vel poftulat effede facto inrerum naturâ hujusmodi vacuum difſemi natum,& intermixtumperomnia corpora: hoc ett omnia corpora licèt videantur denfiffima , & fpiffisfima , v. g. faxum, innumera tamen minima Ipatiolavacuaintro concludit,atqueita in cæteris corporibus five folidis,five liquidis. Hæc autem vacuadiffeminatarefiduumeffedicunturvacui cu jusdam maximi , quod ab initiovelfuit,veleffe potuitin natura: tantùmvidelicet,quantum eft in tervallum & fpatium impletum modo exuniver fis corporibus tum cæleftibus , tum elementari ribus. 13 V. Quòdinnaturâ remaneredebuerint iſtava cæteris confueta atque fcholafticâ,&itaaccuratè (quod Tullius olimloco citato) ut ab iis , qui camdifciplinamprobant,non foleat accuratius explicari. A : cuolaprobant primo ,quia aliter nullumcorpus poffet moveri delocoinlocum,videlicetfi inom nivelminimo loco aliquodcorpus ineffet,velali quaparticulacorporis. Etenim fequeretur , quòd corpora impenetrabilia invicem penetrarentur : namdumunumcorpus movetur , &adunumlo um accedit; vel aliudcorpus , quodprius ibidem erat in eodem inſtanti, inderecedet,velnon : fi Fiihocfecundum jamdabitur penetratio corporum: fi primum,jamcorpusrecedensîn aliumlocumde .. bebit concedere , & exhoc alioextrudere aliud Xx 2 cor 1 348 corpus in aliumquartumlocum,& rurfusexhoc DiffertatioQuarta quartocorpusaliudexpellendumerit ,& itain in finitum: g. vel incodeminſtanti movebuntur infi nita corpora(ſaltem innumera)quodmaximasvi res &maximumimpetumpeteretinquolibetmotu, velpenetrabunturduocorporaineodemloco,vel tandemdarineceſſeeſt vacuadiſſeminata. VI. Exemplum,&analogiaexhibeturintritico coacervato intra modium,velheminam: Sienim impetuſuo naturalitriticum decidenscoacervetur, intergranaſemperaliquod remanet ſpatium(ple numquidemaere,fedvacuumtriticoattenditurau tem analogia);fi concutias,velpremastriticumvi intra modium ,granapreſſius invicem coacervan tur, & conftringuntur, &minorem occupant lo cum:itaq; fibaculuminmediotriticinon ſatiscom preſſi circumagere tentesfacilèpoteris,quodfi ma ximè conſtipata fint illa grana,nullopactobacu lummediumagitarepoteris. VII. Reſpondeturtamenexadverſohuicargu mentoquodineoinſtanticùmcorpusA.movetur, &tranfitin locumB. corpusB. recedit in locumE. &rurfus corpusE. inlocumA. idq;pergyrum ,& motumpaucorumcorporum,feupartiumcorpo rearum:afferturexemplum piſcis,qui dum aquam antrorfumexpellit;illa pergyrum propellit aliam aquamin locumàpifcerelictum : etiamin rota, dumgyrat axe immotoilliusuna pars fuccedit in locumalterius : ratiovero reſponſionispetiturex naturâimpetus,quitruditobicem illum,quiminùs refiftit, utconſequatur motus localis. VIII. Probantquoqueſecundò ,quia alioquin corporararefieri nonpoffent,autcondenſari :ra refcereenim aquamin hoc ſyſtematenil aliud eſt, quàm in modum ſpongiædilatari: cum difcrimine illo, quòdin formalibus ſpongiæ ineft aer, fedin aqua , &fimilibusrarefactis infunt dumtaxatin ſenſibilia ſpatiola inania. Condenſari verò per indè eft ut ſpongiam cunſtringi : huictamen refponderi folet rarefactionem , & conden fationem etiam non invocato vacuo explicari poffe. 1X. Exemplumetiamſequensaffertur,ſeurex perientia;ſal in aquareſolvitur, acdiluitur, itata menutpoftquam certaquantitas ſaliscommnisdi lutafuerit inaqua,nilampliùs falis communis ea demaquarefolverepoffit:quodfinon ſalemcom munem,fedfaccarum,autvitriolum, autalumen injicias ineandem aquam; iſta reſolventurunum quodqueufqueadcertam quantitatem: undehoo? nempe quia in proportionata ſpatiola particulæ minimæſaliscommunis habentes figuram congru entem ſpatiolis penetrant,&ita ſal diluitur: fed PhyſicaGeneralis eſſentiam fuam(quidquidfitdeexiſtentia) confi deraripoteſt:quodnempè fitipſuminane coacer vatumdiſſeminatumplurimiscorpufculis,&reculis occupantibusmaximamejusdeminanispartem,& quafiintertexentibus ipfum, ita ut ex illo vacuo nonſuperſint intoto Univerſiintervallo niſi pun Aulaquædam,innumera quidem , ſedminutiſſima intercluſaintracorpora,vel continua,velcontigua, vel ſolida, velliquida. XI. Vacuaiſtadiſſeminata ſunt omninò inſen fibilia , nec ullo ſenſu corporeo percipipoſſunt: indeeſt ,utcorpora , quævidentur eſſeomninò planiffima foſſulas tamen,&cavitates hujusmodi infenfibiles habeant:co pacto,quo nequepercipi poteftfenfibus materiaprima,aut formaſubſtan tialis , fed adſummum mediatèpercipiturper ac cidentia; itavacuaiſtapercipiuntur ,&quaſi ſen fibilia redduntur peraccidentia,& modificationes ſenſibiles. XII. Vacuailla ſpatiolaſubindemutanturjuxta diverſam corporum transpofitionem , vel trans portationem:inde enim ſpaitolum,quod vacuum erat, redditurplenum,quodque plenumremanet vacuum. Exemplumin ſpongia, cujus cavitates, ſiprorfus vacuæ effent, dum ſpongia transporta turdeloco inlocum, ſpatiumubi cavitates ſpon giæ,erant, contineret folidas partes ejusdem ſpon giæ,&viceversa: itemexemplumeftin rete,dum trahiturperaquam: noneadem, ſeddiverſa aqua ſucceſſive retisoccupatcavitates. XIII. Sicutidari trinam dimenſionem invacuo dixi differ. 1. Phyſ.metaph. ita in iftis vacuolisda biturlicètminimatrinadimenſio:adeóquefingula illa erunt ſolida,& corporamathematica. XIV. Hincfit , utdiverſas figuras quoqueha bent,ficutifolida mathematica habere poffunt, & adeomultiplices,utrefpondeant,&congruantdi verfis figuris atomorum,de quibus infra. XV. Habent autem tantam amplitudinem (& forte majorem ) ut capere ſufficiant unicamato mum: utquedanturatomi majores,vel minores, ita vacua illainæqualia funtinmagnitudine. Item quandoque in rerumnaturâfunt majoraquandoq; minora,fic enimexplicatur rarefactiocorporum, &condenfatio. XVI. Undèvacuolaiſtanonſuntidem,acpori ſenſibiles,hoceſtmeatus quidam,&canaliculiper vadentes corpora,quales in pelle,&cute indubi tanterexiſtant,per cos enim ſudor&effluviapro rumpunt: hiautempori licèt (in corporehuma no)carnepleni non fint , occupanturtamenvel acre , liquore , vel alioquopiam corpore: diffe runt autem à vacuisdiſſeminatis : primò quiain in ſpatiola nonproportionata ,& figuræ diſſimi- do , quia nonomniahujusmodivacua perforant lis ſalis particulæ nequeunt ſubire : poſſunttamen minima vitrioli , & aluminis congruentia figuris ſpatiolorum : indècolligunt effe in aquâ hujus modi vacuola. Adhoctamenaliidicunt,ſalibus hujusmodi faturatam intumefcere , & majorem occupare locum: cui tamen facile reponent,vel negandoinomni experimento contingeretumo remillum;& fiquandocontingat idexfermenta tione aliqua,&efferfeſcentiaevenire,dequâalibi minutiùs agendum. X. Cæterum inane diſſeminatum ſecundum comparabiliterſpatii minoris funt vacua: ſecun corpora, nec funtper modumcanaliculi, ſedvel utireceptaculainprofunditatecorporumexiſten. tia,undiquecircumcluſa àpartibuscorporum; cœ teriumplerumqueànonnullisper porosvacuahu jusmodiintelliguntur. XVII. Quandoque hujusmodi vacua replen turàparticuliscorporum, fedcumaliquâviolen tia : naturaliter enim particulæ corporumpetunt itaeſſe diſpoſitæ,utnonomninò ſe comprimant, &viciniffimè ſtringant: analogiamhabes inmo dioplenotritici:fienimpondere ſuo naturalitri ticum DeſyſtemateEpicureo&c. exunaatomo, ticum demittaturînmodium; granaitainvicemſe cètminimumetiaminſenſibilinon componunt, & cohærent, utrelinquant nonnihil Ipatii intergranum,&granum: quod fi modium 349 fedexplurimisconftatjuxta num. 3. itemquetan fuccutias, vel triticum comprimas , magis coar &anturgrana, & viciniuscohærent:ita contingit inparticuliscorporum,& quia naturaliteritacon tingit; inde eft , utfideſiſtatur àcompreffione illa violentia, erumpant ſtatim particulæ corporeæ ex vacuolis,inquæ fuerantintruſæ. SECTIO II. Deatomisearumqueeſſentia,&compofitione ex 1. plicationes,&poftulataEpicurea. Ec atomus , ſeu hoc atomum , latine Hidemacindiffccabile, &inlatioriſignifica tione idem,quod individuum,velindiviſi bile:apudEpicureosatomus eſt corpuſculumſoli dumimpenetrabile(vel exigens impenetrationem) quam ex proprietate quodlibet corpus neceffa rioincludit intraſeplurima ſpatiola inania : atque in hocpotiffimum diftinguitur corpus naturale à principiis fuis,hoceſtatomis. VIII. Nonindetamen ſequitur,quodcorporis naturalis iſtaduoprincipia fint : atomi &vacuum (utnonnulli ex ignoratione ſyſtematis credunt:) namvacuum&inanecumnihilfit,noneſt princi pium conftituens intrinfece;fed folùm connota tum,&obliquumipfius corporis naturalis. IX. Non ex fola materia prima Atomiſtica corpusnaturalecoalefcit,ſedetiam exforma: for maautemmaterialisdupliciterexponiturinhocfy ſtemate. Formænomineintelligiturprimòſpiritus quidam, ſenſpirituoſæatomi, quæ fint quafi flos ipfius materiæ,cujus analogiam exhibent ſpiritus illi, qui exvariis corporibus chimice extrahun infenfibile ,quod naturaliterſecari, & divide non poteſt: quidquid fit utrum ſupernaturaliter ſecari tur,ut fpiritus vini , vitrioli &c. Porrò ſpiritus ille,quæeſt forma atomiſticapervadit , & fubigit poffit. II. Atomusnoneſtpunctummathematicum,ut perperam nonnulli cenfent,ſedhabet magnitudi nem,&extenfionemtrinam,licètſecari inpartes non poffit , idque propter foliditatem maximam, quæ foliditas inde provenit ,velquodatominon includant in ſe ipfis ulla inania ſpatiola; velquod cadematomus nonpoffit fimulduobus motibus diverſis moveri , quodomnino neceffariumadſe reliquaspartes craffiores corporis naturalis , quæ habentrationemmateriæ. Secundo formænomi ne intelligitur diverſa diſpoſitio, textura, nexus, &complicatioipfarum atomorum juxta diverfas proprietates, & figuras,quashabent atomi ſecun dumſe,dequibuspoftea: analogia in formis retis quæ nihil aliud eſt,quam certatextura filorum, quæque texturamodus quidam eſt explicandus juxta diverſas ſententias modorum communes Aionem. III. Atomiſeorfimſumptæ funtomninoinfenfi etiamPeripateticis. X. Per hujusmodi formam corpus naturale biles, utmateriaprima & formaperipatetica: un acquirit,utfitradix,&principiun motus,& quie deLucretiuslib. 1. cum nequeant oculis rerumpri mordia cerni: quarenulla reculaquamvis minima modo fit fenfibilis faltem permicroſcopium eſſe poteft, quæ nonfit incomparabiliter major quali tis ſenſibilis juxtadefinitionemſubſtantiæ. Eopa toquoretetalipacto textumex filis cæteroquin indifferentibus ad rete,velpannum componendum peripſamtexturamacquirit certamaptitudinem & betatomo,&conftetexinnumerabilibusatomis, UndecumSolisradio perfeneſtras ſubeuntecon ſpiciuntur minima quædam corpufcula pulveris volitantia per aerem , nemo credat atomos effe, licèt quandoque illa ipſaaſſumantur in ſimilitudi nem atomorum , nimirum utobfcuræ atomi per aliquidnotius,& fenfibileutcumqueintelligantur: juxtailludLucretii. facultatem, e.g. adpiſcandum potius , quam ad cooperiendum. XI. Differentia ſpecifica totaliscorporum na turalium habeturtumper illam formam, tum per materiam,hoceſtpertexturamipfam,&perpro portionatasatomos adhujusmoditexturam, ficu tidifferentiaretisfineiàrete ferreo. :: XII. Inhoc ſyſtematediſtinguitur totum ef Dumtaxat rerummugnarumparvapoteftres Exemplaredare,&veftigianotitiai. IV. Atominonſuntæternæ,nec increatæ uti erravitEpicurus, ejusque anteceffores, non diffi milipactoquo Plato ,&Ariftoteles quoadmate riam primam, quam æternam,&increatam dice bant: itaque fidantur atomi ſunt creatæ àDeo in principiomundimodoinferiùsexponendo. ८ V. AtomifuntmateriaprimaEpicurea; học eftprimumprincipium intrinfecum, exquo com ponuntur, & conftant omnia corpora naturalia; nempequodlibetcertum corpusnaturale, feu fub ſtantia naturalis corporea ex innumeris atomis ſi mulcoaginentatis&complicatiscomponitur,utex aliis innumeris conftatquodlibet aliud corpus na turale&itade fingulis. VI. Atomiſuntingenerabiles&incorruptibiles, utmateria prima peripatetica : nam funt primum ſubjectum ex quocorporaomnia componuntur: alioquindareturproceſſusininfinitum. VII. Corpus autem naturale,quodcumque li ſentiale à toto continuo , ſeu continuativoper hoc, quòdfi plures ex atomis texturæ , fingulæ fufficientes addenominandum fimplicitertalecor pus, continuentur fimul, & conjungantur ; erit totum continuum , veluti fi plura retia fimul alligentur , vel plures ſphæræ cerea coagmen tentur. XIII. Omnesatomiſcorſum ſumptæ&fecun dùmſeſunt ejusdem ſpeciei phyficæ , ut materia prima peripateticaex fect. 2.differt.antecedentis Analogiaeſt inferro,exquocodemſecundumſpe ciem fiuntgladii , claves,horologia&c. hoc eft artefactadiverſarum ſpecierum; At dices: atomi diverſas figuras infeparabiles habent : g. ſpecie differuntunius figuræ atomi abatomisalterius: ad hæc reſpondetur diftinguendo , differunt ſpecie metaphyficaconceditur,phyſicânegatur: namin confiderationephyſicâilladifferentia licèteffentia lis : hoceft exigentia figurædiverſæ fe habet ut merumprædicatum individuale,juxta differt. 19. Logice, f XIV. Ato : 350 Differtatio Quarta XIV. Atomusfolitaria,&nontexta cumaliis naturaliterpoteſt exiſtere , contraquàm contingat Phyſicageneralis Secunda cum adduntur novæ atomi præteritis, inmateriaprima peripatetica : plerumque tamen nonomnino ſeparatæatomi exiftunt, fed faltem paucifimæ fimul connectuntur ,& ita connexa conftituunt corpufcula quædam difficillimè inex tricabilia ,quæ vocanturgræceoykofeumolecu læ,&funtvelutiſemina ,& elementa corporum fenfibilium. XV. Exhis moleculis, aliæ funtomnino fimiles interſe;nempefimili textura ,&exfimilibus ato miscompactæ: aliæ funt diffimilespropteroppofi tamcaufam: quando fimilescum diffimilibus con necduntur fiuntcorpora mixta ſenſibilià, feu illo rampartes integrales,& continuativæjuxta n. 12. quarehosterminosnota: atomi,moleculæ,partes integrantes, ex primis fecundæ, ex fecundistertiæ, extertiiscorporadeinum confiantur. XVI. Nunquamextiterunt omnesatomimutuo feparata contra quamex errore fenferit Epicurus cumMajoribus fuis dicentibus atomos omnes ab æterno feparatas deindeſeſe cafuconjunxiffe ,& indefactumMundumhuncvifibilem. XVII. Atinhocſyſtemate,utabaffeclis Chri ſtianis emendatur, Deus ab initio ,non quidem creavit atomos ſeparatas; fedcorpora ipfa com pacta ex materia prima atomiſtica,ficenimrectè dicitur creaffeipfas atomos,(utpariterdixidema teriaperipateticadiffert.anteced.fect.2 )illæ autem atomi naturali vi pollebant ,&pollent feparandi ſeſe mutuò , & ita refolvendi corporanaturalia faltem in moleculas : præterea terram , aerem, aquas creavit Deus plenas ,&quafi exaturatashu jusmodi diffimilibus moleculis ,ut nimirum effent veluti ſeminanovarum generationum , quæ fierent cùmexillis feminibus plurima pervarias texturas compingerentur interveniente caufa efficiente, dequa mox agemus. Pro diverfitatetamenregio numdiverfimodefuntdiſperſæ hujusmodimolecu læ: inde: nonomnisfertomniatellus:quodſcili cetpræter alias caufas ſterilitatis defintproportio nalia femina,ſeumoleculæ, XVIII. Inhoc ſyſtematenulladanturacciden tiaabſoluta ; fed omnia funtatomi, veleffluvia, vel agitationes atomorum: indediverſæ proprie quæ erantincorruptocorpore : c.g. cumfemen traditum terræ fermentatterramvicinam , & ex illa particulas , & atomos fibi annectit. Tertia cum feparantur,& avolant plures atomi , quæ inerant in corrupto , &reliquaatomiremanentes innovumcorpus ſenſibile connectuntur: itaignis atomiſticus generatur. Generatio autem mixta quadruplex ett juxtaregulamfine ordine prioris, &pofterioris combinandi tres modos fimplicis ; generationis... XXI. Alteratio differt à generationenonper magis −fed ex eo quodcumtotaſenſibilis texturainaliam convertitur, veluti fi ex quadrato circulus fieret;tunceftgeneratio: at cum textura illa variatur quidem ; fed non omnino fenfibiliter quemadmodum fi retenodisduplicatis, & intor tis,autfimplicibus fieret; tunc eit alteratio: fimi liter fi addatur interna aliqua appendix , ut fi in ovatofieret circulus minor,alteratio eft. Ex his pofitisEpicurei CONCLUDUNT. Quodlibettorpus naturalecomponiturexatomis mutuo difpofitis difpofitione naturaliter ener gica,feu operativa , &includente vacuum Robantconclufionempræcipuè ex num. 19. Eltinexplicabilis.generatio&corruptio natu affeminatum. P ralisut contradiſtincta a creatione, & annihi latione permateriam & forman peripateticam: g. explicanda eit per materiam ,& formam epicu ream: prob.antec. exdictonum.19. pluribus am plificato cum aliis quibusdam , quæpotiùs urba nitatesfunt,feu ut diciturcæremoniæquam argu menta:confequentiam vero probant: quia cætera ſyſtemata in fequentibus exponenda & præfer timchimicum majoribüs abfürdis laborare credunt Epicurei. Hoctamenritè intelligi perſequentes ſectiones nondifficilepoterit. SECTIO III. tates,vindecolor,calor,fonus &c. datur enim I 1 Deatomorumproprietatibus ,&attributis, Nteordinemproprietatumfecenſeridebet duntaxatſubſtantiacorporea, &modidiverſi ſub Aantiam modificantes XIX. Ratiohujus ſyſtematis eft: quia nihil de novovere&proprièfitex nihilo, idquecompro bantperomnes objectionescontra formæperipa ticæ eductionem poſitas differtat , antecedenti fect.3. in fine. A multitudonumerica atomorum,quam infi nitam eſſeimmerito dixitEpicurus,poffunt enim finitæ,fedinnumerabilesfufficere adconfian dumtotumuniverfum,etiam fiinquolibet corpu ſculo infenfibili plurima atomorum millia infumi neceffefit: nequehoc diffonatpluribus Peripatetit 'cis,vel enim fint atomi,velparticule,profectonatu XX. Danturtamengenerationes ,& corruptio nes ,&alterationesatomiſticæ :'generatio eft mu tatio totius fenfibilis corporis in novuin ſenſibile corpus , quod fit per mutationem totius texturæ (licètnontotaliter) in alteram,& prætereas ſaltem plerumque,peracceffum,velreceffumplurium ato morum&particularuin materiæ primæ. Indegene ratio fimplex tripliciter fit : tranſpoſitione ato morum,additione atomorum, detractioneatomo rum. Prima eft, cum eædem atomi,quæ inerant in corrupto,remanent ſolæin genito : ſedtranſpo nuntur: hoceftdiverfimodecontexuntur,utfi ex codemfiloquoreteconftabat , pannum conficias, ra plurespartesdifcernitingrano milii,quam homò poffetintotoCaucaſomonte. Confiderainmini mo omnium animaliom ,qui diciturAcarushoc ipfumquodidemgræceacinfectilis,&indivifibilis, dequoAriftoteles lib. 6.de hiſtoriaanimalium cap. 32. Acarus igitur fupra acumenacusvixconfpi citur; fi engyſcopio contempleris videbis acarum roftrum habere cumproboſcideveluti lephantem, itemſex illieſſe pedes,& duocornuàramoſa adin ſtarcervorum: prætereatcumvivatdebet fenfibus fuis,&organis ad vegetationem,& nutritionem neceffariis inſtrui : quot igitur atomiinuno ſolo acaro componendo impenduntur à natura !Ne inde De ſyſtemateEpicurco Sc. indetamenconficias dariatomosinfinitas,&verè Innumerabiles: facilè enim fupputari polluntper regulam Archimedis, qui quærens quot particule 351 evaporari; in fundovaſis ſubſediſſedeprehendes Japillos plurimos figuræ cubicæ ſimiles talislufo minimæ continerenturinMundouniverſoillisun dequaque confertiffimo à firmamentoCæliuſque adcentrumTerræ , &particulæ hujusmodieffent, tut decem millia requirerenturad minimumſemen papaveris commponendum; demonftrattotfutu ras hujusmodiparticula,quotdeſignanturnumero conſtante ex unitate, & una fupra quinquaginta zifris ſeuzeris : undeetiam ficentummillia,vel de cies centena millia&c. atomorum ad illudfemen requirerentureâdemregulanumeraripoffent,qua reſunt finitæatomi. 1. Effentiam atomorumfecundumſecollocant Epicurei infoliditateinfenfibili,& infecabili: Pros prietates verò,& differentiæ,rationequarumato imidividunturinvariasclaſſes,ſuntſequentes. III. Proprietas primaeſtmagnitudofeumoles, ratione cujusaliquæatomi funt majores, aliæ mi noresidquepervarios gradus: omnes tamen funt infenfibiliter quantæ,&molisinſenſibilis:perhanc vero diſparem magnitudinem plures naturæ effe etus explicanturv.g.impreffiones fenfuumnoftrow riis , qui dicunturſaliscommuniscryſtalli : quem admodumhujusmodi operatio dicitur cryſtalliza tio apud Chimicos, Porrò quòaquainvafefue rit altior , eâ evaporatâ reliquuntur cubi tanto majores ; ſiverò fueritminimæaltitudinisinvaſe relinquet cubos quaſi inſenſibiles : quos fi per engyſcopium contempleris,effe compofitos ex aliis minutioribuscubulis ,&hosrurfus exmino ribus aliis comperies , ut quoque cubicam figu ramin hujusmodiſalinis cryſtallisnon eſſeperfe tam; fed unampræfertim corum faciemnonni hilcurnatam,&angulisplusæquoobtufisplerum queeffe. Itaque ex hocphænomenorecteinfer re ſe creduntEpicureifalemvelutexprimisprin cipiis conftare exveris atomis cubicis. Quod fi dillolvatur ſal petræ fimili pacto , aquâ evapora taremanent pyramidess fi alumen diffolvas re linquuntur figuræ octo facierum hoc eft figura octoedricæ & ita de pluribus aliis falium gene ribus ,utalibi exponemus. Tertioconſtatquo que non folum corpora diverſæ ſpeciei , effe rum,hoceſtſenſationes,&fimília. IV. Proprietasfecundaeftfigura:omnesatomi differentis figuræ ,fedquodlibetindividuum ejus dem omnino fpeciei cumalio corporediffimi lem tamen ab illo figuram habere : duo grana Figuratæfunt figuratrinemenſurabili; fedinnume rabiles funt ſpecies hujusmodi figurarum, nonſo lùm aliqua ratione regularium ( quales cubus, ſphæra, pyramis , priſma , conus &c. ) verum tritici fi accuratiffimè obſerventur apparebunt noneffeomnino fimilia; duo honines multomi nus , immò duoova,undeCiceroquarto Aca demi. quæ narrat, fuiſſeDeli nonnullos qui cum etiam irregularium ut funtfiguræ fenfibiles lapi cerefolebant. dum , arenarum&c. aliæ infuperficie funtaſpe ovuminfpexerant,quailludGallina peperiſſet di VII. Species hujusmodi Agurarum , per quas ræ, aliæ læves atomi ; claſſes quædam continent diftribuuntur inclaſſes ipfæ atominonfunt infini L atomos formatas in aculeos, uncinos,hamos, an tæ licètinnumerabiles, utdemultitudine numeri nulos,quemadmodumfenfibiliter cernimus inplus ribus artefactis , & corporibus naturalibus. Nil quidem hortum certi ſtatui poteft quoad certa quæque corpora naturalia , aut illorum atomos niſi ex longe petitis conjecturis : quodtamena pudEpicurcosconftatillud eft, nonomnes ato-, moseſſe ſphæricas. : cadixi num. 1. Poffunt igitur fieri tot , & tantæ combinationes ex hujusmodi atomisdiverfimodè figuratis ,utcaptumomnem&intelligentiam hu manamſuperent. VIII. Proprietas tertia atomorum eſt gravitas leù pondus, leùvisinternaſelocomovendi, feu impetus ,&impulfus innatus, ſeùenergia ſe agi V. Extanta diverfitate figurarum rationem, tandis quæfuntfynonima:inhoc autempondere, nonnullamreddunt , curtanta fit diverſitas figu , &gravitate magna myſteria,necminores halluci ræ ſenſibilis corporum naturalium ; fed nota, me dixiffe nonnullam : nam eſt manifeſtum nationesnonnullorum , IX. Expondereinnato promanatquarta pro totam rationem configurationis corporum non, eſſe ſolas diverſas figuras atomorum , cum ex atomis diverſiſſimarum figurarum conſtet , vel matuin. conftare poffit quodlibetcorpus præfertim ani prietas,nempe motuslocalis,quiefteffectus faltem petitusab impetu. Motusautem iſtelocalis vel ef lepoteftutſaxidemoventisdeorfum;velfimilisil li motuiirregulari,quo ſenſibiliterapparentmoveri VI. Exoccaſionenotandumquoqueeſt,nullam eſſe ſpeciem corporum naturalium ſenſibilium, quæ figuram aliquo pacto diverſamnon habeatà ſpeciealterius corporis:utpatetprimoincorpori busanimatis ; nullum enimeſtanimal,nullaplanta, quæ fimillimam cuin alterius ſpecie animali , vel planta figuram fortiatur. Secundoin ipfis corpo ribusinanimatis mixtis , veſelementis confirma tur id ipfum , & quantumad iſta ſecurius dicitur diverſam corporum figuram ex diverfa atomo A rum figura profluere : quod quantùm ad cor pora folida probatur per liquida,&quantùm ad iſtaperexperimentaſequentia.Siinaquavaſecon tentaſalemcommunemdiſſolvas, &deinde per mittas aquam,veladſolem, veladtepidum ignem corpufcula in radioSolis perfeneftram intrantis confpicua. X. Atomi ſi ſeparatæ fuerint indefinenter irre quietæfunt,ſeſequecontinuoagitantproptergravi tateminnatam;fi compactæ,&conglutinatæeffici antcorpus,perpetuumnihilominus niſum&cona tumeduntſemovendiſeſequeabaliisſeparandi:ana logiamhabesinlapide,quimanudetentusgravitat, &nititur inmanun: atqueindetandemfit,utcor poranaturaliaintereant,&diffoluantur. XI. JuxtaEpicurum atomifeorfum fumptætri plicem haberepoffuntmotum localem ex eodem impetu innato (præter alios impetusadventitios, &communicatos,de quibusalibi):primus motus eſtdeorfum adperpendiculum , ſcu adlineamut Cicero loquitur : in hoc autem motuexplicando apertè 1 ১ 352 1 Differt.QuartaPhyſicageneralis apertè erravit Epicurus declarans hunc termi- promanatexquarta,eſtvelocitasæqualis omnium numdeorfum:negavit enimfignificare verfusali quodcentrum;fedajebatfurfumreſpectuatomo rum folitariarumeſſeidemacdicere:exillaparte (quæterminumnonhabet)undeatomiadveniunt: quafi ab æterno,&àfe ipfisex aliquâparte fem perveniffet : deorfum verò dicebat idem effeac adeampartemadquam(itemfinetermino)atomi procedant quaſi ituræeſſepertotam æternitatem, &nunquamadterminumperventuræ. Itaqueato mi emendati ponunturàDeocreatæ: primo cum gravitate, & impetuinnatoquantumeſt de ſede Icendendipermotumadperpendiculum. Secun : docum impetu tamen faciledeterminabilià quo cumqueobiceoccurrenteadineundamaliamviam, &deviandaınvelobliquè, vel ſurſum. Tertio ita tamen ut adquamcumqueviamdetermineturmo tus atomorum indefinenter illam teneant; nifi ab alio obicedeterminetur earum impetus ad aliam viam. QuartodeniquequantuinadhocàGaſſendo poftulatur, quòdDeus atomis fingulis vim , & impetumcongruum providerit ſeſemovendi,evol vendi, ſeſe extricandi, profiliendi , impingendi, retundendi,ſeſe invicem apprehendendi,continen di,revinciendi quantumneceffeeratadmolemuni verſi conflandam. XII. Secundus motus eſtdeclinationis, qui omnino fituseſt ſinefundamentoabEpicuro , ut notatTullius primode finibus & librodefato;ex ponitur autem iftemotus,quaſi aliquæ atominon moveanturproprièadperpendiculum;fedaliquan tumdeclinent & obliquedeſcendant; idquepone batEpicurus,utexponeretquomodoatomiſibiin atomorum quantum adimpetum naturalem, quo illæ moventur: itaponitur abEpicuro in tantum utlicètaliæatomifint majores,aliæminores,adco que ratione molis aliæ graviores aliæ minusgra ves;omnestamencùmfintejusdemſpecieiphyſi cææquèvelocitermoveantur. XVIII. Velocitas autem atomorum ſeparata rum ,dummoverenturin vacuo coacervato fine impedimentofupracaptum maximaeſt,&incom parabiliter major motu Solis , aut primiMobilis peripatetici: nontameneſt,auteſſet motusinſtan taneus, negant enim,in vacuoinotusomnes lo calesfuturos inſtantaneos : adeoque nonmotus : nammotus ſaltem requirit duo inſtantia tempo ris ut quælibet phyfica mutatio : ( juxta differt. 2.Phyfico-metaphyficam) fedcontraAriftoteles cenſettotamſucceſſionem motus localisprovenire exreſiſtentiacorporis: ( c.g.aeris,vel aquæ) exi ſtentisin medio,ſeu intervalloplenoperquodtran fit mobile,quod tamenelucidarealterius eftloci. XIX. Motus reflexus etiam ſuccuſſionis ato morum ſeparatarumeſt æque-velox, aceffet mo tus directus , de quo num,antecedenti: ratio eft, quia impetus ille innatus atomorum ad velociffi mummotumperreflexionemnonminuitur inhoc ſyſtemate. SECTIO IV. Peratomosexplicatasexponunturphanomena, Statuscorporumnaturalium. vicem occurrerent ut complicari poſſent invaria I. corporanaturalia ; fienim per lineamrectamde fcenderent omnes, &æquevelociter (utmoxdi Oſtulatur, quòd in primacreationecorpora omnianaturaliatamcæleftia,quàmfubluna P cain)nunquamunaatomusaffequipoffetaliam,& ria condita fuerint ex atomi diverſunode complicatis,atque contextis: exponiturverò fuc cumillaconjungi incorpus naturale. Sedrectius fine hocmotuexponipoteſtjuxtan.17.fect.2.con cretiocorporumexatomis. XIII. Tertius motus eſtreflexus ,cùm vide licet una atomus ( idemque dicas de cæteris) in aliam repercutiens velſurſum, vel ad latusreſilit: idquenonſemel,ſedpluries;ut fiv.g.atomusre filiens in aliam impingat à tergo , & inde iterum reſultet,vel directe inprimamunde reſilivit, vel obliquè in aliamatomum,atqueita conſequenter quoadaliasreflexiones. XIV Motushujusmodi reflexusdiverſus eſſe poteſt prodiverfitate figuræ atomi tumincidentis, tumreſiſtentis , c. g. ſi rotunda, ſideclivis, ſi pla nafit ſuperficies atomialterutrius, diverſusmotus reflexus determinatur : analogiam habes in pila, quæ refiliat ex pavimentovelplano,velconcavo, velconvexo.-XV. Proptermotumhujusmodireflexumcon tingitatomos invicemcolligari&annecti,adeoque ceſſiva corporumviciffitudo, acpræfertim corru ptiohocpacto. II. Cauſa ſecunda efficiens materialis,ſeu prin cipium activum mutationis,&corruptionis cor porumfuntipfæatomi , in quantum habentmo tumlocalem, quoperagitur rerumcorruptio: ete nimatomicomponentes quodlibetcorpus,licètin vicemfint connexæ ſempertamenirrequietæ funt (ex ſect.3. num. 10.)&nifum,conatuinque ſuum quantumpoffunt,exeruntadſe movendumquæ damatomi inunampartem,aliæ in aliam , idque propterdiverfum motumreflexum: exinde fit,ut tandem proceſſu temporis diffolvantur invicem : fic perit textura corporis: hoc eſt corpus ipſum corrumpitur. III. Hinc vides cauſam ſecundam efficientem Atomiſticam non effe quid distinctum àmateria prima Atomiſtica; ſedidem cum illa ſub diversa formalitate. 1 IV. Notabis etiam motum localem atomorum exillisconflari moleculas, ex quibusdeindecor poranaturalia fiant. XVI. Incorporibus ipfis jam compactis , & A contextis latent plerumque atomi, vel moleculæ disjunctæ à cæteris , quæ pervacua ſpatiola cor poribus incluſa peragunt frequentiffimos motus reflexos,qui dicunturſuccuſſiones,velpalpitatio nes ipforumcorporum. XVII. Proprietas quinta atomorum.quæ effe, &dici ab Epicureis inſtrumentumcommune naturæ, quo peraguntur mundiviciffitudines : fi gura vero , &magnitudo atomorumdeterminat motumillum,hoc eſtpræſtat ,ut fit potiùs ver-, sus unam partem, quamaliam, item facit , ut motusfitmagisefficax,vel minus: .g.figura cuf pidata magisaptaadmotumeft, quam plana, aut rotunda.-7 V. Cauſaitem ſeaundaefficiensgenerationis 1 aft 2 DefyſtemateEpicureo Sc. eſt ipfaquoque in atomis poſita , quatenusmo ventur iſtæ , &movendovelſe tranſponunt, vel accedunt adalias, illisque conjunguntur,vel rece dunt ab aliis juxta ſect.2. num. 20.&fect. 3. num. II. 1. VI. Exemplum inproductione, ſeu genera tione ignis exhibent. Atomi igneæ ex igneA. evolantes fubeunt per poros , & vacua ſpatiola ligniB. non fine aliquâ violentiajuxta dicta ſect. 1.num. 16. & acuminibus fuis ( feruntur enim efſſe pyramidales ) ſe intrudunt inter atnmos, ipfiusligni, veluti cuneus ,atque ita continuoaliæ atq; itade novoatomi igneæ fubeuntesdiffolvunt compaginem ,tandem &texturamligni ; itaut phurimæ atomi aqucæ (quæ ferunturrotundæ,vel Ipirales ) item plurimæ terreæ ( quæ cubicæ pu tantur) recedant& remaneantplurimæ,&ferèfolæ pyramidales,quæ inerantinligno,atqueitaexligno fit ignis, ficredere fas eſt. VII. Quoddictumde atomis idem intelligas detmoleculis,feu feminibus,quæ vi atomorum ex quibus conſtantſemovent &agitant: cujusexem plumpatet inſpirituvini , &plurimorum corpo rum effluviis : ad eam partem autem ſemovent illæ moleculæ : quò illas impellit major pars ato morumexquibusconſtant:idemetiam dicendum departibusintegrantibus, quæ ex mixtis molecu lis componuntur quantum ad ipfarum agitatio nes , & alterationes ex interno atomorum motu 353 determinatione , & lege inſtitutiva naturæ , quâ unuin corpus amicumdeterminatur ad nexum cum alio ,&adfeparationem ab aliocontrario: analogiam exhibet virga aurea , quæ fi extremi tate unâ intingaturMercurio,ſeùHydragyro, to tumintraſetrahit & ebibit,&indetotavirgadeal batur. Nutritur autem arbufcula, ſeuſemenjam pullulans attrahendo per poros radicishumorem pinguemterræ : hoceſt agitatione,&motuato morumradicalium ſeparante illumhumoremàre liquis particulis terræ,ita ut evadat minùsgravis, quamterra: adeoquejuxtanum.8.nonpetateffe ineadem vicinitateadcentrum cumterrâ,atqueita diffolutus determinetur ad ſemovendum versus corpusamicum,hoceftpercanales,&porosradi cis inipfamarborem: fic itaque continentercre ſcit,&adolefcit arborquoufque remaneat ſuccus idoneusinterraſugendus. X. Altorationes, &mutationes accidentales, hoceft qualitates,&accidentia explicantur : pri mo,perſolas atomos &inane. Ita corpus rarum eftararitate,quæ nihilaliudeſt ,quam texturaato morumplurainaniaſpatiolacomplectens. Corpus denfum eftàdenfitate, quæ contra pauciffimava cuolacomplectitur. XI. Perfpicuitas ferèexponiturut raritas ,& opacitasut denfitas: fed quia aliqua corporarara ut funt fimul &opaca foliumbrafficæ rariffimum, &opacum;adperfpicuitatem requiritur,ut corpus provenientes : deniq; idemſentiuntdemotu na turali corporumintegrorum. VIII. Hæcutcumquefacilè explicent inanima torumcorporumgeneſim, &interitum : non ita tamenclarèarborum,ſeuvegetabiliumgeneratio habeatporosinfenfibiles rectos, & quafi paralle los, nonobliquos,&intertextos: hocenim indu cit opacitatem. XII. Fluiditas,feu liquiditas exeofit,quodcor pusexatomisſaltemplurimisconſtet orbiculatis& nem,&nutritionemexpediunt:(devitaſenſitiva,obinterpofitaſpatiola interfphærulam,&fphæru inpræſenti nil loquor)hæc enim longè difficilius atomiſtice enarratur:nihilominuspoftulaturinhoc ſyſtematenullameſſelevitatempoſitivam in ullâre corporea, fed id , quoddicitur levitasgravitatem eſſe minorem:adeoqueadſummumdicendumle vitatem reſpectivam; cum talitamen ànatura in clinatione , ut magis gravia exigant naturaliter effe propiùs centrum , minus gravia vero remo tiùs àcentro : analogiam exhibet trabs , vel li gnum quodcumque in aquâ demersum, & vi detentum infundo,ſi ceffetviolentiatrabsaſcen ditad fuperiora, nonquialevis (niſi relative) ſed quia minùs gravis eſt ſecundum naturam fuam ſpecificam,quam ipſa aqua. Ita contingit quoque inmoleculis , &partibus integrantibus , aliæ gra viores, aliæ minus graves , idque quia plus , vel minùs vacui diſſeminati includit una molecula , tiva. quàm alia: indeigitur oriturEpicurealevitasrela IX. Itaque in tantum ex ſemine in terram proportionatam injectonaſciturarbor : in quan tùmatomi ipfius ſeminisadhucviventis,& fpiri tuoſimoventur,& motuſuo impelluntmoleculas fibi contiguas terræ fœcundæ: (hoc eft habentis pinguem humorem) &perillumimpulfum cum iisdem moleculis connectuntur , & implicantur: itaſemen intumefcitperacceſſumillarum molecu larum: indeſeexplicat, radices ſubtiliffimas agit fibi conjungens atomos,& moleculas ſeminarias diſperſas perillam terram. Idautem provenit ex ſphæricis,necinterfecompaginatis; ſeddisjun&is, lam. Corpushrmum,hoceftnonliquidumexco effe ſtatuunt: quia conſtet atomis ramoſis ,& inter ſe ſtrictiſſimè commiffis. XIII. Humidumà fluidoeatenusdiffert,quod humidumconftet partibus,quæ altericorporifacilè adhærefcunt: indeaqua humectat; fed aer licèt fluidus nonhumectat:ficcumà firmodiffert,quod ficcitas fit firmitasnonhumida:glacies enim eft fir ma, fed humida : quâoccaſione dicunt ex aquâ ideo fieri glaciem: quia plurimæ atomi orbiculatæ avolant, & remanent atomi habentes ſuperficies planas , quæ mutuò commiffe,&connexæ for mantcorpus firmum : atqueidcircoſal adhibetur adaquamconglaciandam:quiaſalisatomiexſect. 3. num. 6. funt cubicæ, acproinde planis ſuper faciebus. XIV. Durum&duritiesferè,acdenfitas,mol lities ut raritas explicatur : nam exduris atomist (omnesenimfuntduræ &folidæ)cum multisfimul vacuolisfitcorpus molle;ſedquia lutumeſt moll licèt fit denſum , pumexduruslicèt fit rarus: ratio differentiæpetendaeſt exdiverså figura,& cohæ fioneparticularum : quia licèt multiplices atomi componantlutum;nontamenſtrictècohærent,& tenacibusnodis; in pumiceverò,quæ funtatomi& moleculæ ſtrictiffimècolligantur. XV. Qualitatesaliæ , & accidentia referun tur ſecundò ad folammagnitudinem atomorum: inde fubtile corpus , & penetrans exiſtit , ſci licet propter minores atomos : hebes vero, Yy &ob R.P.PtolomesPhilofophia, 354 Differtatio QuintaPhyſicageneralis &obtufum hujufmodi eſt ex majoribus atomis: hincrationem reddunt cur ignis fulmincus pene tret ea corpora, quæ elementaris ignispenetrare nonpoffet: quiaexfubtiliffimis atomis,&minimis ille conftat. Alias qualitatesexplicanttertiò exmulti dine atomorum: ita augmentationem corporum peracceſſumnovarum atomorúm , diminutionem contrario. Rurfus ex figuraatomorum ,quarto, repetitur diverſa configuratio corporum, (licèt nonhanceffecauſainadæquatamponantjuxtaſet. 3.num.4.) itemaſperitas,& lævitas corporumà figura atomorum,velaſpera,&quaſi ſpinosa,vel planaàlevi inducitur. XVII. Pondus , &impulfusinnatuscorpo rum naturalium habetur denique per pondus, & gravitatem atomorum : ita tamen ut nullius corporis motus , & impetus fit adeò velox, uteffet motus ipfarum atomorum ſeparatarum: ratio eft : quia in corporibus ſemper magna eſt parsatomorum , quæ inoppofitam partem ni tuntur , & refiftunt reliquis atomis , licèt præ valentibus , quò minùs perinde velocitermove antur. XVIII. Dereliquis qualitatibus primis qualis eſt calor,frigus &c. & fecundis,ut color,fonus&c. ſuo locoafferenturexplicationesepicurea: hacte mis enim dicta fatis cife poffunt ad eruditionem hujus ſyſtematisaſſequendam, diſciplinamqueim probandam , nifi exqua parte in Peripateticum ſyſtemainfluerefacilèpoſſit omnino exclufis ato mis epicureis. PHYSICA GENERALIS. DeSyſtemate corporis naturalis exinventione RenatiCartefii. ItiùsquàminterPhilofophos interbo rologia conveniet ,juxta lepidam Se necæ comparationem:indemiraride finas, quòd viri dolitantopere diſfo nent indeſignandis naturæ corporeæ primordiis; hos interRenatus Cartefios ,feuDes Cartes,neq;Ariftoteli , nequeEpicuro,neque'ulli veterumextotoaddictus poeticam quandam phi lofophandirationem inivit,& ſyſtema inexpeta tum,&improvifum invexit,quoMundi exordia, &corporisnaturalis principia clare , & diftin&è explicari contendit. Sedutcunque novavideatur proferre,pleraque tamenex antiquis , ac potiffi mùmEpicuro decerpfiffe ,reliqua vero ,quæ de ſuoſuperſtruxitveteribus ,parum fibi conftare,& ambigere in ruinam contenduntGaffendi,&Hue tius &aliieruditiffimi Viri , quibus non itamul tòpoftaccenfendus erit, qui ſuper hocargumen toaccuratiffimum opus mediatur Francifcus Bru naccius. Explicationes,&PoftulataCartesiana: I. deeffentiamateriaprima. Orpus naturaleeſt quidquideſt extenfum, C &trine menfurabile:definitio hajusmodi impugnata eft differt.1. phyſico-metaphy ſica:attameneſtbaſis ,& fundamentumhujus ſy ſtematis re vera falfiffimum , & quopoteratnon indigere Cartefius : namlicètcorpus naturaledefi inane,feuvacuum: quoniam fivacuum effetjarm 'eſſet trinemenſurabile: g. juxtanum. I. vacuum noneffet : fedplenum & corpus naturale:unde inhocſyſtemate nihil fit ànaturâobmetum vacui etiam coacervati, cùm fit impoſſibilevacuum,nee 'natura timeat impoflibilia. III. Nullæ danturatomi epicurea; hoc eft nul læ danturparticulæ etiam minimæ, quæ funt inſe Ailes ,&non divifibiles in minores,& minoresin infinitum: in hoc convenit Carteſius cum rigidis Peripateticis. IV. Omne corpus naturale eſt materia prima exqua tanquamprincipio intrinfecoomniacom ponuntur:inhocpoftulato magna obfcuritas , & abufus vocabulorum quia tamen bonâ fideagi mus cumCartefio ficdiftinguimus: corpus natu rale dupliciterdici. Primo,ut fit idem acmateria prima,&de hoc proceditdefinitio, quodnempè fit ſubſtantiætrine menſurabilis. Secundo, corpus haturale,&phyficumdiciturid,quod'eſtcompofi tumexillâ materiâ primâ, &formâreſpondente (dequâpoftea)perinde ac ſphæra cereaeft corpus phyfico mathematicumcompofitumvelutiexma teriaexhoccorpore naturali,quodeſt ceraſecun dùm ſe&exhacforma, quæeſtrotunditas ; quâ factadiftin&ioneintelligiturcorpusnaturaleinpri moſenſudistinguirealiter àcorporenaturaliin cundo,cô modo, quômateriaprima diftinguiturà forma, hoceft faltemmodaliter realiter. Te V. Omnismateria prima eſt ejusdem ſpeciei , quemadmodum etiamEpicurus deatomis cenfet; niviſſet ut cæteri, perindedigerere poteratmedi tationes fuas. 11. Eſt impoffibile etiam metaphyficè ullum immocontra materiamprimamCarteſianam non valet objectio facta contra atomos homogeneas, &ejusdemſpeciei: quiaparticulæ materiæprimæ fecun DeLyſtemateRenatiCartefii. riamprimam: fedCarteſianijuxta ſect. 1. num. 1. 355 fecundùm Cartefiumſunt indifferentes ad omnem figuram: fecusatomis ✓ contenduntidemeffemateriamprimam& fpatium VI. Hæcmateriaprimaeſt ingonerabilis , & ipfum, neque illameffe inloco; fedlocum&fpa incorruptibilis,ut Peripatetica,& Epicurea itaut tiumipfumcreatumeffeàDeo. demateriaprima,quæabinitiocreata fuit nihilpe rieritunquam , ſedtotaadhucperfeveret,&per 111. MeditaturCarteſſusdiviſionemhujusmodi materiæ primæ quam claritatis gratia fubdividen damcenſeohocpacto : primò eamdiviſitDeusin ſeveraturafit. VII. Motus etiam localiseſtingenerabilis &in corruptibilis, non minùsquam materiaprima: hoc maximasquasdamportiones, quarumuna , & for te omniuminaxima occupat totum fpatiuminter eſt motus illelocalis , qui inditus, &impreſſus fuit jacens undequaqueàſtellis fixis usque ad terram : àDeomateriæprimæ,adhuc totus perfeveratin hoc eft totum fpatium ,quod complectitur So natura; ſed de unocorpore tranfit in aliud: ut lem cum reliquis Planetisfolaribus& terram : re materiaprimaexunoinaliudcorpustransforma liquæ veròportiones æqualis, vel inæqualis ma tur; itautficuti cum materia primaunam formam gnitudinisfingulæ intervalla occupant,quæ inlon relinquit , eo ipso aliam accipit : ita motusſtatim gumlatum & profundum defignari poffunt circa atque ab uno corpore difcedit in aliudtranfeat, fingulas ſtellas fixas : itautquotde facto funtitel necpoffitunummobilequiefcere;quinſuummo læfixæ intotidemportionesdiviſafuerit ab initio tum communicet alteri : analogiam habes indua bus pilis luforiis,quarumfiunaper lineamrectam materia prima. Hoc autem ut animo informes, necredas ſtellas illas fixas eſſe veluti clavos in (hocest connecientemcentrautriusque pilæ) tru fixos in unâ eademque ſuperficie concava firma dat aliam quiefcentem;illa primaquiefcit,&hæc menti , feu Cæli fupremi: quod diciturCœlum movetureodemmotu quo movebatur illa; Hoc ſtellatum,utproinde fingulæ ſtellæ fixæ æqualiter eftmyſterium Cartefiidifficile captu : illudtamen diftentà centroTerræ inquâ degimus ; fedcen ſpeciosaratione confirmat : quod videlicet indi feredebesaliquas ſtellas fixas remotiores effe alias gnumfit,utidquodimmediatèà Deoproceffitdu minùsremotas à noftrocentro, acpropterea di rante Univerſo unquam pereat: fi de impetu& vi ſperſasillas effeper immenfam craffitiem,&pro ſemovendi, feugravitate autpondereiftadiceret, funditatem Cæli ſtellati per inæquales diftantias pluresfaverent. VIII. SpatiumMundi&ipſeMundusuniverſus tùm interſe, tùm reſpectunoftri:quidfimilecon tingit inpiſcibus natantibus vel ſtantibus, aliis in noneſtinfinitus,necfinitus;fedindefinitus, ficpa fuperiore , aliis ininferiore parte cujufpiam pro riter extenſio materiæ primæ. Quidfibihocpo fundiſſimiOceani. ftulato voluerit Carteſius nemo hactenus fincerè percepit aut declaravit ,nec refert ita explicare: quamcumque magnitudinemMundi menshuma nacogitet, ſempermajorem&majorempoteftco gitare , nec unquam totam imaginabitur Mundi magnitudinem : etenim fic quoquereſpondebant olim Stoici doctorChryfippo cum exeis quære batur utrum homo conftaretexpartibus infinitis ; nimirum dicebantnec exfinitis nec ex infinitis: abſurda reſponſioperinde ac fi quis diceret ſtellas Cælineceſſe numeroparesnecimpares;ſedinde finitas exeo,quodtu neſciasutrum,ſint paresvel impares. . SECTIO IL Dediviſionemateriaprimaintriaelementa Cartesiana. Ateriaprima ſecundùmCarteſium ab ini M tiodiviſa fuitintres claffes: ut ſicloquar, materiæ fecundæ,fedutloquitur ipſe in tria elementa , quæ claritatisgratia vocamus ele menta Carteſiana , utdiftinguanturab elementis communiter ficappellatis. II. Hujusmodi diviſionem peractam ita fuiſſe autperagiitapotuiſſe narratAutor ſuus : inprinci piocreavitDeus materiam primam expanfam,& extenfamundequaque in latum,longum,&pro fundum, quantuin porrigiturdefacto molesUni verſi ;hoceſt totamillam extenfionem, &trinam menſurabilitatem , quænunc eſt machina Mundi, creavit DEUS plenam fimplici & indiviſa & continuamateriaprima: quodipſumterminispe ripateticis diceretur: in totohoc eodem ſpatioin quo eſt Mundusàprincipio condidit Deus mate. IV. DiviſitſecundòDeus fingulas iſtas maxi mas portiones materiæ primæ in innumerabiles quasdam particulas fatis parvas , &angulofas , quarumvelomnes,velpleræque quadratæ& cu bicæ erant. V. Singulishujusmodiparticulis impreffitDeus vehementiffimum impetumad motum duplicem: unum , quo unaquæque particula circaſe ipſam velociffimè rotaretur utturboluſorius;alium quo omnes particulæ adunam magnam portionem pertinentes velociffimè circumvolverentur circa centrum commune conftitutum intra quamlibet magnain portionem: ita ut tota una maximapor tio ex minutis particulis conftans circumrotare tur dum eodem tempore fingulæparticulæ circa ſe ipſas parvulas peragerent circumvolutiones: exemplum &analogiam habesinglobomaximo, qui compofitus effet ex minutiſſimis rotulis tali artificio,utdumglobus gyraturcircapunctum exi ſtens in medioipfius ; (quoddicitur centrumcom mune omnibuspartibus globumcomponentibus ) fingulæ rotulæ fimulcircafua peculiariacentraro tarentur. VI. Portiones illæ immanes materiæ primæ ita circumvolutæ appellantur vortices à Cartefio imitante Epicurum , qui vortices quosdam & συςροφὰς affinxitfingulis ſtellis, quodetiam ponit Cartefius indè explicans quomodoin fingulorum vorticum centris enatæ fint ſtellæfixæ, ut mox re feram. VII. Cæterùm contendit ille , circumvolutio nes hujusmodi& vortices naturaliter contingere debuiffe poft impreſſum impetum velociſſimum à Deoparticulis jam divifis : aliter enim impetum illum exererenonpotuiſſent per motum nifi cir Yy 2 cum 356 cumvolutum,& vorticoſum : non enim moveri Differtatio Quinta Phyſicageneralis potuiffent deorfum,cumomniainfra plenaeſſent materia homogeneâ& impenetrabili,&refiftente deſcenſuiſuperiorum particularum,neque ſurſum, aut transverfumexeademratione. Undecumom nes illæ particulæ ab impulfu maximo incitatæ in proximas variè impingerent; indemotusfingula rumdeterminationemaccepit: Primòutevaderet motuscircularisvel curvus, cumcæteroquin impe tus illeſecundumſe eſſet indifferens admotum,vel rectumvel curvum. Secundo ut duplicirotatione privatâ,& communi particulævolverentur. Ter tio ut vortices hujusmodi eſſent multiplices & di ſtinti,licètcontigui, nec unus tantum vortexex totamundimateriaefficeretur. Exemplum&ana logiam affume quoad primam determinationem exvorticibus aquarumvel aeris , qui inde oriun tur quòd aqua vel ventusimpingens inangulum aliquem corporum obſtantium nequit per line am rectam pergere , atque ita hinc& inde refi liens , & ab infequente aquavelventoviciffim re pulfus inorbem& circulariter agitur: omnisenim motuscurvus induciturà corporibuscircumjacen tibus , quæ motui recto impulfu corporis obſtant. Exemplum quoad fecundam determinationem: imple vas rotundum fatis amplum aqua , in quam projice& permitte natare fruſtula ligni : deindè manu vel baculo agita vehementer in gyrum aquam illam , videbis fruſtula ligni duplicimotu rotari , nimirum tum eodem motu, quo volvitur ſuram materia prima cujusque vorticis in tres veluti claſſes & ſpecies quafi minutiffimi pulvis culi diſceſſit , quæ funt tria elementa Cartefia na : quorum primum ex fubtiliffima mini maqueſcobe componitur: fecundum exglobulis ipfis , qui tantillum minus fubtilesminutique ſunt, quam ſcobs illa. Tertium elementumcontinet, minutas quidem inſenſibilesque particulas , ſed non adeoaptas admotum , ex eoquòdvelſolæ, velmutuo conjunctæ (veluti inmoleculas inſen fibiles ) figuras habeant irregulares & fatisimple xas&quafi villofas hifpidasque; fimile quidcer nere eſt in ligno cum ad torumatteritur : alia enimramenta minutiſſima fiunt, alia irregulariter figurata , ac denique globus ipfeligneus. Hinc vides particulas Carteſii atomos non effe: quia contra opinionem Epicuri ſectiles & divifibiles funt,& reipfa identidemdividuntur, & conjun guntur. XI. Singulatriaelementa in quocunquevortice pertotum illumdiſperſa&diffeminata funtita,ut inmediovorticisprimumelementum infit ſepara tumàduobus reliquis : circumquaque pertotum vorticem immixtumtùmprimum, tum ſecundum: incertisverò vorticis partibus eſtrataportiotertii elementiut mox dicam. Triumelementorumproprietates&effectus aqua , qui dicitur circacentrum commune , tum motufingulisfruftulis peculiari, quo circa propria 1. centravoluuntur. Exemplum quoad tertiamde terminationem cernere eſt in fluminibus duobus velpluribus confluentibus exadverfo,&transver ſo, quæinvicem occurrunt , nec illorum aquæ pracipui, COmmunis fingulis elementis proprietas hujusmodi eft : poffe invicem transfor mari : præ cæteris Primumobmajoremil Husfubtilitatem&velocitatem: undefacilè alienis poſſunt moveri indirectum , nec etiam exun dare extra ripas ; ſed invicem impingentes, aquæ unius Auminis cum aquis alterius determi nantur hincinde admotum in gyrum , inde effr ciunturplures vortices:non inunum tantumvor ticem utriusque fluminis aquæ confpirant: nimi rum , quia aquæ mutuò incurrentes refiliunt, & determinantur ad gyros diverfos : neccirca uni cum centrum. VIII. Vortices hujusmodi nec æquales inter ſeſunt, necperfecte ſphærici ; fedpotiusoblongi, &imperfecte ovati , & cum fuperficie convexa ſatis inæquali : idque ex eo provenit, quodunus vortex aliis contiguus proxime hæreat , veluti fi plures utres inflati iique mutuòcontiguirapidiffi mèfingulicircumvoluantur inſeipſos. 1 IX. Propter hasrotationes , & motus vorti cofos materia prima intria elementa hoc pacto diſtributa eſt. Particulæ illæ anguloſæ ,& quafi quadratæ , cum fingulæ inſeipfascircumrotaren turmutuoimpingebant, inde effectum,ut circum quaque contererentur ,& attritione illarumanguli confringerentur. Hincevaſereparticulæ illæ ro tundæ& totidemglobuli : ferè uti contingit cum ligna quadrata ad tornum raduntur : etenim ex circumvolutione,&attritioneadaciemferri appli catirotundanturealigna : in caſuverònoſtro pro ferro aut dolabra ſupplebant particulæ invicem proximæſeſecollidentes. X. Propter hanc colliſionem, & quafi ra terminis figuratur: minùs verò cæterisSecundùm transformabile eſt ob ſphæricam figuram in ſe ip famvolubilem, eamque valdecompactam&inde folidam. II. Elementum primum Carteſianum proprie tateshujusmodihabet. Prima fluidiffimumeſt,ſci licetnullamhabet figuram determinatam; ſed ac commodatur figuræ cuicumquejuxtadetermina tionemalteriuscorporis ambientis,ut aquacujus quevaſis figuræ aptatur : quia fluida eſt. Secun da, quidaın tamenpulvisculi ad primumelemen tum pertinentes habent certam figuram nonni hil oblongam,& ftriatam ; hoc eſt ſuntcontorti veluti fruftula minima funiculi tenuiſſimi : hoc autem indeprovenit quod plures particulæ ejus dem primi elementi mutuo compingantur , & quaſi coagulentur nullâ aliâ quidem unionequam quiete reſpectiva , quampoſitivam ftatuit Carte ſius , & admulta exponenda adhibet. Hujus modi autem configuratio contingit cum ab uno vortice pulviſculus ille tranfit inalium: (namque hoc fubinde accidere dicit deſignatque aſtrono mice,viamhujustranfituseſſe invortice àquoexit parallelam eclipticæ ejus : hoceſt quafi per ven tremvorticis :& invorticeadquemſubiteffepara lelam ejus ) & permeat per interftitia globulo rumalteriusvorticis , quæ quidem interſtitia trian gularem figuram habent : utpatet fi tres globos proximosinvicem conſtituas: quia verò interftitia hujusmodi in diverſis globorum quaſi ſolariis & ſtratis nondirecto fibi reſpondent ,ſedoblique, in de Deſyſtemate Renati Cartefii. 357 de formantur illæ particulaftriata & contortæ fimafuntac velutiflammapuriffima: exemplum primielementi. III. Tertia proprietas totumprimum elemen tum eft fubtiliffimum,&pervadit in omnes mea habes in vorticibus fluminum in quorum medio plerumque patet relictum fpatium rotundum. tus&poros etiam tenuiffimos,cujusque corpo vacuum aqua& aere plenum: fimiliter in Mundi vorticibus fimile ſpatium impletur à materia fub ris. Quarta,in hisautem poris quandoquetrans formatur ex eo quòdmotumfuumfaltemrefpe Aivum invicem partes aliquæ hujus elementi vel diminuant,velamittant: inde coagulantur,fixan turquein corpufcula figurata : juxta diverſas po tiliffima primi elementi , quæ ibi evadit ſtella vel Sol. V. Curverò inmediovorticumprimum ele mentum, & non fecundum ſtationem fuam fi gat ; ea redditur ratio : quiaglobuli ſecundi c rorum in quibus efformantur figuras : atque ita exponuntaquæ,falis &oleinaturam, aientes hæc omniaconftare ex primo elemento coagulato in poris diverſæ figuræ : videlicet vel undulatis,vel rectis , vel ramofis. Quinta: eſt velociffimum, longeque plus in co velocitatis eſt , quàm in duobus reliquis . idque ratione minutiffimæ mo lis fuæ exqua fit , ut ab incurfu aliorum ele mentorumcujus corpufculapaulo majorafunt,ac cipiat ſemper augumentum velocitatis & motus: lementi funt compactiores , & folidiores, quàm pulviſculus primi elementi : quæ verò res ſo lidior eſt , dum rotatur& circumagitur recedit magis à centro verſus circumferentiam: quæ ve rò res minùs compactaeſt , licèt rotando velo ciùs moveatur tamendebilius & propterea minùs recedità centro : analogiamhabes inplurimis di verſæ magnitudinis globulis plumbeis v.g. & im miffisut agitaripoffintin ſaccum: ſi ſaccuscircum voluatur , & roteturmajoresglobulipannum cir ipſum vero ejusque particulæ frequentiffime nihil deperdatmotus primævi: quia impingensinparti culasalteriuselementi,veletiammixtinilillis fæpis fimèſui motuscommunicat,necimpellit;fed refilit cumtotointegro motu priftino: analogiam habes inglobulo ferreojacto contra rupemimmobilem, refilit ille cum toto (faltem ſenſuphyſico) prifti no impetu. Cumveròpartes primi elementiali quid fui primævi motus deperdunt , vel co ipſo transformanturjuxta proprietatem quartam, vel facillimè recuperant ratam inotusdeperditamex incurfu inaliaelementa,licèttardiora : juxtaprin cipium alibi difcutiendum: quod nimirum mobile majusfuomotutardo,fedvalidoimpingensincor pusminorismolis huic communicat motumvelo ciorem,feddebiliorem, Sexta: cum per angufta interſtitia elementum primum àglobulis fecundi urgeturadtranfitumcontingit utaliquæ ejuspar ticulæ quaſi duplicent velocitatem fuam primæ vam,&aliæ vel deperdant motum, & transfor mentur , vel folumprimævum motum retineant: analogiam habesin aere,incluſo in folle igniario, quidum comprimuntur afferes follis, idque fatis lentè magnavelocitate &impetu exitperfiſtulan follis: nimirumpars aeris media quaſiexploditur, &hincindeurgetur ab aere laterali & propiori follis aſſeribus: inde auctavelocitate præcurritilla aeris portio& erumpitper fiſtulam refidente in 1 & tra follem nonnulla aeris portione, vel tarde, vel minimè mota. Septima,minutiffimumeſtprimum elementum fictamen, utindefinite (ſeufinite in infinitum)ulteriùsdividi ,&minui poffit&re ipſa dividatur, quod tamen incommoda non modica inducitinhocſyſtema. IV. Elementi primiCarteſianinumera&ufus. Primum eſt implere interftitia , & ſpatiola inter globulosfecundielementineceſſariò reſtantia, Se cundum,quoniamtotumhocelementumnoninſu miturinprimomunere ; quod reliquumeſtcon fluit&conglobaturcirca centrum cujusque vorti cis ( quò urgetur à globulis ſecundielementiut moxdicam) ibiquevelociffimècircumrotatur : at quehiceft ipfiffimus Sol inunovortice(nimirum inco,quemnosincolimus)in fingulis aliisvortici bus ſtellæ funt fixæ,quæ cenſenturàCartefiovelu ti totidem ſoles , iiqueperipſumcorporaliquidiſ cumvoluti ſacci contingent, dumminores globuli circa medium ſpatium quafi penduli agitabun tur : idemcumcontingatin vorticibus,&globu liſecundielementi rotatione recedantà ſpatio in termedio, iſtud ne remaneat vacuum impleturà primoelemento. VI. Munustertium primi elementi eſttranfire abunovorticeinalium:quandoquidem ſivera ef ſet hypotheſis Carteſiana deberet ſemper augeri materia primielementiobcontinuamattritionem fecundi , atque itatotum cælumnoftri vorticis tandemconverti in Solem; ut huic incommodo occurreret Cartefius ſtatuit plurimam materiaım primi elementi tranfireà proprio vortice in alie num,&indeſtriari juxtaproprietatem ſecundam &progredi interglobulos median ,actandem ex repercuffioneglobulorum determinatam conglo baricircacentrumalienivorticis ubiSol, vel itella extat,indeque rurfus adalios vortices peragrare velociffimo motuſuorecuperato:hoctainendiffi cultatemnontollit ; nifi dicatur primumelemen tumconverti inſecundum&particulas ſemeldivi ſasiterumuniri&conſtipariinglobulosjuxtan. 1. Quartummunus eft pervadere usqueadnos qui ſumus in partevorticis ſolaris,&elementa noftra communiaquodammodofermentareunacumele mento ſecundoglobulorummodoinferius expo nendo. VII. Elementi ſecundiproprietas prima eft: ejus globuli funt inæqualis magnitudinis , utpote enati exparticulis quadratis materiæ primæ inæ qualibus. Secunda: globuli ſecundum ſe ſoli ditatem fuam habent : eaque provenit à figura globofa ,& parvitate ;nonàdenſitate materiæ: exemplum habes inplumbo , quod folidiùs eſt coactuminglobumquamcomplanatumintenuem laminam. Tertia: licètſolidifinthujusmodiglo buli elementum tamenſecundum abſolutèdicitur fluidum : quia ex minutiſſimis illis globulis, con ſtat mutuò contiguis & non complicatis , ne que contextis. Quarta proprietas: in vorticum rotatione recedunt à centro quantum poffunt: juxta dicta num. 5. Quinta : co autem ordine recedunt,ut incentro ſitprimielementi pars ma gna,deinde ſuccedantglobi minores, majores ve ro maximè,diſtentàcentro,acſuperficiem vorti cis 358 cis claudant. Sextaproprietas : motumvelociffi Differt.QuintaPhyficageneralis mumhabent non tamen parem velocitati primi elementi , niſi ob ejusdem primielementimotum etiam globulorum motus augeatur. Septimapro prietas: globuli illi nunquam complicantur cum aliis corporibus,nec interfecohærent;fedconti guiduntaxat ſunt: alioquin motumfuumdeperde rent,&transformarenturjuxtan. 1. Octava :non tranfeunt inaliosvortices,utpulvis primielementi quia globulus tranfire non poteft per interſtitia triangularia aliorum globulorum , nifi retardet motumfuum,quod maximèrefugit naturaſecun dielementi.--VIII, Munus primum ſecundi elementi eſt : componere cælum circumfluum latiſfimè tum Soli ,tumfingulisſtellis fixis, hoceſt implerevor tices fingulos circumquaque : utque loquar de vortice noftro, ſeu ſolari , in cujus parte Terra eſt & nos in illa : ex globulis illis componitur Cœlum ſeu Ether : poftulo enim non folum Cartefii nomine , ſed meo admitti cælum non effe corpus quoddam folidum veluti ſphæram æneam, fedconftare ex fubtiliffiuna ,& fluidiffima ſubſtantia corpora undique expanſa, quæ multo mutuoadhærefcunt,atque ita materiacæteroquin fluidaex magna ſuiparte reddita eſt denſa&fo lida , quæque tenuis erat evafit craffa , propter plexum ſcilicet mututum , quoſeimplicantramo fa, &anguloſa illa fragmina& fruftula. Quarta, quandocunque movetur tertium elementum id provenit ex materia primi& fecundi, quæ agitat Icoum rapit tertii particulas veluti innatantes in primo&propulſas à fecundo. In hoc autem fi quid motus deperdunt particulæ primi & fecundi elementi ,facilèillum recuperantper reflexiones, &impreffionesalternas,juxtaproprietatem quar tam primi elementi. Quinta ex eo quod pro prio naturali motu careat , aut fere careat hoc tertiumelementum, ideò nonatteritur ulterius, aut pulverizatur faltem ex toto , &ufque adte nuitatemprimielementi. Sextain tertio elemen to ſunt ſtriatæ particulæ per modum funiculi re torti , ut inprimoelemento, vel potiùs illæeæ demſtriatæ particulæ funt ab primo in tertium . ex ipsa configuratione transformatæ. Septima particulæ tertii elementi inæqualem habent ſoli ditatem. X. Munustertiielementiferèunicum eſtcom fubtilior eſt, quam ipſe aer elementaris : quæque antiquiffimo nomine ather appellatur , ubi Sol &Planetæ collocati funt : licet contra Cartefium tum Sol, tum Planetæ , tum cætera fydera cor poraſolida fintex maxima ſaltem fuiparte : quo pacto verò hujusmodi corpora in æthere liqui diflimo quodammodo pendeant alibi exponam. Munus fecundum eſt pervadere & difpergi fimul cumprimo elementoufque adregionemnoftram terreſtrem , & cumnoftris communibus elemen tis commifceri, ut quoque cum aliis mixtis cor poribus , & dare illis vim, & motum,& fœcun ditatem & illas alias qualitates cœleftes, quasAri ftoteles multo anteCartefiumdixeratabelemento aftrorum & quinta effentia immixta cum ſubluna ribus elementis mixtiſque profluere. Tertium munus eft cujuscumquecorporis lucidi lumen& radiosluminofos conſtituere:inhocenimſyſtema telumen noneſt effluvium atomorum àcorpore lucido emiffum , ut volunt Epicurei ; fed con fiftit in eo quod primum elementum conftituens e.g.Solem dum circumvoluitur in ſe ipſum agi turquoque motu,qui fimilis eſt motui palpitatio nis autfuccuffionis,coquepremit,&urgetcircum pofitos globulos æthereos ſecundi elementi& in terpofitos inter ipſum Solem & oculumafpicien tem lumen Solis,ac proindeoculusdum afficitur ab agitatione ,& nifu illorum globulorum dicitur illuminari, &lumen videre. IX. Elementi tertiiproprietasprima exparti culis craffioribus diverfarum figurarum, &valde implexarum,&molis inæqualiscomponitur. Sc cunda, elementihujus particulæmotum reſpecti vum invicem velnullum,vel fatis tardum habent exnaturafua:nam motum,quem ab initiohabue. runt impreſſum incurrentes in partes aliorum ele mentorum illis communicarunt: utglobulustru densalium globulum( fect. 1. num.7. ) Analogiam habes in ſpuma, quæ fuper aquam ebullientemſe ſeque velociffimè agitantem innatatſinepariagita tione. Tertia, quemadmodum contingit in ipſa ſpuma; particulæ tertii elementi aliis ejusdem pingi in globos magnos: acprimo ex illo confti tuitur globus elementaris : nimirum terra, aqua, aer ex hoc elemento tertio potiffimum conſtant, licèt magnam copiam immixtam habeant pri mi , & fecundi elementi , quæ funt velut ani matertii : ſecundo Planetæ ex eodem tertio elemento componuntur : tertiò Cometæ quo que , qui quandoque apparent ex eadem ma teria conftant ; fed de Planetis &Come tis duntaxat innuo , alibi ex profeſſo differta turus. XI. Prætercætera in ſyſtemateCartefianoda innanda illudeftpræcipuum, quòdcontendat ter rammovericirca ſolemtùm motudiurnô,tùm an nuo : idcirco terram Carteſius interplanetas annu merat,hoceſtſtellas errantes, necincentrovor ticis collocat terram cum communibus elementis ſedSolem; terram verò cum iisdem elementis in parte vorticis àcentro remota circumrotariſtatuit duplici motudiurno,&annuo. XII. Curvero planetas ,& tellurem in tali po tiùs ſpatio vorticis, quàm inalio ſtatuere debeat, hoceftin majori,velminoridiſtantiaàcentrovor ticis,rationem affert à majore , vel minore ſolidi tatecujusque globi planetarii ,aut terreſtris : quo enimſolidioreſt globus, eò remotiusàcentrovor ticis ſtationem habet ſuæ circumvolutionisjuxta num.3. adeóque in eâ partecæli,ſeuvorticiscol locandus eft quisque planeta , ubi globuliætherei ſecundi elementi circumquaque diſperſi habent parem ſoliditatem cum ipfis ſphæris , feuglobis planetariis. XII. Tertii elementiparticulæ inæqualitercom pactæ,&implexæfunt: &inde magis,vel minus aptæ ad motum. Exhoc vero exponitur gra vitas ,&levitas in hoc ſyſtemate: quod nimirum illa levia fint quæà globulis fecundielementi im mixti cumterræ globo, aut gyrantis,&circumvo luti circa illum minus impediantur ne recedant à centro terræ, minúsque propellantur verſus idem centrum cumabillorecefferint : contraveròquæ dicuntur gravia, Hoc pacto fatis expofuiſſe ſe putant, Deolemate Renati Cartefit. 359 putant, curaqua naturaliter ſuperſtetterræ,& acr Mens,menfura,quies,motus, pofitura,figura, Suntcummateriacunctarumexordiarerum. aquæ. XIII. Moventur Planetæ invorticecommuni, Addehancfimilitudinem?quemadmodum exco nonquidemmotutertii elementi, ſed motu glo bulorumfecundi, quidum rapidiffimècircumvol demferroperdiverſam formam pofitam in fimili busaffectionibus funtgladii,claves, horologia &c. vuntur planetam propellunt , fea communicant nonnihilfuimotusipfigloboplanetario: itautifte duplici quidem motu,ſedtardiori moveatur,quam illi globuli : uno autem motu circa feipfum, Juumquepeculiare centrum,alio circacommune vorticis centrum rotetur. Exemplum habes ferè ita exeademmateriacorporanaturaliacomponun tur : itautfolamateriafittota ſubſtantiarei , non verofit totaeffentia rei,quemadmodumquiafer rumeſtindifferensut fit horologium , vel gladius, ferrumnonefttotaelſentiahorologii: fedeſttota ipfius ſubſtantia. utfect. 2. num.7. in globo ligneo,qui innatetas que amplovaſe contenta: dum enim manu,vel remo vehementer agitatur aqua ; globus ille tùm circa fe ipfum volvitur , tùm fimul cuma qua per ambitum vafis tardius tamen aliquanto rotatur. XIV. Exmotu planetæ circa fe ipfumnafci tur alius vortex peculiaris in mediovorticis fo laris , &dicitur cælumplanetare, velcœlumter ræ , prout vel planetam , vel terram complecti tur : enafcitur autemex eo,quodà motuplanetæ determinetur,quafiper modumobicisrapidiffimus motusætheris,feuſecundi &primielementi,quod planetam circumjacet , utcircumvolvatur inor bemcircaipſumplanetam. SECTIO IV. : III. Nulla admittunturaccidentia abſoluta : nil denovoproduciexnihilofui contenditur: gene ratio,& corruptio explicaturepicured,præterea queaddituripfarum particularumfractio,diviſiot transformatio )fimilk pacto alteratio accidentalis exponitur. IV. Igniseſſe diciturportioprimielementiim mixtatertio finemixtura ſecundi:cum hoc enim primum elementum non haberettantum virium utignem conftitueret. Nimirum particulæ tertii elementi veluti innatantes primo ab hoc rotantur motuvorticofovelociffimo: quorepercuffi longè expellunturglobuli ſecundi elementi circumqua que juxta fect.2.nu.3. indefitignis;inde quoque calor : namcalor in tali motuvehementipoſitus eſt: atque itaexplicatureffatumillud , motusest caufacaloris:quod nimirum omnia calida vehe PerElementa Jua'Cartefiani corporis naturalis ticoso. menteragitenturmotuobliquo,perturbato,&vor phanomenaexplicant. 1. Dræterexpofitos vortices &elementorumdi tributionein , &vacuum ablegatum in reli quis ferè convenitCartefius cum Epicureis quan tumanprincipiaintrinfeca&compofitionemtùm corporisnaturalisingenere,tum corporisnatura lis fublunaris: de hoc enim potiffimum agimus in præſentialibiconfideraturicœlefte corpus. 11. Itaque materia prima funttria illa elementa fimulpermixta prævalente tamen tertio : forma veròduplexeſt ,vel enim inquodlibet corpore forma eſt ſubſtantia ætherea , &quaſi ſpiritus , & quinta effentia naturæ confiftensinparticulis pri mi, &fecundi elementi àquibus corpora activita tem , &vimoperatricem habent ; velforma eſt complicatio,&comprehenfio , ſeu collectioha rum modificationum , quæ vocantur affectiones corporuun, funtautem motus,quies,figura,fitus, magnitudo, de quibus nilnoviultradictadiſſert. antecedenti,&fequentesverficulosrerum princi. piaomniacontinentes. : V. Aqua, &aerconſtaredicitur extertioqui demelemento,ſedparticulisparuum connexis ob figuram illarum teretem , & rotundam : parti culætamenaeree minores,& magis teretes funt, quàmaquce: funtautemaer, & aqua perfpicua &diaphanapropter pororum diſpoſitiones, ut etiamEpicurus fentit:agitanturautem æquabiliter tùm aqua, tùmaer,tùm reliqua omnia liquida à particulis primi,& fecundielementi , &in hoca folidis differunt, nam corpora ſolidaquiefcunt: lis quidaveroperpetuaagitationemoventurlicèt in fenfibiliter,&hocipfumquiaæquabiliter,nonper turbateutcalida. VI. Quomodòcæterasqualitatescorporisnatu ralis exponantappoſitô locô dicemus. VII. Rationes quibus innititur hoc ſyſtema funt,prima: non funtmultiplicandaentia finene ceffitate:fecunda,illudeſtverumquodper claram, &diftinctamideampercipipoteſt,ſeditapercipiun turhactenusdicta,nam peroptimasanalogiaspo tiffimumexgeometria,&ſtaticapetitasclariffime explicantur, g.&c. PHYSICA GENERALIS. DeſyſtematisElementari,Anaxagorzo, &Chimico T corporis naturalis. Untaiſtainunam comprehendodis fertationem , quoniam cognata in vicem funt, & exunoalterumpro ceffiffe facili traduce probabile eſt: quemadmodum enim ſyſtemata ha Etends pofita in eoconveniunt , quod eorum. materia prima totaquanta impenditur in corpo rum naturaliumlicèt diverfiffimorum ſtructuram Primò fitomninò fimilis, & ejusdem ſpecieiphy fica. Secundò nullas quantum eſtde ſehabeat aut exigatqualitatesphyſicas,nequeprimas , ne que ſecundas(primæ dicunturcalor, frigus,hu miditas , ficcitas , ſecundæ verò funt, quæ credun tur exprimisprogenitæ ) juxta definitionemAri ſtotelis,quod materia prima non fitnecquid,nec quale&c. exdiffert. 3.ſect.2.ita ècontrario quæ aggredimur explicare ſyſtemate confpirant in materia primâ affignanda ,quævel exutroqueca pitediverſa ſit , nimirum quod diverfiffimæ fpe ciei exiftat materiaprima innaturâ , & qualitates fuas phyſicas habeat ex naturâ fuâ vel faltem ponunt materiam primamexalterutro capitedif ferentem. SECTIO PRIMA. Adſyſtemata elementariaexplicationes, postulata. 1. E 4 Lementum,principium,primordiam fi ratio habeatur proprietatis vocabulorum ſynonimafunt: înde characteres dicuntur elementaex quibus vocabula conſtant , indeele menta fcientiarum,utGeometriæ funtveritates il læ primariæ , &primogeniæ ex quibusneceſſario reliquæpendent,&velutivirtutecontinentur. II. Cùm derebus naturalibus,& Univerſoagi tur, elementa dicuntur quatuor illa maxima cor pora, quorum copia ferè ex toto occupat machi namMundi : nilenim abundat magis inMundo quàm terra ,quàmaqua,quàm aer & ignis: inde iſta dicuntur elementa , quia jamdudum perfua ſum eſt vulgò , quòd reliqua corporaquæ funt in Mundo, &dicuntur mixta ,ut faxa , ligna&c, componanturexillisquatuor inter fe variediſpo fitis ,non diffimillimo pacto , ac ex farina,& aqua fit panis : ipſa verò elementa non componantur exaliis ,undè invaluit elementa dicicorpora ſim plicia. III. Quantum adignem ſcrupulus effepoteft ex præditis; quoniamilliuscopia inMundo tan tanonvidetureffe,utcompararipoſſitcumaqua, terrâ, aere, ſienimdeigneiſtodomeſtico,terre ftri,&ſenſibili fit fermo,quis dicetRomætantùm ignis ardere, quantum terræineft, & aquæ ,& ae ris , atque ita in reliqua terræ ſuperficie? imo ar borum ,&lignorummajoreminMundocopiam eſſe ,quamhujus ignis noſtratis fatis probabile eſt : præterea conſtat,huncignem corpus eſſeviolen tum, minimeque conſiſtens , adeoque indignum nomineelementi in eodem ſenſu,quô nominatur aqua,aer&c. IV. Sapientiùsigiturdici videtur exoccafione fequenti apudhominumgenusinvaluiffe, quatuor efie mundielementa. Cum primum adphiloſo phanduin de mundo homines aggreffifunt,divi dendum cenſuere methodi gratia totum Univer ſum naturali maximèdiviſione,primo induasIpar tes, &regiones fuperiorem,&inferiorem.; ſupe riorem, quæ undiqueàterraſurſumufque ad ter minos mundiprotenditur,dixere Cœlum: inferio remvero appellavereterram: quæ diviſio reſpe auhabito hominisinterradegentis reverafuit in duaspartes ſatisaccommodatas, velutiipfeconfi ſtat inconfinio utriusquemundanæregionis. Por ro advertentes componi terramex duabus maxi mis partibus , & corporibus , ex liquidovideli cet,&folido , primum corpus aquam, fecundum propriè terram, ſeu tellurem appellavere: item qué obſervantes cœlum totum ( hoc eft totum quodſuperficiei terræ fupereminet) conftare ex quibusdam maximis corporibus ſenſibiliter fimi libus quantùmadcalorem,&lucem , corpori cui damterreſtri mixto , quod jam vulgus appella bat ignem : atque item conftare ex alio expanſo corpore,quod facilè mobile , & agitabile eſſe ex ipfo vento percipiebant ; hoc corpus aeremdi xere , ſydera verò omnia cum Sole appellavere ignem , cujus nonnulla portio quoque effet in terra , qui eſt ignis noſtras : queinque effe ejus demſpecici cumfolecredebant, & ideòcùm ac cenditur avolare ſurſum, veluti repeteret regio nemfuam: atque indè originemduxit communis antiquorum opinio , quod mundi elementa ſint quatuor. V. Proceſſutemporum viri acuti,&rerum cu riofiindagareinftiterunt,exquibusconftarent , & componerentur corpora,quæ generari & corrum pi videbantur , . g. ex quibus componeretur ſa xum,vitrum,arbor&c. Prima,quæ ſtatimoccur rit huicquæftioni reſponſio fuit,componiex ele mentisillisquatuorvelomnibus , vel aliquibus di verfimode&indiverſacopia &dofiinvicemcom mixtis &coagmentatis: quod fiab illis iisdemanti quis quæfitumfuiſſet,utrumelementa ipſa exquo piam Deſyſtemateelementari &c. 1 361 piam alio corpore componerentur confequenter & 2. adverfus phyſicos: probatur autem eadem dixiffent iſta elementa(quantumadcompofitionem ratione. eiſentialem)eſſe corpora fimplicia ,hoceftnonha 11. berepartesniſi integrales,videlicet omnes illorum Contrahosomnes, quifacilèinunam opi nionem convenirepoffunt : perinde enim fi res licèt minutiffimas particulas ejusdem naturæ effe, agitur rarefactione , &condenſationeeſt ponere cujustotaintegra moles ejusdem elementi:ſedre liqua corpora præter illa quatuor inde appellari unumelementum, quàm aliud pro primoprinci pio: argumentum eft: quodeſt idem,& unicum mixta,quodeffentexillis,&inilladividi poffent. perſolamrarefactionem,velcondenſationemeva Exemplum dediſſent in ligno femiviridi , quod dere non poteft aliud cumproprietatibusoppofi dum comburitur , dividitur, aut refolviturin fu mum,qui eſtaer,in flammam,quæ eſt ignis : item tis; quodenim frigidum eft calidumevadereſi ra rehat,autquodcalidum frigidum fieri, ſiconden emittere ab extremitatehumorem , quieſtaqua:& ſetur luminirationis, & inductioni repugnare vi ſubſidere cinerem ,quieſt terra: hinc invaluitopi detur: multo magisquodidem fimilipacto evadat nio pereaſecula communis , quòdelementa qua tamdiverſa ſpeciecorpora,quot ſuntomnia, quæ tuor notiffima fint prima principia corpora mix Mundumconftituunt. torum. VI. Succedentibus annis fuerePhilofophi,qui ſpeculando attentiùs de rebusprædictisſeriodubi tarunt, utrùmvidelicètelementavulgariaeſſentre verâprima principia & primaelementa ?an potiùs &ipfa componerentur effentialiterex aliis parti bus?nonnulliperftitereinantiquaopinione:recef ſerunt alii, hique inplures claſſes diviſiſuntjuxta diverſa ſyſtemata corporis naturalis velEpicurea, velPeripatetica,velAnaxagora,velChimica,con cludenteselementavulgariaeſſeſecundaprincipia, adeoque etiamfecundaelementanonveròprima: ſedantiquorum ſyſtematanoffeproderit. : Multiplicia ſyſtemata elementaria. Hilofophi , qui unumtantum elementum P dixerunt effe primumprincipium reliquo rum tum elementorum , tum mixtorum corporum in quadruplici claſſe diftributi profe runtur.こ Ignein eſſeunicum , &primum principiumom niumcorporumcenfuitHeraclitusEphefius,Hyp pafusMegapontinus. Probatur: ex igne omnia generantur&inignemomniaconvertuntur: g&c. Prob.antec.permajoremcondenfationem,vel ra ritatem ita poteft ignis adaptari , & tranſmutari fecundùmdiverfas fui partesutevadat aer,deinde aqua, deinde terra, &deniq; etiamreliquamixta: ficutiexperientiaconftatplura corporaperadden fationem, & raritatemſenſibiliter omnino tranſ formari. Aeremefleprimum&c. fenfitAnaximenes,Dio genesApolloniates: probatur eadem omninora tioneutfuperioropinio. Aquameffe&c. ThalesMileſiusJonicæphiloſo phiæinſtitutor,&ferèprimusGræcorum , qui ad philofophandum accefferit. Probatur tum eadem Tatione,tumquoadutobfervabatThalesomniare rumfemina,&alimenta finthumida: g.humidum, hoceftaqua eſtprimumprincipium.Homerusquo que,&Hefiodushæcſenſiſſe credunturcùm dixe 1 rintſymboliceOceanum,&Thetineffeomnisge nerationis parentes. Ad hoselapſo ſeculo acceffit FrancifcusPatritius,qui in ſua πανκοσμεία ſtatuit omniaconftareex fluore velfoluto,vel concreto. Terrameſſe&c. licèt Ariftoteles negetullum in hacopinionePhilofophum fuiffe;Pherecides Sy rus Thaletiscontemporaneus,&Zenophaneshuic ſyſtemati adhæſerunt, ut refert Empiricus lib. i. R.P.ProlomæiPhilofophia, III. Philofophi , qui duo elementa dixerunt eſſeprimaprincipia. Ignem, feu ætherem,&terrameſſehujusmodi, ſeualiis verbis calidum,& frigidum: dixit Parme nides,ArchelausAthenienfis, Euripides. (exEm pirico lib. 2. adverfusphyſicos).Inhanc opinio nemſyſtemaquoddam molitus eſt ſuperioriſeculo BernardinusTeletius, qui omniacorpora natura lia fublunaria fieri ex terra frigidaper att nuatio nem,folutionem, liquefactionem, rarefactionem ipfius terræ ope caloris ſolarisait: additque mate riamprimamdiviſameffe inCælum (hoceftquid quid fupra terram ) & terram nigram frigore conglobatam, & calore folis refolvendam : fimilia quoque ſentit Thomas Campanella cum appendi cibus fuis. Ignem,&aeremeſſehujusmodi: docuitAnaxi mander,quipofuit etiamrerumnaturam eſſe infi nitain , ex quaomnia oriri, & generari poffent: itemÆnopidesChius, qui merumignem & aerem proprimisprincipiisconſtituit. Ignem,& aquam&c. HyppoReginus : horum omniumratio fimiliseſt ſuperiori pofitæ num. 1. contraquam,perindevaletargumentuin n.2. IV. Elementatrianempe, ignem , aquam , & terram, eſſeprima rerum principia ſtatuitOnoma critus , tefte Empirico loco citato , & dixerunt quoque MagiPerſarum,ut habetDiogenes Laer tius. V. Quatuorverò elementa prima corporum naturaliumeſſe principia cenfuitEmpedoclesillu ſtris hujus ſyſtematis aſſertor, quodprobat ex re folutionepofitaſect. 1.num. 5. ex iisnamque com ponitur quodlibet, in quærefolvitur : fed in qua tuorelementa quodlibet corpus naturale refolvi tur exlococitato: g.&c. Porro Empedocles ſym bolicis Deorum nominibus elementa deſignabat, dicens primaprincipiaeſſeJovem,Junonem,Ne ſtim,&Plutonem: qui modus loquendi frequen tiffimus apud veteres ſapientes ex imitatione Or phei,Homeri,&Hefiodi,ut errorum tamen oc cafio reprobatur ab Ariftotele ſecundo metaphy ficæ cap. 4. Cæterùm inhancfententiamHefiodus ipſe in ſua Theogonia,&TriſmegiſtusinPiman dro ,&Zoroasterin ejuslibris , ambiguæ quidem fidei,multa dixiffe videntur. VI. Contrahosomnes repetendumargumen tumnum.2.: videturenim,&eſtinexplicabile quo pacto ex folis quatuorelementis invicem combi natis tot innumerabilium ſpecierum corpora pof ter fint exiftere, nifi quidpiam aliud admittatur præ 1 632 DiffertatioSextaPhyſicaGeneralis terpuraputaelementa,videlicetvel Epicuri ato mi diverſæ figuræ , ponderis , & magnitudinis : vel forma ipſa Peripatetica : ſume enim quatuor quaſcumque resex illis viginti quatuor dumtaxat diverſæcompofitiones,&commixtiones fieri pof funt,utex regula combinationumnotatGaſſendi, verſa quantum vis&reverſa, tranſpone, & ordi na: cùm igitur corporum naturalium multoplu resfinecomparatione fintſpeciesprobari nonpo non funtatomi , quia diverſarum ſpecierum funt inea multiplicitate , inqua differunt ſpeciecorpo ranaturalia. III. Collectio omnium iftarum particularum diciturπαυσπερμία hoc eſt univerſale ſeminarium rerumomniŭnaturalium: dicituretiamὁμοιομέρεια hoc eft particulæ fimilares, ſen particulæ primor diales cujusquecorporis naturalis. : teſt hocſyſtema. Sidixeris exmajore, velminori doſi,ſeu copie unius elementi,quàmaliorum in fin IV. Particulæhujusmodi habentmolem, &fi guram fibi connaturalem, cùm enim reliquis etiam proprietatibus,& qualitatibus donentur, cur iftas gulis mixtis haberi poſſe longe plures ſpecies co etiamfecundùmſehabere nonpetant?poffuntta rum; refpondebitur corpora naturalia diverſa menfigurain , &molemamittereper divifionem, rum ſpecierum,diverſaſqueproprietates habentia, amplius differre quam aqua tepida& calida & fer &comminutionem finite in infinitum, ut ponit vens,& tamendofis illa major, autminor unius Anaxagoras , quodtamen necefle non eft immo conducit,quodfintindivifibiles. elementi,quam alterius, fi nilaliud addatur,hanc V. Habent etiain motum localeminæqualein pro inæqualitate ſpecifica,ſeu diſlimilitudine ipſa * folam differentiam induceret: prætereaquo autori ſcis elementa iſta vulgaria ulterius nonrefolvi?ut rum particularum , qui motus impreſſus eft iisà dubitatumeſt ſect. 1.num.6. VIII. Cæteri veteres Philofophi hactenus me moratis exceptis agnoverenon effeprima, ſedſe cunda rerum principia quatuorelementavulgaria, inter quos infignis philofophus OcellusLucanus, Pythagoræ difcipulus,&Italicæphilofophiæprin ceps poftMagiftrum , exquoutpotevetuftiore ſy ſtema fuumdefumpfifle Ariftoteles creditur, quin queelementaſecunda ſtatuebat,nimirum quatuor noftra vulgaria,&corpusaliud mobile circulariter hoceftcorpus cœlefte :contendebat enim cœleftia omnia ex elemento quodamà noftris diverſiſſimo conftare, quodAriftoteles appellavit elementum astrorum,&quintameffentiam,&fubftantiam atheream, exqua conditum fitCœlum,&Aftra, quæque præterea utmateria fubtilis Cartefiiperva dat,& fermentetomnianoſtraelementa,&corpo ra fublunaria : cæterùm ita corporacæleftiacom ponuntur exquintaeffentia, ut corpora fimplicia illa fint nonverò compofita co fenfu,quo mixta fublunaria compoſitadicuntur. I Q SECTΙΟ ΙΙΙ. DefyftemateAnaxagorao. Handoquidem per fola quatuorelemen tanequitexplicaridiverſitas ſpecificaadeo multiplex corporuin naturalium : Ana xagoras componi dixit corpora quælibet ex par ticulis minimis non quidem ejusdem ſpeciei phyficæ cum corporecompofito:fedtotidempro portionaliterſpecierum ,quotſpecierumfunt cor poranaturalia componenda, ita ut quantadiverſi tas ſpecificaeſt inter corporaſenſibilia;tanta fitin ter particulas proprias , & primigeneas compo nentes quælibet corpora, e. g. lignum conftat ex innumeris particulis , quæ etiam refolutæ funt li gneæ , & analogam naturam habent cum ligno, Deo,&confervatus ab eodem,quemfubnomine MentisAnaxagoraspræ cæteris philofophismaxi meagnovit,&clariffimè profeffus eft rebus omni busnaturalibus providentiffimè intereſſe. Itaque perhuncmotumita agitanturhæ particulæ , utde terminationem poſitivam habeantſe movendiver sus alias particulas ejusdemſpeciei , & cumillisſeſe jungendi : motus,&impetus hujus analogiamha besin motugravium , quæ fibi relicta naturaliter deſcenduntadcentrum. Quodfiverò vel àca lore,velàſubſtantia ætherea omnia corpora per vadente impellantur illæ particulæ; propter vali dioremmotum impreffumrapiuntur,&feparan turàfibifimilibus:itacontingitcamparticulæ car neæ ,&fanguineæ pereffluviaàcorporibusvivis, &fenfitivisavolant perpetuò. VI. Nullumexiſtit reipsâcorpus naturale vel elementare, vel mixtum omninopurum,hoc eft conſtans exfolis particulis analogice ejusdem ſpe ciei cujuseſtipſumcorpus,e.g. inaere plurimæfunt particulæ aqueæ,terreæ &c.fimiliterinterra,&cæ teris corporibus. Attamenquandoparticulæunius ſpeciei prævalent incomparabiliter aliis fimulim mixtis,tunc efficitur corpus ſenſibile talisſpecici analogæparticulisprævalentibus: analogiamhabes inmagnacopiavini, cuiſintimixtæparticulæ com parativèpauciffinæaquæ,velterræ,velſalis&c.ab folutè& fimpliciter totumilludliquidum eſtvinum. VII. Hinc exponitur axioma illud antiquo rum omnia in omnibus:hoc eſt ſinguliscorpo ribus infunt minutiffimæ particulæ ejusdem anało gicæ fpeciei cum cæterisomnibuscorporibusna turalibus : quod tamen ficintellige : utinquibus damcorporibusplures,in aliispauciores,vel etiam nullæ particulæ infintpertinentes ad certum aliud g. in adamante improbabiliffimè corpus naturale,v. dices ineffeparticulas corporishumani. quæque particulæ ulteriùs diffolvi, &refolvi ellen tialiter nequeunt : fed tantum dividipoffunt inte graliter in minores alias particulas :utrùm finitein infinitumhocipfum eſſe poffit,autfecus nilrefert adhanc rem. Sedhoc ſyſtema ita digerendum cenfeo. II. InMundo univerſo ſuntinnumerabiles in fenfibiles particulæ à Deo initio creatæ in ipſa corporum naturalium creatione , quæ particule VIII. Communiaquatuorelementafuntrecep tacula , & ftationes innumerabilium particularuin pertinentium ad omniaferèmixta : unde nullum re ipſa eſt ex illis elementis omnino purum; at licèt prævaleat , v. g. in aqua copia particula rum aquearum ,innumerabiles tamen aliæ funtad reliqua elementa,&mixta ſpectantes : hocpræ ſertim evenitin aere, qui proinde appellari folet Maremagnum, & rerum omnium feminarium. IX. Quo Deſyſtemateelementari &c. IX. Quarehujusmodi particulæin aere, è.g. nonconjunganturin portionem fenfibilem,(nam 363 reliquâ illâmaſsa,velplacentaexucca,quærelin in moleculasinfenfibiles conjungipoflunt) expli catur analogia falis foluti in aqua : quandiu enim remanet aqua nunquam particulæ lalis diſperſæ concrefcunt,in cubosſenſibiles,utcontingit,cum aquaeſtevaporata: ita evenit quantumadparticu quiturinfundo elambici: itaquoque refolvitur vi numinaquamvitis,ſeuardentem &inpartesalias, dequibusmox : funt etiamaliæ operationeschi micæefficacioresperfurnulos, fornaces reverbe rationis, perdiverfa balnea &c. quibus fubliman tur, præcipitantur, fermentantur,calcinantur, vi las diſperſas peraquam,aerem&c. X. Sicutiparsnoneſt totum, nec materia pe trificanturdiverſacorpora naturalia , ut alibi exa Giùsexponetur. ripateticaeftcorpus ,ſedcorporea ; itae.g. parti culæ,quæcarnem humanamcomponunt, cumfe 11. Artem hujusmodi antiquiffimameſſe ja tantaffectæ, ejusquepotiffimum finemeffe,inve paratæ funt infenfibiliternon funt caro humana, nirelapidem philofophicum, feufummam illam fedcarneæ,nonſanguis,fedfanguincæjuxtan,1. medicinam,feuopusmagnum;(hisenimphrafibus ratio eft , quia non funt corpus naturale donec deſignant Chimici modum dandi perfectionem conjungantur in portionesfenfibiles : cujusulte rior ratio,quia particulaunacarneafeorfim fum metallis imperfectis ) licèt autem hujusmodi fine fruftrati, femperquefruftrandi fint; exoccaſione pta,necinadæquatè poteftproducere,& elicere tamendumin illum collimant,&magna conten effectus, & propriertates naturales carnis. Cùm-vero conjungitur cum aliis particulis,& fit caro tione,&laborein irritum tendunt,velutifortui fenfibilis evaditprincipium adæquatumeorundem todetexereplurimasſcitudigniſſimas proprietates effectuum,juxta dicta de cauſa inadæquata feor naturæ. Solent autem ad imitationem veterum perſymbola loqui, fedveteribus obfcuriora fim accepta, nequeinadæquatè potente effectum producerediffert32. Logicæfect. 1.,& differt.45. , ex co,quodvocabula notæ cæteroquin figuificatio nis detorqueant ad res omninò alieniffimasdefi Logicæſect. 1. XI. Indeeſt,quòdlicètcaro humana fit gene rabilis,& corruptibilis; particulæ tameninſenſibi des carneæ fintingenerabites,&incorruptibiles,uti materia prima:nonenimfuntejusdemſpecieiuni vocæcum carneſenſibiliex n. 1. XII. Ultra materiam primam forma anaxago ræa quadrupliciter poteft declarari. Primo,ut fit ipla difpofitio, collectio,&complexio particula rum, utin SyſtemateEpicureo. Secundo, quod gnandas,unde fit,utcumloquantur dereunâab iis,qui (utdicuntipfi)non ſuntfilii artisde realia loquicredantur. Ill. Perexperimentaplurima,&hocchimicum axiomasexillispartibusquodlibet couſtituitur in quasrefolvitur,valetenim illatioextrahitur ex hoccorpore hacfubftantia:g. in illoinerat,juxta chimiamvulgatiorem(dequainpræfenti) conclu diturquinque elleprincipia cujusquecorporis na turalis:funtautemfal,fulphur,Mercurius,Phleg inunoquoquecorpore fint quædamparticulæma- ma,Caputmortuum : en fymbola, falis nomine gis agiles , ſpirituoſe, calidæ&c.&hæ fintforma. Tertid,ut id,quodinuno corporeeſt forma,in alioevadat materia, hoceſtparticulæprævalentes analogæ cumcorporecorrupto,ejusque formain novocorporegeneratoevadantnonprævalentes: pars enim illarumrecedit , reliquæ cum pluribus aliis heterogeneis particulis funtmateria,& fub ſtratum, quodà particulis analogis corpori gene rando,&prævalentibus exacceſſionenovarumfi miliuminformatur. Quarto ,quod ipfa elementa communiaprocertadofi, &ratafintmateriacujus libet corpori naturalis , formavero fit particulæ as nalogæ corporigenerando. XIII. Catera,quæ ſpectant adeffectus naturales corporis, ad qualitates, ad caufas efficientesex plicantAnaxagoræi non aliter , atque Epicurei, juxta diſſert. 4. aut quemadmodum Chimicijuxta dicenda. SECTIO IV. DeſyſtemateChimico , &prafertim P, NicolaiCabei. 1. Echymicaartephyſicadixidiſſert39.Lo D : gicæ ejus objectumeſt reſolutio, feu a nalyſis corporisnaturalisſublunaris inſuas partes ſenſibiliterdiffimiles corpori diffoluto, id quepræfertim operaignis,&caloris, v.g. diſtilla tioroſarum eftoperatiochimicalicèt obvia , quâ diſſolvuntur roſæ, & ex his extrahitur aqua roſa cea, ex qua componebanturipſæ roſæ fimul&ex deſignantur ſolidæ , & fapidæ quædam particulæ aquafolubiles (hoc eſt inminutiffimas iterum is ruinqueparticulasdivifibiles),calorelevi concre tiles,ignevehementifufibiles, quemadmodumfac carumliquatur perigneın,atque hujusmodiparti culas inveniri dicuntinunoquoque corporenatu rali. Sulphureftcolle&ioex liquidis,odoris, oleofis, &inflammabilibusparticulis,veluti gluten. Mercurius eft liquor fubtiliffimus , limpidiffi imus,acidus, facilè penetrans,&facileevanefcens inauras. Phlegma,quodabfolutèappellaturetiamaqun eſt liquorquidam copiofus,quoſal cujusque cor porisdiffolvitur : quemadmodumfalcommunisab aqua communi:neque enim àfulphure, neque à Mercuriolicèt fint ſubſtantiæ liquidæ diffolvitur. Analogiam habes inſalecommuni,qui in mercu riumcommunem,ſeuhydrargyrum immiſſisnon diffolvitur,necfacileetiamà melleautoleo. Caput mortuum , quod dicitur etiam Terra damnata,autfaces, eſtfolida, & pulverea fub ſtantia , duæ liquores imbibit præfertim ipſum Phlegma,ut terra communis folet, & confervat eos liquores,quemadmodum ſpongia: nam imbi bitetiamfulphur&falem,videlicetcumiſte fufus& liquatus eſtàcalore. IV. Exemplum,&experimentum notiffimum exhibetur invino ,quod elambico inclufum per varios ignisgradusrefolviturinplures ſubſtantias: namprimò exvinoextillatur, ſeu exhalatur, ſeu rectificatur (quæ funt ſynonima chimica) ſpiritus Zz2 ipfe 364 ipſevini, ſeu aqua ardens , quæ fulphur , velMer DiffertatioSextaPhyſicageneralis curius vini dici folet. Secundo, ſi diſtillationem proſequaris, eruitur deinceps aqua quædam inſi pida, quæphlegma eft,&in fundoelambiciſubſi ditmateriaquædamviſcoſa,&craffa. Tertio,hanc materiam tranſportant in alium elambicum ap pellatum Retorta , & vehementiori igne admo toextillatur , primò, nonnihilaquæinfipidæ hoc eftphlegmatis,deinde liquor acidus,& perietrans, hoceftMercurius, mox viſcoſus, & pinguis , & oleofus humor,hoceft fulphur. Quarto, quod ſupereſt in fundo retortæ exiccaturvehementer, &redigiturincineres. Quinto,hicipſe ciniscon jicitur in vas terreum,cui infundituraquafervens, quæincorporaturparticulis falinis refolutisexillo cinere,illisqueimbibitur. Sexto,hujūsmodi aqua filtratur , vel percolatur ( quæ funt operationes chimicæ alibi diftinguendæ ) &ipſa aqua filtrata permittiturlento calore evaporare , atque itade ponit ſaleminfundovafis: hoceftevaporata aqua remanetfal. Septimo , reliquum verò ex cine ribus remanens invaſe terreo eftcaput mortuum, feu terra damnatavini. Atqueitatandemquinque ſubſtantiæ ex codem vino extrahuntur : quodfi tibi plures videantur, quam quinqüe , attende ſe quentia. V. Rariffimè immò nunquam quinq; illa prin cipia extrahuntur fingula omninopura, &fepara ta areliquis , fed aliquid ſemper alienæ fubftantiæ, cumfingulis eftpermixtum , v.g. in ſale nonnihil fulphuris: quemadmodum nulla exiſtuntpuraele mentaexſect.3. num.6. neq;ullumpurumcorpus naturalenon compoſitumexparticulis heteroge neis excitata ſect. 3. Atque hoc eft in caufa, cur aliquando plures quàm quinque extrahi videantur bſtantiæ ex eodem corpore naturali. VI. Quodfipoffent haberi, &extrahihujus modi ſubſtantiæ omninò puræ, v. g. fulphurpu rum &c. illænon poffentullo pactoinvicemtrans formari , neque fai converti infulphur, aut vi ciffim. VII. Atquiapermixtæ funt,&talesextrahun tur, indè eft, quod fiunt transformationes unius fubftantiæ in aliam, e. g. exfalecommuni fit ſalni trum,hoc eftfal referensnaturamnitri,quianempè eft inflamınabilis per admixtionem fulphuris : fit etiam ſal volatilis peradmixtionemmercurii:nam fi feſtinato opere hoceſt vehementi igne mercu riumſollicites ut avolet,defert ſecuin partes ſalis, præfertim cum ſal eſtbene concoctus,& compa Aùs cum mercurio,&inde eſt etiam,quòdfpiritüs extracti ex corporibus fint ſapidi , qui proindèdi cunturfalvolatilis : quare notant artifices chimici in extractione ſalis lento,&fuaviigne opus eſſe: minneralium,vegetabilium,&animalium; refundi poffitunicèinquinqueillas ſubſtantiasfingulasejuf deminomnibusrebus ſpecieijuxta ſect.2. nu.6.? itaqueexplicandares eſtjuxta ſeca.3.num.12. fal temperultimummodum, quo formaanaxagorza concluditur : quod videlicet phlegma , & caput mortuumfipurum omnino effet,fitquidpermo dum materiæ primæ confectum ,& compofitum exelementoduplicicommuniaqua &terra:adeó quein omnibus corporibus mixtisſit ejusdemſpe ciei phyſicæ : reliquæ vero ſubſtantiæ ſecundum particulasprævalentes ſint ſpeciei analogæ illi cor porimixto,à quoextrahunturjuxtaſea, tertiam num. 1. 1X. AttenduntChymicipræfertimTheoricitres exillis quinqueſubſtantiistantùmpræcipuas adeas quereferunt reliquas,quos intereſtCabeus,qui fy ſtemahoc explicataccuratiffimè, illudquead ſen fumperipateticum accommodarehoc pacto con tendit. Materiacorporumnaturalium eſt ſubſtan tia quædamcrafſſa, fixa,& corpulenta minimèeva porandapercaloremex naturaſuâ, quæinquoli betcorpore reperitur, &cumextrahitur , appella tur: caputmortuumfalibus incorporatum.Forma veròeſtparsvolatilis, tenuis, fugax ,& fpirituoſa cujusque corporis, exquo extractadiciſoletMer curiusfuiphuribus delibutus, Unio vero eſtpars humida,&glutinoſa,&viſcoſa,quæfimulconjun gitpartemfixam cumvolatili; alioquin enim uniri nonpoffentadeòdiverſaſubſtantiæ. Cùmveròex corpore extrahitur, dicitur Phlegmafulphuribus immixtum:atqueitàtriatantùmfuntelementa,& primaprincipia chimica'corporis naturalis, quæ partimſuntejusdem ſpecieiinomnibuscorporibus, partimverodiverſæ,juxtan.8. X. Juxta citatum autorem Ariftoteles cùm phyficè loquebatur,& non per meras formalita tes metaphyficas ,& formamſubſtantialem, dice batnonfieri,nongenerari 6.juxta diſſert.3.phy ficamſect.3. num.5.de hac forma chimica intel ligi voluit,uti neque aliam materiam primam phy ficam admifit præter chimicam,nequealiamunio nem.phyficam præter humorem : cumpræſertim lib. 2. de generatione dicat in quolibet corpore mixto ineſſe humidum , quia terra fine humido non poteſt contineri, & colligariin unum corpus, Quod fiAriftoteles quandoque de forma ut fic, &demateriaut fic videatur aliter locutus , tunc metaphyficam exercebat fuam per formalitates abſtractiffimas an omnibus formis , & materiispri mis: quæ formalitatesita abſtractæ àparte reinon dantur,nec darivoluitAriftoteles,ficuti nondatur animalutfic. XI. Antequam chimicaprincipiaamplius exa recentioremChimicorum me nonattingere , cos quia verò incalcinatione , & combuftionevehe- minem, adverto in præſenti ſectam aliameamque mentiffino igneproceditur , ideò meliorparsfalis corporis calcinati avolet neceſſe eſt: idqueeſtin caufa , ne ſal metallicus perfectus ,& idoneus ad fummam illam medicinam ,de quânum.2. haberi poffit. VIII. Utrùm iſtaprincipiafintinomnibuscor poribus naturalibus ejusdem omninò ſpeciei, ut materiaprima epicurea,fortènonnulliconcedent; ſed rationabilius eft negandum : quomodo enim tantadiverfitas ,& varietas , quæ reperitur in tri bus naturæ regnis (utappellant Chimici) nempè nempè, quiduo tantùm rerum principia confti tuunt nimirumAlKali, &Acidum : cùmenimhoc ſyſtema in eotantùm àvetuftiori chimicodifcre pet, quòdprimas qualitates nontactiles, ſedſapi daseſſe velit; illius diſquifitionem enarrationemq; rejicio ad differtationes peculiares de qualitatibus corporisnaturalis. SE Deſyſtematis elementari &c. modi volatilibusexhalatis, & evaporatis ex cor 365 SECTIO V. Proprietatestriumprincipiorum Chimicorum, I. Ateriæprimæproprietatesſequentesfunt. MQuoniam Quoniamjuxtanum. 5. ſect. anteceden tisomninopuraſenſibiliterprincipiacor porumnaturaliumſepararinonpoffunt,ideojuxta ſenſumAriftotelisnunquam materia fine ulla for ma,nec forma finematerianaturalitereffepoteft: licèt fupernaturaliter utrumque poffit effe juxtà hocſyſtema : undeneque fub fenfum cadereun quampoteſt, hoceſt ſentiri pura materiaprima: ita enim experientiis probatur hoc ſyſtema ,ut oftendatur analogia,& fimilitudoin ipfis experi mentis ,nonquodperilla extrahanturexcorpori bus,&feparenturtriailla pura & puta principia. 1. Terra in quantumeſt elementumpurum, hoc eft quatenus feparataà cæteris elementiseft vera materia prima, &juxtaproprietatem hujus eſt indifferens, ut perdiverſas formas, & diverfos poribus fublunaribus. Indefpatium illud aeris appellatur athomoffhera hoc'eſtvaporumſphæra. Olim credebatur per prædictum aeremdifperfos hujusmodi ſpiritus duntaxat effe duplicis ſpeciei phyficæ : nempevel eſſevaporem aqueum, vel exhalationespurèterreas : nuncverò cuncti ferè cruditi fatentur vapores illos diverſiſſimarum eſſe ſpecierum, & exhalationespariter: hoceſt toti demſpecierumvapores effe, quot humores , & fluores diverſæ fpecieiin terra,qui rarefacti ſol vuntur invapores:itemque totidem ſpecies ex halationum, quot calida igneacorpora, autcor porumpartes interris, quæ item rarefactaaſcen duntinexhalationes :adduntquoquetertiam claf Temgeneralemeffluviorumhujusmodi,vocantque fumos ſpecierummultiplicium ; quot nempeficca corpora, vel corpufcula feparariinvicem (utque loquuntur )fublimaripoffunt à terris in aeream fpiritus componatdiverſa corporanaturalia. De hac materia prima loqui cenfetur Sacra Pagina, ubi dicitur'Genefis primo germinet terra her bam virentem ; videlicetdivino imperio indita fuit à Deovirtus ſeminalisterræ,& fœcunditas in determinata , ut ex illacomponi poffent omnia mixta fublunaria. III. Utrùm præter terram puram quidquid eſt cumilla commixtum fit merus ſpiritus ,feupars volatilis,& merus humor, ſeu pars evaporabilis, necaliadeturpars fixa, quæ naturâ fuânonreſol vatur, nec avoletpræterpuramterram; problema eſtapudchimicos. Probabiliustamendiceturda riſales fixos naturâ fuâ inunoquoque corporedif ferentes ſpecie, juxta analogiam ſpecierum ipſo rumcorporumnaturalium. IV. Materia,feupars fixa,ut de facto eſt inna tura(five fitpura terra, fivenon)habet virtutem quandammagneticam,ſeu attractivam, quaattrahit adſeformamfibiproportionatam,hoc eſt partem volatilem , & etiam humidam : quemadmodum magnes attrahitferrum : probatur autem,quia ali ter naturalis rerum viciffitudo exponi rectè ne quit : inde proverbiumchimicum: fixum trahit adfefuum volatile: ideoque dixereveteres ſapi entesterrameffemagnummagnetum. V. Nonautemhabetmateriavimattractivam, infinitam , fed partes materiæ certæ molis attra huntpartesformæproportionatæ molis,nonverò majoris : analogiam exhibetſpongia, quæ deter minatam portionem aquæ attrahit , & magnes qui ferrum tanti ponderis ſuſpendit , nonautem gravius. VI. Utillud attrahatmateriadebetvolatile,ſeu formaeffe in proportionata vicinitate, ficuti ma gnesdiftantiffimum ferrum nonattrahit. VII. Proprietates formæ chimicæ hujusmodi funt: formafeu pars ſpirituoſa,&actuoſacujusque corporis indiffolutione,&corruptionecorporum nonperit,autabitinnihilum,fedexhalat, &immi ſcetur aeri, quodut intelligas. VIII. Qui vulgò dicitur aercircum, &fupra terram per totum ſpatiumusque ſaltem ad Lu namfuperfufus non eſt purus aer : at præfertim adaltitudinem fupraterram quinquaginta duorum milliariorum immixtus eſt aerilleſpiritibus hujus regionem. En curaerdicaturMaremagnumjux taſect. 3. num. 8. in quem videlicet confluantef fluvia rerumomniumfublunarium. IX. Itaqueformachimica, hoceſtpars cujus que corporisignea, & fulphurea refolvitur in ef fluvia,quæ dici poflunt exhalationes, & fpiritus : unioveròchimica, hoc eſtpars humida,&fluida difcedit in vapores. X. Nunquamſpiritus in aereſeparati, &puri omninoſunt à ſuisproportionatis vaporibus, & fumis, utide ſalibus dixinum. 1.&3. hærentibus interra. XI. Forma, ſeu effluvia ſpiritoſa ſic immixta codemferepactoexhalatur, attenuatur, & rare fit ; ficuti artificiosè opera ignis inElambico ſe parantur à corporibus aquæquæextillanturjuxta Tech.4.num. 1. etenimcalorefolis dum rofæ v.g. exiccantur feparantur effluvia , quæ reddita le viora inde determinantur ut attollantur in ath moſphæram. XII. Quemadmodum in clambicodumemu viavaporoſa ,& fpiritoſa aſcendendo pertingunt adfornicemplumbeum ,velvitreum elambici ob frigiditatem ambientis illius fornicis iterum con denſantur, & concreſcunt,nonaliteracobfrigi ditatemfanguis &lacconcreſcat : &exindeelu via illa inaquamroſaceam vertuntur ; fic quoque dumpercalorem ſolisrosâdiffolutâ liberèafcen dunt in aeremejuseffluvia; agitatione , & evi tate ſua tandemperveniuntadlocum nubium ,ubi aereſt frigidior : aerenim iſteſimul cumnubibus vices obit forniciselambici : inde concrefcunt ef fluviaillain humores ,qui nubibus immixtitandem deciduntſuperterraminpluvias , &nives ,& fimi liameteora. VIII. Qnam certum eſt aquam roſaceamdi ſtillatam differre ſpecie phyſica ab aqua diftillata e.g.cicoriæ, tamconſtat ſpiritus,&effluvia ro ſarum differre ſpecie ab effluviis cicoriæ ante quam etiam concreſcant in aquam ; ficuti lac, &fanguisdifferuntinvicem etiam cùm liquida, & folutafunt. XIV. Quàmcertumeſtdifferreſpecieillaefflu via;tantundem itemeſt certumillaperſiſtere in ea demdifferentia ſpecifica , etiam cùmdiſperguntur peraerem &mutuòimmifcentur:exemplumhabes inminutiffimo pulvere aurco&argenteofimulim ! mixto, 366 mixto, qui mixtioneſpecicidifferentiam non de Differtatio SextaPhyſicageneralis perdit: quodque depulveribus idemde liquoribus dico. Cujus itemexemplumhabes in ipfisaquis diſtillatis , quæ licèt fimulmifceantur ; unatamen inaliam non mutatur : namiterumpoffunt, im mixtæ illæ aquæ ſeparari arte chimica nonminus quamvinumdilutumſepareturab aqua, & fal fo lutusinaquarurfus ab ea ſeparetur : imo argen tummixtum aurovelperliquefactionem , vel chi micaſolutione,ſeparaturiterumbeneficio medici næchimicæ,quædicituraquaregia. XV. Formachimica nullius eſt figurætenax, re. Inipfis quoqueſaxisexperimenta funt obvia dumcalcinantur:humormaximè viſcoſus quidem extrahitur cum pluribus partibus ſpirituoſis , non tamentotus : remanetenim ille humor,qui fluit, cumfaxa calcinata, feu calx ipſa iterumigne po tentiſſimo vitrificatur. Phanomenacorporis naturalisperhocfyftema declarantur. ſedaccomodatſeſe alteriuspartis figuræ: undeſe- I. MAximum inftrumentum naturæ dicitur cundùmhancconfiderationemhumidanon folùm igneadici ſolet , quia per Ariftotelem huiridum elt illud corpus, quod figuram capitjuxtamodum corporisambientis,&continentis. Nihilominus formadiciturhaberevimformatricem , quæ eſt virtus quædam inſita formæ, ratione cujus corpus ab illa forma compofitum præter cæteradetermi natur , ut fit potius hujus figuræ quam alterius : ficenimdiverſitatemfiguraruin corporumnatura lium chimici explicant. XVI. Proprietates unionis chimicæ confe quuntur; funtautem: humorille,quieſtunio,in duogeneradividitur: primus eſt merè aqueushu mor,&phlegmaticus : ſecunduseitviſcoſus,glu tinofusbenèconco&us,& digeſtus : quæ genera inpluresſpeciesſubdividuntur. XVII. Beneficio calorisin quolibet corpore naturali humor aqueus primus omnium attenua tur, &difcedit invapores,(nonprorfus puros juxtànum. 10.:) aqueus enimhumor facilius dif folvitur avolatque , difficilius viſcoſus. Analo giamhabes incera&luto : ceraenimideo lique at , quiahumiditatemviſcoſamhabet , quæ dum attenuaturpercalorem non facilèavolat, ſedex potiori ſuiparte liquefcit , & reliquas etiam fixas partes ſecumattenuat,&inſeſenatarefacit: hæc porròratiocominunis eft omnibuscorporibus li quabilibus quocumquegraducaloris: atque adeo indeetiam metalla liquefcunt. Lutum verò per gradum caloris æqualem non liquefcit , fed in pulverem aridum exficcatur , quia lutumconftat exhumidoaqueofacileevaporabili XVIII. Suntporrovarii gradus humorum in quocumquecorpore etiaminanimato,quorumali quidifficilius cæteris calore ſeparantur: itautſem percumfixaparteremaneataliquishumor:exem plumeſtoinligno viridi. Primo perignemtem peratumexlignoviridi,abit humor aqueus eò us quedonecfit ,&dicaturexficcatum lignum. Se cundo per alium gradum caloris accenditur i gnum,&inaccenfionehumormagisviſcoſusdif folvitur,&fimulcum ſubſtantia ſpiritoſa ligniex halat inflammam,ſeu effiuvia vaporofa , &fpiri roſa. Tertio ſi evaferit carbo,&is iterumcom buratur , exhalatur magis glutinoſus humor , & cineres ſubſidunt. Quartocineres ipſi licèt omni humori deftituti videantur , fi vehementiffimo igne ( qui dicitur ignis fuſionis ) ſollicitentur, fluunt in vitrum , quæ eſt ultima diffolutio per ignem omniumcorporum naturalium , videlicet ultimus tenaciffimus,&viſcofiffimus humor atte nuatur quidem; fed non relinquitreliquas partes fixas, atpotiùs illas ſecumattenuat , & facit flue calor,Solis præfertim, adgenerationes& 'corruptiones omnes : ad generationes verò materia concurritabintrinfeco pervim ma gneticam attrahendopartem volatilem,&humi damconſtitutaminproportionatadiſtantia. II. Analogiam habes in experimentopulcher rimo , eoquecertiffimo, fiquafides interhomines oculatos teſtes ſeprofitentes: nam illud teſtantur Cabens tomo 1. Quercetanus defenfione contra Anonimumcap. 13.& præterplurimos alios Caf ferellus lib. de curiofitatibus inauditis , cujus hi ſtoriam hicreddo. InMuſeo Chimiciperitiffimi vidiſſe ſeteſtaturpluresphialas hermeticè claufas (hoceſt orificii vitro liquefacto occluſas ,)in qua rum fundo pluveres ex artepræparati ex florum cineribus allervabantur د cum itaque accenfam candelam in certa diftantia ſuſpenſephialæ , quæ roſæ cineres continebat, ſuppoſuiſſetvirille, vix calefacta eſt phiala ,cum moveri ,& agitari cœpit cinis incluſus, ita utpoſt horæfpatiumexcalore in medio phialæ fuſpenſus cinis variis motibus agitaretür , ac veluti ſe illius particulæ quærita rent,tandem in roſam perfectifiman coaluerunt cumnativo ordinefolioriorum,coloreroſacco ,& meditulliocroceo: remotaverò candela ſpectacur lam defiit recidentibus ad fundumphialæroſæ ci neribus. Hinc cernere eſt quid natura noliatur calore Solis , & particularum cujusque corporis agitatione. III. Inde temporibus anni diverfisdiverſage nerantur& alterantur corpora naturalia, quia Sol diverſo gradu caloris , eoque proportionato ad hanc, velillam mutationem naturalempropterdi verſam ſcilicet radiorum fuorum directionem (quod in tractatu deCœlo exponetar ) Terram invadit, eamque ſollicitat modoexpofitonum. 2 adnovamgenerationem. IV. Inde quoque calor dicitur caufa corru ptionem corporis naturalis,quia dum eſt in gra du improportionato tali corpori dilatat rarefa ciendo,attenuat,&diffolvithumidum, feuunio nemcorporumnaturalium: cum autemabithumi dum,&pars ſpiritoſa, tuncdicitur corpus illud corrumpi : exemplum eſt in rebus omnibus ex tillatis,quæ fimiliter corrumpuntur: item in ligno, quod dumcomburitur,relinquit ſui cadaver, feu utchimicèdiciturcaputmortuum. V. Neque dicas inhujusmodi diffolutionibus partem fixam propter vim magneticamjuxtan. 1. refiftere debere calori , humidum ne corrumpat, Refpondetur enim primo reſiſtere quidem , fed tandem prævalenti calori cedere : ficuti magnes aliquo usque refiftit neavellaturferrum , quodpo. ten Deſyſtemateelementari Sc. tentiorivitandem avellitur. Secundò partemfi xamvimhaberemagneticam adattrahendumhu 367 ventos,&pluries&c, Hincperenniscorporum naturaliumviciffitudo. midum,&volatilecùm iſtæpartesproportionatam denfitatem habent: atquandoattenuantur,&rare fiuntultramodumà præpotenticalorepars fixaillas nonattrahit, ideóque humidum ,&volatilejuxta minorem fuamgravitatem (exdictisdiſſert.4. ſect. 4.n.8.)inaurasavolat. VI. Daturcirculatio perpetua inter Cœlum, &Terram, (quodmaximejuxta mentemArifto telis) propter ejusmodi effluvia perpetuòavolan tiaà terrain acrisregionem ,& inde remeantiaper VII. Nulla inhocſyſtematede novo produci tur,aut perit forma ſubſtantialis materialis: ſaltem cùmcorporacommuniterdicunturcorrumpi , nil ſubſtantiæ perit,&nilformæ ſubſtantialis materia lis fitdenovoexnihiloſuicùmcommuniterdicun turcorporagenerari. VIII. Non neganturaliquaaccidentiaabſoluta, præfertimcalor,&humiditas,quæ funtvelutieffe. Ausneceffariiſubſtantiarummaterialium ,&veluti organa,quibus Univerſi viciſſitudoperagitur. PHYSICA GENERALIS. De Syſtemate Ariftotelicojuxta interpretationem P. HonoratiFabri. N Onunicus illequidemſedpræcipuus inter nonpaucosaliosP. FabriAri ſtoteli tribuit ſyſtema longèdiver ſum abexpoſitodiffert. 3.&nonni hilaffine ſyſtematis reliquis huc usq; defcriptis: debuitveròinhunclocumſeponiinter ſes diftribui poffe. Adprinam antiquiores perti nent&ferèfuntEthniciqualescitatin.2.adalteram ſpectant qui àdecimo fæculo reparatæ falutisflo ruereChriſtiani:interquoseminentSiſinnius,Pſel ( lus,MichaelEphefius,Plemmydes , Pachimeres, pretatiodoctiffimiViri,noſtriqueduminvivisage retamantiſſimi, utexfuperioribusbrevior&dilu cidiorevaderet. Explicationes,&Postulataadhocſyſtema promovendum. 1. EXinnumeristextibus Ariftotelis ad lite ramintellectis, ut græca verba fonant , & finceralatinitate expofitis,quorumaliquos dedimus diſſert. 2. phyfica fect.2.&3. deducitur ſenſiſſeAriftotelem, formam ſubſtantialem mate rialem ſecundùmſenoneſſeentitatemabſolutam, ſedmeramrelationem,autpurum modum:quem admodumratio formaliterſumpta numeri,harmo niæ , ordinis, figuræ, proportionis&. propterea toties inculcatur ab Ariftotele formam nonfieri , nongenerari,fededuci , quod aliterintelliginon poffevidetur,quàm peridquodeſtreſultare. II. JuxtahuncfenfumintellexeruntAriftote lem antiquiffimi illius interpretes GræciAlexan derAphrodiſæus , Themiftius, Simplicius, & ex Latinis plures , præcipui ſunt Herveus deunitate formarum, Cajetanuslib.deente&eſſentiaquæſt. 17. obfcurètamenuterque : prætereaRicardus& Aureolus , aliisque apud eruditiſſimum Zabarel lam. :: III. Peripateticos in tresclaſſes rectè divides. PrimamGræci , ſecundamArabes,tertiam Latini conftituunt. Quantum adGræcos, eorumquedo trinamilludunumadnotocosinduasiterumclaf Gregoras, TheodorusGaza ,&GeorgiusTrape zuntius. Arabes &Mahometani Ariftotelem,& philofophiam excolere cœperunt abanno falutis 755. fubChaliffaAlmanfor, qui condidit inAfia civitatemBagdet. Promoveruntverò hujusmodi ſtudia ,qui conſequenter apudSaracenosimpera runtChaliffaAbdalla, &ChaliffaAlmamon: At præfertiminAfricaexindeuſqueaddecimum ter tium ſeculum peromnes Mahometanorumditio nesAriftotelescelebratuseſt,cujus ſectatores&in terpretes præcipui fuereAlpharabius , qui phyſi camAriftotelisquadragies legiſſetraditur,Algazel, Albumazar,Alchindus,Avicebron, Avenpace,& præ omnibus Abencini , &Abenroes, quivulgò nominanturAvicenna , &Averroes : Hi omnes Sophiſtæquidem inſignes genionationisadnuga ciftimas fubtilitates,& otiofiffima acumina potiffi mumfacti,Ariftotelem nunquam græcèperlectum, &Arabicè infeliciter redditum ,atque translatum (obharum linguarum ſyntaxim &indolempror fus,ut ficloquar,incommensurabilem)adſuaquæ que ſomnia firmandamiſerandum inmodumde torfere , illumque cogerunt ea loqui ,veldicere, quæipſiſentirent, ſtultitias meras,(uteruditusela pſi ſæculi Criticus ait)qualesnondicoAriftoteles, fednecquisquamilliustemporis,velper furorem quidem cogitavit. Itaque hocpactointerplurima alia illud quoque ementita Ariftotelis authoritate inphiloſophiaminduxiſſe feruntur; quod formæ ſubſtantiales materiales eſſent entia abſoluta licèt incompleta. IV. LatiniPeripatetici ,qui fæculo 12. exorti funt, iiqueChriſtianiorthodoxi to fineAriftotelis 1 philo 368 philofophiaminterpetrandam fufcepere,ut inAra DiffertatioSeptimaPhyſicageneralis fignificat , quod confiderentur tantummodò illæ, bes, &Mahometanos illum ipſumAriftotelem re torquerent , quo ii mendaciffimè adverfus Chri fianam Religionem abutebantur. At cum græcis cperibus Ariftotelis per ea tempora Latini care rent , coacti funt verſione latina exArabicouti, Contigit autem( quodin fimiliD.Hieronymusait) ut quemadmodum prima translatione Ariftotelis exgræcisbonis factafuerant arabica mala, ita ex iftis fierent latina peſſima: aliundè veroPeripate tici Latini optimènoverantſatiùslongè eſſeAuer roiſtas &cæterosArabasadoriri, utdicitur,adbo minem, nempèex datis,& ultrò pofitis velutiAri ſtotelicis placitis: quamper longas ambages &ma gnatemporis jactura germanamAriftotelis græcè ſeipſum interpretantis ſententiamſuper plerisque Philofophiæ quæftionibusinveſtigare;indefactum eſt,ut ab illis ,& fuccefforibus Peripateticis per plura fæcula ultro vel admiſſa,velomiſſaſitAra buminterpretatio. V. Inhypothefiquòdformæ materialesſubſtan tiales fint quidpiam reſpectivum clariffimè intelli guntur , quædocetAriftotelesde materia primâ, quæq;definitdegeneratione ,&alteratione,juxta dicta differtatione 3. fea. 2.& differt. 2. phyſico metaphyſica ſect. 1. num. 17. præter cæteraariſto telica placita de forma fubftantiali, & reliquisphe nomenis corporis naturalis , quæ omnianimiscru da,& captudifficilia videntur retentis formis ma terialibus abfolutis. VI. SiquisAriftotelem græcèloquentem,vel fi deliter latine translatum attente legat, deprehen det demateriâ primâ , de forma , de generatio ne, ac denique detotâre phyficâperabſtractiffi mos&univerfaliffimos conceptusillumloqui , & præcifas formalitates ſpeculari, quæ àparte reiin realitatibus omnino diverfiffimarum ſpecierum reperiuntur multiplicatæ : atque hujusmodi mos fuit & ftylus perpetuus Ariftotelis in omnibus li bris ab eoobſervatus , tum in libris octoPhyſico rum, tùm in quatuordecimMetaphyficorum,tum in tibris degeneratione&deelementis ,& reliquis excepto duntaxat quarto libro Meteorologico rum , inquo resphyſicas & non folas meteoro logicas (ut præferre videturtitulusſatis præpoſte rus ) pertractat non per univerfalia & abſtracta generatim, fed per proxima peculiariter , expli, cans videlicet res naturales & effectus per cauſas proximas , &maximè ſenſibiles,collectasexpe rimentisrerumfecundùm earumatomas,&infimas fpecies. VII. Quare diftinguendum eſt ad re&è inter pretandumAriftotelem id,quod illeſtatuitde re busphyficis,& fenfibilibus abſtractiſſime , ab eo quodde iisdem decernit dùm eas minusabſtracte confiderat. Cum loquitur abſtractiffimè dicitur loquiinfenfuphyfico , cùm minùs abſtracte tune loquiturinfenfu metaphyfico quod cautènotabis, ne tranſpoſitione terminorum confundaris. Senſu Metaphyficode rebus fenfibilibus, & phyſicis lo qui,nondefignat perlogicas abſtractiones&con fufionesphilofophari;fedquod minutiſſime,&ex actiffimeid quodreseſtſecundum omnes (quan tùm fieri poteſt) cujusque rei proprietates proxi mas&peculiares inexamenvocetur: in ſenſuve rò phyficoderebusſenſibilibus,&phyſicis agere formalitates,&proprietates cujuslibetrei, quæ in funtquidemipſi rei,ſedita utpercipi communiter, &facilè poflunt,quodquedeillistantummodoin ſtituaturſpeculatio: e.g.tota aqua marisſenſibiliter apparet eſſeejusdem ſpeciei; totaliquida & falfa; Idcirco ſenſuphyſicode illâ philoſophando con fideratur aquamarina utfic cumproprietatibusli quoris & falfedinis , acconcluditur effe ejusdem ſpeciei phyſicæ, quia velfit, velnonfit omninò e jusdematomæ ſpecieiſi minutiùs confideraretur : attamen quoad uſum & obvium experimentum ſenſuum perinde eſt , ac fi abfolutè , & fimpliciter effet ejusdem atomæſpeciei : inſenſu verometa phyſicoperinductiones minutiores, &per expe rimentaſenſibilia quidem,ſedſecretiora concludi tur aquam marinamcontinere pluresparteshete rogeneas,&totamliquidam noneffe,fedparticu lis folidis conſtare,& fimilia. VIII. Præ cæteris rebus materiam primam ab ſtractiffimè & univerfaliffimè definivit Ariftote les,nimirumſecundum formalitatemillam generi cam,autſpecificam, inquaconvenit,&affimilatur illudaliquid,quod in qualibet mutationeſubſtan tiali fuit in termino àquo, & remanet in termino adquemjuxta principium lumine naturæ notiffi mumexpofitum differt. 2. phyſico- metaphyfica ſect. 1. num. 5.vocavitque illudaliquidὑποκείμενον feuprimumfubjectum,&primumsubstratum,ac deniqueilludipſum appellavit materiam primam, dequâ fecundum prædictam formalitatem præci sèphiloſophatus eſt , quia per experimentum& inductionem ſatisobviam communemque: (unde illud principiumdiffertationiscitatæ omnibus phi lofophis communeeſt)hæc tantum colligitur ma teriæ primæ effentia : atque inde dixit materiam primameffetotam ejusdemſpeciei,nimirumſen Tuphyſico,noneffequid,ſenſuphyſico, nonquan tum&c, codeinſenſu,cæterumutrunſenſumeta phyfico minutius videlicet confiderata tota quan ta eftin univerſomateriaprima aliasquoquehabeat proprietates,differentias ,& ſpecies,velnunquam pertractavitAriftoteles,vel inquarto meteorolo gicorum idverſavit. IX Cùmveteres philoſophos impugnatArifto teles , utpotè fubtiliffimusFormaliſta nonfemper propterrealitates,fedpropterformalitates,&mo dos loquendi litigat : hoc est nonquodabillisdis fentiat quoad rem ipſam realiter ſumptam , fed quoadremaliquopacto formaliter ſumptam : vi delicetvel quod veteres illi nondefiniant resper primamdifferentiam ; fed perproprietates : vel quodinproximaspartes totumnon dividant ,vel quodfymbolicèloquantur, & per ænigmata , vel quodinadæquatè loquantur, nempèaliquid omit tentes exprimere licèt implicitèab illis intelligere tur,vel denique illosaggreditur,utdiciturad bo minem,hoc eſtevincens unam illorum opinionem cùm aliaeorundemconfiftere nonpoſſe : quibus modis inter ſeſe quotidiè digladiantur non dege neres Peripatetici : cæterum ſepoſito difputandi ſtudio in re ritè explicatâut plurimum cum reli quis convenitAriftoteles : quodlongainductione teſtium facilèpoſſetcomprobari,comprobavitque doctiffimus Peripateticusin PatavinaUniverfitate FrancifcusPiccolomineuscap.12.deplacitis vete rum も DeſyſtemateAriftotelico &c. rumphiloſophorumhisverbis:FrequenterPlato nis,vetustiorumquefententiasinfectaturArifto teles, nonnunquamquiareveraab eisdiffentit: Sapeveròquiamalèdocent, vocibus utunturmi nuspropriis, metaphorasadhibent,mathematica aquafalfa,quæ tamen eſtmixtioimperfecta,&per accidens. 369 IX. Omnia corpora naturalia per hujusmodi mixtionem fiunt,quandocunque mixtadicuntur , cumphyficis; &divinispermifcent: adeòutaliis occafionem errandipreberevaleanteòmagis,quò fuerintcelebriores:&tunc litesfacilecomponun. tur,cum inexternisfintpofita. SECTIO IL SystemaAriftotelicumpratenfumreftitutum. I. R autdicipoffunt. Undepræterterminosgeneratio nis,corruptionis,converfionis&c. expofitosdif fert.2.Phyſico-metaphyficafect.1.addeiftosmix tio, mixtum cumconjugatis,& notamixtionem inhoc differre àprædictis, quod illi termini(ex ceptâgeneratione ut fic)dicunttranfitum , &duo inſtantia: terminumàquo,&terminumadquem, mixtioverò nondicit,fedconfifterepoteſtinuno inſtanti : nam eſtunio;unioautemnoneftneceffa riòtranſitus. Ecolediffert. 6. ſect. 1. de elementis dicta, &adde elementum Ariftotelicè definiri corpus fimplex, quodnonpoteſtrefolviin 1 X. Non omnistamenunioeſt mixtio: nam ele mentapurahabentunionem,nonmixtionem ; ra partes integrales niſiomnino fimiles : dantur au tio eft,quia adhanc partes miſcibiles debent eſſe temdefacto quatuorelementa,ignisin ſummoca heterogeneæ ,&diverfarum fpecierum , duarum lidus (hoceftin rebus creatis,nihileft, quodmagis faltem, quodnoneftneceffeadunionem. calefaciat) aqua inſummo frigida, terrain ſummo ficca ( ficctum appellat Ariftoteles, quod figuram, XI. Mixtiodividitur inperfectam, ſeu ſubſtan tialem,&inimperfectam, feu accidentalem. Mix &molemnonmutat niſidifficile) aerhumidusin tioperfecta eſt illa , quâ fit unum perſe:requiri fummo,hoc eft quidfacileſeaccommodat figuræ turautemad hocutpartes miſcibiles ita alteren corporis ambientis ; itaenim definiturhumiditas tur ,ut inſenſuphyſico mutentur , &phyficè abAriftotele. II. Nullumdaturde facto elementum purum, nonremaneantactu inmixto,ſed tantum poten tia: videlicet actu evadantin confideratione phy juxtadiſſert. 6. ſect. 6. num.3. ficâ quidtertium quod neque inadæquatèerant III. Elementum etiamfi purumconſtat ex ma teriaprima , quæ confiftit in particulis,quæ ap ſecundumſeipſa mifcibilia: E.g.ſanguishumanus eſt mixtum tanquam ex partibus miſeibilibus ex pellantur primordiales , miſcibiles , ſeuminima partibus inſenſibilibus panis , vini , & cæterorum quædaminſenſibilia ( cujuscunque figuræ ) ejus alimentorum, fedquia partes hujusmodi adeò in demomninònaturæ. Materia autem hujusmodi mutatæ,&alteratæ funt, utphyficè, & ſenſibili prima infingulis elementis diverfis ſpeciephyſica ternonfintejusdem ſpeciei cumpane , &vino noneſtdiverſa,ſedſpecie metaphyfica,quiainſen ideofanguis eſt mixtum perfectum : contra panis fibilis &quâtalisadconfiderationemphyſicamnon ipſe eſt mixtumexaqua , & farinacocta, fed eſt pertinet. Diverſitas autem hujusmodianaloga eſt mixtum imperfectum, quia ſenſibiliter partes mi adelementa,quæ exſuâproportionatâmateriâpri ſcibiles non ita funt immutatæ,ut in ſenſuphyfi mâcomponuntur. IV. Formaelementariseſtmodusrelativus,hoe elt complicatio ,plexus& compoſitioillarumpar ticularum,quæ fimulinunumcomplexæ,&colli gatæ eoipfo certumhabenttemperamentum,inquo cononfintveræ particulætritici ,& aquæ. Porrò admixtaimperfecta revocanturplurima, quævul giopinione æftimantur eſſecorporanaturalia ſpe ciediversa. ٠٦٠ XII. Cùm partesmiſcibiles ita alterantur, ut confiftit diverfitas ſpecieiphyſicæ : formaiſtaeſt ſubſtantialis in quantum componit,&conftituit in taliſtatu ſubſtantiam , & illam actuat in eſſe talis ſpeciei ; fecundùm verò ſeconſiderata eſtpurus modus:isqueſubſtantialis. V. Forma nec divinitus poteſt exiſtereſepa rataàmateriâ, quia moduseft: materiaveròpri manaturaliter non poteſt, ſedpoteſt ſupernatura literſeparari abomniformâ,quiaDeuspoteſtpar ticulas illas primordiales omninò invicem ſepara tasconfervare. VI. Purumelementumeſtcompoſitum,quia conftatexpartibus nempè materia,&forma,com poſitioneſubſtantiali ,quia elementum eſt ſubſtan tia: eſt enimprincipium motus,& quietis prima rium,& radicale. VII. Exelementis fiunt cæteracorpora,quæ perfectum mixtum conficiant, dicuntur amittere actum phyficum , & remanere in ſolapotentia phyſicalicèt reveranoncorrumpantur,necab eantin nihilum. XIII. Utveròammittantactumfuumphyficum debentdividiin minimaphyſicâ,hoceltin infenfi bilesparticulas,& itaomniamiſcibiliainvicem di ſpergi,& confundi debent , ut nullain illis rema maneatantiqua vis ,& activitas ſenſibilis,quam re tinerent fi unitæ eſſentplurimæ particulæ omninò fimiles , v. g. fi aqua ità cum arena minutiſfſimè im miſceatur,utnullo modopoffitvel humectare, vel frigefacere; dicitur in eâarenâaquam eſſe poten tiaphyſica &nonretinereactumphyficum. و tur,inquantuminvicem agunt, &patiuntur , & proindedicuntur mixta, quia ex elementisfimul commixtis hâc,vel illa commixtioneconſtant. 1 VIII. Mixtio naturalis ſubſtantialis eſtunio partiuinmiſcibiliumheterogenearum , & alterata rum:cuinenimpluresparteshujusmodi itauniun tur ut fiat quid tertium , illud dicitur mixtum . Exemplumhabes inmixtioneſalis,&aque,unde R.P.Ptolomai Philofophia, dicitur mixtum cum novis proprietatibus. Hoc funtcontraria : namcaliduseft ignis , aqua frigi immutant,&quidtertium tandeinevadunt. Quod bilis dividi , & confundi cum alterius particulis XIV. Itadifperfa miſcibilia in tantùm alteran hocpacto tandemreſultat novum illudens, quod autemcontingit,quia mifcibilia fecundùmſpeciem da&c. inſe invicem agunt,&agendoſe invicem tamennihil aliud eſt quàm particulas uniusmifci Aaa exe 370 exerendo interimmutuo infenfibilem activitatem DiſſertatioSeptimaPhyſicageneralis tem: exeo,quodconſtetexparticulis igneisha fuam. XV. Licètper hancmixtionemparticulæ in vicem nonpenetrentur, ſedjuxta ſeſeproximè collocentur,novam tamenvim acquirunt ,&a Aum,quemnonhabebantſeparatæ: exemplumpe ripateticum in anima brutorum divifibili (juxta probabilemopinionem) cujusparticulæ ſeparatæ nonſuntactuanima; unitævero,licètnoh pene tratæ,funtanima. . XVI. Mixtum generari eſt, particulas miſci biles unione,&mixtionepræditacolligari :cor rumpi verò,quod aptiori vocabulo diciturrefolvi, eſt mixtionem illam diſrumpi, itautparticulæmi ſcibiles invicem ſeparentur ,idquejuxta ſyſtema chimicum. XVII. Diftingue partes mixti ,àpartibus mi ſcibilibus; partes mixti ſunt partes integrales, quæ homogeneæ funt, & ejusdem ſpeciei phyſicæ,& fenfibilis cummixto,&funtactu phyficèinmixto, v. g. inligno particulæ omnes ligneæ, quæ abſcin dipoffunt: partes verò miſcibiles funt potentia ſenſuphyficoinmixto , & diverſæ ſpeciei ſenſu metaphyficojuxta num. 6. fect.1. Cùm itaq; mix tum corrumpitur, refolvitur non in partes mixti, feu mixtas: (in hasenim dividi non reſolvi dici tur ) ſedinpartes miſcibiles, quæ inmixto non e rantactuphyſico. bet colligationem,ut nonfitdiffipatumutgranaa renæ: particulæ enim ignis ſuntveluti filamenta quædam (indècùm perfumum ,vel flammam a ſcendunt,videnturfilis totidemoblongisconftare) quæligantpartes terreas cumhumidis: addemix tumexignehabereeſſeſpirituoſum: exeodeniq; quodconftetaere habet,quodlignumabundetpo ris, in quibus aerineft. XXIII. Cauſa efficiens ,& activa mixtorum, feu generationis,&corruptionis corporumnatu ralium eſtquidquidvelabintrinfeco,vel abextrin ſeco ita movet mifcibilia , &alterat; ut ſequatur nova mixtio;hujusmodiautemnon funt propriæ caufæ efficientes , quia inhoc ſyſtemate propriè nil de novoproducitur præter illa duoaccidentia exnum.21. XXIV. Cauſa abintrinfecoeſtpugnamiſci bilium invicem, &attractio mutua, &refolutio: itaque cùm claſſis una mifcibilium pugnantium prævalet contra alteram,tuncdiffolviturtextura, &temperamentummixti:quodmeliusexplicatur, quamincommuniperipateticâfententia, ubi for maeſtquidomnino fimplex , & tamenperquali tates, quarum ipſa eſt cauſa , & principium , ſe ipfamdeſtruit, cumvidelicet una prævalet : ten duntenim adinteritum ex hoc capite omnia cor poranaturalia. XVIII. Corpora naturalia mixta alia compo nuntur exomnibusquatuor elementis,aliaexduo XXV. Hujusmodi caufævelintrinfecæ,velex trinfecæ perhæc inftrumentaagunt: videlicet ca bus,veltribustantum (hæc autemplerumqueſunt mixta imperfecta) alianonex ſolis elementis,fed lorem,humorem, frigus, notum localem; calor refolvit, laxat,rarefacit,feparatheterogenea. Hu exaliis mixtis imperfectis componuntur;atq;huc faciunt chimica principiafal,fulphur&c. quæ mix taquidem ſuntlicèt imperfecta, ex illis autemalia mixtaperfecta compinguntur:folentautemappel lari figna elementorum,qualescineres,& liquores, mordiluit,fubigit, liquefacit, aperit, vehit. Frigus contrahit , conftringit, indurat: motus localisterit, mifcet, agitat, XXVI. Modiveròperquos caufæmixtage 'nerantperfecta, vel imperfecta, quos ſcholaftice &vapores,quiavidelicetex his , utex mixtisim perfectis arguitur elementa ineſſetanquam prima diceres caufſalitates funt.Primo, mixta fiunt perco latione, ita fanguis gignitur. Secundo, filtratione, principiainmixtoperfecto. XIX. Elementanonſuntinmixtisactu,ſedpo tentia juxta num. 12.,&pariter mixtaimperfecta potentiafuntinperfectis. XX. Accidentia pleraque nihil aliud funt, quàm partes illius plexus, &texturæ , quæ tota liter ſumpta eft forma ſubſtantialis ,videlicet hæc eft collectiototius illius ſtatus ſenſibilis , qui ſenſi biliter eſt,&percipitur, e.g. in igne, effelucidi, calidi, rari , levis , &c. accidens veroeſtaliquod eſſe ſenſibileſeorſum ſumptum. Cumtotafillaſen fibilitas perit ,dicitur corruptum mixtum, fi una, vel alterapereat, dicitur alteratum, &accidentali termutatum. XXI. Ex his accidentibuspleraqueſuntmodi, &relationesacceſſoriæad illam principalem, quæ eſtformaſubſtantialis :duo tamen accidentiaabſo lutaadmittendafunt,nempècalor,&impetus,quæ verè ,&propriè producuntur ,&pereunt,&eo--rumtantumexiſtentia probatur për argumentadiſ fert. fequentis. XXII. Unius corporis naturalis , v. g. ligni compofitio,&mixtioficdeſcribitur: exeo quod lignum conftet ex particulis terreis tanquam mi fcibilibus habet foliditatem , & ficcitatem,&figu ræ aliquam conftantiam : exeo , quodconftet ex aquâ habet flexibilitatem aliquam , & humidita 'quæ difcrepat à percolatione hæc enimeſt per pannum,vel chartambibulamtrajectio: filtratio veroeſt attractio quædam (talis faltem videtur) 'qua liquor ex ſcypho furfum attrahitur per frun ſtum chartæ bibulæ , velpanniextremitate una in tinctuminillum liquorem. Tertiò, coctione fiunt multamixta,utnitrum,ſal. Quarto, fublimatione, fublimatio autemeſtevaporatioperignemreificca cum adhæfione,cujusexemplumhabes infuligine. Quinto,diſtillatione , quâ eſt evaporatioreiflui dæconcrefcentisinhumorem, ut patet in aquâro facea. Sexto, diffolutione , quemadmodum fal folvitur in aqua. Septimo,exhalatione,uthamma, quæ eft mera exhalatio particulatun ignearum, quæ continebanturin ligno. Odavo , concretio ne , qua 'res liquidæ firmantur ut lac coagulatur. Nono , calcinatione , utvidere eſtin calceipfa. Decimo,putrefactione, quæ eftmutatiopercalo rem externum, &humiduminternum:unde no vummixtumprogignitur.Undecimo,fimplicicom mixtione ut videre eſt in unguentis, & inpane. Duodecimo,expreſſione,quemadmodumvinum, &oleumex uvis,& oleis elicitur. Decimotertiò, præcipitatione: cumparticulæ folidæimmixtæ, & folutæ in liquore aliquo, adfundum vafis defcen duntfimul collectæ.Decimo quarto,deliquio:cùm humorex aliquo mixto ſeparatur , & extillatur ex 1 DeCenfuraPeripateticaSc. 371 exeoduntaxat,quodmixtumexponaturaerihu- modi varios modos , & alios alibi recenſendos midoinſitu declivi. Decimoquinto, cryſtalliza- mixtiones fieripoffunt ferè innumerabiles , qui tione , ut cum liquore evaporato falis molecule bus facilè phænomena corporumnaturalium ex translucidæ , & figuratæ ſubſidunt. Per hujus- plicantur. DISSERTATIO VIII. 11 PHYSICA GENERALIS. Cenſuraperipatetica de ſyſtematishacte nusexpofitis. Erum invenire volumus non tan quamadverfariumaliquemconvin cere:aitTulliusprimode finibus, cui qui non fubfcribit titulum philofophi nonaſſumat, fed Sophiſtæ. Depoſitis itaq; præjudiciis quantumfaseft ,rem cæteroquin obfcuriffimam adimus : obſcuriffimum enim eſt humano intellectui quidquid ſpectat adinitia , & rerum primordia:homoenimutpotemedius inter intellellectualia , & corporea conftitutus , undeab antiquis appellatus creaturarumHorizon,fuapte natura intelligit, & quafiexpropinquocognofcit, quæfuntinmediopoſita;extremavero aciemen tiscaligante non aſſequitur. Nihilominus optimo jureperipſas tenebras pervadere ſatagit originis fuæ memorhumanaMens,utvelperillasadprin cipiorum principium,caufamque caufarumveluti per totidemgradusaſſurgat.Quidigiturinrepræ ſenti velrigidoPeripateticoſentiendumfitſequen tibus conclufionibus ſtatuo. Syſtemata illa,que nulla admittunt accidentia materialiaabfolutadistinctarealiteràſubſta tia corporea, quantumadhanc partemfalsa Ple Sunt. Robaturconclufio :veritas iſta: danturacci dentiamaterialia abfoluta nititurrevelatio neDivinâ,&revelato myſterioEvchariftiæ& conſequenter nititur omnibus motivis (quædicun tur credibilitates) quibus etiam lumini naturæ eſt evidensChriſtianamreligionem,ejusque myſteria eſſeàDeorevelata : g. ſyſtemata , quæ contradi Goriam falfitatem admittunt , exiſtocapite falſa funt. Prob. antec.Primò exdiſſert,ult.Logicæſet.2. n. 12. &13.juxta ConciliumTridentinumſpecies panisduntaxat&viniremanentinEuchariftia postconfecrationem, &nihilſubſtantiapanisre manet : g. accidentia materialia abſoluta panis remanent:quia ſpecies ſunthæc ipſa accidentia: g ſeparabiliafuntaſubſtantia panis: g.diſtincta funt realiter ab eâdem ſubſtantia , quia fignummaxi mumdiſtinctionisrealis ex diſſert.44.Logic.fect.3. A eſtſeparabilitas realis quoad locum , & tempus. Prob. 2. idem antec.exalioConcilio: nempè exLateranenſi4. fub Innocentio Papa III. anno falutis 1215.Canone1. veracitertransubstantia turpanis incorpus Chrifti, &vinuminfangui nem;notaillumterminumtranfubftantiaturinco Concilio primo adhibitum ab Ecclefiâadexpo nendummyſterium Evchariſtiæ:exponiturautem, quodveraciterfit converfiototius ſubſtantiæ pa nis incorpusChriſtiDomini: g. inhacconverfio neremanetin termino adquem aliquid commu ne,quod eratin terminoàquojuxtaregulamge neralem mutationis , &converfionisexdiffert. 2. phyſico-metaphyficafect.1.ànum.14. Sednonre manet ſubſtantia panis, item nonremanent acci dentia modalia panis , quænonpoffunt feparari exdiffert. ultimaLogicæ fe&. 2.num. 12. g. rema nentaccidentia materialia abſoluta: ergodantur hujusmodiaccidentia. Dices ergò duntaxat ex revelatione Divina fal fitatis convincunturilla ſyſtemata. Reſp. parumne tibi hoc videtur?cùm audisrevelationemDivinaın deveritate Chriſtianæ Religionis audis quidquid ufpiampoteft eſſeregulæ , & luminishumano in tellectui adveritatemcertiffimoaſſequendam. Pri mo,&præcipuè propter ipfamauthoritatemDei revelantis , &atteſtantis, qui non poteſt fallere, nec falli. Secundò,propter omnia illamotiva, & argumenta, quædicunturcredibilitates , quæque circumſtant Chriſtianam Religionem : his enim evidentiſſime demonſtratur Chriſtianam Religio nemeſſe àDeorevelatam,hoc eſtverèDeumre velaſſequidquid proponitur credendum in Chri ſtianaReligione,idque proindè eſſe veriffimum : illis enim argumentis & motiviscontendoeumdo &iffimisTheologis evidenterevidentiâ inatteſtan te eſſeveramChriftianamReligionem: immòuta libi fufius deducam , humanointellectui ſolas has tres veritatesin concreto non experimentales evi dentes effedico: nimirum Deumexiftere,animam rationalemeſſeimmortalem,&chriftianamRe ligionemeſſerevelatamàDeo. Cùm igiturex my. ſteriis Chriſtianæ Religionisinferamaccidentiama terialia abfoluta in rerum naturâ dari : vide quàm ſolido nitarfundamento. Aaa 2 Con 372 Contra 1. Eſtovera fintiſta nontamendicipo DiffertatioOctavaPhyficageneralis teft de fide effe hujusmodi accidentiadari inEu chariftia: g. &c. Probatur antec. ex authoritate Cardinalis Petri de Alliaco , qui floruit decimo quinto fæculo æræ Chriftianæ , & Concilio gene raliConſtantienfi habito anno 1416. interfuit: di eitenim in quartum fententiarum quæit. 6. art. 6. noneffe de fide, quod in Evchariftia remaneant accidentia abfoluta fine ſubjecto , & ait in dicto Concilofolumhypothetice,&conditionatedefi nitumeffecontra hæreticum Wicleffum, acciden tia remanere ſine ſubjecto ; fi accidentia funten alios Patres,&EcclefiæDoctoresaſſeverantes ſen ſus nunquamfalli? Dicoitaqueprimosillos ita fo qui,ex eo quodſubſtantiaPanis non remaneat in Évchariftia ; undedari poffetoccafio ab ipfis ſen fibus paffiva ſaltem , ut intellectus non Chriftianus falleretur judicando , fub iis accidentibus ineſſe panis ſubſtantiam: quemadmodumetiam de remo apparente fracto cum ex dimidio immergitur dixi differtat.1. Logicæ ſect. 3. quam recole,&ibicita tumAuguftinum. 4 Contra4. Statbene accidentia abſolutamateria lia ſupernaturaliter ſeparari poffe à ſubſtantiafua, tia realia, & abfoluta diſtincta à ſubſtantia. Refp. antec. æquivocumdiltinguo:non eftdefide, hoc eſt ad minus nondeduciturper illationem exmy ſterio de fide,ne.hoceft,noneftexpreffis,& for malibusterminisdefide,omittoant,utut fit , an immediatè de fidedicenda fit affertio noftra ? ne gari tamen nonpoteſt ſaltemdeducimediateex veritate defide. Itaquene.conſeq. Concluſio quæ deducitur ex primis principiis non eſt primum principium,necexterminis eſt,evidens exdiffert. 35.Logicæ ſect. 3. Conclufio, quæ deducitur ex præmiſſa evidenti metaphyfice , & alia evidenti phyfice , eſt evidenstantum phyficè (loco citato nuin. 9.) quia conclufio ſequitur debiliorem par tem: adeoqueconclufio iſta accidentia materialia abſoluta diftinguunturàſubſtantia, deduciturutex uticontingit in Evchariftia; aut etiam fieri poſſe denovo: etiamfinaturaliter , hoceſtjuxta ordina rias mutationes naturales dicamus ,nunquamcon tingere,aut illam feparationem,authancproductio : nein:quia exceptis miraculis omnia explicaripof funtfine hujusmodi ſeparatione,autproductione, g. &. Refp.omittoomneshujusmodi meditatio nes quantum ad conclufionem præſentem, fiad mittisſaltem ſupernaturaliter accidentiaſeparari à ſubſtantia , adeóque ab illa diftingui realiter, te cumhicnonlitigo:cavetamenneinconfequenter philofopheris,dumnegas umquampercaufasna turales hujusmodi accidentia naturaliter ſeparari ant deſtrui,autde novoproduci. " CONCLUSIO IL. 11... 2 unâ præmiſsa ex hoc myfterio : in Eucharistia Systemaperipateticum latinumpræferendumešt duntaxat remanentspeciesPanis , &Vim , & tanquam exalia præmiſsa, exhacveritatenatura li. OmniumSapientum, Dectorumplacitofpe cies illafunt accidentia alſoluta materialia , & alitermysterium Euchariftiæ prudenter explicari nonpoteft : itaque conclufio ex his duabuspræ miffis deducta, deducitur ,& inferturex veritate defide. Seponequisquis es præjudicia, & præoccupa tionemopininnumtuarum:&fac, fodes,inquali betaliâmateria , vel fi mavis in contradictoria no ftræ conclufionis,videlicetaccidentia materialia abſolutanondantur,inveniri fimilemediumillius, quoutorinpræſenti, adeam conclufionem com probandam: quisunquamverèſapiens , &veritatis ſtudioſus in eamfententiamultro non iret ? Quis nonjactaretin ſyſtemate ſeſeeſſe quantumhuma nitus fieri poflit certiflimo?quis non irrideret,vel pojiùs miferareturillorum quorumcunque,quiper curiofiffimas interpretationes,&futileslubtilitates effugia rimarentur , quominus conclufioni usque adeofolide , & docte conftabilitæ ſubſcriberent? hicporrò cafuseſtnofter. Contra2. Repetes exdiſſert. r.Phyfico- meta phyſia , quæ pro Cartefio opponebantur quoad effentiam corporis naturalis , quibus pariter repo nes,inutilem illos auctores operam ludere,&tan tam induſtriam nequidquam collocare innegandis accidentibus abſolutis; quandolongèmajoreope ræ pretio otium terere poffentin arcanisnaturære tegendis : quodquidemnonnulli corum fatisdili genter peregerunt , fed adhuc diligentiadefide ratur. Contra3. Plures Sancti Patres dixerein myſte rio Euchariftiæ, fenfus noftrosfalli ,g.non rema nent accidentiaabſoluta : quia aliter non falleren tur. Refp.ne.conf. Sedcur nonaddisinnumeros cateris ſyſtematis. Atinumdico ſyſtema,cui ſubſcribere ab uſque L ſeculo decimo tertioſcholaftici, qui indèdiai funtPeripatetici:interquosThomiſtica ſchola ſubAngelico,&fanctiſſimo ſuo Doctore omnium maxime videturadliteram,&finedetorfione Ari ſtoteleminterpretata,&fequuta. Probatur tamen univerſim ſyſtema peripateti cumpræferendumeffehujufmodiinductionephy fica. Quod innumeris omniumætatum, &natio num,iisque ſapientioribusin reobfcuriffimavide. tur, illudinductione phyficâ conftateſſe verum ; ſedhujusmodieſt ſyſtemaperipateticum in obſcu riffima quæſtione deprincipiis corporis naturalis, g.&c. Majorpatetex diſſert. 36.Logicæ, ubide principiis,&inductione,&prætereaextextu ce leberrimo Ariftotelis primo Topicorum cap. 1. Verafunt, &approbanda,quevidenturomni busvelplerisque, velfapientioribus atqueiis. velomnibus,velplerisque , velmaximèclaris, &notis. Minor probatur illustrium omnium fyllabum contexendo. Pythagoras , Plato, & Ariftoteles quisque cum fuis fectatoribus ,iisquequantum ad Ariftotelem Græcis,Arabibus, & Latinis : vete res Romani philofophi M. Tullius , Seneca &c. Addeprimaria Chriftianæ Religionis lumina , & Doctores tùmGræcos, tùm Latinos , quos inter peculiariter appellari debet D. Augustinus : adde quidquid à feculo duodecimo uſquead initiade cimi feptimifapientum,& eruditorum fuitintoto orbeChriſtiano,tùm qui Platonici, tum quiPeri pateticidicebantur ,&exiftis , qui diſtincta ap pellatione ſcholafticidicti funt, cujuscunque con ditionis,& ftatus ,Ecclefiaftici ,regulares,ſecula res: adde pertotumterrarumorbemmoribus cul tum, 4 DeCenfuraPeripateticaSc. tum, & literisexpolituminſtitutasab eotempore Academias, & Univerfitates ,&ad usquenoftra 373 dogræco,ſedlatinoquoque peregrinantes , pha tempora ſtudiorumcelebritate increfcentes: apud quas legibus fanctum cautuinque eſt, ut de rebus naturalibus Cathedratici quæcumque dictaverint ſyſtemati peripatetico confonent,& infiltant, nec ad aliadeflectant. Deponehic iterùmrogo, fa &ionum, & novitatisſtudia,&cenſeatquerepu ta,num in quavis alia materia , feu quæftione pa riter obſcurâ,& inacceſsa abundenoneffent reci tata nomina , & inductio deſcriptaintellectui fa no,& ferioadjudicandum : faltem in rebushu manis nil certius effepoffe , quam quod tanta au thoritate firmaretur. Dices amicabiliter :cur ad hanc conclufionem F noninducunturprobationes ab intrinfeco,quibus demonſtrari evidenterfoletdarimateriam primam excapitemutationemſubſtantialium, dari formas QU ſubſtantiales abſolutas ex paritateanimærationalis, &fimilia?Refp.abhujusmodiargumentis confulto meabftinere , & cum adverfariis quantumadilla rum probationum levitatem convenire : tantùm enimabeft,quodfintevidentesdemonftrationes, ut prima fitmerapetitio principii , & æquivocatio, inter materiam primam abomnibus Philofophis agnitam,& materiam primam Ariftotelicam. Se cunda verò fitmodici ponderisparitas utpotein numeris affectadiſparitatibus , quantum videlicet intereſtinter animam rationalem,ſpiritualem, im mortalem,perſe ſubſiſtentem,&entitatesquasdam corporeas,corruptibiles,incoinpletas. Crede mi hi,vel folidi nihil afferri potest pro ſyſtemateperi paticoadftruendo, adeoque funplicitereritpoſtu Jandum,velunico ànobisallato argumentofatiseft roboris ad illud ipſumcomprobandum. nomenapluraperverba duntaxatgeneraliadecla rarent;creditum eſtAriftotelennil aliud derebus illis docuiffe, quamquod fubtiles ſectatores exillo referebant : alitertamen res habet: extat adhuc Ariftoteles,ipſede ſe reſponderepoterit omnibus librisfuis, in quibus profectò præſto eſt velrerum naturaliumaccommodaexplicatio,vel ſaltemtalia principia,quibuscumoptimeconciliaripoffint quæ cumquedenovo aberuditisphyſiologisexnaturæ thefauro revelatafunt. CONCLUSIO MH. Quidquid in sistematis reliquis fcitu dignum, eraditum est ,corrivaripotest, &debet in Jyſtema Peripateticum , ut indeſyſtemaphyfi cum,quantumhumanitusfieripotest exactum abfolutumque extet ! isquis rixandi tantummodo ſtudio philo ſophatur,nonmodocumplacitis,fedquoque cumvocibus aliteropinantiumcapitales ini micitias exercet,&in idpotiffimumvovet ingeni um,ut convellat , & carpat quidquidAdverfarius ſenſerit,veldocuerit:perindequaſinil recti, nil ſo brii exillo prodire potuerit,fedcuncta illius una tantanlitura emendari poffint,&debeant. Con tra cenfeo : primofacili negotio conciliari poſſe ſyſtemata deſcripta in ſuperioribus : fecundo ſi minushocarriferit profecto ex reliquis ſyſtematis plurima,eaque potiffima accommodaripoffeperi patetico cumrei literariæ , & literatorum emo lumentomaximo. Pobatur conclufio. Quidquid ſcitu dignum magis eſtin ſyſtemate epicureo ,funt proprietates, Objicies:etiamnondariAntipodas olim omnium ſapientum opinionecredebatur, quoddeindefal fum deprehenfum eft,g.perindedicipoteſt deſy: ſtemate peripatetico. Refp. Longa eſt diſparitas, quamdefumes exdiſſert.36. Logicæ:quippeAn tipodarum exiftentia ,hoc efthominum in orbe terrarum degentium , qui adverſa nobis urgeant veſtigia, etiamadmiſsaterræ rotunditate, eſtquid pertinensadquæftionemfacti,nonadquæſtionem atomorum, & perillas explicatiocorporis natu ralis : in ſyſtemate cartefiano funt proprietates fubftantiæfubtilis: in fyftemate chimico,& etiam græco peripateticofuntproprietatesveltrium eles mentorumfalis, fulphuris , &mercurii, velquatuor vulgarium: ſed hæc omniainſyſtemarigiduınpe juris naturalis: hoc est, noneftcognofcibile per modum caufæexmeris naturalibus effectibus;ſed eſtquid accidentarium ipſi rerumnaturæ , mun ripateticum corrivari poffunt, g & . Probatur minor quidquidfit de vacuo diffemi nato,de quo alibi quærendum: reliquaomniain ſy ſtemateperipatetico rectiffimèdicuntur effediſpo fitiones, & accidentia , &affectiones præviæ quæ di creationi , quæ nonpetitutdefacto ſithabitata abhominibusunapotiùsterrarum pars, quàm al tera: dubitari igitur potuit dehocipfo , & fortè rationabiliter negari ,donechaberentur teſtimonia omniexceptionemajora. Atcorporanaturaliaex materia, &formaperipatetice componi eſt quæ ftiojuris naturalis , & definibilis perlumenintelle &us diſcurrentis ab effectibus naturalibus ad 4 caufas. Contra: inſyſtemateperipatetico ſunt inexpli cabilia plurima phænomena corporis naturalis ; g.&c. Refp. dift. in ſyſtemate peripatetico rigido, &antiquonego, inmolli,&adarbitriumnonnul lorumtransformato ,omitto. Indecurſuphiloſo phiæ conftabit,utrùmphænomenanaturaliaperipa teticè exponipoffint. Cæteruminfamia hujusmodi in hoc ſyſtemainde profluxit , quod cum plures Peripatetici abſtractiffimè tantum de rebus phyſi cisagentes,&fæpiffimè ab ipſoAriftotelenon mo debenteffeinmateria(juxtadiſſer.3. ſect. 2. num. 7.)adhoc,utperillas,&poft illas educatur& re fultetin eodemquideminſtanti temporis,ſedinpo ſteriori naturâ forma ſubſtantialis materialis peri patetica:quodexplicaturexemplo: cùm exligno generatur ignis peripateticiſſime dicetur: particu las minutiſſimasipfiusligni calore vehementeragi tari,pluresque ex illis ſeparatas avolare , plures ex ipſoigne effluere &accedereadlignum,&cumhu jus reliquisparticulis figura,& plexu convenienti colligari, idque per humoremquemdam magisvi ſcoſum refiduum inlignopoftabſceſſumhumoris aquei : atque itacum omnes iſtædiſpoſitionesjam adfuerint , primo incipere formam quandamacci dentalem effe in ligno, quædicitur calor in ſum mo, quæ& difpofitiones præviasexigit ante ſe, &ipfa cum illis eſtdiſpoſitio adulteriorem for mam,hoceftadformam,quæ reſultat , & educi tur , cùm dicitur ignis generatus. Atque ita de cate Differtatio NonaPhyficaGeneralis 374 cæteris omnibus corporis naturalis phænomenis genis rerumnaturaliumexperimentis:nullusenim quidquidEpicureus, vel Chimicus ſtatuitproter mino, & forma ſubſtantiali ſtatuat Peripateticus provia, &diſpoſitioneadformamſubſtantialem: veluterqueſiſapit, formam ſubſtantialemabſolu tam admittat , aut fubintelligat adevitandas lites: &interimfiquidphyſicumfcirevult,in ipfisdiſpo fitionibus veſtigandis , & examinandis operam collocet: eas enimtantummodo,nontamen fine lucubratione , &experimento extoto intelligere poffumus in rebus corporeis: illis tamen ſcitis ex excuſſis expeditiffimè peripateticus quiſque addet quodinpoſteriori adillas educatur,& reſultetpri mo nonnunquamaccidensaliquod abſolutum,ſe cundoforma ſubſtantialis peripatetica,de qua ta men ulterius phyficè pauciffima ſcire poffumus, plurimametaphyficè. Equidem hac unicâ via Ariftotelicæ phyſica ſuus decor reſtitui poſſevidetur , unde ceciderat: ex quoplerique Peripateticiſubtilitatem Ariftote lis imitati , Ariftotelem deſervere ubi potiffimum eminet,videlicet in empirica diſciplina ,& omni : philofophorum eos unquam progreffus fecit in hocſtudio , quosAriftoteles miniſtrante ad hos ipſumoperas,& fumptusAlexandro. Itaque cu randum pro viribus cuique Peripatetico eſt , ut fubtilitati empiricam affociari poſſe doceat , & utrumque decusautori ſuo vendicet : Hinc ceſſa bitſcommadicteriumqueillud, quodAntiperipa teticijactareſolent: nimirum adphyficamArifto telis addiſcendam ſat eſſepaucaquædamvocabula generalia , &inexplicata mandarememoriæ: v.g. àtalicausâdiſponi talemmateriam,&inducita les diſpoſitiones ,& educitalem formam: extali forma emanare talia accidentia, tales qualitates diffundipertale medium, daritalesmodos: talem effectum,talem eſſe,quia procedit à tali causâ, & quandoque ad phrafimmutandam addere qualita tes occultas , per quas talisnatura tales effectus operatur: atqueitaper taleitates hujusmodi audi toribus illudere , &naturamipfam ampliùs obte nebrare. PHYSICÆ GENERALIS : De caufa efficiente. OSTevoluta corporis naturalis ſy ſtemata , & cauſa materiali, forma lique præfertim corporea,tum uni verſim , tum fingillatimdiſcuſsa ex cipitcauſa efficiens , cujus effentia, divifiones , & proprietates methodo confueta exponentur autper poftulata , ubinulla lis , vel utilitatis ullius : aut controvertentur ubi pretium in litigando. Per occafionem autem caufæ effi cientis , finalis quoque cauſa quantum ſatis eſtde clarabitur,modofis memordiſtinctioois interoba jectivam, &phyſicamcaufam finalem , exdiffer tat. 1. fect. 2.&identitatis inter effectus naturales, &ufus, feu fines proximos naturales, ex differts 2. ſect. 3. Effentia cause efficientis &prima di vifiones. 1. ADdifficillimamcaufæ efficientis intelligen tiamprocedopergradushocpacto.Primò ex evidentiffima illa cujusque mentis idea ego exifto , & ex alianon minusperfpicua: Ante quinquaginta velcentum annosego non existe bamevidentiſſimè colligo &întelligo : egoprodu Etusfum, hoceft factum eft,utego,qui nonexi ſtebam antecedenti tempore , poftea exiſterem. Hincintelligo, quidfit produci &caufari , nempe quid omnino fimillimum illi veritati objective, quam intelligo de me ipſo pereas propofitiones. Deindepergo ,&evidentiffimè colligo : fiprodu Etusfum&caufatus;nonàmeipsoproductusfum: quid'evidentius?attamendehoc ipfo nonnihil in fradiſputabitur; ſedrurſus ſimili evidentia colligo neque cooperatusfum,utexifterem , hoc eftne quecauſapartialis, nequeconditio fui inpriori ad meamproductionem. Iterum evidenter infero: ab aliqua re diftinctarealiter à me , quæcumque tandem illa fit, ego cauſatusfum: actandem evi 'dentiffimè concludo : ergo illa aliqua res poterat me producere,& habebat virtutemproductivam mei. Per iſtud ultimum intelligis nativa ſpecula tione& fine tricis quid fit cauſa efficiens ut fic, nempe resvelensdequo ſimillimaomninocogni tiohaberipoffitin ordinead effectumutfic: quod ipſum dialecticadefinitione ficexponitur:eſtcau fa, quæ per fœcunditatemactivam poteſt facere ut exiftat aliquid omnino realiter à ſe diſtinctum, quodnonexiftebat. 11. Sed nodus non eſtinconfuſa definitione illa caufæ; verum in clara expofitione, quomodo videlicet res aliqua habeathujusmodivirtutem ,& quomodo illam exerat ad exiftentiam rei alteri dandam. Ante quamtamennodum hunc attin gam;præmittononnullasdiviſiones caufæefficien tisutilesad hocipfum. Itaque caufa efficiens di viditur in caufam primam ,&caufam fecundam : illa eſt unica,& eſtipſe unicus&verusDeus : cau ſa ſecundamultiplexeſt,quotſaltemſunt ſubſtan tiæcreate , imoutpoftulopleraque accidentia ab foluta DeCaufa efficiente. foluta caufæfecundæ funt. De Deo exTheolo- noneftcaufaefficiensrigorosè. gia naturali ,hæc evidentiſſimapoſtulo: effe æter 375 VI. Hujusmodi cauſa minus rigoroſa facilè num,effeimmenfum, eſſeà ſe, hoceſtimprodu intelligitur : cum enim revera nihildenovo pro Aum& incauſatum , effe infinitum, effe infini ducat; totadifficultas ceſſat inhocpunto. Inde tam perfectionem , &infinitas perfectiones (plus veteresphilofophi inhocferèſoloſenſuDeumdi ralitate rationis noſtræ præſcindentis ) in omni genere perfectionis fimpliciter fimplicis (hos ter xerecaufamprimam,quod nempe increatamma teriam poffet hocvel illopacto modificare &di minos expofuidiffert.27.Logicæfect.3.num.11. ) fponere,&indepariter Antiperipatetici moderni effe caufam caufarum,& caufam primam. Hoc autemultimum faciledemonftratur&illis primis caufis ſecundis aliam rationem caufæ non attri buuntniſi minusrigoroſæ ; ſed immerito niſi ſal &veteribus Philoſophis fatisfit , qui juxta dif tem accidentia abſoluta excipiantjuxta differta fert. 3.phyfico-metaphyficamfect. 1. num 6. de tionemantecedentem : idqueexiftaetiamratione DeoCreatore rectènon ſentiebant facile enim quodomnis cauſaminus rigoroſadum eſt, ſimul capio,quodinfinitavirtus,&fœcunditas co ipſo, petitutfit cauſaetiamrigoroſa,velſecumipſaiden quodinfinita eſt , includat intra ſe ipſam virtutem tificatavel alia, reſpectuvidelicetdiverſorum effe faciendi exiſterequodnon exiſtebat: fi enim non Quum. Exemplumhabes in impetu,qui movet Ineffet virtuti infinitæ illa quoque virtus , virtus aliud corpus, hoceſt e.g. Petrus impellens Pau Divina non eſſet infinita. Similiterintelligo, quod lum efficitminusrigorose motum localem Pauli, Deus fit caulaprima, quia Deus eſtincauſatus& fed fimul impetus qui'eſtin Petro efficit rigoro reliquæ caufæ funtillius effectus ,& quando cau seinPaulo alium impetum,qui eſtaccidensabſo fant,ſemper cumadjutorio,&concurfu illius pri lutum aliter enim Paulus impulfusnonmovere mæcaufæ caufant: itaquefaltemnon intelligendo tur : fimiliter igniscalidus rarefacit aquam, hoc intelligimus Deum efle caufam primam , juxta eft caufat impropriè rarefactionem ,fed fimul phrafim Auguſtini citatam differt.3. fect. 2. At efficit propriè& rigorosè calorem alium in ea quod creatura fœcunditatem habeat vel minimam demaqua, unde aqua fimul eſt calida , & rare producendidenihilo reculam velminimam adhuc difficile. III. Præfertim cum divifioilla caufæ primæ& caufæfecundæ nonfolumfitanalogica,fedparado xumſapiat,quidenim perhuncnumerumordina lem (primam&fecundam)Deum&creaturam re cenfemtis ? Cum poft caufam primamnonfecun da,nectertia,nequemillefima ſedinfiniteremota, &aliudomninòdicideberetcauſacreata. Cæte rùm tolerato hujusmodi modo loquendiadnota exTheologianaturalinonmodohasformalitates ens, bonum&c. fedquaslibetalias, quæDeopari ter&creaturæattribuuntur analogicenon univo cè attribui,acproinde & huncterminum, feu for malitatem caufa:& quiacorrelativa ſunt effectus &caufa in eadem ſuppoſitione reſpective vel analoga , vel univocauterque terminus ſumide bet, hincfit effectumDeihoceftcaufæ primæ& effectum caufæ fecundæ terminos eſſeanalogos, quoddiligenteradverte aduſum plurimum. IV. Divide cauſam ſecundam efficientem in ſpiritualem,&corpoream : illaeſtquæ entitativè fpiritualis eft ,ut Angelus &animarationalis : de utraque in Theologia naturali proprius locus. Corporeaverò ſeu materialiseſt ſubſtantia corpo rea,velaccidens corporeum , videlicet quidquid corporeumeft,&virtutem,& fœcunditatemacti vamhabetadaliquos effectusàſe diſtinctos. V. Cauſam ſecundam corpoream divide in caufamrigorosè,&propriè effectivam,&in cau ſamminùsrigorosèfumptam , prima eſtquæfœ cundaeſtalicujusverèrei ,quam verèdenovopo teſtproduceree.g.Igniseft rigoroſacauſaefficiens caloris;namcaloreſt veraentitasnempeaccidens abſolutum. Secundaeſt quæ in tantum cauſa di citur&eſt; inquantumpoteftmodificarealiquam rem aliundeexiſtentem: exdiffert.phyſico-meta phyſicaquintanoſtimodificarenoneſſeproducere denovomodum; feddeterminareutres quæeras inrerumnaturauno modo,ſitaliomodo: e.g.mo tus localis eſt modificatio, adeoque cauſa motus facta. VII. Notabis, caufam primam non dedecere eſſequandoque caufamminus rigoroſam ( in fen ſu tamen analogico juxta numerum tertium ) in quantumres jam productas poteſtde novomodi ficare ; ſedin præſentiloquimurpotiffimè de cauſa ſecunda. VIII. Difficilisdiviſio caufæefficientis incau famprincipalem,& inftrümentalem,&inde diffi cultas ,quodmetaphorice fatis nomeninſtrumenti &caufæ inftrumentalis ufurpatum eſt à Doctis. Inſtrumenta Dei , Inſtrumenta phyſica caufarum ſecundarum , Inſtrumenta caufarum artificialium tam analogafunt,quamſanumremedium,ſanusho mo,fanuspulfus,&inhujusmodiquærereunivo cationem nil aliudeſt quas tenebras ad cavillan duminducere. Juxta numerum tertium analogi funt hi terminicauſa principalisprima , & caufa principalisſecunda ,& quia correlativifunt termi ni,cauſa principalis, cauſa inſtrumentalis ; hinc fit, quod inſtrumentum Dei hoceft caufainſtrumen talis correlativa ad caufam primam & inftrumen tuin caufæ fecundæ naturaliter hoc eft caufa in ſtrumentalis correlativa ad cauſam ſecundam principalem analogicedumtaxatconveniunt. Per te ipſe decides , quidde caufaartificiali dicen dumfit. IX. Cauſaſecunda naturalisprincipalisdefcri bitur,eſſe illa, quæ fuæ virtuteproducerepoteft ef fectum , feu quæpræcontinet in ſuaperfectione perfectionem effectus, feu quæ præcontinet tum perfectionem effectus ,tumenergiam illumprodu cendi : quæ omnia fatisobfcurefuntdicta , licèt preſertimultimadeſcriptioconeturdeclinareobje tionem deAngelo , qui imiliseſt inperfectione alteri Angelo , nectamen illumpoteftproducere. Caufa item ſecunda inſtrumentalis naturalis de ſcribitur: quæ agit in virtute,feu pervirtutem al terius,hoc eft caufæprincipalis ,dicitur etiam quæ nonpræcontinetperfectionem effectus. Ex dif fert. 1. fect. 1, clariùs exponitur cauſa ſecunda prin-- : 376 principalis: (efficiens inquam: nihil enim hicde Differtatio NonaPhyſicageneralis caufa materiali& formali) videliceteft illa,qua requiritur adexistentiameffectus, &nulla alia potestaffignari ratio cur requiratur , quam ut principaliterproducateffectum,hoceftcujus fœ cunditatiprincipaliter,&primario inter resomnes creatas attribuitur exiſtentia effectus; hoceft ite rum, quæ requiriturſub conceptu correſpondenti illi , quem unusquiſque habetcumdicit,juxta nu anerum primum , ab aliqua creatura productus fum. Cauſa ſecunda inſtrumentalis naturalis ( fi modo ulla datur contradiftincta ab inſtrumentali artificiali, quod valde dubium) eſt illa ,quæ requi ritur adeffectumnec aliapoteſtaſſignari rationiſi loco. Advertes etiamquoderunt, quinon diftin guant inftrumentum à diſpoſitione , hoc eft ab illis præviisquafi operatiunculis , quas circa ma teriam (ex diſlert.2. fect. 1. ) exercet caufa effi ciensutdifponatillamadnovamformam e.g. cum calefacit, exficcatlignum convertendumin ignem, hujusmodidiſpoſitionesmaximèdiftinguendæfunt abinſtrumentis. XI. Ex dictis cauſa ſecunda inſtrumentalis, feu inſtrumentum caufæ fecundæ principalis non difficile intelligitur : difficultas tamen perſtat in ipſacauſaſecunda efficienti principali: undevide licetenergiam,&fœcunditatem veram , &pro priam habeat verè ,& proprièfaciendi exiſtere ut modificet virtutem caufæ principalis modifica tione,quæ diciturpropagatio,diffusio, & quafive hiculum fœcunditatis principalis : & fimulpofi tivènonprobatur, quod illa ipfa fitcauſa princi palis. Hinc diftinguiturprincipalisab inſtrumen tali : hinc etiaminſtrumentalisameraconditione, quæmodificatquidem; fed alio generemodifica tionis caufamprincipalem. Utrum verocauſa in Arumentalis aliquid producat per modum termi ni modalis , adeoque habeat veram fœcunditatem, &fecundum aliquam confiderationem fit cauſa principalis : dic utlibet, modoidconftet quod fi virtutemhabetnon illam habet adeffectum prin cipaliter intentum , fed ad aliquemalium requifi tum per modum termini modalis adpropagatio nem ,& diffufionem virtutis caufæ principalis, Exempla duo clariffima habes caufæ inſtrumen talis, nimirum vecais reſpectupotentiæ locomotri cis , & fpeculireſpectucaloris&lucis. Potentia 'ſ euvirtuslocomotrix,dum utitur vecte , ita mo dificat impetum fuum, diffundit,& propagat; ut extollere poffit & movereper eundem impetum, &vires longè majuspondus quam pofletfineve te. Speculum concavum ,vel vitrum lenticu lare modifi atcalorem , aut lucem Solis,ut calor quodnonexiſtebat. SECTIO II. DeanimaMundi,&quinta eſſentiacaufa rumfecundarum. Xhujusmodititulo rectè intellecto fiet via ad intelligentiam quantahumanitus haberi poteſt E ſtulo ; de energiacaufæ efficientis, cujus gratia po 1. Creare foli competit Deo, ut impoffibile fit , quodDeus ipſedetvirtutemcreaturæ crean dine quidem ut caufæ inſtrumentali , feu ut in ftrumento Dei :hoc ipfum alibi ſtatuetur tan quamlumininaturæ notiflimum:interimnota,fœ cunditatem hujusmodi creativam perindeac ater nitatem,omnipotentiam&c. repugnare creaturæ : quidautemfit creare,jamnoſtiexdiffert.2.phyfi co-metaphyfica,videliceteſtproductioomninoex nihilofui & fubjecti,& amplius diſces perhos ter minos:eft productio fecundumomnempoſitivam rationem entis inclufam in effectu nulla prorfus præſuppoſitaratione entis. .. II. Deus immediatè conſervat omnem crea turam confervatione intantum differenti à crea ille comburatid, quodfine opera vitri , vel ſpe culi modificantis nonpoſſet comburere : attainen vitrumipfum non comburit, utineque glacies ex quaperindefieri poteſt lensuſtoria; fed calor-mo dificatusàvitro. tione ; in quantum confervatio eſt continuata creatio. Eft autem impoffibile , ut Deus det creaturæ virtutem aliamconfervandi , Deo ipſo immediatè rem candem nonconfervante, quod X. Cauſa ſecunda naturalis inſtrumentalis etiam intelliges de cauſa inſtrumentali conferva tiva, comprehenditur tanquam fub genere,ſub caufa minus rigoroſa de quânum. 5. Erunt qui velint majoremtribuendameſſe virtutem caufæ inſtru 1II. Deus immediate concurrit cum omnicau ſaſecunda efficiente, & immediatè agit quidquid cauſaſecunda agit, immediate, inquam, hoc eft mentali, ſednixi meris vocabulis, nec attenden tes inductionem phyficam: contendunt enim ca neque mediante ullâ causâinſtrumentali; fedeå immediatione,quacreavit , & conſervatcreatu loremeffe caufaminſtrumentalem ignis, fed non. diftinguunt proprietates ,feu paffiones , ſeu po ras:eſt enim impoffibile,utDeus producatcauſam fecundam cum virtute operandi fine immediato tentias rerum ab inſtrumentis. Quisdicat albe dinem&dulcedinem eſſe inſtrumenta lactis ? No tavi diſſert. 3. fect. 3. adconclufionem quartam Denominationeseffefuppofitorum. Indeeſt, quod licèt videaturformaliter albedo , guſtetur formali ter dulcedo ; tamen abfolutè album dicitur vi fum ,dulce guftatum , ita etiam ignis calefa cit. Quod frampliusiſti pertendantcaloremnon ſolumcaloris ; fed ignis quoque caufameffenon quidemprincipalem fed inftrumentalem ; induo bus male conveniemus: primum,quodaccidentia immediate producant naturaliter ſubſtantiam, ſe cundum, quodproductioignis peragatur,ut vul go Peripatetici videntur opinare ;fed de his in concurfu,&cooperationeDei, autquodproducat creaturam, quævicesobeatipfiusDei in immedia ta cooperatione cum aliis caufis ſecundis : hoc perinde certum ,&alibi demonſtrandumut fupe riorapoftulata: interimilluſtraturpulcherrimis Sa cræpaginæ effatis, ( Ifaiæ cap.44.) HacdicitDo minus Redemptortuus, &Formatortuusexute ro: egosumDominus faciens omnia, extendens Cælosfolus, ſtabiliens terram, &nullusmecит (Actorumcap.17.)Ipfedatomnibusvitam&in fpirationem, &omnia. IV. Poftulatanum.2.&3. perſpectiffima fue re veteribus majoris notæPhilofophis : quoniam licèt quantum ad primum claudicaverintjuxta differt . DeCaufaefficiente. differt. 3.Phyfico-metaphyficamfect.1.num.6.ul tro tamenprofeſſi ſunt Deum conſervantem om : c ommentatorAriftotelisdeliravit. 377 VII. Ars dupliciter intelligi poteft activa , & nia ,&agentemomniain omnibus. Indeceleber rima illa definitio Platonis vocantis naturam eſſe artemDeiinmateria, & alibi fic loquentis: con cludoitaqueilla que naturagigni dicuntur arte paffiva,illa eſt inmenteArtificis , & dicitur Arche typa,paſſiva apparet,& eſt inopere , & dicitur Ectypa: eſtautemſymmetria&proportio reſplen dens inartefacto, quæin humanisartefactiscorum Divinafieri. V. Utaltius tamen rem hanc repetam ,Plato formadici folet. ItaquearsDeiArchetypaeftDe quinque ordinabat principia ( ut ex Parmenide, us ipſe,ſeuplatonicèMens : hinc à D.Auguſtino diciturverbum Divinum effe artemplenamratio Timão,Phædone,conſtat)primumomniumprin cipium conftituit Deum , quem ſequitur Mens, numviventium lib. 11.deTrinitate;hinc infa cris literis ( Sapientiæ cap.7 ) Sapientia Deiomni mentemAnima Mundi, animamMundinatura, umartifexappellatur. Hincdeniqueopusnatu naturammateria,de Deo,& MenteinTheologia ræopuseſtintelligentiæ,juxta n.6. naturali expendetur ſententiaPlatonica , demate tiaverò alibi diſputatum: reftat natura,&anima VIII. Ad artem ArchetypamDei pertinent ſublimia veterum Sapientum effata , videlicet Mundi: illamvel principaliter,vel abſolutèintel MundumeſſevasplenumDeo: ita Trifmegiftus ligit eſſe principium activum,ſeu vimactivam,& inPymandro,omniaeffeplenaDeo : itaEmpedo eficientem, quæ rebus ineſtnaturaliter , nequein clesin librodeMundo:Deumanimumeffeperna hoc difcrepat àdefinitione ariſtotelica naturæpo turamrerumomnemintentum,&commeantem fitadiffert.46. Logicænum.8.&conveniunt quoad exquoomnia,quanafcunturanimaliavitamca hocPlatonicicum Peripateticis. IndeAriftoteles (fecundodeanima)aiebat,quod maximènaturale, eft,graceΦυσικότατονproducere &generareitem piunt : itaPythagorasDeumdefmiens;fimilia ha betPlato, paſſimquippe in rebus Divinis Pytha fecundo Phyſicorumdiftinguit ensnaturaleab ar 4 goraus (præfertim 10. deRepublica )artemAr chetypam Dei,ait, rebus omnibus præfentiffimè, tificiali : quia naturali inelt principium activum, &penetrantiffimèineffe, perque totum Cælum, ſecus artificial , quatenus tale eſt. Hincinfertur terramq;protendi,IndePoetaPlatonicus4. Geor ex num.4. quodfecundumPlatonem idem fit ars Deiinmateria,acprincipium activum , feu ener gicorum. Deumnamqueireperomnes gia , &fœcunditas caufarumfecundarum. Infe runtetiam Platonici , quod natura fit quidperti nens ad gradum fuperioremipſocorpore ,&ma teria, &formâfubitantiali , ex quacorporacon ſtant: nomine enim materiæabſolutè corporaſub ſtantialia intelligi volunt a Platone, qui ſyſtema expofitumdiffert.7. phyficaſectabatur. Adeoque Terraſq;tractusq; maris,Cælumq;profundum Hicpecudes armenta : viros,genus omne ferarum, si Quemquefibi tenuesnascentem accrefcere Vitas. : L Quiduopoſtremi verfuscommentationempetunt moxdandam, IterumnotaexAriftotele vel male corporafecundumfe , &gradum fuum , hoc eft finenatura,arteque Divinaſi conſiderentur; effe quid emortuum, &fterile , necprincipiumacti vum in illis magis deprehendi , quàm inmateria fabrili ut ligno adformamſtatuæ. principium activum intrinfecum VL. Hocipfum exceleberrimo axiomateAri ftotelis confirmatur:quidquid moveturabalio im mobili movetur: omnia corpora per principium alivummoventur,hoceftaguntur, immutantur: adeoq; cum vera fuimutatione:etiam cùm agunt, aguntur , in quantum àprincipio activo moven turutagant,&hæc eftnatura : quod ipſumAri ſtotelesſapienter expofuitpluribusin locis, (præ ſertim fecundoPhyſicorum ,& primoEthicorum) hominemagere,caterasresnaturalespotiusagi, quàmagere &abaliquaIntelligentia, quaipfa rumfinescognofcit adillosdirigi,proptereadici tur:opus natura eſſeopusintelligentianoncrran. tis. ConſonatD.Auguftinuslib. 5. deCivit. Dei cap.9.corporales causas noneffenumerandasinter caufasefficientes,quia magisfiunt,quamfaciunt. Advertes , quod expoſtremis verbis Ariftotelis cæteroquinoptimi ſenſus,Avicennas SaracenusPe ripateticus occafionem defumpferit errandi,dicens Munduin àquadam Intelligentiacreata ,quamCol chodeamappellavit conditumeffe , & conſervari, eamqueconcurrere cum caufiscorporalibus adef fectum , Deo OptimoMaximonilhorum agente, &nequidemſciente,ſedſuperCælicardinesotio sè habitante: ut quoque Averroes Mahometanus i intellecto,velmale ſentiente inerrorem,& impie tatemprotruſoseſſedeterrimos Mahometarrospe ripateticos,Averroempræfertimintelligo,qui ne gavit artemArchetypam, ſeuDeumipſumadeffe Mundocorporeo,autperſe&immediateinferio raifta regere,&confervare,ſed cunda procedere Cæloruminfluxu,& ope Intelligentiarum: adeo autem præfractè, &obftinate ifta deliravitAver roesutdixerit:pueroseffequi aliteropinarentur, necmirum,quoniamperditiffimè ſedevoveratAri ſtoteli utillius errores velut oracula quædam deo ſcularetur;deAriftoteleenim itamentitur:Aristo teles doctrina eſtſummaveritus,quoniam ejusin tellectusfuitfinis humani intellectus, quare bene diciturdeillo,quodipfefuit creatus ,&datusno bis ut non ignoremuspoffibiliafciri. IX. Ars EtypaDeieſt ipſamirabilis partiunt Univerſi diſpoſitio,&confenfio, qua res omnes ordinatiſſime aptatæ funt adagendum, & patien dumjuxta numeros ,pondera,&menfuras tun peculiariter debitas rebus quibusque , tum gene ratimtotiuniverfitati: hæc ipfaeftnatura, dequa num. 5., quam per diſtinctionemſcholafticamap pellare potes naturamnaturatam , cum arsAr chetypa Deinaturanaturans vocitetur : dearte EctypaDeialtiſſime &elegantiffimè plurimapluri miSapientes &fupra cæterosD.Auguftinusquippe utraque ſapientia humana , & chriſtianaphiloſo phatus; alibi tamen funt iſta videnda: quod hie quærimus eft: unde poffit explicari ars Ey paDei ? quid objectivum , & reale , refpondeat Bbb his vocibus : fortedicesmodalitatem aliquam mi DiffertatioNonaPhyſicageneralis rabilem,utquælibet aliaproportio ,& ordo: bene eft; fed de terminoipſo modaliſollicitusfum,quo videlicetpofito , &connotato reſultatillamodali tas. X. Hujusmodi ſymmetria,& arsEctypanon tota confiftit inordine illo externorerumomni bus rerum naturam confiderantibus utcumque pervio, ſed præcipuæ illius partes, & philofophi cisoculis dumtaxat aſpectabilis funt :ad illamque pertinent,vis energicacaufarum,appetitusinna tus rerumadfuosfinespeculiares , instinctusvi ventiumirrationalium,principiumactivumre lucens inmateriaprima naturali , ut contradi ſtincta àmateria artificiali ,etiamfi materia fitpura potentia: illa, quædicunturqualitatesocculte, Teu effe&usquidammirabiles ſolitis refundià no lentibustacere inqualitatesquafdam occultas:vin culum,&compagouniverfi, & ejus partium om niuminterſe, undeilla decantatafugavacuiinna tura,& fimilia : quibus in exponendisduocaveri oportet,unumne meraverbadentur audientibus obſcuriori pierumque refponfione , quam fuerit ipſa quæftio : alterum eftne quorundamArabum opinionem adoptemus , qui utAverroem impu gnarent,negarunt omnescaufasfecundas: hoceft omnem virtutem producendi quidquam rebus omnibus creatis denegarunt, fedDeumſolumom nia inomnibus operari , quæque dicunturcauſe creatæ imeres efle conditiones, quibus præfenti bus Deus folus agitquidquid agitur ; enim vero iſtaſentirenon eſt nodumfolvere,fed abrumpere: eſto enim Deus potueritita rerum univerfitatem ordinare : eſto de factocreaturæ inftrumentaDei verè dicantur,analogicètamenquoad inftrumen tacaufarum fecundarum ex fect. 1.num.7.per in dutionemtamenrerumvelfapientum,velhomi numconftat cauſas ſecundashabere virtutemali quam,&fœcunditatem. XI. Quæritur ergoquidfitid ratione cujus re lucet arsEctypaDei in materia ?quid naturanatu rata?quidfintnumeri,pondera & menfuræinquali bet re ?effe aliquiddiftinctum àrebus corporeis ſenſibilibus, prout à nobis fenfibilitercognofcun tur,&àmateria,& forma peripatetica,aufimdice re,fenferuntomnes totius antiquitatis Philofophi, &plurimi exSanctis Patribus, quiiſta expende runt&pleriqueex modernis Phyſiologis, quinon folas ſchalaſticas difputationes inphilofophia, fed veritatem ſequuntur: hoc ipfum quodcumquefit fubdiverſis,& fymbolicis nominibus ftatuitur, & ponitur,utex ſequentibuspatebit. XII. Inprimisponiturhancvirtutem effe quan damentitatem diftinctam àDeo , àDeo immedia teprocedentem,diffufam peromniacorporea per modumflatus fubtiliffimi , & vivaciffimi, quo tan quam inftrumento univerſali utitur Deus ad om nianaturæopera adminiſtranda , juxta difpofitas, guftinus ait: igneumvigoremillisinjiciens,&D. Bafilius ibid. Spiritus Deifovebat,&vivificabat naturam,vitalem virtutemhis,quæfoventurin jiciens. ItemD.Auguftinus lib. r. deGeneſiad li teram:Deumoperariomnia extrinfecusaternis, atqueincommutabilibus rationibuscoaterniVer bifui &quodamquafiflatupariter coaterniSpi ritus Sancti, Quædictaomnianifimiferabiliterde torqueantur,deſignantvaporemvirtutis Dei , & emanationemfinceramclaritatisOmnipotentiæ, & igneumvigorem,&vitalemvirtutem,& quafi fla tumàſpiritu&fapientiatanquam artė DeiArche typarebuscorporeis injectum ,eſſe veram,&pro priam entitatem : audi Eugubinum in Cofmopeja, qui ex Sanctis Patribus fic explicat di&um illud ex1. Genefis: illeſpiritusvelest tertiaperfona Trinitatis, velquædamvirtus,quafiflatussubti liffimus effufuspraterlucem,&caloreminfenfibi lis ,fed efficaciffimumroburprabens , &fecretam rerumcustodiam. XIII. Secundò, animaMundi apudPlatonem fi metaphoris, & parabolis denudetur, quod utis nam plerifque Platonicis placuiffet , hil aliud eft, quam hujusmodi entitas:indeanimamillam inli brisdelegibusappellatκίνησιν,[eumotionem,&ali bi numerumje moventem ἀριθμοναυτοκίνητον, nempèmotioilla,quæpermodumflatusfubtiliffimi, &vigoris ignei numero antecedenti exponitur. Hæcautemmotiononineleganter, licètmetapho riceà PlatonedicebaturanimaMundi , qui ab ani manaturamnaturatam procederedicebat,hoc eft artem DeiEctypam inmateria rationetalismotio nis, &vivacißimæ entitatisàDeojugiteremanantis exiftere. Cæterumnullo pacto dicendo animari gorosè,&propriinominis,ne incidamusin eorum errorem, fcentiumquodMundus exhac anima conftitutus fit quoddamperfectumanimal. Tertiò, Ariftoteles ,&Peripatetici puriores eandemipſam entitatem intellexerunt fub nomine quintæ effen tiæ,feuelementum aftrorum , quod cum omnibtis rebus fublunaribuscommifcetur. Sententiam Ari ſtotelis Fernelius lib. 1. de abditis rerum caufis di ligentiffimè expreffit,ait enim:juvatfententiam Ariftotelis epilogo concludere: unaČæli vis ;& fatultas omnium caducarum rerum vires pra fefert: has autemvectorMundifpiritus (nota hunctermintim)èCaælo intotumuniverfumdiffu fus rebus omnibus impertit ,fimul&speciem, & nativum,vitalemquevigoremgignendisillis,atq; confervandis accommdatum&c. Erravit quidem AriftotelesàCæterisdiſcrepans,dum ſtatuitdeCœlo honàDeo immediate procedere ſpiritumhujus modi fed quantum ad diffufionem,&vimiftam univerſalem rectè cum cæteris fenfit. Cicero ſe cundodenaturaDeorum fubnominenaturæ lanc 2 ipſamvimexponens,ait: eftvisquadamciensmo tusin corporibus néceſſarios , cujus ordo indicat &ftatutas providentiæ leges. Hujus entitatis exi ſtentia in rerum natura colligitur. Primo, ex fa cris paginis : exPfal. 103.Emittesſpiritum tuum, &creabuntur: ex cap. 16.Judith. fapientia Dei, quærelucetin operibusDeivocatur: vaporvirtu tisDei,&emanatioquedam claritatis omnipo tentiaDeifincera: ex Genefis 1. SpiritusDeife rebaturfuperaquas , fuperquibusverbisD.Au quidcujusq; rei caufa efficiat , &quidquamque causamsequatur. Ex ſcholafticis peripateticis id ipfumfenferunt Francifcus Piccolomineus, & Zabarella , & præterD. Thomaminfraadducen dumAlexander deHales, qui ſecunda partequæ ftioneprima, ait : Sententiam fuam effe,quodin elemetis Mundiinfitafit àconditore naturaque dam (hoc eftentitas) reipfadifferensab elemen tarifimplex, &incorporea (hoc eft non corpus 1 ٥٠٠ elemen DeCaufaefficiente. elementarejuxtaphrafim illorum temporum)ut poſſit effeprincipiumfubftantiafimplicis &c. hoc 379 ne(&infra)funt in elementisMundi,ubifimulà eſt, poffit eſſevirtus effectiva quoadeffectus pro portionatos. : Quarto, idipfum comprobaturex quæ ſtione apudveteres Philofophos,&Peripateticos celeberrima de rationibus ſeminalibus : agitur enimquidfub hocnomineà ſanctisPatribus etiam ufurpato intelligatur, & quæftio hujusmodiàPe ripateticis jungi folebat cum illa ,quidfit formas educiexmateriaprima Peripatetica. Adquam principioproductafunt.Itemlib.de veritatequ.65. vocathasrationesfeminales instrumentalia prin cipia,&àrationibusintellectusDiviniinditare buscreatis,velutiformarumfemina,utper mo tuminactumreducipoffint, Item7.Metaphyficæ ait: inhis,quagenerantur exputrefactioneeffein materia aliquodprincipiumfimilevirtuti acti va,quaeft inspermate. XVII. Præter auctoritatem idipſum probat triplici rationeD. Auguftinuslociscitatis. Primò, quæftionem non rectè intellectis illis rationibus, nifi aliqua vis hujusmodi eſſet in iftis elementis: nil prætermera verba dari poteſt. Itaq; rationes nonplerumquenafcerenturexterra,quæibifemi iſtæ ſeminales,àquibus juxtaAriftot. (prefertim7. natanoneffent,contra quamcontingat, utcanit Metaph.)materiaprimanaturalis,licetfecundùm Virgilius 1. Georgicorum. * ſepurapotentiaacquirit tamenintrinfecè, &in ſe eſſeprincipium activum ,in quodistinguituràma 1 teriaartificiali; rationes inquam iſtæ ſeminales ni hil aliudfunt, quàmvirtus,entitas,& motioprædi XV. ta,undèperoccafionem. CONCLUSIO PRIMA. Admittendafunt rationesfeminales in materianaturali. Hicfegetes,illicveniuntfeliciùsuve Arbuterfætusalibi, atqueinjuſſa virefcunt Gramina. profecto ,quod fola forma terræ producat has plantas incredibile eſt: quod Sol, & aftraidipfum agant niſi per hunc ſpiritum mundanum , falfum eft: quodaccidentia quædam ,&diſpoſitiones ad hos effectus ſufficiant improbandum:g.dantur ibi rationes ſeminales. XVIII. Secundaratio:finehujusmodirationi busſeminalibus generatioeffet creatio , &Dæmo H Æc conclufio habet D. Auguftinum , &D. Thomam præcipuos probatores : Augufti nes, quorum opera Ægyptii Magi produxerunt nusexillisverbis 2.Genesis: iſtafunt gene ranas fuiffent creatoresfaltem quantum adformas rationesCæli &Terra,quandotreatafuntindie, ſubſtantiales,quaseduci & non creari perAugufti quofecit Deus Cælum,&Terram,&omne vir nuineft:prafupponiinmateriaillarumrationesfe quitumagri,antequam oriretur (notaiſta)om nemqueberbamregionis antequamgerminaret: minales, inquibusineftvisillaDivinagerensde intimapotentiaCreator is regulamformandicor exquibusinfert S. Doctor: (lib. 5. deGenef.adli pora,underationesfeminalesappellanturetiam vis teram cap.4.)igitur in rationefeminaliaccommo formatrix, quæineft,& ineſſedebetin materiaut data virgultum , & herbam co die creavit Deus : nil enim aliudintelligi poteſt perhæc dictavirgul tumantequamoriretur ,&berbam antequam generentur& noncreenturcorpora. XIX. Tertia ratio: cuncta corporea ab initio originaliterDeus creavit,&ceſſavitab omni ope germinaret:nonenimintelligipoteftipſumvirgul tumuteftinſe,quod eo diefitcreatum, alioquin ortum effet antequàmoriretur; necintelligipoteſt ſemen ſenſibile: etenim ibifcriptura testaturfe menbujusmodiexherbis,non berbasex illopro duffe. Secundo,idemAuguftinus (lib.3. deTri nitate cap, 7. ) efficaciffimè adſtruit hujusmodira tiones feminales innatura: furculum reſolvit inſe menſenſibile,hocipſuminſemenaliud,quodquam vis oculis videre nequeamus,rationetamenpof ſumus conjicere : quacumque enim nascunturex occultisfeminibus accipiuntprogrediendiprimor dia, &incrementadebit& magnitudinis,diſtin Etionesqueformarumtanquamaboriginalibusre gulisfumunt: (& infra)iſta omnia origenaliter, &primordialiter inquadamtexturaelemento rumcunctajamcreatafunt,&acceptisopportu mtatibusprodeunt: Mundus enimgravidus est refuo,utAuguftinuscolligitex Genefi : g. creata fuerunt tunc omniain ſeminibus fuis ; gignuntur vero,cùm ſeminemutanturinformas,necfatis eft dicicaufasſecundasproductas tunc, à quibus fuc ceſſivè aliæ producerentur: namfiillæ noncreant, jam effectuumfuorumvelſemen,vel rationemſe minalem præfupponuntcreatamà Deo : audi Au guftinum rerum generationem explicantem : ea quafecretonaturafinuabditacontinentur,erum punt,&foris creantur,quodammodò explicando menfuras, &numeros,&ponderafua,queinoc culto acceperuntab eo,qui omniainmenfura,& numero,&pondere difpofuit. CONCLUSIO II. Hujusmodirationesfeminalesfuntillaentitas, quaàPeripateticis diciturquinta effentia. caufis rerumnafcentium. Itemcitatolib. 5.deGe- XX. nefiadliteram,ait: omniaprimordiafeminumbu midafunt,&exhumoreconcrefcunt, infunt eti aminillis efficaciffiminumeritrahentesfecumfe Rob. concl. entitas illa,quæ ſpiritus ,& igneusvigoreſtjugiteràDeomanans, & per omniadiffufus ſufficientiſlime , & probabiliſlimè præftat in natura,quodrationesſe quacespotentiasexillis perfectis operibusDei,à quibus indiefeptimarequievit. XVI. ConfonatAuguſtino D.Tho.(1. parte quæſt. 115. art. 1.) convenienterAugustinus om nes virtutes activas,&paſſivas,quafuntprinci piagenerationum, &motuumnaturaliumvocat rationesfeminales:Sunt autemin multipliciordi minalespræftare dicuntur;& quemadmodumpro uteſt in cauſa ſecunda efficienteconſtituitejus e nergiam,& efficaciam; ita congruentiffimè, uteſt in materia,&fubjecto effectus producendi conſti tuitrationemſeminalem ,& vimformatricem,quæ præfupponidebet in materiaadgenerationemjux taAuguftinum: ergo&c. Si Bbb a 380 DiſſertatioNona PhyſicaGeneralis Si quæras utrùmvigor iſte, &ratio ſeminalis in rebusomnibus fit ejusdem, veldiverſæ ſpeciei, & rationis , refpondebo hanc curiofitatem ad rem præſentem nil referre; modo enimimmediata vis illa profluat à Deo rebus fœcundandisperindeeſt, vel fit ejusdem , vel diverſæ ſpeciei ; probabilius tamen dicitur homogenean effe; fed folius Dei effectumeflepoffe,necabullacauſaſecundaema nare: licet enim ejusdem ſpeciei fit; diverſas ta menenergias indere rebus poteft, quodexemplo lucis Solisdeclaratur; homogenea enim luxſola ris illuſtrat omnia corporaadverſa; fedaliter Stel lam,aliter Lunam,aliter aquam,lignum,argentum , fimiliameditaredeſpiritumundano. XXI. Quæ objici polfunt contrarationes ſes minales ſuntprimo petendo utrumfint ſubſtantia, velaccidens. Refp. Eſſeſubſtantiam præfertim in veteri ſententia peripatetica. Secundo inferen do, quodex materia, & forma conſtent. Refp. negando : nam in ſententiaAriftotelis quinta ef ſentiaeft corpus fimplex , unde abAlexandrode Alesnum. 13. dicebatur incorporea: hoceſtin compofita, & fimplexnatura. Tertiononpoffe facereunumperſecumcorpore fublunari. Refp. nego : illa enim regula de uno perſe militatinter corpora fublunaria reſpective , non vero quoad iftam quintam eſſentiam, cum quâquodlibetcor pusfacit unummaximèper ſe; (fed infenfu verè philofophicononſophiitito) videlicetquodutra que parsfimul junctapoffiteffectum,quemneutra feorfim , nec inadæquatè poterat. Tunc enimfit tenteshujusmodiſententiam, &dogmaderivarunt, ut ineorum libris præfertim inſcriptisJezirà , & Sefirot legere eſt. Undecimo Philofophiquoque Hermetici,feu Chimici hujusmodivirtutemultro admittunt,eamque ſymbolicè dicunt naturamra dicalem,quintameffentiam,balsamum natura, mummiam,vitalefulphur,Archaumcentralem, omniumnaturalium actionumfontem, &propa ginem,fœcunditatum,&transplantationumori ginem. Duodecimo Democriticos ; & Epicu reos per motum illum perennem inditum àDeo atomis,itemquepertenuiffimamſubſtantiam , quæ continet,&colligatomnia corpora,idipſum ſen tire ſub diverſis nominibus probabiliffimum eſt. Decimotertio Cartefius ipſe deniqueper ſubtilem ſubſtantiam fiveexprimo , five exfecundoele mentoſuo conftitutam, quæque opifex eſt om nium motuum, &generationum, perque omnia diffuſa illud idem nomine commutato intelligit quod, &Plato , &Ariftoteles , &reliqui veteres, utteftatur res ipfa,&fatentur Virirecentis, &an tique philofophiæ confultiffimi. XXIII. Quibus fic ſtantibus ab authoritate probatiffimum videtur hujusmodi virtutem rerum naturæ ineffe , eamqueaccominodatiſſiinè fignifi cari vocabulo ſpiritus mundani,Jeu univerfalis deducta analogia à ſpiritibus corporis animati, qui abAriftotele (fib. de ſpiritu cap. 2.)& àMe diciseruditis appellantur: inorganicumanimain ſtrumentum adomnesomninofunctionesincor poreperagendas, quique fubtiliffimi à corde, vel unumper ſe,quoderit ſubſtantiale ; fi partes fint ſubſtantiales, & effectus fit ſubſtantia : fecus verò critunumperſeaccidentale,necin hocſcandalum ullum eſt niſi apud affuetos præpoftere explica tioniuniusperle. XXII. Confirmatur iterum hypothefis prin cipalis , & poft quartam probationempofitainà num. 14. fequitur quinta. Illuſtres, & antiquiffi mi Philofophi Hipocrates , Ariftoteles , & alii ſtatuere calorem quemdameſſeper totumUniver fum diffufum ,undecumqueprocedat , qui facitut gigniviventia,&non viventiapoffint : hujusmodi autem caloridemeft,ac igneus ille vigordequo Auguftinusnum. 12. Sexto Stoici fubappellatio nequidemignis ,vel ſpiritus, id ipſum ſenſerunt. Septimovix ullusPhilofophorum diffentit ( teſte præ cæterisGaſſendotom.r.Phyficæ,lib. 1. cap.5 ) Terram, Solem, Limam, accæteras ſubſtantias folidiores , & compactiores cohærere ſubſtantia quâdamtenui ſivè aerea , fivè æthereâinterceden te, feuviquâdamfubtili eacorporapermeante,& quafi colligante. Octavo ex MarfilioFicino (in libr. 8. Plotini ) juxta Phoenicum Theologiam diffuſa eſtper univerfum, &omnibusinfitafub ftantiaquadamtranslucida,&diaphanaextu minetemperata,quæfit actuspuruspuraintelli. gentiequodammodoextraprocedens.Nonofimil àcerebro pertotumcorpusdiffunduntur. Appel labitur tamen communius;&notiùsapudPeripa teticosquintaeſſentia, vel ſubitantiaætherea. : Ene SECTIὶοπὶ Conclufios Energia ,&virtuscaufafecundamaterialis effi cientis perquintam effentiam proba biliter conftituitur. Robaturconclufioclare &diftin&è &nonfu P perfluè exponitur hoc pacto energia creata caufæſecundæefficientis corporeæ, feumate rialis,quodeftidem,etiamimmediatèoperanteom 'niaDeo:g. Probwant. incollectione extali cauſa ſecundaentitative confiderata, & exquinta eſſen tiarelicet fœcunditas , feu virtusad eos effectus, quosorirividemus innatura, &relucetvirtus, & fecunditas inftrumentalis reſpective ad Deum: g. &c. Probaturantec.àparitate ſpirituum anima liumcumquintaeffentia : tanta eitfecunditas & virtus incollectione noſtra in ordine ad effectus naturales ; acincollectione expartibus organicis animalis , & ex ſpiritibus animalibus in ordine ad functiones animæ: e.g. admotum, ad ſenſatio nes,tanta itemeſt ratiocaufæinſtrumentalisin no tra collectione refpectu Dei , quanta eſt ſaltem limadocuereſapientesÆgyptii, codem atteſtante, analogicè in aliacollectione reſpectuanima : nam Ficino,&EugubinoinCoſmopæja,nimirumexHe bræis hofpitibus iſta olim addidiciffe Ægyptios probabileeft, Decimo illiipli , qui inter Judæos recentioresdicuntur Rabbini,& Cabbaliſtæ , & rei philoſophicæ ſcientes habentur ex puriffimo Sa crarumliterarum fonteperalveum fordidum licèt, fuas nempe commentationesfabulisnugiſque ſca perillos ſpiritus oculus videt, itemque anima vi detper oculum,utper inftrumentum vivum : fed clare &non fuperfluè exponitur per ſpiritus ani malesvirtus,& fœcunditasquo ad functiones vi tales: g. etiam&c. Nota hanc fimilitudinem, & paritatem , quæ remconficitperipatetice: namprimo ſpiritusani 1 mal Decaufaefficiente. malesfunt inoculo,ut in cauſaſecundâ materiali eſtquintaeſſentia, feu ſpiritusmundanus. Secun indigentem immediato concurſu Dei ex fect. 2. 381 doanima unitacorpori,ſeuvivensipſumcorpo reum fpiritus illosperfacultatesnaturales format, &procreat,& confervat in cerebro (ut accura tiùsintractatu deanima,) & fubinde ſpiritusillos immittit ad oculum , & reliquas partes organicas. Tertiò anima iminediate concurritad videndum e.g.&nonfolùmperſpiritusemiffosvifionempro ducit: itautoculusnihil videat fine anima,licèt oculusnon fitmera conditio;ſedverè videt,nam eſtpartialis cauſa: ita Deus immediatè concurrit, &omneseffectusnaturaliter operatur , licèt fimul opereturcauſaſecunda reddita fœcunda, &vir tuoſa perquintam effentiam. Quarto,oculusde ſe,&feorfumut parseft corporis habetcapacita tem,& aptitudinemadtalesoperationes, quibus quali movetur , & vivificatur ad vivendum ; fic paritercauſa ſecunda adeffectusfuos.Quarecum plurima aliaphænomenanaturaliumrerumperta lemhypothefimquintæeffentiæ accommodefatis explicari videantur,ita in præfenti idoneam illam cenſemusadremcæteroquinobſcuriſſimamutcun quedeclarandam. ' num.1.&2. ita&c. Quodexinductioneſapientum perinde patet : præterquam quod plurima ſunt, quædiſtinctas realiter proprietates , & prædicata habent, quæidentificata ineadem entitateeffenon poffunt:e.g.nonpoteftDeus conderecreaturam, quæidentice fitintellectus ,& intelle&io,ita in caſu noftro. Contra2. Siiſtaquintaeffentiaeſt corpus; jam dareturpenetratio corporum. Refp. etiamfpiri tus animales funt corpus ,nec penetrantur cum oculo,fedinfinuantur in ejus poros , five inter oculi particulas,nec eftneceffe,ut oculus videat, quodfpiritusilli penetrentur cum nervis,&mem branisoculi: fatis eſt, utpermifceantur, ita incaſu noſtro. Contra3.Ergocaufafecundaerittotumhetero geneum,uteſtoculus. Refp. Senfibiliter ne. majo rem,infenfibiliterconc.omniamixtafunt inſenſibi literheterogenea &ideofuntmixta,utſuo loco. Contra4. Velquinta elfentia eft corpus exma teria, &forma, veleſtſimplex. Refp. Elle fimplex, utceliperAriftotelem. Objicies ſpiritus iſte cum entitatecaufæſecun dæ nonfaceret unum per ſe. Refp. It ſpiritus animalis cumoculo facit quantum fatis eſtunum per le: namcùmfit,&vocetur abAriftotele ele mentum:quemadmodum inmixtis(exdicendis) Tenfumetaphyficoſuntcæteraelementa &faciunt unumperſeita fimiliter hocquod elementum a ftrorum appellatur. Contra 1. Deus ficutipoteſt producere quin tam effentiam ,cur nonetiam cauſam ſecundam Contra 5. Vel eſtgravis , vel eſt levis ; non enim datur medium. Refp. Quantum eſtdeſe eſſe indifferentem adquemvis inotum ,&modifi cationem localem : Deus enim illam determinat undequaque juxta exigentiam naturæ , & leges naturales : hincexincurfu corporumvariatlineas motus &directionem perinde acaeripſejuxtaea, quæ de motu locali à differtat. 11. fusè dicemus: addehujusmodi ætherem omnibus circumfufum, &immixtumſequi aptitudinem corporis, quibus inferitur: quemadmodum ſpiritus animales ſecun identificantemfibitalem energiam. Refp. utDeus .dùm ſeindifferentesfuntadmotum perquamlibet nonpoteftcreare creaturam creantem , aut non lineam. PHYSICÆ GENERALIS. Decauſaſecundâefficiente potisfimumcorporea. Icendapertinent præcipuè ad caufam corpoream:quod finonnullatùmad alias caufasſecundas , tùm ad cauſam primam accommodari poterunt, do &rinæ compendium , & lucrum erit peruniusoccafionemplufadidiciſſe. SECTIO PRIMA. Arbor,Seutabella caufarumfccundarum . I. D efficientiumabfolvitur. Iviſiones caufæ efficientis , quas dedidis fert. anteced. fect. 1. ad hanc pertinent: easproindècumſequentibusdiſponesad hibitainduſtria, non hihil enim implexa,&inter texta arbor futura eſt,propter diviſionesplerasque quæreciprocæ funt: hoc eſtmutuoſedividunt,ut patebit. 11. Itaque cauſa ſecunda efficiens dividitur in proximam,ſeuimmediatam,& remotam, feume. diatam:prima effectum producitnonperinterme diam aliam cauſam,ut Sollucem , alteraè con trarioperintermediam caufam : quod dupliciter eſſepoteft, vel magis propriè per intermediam cauſam principalem, ut avus nepotem producit perfilium,indeproverbium enatum,quodestcaufa caufa, estetiamcaufacaufati: hoceft mediatas eſt cauſa ultimi effectus : vellatiùs loquendo per intermediam cauſam inſtrumentalem, utpotentia motiva per vetem elevat ſaxum : diſcrimenin utrâque causâmediatâeft : quod prima, quod agat neceſſenoneſt,dùmultimus effectus producitur; : ر 7 ১ fed 382 DiffertatioDecimaPhyſicageneralis ſed ſatiseſtut egerit producendo caufamprincipa- & liberam , primaabſolutèdicitur naturalis ducta lemproximam: ſecunda agit,&exeritvirtutem, quammodificat cauſa inſtrumentalis (ex differ. 9. ſect. 1. num. 8.) Ratio autem eft : quia cauſa in ſtrumentalis non agit ; fed cauſa principalis agit per inftrumentum tanquam per vehiculum fuæ virtutis:quod fi in phyficis rebusdarenturinſtru menta per modum Procuratoris , & Vicarii per ſe ſolùm agentis , licèt nomine caufæ principalis, tunc illa non ageret neceffario ; ſedſufficeret,ut egiſſet, dùm effectus primo producitur ; verun tamenhujusmodi funt inftrumenta moralia,&ci vilia,nonnaturalia. III. De ſeminepoteſt eſſe lis , quod deciſum: c.g. àplantâ aliam producit tunc quando prima plantanihil agit: immo quandoquenon exiftit;fed eft eradicata,vel combufta: cenfeoſemennoneffe cauſaminftrumentalem;fedparticulamcaufæprin cipalis , àquâdeciſum ,&feparatum eft , &inquo eftprincipium activum , & ratio feminalisnovæ plantæ. Atque adeo cunt ſemendiſpoſitum præ paratum&fermentatum eft opportune (quodali bi exponam;)tuncproduciturnovaplantafeuger men,idquedenominativè abillaplanta, cujus par ticula fuit ſeinen: nihil enim frequentius,quamde nominationes partium tribui toti,etiamnonexi ſtenti : litigari quidempoteſt ſuperhacre;fedlite tandemadvocesrelapfura. IV. Dividitur ſecundò cauſa ( efficiens , in quam, quod femper intelligo) in univocam & æquivocam: hoc eftincaufamomninofimilemen titative effectui & ejusdemſpeciei infimæ cum illo, uthomopater, &homo filius : &incaufam nec oninino fimilem ,nec ejusdemſpeciei,&fotenec eiusdem immediatègeneris cumeffectu, ut Solre ſpectulucis. Hæc autem divifio intelligi non po teftfine rationibus ſeminalibus : alter enimnulla cauſa univoca effet cum effectu fuo , quempoſſet producere,&tamenilta feipfam nonpoffetpro ducere. Dividiturtertioin caufam totalem , feu adæquatam, & partialem,feuinadæquatam. Adæ quatacauſa fecundarigorosè loquendo nulla eft: quia fine causâ primâ immediatè concurrente nil poteft ; fedcauſa ſecunda adæquata illa intelligi debet , quæ ut inftructa concurſu Divino alterius caufæ ſecundæ concurfumin eodemgradu nonre quirit ad agendum : dico in eodem gradu reſpectu habito tùm ad cauſam materialem,tuminſtrumen talent : nam etiam fi hujusmodi caufæ requirantur; cauſa principalis nonceffat effe adæquata. Inadæ quata,& partialis cauſa è contrario eſt, quæ con curfum alterius caufæ in eodem gradu poftulat: at rurfus fubdividitur primo in partialem , quæ ſcorſum poteſtpartem effectus ,& fimul cum alia poteſt totum : adeóque hujusmodipartialis , re Ipetu illius partialis effectus poteft quoque dici caufatotalis. Secundo, quæ fola nilpoteſtde ef fectu,&fimul cum aliatotum poteſt:utoculus fi ne anima,&animafine oculovideri nequit ; ne quidem partialiter. Tertiò ſubdividitur tum par-, tialis, tumtotalis, in totalem inactuprimo fimulq; partialemin ſecundo; in totalem in utroque actu; & inpartialem inutroque:quædiviſiolocumdabit inferiusquæftioni de duabus caufis totalibus ejus deineffectus. V. Dividitur 4. Cauſa ſecunda inneceffariam, appellatione ab ordine naturæ,qui non cadit fub libertatemhominis:cauſaporroneceffaria eft,qua poſitis omnibus requifitis &prærequifitisadagen dum: hoc eſtconftituta in actu primo proximo proximè expedito naturaliternonpoteftnonage re ; videliceteſt determinata in actu primo adef fectumproducendumitacommuniter,&fatisrecte explicatur: adverte tamen,quodfi attendatur in tegrum fignificatum ab his terminis actus primus proximusproximeexpeditus:cauſaneceffariane ceffitatenonfolumphyſica;ſedmetaphyficâ agit; ratioex differt. 5.phyfico-metaph. demodis fect. 2. num. 2. Caufa liberadupliciter dici poteſt me diata, immediata : illa eft quælibet cauſafubordi nata imperio voluntatis liberæ,ut funt plures fa cultates,&potentiæ hominis,&præfertimintelle &usquoadplurima:juxtadiffert. 34. Logicæ ſect. 2.:cauſa inmediatèliberaeft,quæpoſitisomnibus requifitis adagendum:hoceftconftitutain actupri moproximo proximèexpedita poteſt agere vet nonagere,hoceftnon eltdeterminatain actupri mo: fedperactumfecundumdeterminatur. Hæc antiquiffima & veriffiuna definitio libertatis , feu caufæ immediate liberæ ab omnibus receptiffima præterquamàLuteranis,Calviniſtis :dividiturpor ro caufalibera in phyficam & moralem, idquein duplici ſenſu , velreſpectiveadneceffitatemphy ficam , & moralem, dequâdiffert.7. Logicæ,& 35. fatis dictum ,vel reſpective ad opera in ge neremoris habentia meritum, & imputationem: juxtadiffert. 1. hujus tractatus ſect. 2.feddecausa libera in Theologianaturaliagendilocus:hicenim caufamphyſicam,camque naturalem,&neceffa riamverſamus. VI. Dividitur 5. Cauſa ſecunda in cauſam operantem actione tranfeunte , & operantem actioneimmanente : primaeft, quæ effectumpro ducitextra ſe ipſam: hoc eſt,qui noninipfa recipi tur, tanquamforma accidentalis ; quod quantum adcaufam primamfatis manifeſtum eft, quæ quid quid caufat tranfeunter&extra ſe inſenſu decla rato cauſat;quoad caufas ſecundas materiales res nonita perfpicuaeſt : exemplum tamenpræbere poteſt ignis , qui producit calorem, & Sol lucem extraſeinalo ſubjecto. Cauſa verò immanenter agens eſt ; quæ effectum fuum per modum ſubje direcipit,ut oculus recipitviſionem: potentiaquæ ſe movet impetum inſe recipit ; quem producit. Dividitur6. cauſa ſecunda in vitalem ,& nonvi talem: prima eft, quæ actum vitæproducit,quidi citur vitain actu ſecundojuxtaillud, quodvivere eſt agere , & agere immanenterjuxta prædicta : porro actus vitales funt vegetationes,ſenſationes, appetitiones,&fi de ſpiritu loquamur,intellectio nes , & volitiones. Motus localis , & impulfus, quo ſe vivens, putaanimal , movet,noneftactus vitalis ,ut in loco probabo. Caufa nonvitalis eſt, 4 quælibet alia cauſa, velquilibet aliuscauſandi mo dusdiverſus àvitali: notabis nnim hic exoccafio neper præſentesdivifiones me nondividere, ſal temubique, realitercauſas à caufis; ſedduntaxat formaliter : eadem enim entitas cauſa libera , & cauſa neceffaria, vitalis,& non vitalis effepoteft: hoc eſt plures diverſos modos agendi,&caufandi habere poteft... VII.Di DecaufafecundaSc. VII. Dividitur 7. Incaufam productivam , & conſervativam , quæ divifiomultopotiorijure ad caufam primam pertinet exdiffert. antecedenti 383 enim peraccidensnonhabetvirtutem,feufæcun ditatemphyſicamadeffectum;fedconjungiturper fect. z. num. 2. fed ex caufis fecundis quædam producuntquidem effectum ,& illumnonconfer vantconfervationephyſica: utpaterfilium: Deus enim eft immediatus , & unicus confervator filii illius , quædam producunt, &confervant, qualis Sol , & quodlibet aliudlucidum refpectu lucis: quia nifi perfeveret præfens Sol deftruitur lux; honita calor,qui ab ignein aquâ productus etiam remotoigneadhuc perſiſtit: exempla tamenhu jusmodi alibi examinandafunt. Dividitur8. Cau ſa ſecunda inproductivam,&deſtructivam : hæc eft impropriadivifio;fed notatudigna, & exilla fubdividendaeft cauſa deſtructiva proxima à re mota. Quideſtruit noneft caufa efficiens;ſedde ficiens,undeformaliter & proximè deftruerepro prièloquendo eſtceſſare aconfervatione effectus, qui immediatè antea exiſtebat : illa igitur quæ eſt cauſaconfervativa, illa formaliter ,& proximè eſt deſtructiva: remotaverò eſt illa, quæ exigit iplam deftru&ionem ;juxtaditadiſſert.2. fuperiori nu. ultimo&penultimo. VIII. Dividitur 9. Cauſaſecundà in ſubſtan PR tialem ,&accidentalem, idque duplicitervelquòd accidens cum verâcausâ phyſica:cafus &fortuna caufæ per accidensappellari folent : vocabula au temillanilnifipoeticumdefignant& duntaxatoc cafionem præbentfubtilitricæ inTheologianatu rali enodandæ. Cæterùmcafus & fortunapotiùs effectusper accidensdici deberent : effectus enim caufalis propriè dicitur,qui præter expectationem, &defiderium hominis contingit : fortuitusverð quipræter expectationemquidem,fed nonpræter defideriumhominis contingit. Indefitut reſpectu Deinil efle poffit cafuale,&fortuitum: fit etiam , quodfemperaliquis effectus perſe comiteturhos effectuscafuales & fortuitos,qui peraccidens con junguntur cumprimo. Hocvocabulumfatumfo lentnonnullihoc locoexcutere: ſcitotamenillud velnilſignificare,vel legem ipſamDivinam inftitu tivamnaturæ, ejusq; interpretatioadTheologiam naturalem pertinet, : SECTIO 1. Proprietatescauſefecundaefficientis,potiſſi mumcorporea. cauſaentitativèſumpta fitſubſtantia,velaccidens, I. vel quod terminus,feu effectusproductus fit fub ſtantia , vel accidens. Dividitur 10. Incauſam agentem actioneinſtantanea, & agentem actione oprietas prima. Caufa fecunda naturalis inactu primoidentificat ſibivirtutem,&fœ cunditatem agendi ,ut patet ex finediffer tationis antecedentis. Secunda , caufa eadem in continua;prima eſt, quæproducittotum fimul ef fectum,necillumſucceſſivèauget,velintenditper ſeverando agere,&talis eſt cauſa ſubſtantialis ra actuprimo dicit relationem tranfcendentalem ad ſuos effectuspoſſibiles: eſt enim virtus ad aliquid, &fœcunditasalicujus efficiendi. Cavetamen, ne tionetermini: cauſa verò,quæ non totum fimul effectumproducit; ſed ſucceſſivè vel auget , vel frequenter dicas illam relationem effedependen tiam: fed meram connexionem ; nam caufa hon intendit,eſt ſecunda ,ut cauſa movens localiter, caufa augmentationis, intenfionis&c. cautènota caufam augmentationis , licètaugeat ſubſtantiam dependetabeffectu;ſedècontrario. Tertia,caufa eadempoteftdicererelationemadinfinitoseffectus poffibiles : hoc eſt finitos in infinitum, cosque non effecaufam fucceffivam,quiaſucceſſivepartesqui demfubftantiæ ; ſedintegralesproducit, & addit adaugendumjamproductas: folumnumero,fedetiam ſpeciedifferentes : proba tur: quiamateria prima hujsmodi relationemdicit (exdiffert.3. fect 2. num. 13.)hequehocuniverse IX. Dividitur 11. Cauſa accidentalis in alte rativam,& non alterativam. Prima producit ac cidentia , quæ reddunt alteratum fubjectum : hoc eſt inalio ſtatu ſenſibili præfertim in ordine ad guſtum, olfactum ,&tactum : fecunda eſt ,quæ producitcæteraaccidentia, etiam ficorporea,quæ propriè non inducunt alterum ſtatum fenfibilem corporibus : comprehendituretiam ſub hâc causa accidentia ſpiritualia : in hac potro divifione multum eſt de vocibus , loquendumtamen cum plerisque, quimotum localem,lucem, ſonum,,im petum, coloremdicuntnoneffealterativaacciden tia:hoceftquæmittent ſtatumſenſibilemcorporis: ſecùs veròcalorem, frigus, humiditatein, ficcita tem, odorem, faporem: proptereahæc poftrema ànonnullisvocantur accidentia,&qualitates cor ruptivæ: prima verò illa dicuntur accidentia per fectiva,adduntq;quòdhæc non habeantcontrari um. Sicloqueris donecfalfitasdeprehenſamutare a cogatloquendimodum. X. Dividitur 12. Cauſa ſecunda in caufam per accidens ,&caufamper ſe: quædiviſio differt àfuperiori nona,&eſt illa ipfa, quam differtatio ne35. logica ſect. 4. intercedere dixi interpriori tatem peraccidens , &prioritatem per ſe :caufa acceptum refunditinfinitamperfe&ioneminillam ergonequein caufamefficientem: exemplum ha besinintelle&u,&voluntate:intellectus enim co gnitiones ſpecie differentes finite in infinitumdi verſasproducere poteft, quintamen infinitamper fectionemhabeat. Dices,ergo creatura illa eſſet Omnipotens : quiavirtutem haberet ad effectus perfectiores finite in infinitum. Refp. negotuum fuppofitum,videlicet,quodOmnipotentiarectède finiatur per eos terminos:definiturenimpotentia, adomnia omninòpoffibilia , veladeffectus finite in infiuitum perfe&iores, idque inomni lineapos fibili, leùgenere,quod in nullam creaturam cade re poteft , cujus ratio datur in Theolo. natura. Quarta,relatio hujusmodiexponitur perpropo fitionem diftributivan connectentem plura fine totali enumeratione : hoc eft,& hunc effectum poteft producere , & iftum poteft, &illum &c. &ita fi poffent omnia numerari ; ficuti de má teria prima dixi loco citato. Quinta, cognofci bilitas caufæ fecundæ in actu primo intuitiveat tingi poteft,noncognitisintuitive finitis in infini tum effe& tibus; fed comprehendi non poteſt ſine intuitivacognitioneillorum eomodo,quo inTheo logianaturali diceturcognofci poſſefinita in infi nitum 1 384 nitum;perſpeciesverò alienas,& abſtractive co gnofci potelt caufafecunda cognitisfimiliter ab DiffertatioDecimaPhyſica generalis V. Proprietas II. Cauſaſecunda neceffaria proximè expedita , & applicata ſubjecto capaci tractive effectibus: & iftapatentexdiffert.12. Lo agit femper quantumpoteft: videlicettotam fuam gicæſet. 2.&3. Proprietas 6. Licetcauſaeffici virtutem exerit. Axioma hoc eft pertinens ad ensin quantum efficens;(hoceftpræfcindendoab caufam neceffariam in quantum diftinguitur à immanentivelnonimmanenti)cumefficitnonmu cauſa libera : Etenimquemadmodumcauſaneces teturphyficè,&realiter: quafirecipiendoaliquam ſaria proximè expedita eo ipfo eſtdeterminatiſfi formamphyficam per hoc quodagat ; decausa ma adagendam,&nonpoteftnonagere ; itaeſt tamenſecundâefficienti ut tali quæstioilluftriseft: determinatiffima adagendum quantum poteft : E útrùm mutetur dumefficit?nonquidem ab effectu contrariocauſaliberaproximè expedita,ficutipo fuo mutetur; fed ab ipsâcausâprimapermotio teftnonagere, ita poteſtagere infra ſuam virtu nem aliquam,&accidensprævium,quo agaturut tem:e.g. voluntascomplacere inobjecto ,&illud agat , juxta differt. anteced. fea. 2.num. 6. De nondefiderarepoteft:itemdefiderare remiſsè, & hoc puncto quantum adcauſam corporeamneces fariamfect. ſequentidicetur : nuncpoftuloſaltein nonintensè: quodpariter de causâliberâ mediatè conſtat:potes enim manuleviterimpellere ſaxum, alia mutatione non mutaricaufam efficientemdum quodcæteroquinvalidiùspoſſes;ſivelles:ſedignis agit , & in quantumagit ; nifi adſummumtali inu non habet hanc moderationem ; adeóque ſuffi tationeDivina. 11. Proprietas 7. Quidquid verè dici poteft caufa fecunda naturalis,vel debetexiftere dùmfit effectus , vel ſaltem extitiffe : ſub hacdisjunctione caufas omnes ſecundas etiam denominativas me diatas , & improprias complector, &tricas evito, quoadiftamproprietatem, quæ explicatconditio nem temporalem requifitam à caufa efficienti. Cùinnaſcitur nova planta poteſtprima , unde ſe mendetractumeſteſſe combufta : cumcorpusmo veturfortèimpetus celfavit:itaetiain calorceffa repoteft in corpore adhuc rarefacto; fedfinun quamextitiſſent illæ caufæ; caufænon dicerentur, utdicipoffunt ex eo, quodfaltemextiterint : inde diſparitas inter caufam præteritam , &futuram quoad effectumpræſentem,illaaliquo verotitulo eftcaufaphyſica:fecusifta. Proprietas 8. Caufa immediata licèt denominativa faltem fecundùın, partemſui exiftere debet ineo inſtanti temporis, inquofit effectus : patet in planta combusta , ex cujus ſemine alia planta gignitur , quæ fecundùm hocipfumsemen : hoceſtpartemſuiexiftit in co inſtanti , cumgignitur novaplanta. Adnotareta mendebes,quod hujusmodi caufæ fecundæimme. diatæ,quæ progignuntdandopartem materiæ cum principio activo , ut funt omnes caufæ corporea viventium ; exiftuntin eodem inftanti temporis , 2 velduntaxatſecundum rationes feminales ,velſe cundùmunamfaltempartemveriſeminis,quæacti vitate ſua ſeminali aliam partem ſeminis mutat in novam plantam : utampliusdicam ,tùmintractatu deanima,tuminferius. 111. Proprietas 9. (quæ eftexigentia, condi tionis lubjectivæ ) cauſa ſecunda efficiens natura 1 cienter applicatus ad comburrendum nontepefa cit tantum. Hic autem agitur potiffimùmdecau sa accidentali , feu productiva accidentis , juxta fect. 1. num.8. Namcauſa productiva ſubſtantiæ cumiſta confiftat in indiviſibili,vel illanihilaget, velquantumpoteſtaget: hoc eſtſubſtantiampro ducet. VI. Exproprietate 11.deducuntur ſeqventia Aufa que agit quantum potest (videlicet Axiomatautiliſſima prototaphyſica. C caufa lecunda naturalis expeditaut fuprà) Semperhabetproportionatum effectum:hoc eſt effectus adæquatvirtutemcaufæ,utnon fitneq; inferior neque fuperiorilla; fed exacte reſpon dens; idenimintelligiturper terminumproportio natu;Quodfi hujusmodi cauſa ſitunivoca pro ducet ſemper effectum fibi æqualem ; non folum proportionatum:(diftingueterminos)e.g. centum puncta caloris producent centum puncta caloris. Indeobiterdiſce,quodreſpectuadcaufamprimam nullus effectus eſt proportionatus : quia nullus adæquat ejus virtutem : nam finiti ad infinitum nulla proportio: Diſceetiam , quod caufaprima nunquamagitquantumpotest,quodeſtevidentif fimum Axiomain Theologianaturali, modo ter minipercipiantur. Ademcaufa,(quæagitquantumpoteft)aqua libustemporibus aquales effectusproducit : lis neceffariò petit ſubjectum capax recipiendief fectum,quem cæteroquin illa cauſa efficienspro ducerepoteſt: nulla enim cauſa ſecunda eſt quæ naturaliter agere poffit extra fubjectum , velfit cauſaſubſtantialis ,vel accidentalis :de causâverò elevabili adcreanduminTheologia naturalidiffe rendilocus. IV. Proprietas to. (quæ eft exigentia condi tionis localis. ) Cauſa ſecunda efficiens nonpoteſt agere; nifi approximata, ſeu applicata fubjecto: patet: quia fi fpatio mediæ horæ caufaagendo quantum poteft,talem&tantumeffectumprodu cit, eadem fimiliter caufain aliamedia hora parem producet. Hinc proverbium effluxit philofophis cum: Idemmanensidemfemperfacitidem. Naquali verò tempore eadem caufaagendout fupra,producit inæquales effectus , nempèma joremmajori ,&minoremminori tempore. Sit hoceftnonpoteſt agereindiſtans. Hæc proprie tas intelligi rectè nequit neque difputari; niſipoſt nonnullas alias expoſitas proprietates caufæ cor poreæ præfertim accidentalis ,licètcæteroquin ad omnemcaufam fecundaproprietas iſta pertineat, effectusper ſemihoram,&fit aliusperhoram: di vide ſecundum effectum în duas partes una ex iftis eſt æqualis primo effectui ex axiomate ante cedenti: ergò utraquefimul eſt inæqualis,&major primo effectu ΑΧΙΟ 1 Decaufafecunda Sc. agunt actione communi. Nam fi fingulæ partes  Lures effectus abeadem,utfupra,caufapro P ducti diverfis temporibussehabentuttem pora:hoceftillieffectus invicem fimilem re lationem,& proportionemhabentmajoritatis,vel minoritatis , vel æqualitatis acinvicemhabenttem porainquibus illiproducuntur, quod facilèpatet vel ex fummulisGeometricis. Hinctrescombina tiones evadunttemporum,&caufarum. Primafit, Duecause equales , &duotempora inaqualia. Secunda,Duacauſe inæquales , &duo tempora æqualia. Tertia, Duecaufa,&duotemporaine qualia,ſemperquetototemporecaufæagantquan tumpoffunt. agerent actione peculiari : e. g. dimidium illius flammæ illuminarenon poffet ; nifi ad diſtan tiam: v.g.quinquepalmorum: nuncautemtota il la flammailluminat,ut craſsèſuppono , addecem palmos;noneftautemmajorratio; fiactionespe culiares ſunt,quod unum dimidium potiùs quam aliudilluminet ultra quinquepalmos: ergo in tan tumilluminatusqueaddecem : quia actionecom muni,&indiviſibili tota flammailluminat. IX. Dices : ergo fiuna pars illiuscaufæamo veatur, mutabiturtotaillaactio : namerat indivi fibilis,& communis: hoc eftnonpoteratperire; niſi tota fimul. Refp. concedo totum , quemad modummutabiturcollectio , & aggregatum tum partium caufæ,tumeffectus, ita fine ullo abſurdo Nprima combinatione effectus ſe habent ut I tempora:hoc eſt ſunt inæquales in ſimili relatio ne &proportionainæqualitatis temporum. commutabiturmodificatio illa, quæ eſt actio per inde juxtadiffertationemquintamphyſico-metaph. indiſtincta ſecundum rectum àcaufa , & effectu : atquecollectioàpartibus collectis : utrumverònon modoactio: fedeffectus quoqueomnino mutetur dubitari poteſt præcipuè quantum adlucem: du biumtamenalterius eſt loci. X. Proprietas 14. Cùm plures partes caufæ Nſecunda combinatione effectus ſe habentut producunt effectum habentem plures partes, fin Icaufa, Ntertia verò effectus invicem ſunt inrelatione, &ratione compofita,exratione caufarum&ra tione temporum:v.g.cauſauna fitduplex alia, &tempusprimæfitduplextempore fecundæ; ef fectusprimæ eritbisduplex , feu dupliciterduplex effectu fecundæ: hoc eſtquadruplex,utfacilepa teretibipoteſtex prædictis ſummulis. VII. Proprietas 12. Perfectior effectusnon ſemper arguit perfectiorem caufam ; nifi detur æqualitas in reliquis omnibus circumftantiis : nain juxtaAxioma quintumcauſa agens inæquali tempore:hoceftmajori,perfectiorem, hoceft ma jorem effectumproducet , quàmalia,licèt æqualis cauſa, quæ minoritemporeagat. Videsnos loqui decaufa accidentali, quæ rationetemporis æquiva letpluribus caufis invicem fuccedentibus adagen dum: adverteetiammenonloquidecauſaconfer vativa effectus fui : (juxtaſect.1.num.7)hæcenim etiaindiuapplicata effectum majorem nonprodu cit; fed confervat illum quemproduxit, utlucer naſplendensperhoramin cubiculo. VIII. Proprietas 13. Plurespartes caufæ, feu plures caufæ inadequate homogeneæ ad extra, &tranfeunteraguntactione communi:hoceſtea dem indivifibili actione effectum communempro ducunt,quæactio: hoceftmodificatioindiſtincta, nihilaliudeſt , quàmipſe effectus , ut connotans utramque caufam ; feu utraque caufa, & effectus permodum unius , utconnotantesterminummo dalem:Itautnonfint duæ actiones,&duæmodifi cationes ; ficuti relatio filii adPatrem,&Matrem non eſtduplex filiatio, ſed unacoinmunis. Pro prietas iſta magni momenti eſt ad eas cauſasacci dentales explicandas, quæ conſtant pluribus parti bus extenfis , ut lux,calor& impetus. Major flammae.g.fexdigitorum, magisilluminat, quam ejus dimidium : quia omnes partesillius flammæ R.P. ProlomæiPhiloſophia, gulæfingulas producunt,fednonfolæ,necfolas, ita ut omnes , &fingulæ partes effectus unaactione communi indiviſibili producantur : ficuti omnes partes caufæ actionecommuniproducunt. Proprie tas 15. Plures partes caufæ immanenternonagunt actione communi:hoceſtnonproducuntactione communi in ſe ipfisfuas proprietates: cumenim infingulisfeorfum particulis fitvis ſufficiens ad fu as immanentes proprietatesproducendas : neciſtæ varienturin collectione majori velminori fimilium partium ; rationulla eſt pro hujusmodi actione communiintranſitiva. Proprietas 16.Cauſa ſecun da,quæ magis eſtextenſa&pluresparteshabet,fa cit effectum intenfiorem adextra,infubjecto, in quam,capaci:nam actio communis eſt efficacior: ergo effectus eit major: hoc eſtplures partes effe aus entitativæ producuntur, idque inſubjectoca paciut intendaturpeream intenfionem , quæ fiat peradditionemgraduum,de quo alibi. VI. Proprietas 17. Aliquæ caufæfecundæ ita extenſæ,dumagunt, effectum fuumdiffundunt , & propagantper medium ſpatium,vel ſubjectum ca paxcircumiacens:patetincalore&luce;ignisenim non folum calefacit immediatè contiguum fubje tum; fedetiam ſidiſtetperplurespalmos,& Sol illuminatobjectadiſtantia ad maximam longitudi nem. Adverteprimò: quo majoreſt entitativè,& extenſivèhujusmodicauſa, longius &latiùs diffun diteffectum. Secundo,effectumpropagarirituAu minis per totum medium intervallum; nonverò per ſaltus ; fed memento lucendiffundi quidem permediumaerem,quiſidiaphanus,nonproinde illuminatur. Tertio;diffuſionis hujusmodi eſt cer tus terminus & finis: hoceftilluminatio : e.g. dif fundituradcertam diftantiammajorem ,vel mino rempro majorientitate,&extenſionecaufæ ; ſed ultra talem diſtantiam illuminatio phyficè non pervenit; undenonpercipiturdelonginquo lux; ſi lucidum corpus fit paruum. Quarto, diffufio hujusmodi dicitur fieri un formiter, difformiter, quodfatis difficileexplicaturut alibi ponitur , hic Ccc 1 1 præ 386 prænoſſe fit fatis, quaqua verſum inæqualidiſtan Differtatio DecimaPhyſicaGeneralis XIV. tia æqualemilluminationemdiffundi in inæquali in æqualem ; nempeinminoridiſtantia majorem, in CONCLUSIO. ufque adeo alligata est qualibet caufa fecunda majori minoremilluminationemeffe. XII. Proprietasdecima octavahujusmodicau ſædicuntur habere ſphæram activitatis : quod ut NI rectè percipias , imaginari magnamſphæram geo metrice figuratam ,& ejus medium centrum ima ginarium itaintumefcere, ut evadatparvaſphærula in mediofphæræ majoris , eamque ſupponeefle vel ignem, vel quid ſplendidum ut Sol: itaque fphærula eft caufa , cujus major ſphæra dicitur ſphæra activitatis ; fic enim ifta confiderantur à Phyficis perhypothefim mathematicamadfacilio remintelligentiam: & poftulatur, omne lucidum, &calidumlicètnaturaliter non itafiguratum;cen ſeritamen eſſe ſphæricum , quod concedi debet, cùmperinde fit ad negotium diffufionis , de qua agimus , una figura , quamalia. Itaque adverte primò : quantomajor eſtſphærulacauſans ; tanto majorem eſſe ſphæram activitatis : quia pluribus partibusjam conftat cauſa: g.majorem effectum producitadeoquediffufiorem. Secundo,exquo libet puncto , feu parte caufæ producuntur pro rata actione communi,juxtanum. 8.&10. omnia puncta effectus. Tertio, nihilominus poftulatur conditionilocali;ut nullanequemiraculoseage repoffit indistansperfe &immediate,licetpof fit agereactionecommuni, & indivifibiliper mediumsphericum,feudiffusionespherica. l hic moveo de Causâprimâ,quàmutforma liter diftin&am abImmenfitate fua,immoper hypothefimimpoffibilem fuppofitamnoneffe ubique fubtili meditatione contemplantur non nülli agentem in diftans: quibus veluti de via re pono,caufamprimam hoceftOmnipotentiam,ſeu infinitam.potentiamactivam exdiflert. 3.Phyfico metaphyficafect. 1.num.9. nondiftinguiformali ter ratiocinate ab Immenſitateſua; atque ita lis totacomprimiturſuperhacre. XV. Primaparsconclufionis probatur : hoc, quodeſt phyficecaufare,feu producere , & effi cereimmediatè &per ſe, tam nonpoteft abſolvi, &eximi acircumitantialoci, quam(primo)illud ipſum caufare &c. abfolvipoffit à circumftantia temporis ,juxta numerum fecundum: quam (fe cundo ) hoc , quod eſt exiftereabfolvipoſſit ab utraque circumftantia , quam (tertio ) poffit id ipſaum caufare, componi cumcarentiavirtutis ef ſphæricam caufam itaconfiderari, velutiex quo libet puncto phyfico emitteret radium lucis: hoc eftlineamphyſicath, nonmathematicam , quæ à punctoſphærulæ cauſantis , usqueadpunctumul timæſuperficieiſphæræactivitatis pertingat.Quar to, licèt ſphæra activitatis fit major , quam ſphæ ricacauſa; effectus tamen diffufusnon estmajor; fedproportionatur , & æqualis eſt entitative ipfi caufæper axiomaprimum,licètmagisfit extenfus, quàmipfacauſa (juxta proprietatem 17.) Quin to, fidareturunumpunctum,licètphyficumſepa ratum, e.g.ſcintilla infenfibilisnonhaberetſphæ ramactivitatis : ratio eft;quia velproducereteffe &ummajoremſe; fifphæricè produceret ; vel, fi produceret adunamtantumpartem , produceret fineullapotiorideterminatione. XIII. Diffufio effectus per ſphæramdifficilis explicatu eft: inde juxta varia ſyſtemata ponitur. Primò,affumendoluceminexemplum,diffufionem lucis effe atomorum effluvia perverummotumlo calem velociflimumundiquediffufarum. Secundo, effe meramvibrationem,feuundulationem quintæ effentiæ,vel fecundiElementiCarteſianijuxtahu jus ſyſtema differt.s.expofitum. Tertio , effeve ram qualitatem, & accidens distinctum.productum actionecommuni : juxtaProprietatem14. &15. à causâ illuminativa. Quarto, effe quidem hujus modiqualitatem, fednontotamproductamimme diatè âcausâilluminativa; quætantumpartemfibi viciniffimam lucisproducit; eaqueparslucis aliam remotiorem producit : & ita ſucceſſiveusquead ultimam ſuperficiem , quæ claudit ſphæram activi tatis. Quinto,utrumque fimul,quodponitur§.3. &4.ad ſphæricamdiffufionem requiri. Hæcpla cita utrum accommodari poffint diffufionibus ſphæricis omnium qualitatum,videndumeft,cùmde fingulis fingillatim agetur: interimpoſtulo tertium explicationismodum admitti. fective: quam, ( quarto ) , caufa formalis ,& ina terialis poffit informare , & recipere id, quod àfe locodittat: fediliaquatuor etiam miraculosè ſunt impoffibilia , & ita omnibus videtur : g. & aliud primum, XVI. Explico circumftantiam loci àquâ nơn poteſt eximihoc,quodeft caufare , ne fortèdicas, ad hanccircumstantiam fufficere , quodcaufafit alicubi: quod eſto ſufficiat ad caufamin actu pri 'mo,nontameninfecundo : hoceftad hoc,quod eftcaufare:adhocenimpetiturpræfentia , &vi 'cinitas &maxima indiſtantialoci (non dico iden titas loci : quia corpora nonpoffuntpenetrari na turaliter) : hoceft, requiriturid , quodmagis ac cedit ad identitatemloci , dequofit arguoa for tiori : identitas temporis requiritur adimmediate, &perſe-caufandum:g.à fortiori,finon identitas, faltem indiftantialocirequiriturad id ipfum: rurfus identitas requiritur ad caufandum formaliter , vel materialiter: g.àfortiori faltem omnimoda vicini tasloci adcaufandumefficienter. XVII. Pro diſparitate : fi quam dabis ,ſemper petitionemprincipii dabis , & femper inftabitur : efficere phyficè immediate, &perſe , eft caufam Qualiter,& exercitè influere phyficè immediatè exiftentiamin effectum:hoceftquafiparturireim mediatè ipſumeffectum: fedhoc neque effe, ne que intelligi poteſtfine aliquâverâ ,& phyſicâ fal temminima (attamennon folumimaginaria ,vel Logica) communione,&quaficonjunctionecau fæ,&effectus hujusmodi autem eſt tachio, ſeu contiguitas : g.&c.& profectò quàm parùm,immo quam nihil res una diftans phyficè centummillia riis ab alia , huicphyficè, &immediatè perve ramactionemphyficamprodeffe , aut obeſſe po teſt ? etenimquidquid eſtdiſtans , perinde omnino fehabet quoadveram, &phyficamimpreffionem, ac fi nullopactoeſſet: ut clariffimè in motu locali patet : quis enim capit vim motricem diſtantem poſſe impellere remaliamnon agendo ullopacto per 1 DeCaufafecunda&c. permedium?tamhoceſt impoffibile , quam fine virtutemovendialiquidmovere. Conclufionis ſecunda parspatet ex dictis,nifide nomine lisfit : adquamdicononeffe agerein diftans actione communi,&indiviſibili ſphærice agere : hujusmodi enim actio habetpro fundamentototam collectionem effectus,&colle &ionemcaufæ,&uttalis caufatur,&caufat, utque talisphyficècontiguaeft; fi aliquâfuiparte fitcon tigua, ficutiduo circuli ſe mutuotangentes. Quantùmadobjectionesplures ,&fatis frivolas pro actioneverè in diftans, uteris diffol vendas doctrinâpofitânum. 13. juxta diverſa ſy ſtemata, & propofitadiſſert.6. ſect. 5. ànum. 8. deeffluviis perpetuis emanantibus à quolibet cor pore naturali faltem animato: etenim hujusmodi effluvia corpufculorum diffunduntur , & moven tur perliquidum medium: hoc eſt velper aerem, vel per aquam , & cumpertingunt adaliud corpus capaxproportionatæ impreſſionis, ipſacorpuſcu la ut caufæ verè immediatæ agunt illamimpreſſio nem. Ita primò,Aftra , Sol, &Planetæ influunt in hæcinferiora. Secundo,Bafiliſcus,utnonnulli İcriptitant , interficit aſpectu. Tertio , vetula fa ſcinat: hoc eft ,lædit cerebrum tenerrimuminfan tis ( quod tamen fabulam ſapit utquodſequitur) Quinto, Lupus raucedinem inducit aſpectu fuo, Sexto , Torpedo ſtupefacitPiſcatoris brachium. Septimo , RemoramveròNavigia ſiſterefigmen tum eſt. Octavo , Magnes hocpactoferrumat trahit, nimirumpereffluviamagneticarum acuum. Octavo , Electrum feſtucas attrahit pereffluvia, &filaminahalitus ductilis,& tenfi. Nono , ignis ſtuppam , vel naphtam remotam accendit. De camo,appetitus matris imprimitſigna fœtui , pro ptereffluvia videlicet ſpirituum ex fibris matris in fibras fœtus promanantium. Undecimo, de un guentoarmario, quo enſisungitur, utvulnus ſa netur circulatorum eſt impoſtura ànoncauſa ut cauſa: vulnus enim interim cuftoditum openatu ræſanatur. Atduodecimo,quod Citharæ chorda unapulſata aliachordauniſona reſonet,juxtan. 13. 5.2.expones, per vibrationemvidelicet&undu lationemà prima chordapulſata impreſſam inaere exquaunifonachordamovetur , undulat, &re fonat. Deniquedecimotertio,fundum Lebetis, vel Ollæ minùs calefcit , & etiam friget fervente intus aqua , & ardente fubtus igne: ita etiam in charta oleo perunta obſonium coquitur charta interim illæſa ab igne ſuppoſito : quia videlicet, ut alibi fufius rarefactio &perpetuumprofluviumhu moris vicini &pervadentisporosfundilebetis,vel chartæ diffipatcaloris particulas, eaſque inſenſibi les,& inefficaces ibi reddit. His ſtatutis. XX. Objicies , quod faltem ſupernaturaliter daripoffit actio indiſtans: approximatio eſt pura conditio:g.ſuppleripoteſtàDeo:g. nullaeſtcon ſequentia. Refp. etiamalicubi eſſe, vel identitas temporis eſtpura conditioad cauſandum:attamen ſuppleri nonpoteſt: nifi hoc ſupplemento intelli gas, quodDeus ipſe ſolusperſeeffectumprodu cat ; nilagente phyſicècauſa ſecunda, quod ad remnoneft. Contra 1. Idcirco nonpoffet cauſaſecunda agereindiſtans : quia adjuvatur à qualitate inter media: fedmulto magisjuvaripoteſtàDeo: g &c. 387 Refp.ne. ma.exnum.8.cauſa, quæ actione com muniagitnoniuvatur ab effectu ſuo. Contra 2. Adio indiſtans non dicit contradi &ionem. Refp.nego: multiplexeſt repugnantia, &contradictio, qualis,agere,& nonagere: de pendere,&nondependere, quæ eruiturex pro batione conclufionis. Contra3. Poteft Deus alia miraculamajora fa cere: g.&c. Refp. ne. fuppofitum: ſupponis enim effe miraculum , quod eſt chimera, quodcompa rasper illum terminum Majora cumverismiracu lis: alias monuidiffert. 3.concl.2. Omnipotentiæ juranonlædi , cùm aliquidadſtruitureſſe impoſſi bile. Contra4. Datur actioindiſtans: g. poteſtdariz prob.antec.cauſadumſphæricediffundit effectum, agitimmediatein ultimaſuperficie ſphæræ: g. &. Reſp.diſt.probationemantecedentis:actionecom muni,& indiviſibili co.; peculiari ne: ficuti circu lus circulo eſt proximus , ita cauſa effectui , cùm fecundùm partem approximatur , quæ ut colle&i vè ſumpta cum aliispartibus velagit , vel agitur juxtaproprietatem 14.& 15. advertesiſtaplerum que opponi ab iis , quidiffuſionemqualitatum ex plicant juxta quintum modum pofitum num. 13. quitamenin eadem navipericlitantur quantumad actionem indiſtansincafupropoſito : cùm enim fateantur Solem , e.g. ut caufam partialem, & in adæquatamproducerecalorem, &lucemetiam in ultimaſuperficie ſphæræ : nifi ipfi quoque admit tant actionemcommunem,&indivifibilem; evin ceturſecundumilloscauſaın inadæquatam ,ſedim mediatamagere indiſtans: quodnon minùsrepu gnat,quam caufamadæquatamitaagere. Contra 5. Saltemrequiritur, quodcauſa fit in diſtans , & proximailli ultimæ particulæ effectus ſphærici indiſtantia & immediatione virtutis,finon inmediationeſuppoſiti,(quæ eſtcelebrisdiſtinctio) hoceſt,quodpenultimapars caloris producatulti mamjuxtanum. 13.§. 4. Refp. celebremdiftin &ionem adremnoneſſe: quidenimintelligisper virtutem illam? num energiam, & fœcunditatem identificatam cumcauſa ſecunda? numproprieta tem,& accidensdiſtinctum ? num inſtrumentum? Primumtantum intelligendum eſt: nam de cauſa immediata,& immediatèper ſeproducenteloqui mur: undenego ſuppoſitum: ſupponisenim,cau ſamimmediatam eflemediatam. Contra 6. Nulla eſt ratio , cur ſphærula ignis nonproducat inſubjecto immediatèſibi contiguo, quidquid poteſt producere, & potiùs diffundat ſphærice effectum ſuum: g. effectus longèdiffufus noneft immediatèab illa ſphærula. Refp. ne. an tec. Ratioeſt eadem, acillapropterquam eacauſa habet ſphæram activitatis, nimirum exlegenatu ræ,&exfineſuophyſico,quinonfolumeftcom burere,vel fervefacere. Contra7. Sit ignis oblonguspercentummillia ria extenſus frontepalmari ( ſiactione communi agittotus ignis;)addaturab altera extremitatepal mus ignis ;ſequeretur, quodinoppofita extremi tate jam ageret vehementius : fedhoceftcontra experientiam: g.&c. Refp.ne. fuppofitum,quod ignis ſphærici,& oblongi fiteademdiffufioactio niscommunis: oblongienim ignisdiffufio eft ob longa,adeoque cùmcrefceretabunaparte (unde Ccc 2 vide 388 videlicet additur ignis) noncrefceret ex alia. Diſſertatio DecimaPhyſicageneralis Contra 8. Cum per vitrumuſtorium adSolem accenditur , & producitur ignis ex lignov. g. fi immediatè Sol producit cum ignem ; aperta eſt actioindiſtans : cum inmedioignisnonproduca tur. Refp. Solem immediatè producere eum ignem eadem actione communi , & indivifibili, qua in aliis partibus medii producit calorem fo lum: fedilla actio modificatur in hoc loco abin Arumento vitri uſtorii : inde hic produciturignis, alibi folus calor nec novumeft , & inauditum, quod eadem indivifibili actione producatur fub ftantia, & accidens. Contra9. Si gladiuse.g. inmedio aereprodu ceretſpeciemvifibilemfui,&inlocodiftanti vul neraret ; profecto ageretin diſtans: g.etiamfiSol in medio lucem producat ; fi in locodiſtanti illu minat; jamagit in diftans. Refp.ne. conf. diſpa ritas eft : quia actione communi ,&indiviſibili à Sole producitur tota diffufio ſphærica lucis : at gladius per duas actionespeculiares , & feparabi les ſpeciem viſualem producit , & imprimit vul nus,ut facilèpercipis. II. Redeoadproprietates à num. 12. interru ptas. Proprietas 19. caufæ fecundæ naturalis: de beteſſe determinatain actu primo ut agat : juxta proverbium àcaufa indeterminata haberi non poteft effectus ratioevidentiffima eft : quiavagum, &indeterminatum ensnondaturàparterei,adeo que nec caufa, autagens proximum, &immedia tum effepoteftàparte rei vagum,& indetermina tum: etenim effectus, dumproducitur, eſt quid determinatuun: g. à caufa determinata inactupria mo effe debet. Nec dicas ipſum effectum , ſeu actum fecundum determinatumdeterminareipfam cauſam ſeti actum primum , licètſecundumſe it differentem &indeterminatum;confunderesenim, iſta dicendo , caufam neceffariam cumlibra,inter quas iftud præfertim intervenit difcrimen juxta fect. 1. n. 5. Itaque actus primus proximus pro ximè expeditus caufæ neceffariæ debeteffe omni nodeterminatus: hoceft tali , &tanta determina tione, quali, & quanta indifferentia fecundùmſe caufa eftindifferens: ſedhic nodus. Detriplici determinatione causefecundaefficien tis corporea,videlicet adſpeciem,adexerci tium, adindividuum. I. : Ecausâ ſecundâ efficienti neceſſariacor poreâ,non de causaſpirituali,non delibe D ra in præfenti quæro,quoditerum,iterum quemoneo:nilenimindiſciplinatum magis ,quain illa confundere , &perindede corporibus, & de fpiritibus philofophari : perinde quafidivinapro videntia,& caufaprima, quia una, & unica eſt , unâ etiamprorfus methodo ,& ratione ſpiritua lia,& corporalia diſponat, & regat , quod falfiffi mumeft , & frequentium hallucinationuminphi tofophicis origo. 11. Fœcundus æquivocationum terminus eft determinatio, &indifferentia: diſſert.33. Logi cæfect. 1. nonnullas expedivi ambiguitates , alias ſeu contrarietatis ,&adexercitium, ſeucontradi &ionis : &ſubſtituto pro neceffitate hoc termino determinatioadrempræſentemapplica: præterea ſcito merita objectiva, rationequorum funt, vel poflunteſſeverætres iſtæ determinatæ propofitio nes:caufa nuncagit (feu inhocinſtanti:)caufa agiteffectumhujusspeciei: caufahuncnumeroef fectumagit: eſſe tresdeterminationes objectivas: prima dicitur adexercitium,&contradictionis, fecunda dicitur ad fpeciem ,feu contrarietatis, tertiaadindividuum. Sunt inquamdeterminatio nes : quiafuntid, ratione cujusaliquidindifferens redditur tale , ut poffit digitodemonftrari,& no tari per demonftrativum pronomen hoc , hujus, hunc funtobjectivæ hoceſtreales:quiaante om nemcogitationemdanturinhatura, & reverafunt totidem modi cum fuis terminis modalibus. De fingulis iftis meritis objectivis, in quantum ſe te nentexparte actusprimiin cauſaſecundanéceffa ria, quæritur quidfint , nontamproutmodi funt, quamuttermini modales funt : nonquæritur au tem de actu ſecundo ,ſeude ipſo effectu, qui licèt poffitutcunque dici determinatio caufanon po teft tamen dici determinatioſe tenens exparte actusprimi. III. Indeterminatio, indifferentia eſt meritum objectivum , ratione cujusvera eftaliquapropofi tio disjuncta. Per omnes indifferentias excurren dopatethujusmodi explicatio: ſed diftinguas pro potitionemdisjunctam a disjunctiva. Omnis au tem indifferentia fundatur in aliqua determinatio ne, ficuti omnis pluralitas, & multitudo fundatur in aliqua unitatejuxta differt: 44. Logicæ, quod notatu digniffimum: nam omneindifferensrefpe auadunum terminumquafiinferiorem , eo ipfo eſt determinatum reſpectu ad alium terminum quaſi ſuperiorem : undenildatur omnino, & ex omni parte indifferens niſi chimericum, ut multi tudofineullaunitate eftchimerica: hocautemex primitur in propofitionibusdisjun&is,cùm dicitur: equuseft neceffarius ad equitandum: terra exigit aliquem cultorem: Petruspoteſtvel currere, vel noncurrere : illi termini neceffarius, exigit,potest exponunt illud determinatum , inquo fundatur incifferentia per eas propofitionesdeſignata. IV. Proloquium ex Ariftotele fatis celebre (octavo phyfic.cap.4.)quidquid movetur abalio movetur , intelligendum eſt demotuingenereab Aractiſſimo ; nempe ſtylo confuetoAriftoteli : qui omnia per motus ut Pythagoras per numeros, د Plato per Ideas , Epicurus per atomos explica vit : adevadendamvero æquivocationem pro ter mino moveturſubſtitue mutatur: quidquid igitur mutatur abalio mutatur ,hoc eftnon est idemmu tans, & mutatum ; fednonnulla diftinctio debet intercedere. At nota primo Ariftotelem loqui duntaxatde caufis fecundis corporeis ,utmanife ftiffime patet excitato capite & libro : quareAri ftotelicumampliusnoneftillud principium, ſi ex tendaturad alias caufas , &entitatesultra corpo reas. Secundo illud ipſum principium potiffimùm intelligendum eftde motulocali &inhoc ipfo fal lit quantum ad naturalem motum localem , tum differt. phyſico-metaphyfica 3. fect. 3. ad obje Aionem primam:recole exdiffert.34.Logicæ ſect. 2. quæ dixideneceffitate, &libertate adſpeciem graviuindeſcendentium, tum animaliumſe locali ter moventium: nifijuxtadiffert. 9. perquintam effentiam, & fpiritummundanum exponatur hu jusmo DecaufafecundaSc. CONCLUSIO PRIMA. jusmodinaturalismotus. Cæterumdemotulocá- VIII. li violento rectè procedit axioma illud. Tertiò, quantum ad cauſas fecundas efficientes,quatenus tales nilAriftoteles cogitabat, cùm loco citato de 389 Determinatioquoadfpeciem effectuscorporeina turatis estipfafimplicitercaufa adequataejuf motu differebat : nec enim ibi quæfivit , ütrùm PR omnemovensab alio moveretur , fed utrum om mutaretur. ne motum , &mutatum ab aliodiftincto mutante Attamenàpluribus affumituraxioma illud , velutiAriftoteles dixiffet , quidquid movet abalio movetur : &hancipfamexpofitionem ob ſcuratmetaphorafrequens:caufa moveturadfuos effectus, feu adfuos actus hoc eft producit ſuos actus: quæ metaphoraſubinde ufurpaturnonſatis intellecto fignificato proprio termini movetur. Quarto, id quodeſt determinari,& determinatio juxta num.2. nil pertinet ad prædictum Ariftote licum axioma: omneenimaliud lococitatoagebat Ariftoteles,quàmde indifferenti ,&determinativo difputare. V. Attamenextra Ariftotelicum axioma con demeffectus , hoc estcollectio tum excaufafe cunda,tùmcausaprima. ob. ineaCollectione relucet adæquata ener gia&virtusrefpondensdeterminatèhuicſpe ciei potiùs, quamalteri: ita utpoffet demon ftraridigito:hujus specieieffectusprofluet, &non alterius: g. &c. Prob. conf.determinatio inactu primoquoadſpeciemadtotumid,rationecujustol litur indifferentia explicata per hanc disjunctam propofitionemvelhujus,velillius,vel alterius&c. ſpecieieffectusproducetur : fedilla energia adæ quata,&virtus correſpondens&c.eſt id,quodtol lit hanc indifferentiam (licèt aliàs relinquat,quod hicnon cúro) g. &c. IX. Prob. anteced.ſi eſſetfalfumipſumante cedens ,velquia relucet talisenergiain ſolâcausa troverti poteft , utrum cauſa ſecunda corporea ſecundâ , velquia relucetinfolâcausâprimâ:neu cùmagit,agatur, mutetur, &moveatur? Quia trum dicipoteft: g. &c. Prob. mi.non primum adhoc,ut re ipfaagat caufa hujusmodi ſecunda, quia ineâfolâ,hoceft incausâfecundâ folâ,nulla debet& ipfa imoveri ,&agi : de quo punctoAri ſtotelis teftimonium , &multò magis Divi Augu ftini pofui diſſert, anteced. fect. 2. num.6. Quibus adde D. Auguftinum lib. 8. theGeneſi ad literam cap.20.MovetDeusoccultapotentia univerſain Creaturam: atcontroverti poteſtutrùmperillud agi, dirigi, moveri intelligendum fitaliquod acci dens,& formula fuperadditaphyficè ipfi caufæ ſe cundæ,quâmuteturphyfice &itamoveatur&aga tur, utagat& efficiat? VI. Determinatio dividi communiter folet in activam ,& formalem : fed cavehanc diftinctio nem,ne videlicetproformali modus quifpiam di ſtinctus intrudatur: rectiusigitur primadiceturde terminatio fundamentalis terminativa,&permo dumtermini modalis: ſecundadeterminatio modi ficativa confiftens in modo indiſtinctojuxtadiffs. Phyfico- metaphyficam. VII. Determinatio fundamentalis noneſtter minus inconveniens caufæ inſtrumentali etiam in ordinead caufamprincipalem : nilenimprærogati væ,&dignitatisimportaturperhoc , quod inſtru mentumdeterminet, & caufaprincipalis indedi catur determinata: fit exemplumobex,velimpe dimentum occurrens: cùmeximpetuprojectusla pismovetur ;obexdeterininat &lapidem,&impe tumadmotumdiverfumab illo,adquemdetermi natus eratà manu projiciente: quid fimile præftat vectis & fpeculum,dequo diff-9.fect.1.n.8. Quare adfimilia vocabula determinabilefeuindifferens est quid ignobilius determinativo : indifferens dependet àdeterminativo , perinde quafi hocfit Dominus, &illudfamuletur; determinationes,& indifferentias diftingvas , & fecundum diverfas ſpeciesſecernas. Inter quasſpe iemhujusmodide relucet energia etiam incluſo ſpiritu mundano (juxta differt. 9.) quia eſt impoffibile , ut fola caufa fecunda producat effectum fine immediato concurſucaufæ primæexloco citato ſect. 2. adeo queficutinAngelonon relucetenergia adprodu cendumAngelum;quiahocipfameſtimpoſſibile ita infolâ causâ ſecundâquâcunque. Hoc autem procertiffimo ſemperhabe,neque ad illosdiver tas, qui fic iftaexplicant , quafi concurfusimme diatus Deiad actionemcaufarum fecuridarum re quiratur , & invocetur tentummodò veluti ex quâdam reverentia , vel ſi mavis ceremoria, nonvero adcomplendam veram ,&adæquatan virtutem ,& fœcunditatem productivam effectus. Prob. item quodneque ſecundum dicipoffit : quia tn ſolâcausâprimâ relucet omnis virtusad omnes effectus: g.honrelucetdeterminatavirtus &ener gia potiùs ad hunc ſpecie effectum , quam ad alium, quod eſtpunctum controverfiæ , neque enim demonftrato,&quafi indigitato Deodeter minatè dicipotefttalis ſpeciei ,& nonalterius erit effectus. X. Ob: 1. QuandoDeusfolus agit determina tivum ad ſpeciem effe&us non eſtprædicta colle aio : g. nec etiam cumagit cumcauſa ſecunda. Refp.ne. confeq. inprimo caſunonfolaOmnipo tentiaDei,ſedvoluntasDei eſt determinativum quæfitum , in caſu vero noſtro nequehocfatiseſt : quiain cafu noftro voluntas Dei eſt voluntas coo perandi cum causâfecunda non ſe ſolaoperandi, adeóq, energia adæquata dicit colle&ionem etiami caufæ fecundæ operativa: A XI. Ob. 2. Caufſa prima determinatur àcausâ ſecundâ quoad ſpeciem effectus: g. &c. Refp.dift. terminativi, quoddiciturper modum causainstru mentalis nullâ prærogativa comparanda eft cum hoc indifferenti , quoddiciturper modum cauſe principalis : præfertim cùmcauſaprincipalisfitin differens exabundantia,nonexindigentia& ipſa F detcaufæ inſtrumentali tum eſſe ,tum vim illam determinativam pofitam inentitateipſa caufæ in ſtrumentalis. anteced: acausa ſecundâfimul ſumptacum prima conc. à causafecundaſeorfim ſumpta fubdift.tan quamàcausaprincipaline,antec. tariquam ,& per modumcaufæ inftrumentalis ne. fuppofitum , & conf. fupponis , quòd caufa inftrumentalis fit de terminatio quoad ſpeciem, quodex conclufione falfum eft : neque enim ſpeculum , neque vecais eſtdeterminatio , feu determinativum combuftio his,velloco- motionis : quiainillis inſtrumentis 1 hon 390 noneft,nequerelucettota,&adæquata energiare DiffertatioDecimaPhyſicageneralis ſpondens, &determinans combuftionempotiùs, quam aliumfpecie effectum;ita neq; ininſtrumen toDei, qualis eftomnis cauſa ſecunda. XII. Percipe iſta duo : primum,determinatio quoad ſpeciemeſttotumilludmeritum objetivum adindividuumfit determinata inactu primo , in quoactu cauſaliberaindifferens,&indeterminata eſttùmadſpeciem, tùmadindividuumactus , feu effectus fui,&inhoc diftinguitur à causâ neceſſa. pofitumin recto,rationecujus cumveritate dicitur XIV. talisfpeciererit effectus , hoc eft habebit talem eſſentiam : iftudverò totum meritum objectivum confiftere non poteſt in fœcunditate inadæquatâ, &partiali , ſed in totali , & adæquata. Secun dùm , ficutiveriffimum ,& mirabile eſt hocpro nunciatumcollectioDei, &creatura,nonestDeus: est quid imperfectius Deo , est creatura:ita cum pariveritate dicitur collectio excaufaprima,&Je cundanonestcausaprima , Jedeft quid imper fectiusilla,&estcaufafecunda : & ratioeft,quia riâjuxta ſect.1. num. 5. Determinatio quoad individuum effectum fen quoadeffectuminindividuopermodum termi nimodalis ,velmeriti obječtivi, eſtſolacausa prima,hocestcollectio ex Omnipotentia , & voluntate Dei : adeoquenondatur feries ef fectuum. E addeterminatamſpeciem effectusad huc eft indifferens ad hoc,vel illud individu umejusdem ſpeciei (juxtanum. 2.) quemad ifta collectio energica non poteftilla omnia,quæ poteſt cauſa ſecunda ſe ſola propter illam ratio nem inconcuffam , quod pars non efttotum,& quodin collectionibus iftis nonomnis perfectio, &virtus partis diffunditur ad totum , & denomi nattotum: quarein collectione illâ,ſeu invirtute, &fœcunditate illius collectionis collective ſum pta relucent determinatæ vires ad talem ſpeciem effectus , non relucent omnipotentes vires ad om neseffectus. XIII. Contra2. Solacauſa ſecunda, fi fituni voca, continet virtutem æqualem , & perfectio nem ipfi perfectioni effectus : ergo ſolacontinet determinationemadſpeciem. Refp.nego conſeq. omiſſo antec. præoccupatio , & præjudiciuminfi gneeſt,quod individuum omnino fimile alteri eo ipſo habeat virtutem adilludproducendum: num Angelus Angelum, num Stella Stellam , Adamas Adamantem&c.producereeficienterpoterit?A liudeſt virtus & fœcunditas,aliudeſſentia omninò fumilis : ad rationem caufæunivocæ creatæ præter fimilitudinem in effentia , virtus, & fœcunditas re quiritur identificata,& infuper virtus Dei imme diatècooperativa : fed nos Logicam in Phyſicam intrudimus , &cogitationibus noftrisrerum natu ram metimur, quodfactum male. Contra3.Habitusdeterminaturàpotentia:ergò cauſaprima à ſecunda. Refp.nego conſeq. itane cum facilitate illaconſiſtente in ſpeciebus (differt. 40. Log.)comparas neceffariam caufam primam principalem ? Contra 4. Caufa particularis determinat uni verſalem: ergò &c.Refp.dift.determinatione cau ſæ inſtrumentalis co: determinatione quoad ſpe ciemne.juxtan. II. Contra 5.Cauſa ſecundaeſt neceſſaria: ergò eſt determinata, quoad ſpeciem. Refp.dift. eftnecef fariahoc eftnoneft liberaco. hoceſteſt adæquata energia adeffectumfuumne: licètenimliberanon fit,&ex hoc capiteneceffaria,nonproindèſeſola continetvirtutem refpondentem fpeciei determi natæ effeausproducendi. Contra 6. Caufa quoque liberè agere nonpo teſt fine primâcausâ,nihilominusnondetermina tur quoadfpeciem abipsâcausâ prima : ergò ne que cauſa ſecunda rieceſſaria. Refp. in primis juxtanum. 1. me non loquide cauſa libera alibi examinanda: deinde nego ſuppoſitum, quodvi delicet cauſa liberatum quoadſpeciem , tumquo modumneceffitasinhominealicujus equi ad equi tandum remanet indifferens adhunc determinate, velaliumequum:quocircaProb.conclufio : incau såſecundâ feorfumnonrelucetvis, &energia re ſpondens determinatè huicindividuo , &non re fpondensalteriejusdemſpeciei:hoceſtinipsâ cau så ſecundâ meritum objectivum non relucet ad hancpropofitionem. Hic numero effectus produ cetur,&non alius : quodfacilèprobaturexpro prietate tertia,&.quartacaufæ efficientis ;ergo hu jusmodimeritum relucetinfola caufaprimat: Prob conf.namunaexparteneceſſariaeſthujusmodide terminatio exfect. 2.n. 20. ex aliâvero nileſtniſi fictitiumexparte caufæ fecundæ,in quodhujusmo dideterminatiorefundipoffit: ergo&c. Atque hic exoccafionenota,juxta veteres Sapientes propter hancipfamindifferentiamcaufarumſecundarume videnterdemonſtrariexiftentiam caufæ primæ ex quibusvis rebus & caufiscreatis. XV. Objicies 1. Incauſa ſecunda adæquata juxta num. 11.& 12. colligiturcauſa prima: ergò ut in tali collectionecauſa ſecunda determinare poterit ad individuum. Refp.nego conſeq. Inea collectione datur meritum objectivum determina tionis quoad ſpeciem, non verò quoad individu um:namquantumadhocfinefundamentoattendi tur illacollectio,cum cauſa ſecunda fecundùm ſe nihil conferat adeam determinationem , neculla aptitudo reluceat in eademad hoc ipfum, ficuti ſpeculumnihilconfert,utpotiùscombuftioA,quàm combuftioB, vel quælibet exinfinitis poffibilibus de facto exiftat. XVI. Objicies2. Dicipoteſtdariſeriem effe etuum, hoceft quod determinatio hujusmodiad individuum reluceat in circumftantiis loci tempo ris &. juxta dicta differt. 20. Log. de indivíduo ergò meritum objectivum ad hanc propofitio nemcaufaproducitpotiùs hot , quàm illud rectè affignatur per hoc,quodcausaproducathic , nuncpotiusquamtunc, &ibi:ergò neceſsè non eſt recurrere adcauſam primamdeterminantem. Refp. negoutinordinatam,& improbabilemhujus modiferiem &exigentiam: quisenimdicat ignem hic&nuncproductumeundemomnino nonpo tuiffe produci ante horam: &florem exſeminein teríamprojectohocannonatum,eundemnonpo tuiſſe anno præterito enafci eodem ſemine tunc projecto ? Neque dicas , naturaliter quidem non potuiffe, &fine miraculo , fupernaturaliter ve rò Decaufafecunda &c. ròpotuiffe : fine fundamentoetenim hæc diftin &io apponitur. Contra 1. Nondebet àphilofopho recurri ad caufamprimam. Refp. negoprorsùs,immòverò 1 391 Contra 5. Cauſa determinatad individuum in actu fecundo: ergoetiaminprimo. Refp.ditt. an tec.deterininat hoc eſt producit conc. hoc eſt ſe rebus inomnibus agnofcendus eftDeus operans, &coopoerans: neque cumAverroeamandandus eftDeusfupraCæli cardines noftrarumrerum im providus: Itaque aliudeft, quod ſapienter diſtin guendafintoperafoliusDei ab operibus Dei,quæ percaufas fuas,utper inftrumenta operatur; aliud quodnonattendendo ad Deum providentem,& cumidentificat determinationem,& rationem cur producatpotiùshoc,quàmaliudindividuumnego antec.&conf. XVIII. Contra6. Læderetur libertas creaturæ, fi Deusſeucauſaprimadeterminaret quoadindivi duum operabona, & mala : itemfideterminaret Deus,uthomopeccaturus e.g.potiùshocpecca tum faciat, quàmaliud,Deus eligeretinterpeccata cooperantemrebuscreatis explicari rerumnatura poffit. Contra 2. Ordo individuorum effet per acci * densnon admiſså ſerie effectuum: ergo&c.Refp. diſt, effet per accidens quoadnaturain totam, tum naturatam , tum naturantem ne. quoad aliquan particularem naturamomitto : ficutimateriæpri mæeft peraccidens, quòdhabeat potiùs hancfor mam,quàm aliam, nectamen eftabfurdum; itain cafunoftro: cæterum ficuti non eftperaccidens, quod fit neceffaria Dei providentia ad conferva tionem Univerſi ,ejusqueviciffitudinis ; ita in re præfenti. XVII. 'Contra 3. Caufa fecunda determinat quoad ſpeciem : ergò etiam quoad individuum, quodeftidem realiter cum prædicato ſpecificoef fe&us. Refp. dift. confequens :ergo etiamdeter minat&c. in actuprimo ne. inactu ſecundo co. Sednilevincitur : nam hæc determinatioinactu fecundo,eftipfiffimusindividualis effectus:hoceft quodPetrusfitPetrus,&nonPaulus inquocunque כי tatufumatur hoceftipfiflima identitas Petri fe cumipfo,quæappellaripoteft determinatio forma lis quoadindividuum:fivero fit fermodedetermi natione caufali,&productivainactuſecundo;hæc eſt tota ipſa caufaproducens , hoc eft ipfa caufa dumproducite. g.Petrumproducitomnesforma litates cum Petro identificatas , adeóque etiam individuationemPetri; fed dehoc non agimus in præſenti ,quandofolummodo difputamus curex infinitis individuis quæ poffet producere cauſa , ſi confidereturin actu primo,cur, inquam,& unde eademcauſadeterminetur,&proximèexpediatur item in actu primo;itautneceffarioproducatPe trum,&non Paulum?Porroincausaſecundâ re Jucet quidem vis determinativaquoadſpeciemef fectus , fednon relucet quoad individuum effe tus : non enim eft eademutraque determinatio: ficuti noneft eadem neceffitas tum alicujus equi ad equitandum,tùm hujus determinati equiad id ipfum. Contra 4. Caufa , quædeterminatadproducen dum animal, quodeſtidentificatumcumrationali, determinat etiam adproducendum rationale: er go&c.Refp. dift. antec.determinatin actu ſecun do omitto ; in actu primo fubdiſt,determinatione disjunctiva , confufa,&non omnimodaco.deter minatione omnimodane. Sicauſa determinet ad aliquod animal (&nonadhoc,quodeſtrationale) non eoipſo determinat adrationale:fic etiam cau ſa, quædeterminatadſpeciem, determinatquidem adaliquod individuum,ſednondeterminatadhoc potiùs quàmadillud : hocautemdicitur determi nare disjunctive individuum. creaturæ: quod eftabfurdum. Refp.negofuppofi tum, quodvidelicetnunc agamdecaufisſpirituali. bus,&liberis: obitertamendicoliberum effeho miniin actuprimo exercitium, &ſpeciemactuum fuorum e.g.volitionum:nonveròeligereindividu um,leu rationem individualemearundemvolitio num. Virtus& meritum confiftitinfaciendo aaû contritionispotiùs , quàmnonfaciendo, velpotiùs quamactudiffolutionis: nonautemmeritum &vir tus eft interplures contritionesomnino fimiles , & ejusdem ſpecieipotiùsfacere, ,&elicerecontritio nemA,quamcontritionemB: idemdicodepecca tis. Addo,indecensnoneffe,quodDeusdetermi netadindividuumpeccati,feupccatuminindivi duo : quia determinat tùmin actuprimo,tum.con ditionate: quodficexponitur: fi creaturaſedeter minabitadodiumeliciendum potiùs permittam o diumA, quàmodiumB. Denique adnotabis, quòd caufa libera determinare non poteft aut eligere quoadindividuum inter effectus fuos hoc eft actus fuos,amores, odia:poteft verò determinare,& eli gere, quoadindividuuminterobjectafua,filladi Icernat : e. g.poteft amarepotiùsPetrum , quam Paulum. Poftremò advertes oppofitionemhujus modi ad rempræfentem non effe,convenit enim utrinqueinter adverfariosin hac quæftione, ipſam caufamfecundamnon habere entitativè vimdeter minativamquoadindividuum:tantùm liseft,utrùm hujusmodivis infitincircumftantiis. Determinatioadexercitiumproducendieffectum permodum terminimodalis, aut meritiobje * ctiviest totus actusprimusproximusproximè expeditus.caufæfecundenaturalis. PRob.quiahujusmodiactuseſtterminusmoda lis,de quodiff.s. phyſico-metaph.fect.2.n. 2. quopofitoneceffario metaphyficècauſaagit: includitauteın hic terminusDeumipfumvolentem cooperari,& nolentem miraculose impedire exi gentiamcaufarum fecundarum: nonautemfolus Deusefthujusmoditerminus modalis. Determinatioadindividuumconclufionefecunda Statuta utdeterminatcaufam adeffectum in individuo;itadeterminat effectumadcauſam inindividuo;quodcommuniterdicitur effectus idem, quiestab unonumerocausafecundumfe est indifferens,ut diviſivefit abaliacaufa:divi fivè,inquam,hocestnonabutraquefimul. DRob. quiafinefundamento admittereturſeries effectuum ad hunc finem : nam ineffectu abfoluto (nonenimde modali, autquafimodalifer Differtatio Decima moeſt) non relucet hüjusmodideterminatio, ſed Phyſica generalis fiffimumeft ,utfalſa eſt PythagoricaMetempſyco fola determinatio,ut fit ab aliquacauſaveliſta,vel illa , ut effectus navigandi exigit aliquam navem, nonverò determinate iftam aut illam: ergò fola cauſa prima eft , quæ determinat effectumad cau ſam inindividuo. Dices: ergòcauſa ſecunda univocapote rit producere ſeipfam,&etiam poterit naturaliter producere effectus jam aliundeproductos , &de itructos, quod eſtabſurdum:prob.tamenconfequi: quia fiveraeft conclufio:cauſa ſecundae.g.ignis producet effectumfuum,ſcilicetignemfubratione Formaliſpecifica ignishoceſtſecundùm eamratio nem,&formalitatem,adquam determinataeſt cau ſaſecunda : fedeo ipſo quidquid convenit inhac ratione formali , ſeu conceptu univerfaliignis po teſtjam produci àtali caufa, rurfumq;ipfametcau ſa,&ignes jam extincti conveniunt,& includun tur in illo univerſali: ergo &c. Refp. nil minùs a ptum, quam logica univerfalia cum virtute caufa rumconfundere. Tu ipſefacis iftas formalitates, &univerfalizas non caufæ : quare abſurdum fi د quodeſt, eſt in modocogitandi. Itaqueadultimum argumentumdift. ma.producitfubratione ſpecifi câformali ne.; fundamentali ſubdift. includente tanquam univerſale fundamentum folos ignes na turaliterproducibiles ab hac determinatâcausâco.; etiamincludente naturaliter improducibiles ne.: ſi vis præfcindere ab omnibus circumftantiis ; tunc poteris ſtatuerepro ratione formalifubquâ ignem utfic: ſed ſtare debes promiffis , nec attenderead janıpræciſas circumftantias , hoc eft ad prductio nem,&corruptionemjam præteritam nonnullo rumignium,necadtalem fingulareınignem&c. Si verò nonvis itapræſcindereratioformalisſub quâ erit hic conceptus: ignis naturaliterproducibilis abistadeterminatacausa. XXII. Contra caufa A. diftinguitur numero à causâ B.: g. ejus effectus numerodiftingviturab iftius effectu : quia modus operandi fequitur mo dumeffendi ; undefi cauſaeſtdiſtinctanumero,ſo lùm poteft effectus numero diftinctos. Reſp.ne. conf.nullius valoris: nonneſucceſſivè poteftplu res effectus producere unica cauſa?principium il lud tantum deſignat, quod modus exiſtentiæ ne ceffariò antecederedebet,ſaltemratione, modum actionis, feucaufalitatis. Caufafecundaefficiens naturaliternon determi turàcauſaprima adproducendosindividua les effectusjamcorruptos : &hacproprietas vigesima causa efficientis, P Rob. conclufio : quia idem effectus àduplici caufa, naturaliter faltem produci nonpoteft ut inferiùs ſtatuam:quo ſuppoſito exinductio nehominum,&luminenaturæconftat,effectus fin gularesjam corruptos eofdem inindividuonon re produci,cum caufæſecundæ fimiles effectusagunt: hocenim noneffet crefcere &multiplicari, juxta DivinamBenedictionem, fed redireſemperidem, neceſtratio curfi de unoſemel effectu hoc conce datur; non fiteoipſo concedendum quoque de omnibus reliquis , quod quantum ad homines fal ſis,&proportionali ratione abſurdiffimè diceretur de iisdem equis,v. g.&c. Proprietas vigefimaprima cumreliquis causafe cundaefficientispotiffimumcorporea. Ujusmodiproprietascontinetur hocaxio I. Hmatenihilpotestagere infeipfum, quod multipliciter intelligi poteft: hoc eſtnilpo teſtproducereſe ipfumtanquam terminum &effe &umformaliterproductum,feu confervatum,ſeu etiamdeſtructum,vel nihil poteftquidquam in ſe ipfum,utinſubjectumproducere: &rurfus adæqua te,velinadæquatè. Itaquepro præfentiproprietate dico: nilpoteftprimò producerefeipfum verè, & proprie,&adequate &immediate,quodeviden tiffimumvideturex terminis ritètamenexplicatis: quodfiprobaretentaveris, operamludes : quod e nimnonnullidicuntindeſequturum,quodidem in priori naturâeffetadfe ipfum,dependeretàfeipfo, poffet effefineseipfo, vel eſt mera explicatio,vel petitio principii: neque enimhoc punctum intelli gendumeſtinſtrictisterminis caufæ &effectusjux ta definitionem datam diff.1.fect. 1.per quam defi nitionemclarè petiturprincipium ; fed intelligen dumeft interminis principii fœcundi , & termini producti, cum prioritate originis , ubi nequede pendentia, nequeſeparabilitas locumhabet: atve ro fiita intelligaturevidentia hujus proprietatis cla riffinèdeducitur explicataprioritate originis,quæ eſt ordo, & relatio realisvera,&phyfica: adeó quejuxta omnium ſenſum importatdiftin&tionem realem inter prius , & pofterius origine : unde fit , nilpoſſe eſſe prius origine ſe ipſo. Proprie tasvigeſima ſecunda, nec etiaminadæquatè,&ut cauſa partialis , vel conditio phyſica poteft quid immediatèfeipfumproducere,utexterminis ipfis patet : quiaactus primus proximus phyficus im portatrelationem realemadactum ſecundum.Pro prietasvigefima tertia ,nihil etiampoteft,, neque uttotalis,neque ut partialis cauſa , ſecundò pro ducere ſeipſumhoceft per ſecundam productio nem in eodem inftanti temporis reproducere fe ipſum. Afubtilibus Modaliſtis excogitatum eſt, quodres producta per unam actionem in eodem momentotemporis miraculosèpoffetreproducere ſe ipfam per aliam actionem : ficuti in eodemin ſtanti , dum res producitur, hæc poteft aliam pro ducere. Illud tamen tanquam rationi diſſonum rejiciocum rejectis modis. Ratio est: quia modi ficatum, & actuatum fimili omninò modificatione pluriesnonpoteſt modificari : indè eandem formă eidem materiæbis uniri,autcenties: eandem ceram fimul bisrotundariimpoffibile eft: &multo magis, quodà ſeipſo poffit quid fecundò,&tertio modi ficari,& produci: fortè miracula replicationis ad paritatemadducentur, fed non rectè: àmiraculis enimphilofophica paritas nulla eſt ad duplicem rotunditatem , duplicem unionem ex differt. 3. lect.3.g. neq;ad rem præfentem , præterdicenda inferius deduplici causâtotali. Proprietas vige fima quarta , nil poteft mediatè primò produ cere ſe ipſum : hoc eft dari non poteſt mutua cauſalitas. Hæc proprietas ſect. 4. differtat. est Decaufafecunda &c.  2.eſtexpendendainTheologianaturali. Propric tas vigefima quintanil poteft efficienter verè,& III. 393 phyficeconfervare feipfum,neq;ut caula confer- Proprietas vigesimanona; cauſaſecunda efficiens accidentalisentitativeexiftens infubjectona vativa partialis : patetperinde:quia conſervatio turaliter,&phyficènon agitinidem omninò activaeſt continuata productio : quod fide con fervatione exigitiva , hoc eftde exigentiâ na fuumfubjectumactioneunivoca,&alterativa augendo,velintendendofeipfam:adeoqueneq; turali, vel effentiali confervationis , vel de ipsâ ipfam fubjectumdenominativeita agit inse confervatione formaliquæras; nilde iftis moveo PR inpræſenti: nam illudprimum intrudit quæftio nesde immortalitate , & indeſtruibilitate creatu ræinTheol.nat,decidendas : ſecundum verode merâmodalitate, atjamdiffert.5. Phyfico-metaph. pfum. ob. inductione phyſica: nonomnia calida funtintenfiffune calida ,necomnia lucida: g. &. Prob.conf. fi qualitates agerent in fuum demodisdifcurfumeft. Proprietasvigefimafexta, nil poteſtitaagereinſeipſum;utfeipfumdeſtruat ſubjectum,ſemperibi creſcerent ad fummam in tenfionems ... procodeminſtanti active, vel formaliter : tameſt evidens ,quàmpatetnileſſe, dum deſtruitur: nile IV. Objic, omnecorpuscorruptibile agitinſe ipfum:indeomniatenduntabintrinfecoadinteri que deftruere , dum non eſt : ergoactivè nil fe, tum ig.&c. Refp.dift.agitiu ſeipſumſecundume ipfum deftruitpro codeminftanti:fednequefor andempartem ne.;ſecundumdiverſampartemco. maliter: quiaformalisdeſtructionon eſtactio,fed juxtaproprietatemvigefimam feptimam,&verfi ceffatioconfervationisformalis, &licèt conferva tioipfaformalisindiſtincta fit are confervata,ut-c culum:frigidapugnabantcalidis&c. potemodus ; non tamendeftructio formalis eft, Contra . Lumenagitinſeipſumreflexe:g.&c. Prob. antec. fitpoſita candelaaccenſa anteſpecu identificata cum redeſtructa: quia negatio forma lis nonidentificaturcumre negata juxta differt. 4. Phyſico-metaphyficam. Potefttamen rescorpo rearemotedeſtruere ſeipfam, hoceſtinantece lum: per ipfam flammamcandelæ,quâparte magis diaphanaeſt, videoin ſpeculo imaginemcandele, fedhocnon aliunde, nifi quialuxa candelainſpe culumdiffuſareflectitur tranfeundo per flammam denti inſtanti efficere,vel omittere aliquid, unde adoculumvidentis. Refp.de luce,& lumine alibi ſequatur pro inſtanti deſtructionis formalis nega dicendum:interimnotapartemnonlucidamflam tiofundamentalis, quæ eftterminusconnotatusà mæ, fedveluti cæruleameffediaphanaın,perquain re utdeftructa. Proprietasvigefimafeptima,caula conftans partibus poteftagere in feipfam ſecun fit viſio in cocafu: undepars agit in partem juxta( proprietatem vigefimamfeptimam. dumdiverſaspartes: hoceftproducerenovamfui partem,ut patetinaggeneratione , augumenta tione,&nutritione viventium corporuin , quæ perhasactiones novasfibi partes adjungunt,& attrahunt : ita tamenut pars attraciadiftincta fit ab attrahente: &utraque fimulſumptaconftituat unumvivens. Proprietas vigefima ottava : caufafecundaeffi ciensaccidentalisfaltemterminative(fect. 1. num.8)potestagereinfeipfamfecundum idem V. Contra2. CelebrishujusvocabuliAntiperi ſtafis , hoceftcircumobfeffio , significatus exponi nonpoteſt ſalvaconclufione: g.&c. Prob.antec. cum hyeme incryptis , & profundioribus puteis aquacit calidior, & æſtate frigidior,vulgòdicitur effeperAntiperiftafim, fedundehoc?Nonquod frigus ambiens producatcalorem inaqua:eſtenim ludicrum:g.calor,qui in aquâjam erat, in illam agit,eamque ampliùs calefacit. Refp. Hujusmodi experimenta , primo ,contraGalenum , &Car danum,non eſſe illufiones ſenſuum noftrorum, perindeacremi apparentis in aquâconfracti ,fed veriffimaeſſe:minoratamenvulgiopinione,quod Subjectumphyficum,idqueattione equivocaim propriefaltemalterativa. Octamevidens eſt, quàmconſtatdaricauſas agentes immanenter, nonmodoſpirituales, utcaufæcognitionum,&volitionum,fedeti fatis patetperthermoſcopium: hoceſtinſtrumen tuinvitreum colli fubtiliffimi ,&longioris ,globu lum vitreum habens in imo , &fpirituvini , vel alioliquore rarefacto aliquousque repletum , & deindehermetice claufum : fi hoc enim in pro fundacrypta hyemedeponatur , nonquidem li ammateriales,quæinſeipfisproducuntproprieta tesfuas ,utigniscalorem, lucem&c. dixi ſaltem impropriè alterativa , ut omittamdifcutere,utrum aqua calefacta , cùmrecuperat frigus , feipfam alteret.-Dices: nilpoteft effe fimul agons , & paffum: quianilpotefteffeinactufimul,&potentia:g.&c. Refp. obfcura vocabula exponi de purâ poten tia , hoc eft materia primâ,quæ itaeſtpaſſum, utnon fit agens : in cæteris fallit proverbium illud., quorpercollumthermoſcopii ſurſum altiùsaſcen dit,quàm æſtateafcenderet: hoc enim accuratis experimentis non reſpondet habitis in regio ob fervatorioParifiis, ut refert duHamel in tractatu deMeteoris: nihilominusejusdem teftimonio ,& P.Maignan,&rei ipfius vulgari obſervatione,per hyemem inthermoſcopiodepofito in cryptama gis elevaturliquor,quam fi in cubiculo thermo ſcopiumpofitumobfervetur. Necfecundo,cauſa antiperiſtaſis eft frigus ambiens,licèt fit occafio Nectertiohujusphænomenicauſa ſuntſpecies in tentionales (viſuales credo)ipfiuscalorisinipſum reflexæ:Necquartò , cauſa eſt forma ipſa aquæ, quaſiſe ipfam calefaciat, quodcontra rerum natu ram: Necquinto,quòdcaloripſeinaquârefiduus ſeintendat , & augeat ad præfentiam contrariit quod : Ddd 394 quodcontrainductionem conclufionis , &expe DiffertatioDecimaPhyſicageneralis rientiam : nam alioquin deberetnon folumtantu lumaquam reddere calidam,fedfervefacere : præ. terea,quihocdicunt,metaphorisnitunturinimici tiæ,&arcis obfeffe. Caufa itaque eſt, quod terra ſubterraneaplena ignibus eft ,&materia igneâ,bi tumine, fulphure,aliisque mineralibus : undè ſpi PR ritusignei, hoc eftcorpufculacalida effluuntper petuòper meatus,&poros fubtiliffimosterræ,vel etiamaeris vicinioris, vel alterius corporis terræ contigui: effluunt, inquam,adiſta ſuperiora, nifi prohibeantur obſtructione pororum,& meatuum: quodipfamefficitfrigusexternumperhyemem,& frigidus aer ambiens : nam frigus conftipas,&con denfat (differt. 8. fub finem) indè ſpiritus ignei noneffluentescongregantur in majori quantitate inporis aquæputealis,velaeris immotipermanen tis incryptis :&indè ſenſibiliter fiuntcalida aqua, &aer, &affectione calida afficiunt ſenſum vel gu ſtus , veltactus. > VI. Per hancoccafionem pono experimenta ſequentia , quibuscaufam redderenullo negotio potes. Primo, fubeunt morbi periculum, qui 1 poftquam incaluerint, vel motu , velludoſeve tibus allevant , pectusqus nudant : quia frigore conſtipantur pori ,& impediunt effluerejamſe parata corpufcula pituitofa acorporisplexu. Se cundò,curaquafervens Soli expofitacitiusfrige fiat : eſt quia pori,& meatus confervantur aperti, per quos evaporat calidiores &levioresparticula. Tertio,curmanuscontrectationenivisincaleſcant? quia frigore nivis obftruuntur orificia venarum, &fanguisarterioſus traduci nonpoteſt in venas: inde fiftit hinccalor , & plerumquedigitorum tumor. Quarto , cur manus ambuita minusdo leat fi admoveatur igni , quamfi immergatur in frigidam ? quia poris non obſtructis corpufcula ignea avolant. Quinto,curhyemefamesmajor, quamæſtate ? quia minora effluvia vitalis caloris perhyemem : neque te moveat,quodnonnullus recentiorcontraHypocratemait,ſtomachumæquè calidum effe per æſtatem,ac perhyemem:diſtin guas enim calorem vitalem à calore adventitio, Sexto,curdumningitaercubiculi tepidior ? Se daturilludagitutdeſignet,deftruit:utprofe&oin tellexitAriftoteles,dum pofuitilludaxioma;fit : Nullumfimilenaturaledestruendoagit in rem e mninò fimilem nequeformaliter, neque exigitive. ob.: quiaſubſtantiæduntaxat illæ pugnant& invicemſedeſtruunt , quæ habent qualitates contrarias:g.nequeignis ignem&c. Dicescandelæ flamma expofitafuper flammam majoremabhacextinguitur. Refp. halitus,&va porflammæinferiorisſenſibilis Aammanon eft,& ſurſumafcendensdividit,&diffipatparticulasflam mæcandelæ,quæpropterea extinguiturſalva con clufione Dices ſecundo, major ignisproximusminori , huncextinguit. Refp. ne.fallaciaenim eſt vulgi ficopinantis: ſed uterque ignisactionecommuni agunt: &pabulumviciniusminori ignicitiùs pro pterea confumitur: indè extinguiturminor ignis citius. 1 IX. Quùdſi quandoqueintelligaturprædictum effatum de fimilitudine accidentaria communiter dicitur , quòd conditio caufæ fecundæ corporeæ accidentalis eft, ut fubjectum non fit fimileacci dentaliter caufæefficienti:videlicet ne habeat ac cidens omninò ejusdem ſpeciei illi efficiendo à cauſa:indefimilenonagitinfimile:ſedſtatimfal lit axioma in phantafia (&ampliùsin intellectu) inquaſpeciesomninò fimilesejusdemobjecti pro ducunturſucceſſive: Sedquantumadcæteracor porea , & qualitates ſenſibiles , five alterativas, five perfectivas totalis devolvitur adearuminten fionem,&extenfionem (nofti hos terminos ex differt. 46.Logica) nonad qualitates fimpliciter: eſt enim certum quod calidum agit in calidum , nempè majusinminus& illudauget: excipietiam meretur impetus, cujuspeculiarisphilofophia alibi tradetur. Χ. ptimo , cur pepones adSolem tantifper expofiti Caufaaccidentalisomninòfimilis etiamquoadin nonnihil frigefcant?videlicet nonavolantibus cor pufculisfrigidis intus collectis. Otavo, cur nix agros fœcundet?cujusfaltemhæccauſainadæquata videlicet obſtructio meatuum terræ. Nonò, cur affusâaquâ calx ferfefcat,&ebulliat?videlicetcùm diffolviturcalx; fpiritusignei, &corpufcula,quæ erantinporiscalcisjamdiffoluta colliguntur inu num,&obaffufamaquamavolarenonpoffunt,nifi fiatebullitio. VII. Proprietas 30.fimul,&conditiocaufæef ficientis corporeæ hoc axiomate continetur:fimi lenon agitinfimile, in quoplurima æquivocatio: naim primò,fide fimilitudinein effentia,eaq;omni tenfionemnihilagitfenfibiliter,&fenfuphyfi Robaturnon perrationesàpriori,fedperin ductionem , &experientiam: duæ aquæ æquè coinſubjectum,seupaſſumomninòfimile. P calidæ,e.g.utquatuor; fimifceantur:item duæ æquè frigidæ : item duo corpora æquèhumida: itemæquè ficcanonevadunt magis calidæ,frigi dæ&c. Afeculoenimnoneſt auditum : alioquin auditus fuiffetproceſſus in infinitum utraque om ninò fimili agentein omninò fimilem ,& invicem adaugente. Pariter duo lumina , feu ſplendores i omninò fimiles ab æqualibus,e- g. flammis cande modafermo fit, fimile profectò agit, & producit fimile:ita enim omnis cauſaunivocaexſect.1.1.4. Secundo, fi illudagit latius intelligatur, &de acti oneconſervativalis fit , utrùm cauſaunivoca con ſervet faltem inadæquatè effe&um fuum, e.g. lux, quæeft in Sole lucem diffuſam àSole ,& fimili ter calor : hoc diſcutiam in fine differtationis larumdiffuſi invicemnonſeaugent : aliterin infi : nitumſucceſſiveaugerentur. XI. Objica ratiohujus conclufionis effedebet, quodomne agens intendit afſimilarefibipaffum Reſp.mihinon eſthæcratio:quiacauſahujusmodi finalisnonconſtat : numSol ,dum terramcalefa cit, intenditaſſimilare ſibi terram ? quin etiamſide fimilitudine,nonſubſtantiali, ſedaccidentaliloqua exprofeſſo. Tertio , fi intelligatur , &exten- ris ,numfortè intendittantam lucemproducere, quan Decaufafecunda Sc. quantam habet in ſe ? Nonenimtam intenfam lu cem interra , vel aere Sol naturaliter producere poteſt. Cæterùmeffatum illud pertinet adcaufas 395 immò mixtum tandem evaderetcalidum in fum mo&utoctohincinde ſe augentibusduobusillis univocasſubitantiales ,& perinde eſt , ac dicere, quodnaturaabhorret àmonftris,&fortes creatur fortibus: non negatur tamen fubindecaufamacci calidis;idipfumdeduobusfrigidis &c.g & . Quantum ad luinen, ſi mixtumlumenutqua tuorintenderetur àlumine ut duo,&hocabillo lumeninſummoperindereſultaret. dentalem afſimilare fibi paffum,& in hoctendere, nontamenhoc eſtuniverſale. ... Dices faltem mixtum lumenexlumineut qua tuor&utduoeſtmajuslumen, quam utquatuor, Contra 1. Ignisin ignem agit , videlicèt cùm contra quam dictum fit in aqua calida&c. Refp. unus ignis amifit caloremfrigefactus àvicina nive, verumquidemeffe, fednonad rem: quialumen ab alio item vicinoo igne calefit : ergo &c. Refp. actione communi (juxta ſect.2.num.8.)abutraque antec.prorfusnego,exquotamennulla eftconfe luce, feulucidoproduciturintenfius, quamutqua quentia: cæterùm quis ferat afferentemdarinatu tuor fine ullo periculo actionis fimilis in fimile: raliter frigidos,vel tepidos ignes ? hoceft lucisinlucem Contra 2. Per flammam A. omnino fimilem flamma B. videtur : g. lumenhujus tranfit,& agit XIII. Objic, flammacandelæ intendit ,& au get lumen Solis productum in aere:g.minus in perillam fimilem. Refp. per partes nonomnino fimiles tranfire , & nonper flamineas , quæ denſæ, tenfumagitinintenfius, Prob. antec. experimen to fit forameninfeneftra clauſa ,per quod radius &opacæ,fedperdiaphanas, utdixi ad conclufio Solis penetret incubiculum obfcurum , teintro nem fecundam. Contra3. Duæ flammæfimiles vicinæ funtluci diores fingulæ. Refp.hallucinaris fi credis Contra4. Duo carbones fimiles ſe invicemfo vent,&confervant : duæ calidæ manusconftri&a ſe calefaciunt. Refp. fed non agendo fimileinfi mile, at utrumque agendo actione communi , & perſphæramampliorema longè refiftendo, hoceſt diffipando frigus contrarium. Sic enim duæillæ manente : rurfumque exterius ad foramenadmo veatur accenfacandela ; experieris magis illumi naricubiculum. Refp. tutò iſta poſſenegari:quod ficoncedas,dices : candelam,& Solem actione communi lumen, &radiumintracubiculum pro I ducere. ang ba Contra I. Experimento in vitro uſtorio, vel ſpeculoconcavo, radii Solis reflexi , vel refracti, &minusintenſi producunt inpuncto foci lumen, manus, utChirotheæ frigus repellunt,& effluvia, calida èmanibus promanantia abire non ſinunt coinplexumutuo. 1 Contras. Duo globi æquali impetuin ſe invi cem impingunt: duæ phialæ æqualiter impactæ ſe frangunt, Refp. impetum excipi àconclufione: dicotamen impetusillosnonefieomnino fimiles: namhabentdiverſamdeterminationem juxta alibi dicenda. Contra 6.Dum reflectitur à ſpeculo lumen , & calor Solis, fimile lumen , quodeſt in ſpeculo agit infimile, quodjam erat in medio aere,&illudin tendit& auget. Refp. reflectio ,& refractio qua litatum ante reflexionem motus localis expenden danon eft : exillaenim hæc explicanda,licèt fit, mirabilior: fedad rempræſentem nilfacitreflexio, vel ſpeculi, vel cujuslibetopaci corporis , à quo, lumen ſecundarium , ternarium , & quaterna rium&c. reflectitur, nam a corpore lucido, feua luce ( quam quæſo diftingue a lumine) actione communi,&indiviſibili (ex ſect.2. num. 8.)pro ducitur totum lumenveldirectum, vel refexum, interveniente obice &impedimentocorporisopa ci, quoddeterminatillam reflexionem,quinlumen vel fimile,autdiſſimilediffuſum aliampartemdiffufi item luminisproducat.  : Excepto impetu nulla caufa accidentalis minus intensa agitfenfibiliter,&fenfuphyſicoinpaf Summagis intenfum,adaugendoinillofimilem PR-qualitatum. ob.miſcecalidumut quatuor,&calidum ut duo: totum illudmixtum eſtminus calidum, quam ut quatuor : cùmtamen ſi calidum ut duo quidquamageret ſenſibiliter; totum mixtum plus quam ut quatuor calidumoffedeberet: quin f &calorem intenfiorem , ut quandoque exinde plumbum liquefiat: g. &c, Refp. ne. fuppofitum, quodradii Solis producantalios radios : nam om nes producuntur ab ipfo Sole actione communi, &iidemproducuntur,velfint dire&i, vel reflexi, velrefracti,velinlocofoci,velalibi: quitamencol liguntur &adunantur:hoceſtitamodificantur abiis inftrumentis ,ut inminoripartemateriæ fintplures radii , adeoque fint efficaciores , &intenfiores. Quodinpræfentipoſtulo , & interim experimen tumaliudtibihabe, quoſcias lumen externumSo lisnon eſſe activum : fi radius Solisperforamen penetret in cubiculum obfcurum; non illud irra diat,nec facitſphæram,ſedperlineamdirectamtan tumilluminat: quodſifœcunduseffetilleradius cir cumquaque per cubiculum,diffunderet radiolos perinde ſenſibiles : adde rationem : nam alioquin lumendiffundereturininfinitum, ſiparticulaparti culam progigneret : nulla enim deberet effe fine prole&lumen effet fine fine. XIV. Contra 2. Ferrumcandensignis non eſt , hoc eft nonhabet calorem utocto,quipro prius eſt ſolius ignisjuxta Peripateticos , attamen ſtuppam accendit , hoc eſtproducitcalorem ut odo; ergo minusintenfumproducitmajus. Reſp. ferrumcandens , eſtvelutiflamma candelæ, hoc eſt materia fervens habens calorem ut octo : ( ut poſtulo) ſedferrumnoninomnibus ſuispartibus fervens eſt : funtenimaliquæhumidæ,ut inflam, ma eſt fuligo ,& humor cæruleusnonaccenfus, aut candens inde eftquodferrumilludproducit igneminſtuppa,videlicetfavillæ, & ignei Spiritus effluunt ad ſtuppam , rarefaciunt illius humorem, inde colliguntur particulæ igneæ, quæ erant in ſtuppa , melius, &puriùs,quameffent colle&æ in ferro candente. Nec mihi reponas ferrum can densnoneſſeignem: quia frigefactum perinde eſt ferrum ut antea ; Refp. enim non eſſe quidem: Ddd 2 ignem 396 ignem, fed particulas elementi ignis continere : DiffertatioDecimaPhyficageneralis actione communi utrumque lucidum illuminat nam ex dicendis elementa funt in mixtis ſenſu metaphyſico ( dequofenfudiffert.8. phyficadi Aum fect. r. )&in ferrocandentepluresparti culæ igneæincipiunteſſe etiamſenſuphyſico;cum ſubjectum,& paſſum illudex fect. 2.num.8. De impetunilago. : Dicere poffes majus calidumv.g. uto&o de beret inminus calidum v.g. ut triaagere quan verò frigefnt ferrum, remanentillæquidem , faltem plurimæ,fedfolumſenſumetaphyſico, nempedi Iperſæ, & diffipatæ ,&immixtæ cumaliiselemen torumparticulis : indeetiam magisdepuratumeſt ferrumpoſt ignitionem. Contra3. Aer frigidusquidem,fednonutocto ambiens aquam illamconglaciat , hoceftfrigidio remreddit ipſo aere: ergo&c. Refp.præterquam quod iſtadirectè nonferiuntconclufionem , quæ tantum ſtatuit paſſum aliundemagis intenfumca paxnoneffeutinilludagatcauſa remiffior ; atta menſcitoglaciemnonexfolofrigore,fed fimulex coagulo indurari ,hoceft exaffuſo ſpiritu nitroſo fubtili , qui ab aere inparticulas aquæpromanat ad colligandam , & coagulandam aquamingla ciem. Contra4. Pondus unius libræfuperimpofitum, tumpoteſt: ergoproducere octogradus, &red dere calidum utundecim. Refp. ex incapacitate ſubjecti id fierinonpoffe: nilenim potefthabere plus quàm octo gradus, qui ſi ſint ejusdem quali tatis; dicunturcalor infummo naturaliter,hoc eft nonpoteſtſuperaddinaturaliterin eodem fubje&o ulteriorgradus ejusdem qualitatis:quodfi exparte fintcontrariæ qualitatis; necetiam naturaliteru trinque collecti excederepoffuntprædictum ſum mam exincapacitate ſubjecti: quæ quidem com muniter dicuntur, fedpotiùsexhypothefi ,quàm exdataratione,quæ reveraſequenseft: res mixta colliginonpoteft, &feparariininfinitumfed de purata abextraneocoll &aeftin ſummo, feuper fectiſſimomodo: per iſtam autem ſeparationem, *&collectionem exponitur , vel diſpoſitivè , vel ponderi quatuor librarum in illudgravitat,&illud impellit : ergo&c. Refp. impetum me excepiffe: cæterum dic utrumque illud pondus actione communiadextragravitate , nonverounumin formaliter calor : pariterque res mixta,&divifa ſecundum minimas particulas in infinitum miſce ri nonpoteft: ficautem explicantur faltem ex ca : pitedifpofitionisqualitates humidi , &frigidi , & fortèetiamficci: utfuoloco audies. aliud. XV. Quodfimilemagisintenfumagat inmi nus intenfum, distinguendæfunt caufæaccidenta les ,quæ ratione obliqui æquivalenter faltem funt multæ,utlac,quia dulce,&album eſtæquivalen terduplexcaufa accidentalis : quo præmiffo per modumconclufionis. : Dico primodata caufamagisintenſa , &paſſo minusintenſoquoadeafdem ſpeciequalitates,fri gidumnonagitinfrigidum,uttale,fedin calidum, quodfimuleſtfrigidum,hoceſtinquantumcit ca lidum: Prob. quia frigidi actio eſt dividereparti culascalidi,feu ignis ( utpoſtuloexdiffer.7.&8 fine)quædiviſioeſtdiſpoſitioperipatetica ad for mamfrigoris,feddiviſuin nondividitur, at inquod adhuceltindivifum &collectum, hocautemeftca lidum:ergo&c. 2Dico2. Nechumidumagitinhumidum, ſed in ficcum, quodfimuleſthumidum : quiaactio hu midieſt (ut itempoſtulo)diffolvere,eliquare, ſub igere,&colligereincommunemediumpartes ſo lutas &natantes,quæ funtdiſpoſitionesadformam L humidi:ſeddiffolutum,& eliquatum nondiffolvi tur: atquodeftadhucconftipatum&ſpiſſumnem peficcumilluddiffolvitur:ergo. XVI. Inquarta, &quinta concluſione termi num appofuifenfibiliter,&fenfuphyſico, idque confulto:namineofenfuveræfuntillæconclufio nes,aliter fi de actionibus infenfibilibus , & fenfu metaphyfico quæftio fieret , hujusmodi actiones alterativæ ,quia exponi deberent, utnumero an tecedentipercollectionem, vel difperfionem,fal temdiſpoſitive; dicendumeſſetquantumadparti culasinſenſibiles,&fenfumetaphyfico contingere utfimileomninòagatinfimile:&minùsintenfum inmagisintenfum : contingit autem hoc quoad qualitates,quædicunturcorruptivæjuxtaſea.1.1.9. &quandohujusmodinon funtintenſæ inſumino: e.g.caliduın ut quinque,&aliudcalidumutquin que certumeft , quod calidumAsutquinque eft fimul frigidum uttria, hoc eft habet pluresparti culas ignisdiſperſas , &nonperfecte collectas, ut haberet, fieffet calidumutocto : quisdicat cali dumB.utquinque non agere , infenfibiliter li cèt, inillos tresgradus frigoris,hoceftnon collige. re, &fegregare illas particulas inſenſibilesdifper ſasfaltemplurimas,fi nonomnes, idque pro rata: &idem decalido A. ut quinque dicoquoadtres 4 gradus frigorisincalido B.parenim eſt ratio. Sed Dico3. Necficcuminficcum, fedin humidum, quodfimuleft ficeum: quiaactio ficci eſtexugere, conftipare, & plexuproportionatofixare humi dum; fedconftipatumnonconſtipatur : ergo&c. Dico4.Calidum incalidum nonagit,ſed infri gidum,quodfimuleſtcalidum : quia calidi actio elt rarefacere partesfrigidi , ſeu humidi,& facere avolarepartes frigidi;fedhoceftagereinfrigidum non-incalidum: namhocuttalejameſtcolle&um inſe,&feparatumàfrigido. •Dico f. Luciduminlucidumnon agitv.g. Sol inignem: quia ignis noneſtilluminabilis ( ut po ſtulo)agit autem lucidum inilluminabile, ſeu in opacumnonlucidum; quod fi fortèab alioetiam lucido illuminatum , velilluminandum fit , jam curutrinque non creſcunt ſenſibiliter gradus ca loris; ita utcalidum utrumque perveniat gradus ſex ? Refp. quia fimul utrinque partes frigoris (nam frigidumuttria ſupponitur utrumque cor pus,) agunt in partes calidi per reactionem , ut moxdicam : undequia ſeparanturpartes caloris eaproportione, qua colliguntur partes frigoris, perfeverat ſenſibiliter eadem diſtributio qualita tum. Dices:majorutrinqueeſtcalor:ergo magis utrinqueagit. Reſp.nego conſeq. quiaadeſt im pedimentum, utpoffitmagisagere , nempetum proprii tres gradus frigoris , &fimul tres alieni, videlicettantam ſeparationem particularum in ſe habet,utnonpoffitagere,nificolligendo propor tionales particulas frigoris , dum frigus diſpergit proportionales particulas caloris. XVII. Sic DeCaufafecunda &c. XVII. Sicetiamminùscaliduminfenfibiliter a gitinmajus calidum calefaciendoe.g.calidum ut! duoincalidumutquinquepercaloremfuumutduo agit intucsgradusfrigoris exiftentes in calidout Inquibusdamcaufis accidentalibus alterativis, quinque,eosqueinſenſibilitercolligit, ſedinter ea perſuos fexgradusfrigoris agit in quinque gradus caloris,eosquedividitper reactionem. : Quodverò exhis,&fequentibustan qvamprincipiumſtatuendumeft:omniahæcpro cedere, &intelligenda eſſede causâ accidentalit conftantepartibus,& extenſa : nam fi depuncto foucorruptivis,cùm nonadfuntinſummoqua litates alterativa,daturreactiojuxtafécun damcafum:hocestagensfenfibilefenfibiliterab ipso paſſo repatitur per productionem inipfo qualitatis contrariaprorata. Rob.miſceaquamcalidam,&frigidam:mix tumfit tepidum ſenſibiliter, ita utomnis par P indivifibili agatur,&unumcalidum ſtatuatur,&a liud frigidum: neutrum in alterumaget: neclocus quæftioni eſttùm præſenti,tumfequenti:quiacau ſa phyfica præfertim accidentalis petit extenfio nem,&partes,utagat:underigidiquoquePeripa tetici ſtatuunt fiadpunctumindiviſibile vel etiam minimumphyficumredigeretur aqua,velignis;ſta timperiturumutrumque,ficexigente rerumna tura:hactenusproprietas Proprietas31. caufæphyſicæaccidentalis hoceffatocircumfcribitur;omneagensagendore patitur,quodobfcurum, & in diesobſcuratum fi univerfaliter fumas; falfiffimum eft : Namprimò falfum, fi de causâut ficintelligatur:quidenim re patiturCauſaprima,velcauſaSpiritualis? Secundo falfum de causâ corporcâ ut fic : quidenim repa titur Sol , dum calefacit , & illuminat terram ? Immòquidignis abaquâ , dum illamfuperimpo fitam in vaſecalefacit ? Quid flamma candelæ à charta,quam comburit ? Quidnixamarmorefri gido,quodfuperinjectaampliusfrigefacit ? Tertiò ticulaſenſibilis fit tepida:ſedhocaliundènon eſt, quam quod particulæ fenfibiles aquæ calidæ dumaguntcalefaciendo in partes ſenſibiles aquæ frigidæ, abiftis reagentibus frigefiant,&repatian tur: ergo&c. explicaturhocipſum: aliquæpartes calidæ activitate fuâcolligunt aliquas partes frigi das, & ita redduntcalidas : aliquæ frigidædivi dunt aliquascalidas,& ita redduntfrigidas : hoc pofitoreſultat tepiditas in totomixto: ficcùm fa rinamaqua fubigis, farina aquæ particulas exfugit, &fiftit ; aqua vero farinam reddit ductilem , & mollem:analogiam habesinſpongia,inquam aqua dum recipitur,fiftitur, & fpongia fit melior , & magis aptaadſumendam alienam figuram :deni queadverte mixtionem, auttemperamentumnul lumdariinrerum naturâfinehujufmodirepaffione expoſitamodoprædicto. :  Incausacorporeaalterativa,cumingradufummo inestqualitas, nonjuxtafecundummodumfit falfumeſtdecausâcorporeaaccidentali,utfic:quid enimluxcandelæ,cùm illuſtratcubiculum,àtene PR bris repatitur ( Quartò falfum etiam fi decausa accidentalielementari alterativa , ſeu corruptiva &habente contrarium intelligatur ; veluti de calore: namfide puncto indiviſibili caloris , ignis fermofitjuxta num. 18. nilhocrepatiturà aut punctoaquæ; etiamficoncedam,quodutrumque ſeparatumfubfiftat : num enim ineodem inttanti cùmagit,frigefieret, aut tepefieret, autextingve retur?Ludibriafunt iſta contra communemintel ligentium ſenſum. Itaqueconditio hujusmodi de repaffione,feu reactione aliquibusduntaxatcaufis competit,idquefenfibiliter,&quoadillarum par tesfenfibiles: &extenſas: videlicet in totâ mole ſenfibili alicujus caufæ accidentalisextenſæ confi- ? derari poteft actio &repaffio: fictamenut quan tumadinſenſibilesparticulas,exquibus moles il laſenſibilis conftat, non eædem particulæ agant, &patiantur,fednonnullæ agant, aliis patientibus, &nihilominusabfolutèdicatur, quodtotaſenſibi Jis illa cauſa agit , & repatitur : nimirum dicitur ſenſu phyſico. Cæterùm hujusmodi repaffio in telligi poteft , vel quoad deſtructionemalicujus partis ſubſtantialis ipfius caufæ : e.g. quod aliquæ partes ignis extinguantur , cum reliquæ agunt (&hic eft primus caſus); vel intelligi poteſt quoad meram accidentalem alterationem :c. g. quod aliquæ partes aquæ calidæ frigefiant dum reliquæ calefaciunt frigidam aquam: & eſt ſecun duscafus. ייל : reactio,fedjuxtaprimum: hocestagensſenſi bilefecundumaliquasfuipartes deftruitur,licèt nonfemperaprincipalipaſſo. ob. prima pars :cùm ignis liquefacitnivem, fine paradoxodicinequit , ignem tepefierià frigorenivis: quia fuumcaloremignisnatura literdeperdere&fubfiftere nonpoteft(in ſtatuin quam phyſico& fenfibiliter) quod conſtat indu & tione,&experientiagenerishumani : tam enim naturaliteromnis ignisfenfibilisinſummoeſtcali-> dus,acomnecorpus fitextenfum:quidquidfit de aqua,&nonnullis aliiscorporibus , quæ quoadali quas qualitates , & accidentia naturaliter alterari poffunt: difparitas enim conftatabexperientia,& inductione. Prob. fecundapars: quiaut ab aquâextinguitur fenfibiliter ignis,&àterrâquoque,&aliiscorpo ribus ; ita etiam inſenſibiliter extingui poteſt, nempè ſecundumaliquaspartes , quæab humore frigidænivis affuſodiſperguntur,&itaextingvun- 3 tur immò abipfoacre ambiente extingvuntur particulæ ignis: indeflammanon aſcenditcontinuo ! tractu,& cylindricâ,fed conicafigura: nam plures ! particulæ flammæ extingvuntur ab aere , quæque remanent figuram illam efficiunt : cujus tamen phænomeni aliaquoque ſuppetitratio reddenda, ubi deelemento ignis : Inde carbones, ferrum candens, plumbum liquatum extinguitur ab aere ambiente: cujus fatisclarum argumentum, quod carbones , & fimilia citiùsextingvantur in parte expofitaaeri XXIII. Obj. proverbium antiquumeſtperipa teticumomnis actio(hoceft alteratio) eftàpro portione majoris inaqualitatis,hoceſtàqualitate quæ 7 1 398 quæ ſuperat contrariam : ergònondatur reactio : DiffertatioDecimaPhyſicageneralis vadereratione fitusearum : ficuti aer eas flamma quia eſt impoffibile , ut in agente , & in reagente qualitates ſuperent : &calidun Afuperet frigi dumB, &hoc illud, Refp. effati illiusfententia particulas dividit , quas faciliùs poteſt , nempè la terales non adaxem coni conſtitutas: interim reli 7 quæparticulæ ſubſtantiæ calidæ emittunt fulphur, noneft,quodagens tunc agat , cùm habetquali tatem intenfiorein contraria exiſtenteinpaſſo : fit aqua Atantum calida , quantum aquaBeltfrigi da, fi mifceas , ſetemperant, imo etiam fiaquaB fit minus frigida agit,&temperat aquamAmagis calidam. Sedneque ſenſus eitreſpective adfolum agens , quodnempè fiipſum habeat duas quali tates contrarias (habeat inquam pro rata) per &fpiritus in particulas frigidi, quæ faciliùs colligi pollunt: in omniautem extenfione phyſicaplu rium partium reperitur talis facilitas , & diffi cultas. Contra s. Ergoſemutuoſuperarent. Refpadi ſtinguendoreſpectuearundemparticularum.ne.re ſpectu diverfarum,omitto. XXV. Contra6.Vis activa caloris eſt major, illam qualitatem tantum agat,quæ majoreft : nam, aqua A calida ut quinque , & frigidauttria , in . aquam B calidam ut fex, & frigidamutduoagit: perſuumfrigusut tria & nonper caloremutquin , queexconclufione quinta. Itaque fenfusprover biieft ,quodex duabus qualitatibus illa fenfibiliter agit,& ſenſu phyſico , quæ intenfior eft alia fimili exiſtente inpaſſo: fic aquaAcalidautquinque,& frigida ut tria,in aquamB calidamuttria , & fri gidam ut quinque agit per calorem,& vice versa, aquaB reagit per frigus , quod patet, fiutramque, miſccas : mixtum enim erit minus calidum,quam aquaAfeorfum,& minus frigidum, quamaquaB. feorfum. .Contra 1. Ergoeadem aquæ pars pos quamfrigoris : g.etiam reſiſtiva : g.nil patitur. Refp. ne, anteced, ejusquefuppofitum,quod fieri. poffint hujusmodi comparationes,&calculi , ut nonnullifingunt:quaſividelicetdivifæ fint , &di ſtributæ prærogativæ intercalorem&frigus: ille vim majoremactivam , hoc majorem refiftivam habeat,metaphoræfuntiſtæexignorata naturaca loris ,&frigoris , &extranslatis proprietatibus à fubitantiâ adqualitates: eſto enen ficcum corpus nonſitadeoputrediniobnoxium,adhumidumcor-.! pus: maletamen infers ergo ficcitas habet majo remvimrefiftivam:nonnevides corpora ficcaab igne faciliusabſumi,quamhumida ? exmalaindus ..tioneaparticularibus nempèad univerſalia fiunt] ſet ſimul calefieri , & frigefieri , hoceſt moveri duobus motibuscontrariis : fit in exemplum.aer intermedius inter ignem , & nivem ; itemque in cafu aquarum una pars aquæ intermedia inter fri gefacientem , & calefacientem aliam partem. Reſp. ne fuppofitum , quod qualitates illæ fint contrariæ niſi tantummodo pro rata, (recolediff. 4.Phyfico-metaphyficamfect. 1.)tepefieriautem eſtmoveriduobus motibus: hoceſt alterationibus infra ratam, adeóquenoncontrariis: cæterum ſe cundum diverſas moleculas inſenſibilespars aquæ ſenſibilis frigefit , & calefit, hoc eft dividitur , & colligitur. Contra 2..Totus ignis agit ad extra actione, communi:g.totus repatitur repaffionecommuni: g.totus motibus contrariisagitatur. Reſp.dift.an teced. totus quiexiftitininſtanti actionis conc.eti am ſecundum partes, quæ in eodem inſtanti de ftruuntur àreactionene,hæceftignis repaffio,cum ſcilicet extingui ſecundum aliquas partículas, quæ certè, cùmnonfunt,nequeactione communi,he que privata quidquamagunt. Contra 3. Aqua calida actione communi agit, &nildeſtruiturde aquâ juxta conclufionem ſex tam : g. redit trica. Refp. eâdemdiftin&ione ad caloremaccommodata: licèt enim pars aquænon pereat; perit calor,hoceſt diſperguntur colle&e particulæ,& reſultat frigus: undeparticulæcaloris proilloinſtanti nilagunt, XXIV. Contra4. Ergodaturactioindiſtans velhinc, vel inde:hoceſtvelcalidumnonagendo in particulis proximis calefacit paſſum remotum, illæ diftributiones facultatum ,&virium :quare in genereſuocalorutocto,&frigusutoctoagunt exu æquo effectumpropriumvelcolligendo,vel divi dendo:fedcuminvicempugnant;invicemperinde cedunt,&refiftuntjuxta ratam. XXVI. Contra7. Nunquam agens affimila retfibi paſſum,ſihoc reageret in illud; g. prob.. quiacalidum utocto v. g.dumagit , amitteret unumgradumobreactioncinpaffi:g.nonpoffetd paffum reddere calidumut odio. Refp. igitur fi calefaceret tantumutſeptem: afſimilaret fibi pas-3 ſumſecundum illam intenfionem,quam habet in eodeminſtanti, adeóque fallit calculatio tua: ſed. aliunde claudicat principium : non enim omne agenstenditaffimilare fibipaſſum exnum. 11. neci ignis magnamquantitatem aquæ convertere po teſt in ignem , nec flamma convertit aerem vici-1 numin flammam : &cùmper mixtionemfit rea-:: Gio,patetnonfieriaſſimilationem: cæterùmcùm inignem injicitur modica aqua , flamma quidem altius aſſurgit : nimirum , quia mutat ſenſibiliter in ignem partesaquæigneas illascolligendo,licèt interim aliæ partes aquædividantaliquas particu 4 1 las flammæ , & ita extinguant ,reſolvantque in halitus. XXVII. Proprietas 32. caufæ fecundæ effi cientis ,nimirumquæ agendorepatitur, eſt agere ſucceſſivè hoc eftnon inſtantanee juxta fect. 1. num. 8. videlicet totum effectum accidentalem fuum fimulnonproducunt,ſedillumquafimulti plicant , perſeverando agere: ita utquamdiu funt applicatæ, ſemper augeant effectum ſuum vel ex 1 tenſivè, hoc eſt perplures,& remotiores partes: velècontrariohocpaffum. Refp. Hæcdici ànon re&èexplicantibus actiones frigidi,&calidi ,quos audiemus ,& refellemus inloco : cæterum ſcito pereffluvia, vel humoris ,&Mercurii frigida,vel, ſpiritum,& fulphuris calida omnia iſta declarari; Mercuriusàſubſtantiafrigidaeffluens partes cali di dividit, eas , inquam, quas faciliùs poteſt per-- ſubje&idiffundendocalorem v.g.vel intenſivein eadem parte ſubjecti calorem ipſum augendo:pa terentiſta , nificavillis obfcurarentur : itaquenil hicmoveode modo intenfionisalibiexponendo : nildeſphæraextenfionis ejusquedifformitateuni formi ,præterdicta ſect.2. num. 11. Adverto ta menprimòqualitatem ſucceſſivèproduci,non eſſe partem De caufafecunda Sc. partem fuccederealteri decedenti :utinpartibus effentialibus temporis contingit ex differtatione Phyſico-metaphyficadetempore, fed unampar tem alteriperfeveranti accedere,&copulari : fal tem hocpacto exponituridquodeft extendifuc ceffivè:videbimus inloco,utrum etiamintendiſic explicetur.Secundofucceffionemhujusmodi men furaripereffentialem fucceffionem,quæ eftintem porc& etiampereffentialemextenfionem,quæeſt inloco,proutdeextenſiva,velintenſivaſucceffio necontrovertitur.Tertiononfolisqualitatibuscor ruptivis , feu quæ dicuntur habere cotrarium competere , efle caufas agentes ſucceſſive, fed etiam cauſa ſubſtantialis augumentativa agit fuc ceffivè: impetus quoque ſucceſſivè agit,& quam diu manet applicata potentia impulfiva ; tamdiu fucceffivèimpellit : imo ſi rem teneasjuxtaaxio matafect. 2. qrælibet caufa neceffaria corporeas quamvis agatmaximèinſtantanee; attamen fi per longum tempus applicetur fucceffive fubject 399 calor in ſummo in unico inftantinon produci tur velab igne luculentiffimo : ratio elt : quia ſemper intervenit ad has alterationes motusali quislocalis faltemut diſpoſitio, quot fitcollectio, vel difperfio particularum (utpoſtulo:)ad fuc ceffionem autem motus localis effentialiterrequi ritur tempus, nec fieri poteftin inſtanti , etiamfi motuslocaliscontingeretinvacuo (utitempoſtu lo)Dicesadgenerationemſubſtantialem requiritur motus localis aliquis (ut indicatum eſtdiflertat.8. fub finem , attamen generatio eſt inſtantanea. Refp.generationem fieriin finetotiusmotus loca lis, adeoque inſtantanee, ſedalteratio accidenta lis fit inprogreſſu ejusdem motus , adeoque fuc ceſſive. ٠٢٠ SECTIO V Proprietas trigefimatertia &conditiocaufa effi cientis,feu deduplicicaufa totaliejus apto,fucceffivè v.g. comburet difcrimen tamen cit,quòdcauſa propriè ſucceſſivè agens confide ka ratur femper , ſeu tototemporeapplicata eidem numeroſubjecto ,&immobilis localiter, quæcon dem effectus. Onditio,& proprietas hæc eft: caufafe C cunda efficiens phyſica (de intentionali nonefthicſermo)vel ſubſtantialis,vel ac tinuo exerat virtutem fuam : cauſa vero minus propriè fucceffiva applicari ſemperdebet novo fubjecto: namprimumſubjectuminprimo inſtanti applicationis totum recepit,quodabeâ causâ po teratrecipere. Cæterumnon folisqualitatibusele mentaribus,&corruptiviscompetitſucceſſiopro priè dicta : nam fpecies intentionales augentur fucceſſivè ab eâdem causa, ſeu objecto , & me diate,velimmediatèin eandemrecipiuntur poten tiam,hoceft in idemorganum phantafiæ, velin eundemintelle&um. Quarto fiigniseſt cauſaim mediata caloris , &etiam alterius ignis , utmox dicetur ; idem ignis erit cauſaſucceſſivareſpectu caloris , & inſtantanea refpectu ignis. Quinto tricari folet, utrum actio hujusmodiſucceſlivain tendens , vel extendens effectum fuum fit actio continua,veldifcreta , hoceft interrupta morulis, in quibusquafi refpiret cauſaàlaboreagendi : di ces effecontinuam exfect. 2. num. 5.quia natu ralis caufa applicata ſemper agit. Si dicas refiftit fubje&um, & contrariainilloqualitas ; reſpon debo refiftentiamhujusmodicontinuèperindevin ci,utcontinue agitur. Sexto item contenditur utrùm modusiſte agendiſucceſſivus oriatur dum taxat ex reſiſtentiacontrarii, velpotiùsabeſſen tia,&natura ipfacaufæ alterativæ, ita ut fi non adeſſet in ſubjecto contrarium , fed mera ne gatiocaloris, ut negatio lucis inaere, tunc ficut inſtantanea eſt illuminatio necſucceſſive augetur; eodem modo inſtantanea effet calefactio ? Refp. exfect. 2. axiomate primo &c. Cauſa naturalis femper agit quantum poteſt in data capacitate ſubjecti: contrariumveròminuitcapacitatempro ximam fubjecti : inde effectus productus in ſubje topræhabente contrarium minor eft , quam fi abſentecontrarioproduceretur: eſttamenaliquis effectus : quia agitur de effectu diviſibili,nempe cidentalis dummodoadæquata, & totalis fit con fortium alterius caufætotalis adeundem effectum producendumrefpuit. Recole exfect. 1.num 4. de cauſa partiali , & totali, eâque in actu primo, vel fecundo , quæ diximus , & in primis has æquivocationes expedi. Primo cauſatotalis in aliquo genere eſt veriffimèpartialis extotogene re: e. g. materia primaeſt cauſatotalis ingenere caufæmaterialis,forma in generecaufæ formalis, revera tamen utraque eſt pars , adeoque cauſa partialis in genere caufæ , &caufæ intrinfecæ. secundo nulla cauſafecundaefficienseſttotalis in genere caufæ efficientis ut fic: quia requiritcon fortiumCauſæprimæexlococitato,eſto ingenere caufæefficientiscreatæ dicaturcauſatotalis. Ter tioCauſa primaingenerecaufæ efficientisabſolu tiffimè dicitur cauſa totalis, nullo habitoreſpectu ad cooperationem caufæ fecundæ. Etratioeft: quiaſe ſolapoteft , quidquidcaufæ fecundæ con cedit poffe. Quarto etiam attenta diſtinctione caufætotalis in actu primo, &fecundoDeuscoo perans caufæ fecundæ caufa partialis in actu ſe cundo dici nondebet : nam totalis eft ingenere Caufæ primæ,&ingenereCauſæDivinæprincipa lis agentis cum causâ inſtrumentali fua. Quinto cauſa ſecunda efficiens totalis in actu primo eft ſufficiens virtus , & energia creataad producen dum effectiveeffectum : fubdiftinguetamencau ſamtotalem poſitivam in actu primo , & caufam totalemnegativein eodem actu primo : illaexpo nitur juxta prædicata nuper dicta virtutis fuffi cientis &c. hæc autem additexcluſionem alterius caufæ ſufficientis , & potentis eundem effectum producere. 1 II. Nota ſextò,duas velplurescaufas fecundas efficientestotalesinſuogenerepoſitivèin actupri qualitate, quæ magis , & minus fufciperepoteft atqueadeomajorisfucceffioniseftoccafio, &de terminatiocontrarium: at nonpræfentecontrario licet futura eſſet minorfucceffio tum extenſiva, tum intenſiva ; futura tamen effet aliqua : nam mo ad eundemomnino effectum producendum poffeconcurrerenaturaliter: itaut inactu ſecun do fint veræ caufæ partiales ; nemo dubitat quoadaliquos effectus ,& nullus nonnegatquoad aliquos alios : duæ flammæfimulcomburuntchar tam, quamfingulæ feorfimpoterant quoque com bure Differtatio DecimaPhyſicaGeneralis 400 burere:itemeandem aquam calefaciunt: fednon producetur æquivalens duabus : hoc eſtvolitio, poſſunt duo ſemina eandemplantam progignere, duoovaeundempullum : duo intellectus duo , oculi eandem cognitionem , aut viſionem. At quæres quantùmadprimum cafum , undeconftet illas caufas totales inactu primonon effequoque totales in actu ſecundo?hoceftquodduplici to tali productione ab utrâque causâ effectus non producatur,undehabeatur? Refp. quiahocipfum eſt impoffibile ex concluſioneſequenti : quia una cauſa impediturab alia: quiaconditioutcauſato talis in actuprimo fittotalisquoqueinactu ſecun do,eſt negatioconcurſus alterius totalis caufæ in actuprimo. Advertemenon dicere utramque caufamattemperare fuamvirtutem,ut firmat aliam agere : vocabulafuntifta moralia, &urbana non phyfica, ſeddico impediriinvicemutramque: un deutraque agit quantumpoteſt ſtante taliimpedi mento. III. De multiplici totalitate poſitiva , eâque miraculoſain actu ſecundo liseft, nonvaldèqui demphyſica,ſedexoccaſione hucintrufa: perin deautemeſt,acquærereutrum omnistotalitas cau ſæ efficientisin actuſecundo neceſſario fit negati va ? utrùm multiplici productione idemeffectus primò produci poffit miraculose ? Utrum idem effectusbis, autcenties producipoſſitincodemin ſtantitemporis? IV. CONCLUSIO. feuelectio , quæ in ſe ipſadefcriptumquodammo dohabeatutrumque motivum,quodtranſcenden taliter refpicit : quæque electio differat ſpecieab electione, quæ procederet ex unico tantum motivo. V. Amplifico indu&ionem poſitam : primo nulla modalitas , quæ fit totalitas poteſt multiplis cari reſpectu ejusdemnumerototius : vide num unumtotuin in eodem generepoffit effecenties totum?numunacollectio centies collectio ſimili ter totalitas effectiva multiplex effe non poteſt reſpectuuniustotiuseffectus. Secundonulla mos dalitas exceptaubicatione multiplicari poteſt,ita utidemmodificeturpercentumv.g. modosomni nofimiles:hincmultiplexmotuslocalis,(finèrepli catione) multiplexubicatio in eodemloco,utpof fitquisdicereegounus hiccenties ſto,vel fedeo hincmultiplexrarefactio,& condenſatio reſpectu ejusdeinomnino termini,ſenſubjecti modificabilis repugnat: ergo&multiplex productio. Tertio modusitemexiftentiæ multiplicari nequit , üt per centum exiftentias idemexiſtat. Quarto modus deſtructionis, velcorruptionis item nequit multi plicari ut centies idem homomoriatur: idem li gnumcorrumpatur. Quinto duplex, vel multi plexcauſalitas inactu ſecundo perinde effet,ac fi eademnumero cauſamultoties replicaretur circa "eundemeffectum: inquotamencaſunonmultipli cata effet productio, necmultoties idem effectus Repugnat multiplex caufafecunda efficiens tota productus , fed tantuin replicata: idemautemin .. lis in actufecundorejectucjujaетпи E meroeffectus. Xeononnullifecusopinantur, quodcum no verint, vel credantmultiplicari poffe àDeo modumubicationis,& miraculosèpoffibilem effe replicationem ; ex hoc,inquam,feruntur,ut credantidiplum poffibileeſſedecæteris omnibus modificationibus , & modis , quæ tamen illatro, illegitima elt Prob. repugnat in omnialiogenerecaulætota litas iſta multiplex: g.perinductionem in lineaphy-, fica, id ipfum decauſa fecunda efficientedicen dum eft: prob. antec. Primoingenere caufæma terialis duplex caufalitas in actufecundo, hoc eſt duplex eductio ejuſdem formæ exduplici mate ria , ſubſtentatio induplici materia , compoſitio cjusdem numero corporis ex duplici materia, repugnant adeo,ut nemo iftaconſequicogitando poffit. Secundo forma duplex,aut centuplex in eâdem materia repugnat , ſi ſtemus in ſyſtemate verè peripat tico , item compofitio ejusdemnu mero corporis ex duplici forma. Tertio in illa ipfa cauſa finali, quamtantoperejactant: fi invero, ejus influxu, & productione intentionali ſiſtatur, &fermofit de actuvoluntatis, qui dicitur electio mediorum,& eftveruseffectus caufæ finalis: non verò deexecutioneexterna & extrinfeca, &ac cidentali externorum mediorum , quæ per acci dens,&materialiterrefpicit, & connotat caufam finalem ſi,inquam, res ita intelligatur dico à duplici,causa finali,& totali , hoc eſt à duplici motivo adæquato , & totali in acuſecundo non, poteft haberi , & produci idem numero effectus, Lueadem volitio electiva, fedalialongediverſa, noftro cafu tantumconcipipoteſt:g.non multiplex cauſalitas. Sexto denique numCauſa primacen ties , aut milliesſeſolaeundemnumero effectum primo producere fimulpoteſt?Nonpoffunt iſta, nifi abſurdiffimè cogitari , perindeac fidiceres, poffeDeumcentiesidipfumdecernere,aut velle per ſtultiffimam repetitionem indigham vel ho mine prudente,&lano. Unde infertur,quodin lineâ phyſica ( quam diftingue à moralitatibus quibufdam humanis humano nodo precedenti bus) multiplex modalitas productionis reſpectu effectus ejusdem,feu multiplex totalitas caufæ in actu fecundo metaphyficèrepugnat : quia multi plicarinonpoffunthi modi,niſi multiplicetur ſub jectumdenominatum,& modificatum. . VI. Objicies : non eſtaffignabilisrepugnan tia: g. &c. Refp. ita nevero ?quidhactenusaffi gnavi ,& enumeravi? ſedfacnoneffe affignabi lem repugnantiam , quid inde ? num tibi licebit propterea affirmare , & dennire,eſſe idpoſſibile, tantum quia ignoras,num fit impoffibile? tacen dumquidemutrinqueeffet inhoc cafu, nifivelles temerèaffirmare,quodneſcis. Etenim argumen tumànonaffignabilirepugnantiaeſtargumentum ignorantiæ , nihilque in ſumma concludit, quam oftenderearguentem ignorare, &præfidere cæte ros quoquehomines ,quos ex fe ipfo metitur, ignorarerepugnantiaminrecontroverſa. En quo recidantargumentahujusmodi, in quibus fibi im merito plaudit nonnullorum fubtilitas ſpeciofo etiam adhibito prætextu Omnipotentiæ Divine amplificandæ:velut illa fit inpoffeſſione( fic enim dicunt per metaphoras exforo defumptas ) fa ciendi,velvolendi facere quidquidhomines igno rant fierinonpoſſe,ſeueffeimpoffibile: non tate AUX1 : Decaufafecunda Sc. nuxilio,necdefenforibus iftis eget Omnipotentia Deiſempereadem,&infinita,vel hominibusnon nullaimpoffibilia,velpoſſibilia videantur: perinde enimeſtOmnipotentiainfinita, quiapotettomnia poffibilia: acquianullaimpoffibiliapoteft, ut fu fiùsintheologia naturali. QuodfiCaufidicorum vocibus abutiliceret, nonex interdicto poffeffo vio hic agimus Omnipotentiæ caufam: hoc eft non diſquirimus utrum præfumendoperfictio. nemjuruſtatuendum fitreseffepoffibiles ;fedju diciopetitoriocontrovertimus , utrùmverèinfit poffibilitas &quafijus non fictum &præfumptum, ledverètateînfe ipfo : jus, inquam,ad ſtatum poffibilitatis infit inquibusdam obje&is noſtri in tellectus. Contra 1. Non eſtaſſignabilis evidens repu gnantia : ergo &c. Refp. errorhicpejorpriore: num exfola evidentia Mortales ducimur ad ju dicia&diſcurſus noſtros ? Tuconclufionemtuam firmare vis exſola ignorantia : numquidaliisnon licebit ſtatuere ſuas ex probabiliffima opinione? Itaque falfiffimumdicoaſſumptum illud: nilpoffe dici impoſſibile, nifievidenter fit impoffibile : fat eſt velopinioprævalens , velevidentia phyſica, quæàcauſanoſtranonabeſt. 14 Contra 2. Poteft dari duplex cauſa totalis in aluprimo: ergo&inactuſecundo. Refp. pari tatemnoneſſenifi inilloantitheto ,primo , fecun do: multiplex cauſa totalisinactuprimononeſtà totalitate,quæ fitmodusaccidentalis,&fecunda riuscontingens , ſed eſt relatio tranſcendentalis identificatacum ipſacauſa, hoceft virtusadæqua ta&fufficiensadeffectum (in genere inquamcau ſæ fecundæ). Quot igitur caufæ fecundæ ejusdem ſpeciei funt,vel effepoffunt,totalitatestotidemfunt in actuprimo: fed totalitas in actu ſecundo eſt modusaccidentalis , & fecundarius contingens: (juxta differt. phyſ.- metaph. de modis ſett. 1.) modi autem hujusmodi non poffuntmultiplicari fimul reſpectu ejusdem. Contra3.Nonfolùminactuprimo; ſedinprio rinatura daturduplex cauſa totalis. Refp. priori tas naturæ juxta differt. 1.phyficam fect. 1. & fedquampofuinum.4.&5. 401 eſt, quæhicponitur, utimpugnetur abadverfario, VII. Contra 6. Ideo repugnaret multiplex cauſalitas, quia illaeſſet ſuperflua : ſedexſuper fluitate, & otiofitate nullumeſtargumentum ad ſtatum fupernaturalem, & miraculofum : nam li cètquoadfines naturalesconvincaturotiofa ; po testtamen Deus propter innumerabilesalios fines multiplicem illam cauſalitatem velle, videlicet ad manifeſtandam potentiam ,& gloriam fuam: er go&c.Refp.dift.caufalem: eſſet ſuperfuafuper Auitate chimerica co nonchimerica negomajo rem&fubparidiſtinctione mi:&conf.Nec etiam in naturalibus ex merafuperfluitatequo ad fines naturales ut ficarguere licèt fub pœna petitionis principii ; unde enim ſciseſſeſuperfluum id , de quoquæritur ? Dices : quiaad finesnaturales non conducit : fed unde ſcis fines naturales ?Exmera nimirumipfarumrerum experientia:atquotigno rasfines naturales ,&ufus, feueffectus naturales, quos expertus unquamnones, necullusMorta lium? quo pacto igitur potes dicere ſuperfluum effe,ſi nefcisidunde ſuperfluere:&abundaredl cishocpertenfum fuperfluum ? Itaque in ordine naturali reſpectivètantum ad eos effe&us natu rales,& fines,qui aliunde perſpecti funt , & co gnitimilitat illudprincipium:nonfuntmultiplican da,necdiftinguendarealiter entia, ſeu caufæ fine neceffitate , velratione , vel experientia,vel reve latione exdiffert. 44. Logicæ fect. 3.quodquidem principium fundatur in legitimâ conſequentiâ à pofteriori,&ab effectu : quæ nunquameft nifi ad cauſam, ſinequa effectus illeeffenonpoffit juxta explicationem illationis , & conſequentiæ da tam lib. 3. & 4. elementorum initio. Unde fit, quodfinullum ex prædictis inaxiomate funda mentum adfit ; naturali lumine , & inductione phyſica intellectus adducitur , ut ftatuat, noneſſe diſtinctarealiterilla entia ,ſeucauſas, licèt multi plices fines , & effectus naturales ad illa confe quantur. Atin ordine fupernaturali,cum agitur deeo objecto , quodnaturaliter propterprædi &umprincipium ſtatutumeſt ſuperfluum , atten actumprimum,&fecundumincludit: undediſtin- dendumeft,utrumhujusmodi juperfluitasfit chi guendumeſt:inpriori natura duplexcauſatotalis totalitate actus primi co. actus fecundine, totali tasactus primi duplex quidem , fedimpeditaeſt exnum.2. 4 Contra4. Ideorepugnaret: quia idemeffectus penderet, &nonpenderetà fingulis illis caufis : fedhoceftfalfum: quiapenderetindeterminate: licètproducereturdeterminatèàfingulis,fednon folis: ergo&c.Refp.negocaufalem:nonhancre pugnantiam pono , fedaliam fundatam inindu &ione , quod modalitas illa multiplicari non : 1 1 0 poffit. Contra's. Ideo repugnaret : quiaplusvirtutis exercitæ eft plus ipfius effectus: fedhoc eftfal fum , quiafufficit , quod fitplus extenſivè,nonin tenſive , & fufficit quoque eſſe plus conftitutivè non terminativè, quodqueplurieseffectusprodu catur ,nonverò plusipfius effectus: ergo &c. Reſp. eſtofitverahujusmodiratio , feurefponfio adverfarii adillud extenſive,& intensive&c. quæ inera quidem funt vocabula ; nego tamen illam caufalem: quiaratio,quaconclufionemtueor,non R.P.Ptolomæi Philoſophia, merica: adeoquevelſupernaturaliter impoffibilis, potiffimumexeo,quodfitcontraDeiSapientiam, velBonitatem,utexnum. 5. convincitureſſemul tiplex ifta caufalitas totalis. Quemadmodum fi quis fingatmiraculavel imprudentia, vel crudelia omnium faniorumhominumjudicioita exiſtima..... ta, eo ipſolicèt ſupernaturaliter , ſtatuuntur effe impoffibilia , nec admanifeſtandam pleniffimam. Dei Omnipotentiam illa conducere, fed prodere levitatem ad minùs ingeniorum iſta meditan tium. VIII. Contra7. Per paritates quasdam mira culoſas: poteſt multiplicari ubicatioreſpectu ejus demubicati: ergo etiam fimultaneaproductio re ſpectu ejusdem producti. Refp. negoconſeq.eſto concedam replicaripoſſe unain,eandemque pro ductionem : hoceſt unum,eundemqueeffectum, àquonondiftinguitur ſuaproductiojuxtadiffert. phyfico-metaph.de modis : nego tamenmultipli cari poffe: ut negoexiſtentiam &fimilia reſpectu ejusdemexiſtentis eſſemultiplicabilem: præterea miraculum replicationisexdiffert. 6.phyfico-me Ecc taph. .... 1 402 taph.poſitivèprobatureffepoffibile:fedmultiplex DiffertatioDecimaPhyſica generalis cauſalitaspoſitivèprobatur impoffibilis..... Contra8. In codem locopoteſt duplex corpus effepenetratum: ergoduplex totalitas productio nis reſpectu ejusdem effectus poteſttotaliterquaſi penetrari. Refp. negoconſeq.idemlocabile,velfit fimulcumduobus,vel cum centum corporibus in codemlocononmultiplicatur nec cum diſtinctis identificatur: fedtantum in ordinead locumcor pus collocatur , ut ſpiritus: atincaſunoſtro debe ret multiplicari modus immultiplicabilis non mi nus , quam exiftentia fit immultiplicabilis ex num.4. , X. Contra 9. perparitates,quasdam morales: àduplici caufa moralitotali in actu ſecundo po teſt idem effectus moralis haberi : ergo etiamà du plici cauſaphyſica. Prob, antec,primoplures Sa cerdotes fimul confecrare poffunt eandem ho ſtiam. Secundòidemfacrum audiripoteft ad ſa tisfaciendum præceptoEcclefiæ , &adimplendam pœnitentiaminjunctamàConfeffario. Tertioidem debitum extingui poteſt per duplicem folutio nem.Quartoeademambulatio fieripoteft ex du tisfaciendum debito , &obligationi , adeoque in æftimatione moraliperinde ſunt , ac fieffent duæ . actiones phyſicæ totales in actu fecundo. At quartum diftingue quæſo caufam moralemàcauſa intentionaliexdiffert. 1. cauſanamque finalis ,ut pote intentionalis habet pro effectu intentionali ſuoipfamelectionem , ſeu volitionem electivam, quænonefteadementitative,cumprocedità du plici illo motivo sac cum proceditabunotantùm exnum.4. unde retorquetur objectio : effectus verò externus moralis,& materialis ( nam ita ap pellatur)caufæipfius finalis : hoc eſt ipſaambula tio:quia reputatur in æftimatione morali eſſe à ta libus motivis ,& inde evadit vel laudabilis, vel vi tuperabilis , perinde eſt ac fieſſet àduplici cauſa phyſicatotaliin actu fecundo: ſed reveranoneft : quiaeffectus moraliseſt. 1 n SECTIO VI Proprietas 34. cauſeſecunda efficientis hocpro verbio contenta: Nemodatquod nonhabet. plici finetotali fanitatis & relaxationis ; ergo &. IL : Ujusmodiproprietas difputandi materiam Refp. morales hujusmodi paritates parum,juvare phyficam philofophiam : perinde enim illæquid quamprobant,utmetaphora, &fymbola conclu dunt v. g. Angelos efic juvenes alatos &prata verè ridere. Quidenim eit caufamoralis? Eit pu tativa , quæque in æftimatione prudentireputatur perindeacfi producereteffectum ( difiert. 1.phy, fica fect. 2. num.3.)nota illudperindeap, & fi miles particulasvelut,quafi &kitoproprièlo quendoid,quoddiciturquafitale ablolutenonef fetale,utegregièD. Augustinus adnotavit fuper illis verbis. Quafitristes semperautemgauden tess tristitia noſtrababet quaji gaudiumnonha betquasi: quiaveràtriflitianoneft, &verum est gaudium. Caufamoralis ettquafi caufaproprii nominis: nonestfecundumprincipaleanalogatum caufa : atqueitain cafibuspropofitis eſtquaſi du plex caufa totalis in actu fecundo non cauſa principalis analogata&c.fedreputative,acfi eflet duplexcaufa : hoceftin ordinead moralemho minum æftimationem reputatur , & æftimatur, perinde ac fi duplex cauſaphyſica totalis in actu ſecundoeffectum phyſicum ageret. Non litigo utrumpoffintdaricaulæ,quæreputentur multipli cestotales inactu ſecundo;fedutrum poffintdari verètales caufafecundùm principale analogatum: hocnego,feddiftingue adevadendasæquivocatio neseffeverè morales, &verèreputativasabhoc, quodeſteſſeverèphyſicas. ; X. Itaque Sacerdotes ſuntcauſa moralis con ſecrationis : cauſa verò phyſica,&principalis eſt Deus , quipofitis àfingulis Sacerdotibus morali bus actionibus fuis convertit miraculosè fubſtan tiam Panis in CorptisChrifti Domini : itatamen ut fi unus tantum ex illis Sacerdotibus moralem ſuamactionem poneret;perindeDeus miraculum operaretur : hoc autemdicitur incafupropofito, plures Sacerdotes effeplures cauſas morales tota lesina&u ſecundo. Secunduseft cafus confcien tiæ , de quo Caſuiſtæ viderint : quodfi admittas; quemadmodum ad tertium dico actiones illas eſſe morales , quarum fingulæ feorfum fatis funtadſa. Hpræbet præbetfubhoctitulo:Decaufa immedia tafubftantia corporea : ad quod recole exditlert.9.lect. 1. num. 8. quæde cauſa princi pali,& inftrumentalidixi , & præfertim metapho ramillam continet,feu pracontiner perfectionem effectus , in qua vim magnam faciuntad cauſam principalem exponendam , & hujusmodi termi nam,metaphoricum licèt,centinereſeucontinen tramtripliciterdividunt:primocontinereformali ter,fecundoeminenter,tertiovirtualiter. Res ſeu formalitas una continetformaliteraliam rem, vel formalitatem:(nam ifta contentioetiamdeforma litatibusdicitur) eſt idem, ac resuna eftomnino fimilis alteri, &codemnomine,ſeutermino poteft appellari. Res continet aliameminenter, ſeuquaſi eminendocontinet, &fublimiorimodo: eſt idem, acresunaeſt alteri fimilis nonomnino, ſedſolùın ſecundum perfectiones depuratas ab omni imper fectione, hoc eft fecundumperfe&ionesfimplici ter fimplices , quæ formalizari poffunt in illa alia re: (ex differt. 27. Log.fect. 3. patent termini) inde dicuntDeumcontinereeminenterhominem: quia eft fimilisinperfectionibus fimpliciter fimpli cibus,quæ præſcindi in hominepoffunt : abſurde tamendicivideturhocipſum;Deusenimnoneſt, nec.contineteminentialiter, veleminenter ſaxum, nec ita rectè loquimur, ſeddicendum perexten fumeftcontineteminenter,feu eminentiori,Di. vinoque modo quidquidperfectionis fimpliciter fimplicis abſtrahipotestinSaxo,velàfaxo: Porro ſolusDeuseft in hoc fenfu Contentor eminentialiş perfe&ionum, quæ abſtrahipoſſuntàqualibetcrea tura: non enimhomo contineteminenter ſaxum, licèt homo fit ens depuratum ab imperfectione ſpecificaſaxi, ejusqueſaxi perfectionemfimpliciter implicem,videlicetjentis,&fubftantiæ fimilitudi nariocontineat: quiaetiam eft, fimilis faxo ſecun dumaliasimperfectiones communes homini , & faxo,uteſt formalitas creaturæ, corporis&c.Ter tiores continet aliam virtualiter eſtidem , acres habetvirtutem & energiam efficiendialiam : in hac continentia eſt punctum ſemper inexplicatum, licèt " :: DeCaufafecunda Sc. : licètnova excogitenturvocabula : videlicet,quid fit continere virtualiter, ſeu poſſe producere rem aliam : nonenimhoceftrem effe omninofimilem reiilli: namAngelusAngelumnon continetvir tualiter: neceft continere eminentialiter:nam hinc tantùmexplicasadfummum,quidfitDeumhabere virtutemproducendi,quodexdiffer. 9. fect.1.n.3. jamſcimus,necetiam continerevirtualiternecef fariofupponit& includit continereformaliter: a lioquinondareturcauſa æquivocaexfect.1. II. Proloquiaſequentia nota : nemodat,quod non habet , quodabjure civiliad remphyficam 1 translatuin idemprorfuseft,ac nilproducit ia,quod noncontinet: fedſtatim occurrit dubium,utrùm virtualiter, an formaliter. Secundo, omne agens principale,feucaufaprincipalis agit ,ut affimilet fibipaffum, quodlicetfrequentiffimejactetur,ple 403 &automatainſtrumentafunt,& feparata operan tur,& moventur : obone, cujusfuntinftrumene ta? numHorologiarii? illaquidem corpora gravia funtartificiosè impedita, ne ut caufæ principales producant quantum poffunt motum fuum loca lem : fedtu confundis mediacum inſtrumentis: prima perinde caufæ principales effepoffuntpo fitæ,&applicatæ abaliaprincipaliori, fedmediata cauſa, quæ exarbitrio , & liberèvult uti effectu, &fineproximo caufæ illius itaapplicatæ, tanquam medio ad alium finemremotiorcin obtinendum : quare quidquid verècauſat ſeparatumab alio eft vere caufaprincipalis producta, & applicata vel folum àcaufa prima , vel abaliis caufis ſecundis, ſedprincipalioribus. IV. Inrepræſentiſunt,quidicantcauſam ſe cundamimmediatamfubftantiæ materialis , ſen ef rumquetameneftfalfumexfect.4.:nam fidetimi fectus corporei ſubſtantialiseffeipfam veramfub litudine omnimodâ intelligatur,necDeus,necSol adhuncfinem agit,necullacauſa,quæ nonfituni tantiamcorpoream , alii veroſentiunteffe acci dentia item corporea:utrique ad paradoxa dedu voca: quoadfimilitudinem vero nonomnimodam nullius utilitatis eſt axioma : tritiflimum enim eſt, cuntur ab adverfariis fuis : recte, an ſecusmox vi quodomnia invicemaliquali fimilitudine funtfimi derimus : primi, inquam, ut concedant tandem nullamdari caufamfecundamverèoperantem,fed lia. Tertio,omniscaufavelestperfectior,velaque omniafolamCaufamprimam operari:etiam fi me perfecta fuoeffectu:laterobfcurafignificatio: vel dicatis quibusdam vocabulis ilta dicantur, videlicet enimdefignatur,quodomnis caufafitunivoca,aut caufam primamfuppleredefectuscaufæ ſecundæ: contineateminenter effectum , hoc eft fitDeus, quodfalfumeft: admittere enim debesetiamæqui namhocfupplementum eſt perpetuum , & uni verſale,&neceffarium : etenimquoadomnia vi vocascaufas fecundas: vel defignatur caufa adæ ventia corporea nulla ſubſtantia vivensjuxta or quata&totalis inquocumquegenere,autfolumin dinemnaturæ eft, quæ immediatèproducat aliam generecaufæ fecundæefficientis : fi primum ; ve fubftantiam viventem , fed omnis indigetperpe rum eft: nam in eâcollectione , & adæquatione tuoſupplemento : exceptis autemviventium pro Deus includitur : fi fecundum ; hujusmodi caufa adæquatareipsâeft inadæquata(ex differt.9.in fine, ductionibus ,generationes reliquæ ſaltem ſubſtan tiales raræfunt,vel dubiæ: velenimeſſentmetal &10. fect. 1.num.4.&fect. 5. num. 1. :negoau lorum,&mineralium , velelementorum (nullum tent, quodhujusmodi cauſadebeateſſeæquèper enimaliud eft corpus generabile ); fed metalla, & fecta,vel perfectioreffectu. Namſpeciesviſuates, mineraliadicuntur produciimmediatèà Sole , & &intellectuales non vivæ fortè in tua ſententiâ Cœloinſupplementumcaufæ particularis , quæ comproducunt actumvitalemvifionis ,velcogni producere non poteſt :namaurum, aurumnon tionis;nectamenſunt æquè perfectæ,ac ipſeactus vitalis , licèt fint illius cauſa adæquata in aliquoge nere,feuclaffe ,hoceft ingenerecaufæ objective, &exparte objecti: &profectò minor eftpropor generat , nec lapis lapidem. Et quidem abfolvi poſſetSolabhujusmodiopificio, & vicariatu , cùm metallorum productio ſubſtantialis propriè dicta velnulla fit , vel caufam primam perinde fit re tiointer caufamlecundam,&caufamprimaminfi ferendautviventium productio. Delegantetiam nitam.comproducentes,quam interfpecies ,& in tellectum paritercomproducentes:quare prover biumhoctantummodovaletdecauſa abfoluta, & in omni genere adæquata. Quarto ,propterquod unumquodquetale, &illudmagis fubindeaffertur in ſenſatertii proverbii: hoc eft: à qua cauſa effi cientehabeteffectus exiftentiam ,&perfectionem exiſtentem;multomagis, hoc eftafortioriillacau fadebet exiftere, &habereperfectionemfuame xiſtentem: inquo nilnovi. t. Soli curam producendi formas cadavericas, fed abhac quoqueotiari poteft:tandemeodeveniunt ut nil aliud concedant à cauſa ſubſtantiali imme diate produci ,quam elementa , & in hocquoqua multaexceptio :nam terra terramnonproducit, necaeraerem,&ferènullaalia cauſa ſecunda ſub ſtantialis immediata dabitur , quam cauſa ignis : quamvis &quoadignem, cumexfiliceextunditur, recurrenduin fit ad Cælos ,ut in pluribus aliis ... cafibus. Quæ fivera funt;magnaprofectò ſterili III. Contra inductionem omnium inſtrumen torumeft,quod illa ſe ſola ,&feparata omninoà caufis principalibus quidquam agant ; confidera, quæ extra controverfiam funt, inftrumenta Dei, &inftrumenta artificialia ( quæ poftrema reipſa funt naturalia , &arbitrium , artificiumque tan tùmconfiftitin applicatione )numà Deofeparata, velArtifice moveantur , aut operentur effectus: confidera etiam , quædicuntur organacorporis animati,nume.g.oculus ab anima, ut cauſaprins cipalifeparatus videat ? ratio ex definitioneinſtru mentidiffert.9.fect. 1. num. 9. Dices: horologia, tas rebus fublunaribus affingiturabillis , qui cæte roquin concitatiffimè feruntur inerrorempalma remnegantem vimenergicam , & fœcunditatem caufisfecundis corporeis. V. Contra alteros verò invehuntur adverſa rii fui ,quodcauſasinſtrumentalesponantcum pa radoxo, quæ nempeſeparatæàprincipali effectum principalemproducant, adeoquejuxta numerum tertium hujusmodi caufæ inſtrumentales re vera principales fint ab alia mediata principali produ &æ: quod tandemdenegent ſubſtantiis omnibus creatis , &corporibus vim productivam , immo & Ecc 2 acci 404 accidentibus ipfis ſtatutis pro cauſa inſtrumentali, Differtatio DecimaPhyſicageneralis quodqueponant, autponere convincantur ſolam Caufamprimameſſe vere,& immediateproducti vain , licèt& ifti vehementerdamnentcitatumer rorem. Cum etenim primò dicantaccidentia im manentia, ſeu proprietates , & paffiones cujusq; corporis nonproduci, necemanareab ipfocor illius propria caufa: tantain proprietatem , & im mediationem ſufficere opinor :neque hic litigo utrùm ignis verè producat ignem: itemqueomit to,veladmittometallanon produciàmetallis, licèt verèdenovoproducantur. VIII. Partem integralemalicujus totius dici partemaccidentalem, ficutitotum integraleacci pore, ſeuſubſtantia; ſedproduci àgenerante, à quoproducituripſaſubſtantia. Secundo,ponant dentale dicitur exdiffert. 26. Logicæ patere po teſt,præfertim antiquis ita videbatur: ac potiffi accidentia tranfeuntia, hoceftin ſubjectodistincto producta non produci à cauſa ſubſtantiali , puta ab igneA, fed abeisaccidentibus immanentibus, quæfunt ex dictis producta a generante. Tertio, itemſtatuant, accidentiaiſta tranfeuntia nonexi ſtere in eodeminſtanti reali temporis,quandopro ducitur nova ſubſtantia, idque propterrefolutio nemusque ad materiamprimam; (de quaalibi )ab iis Adverfarii petunt quis producat immediate hancſubſtantiam,quæ inhocinſtanti reali de novo-fit ? e.g. hunc ignemB?non profectòcalorinftru mumparsilla integralesdicitur, quadetracta cor ruptiototi eſſentialinoninfertur, e.g.manus acci denshominisdicitur&inftrumentum,&potioriti tulo pars eft accidentalis ; quam e. g. cor ipſum. Hincfemenplantæ, v.g.parsintegraleseſtplantæ, &accidensillius ,juxta veterum phrafim, licèt fecundum aliam confiderationem fitverèſubſtan tia, &parsſubſtantialis, integralislicèt,ipſiusplan tæ,ut manus ſubſtantiaeft,necaccidensinhæfivum, fed accidens integrale. IX. Cum ſemen eſt conjunctum plantæ effe mentalis , qui in eoinſtantirealireſolutus jameſt, animatum anima plantæut folia , fructus , radi &nonexiftit: licèt enimdicaturſufficere, ut ca- ces&. poſtulo: cùmverò ſeparatum eft, &de lor ille immediateantea: hoceſtininſtantiantece- cifum ab ipfaplanta ficuti pars integralís à ſuo denti fuerit ,ad hocut inſtrumentaliternunc pro- toto,utrum ſeparatum quoque fit animatum , ita ducat ignem : attamen exadverſo perpenditur ut , nifi animatum terræ committatur germinare cum emphafi, quodcalor ille inſtrumentalis non nonpoffit?D. Thomasponit (7. met.lect.8. ) eſſe exiftittunc, cùmprimo exiftit effectus , feu ignis animatum quidditative , & inactu primo non د B:quodque ignis A.nihilagat , &fortè in hoceo- verò in actu ſecundo, quodſapientiffimèdictum deminſtantiextinctus fit. Equidein Cauſa prima alibiexpendam. exiftit, &pro eo inſtanti fola concurrit : ex hoc autem videtur ſola Caufa prima efficereignemB. X. Quodipfumvaletde omnibusaliisſubſtantiisfublu naribus, demetallis,deviventibus,formis cadave ricis &c. quæ producunturin eo inſtanti , inquo nullaſubſtantia creata immediatè agit ; nec cauſa CONCLUSIO. Caufafecunda immediatèproductivafubftantia eftfolaſubſtantiacorporeaproprièdicta. Rob. illa eſt cauſa principalis immediata effe ipſainſtrumentalisexiftit. Seddeipfis quoqueac cidentibus intmanentibus dubium movetur: utrùm quia dicuntur producià causâgenerante, & alia nonfit,quàm fola Caufa primaab hac ipſa unicè omniaproducantur. VI. Prædictas fententias magnis cæteroquin Autoribus nixas,funt quiprimo impugnent ; & mox conciliare fatagant: fedreverainutilantpo tiùs , & deformant:concordia enimpetendaeſt exrecta intelligentia veterum illorum Autorum, quiprimi iſtapoſuere utenteslinguâ fuis tempori bustrita &ufitata,qua nilaliuddefignare credide rim , quam quodadexpediendum tricofiffimum Aus,quæ femper requiritur ad exiſtentiam ef. P fectus,&fuficientemproportionem habetad effectum, necpotest affignari alia ratio, cur re quiratur, quamutfœcunditate fuaprincipalipro ducateffectum: utexdiffert. 1.fect. 1. patet : fed hujusmodieſt ſolaſubſtantia corporea reſpectuef fectus corporei ſubſtantialis: g. &c. Prob. mi.: fi hujusmodinoneft folaſubſtantia&c. fortè quia requiritur etiam accidens;fedquantumadhocpo telt pro ratione aflignari,primò, quod requiratur, utdifponat , & præparet materiamperoperatiun د culas fuasadhoc ut ſubſtantia poffit producere effectumſubſtantialem : fecundo , quodrequira nodumdiffert.9. pofui: etenim ſecundum ibi dicta deprehenditur utriusque ſententiæ primævosAu toresrectiffimè fenfiffe. Nam reveracauſa ſecun dafubftantialis immediatèproducit ſubſtantiam, re vera datur accidens , quod eſt inſtrumentum ad producendum:re vera ad caufam univerſalem, &primam recurrendumeſt : re vera tantaperfe Aiovelmajorineft caufæ, quam effectui: denique re veradatur energia&fœcunditas incaufisſecun dis, fed omniabeneficiorationum ſeminalium, & quintæeſſentiæmundane:repetelococitatodicta, &adde. VII. Eaproprietate, qua propriiffimè dicitur hominemimmediatèab homineproduci , & cla riùs plantam à planta, dicopropriiſſimeſubſtan tiam corpoream quamlibet de novo productam immediate produciab ea cauſa ſecunda ſubſtan tiali, quæ communihominumſenſu creditur eſſe tur, quia inhæretipfi caufæ ſubſtantiali , adeoque ubi eſt iſta,&illudeſt , licètnihil efficiat: tertiò accidens ſufficientemproportionemnon habet,ut tanquamcauſaprincipalis producat effectum fub ſtantialem,(& hocultròconceditur):quartòneque habetproportionem,uttanquamcaufa inftrumen talisproprièdicta eundem effectum producat:non enimhujusmodiaccidens propagat,diffundit, aut eſt vehiculum virtutis activæ , quæ eſt in caufa principali : alioquin hæc aliquid deberet produ cerein ipſoaccidentediſtinctum ab ipſo ,&modi ficandum abipfo,& impetus invecteproducitur: hocautemipſumtumeſtſuperfluum,tumabadver fariisnegatur: g.negarequoquedebentaccidentia eſſe verainſtrumenta , & concedere effe meras diſpoſitiones. XI. Prob. rurfus mi. præmiſſi ſyllogifmi : fi nonfola ſubitantia&c. velhocquia ipſa ſubſtan tia Decaufafecunda Sc. tianonrequiritur, vel quianoneſt proportionata adeffectumproducendum,velquiapoteftdarialia ratio ; cur requiratur:fedprimoſemperrequiritur nales: hæc autemomnia inde patet probabiliffimè 405 explicarihoc pacto;quodalioquinadobſcuravoca ſubſtantia aliqua, cui accidentia illa a tepræfum pta eſſe intrumenta ſubſtantiæ inhæreant: non e nimpendentextrafubjectum:atſecundò jamhæc ſubſtantia eſt ſufficienter proportionata, ficut ad illudtuum accidens ſubſtentandum ; ita ad effe Aumſubſtantialem immediatèproducendum. Fac enimaccidens eſſecalorem utocto,qui certè(nifi nova paradoxa inducantur) requiritur in conti guoadproducendumtùm caloremutocto inli. gno corrumpendo,tùm adignem ipſum produ cendum immediate: g.jamfubjectumhujuscalo ris productivi eſt ignis ,inquoſoloetiampertena turaliter inhæretcalor utocto: ſedtertiojamnulla idoneaalia ratioaffignari poteft , currequiratur hicignis adproductionem alterius ignis ;quamut ilium principaliter,& immediateproducat : non enim utconditiorequiritur,non utquidremovens prohibens,nonutcauſainſtrumentalis utpatet: g. utcauſaprincipalis. XII. Confirmatur : omniacorporanaturaliaex ſemine immediatèproducuntur:ſedſemeneſtfub buloruminvolucra recurrendum fit, Contra 1. Illa accidentia inhærent pro eodem inſtanti in ſolâ materiaprimâ , quæ informatur à nova forma producta per eadem accidentia: g. noneft neceffe, utadfit ſubſtantia completa tan quam ſubjectum illorum accidentium inftrumen talium. Refp. hocnon rectè dici : accidentia illa erant naturaliteretiam in inſtanti antecedenti,&in aliquocorpore ,velcorpufculo inhærebant(quid quid fit utrùm folùm in ejus corpufculimateria primâ, vel etiamin forma), &diſponebant per productionem aliorum accidentium contiguum nerationem. Quæro quidde iſto corpufculo fa corpus adcorruptionem,&exindèadnovamge &umfit ininſtantiprodu&tionis novi corporis in vicinia , ſeu immediate contigui ? Si deſtructum eſt: petoaquo ? Si perſtatadhuc; illuddicocau famefficientem effe,& femen , ſeupartem ſemi nis. Contra 2. In inſtanti antecedenti erat corpus cumſeptemgradibuscaloris &inhocinſtantiadau ſtantia: g. &c. Prob.ma.ſeminis nomineetiam ra tiones ſeminalesintelligo: illacollectio accidenti um,quamdicis immediate inſtrumentaliterprodu cere ſubſtantiam debeteſſein ſubjecto& connatu raliter,& inpriori naturâ,& in lococontiguo,& ineodeminſtantitemporis , in quoproduciturfub ſtantia , (qvæ omniaponoadomnes refponfiones occupandas:Aft illudfubje& tumeſtſemenimmix tumrationibus feminalibus cumvirtute activa ſua (juxtaD. Thomamcitatum num.9.&differt.quo que9.)g.femeneftcauſa,quæproducitimmediate effectum ſubſtantialem: nam femeneft caufa effi ciens,&ficaccidentiainillo inhærentia fintadvi vens generandum , illudeſt ſemenviventis : fiad elementumvelmetallum,eſtfemenmetalli,velele mentijuxta principium Chimicum receptiſſimum: omniaexfemine, OBJECTIONES. Bjic.primò,nonpræſenteſubſtantiapluresef corpus, e.g. lignum , & generatum eſt novum, tuseftoctavus gradus ,unde corruptumeſt illud hoceft ignis. Reſp. igitur illud corpus cumiis ſeptem gradibus erat ignitum in inſtanti antece denti: utper teeſt ferrum candens , quod dun taxatſeptemgradibus calorisdonareſoles,at illud fatiseft ad producendum ignem ,ut ferrum can dens producit inſtuppa: g.erat cauſaprincipalis ſubſtantialis. Sedquæro ex te?in ſecundo inſtan ti quis produxit octavum gradum caloris , ex quo deſtructum eft corpus ignitum , & mutatum in ignem ?Profectò caufa illa,quæ produxitoctavum gradumincalidoutfeptemerat ignis,hoc eft cali dumutocto: namexſect.4. concl. 5.magis inten fumtantumpoteſt agere inminùsintenfum:g.jam adeſtcauſa ſubſtantialis immediate productiva,& producensignemalium:quodipſumexplicofacil lime per collectionem prædictam,quodnequedif ficillimè aliterdeclarabitur. XIV. Contra3. Semennonpoteſt eſſecauſa fectus ſubſtantialesproducuntur:g.nonim mediatèàſubſtantia : ne detur actio indi ſtans. Refp.ne.antec.,&retorqueo,fifintpræſen tiaaccidentia ; etiampræſens eſtſubſtantia, cuina \ turaliterilla inhæreant,&hæc eftcaufaimmediata. Itaque primò illa , quæ dicuntur naſci exputri, nafcuntur exovo,velexſemine,tanquam àcau sâefficiente, ex D. Thomadiſſert.9.fect.2.concl.r. Secundò, ignis abigne producitur , vel produ Gioneimpropria :nonenimignis fitdenovoſenſu metaphyfico,fedcolligiturutalibi exponam , cùm exfiliceextunditur ignis , velcùm funesquoque traciu ignem concipiunt, idque eodemtitulo , quo verumest,quoddicitur, motus eft caufa caloris: quia nempèmotucolligunturfimul particulæ ignis, quæ priùs immixtæ erant aliis elementis , & ita reddunturſenſibiles. Tertiò,ita metallaexfemi nefuofiunt,quod eſtminerale congeneum ratio nibus ſeminalibus immixtum, propterquas ratio nes verumeft,quodSol,&Cœlumgenerant me talla:videlicetperinfluxus in ipſas rationes ſemi principalis ſubſtantiæ, fed ad ſummuminſtrumen talis. Refp. diſt, cauſa principalis totalis co: par tialis , feupars caufæ principalis ne: ficutimanus eſt pars integralis , &inftrumentumhominis , & quidquidilla agit,immediatè (licètdenominativa) Contra4. femeneſtmateria, exquafiteffectus, agithomo. nonveròeſtcauſa efficiens.Refp.dift.totumſemen ne.: pars magis materialis co.: variæpartes diſtin guipoffunt (juxtaD.Thomam,&D.Auguftinum citatumdiſſert. 10.) inſemine: pars illa,quæ dicitur, rationesfeminales, &efficaciſſimi numeri ,& Contra 5.Ergoſemenageretinſeipſum,quod igneus vigor,eſtcauſa efficiens. repugnnt. Refp. fecundum diverſas partes con: utdixi adproprietatem vigefimam quartam; ſe cundum easdem partes ne.: ficuti augmentatio viventis ex lococitato ; itageneratio ex ſemine eſt actio ejusdeminſe ipſum,ſedſecundùmdiver fas partes : hoc eftcorpufculaquædam ,& mo leculæ, quæ funt in ſemineagunt , & immutant alias , ex quibus fiuntprimarudimentaviventis , quæque ſtatimincipiuntmoveri , &agere (quod 1 eft 406 eſt vivere ) & reliquum ſeminis ſibi aggenerant, DiffertatioDecimaPhyſicageneralis Contra6. Semendebet deſtrui,& mori,utex illo fiat vivens juxta illudevangelicum: nifigra numfrumentimortuumfuerit ipfumfolumma net:g.nonagit,ſedpatitur,&deftruitur. Refp. appofitiffima metaphoradicifemen mori: quiaſe paraturparsàpartetutcontingitinhominis morte, &unaparsagitin aliam. Contra7. Semen noneſtæquè perfectum , ac ipſa planta, quæ ex illo gignitur:g.nonpotefteffe caufaprincipalis. Refp.ne. fuppofitum,crediscau ſamadæquatam abfolutèeffe folumſemen,& con tràeſt: namexnumeroſecundotum ſemen ,tum ratio feminalis ,tumconcurfusDivinusconftituunt illam collectionem,quæ eft caufaabſolutè adæqua majorinil aliuddeſignat , quamquod debet eſſe proportiointer caufam,&effectum,quodquidem ſciebamus. Contra 3. Subſtantia,feuforma ſubſtantialis eſt immediatumprincipium effendi:g.nonpoteft effe principium immediatum operandi. Prob. conf. operatio ,& exiftentia funt ſpecificativa diſtincta realiter: g. debent ſpecificare duo principia reali terdiftincta. Refp.negototum. Tumforma,tùm materia funtprincipium effendi , hoc eſt confti tuunt intrinfecè corpus naturale. Ad Logicam verò tricam de ſpecificativis extrinfecis, feu con : notatisdiftingvo: ſuntduo ſpecificativa adæqvata ne.;inadæquata.co. Contra4. Subſtantia ſpiritualis ſolùmpoteſtpro tanovieffectus. Contra8.Planta, ex quâ deciſumſemen,noneſt præfens,ubi novaplantaproducitur : g. noneft cauſa principalis hujus. Refp.dift.noneft præfens inſuiparte integrali ne:noneftpræfens ſecundum totamſeipfam co.,&ne.conf. Advenilrefer re, quod fitabfens quantum adhoc.caulaillaprin ducere accidens : g. & materialis. Refp.nunquid vis , quod accidens ſpirituale poffit ut,materiale, producereimmediatè ſubſtantiam ſpiritalem ?  cipalis: quia fi per partem ſui integralemeſt præ- I. ſens, perquam folam concurreret ,& quam folam præſtaret ad immediatam productionem novieffe Proprietates reliqua. Roprietas 35. de causâſecundâ immediata P accidentium ifta noto: cùm forma ſubſtan tialis primo producitur , diſpoſitiones præ Aus,etiamfieffetpræſens: perindejameſt,quod fit præfens,velabfensfecunduin ſuppoſitumfuum, ſeuconſtitutiva eſſentialia fua. viæ inexiftentes in materia,putacalor&c.produ cunturàcausâefficiente extrinfeca,&infolâma teriâ primâ recipiunturexdiſſert.3. ſect. 2.perfe Contrà9. Ergoidempoteſtdicideaccidentibus præfentibus , quæ funt partesaccidentales ipfius verant autem ,&inilloprimo inftanti conſervan tur,velproducunturnonabipfo,e.g. igne B.pro cauſe. Refp. ne. nunquid perinde tibivideturpars ducto,quodprobatur: quiadifpofitioestin prio integralis , & accidens intrinfecum ?quaſicolorem ri: g. eflet mutua cauſalitas. Secundo , reliquæ mutare,&manusamittereperindefit. proprietates ,quæ nonfuntdiſpoſitiones, fedpri XV. Objic. 2. ExAriftotele actio eſttantum moproducuntur cum ipſo igneB. in eodem in inter contraria : ſedſubſtantia non eſtalterifub. ftantiæ contraria : g. non agitin illam,nec illam ſtanti , utrum immediateproducanturvel à causâ efficiente extrinfeca , velab ipſoigneB.problema deftruitad generationem novæ ſubſtantiæ. Refp. majorilla nilaliuddefignat,quàm quodfimilenon agitin fimile, ut jam explicatum ad proprietatem trigefimam: diftinguoitaque, Actio efttantumin eſto: utrinque enim apparet virtus fufficiens ad hoc ipfum. Proverbium verò illud : prime pro prietates &paſſionesfunt àcaufagenerante,po teſt explicari velmediatè,velimmediate. Tertiò, tercontrariafemperimmediatene.;mediatèco.fat eſt contrarietas mediata ad agendumper pugnam &hujusmodi datur etiam inter ſubſtantias: neque inferas , ergo productio etiam erit mediata: quod perfeverans ſubſtantia , e.g. ignis B. proprietates fuas immanentes dicitur immediatè fibi conſerva re per ſequentia inftantia temporis concurrente nempè Deo utCaufaprima adeandem conferva nego: præcedit quidem pugna quaſivelitarisacci dentium:indèdiciturſubſtantiamediatè peracci dentia pugnare: fuccedit deinde immediata pro ductionovæ formæ ſubſtantialis , quæ eſt à causâ ſubſtantiali. Contra 1. Accidentiadeſtruunt immediatefub ſtantiam:g &immediatèproducunt. Refp.ne.an tec. Deusimmediate,&formaliterdeftruitſubſtan tiam ex fect. 1. num.8.&fect. ſequenti : nam ces fatàfubftantia confervanda adexigentiamquidem accidentisincompoffibilis , &prævalentis cumalte roaccidente , quòd eſtproprietas neceffariafub ſtantiæ , quæ deſtruitur , quæque naturaliter eſſe nonpoteftfine illo. Contra2. Potentia , &actus ,ſeu cauſa,&ef fectus debent eſſein eodem genere: fedactus hoc eſt operatio eftaccidens : g.& potentia , feucau ſa immediataeft accidens. Refp. contra te ipſum ponisaffertum illud: ſi eſt idem actus , & effectus, tionem. Quarto ,cùm fortèſubſtantiaamittitpro prietatesfuas (cujus ferèunicum exemplum eftin aquâ, quæ calefit , & fuumdeperdit frigus);di citur immediatè fibi ipfi recuperare illasper virtu tem fuam:quodtotumperrationesſeminales eve nire ultro concedo. Cæterùm confideroaquam cumconglaciataeſt, liquiditatemfuam nonfibi re cuperare perſolamvirtutemfibiintimam,ſedex. trinfeco calore agente liquefieri : adverto etiam, aquam calidam , &omnia aliaviolenter calefacta citius frigefieri in externis partibusaeri expoſitis, quaminternis; fecus autem contingeret, fiex vir tute fuâfrigefieret. Quinto,utrum ſubſtantiacor poreaproducat mediatèadextraeffectus fuos ac cidentales, hoceſt mediis accidentibus immanen tibus producat in ſubjecto distincto accidentia tranfeuntia , vel potiùs illa producat immediatè, problemaitemeſto: hincenimvidetur aqua cali dacalefacere,fedmediatèpercalorem,nonimme acdebet effe in eodem genereejus cauſa immedia ta; jamilladebeteſſe ſubſtantia;fi effectus eft fub ſtantia. Cæterùm proloquium illud pofitum in diatè perſe: adeóque ex paritate etiam ligna ,& aliacalida fimiliteragent: indèverò è contrario vi deturcalor , & fimilia accidentia activa non effe quia quiacalor externus,&lumen, ſi altum fibifimilem effectum producant ; dabiturproceſſus ininfini De caufa fecunda S ſed quamdiù non fintfruftra. Hæc alte retine ad pluresmetaphoras enucleandas: exigentia hujus tum: quodfitranfienscalor,autlumennonope ratur; nec immanens in Sole ,veligne(cùmeffe 407 modi (de quadiffert. 2. fect. 3. dixi ) per rationes dicatur ejusdem ſpeciei), quidquam operabitur. Saltem in aquâ, cùm fittranfienscalor, hoc eft in ſubjecto non exeſſentiâfuâcalefactivo;nonmagis ageredeberet, quàmcalor qui ab igne producitur vel inaere,vel inalio corpore : in quofiagatim mediatè; fietproceſſus ininfinitum :undeproba biliùsdici videturetiamin aquâ ſubſtantiam imme diatècalefacere,ſednon aqueam, atigneamibicol lectam,&itaubique, ut extractatu de elementis ampliùs patebit. : II. Propr. 36. Qaantum ad cauſam ſecundam feminales , &quintam effentiam fatis exponitur, &in legibusnaturæ fundatur , acdici poteſt, inef ſe tùm in fingulisrebuspeculiariter , tùm in tota natura naturatâ ; tùm in naturânaturante , ſeù arte archetypa. Communiter dicitur, quod qua litates præfertim corruptivæ exigunt conſervari quandiu nonperitearum ſubjectum, velnonad eſt prævalens contrarium : quodverum quidem eſt, ſedratio hujus ipfius eſtjam allata: nimirùm quia jam qualitates in iis cafibus redigerentur ad " ſtatum,in quo fruftraeffent, hoceftprivarentur confervativameffectus, non omnis cauſa ſecunda eft hujusmodi: aliqua tameneft: quia effectus ali quiperſeverantpræſente tantumcausâ primopro ductiva, alia fecus:undeſequentiadeduces , pri noquidquidconfervaturà causâfecundâ, fimul etiam àcausâprimâconſervatur: quodautemnon àcausâſecundâconfervatur ; à folâcausâ primâ conferveturnéceſſeeſt. Secundo effectusſubſtan tialisnonconfervatur àcausâ fecundâ e.g. filius à Patre. Tertioeffectus , qui augentur,vel intent dunturàcausâfecundâ primoproductiva , abea demnon conſervari , faltem quoadaliquos, cer tumeſt: e.g. calorin aquâproductus abigne,non abigneconfervatur, quiaaugetur. Nam cùm ad confervationemnecefic fit,uttantavirtus applice tur,&exeratur , quanta ad primam productio nem:fimulprofectoutrumque cauſaſecundaper agerenon poteft. Clariùs patetinimpetu , qui nonhabet contrarium ,&augeturàcausâimpel lente,quæperdurat applicata, fed nonconferva turab illa. Quarto effectus , qui confervaturà causâprimo productiva,non intenditur, aut au geturabeadem, utpatet inlumine,quodpræſen te, & applicata diutius candela ad illuminandum cubiculumv. g. non creſcit : patetetiam inactio nibus adintra, & immanentibus: namignis fuum calorem immanentem confervat, nontamen au get:unde ratioeft,curnoncreſcatin ignecalor, Quintocauſa conſervativa vera caufa eft,&per veramfœcunditatem agitconſervativècontraima ginationem communem, quamdererumperenni tate,&immobilitate habere ſolemus:quafi fuffi ciat, rem ſemelexiftere, ut femperexiftat, nifi poſitivè deſtruatur. Non tamenfequitur ex op pofito , quod confervativa caufa plus agat, aut quid de novo agat , cùm effectum, quifuitpro ductus, confervat. Sextò funt plura , quæ ex fuppofitione , quod exiſtant , exigunt , ut vel ipſamet, vel aliquæ aliæ res , vel reculæ confer, ventur: exigentia fundatavel in lege univerſali naturæ , vel fineproximo cujuslibetrei:e.g.for maunitaexigit,ut ejus materia confervetur, fine quânonpoffetexiftere : fic accidentia exigunt confervationem fubjectifui: ac denique (quòd eſt caput omnisexigentiæ naturalis) omnianaturali ter exigunt conſervari, nonquidem in æternum (ut quidemanima rationalis , &Angeliexigunt,) 2 1 : confecutione ſui finisproximi,juxta dicta differ tatione citatâ prævalente enim contrario calor nonpoteſt rarefacere, & pereunte ſubjecto effe Auminſubjecto,utpetitnaturaaccidentium,face renonpoffet. III. Dices:accidentia funt ingratiamſubſtantiæ: g.nonipfaexigunt ſui conſervationem, fed ipſa forma ſubſtantialis. Refp.gratiam iſtam metapho ricamnon ſatisphyſicasres exponere: inaquâca lidâquæro, in cujusſubſtantiæ gratiamconfervetur calor? aliudeft,quod ſubſtantia non merèexigat juxtadicta num. 1. fedetiam conſervetaccidentia ſuaconnaturalia;aliudverò,quòdexigat,fednon fola conſervationemaccidentium fuorum , quam exigit tùmnaturauniverſalis,tùm ipſa accidentia, quamdiunon funt fruftra. IV. Utrummutetureffectus necfitidemnume ro,quoties mutatur caufa confervativa; reseſtin obfcuro, necuniverſaliter decidenda. Modi pro fecto ,&effectusidentificantes modalitatem (qua lisfortèeſt illuminatio, & lumen) mutanturcausâ confervativâ mutatâ: aliieffectusabſolutiſuperna turaliter àDeofolopoffunt conſervari,utproduci, ſedinordinenaturaliproblemaeſto. deſtructivam juxtaſect. r.num. 8.formalisdeſtru V. Proprietas ultima quoadcauſam ſecundam &ioac eatantum causâ fecundâeſſe poteft , quæ conſervat effectum fuum : exigitiva verò deftru Gio multiplexeſſepoteſt,& ingraduremotiori, velpropriori: v.g. cauſaproducens contrarium prævalenseſtexigitive destruens: ipſumamet con trariumprævalensetiameſthujusmodi &propius : utrumque tamenindirecte: namdire&èquodlibet exigit :velappetitobtinereſuum finemproximum: &indirecte impedimenta illius deſtruere ; unde primo advertes in quoconfiftat contrarietas , & pugna illa toties decantata rerum naturalium , canque notaobliquam effe, & indirectam , qua lem deceteſſe inter bonum,&bonum. Secundo corruptionesnaturales eſſe totidem deftru&iones diftinguendas in formales, &exigitivasjuxtadi Ga: Tertioprincipium &originemdeſtructionum naturalium eſſe,ne res fit fruftra, licèt communi terdicatur , quod ex triplici titulo naturalia de ſtruantur , velob præſentiam,&exigentiamcon trarii,velperamiffionem ſubjecti, velper amiffio nem cauſeconſervativa : fed decausâ efficiente corporea ſatis. DISSER 408 Differtatio UndecimaPhyſicaGeneralis DISSERTATIO ΧΙ. PHYSICA GENERALIS Demotulocali,&impetuincommuni. EhocargumentoplurimaAriftoteles, pauciffima Peripatetici , cuncta ferè Antiperipatetici recentes, ut in illis licèt imprudentibusAriftotelisgenius, &indoles revivifcere videatur , fed latent pleraqueapudillos inter lineas& geometri cascommenſurationes involuta,utvideanturmo tum localem ,& fimilia phyſicaadexercitationem geometricam,&calculorum paradigmataadhibe re, non fine abufu comuni Logicis quoque im plentibus phyſica quæque regalis fummuliſticis folo ferè compendio,uttandemaffuefcant,Ca mestrei inCelarent , Baralipton inBarbara ex tempore transformare. Operæ pretiumeſtphyſi caàmathematicis,&logicis nonobrui,fedjuvari: quapropter quantum fieripoterit iſta ſejungimus calculis , & computis , & menfuris temperantes. Porrò cumAriftoteles 8. phyſic. cap. 10. moneat, motum localem omnium naturalium primum eſſe cumquefemper præcedere , & comitari reliquos omnes, quæ exeruntcaufæ;hincpoftefficientem cauſamcorporeamfuccederedebuitmotuslocalis pertractatio. 11. SECTIO PRIMA. Motus localis effentia,&divifiones: ac quietisdefinitio. 1 . EXdiffert.2.Phyſico-metaphyfica fect.1. num. 22, motus localis eft mutatio loci immediate,ſeu continuo fluxu adexigen tiam aliquo modointrinfecam ipfi mobili: primam definitionis partemhicexpendo contraCartefium, quinimis Ariftotelicus inhocpuncto fenfitmove ri localiter, eſſe ad vicinacorporafucceffivèapplia cari: conceffitque navim,velligatam in portumo veri : quia àdiverfis partibus aquæaffluentistan gitur:ita piſcemmoveri,dum contra profluentem aquamnititur nilprogrediens : contradico:nam moveri localitereſtabunolocorealijuxta diſſ.6. Phyfico-metaphyficamfect. 2.adaliumrealemim mediatumtranfire,vel adfint,&circumſtent cor pora,velnon. II. Dices: piſcis ,dum nititur modo prædicto, exerit conatum vel impetum: hicautem impetus aliquid agit , vel exigit: g. motum localem. Refp. dift. exerit impetum , qui reſiſtitpræcisè co. qui locomovetne.exſectione ſequenti patebit impe tum cum quiete componi , quando in reſiſtendo impenditur. quodlicèt univerſaliter ſumptum fit falfum; alis quando tamen ad quietem opus eſt actione refi ſtitiva. Contra2.Quies reſiſtitiva eſtmotus localis,ut motuscirculi circa centrum ſuum, licèt ſine muta tione loci , efttamen motuslocalis. Refp.neg.an tec. incirculo eſt vera mutatio loci rationepar tium: femicirculus enimdexter in finiſtrumſpa tiumabit,&viciffim. Contra 3. Velificante navi ,dum quis à prora in puppimambulat, loco movetur; attamen con tingere poteft ( ut inferius expendemus ) motus navis,&vectoris ita attemperatus,ut hicconti nuoin eodemfpatio locali perſtet : quod ipſum exponitur multo clarius ininſula natante, quæ plura milliaria in longitudinem extendatur,acper camquisinequo velociffimè currat in oppofitam partemmotuiinſule. Refp. inutroquecaſu futu rumquidemnifum ,& conatumreſiſtitivum, non verò motumlocalem,nifi apparentem : quemad modumſecundumCarteſiumSol apparetmoveri, licètimmobilis quiefcat. 111. Adnotaprimò admotum localemfateffe duplicem locum , hoceft in inſtanti antecedenti fuiffe in locoA,&inconſequenti eſſeinimmedia tolocoB, enmotusſufficiens:licètperdeceinan nosfueritinAillud mobile , & pertotidem futu rum fit in B: necenim requiriturperunicumtan tùm inftans fuiſſe in fingulislocis , nifi perplura, د quàmduo locaprocedatmotus utrevera ſenſu phyſicoſemper concipiturlongiufculusmotus.Se cundonifi locafintimmediata,motus localisnatu ralisnonerit,ſed miraculoſa translatio , & faltus. Tertiò exdiſſert. 5. Phyſico-metaphyfica motus localis, modusdiſtinctus noneſt, ſedipſummobile, utconnotansterminummodalemincludentem im petum,dequo ſectioneſequenti. IV. Poſtulo motum dividi primò in natura lem, & nonnaturalem: illeeſt , cujus radicale principiumeſt ipſa rei mobilisnatura : adverte me nondicere , cujus principium eftintrinfecum rei mobili: hocenimetiamviolentomotuicompetit: honnaturalis motusècontrarioeft, cujus radicale principiumnon eſt mobilis natura : huncſubdivi deinviolentum,&præter naturalem:primus im pedit omnimodamconſecutionein finisnaturaliter debitirei mobilijuxtadiſſert.2. fect.ultima:ſecun 4 : dus nonimpcdit&c. cujus exemplumeſt motus projectitius lapidis deorfum. Contra 1. Status ille non eſtquies : quiaeſtco natus: g.eftmotus. Refp.ne.antec. per vosCar tefianos ad quietem etiam opus eſt vi , &actione, ut per illam res permaneat,&duret in ſuo ſtatu, V. Divide ſecundò in rectum, feu per viam, ſeulineam rectam , & corvum per curvam , quæ multiplex eſt juxta diviſionem linearum curva rumalibi tradendam. Divide3.Inperpendicula rem,& obliquum , feu inclinatumjuxta nomina linex : Demotulocali, & lineaſeuviæ,perquam mobileprocedit. Divide 4. Inverticalem,&horizontalem:primumintelli ges, fi tibi ſtantifuperimmineatdirecte lapis afcen dens,veldefcendens:ſecundus fit perlineampa rallelam,feu æquidiftantemhorizonti,quieſtpla nities imaginaria circularis ſubpedibustuisextenſa ufqueadconfinia Cælivifibilis. VI. Dividitur 5. Motus in fimplicem,&mix tum: primus eſt velabunavimotricedetermina tus,velſi àpluribus; tamenomnes illæ mobileur gent , & determinant ad motum per eandem viam,ut cùmlapis deorfum&ate impellitur , & ſe ipſo nititur. Secundus eſtapluribus principiis, VI impetu incommuni. 409 necquies,nec motuseſt ſtatus,fedconnotat ſta tum,&quieseſt modificatio negativa, cujus ſtatus feuterminus modalis, quodeſt idem,eſt ſtatus ipſe exiſtentialis præcisè confideratus: hoc enim intel lecto,intelligoremexiftentemquiefcere : fed ter minusmodalis, feu ſtatusipfius motus localis eſt tumſtatus exiſtentialisrei exiſtentis, tùmpræterea quidquidaddidebetadconftituendumhunctermi nummodalem,proquoaddendofit: SECTIO 11 Decaufaimmediata motus localis. ſeumultiplici vi motrice determinatus verſusdi- I. verſas partes ,&vias ,&proinde ſeimpedienti bus , itaut mobileverſus neutram ex illis exactè dirigatur : fed per viamquandammediam veluti temperatam ,& mixtam fiat motus , quidicitur s motiva ingenere caufæ efficientis non eſtconfundendacum vìmotiva ingenere caufæ formalis,licèt utraqueinactufecun dodicaturvis motrix: &efficiens appellari foleat mixtus , fic lapis horizontaliter projectus adnici ,quafifit potentia efficiens motum localem. ſcopumab eotantulumnihilominusaberrat : quia àgravitate fua naturali urgetur fimul ad motum deorfum:hinc evadit motus quidam mixtus , & curvus , mixtus inquamvirtualiter : namrevera repugnatidem mobile moveri duobus motibusdi verfisfimul, adeóqueetiammixtura formalisillo rumrepugnat. VII. Dividitur6. Indirectum,reflexum,&re fratum . primus eft,quo mobile ferturvia non in terrupta, ita utex toto fluxu vizangulusnoneffi ciatur: fecundus eftperviaminterruptamabobice, ſeu impedimento impertranfibili , utcum pilain parietemprojecta reflectitur : tertius eftperviam interruptam ab obicepertranfibii,ut cuminaquam projiciturlapis: obſtatquidemaqua,fedtamenper vaditur à lapideperviamquandam retractam. VIII. Dividitur7. Inmotumvibrationis,ſeure ! ciprocantem,&inmotuvibrationis,hoceftquem cunque alium :primi exemplumhabes infunepen dulis , cum videlicet appenditur funiculopondus putaglobus plumbeus,elevatusquedimittitur;glo busdefcendit,& afcendit per cerebros itus,redi tusquedonectandemquiefcat. Sicquoquechorda fidium tenfa,&percuſiavibratur. Itaſiglobuster reftris perforatus eſſet utrinque uſquead centrum demiſſus lapis perveniensque adcentrumvibrare-- turultròcitroque. IX. Dividitur8. Inmotum æquabilem , accele ratum,&retardatum:primus eft,quomobilefin gulis temporibus invicem æqualibus percurritſpa tiainvicem æqualia,uttribus horistriamilliaria fin gulafingulis: fecunduseft, quo mobile æqualibus temporibus peragrat ſucceſſive Ipatiaſemperma jora,utfiprimahoraunum milliare, ſecundâduo, tertiatriamilliaria conficeret , & tribus horis ſex milliaria. Tertius ècontrarioeſt, nempèſucceſſivè femperſpatiaminoramobilecùmperagrat; retar datomotumovetur. Quies eſt privatiomotus hoc eſt privatio hujusmodificationis , quæ dicitur motus localis. , Contra fentitCartefius,quiſuperfluam , & pofiti vamquietemadſtruit. Dicesproillononeſtma jorratio,curmotusnonfitprivatio quietis , quàm quiesprivatiomotus: nam iſtaeſtſtatus corporis, acproindèpotiùs quid poſitivum. Refp.motum quoqueſtatumeſſe,hoceſt modificationemquan dam,feupotiùsjuxtadiffer.3.deexiſtentiaſect. 1. abſolutapotentia,quamſolam attenduntMæcha Exdiffert. 2. fect, ultima adverteshic folùm quæri caufam formalemexigitivampereffectumſecun darium: nam motuslocalis ſecundùm ſe nonpro ducitur: eſt enim modificatio ,&caufam exigiti vamhabet,nonveròeſteffectusprimarius forma lis: hæcporròcauſaexigitivapræcipuè intrat ter minummodalemconnotatumàmotulocali. Itaq; decausaiftâ exigitivâ tum motuslocalis aaturalis, tùmnonnaturalisquæftioinſtituitur, II. Quantumveroadcaufam efficientem ipfius caufæ formalis exigitivæ ſtatuitur illam effe,pri moDeum,qui ab initio naturalibus rebus indidit vimmotivamformalem,quoſpectatAriftotelis ef fatumquidquidmoveturabalio immobil: move tur,cuiconfonatCartefius , quiDeum facit cau fam motus localis , eamque unicam fub nomine legis inftituentis naturam. Secundò caufa hujus modieſtſubſtantia illa æthereafubtiliffima , &ve lociffimain perpetuomotu confiitens , juxtadis ſert. 9. quâ ut causâ inſtrumentali Divinautitur Deusadproducendam incorporibus vim moti vam formalemexigitivammotus naturalis :dehoc enim loquor. Tertiocauſaipſaſubſtantialisfecun da rectè quoque dicitur hujus propriæ paſſionis caufa efficiens. III. Quantùmveròadmotus non naturales , & violentoscauſa illa,quæ movet,re&è diciturcau Saefficiensvirtutis motiveformalis. CONCLUSIO PRIMA. Vismotivaformaliter, & immediatè exigitiva quoadmotusnaturales,est impetusinnatus di ſtinctusà corporibus , &fortè indistinctus à quantitateinternâcujus corporis,quig,juxta diverforum corporum naturam dividitur in gravitatem,levitatem,vim elasticam,vim nata merusmodusnoneft:noneſtſubſtan motivamcirculariter&t. IV.PRobaturvis iſta , &præcipuè gravitas in tiacorporea : ergò&c.primapars antece dentis ex concluſioneſequenentipatebit : fecun daconſtatexEucharifticoMysterio: ſpecies enim Sacramentales remanent graves gravitate innata; ſubſtantia panisnon remanet :ergo&c. V. Dices Corpus Chriſti in Euchariftia non habet gravitatem , quia non gravitat : fed habet Fff quan R.P.PtolomæiPhiloſophia, 410 DiffertatioUndecimaPhyſicageneralis : quantitateminternani ,& reliqua accidentia abfo tioſucceſſiva in pluribus locis : quieseſtpræſentia Juta naturaliacorpori: ergo gravitas diftinguiturà continuata quantitate. Refp. negocaufalem ma: habet gravi tatem, fednongravitationem,nimirumhabet cau fam, cujus effectus impeditur. 'CONCLUSIO II. in eodem loco: ſed quies nonrequi rit impetum diftinctum : ergò &c. Refp: nile vinci : quia ex duobus modis , feu modalitati bus oppofitis , una faltempetit pro terminomo dali quid poſitivum : aliter dabitur negatio ne gationis. XI. Contra 1. Quadratumſemperremanet qua Quoadmotumnonnaturalem &violentumvis formalitermotivaestimpetus distinctusàcor pore mobili, &probabiliffimè eft accidens abſo Solutuminbarensmobili,&productumavieffi VI. cientermotiva. P dratum,donecnováfigura determinetur:item quod ſemelquiefcit , nifi novadeterminatione cieatur admotum,conftanter quiefcit : ergò pariter quod Rob. quia hujusmodi vis formaliter mo movetur, niſi novadeterminatione determinetur adquietem ſemper movebitur : nimirum ita fta tuente legenaturæ,utres quælibetpofita in aliquo tivanoneftmodus,non eit ipfumcorpus motum violenter : quod patetnonminus, determinato ftatu inillo ſemper perfeveret , do quam quod aquacalida non eftcalor: ergo &c. necper oppofitamdeterminationem ab illo tolla tur. Refp. ne. dupliciter fuppofitum : primò , Prob.primaparsantecedentis:impetusille eſtter quiarerum permanentiam confundis cumſucces minus modalis , feu pars termini modalis refpe fione : effe figuratum , eſt quidpermanens, quod Aivè admotum localemviolentum : ergo non eſt tandiu exiftit ;quandiu confervatur poft primam modus : alioquin dabitur proceffus in infinitum: productionem: atmotuseſtſucceſſio hoc eftcol peterem enim quis effetterminus modalis hujus Icctio ex pluribus modalitatibus feparabilibus in Tecundi modi? Quemfi modumeffe diceres;rur vicem. Secundo quies verò modificatio nega fus peterem&c. Siveròeffequid abfolutum ; ra tiva . tionabiliùs , & brevius dici poterit pertinere *ad immediatum terminum modalem motus lo XII. Contra 2. Si impetus eſſet qualitas ha beret contrarium. Refp. nego: namlumen etiam calis. eſt qualitas : fedde ilta contrarietate mox di VII. Objicies 1. Terminus modalis eſt ipfa cam. vis efficienter motiva. Refp.inprojectis , feu re bus , quæ moventur ; quiaprojiciuntur clarè patet oppofitum : projice faxum: cùm feparatuin fertur peraera, modificatur ſucceſſive in pluribus àte Contra 3. Si non habet contrarium nunquam deftruetur: quialumenintantum deftruitur ; quia confervaturà cauſa primoproducente, ſecus im petus. Refp. impetus deftruitur , ne fit fruſtra, partibus motus localis : interim tu potes mori,vel hoc eft cum mobile nec refiftit, nec moveripo annihilati , numquidfaxum in inftantimortistuæ perquandam fympathiam fifteret ? ergoterminus modalisnoneittua visefficienter motiva. VII: Contra 1. Eft decretum Dei complensno vitate fufficienti collectionem , quæ eft terminus modalisjuxta difert: de modis. Refp. eito adtermi nummodalem actionis, velunionispertineat,quafi teft.." XIII. Contra 4. Ergohujusmodiimpetusmagis dependeretab effectu fuo , quam àcaufafua:nam percunte ifta duraret, non veroduraretfiexiftere nonpoffet motus localis. Refp.ditt. à causâfuâ primo productiva cumprimo fit minùsdependen ternego; cumfecundo,&tertioconfervatur co: complementumde retumDeinon faciendimira culum;fimilia dicinonpoffuntincafunoftro:quia aliqua exigentia innatura effedebet,& diſtinctaà projiciente: ficuti datur in materia, & formaadu nionem: hæcporroexigentiaeſt ipſe impetus in hærensfaxo mobili. IX. Contra 2. Ex Cartefio eft fecundùm eles mentum,vel quintaeffentiadevehenscorporamo ta,vel eft fpiritus vitalis communicatus à manupro jiciente faxoprojecto. Refp.nonimprobabiliffimè iſta dici, attamen probabilius, quod fecundum ele amentum iftud, feu quinta effentiajuxta num. 2. fit caufa efficiens,&producatimpetum: aliterexpli cari non poteftquidfit illadelatio &vectio? Quem admodumin navi contingit, utnavita quoquenon fola navis recipiat impetum, àquolocomovetur: undè ex improviſo ſubſiſtente navi adhuc exim petu fibi impreſſonavitapropellitur , idemincafu noftro:etiamficeſſaretàmotu fpiritus mundanus; corpora impulfa moverentur: unde hoc? Ab im i. petupercepto. X. Objicies 2. Sipræſcindaturab omni refi ſtentia gravitatis innatæ id quod eft motus localis præcisè non magis requirit accidens diſtinctum pro términofuomodali,quam hoc, quodeftquies: !! quia motuslocalis eft præfentia fluens , &ubica 4 namquantumadhocperindeeftcaufa illa , ac fi noneffet,cùmimpetumnon confervet. Patet au temin ubicatione , &funilibus rem aliquam poffe magis dependerein hocſenſu abeffectu ſuo,quàm àcausâ fuâ. XIV. Contra 5. Impetus habetoppofitas pro prietates, ac qualitates , &accidentiaabfoluta: er go&c. noneftaccidens abfolutum. Prob. antec. Primo quia impetus caufæ moventis deftruitur , dumproducit impetum inre mobili , utcùmpila trudit pilam per lineam connectentem centra, pri maceflat moveri. Secundòqualitates nonhaben tes contrariusin non crefcuntfucceffivè,necaugen tur: atcontra impetus ab eadem causâ efficienti augetur: indèquidiutiùs gyrat fundam , majorem impetum imprimit ſaxo. Tertio repugnat quali tatem remiffamproducere intenfiorem : atcontra impetus:indènavis oneraria,licètlentèvelificans, fiimpingat in cymbam ; hanc velociffimè trudit. Refp. hæc omnia funt phenomena impetus , & motus localis inter utriusque proprietates enu cleanda. XV. Objicies 3.pro Ariftotele : motus faltem violentus projectorum eftab aere, quidum à faxo expellitur antrorfum,redit retrorfum,&urgetmo dentali tum faxi : ergo motus iſte localis noneftabacci .. Demotulocali,&impetuin communi. dentaliimpetu. Refp. eſtopulfusaeradtergumſa xirecurrat; infufficienstameneſtadmovendam c. 412 motus gyrationis perfeverat etiam fublata cauſa g.pilambombardilem: namperinde vis reſiſtitiva aerisàfronteimpeditmotumpilæatqvevisimpulfi vaurgeatàtergo:fedprofectò nontantumrefiftit, qvantus eſtmotuspilæinprimo inftanti : alioquin impediretur motus :ergo nontantumurgetpoſt ta,qvantumneceſſe eſt adcontinuandum motum. Paritatemhabesinaqvâ;perquamſaxumdumpro jicitur illarefiftitàfronte multo magis,quàmaerre fifteret; àtergo verònon urgetmagis quàm aer: ſecus enimvelociùs movereturprojectumſaxum per aqvam,quàmaerem. Contra 1. Aeràtergo impellitnonper ſolum motumfuum, ſedpervimpropriam elaſticam (de qvâmox)perindeacfollisluforiusinflatuscùmal liditur ,vehementer refilit. Refp. eſto concedam aerivim elaſticam;illatamen adrem exponendam nonfacit, cùmperindeàfronteſaxipervim elaſti camreſiſtataer,acurgeatàtergo : fednonpoteſt impedire motum refiftensàfronte: ergòneccon tinuareurgensà tergo. Contra2. Qvi lapidemprojicitfacit,utaeran terior comprimatur,adeóque utpofterior aerper vim fuamelaſticamjam non impeditamàreſiſten tia anterioris aeris prævaleat , & lapidem trudat, Refp. præterquamquodnifi admittasvacuum; fa teri debes, aerempropulfum àfronterecurreread tergum, adeóque impedirehujusmodi expanfio nemvehementem; profecto contrarium abaere effectum evenireexperimenta docent, hoceftac rem anteriorem potiùs reſiſtentia ſua retardare motum , nonverò pofterioremurgere: indèqui currit in eqvo , veldeferens lampademaccenfam refiftentiam aeris a fronte experitur: itemdum fa gittam excutis plumæ infixæà tergo ſagittæ non urgenturàpofterioreaere,ſedab anterioreretar motiva; perſeverantiaillanon eſt abaere , qui ſi lævigatiffima fitrota, vix movetur: nonenimtru ditur àpartibus rotæ, quæcircumvolvuntur:quod paterepoteftfi admoveaturcandelæ flamma rota gyranti: flamaenim vixagitabitur: itemſiinphia laconcludaturaqvahermeticè , ac in gyrum aga tur , circumvolutio illa aquæ perfeverat etiam, poſtqvam phiala quievit , cùm profectòaer non impellit aqvam illamadmotum. Itaqueeſto ela terium aeris fit cauſa aliorum mirabilium effe tuum, nontamen eſtcauſamotuslocalis proje Aorum. ; CONCLUSIO III. Alius daturquoque impetus natüralis elicitus, &eftaccidensabfolutum. Rrob.concluſio experimento motusna turaliter accelerati in faxo decidente : XVI. P motus ille,ejusq: acceleratio àſolo im petu innato (dequoconcl.1.)nonprofluit: g.&c. Prob. antec. etiam in principiodefcenfus aderat impetusille, feu gravitas,&ut cauſa naturalisage bat,quantumpoterat (juxtadiſſert. 10.ſect.2.)led tuncmotusnoneratacceleratus: namin finemo tusnaturalis velocior:ergononab eagravitateiſta velocitas: rurfusnec eſt abaere , ejusqve elaterio hujusmodiacceleratio,ficuti abillo noneitmotus violentus projectorum:ergò fupereftut fitimpe tusnaturalis elicitus ſucceſſivè abipsâ naturâ lapi dis cadentis. Patetidipfumexperimentis :nam ex altiori locolapisdemiſſusictummajorem facit,& lignumfrangit,quodnonfrangeret ſolumgravitate fuainnataincumbens ipfiligno. Item filapisex al titudineproportionata demittatur in lancemlibræ alicujus,elevabitpondus multòmajus alterius lan dantur: undeconftringuntur,&premuntur. Præcis,quamſiſolumincumbereteidemlanci.Hocau tereacredis ne invacuo (cujus poffibilitatem im portune negarenon debes) iisdemviribus faxum projici nonpoffe , velbombardamexplodi,licèt nullus ibi eſſetaerurgensà tergo ? Addehæc ex perimenta : cùm tota circumagitur axi ſuo , & temipſumſentiendumqvoqveeſt deimpetu natu rali,quoviventiaſemovent:idemq;deimpetuela ſticoelicito : quiomnes impetusveluti ſpeciesfub genereimpetus naturalis eliciticontinentur,&or dine,locoq; ſuodeclarabuntur. DISSERTATIO XII. PHYSICA GENERALIS Deimpetuelicitonaturali, &acquiſito nonnaturali. SECTIO PRIMA. Utriusqueimpetusproprietates,&attributa. Il hic de impetuinnato, neqvedeipſo elicito elaſtico diſputo , fed tantum modoſpecieshasduas,elicitum natu ralem àgravibus , & acqviſitum non naturalemexpendo: nonpoffunt enim , necde bentproprietates utriusque ſeparari. Itaque: Proprietas 1. Neuter impetus confervatur à causa fuâprimò productiva: ratioeſt: quia caufa illainſeqventiinſtanti novumimpetum producit , aut producere poteſt : ergò primum impetum nonconſervat : alioquin velinprimo inſtantinon egiſſet , quantum poteſt , vel infecundo ageret plus , quampoteſt : nimirum confervando antea ceden Fif 1 42 cedentem impetum , & novum producendo. Proprietas 2. Impetuselicitusnaturalis, femper Differtatio DuodecimaPhyſicageneralis fupponitur, & addaturvelminimumpondusexal terâ parte; terratotamovebitur, &mutabit æqui eſteffectus immanens:(exdiffert. 10.ſect. 1.patet terminus) ejus enimcauſaefficiens eſt ipſummo bile: at impetus acquifitus (hoceſt nonnaturalis) ſempereſt effectus tranfiens,nimirum receptus,& nonproductus abipfomobili,fedàcausâoperan teadextra,&tranfeunter. Proprietas 3. Impetumadextravelproduciim mediatè ab impetuelicito ,&ad intra,vel abipsâ ſubſtantia , perinde cenfeoacdecalore , dequo problematicedixi differt. 10.ſect.ultima. Impetus veròadintra immediatèabipsâſubſtantiaproduci tur, & femperprimò producitur impetus imma nens,deindetranfiens:nimirumantea(anteceden tia,&prioritate naturæſaltem) tuteipſum impel lis,ut alium impellas. Proprietas 4. Caufa impulfiva applicata ſubjecto apto fucceffivèſemperagit &auget effectumfuum tùmadintra, tùmadextra: illudpatetin motu ac celerato ſaxi ; alterum verò conftatex rotatione fundæ, exquâaugeturimpetusin lapide. Proprietas 5. Impetus eft capax extenfionis, intenfionis,&fuceceffionis , feu augmentiſucces fivi : itaut tot partes impetus extenfæ fint; quot partes integrales habet ſubjectum mobile , & in unâpartehujusplures partesfaltem virtuales , & exhypothefi(juxtadicendadeintenfione)impe tusellepoffint, & fucceſſive crefcere: hoc au librium : fed hoc fiet,quiapondus illudimpetum produceret , noninomnibus,fedinaliquibus par tibusglobiterreftrisg.&c. Refp. falfiffimam hanc eſſeimaginationemperinjuriam attributamArchi medii,quando dixitdalocumubipedemfigam,& terramfuolocodimovebo, cujusdictilongealia in terpretatiodanda. Sedretorque experimentum in æquilibrionaturalimillelibrarum v. g.hinc indè,fi addiderisunciolam exunâ parte; nonmutatur2 quilibrium. Proprietas 7. Impetus in ſubjecto ; cui inhæret habetpro finephyſicoproximo velmotum loca lem,velreſiſtentiam(dehâcſect.ſequenti:) unde niſieſſetmotuslocalis; nonextaretprimusilleim petus: nameffetfruftrà,hoceſtprivatus omnimo da conſecutione ſui finis:quoties itaque vel non poteſt eſſe ullus motus localis in aliquo corpore , velnonpotefteffegradusaliquismotus localis;to tiesnonimprimiturautullusimpetus, aut refpon dens parsimpetus. Proprietas 8. Impetusduminprimoinſtantipro duciturà causâ impellente,non exigit, nechabet motumpro illoinitanti ſedproſequenti : ratioeft, quiamobileinilloinſtanti proximueffedebetcaufæ impulfivæ, alioquindareturactioin diſtans: hincli cetnonomnisimpetus fit inſtantaneus, atdurare poffit,ut calor in aqua: omnistamenmotum exigi temexperientia patet : unde fit , non omnemtivecaufatproinſtantifequentivelprimamprodu impetumeſſe inſtantaneum, ſed eſſequoqueper 1, manentem. Proprietas 6. Partes impetus , & producuntur adextra actione communi, &pariterproducunt &aguntactione communi: exdiffert. 10. ſect.2.) itàut potentiamotiva, finonpoteſt producere ad extràtotpartes impetus;quotpartes habet ſubje Etummobile, nilimpetusproducat in illo: e. g. fi percutis ſaxumingens,velrupem;nilimpetuspro ducisin illa (præfcindo autemab elaterio:) ratio eft, quia effet fruftrailleimpetus, fi produceretur, tionemfuam,veletiamconfervationemfuam. Proprietas 9. Quoniamimpetus adintra nona gitactione communi (uti differt.10. fect.2.decau fis fecundis extenfis in genere dictum eft) ideo pars una impulfa alicujus corporisaliamnon in pellit, fed omnes impelluntur per fuum impetum peculiaremelicitum:idemin illuminationeevenit. Exhacratione fit,quod faltem invacuo ſphæra plumbea centumlibrarum,&aliaunius libræ æquè velocitercaderent. : Proprietas 10. Diftinguefinem phyficum ipfius cùm illudfaxum fitimmobile reſpectutalispoten tiæ: indè fit hoc pronunciatum: impetus velpro duciturinomnibuspartibus unitissubjectimobi lis,quæfepararinonpoffentpermotum,velinnul lisproducitur ob otiofitatem. Dicesprimo:reſo natadictuin illa rupes : ergo impellitur. Refp.fo numefferationeelateriiin ſaxo &aere: profectò enimcorpora elaftica vel ad minimamdebilispo tentiæ impulfionemrefiliunt: quoddeprehenditur experientia,tùmin repercuſſioneluminis,tum ex granisfrumentivelpiſorum fupertympanumbelli cumquodinfolocollocari folet,ubitimenturho ſtiles cuniculifubterranei. Dices 2,dumaquamma nupercutioproduciturimpetus in aliquibus,non in omnibuspartibusaquæ. Refp.hoceffe, quia facilè ſeparantur partes aquæ ab aliis quiefcentibus , & moventur : idquecontingitquoque in rupe, cujus particulæ aliquæ & fragmenta ictu feparantur , in quibus utique impetus producitur : inde moven . tur,& exiliunt. Dices 3. potentiamotiva viven tiummovetmanumimmotopede: ergò&c. Refp. difpar éftratio: quia licèt nonſeparentur per mo tumpartes corporis ; tamenpropter articulos,& impetus,dequoproprietate8.&finemproductio nisadextraejusdem impetus: hicenimfinis eſtad tollendum impedimentum motus localis determi natiabimpetu immanenteipfiuspotentiæ,quæ pro ducit impetumadextra. Patetexperimentodupli ci: pila moveaturà tergo alterius , fed nonvelo cius,itaut præcisèalteramtangatſequenspila:hæc nullumimpetumproducitinantecedente:nam an tecedens hæc fequentis motum ,& impetumnon impedit: ſed ſivelociusmoveatur ſequens ;trudet antecedentem; quia nimirùm antecedens impedit velocitatem fequentis. Secundo impetus adextra nonproduciturſphærice(juxtadicendadepropa gatione impetus) contra quam contingat in aliis qualitatibus, fed perlineam ,vel viam , per quam motusdirigitur : unde hoc? quia tantum agit ad extra, utobicem tollatdevia: indè fi àlatere obi cesponanturnonimpedientesviam pilæprojectæ; nil agitiſta inillos : ergò &c. Dices: ergo caufa phyſica neceſſaria, cùm eſt impedita, agit : cùm nonimpeditanonagit. Refp.tricaris:dift.cauſa impedita ab unoeffectu agit aliumco: abilloimpe offium compagines moveri poteſt una pars alia : ditaillum agit nego. Proprietas 11. Quantò magisimpeditur impe immota. Dices4. fiterratotaſtet inæquilibrio,ut tusiminanens impedimento tamen ſuperabili , & non Deimpeta elicito naturali , & acquifito. nonæquilibrante,juxtamoxdicenda ; tanto ma joremimpetumadextraproducit: experientiapa 43. tiva,hoceſt illudultimum, quo pofitodaturcol lectio ,quæ eſt terminusmodalis ipfiusdetermina tet:iaus perpendiculariter incidens magis ferit, quàmobliquè :quianimirumquod moveturmagis impeditur ab obice perpendiculariter oppofito, quamobliquè:hinctormentibelliciictus oppofitos directèvehemétiùs,quàmobliquos murosverberat. Proprietas 12. Impetusremiffus, ſedmagis ex tenfus , hoceſtincorpore majorismolis exiſtens producit intenfum,ſed minus extenfum. Hujus modi proprietas juxta dicta differt. 10. fect. 2. de caufisaccidentalibus propterillos terminosinten fus extenfus nihil redoletparadoxi, contraquam nonnullisvideatur. Prob. actionecommuniadex trapartes agunt:g.fi agantquantumpoffunt;par tesimpetusadextraproducunturpares producen tibus , quid ergo mirum , quòdhujusmodipartes productæ,&diſtributæ perpauciorespartesfubje Aimobilis illud intenfius impellant?Hinc navis oneraria lente procedens impellit occurrentem A cymbamadmotumvelociorem. Proprietas 13. Econverſoimpetusintenfus,& minus extenfus , hoc eftincorpore minori exi ſtens producit remiffum , licètagat quantumpo teft,fedmagis extenfum: nimirum incorporema tionis , potefteffe multiplex. Prima ipſla cauſa impulsiva ,quæ fi liberaeſt,vel ſenſitiva,& ap petitiva,determinare ſponteſuapoteſt impetuin, quemproducitpotiùs adunam viam, ſeu lineam, quamad aliam. Secundoobex,feuimpedimen tum: e. g. paries determinat impetumpilæproje &æinparietem adviam reflexam: fimiliteraqua determinat ad viam refractam : item inæqualitas plani,& fcabrities , per quodmotus peragitur; item inclinatioejusdemadviamdiſtortam,vel in clinatam fimilipactodeterminat. Tertiocircum fufa corpora determinare poſſuntadviam curuam, aurcircularemobſtando viæ rectæ,utcontingit in gyris aquæ ſtagnantis ex injecto lapillo. Quarto figura , &difpofitio ipfius mobilis : item per cuffio in unam potius partem obicis , quam in alteram inde globi invicem impacti de terminantur adviam, ſeu lineam procedentemà puncto percuffionis per centrum globi utrius que, ut patetinhacfigura: globus Aimpingens Fig. inglobumBdeterminat huncadviam AB quæ eftTab.. lineatranſiensperpuncta percuffionis,AB &cen trautriusque globi :ita impingens in punctum C jore. Atcavenecorpusmajus impellendumha beat plures partes molis fuæ,quam fintpartes im petuspoffibilesproduciàcorporeimpellente:alio quinjuxtaproprietatemſeptimamnilimpetuspro ducetur. głobi Cdeterminat adviam E C. Quintoimpo tentia alicujus partis ipfius mobilis , ut moveatur obquietemilliuspartisinfuperabilem à tali causâ motiva: inde rota mobiliterinſertain axem fuum determinatur adviamcircularem,ſi axis ipfe non Dices exCartefio : fiminuscorpusimpingatini poteſtpromoveri æquali impetu. Sexto propter majusquietumrefilitnullomotuilli communicato: quiamajoreft quies corporis majoris , quàm mo tus corporis minoris. Refp. Si minuscorpusnon habeat partes impetus æquales partibus corporis majorisconc. fihabetne. Cartefiusfenfit motum effeentitatem,&effe ingenerabilem,& incorru ptibilem ,&tranfiredeſubjecto inſubjectum , ſeu communicari : prætereà quasdam leges valde dubias motus localis ſtatuit , quarum unaeft hic oppofita , quæque ipſa principiaCarteſii evertit: namilleponitmateriam primielementivelociffimo motu movere corpora majora, juxtadictain ſuo ſyſtemate. : Proprietas 14. Impetus æqualis agens quan tùmpoteſt,producit impetum æqualem fibi : quia eftcaufa neceffaria: ſedſcito meloquideimpetu, qui verè agit,& eſtexpeditus ad agendum : nam quantumadhocmirabiliafuntphenomena motus localis inferius concordanda cum hacproprietate. Proprietas 15. Impetusomnis modificatur à determinatione , ſeu directione , ficuticorpora modificanturabubicatione : adeoqueeſſenonpo teſt impetusfinedeterminatione ad aliquam viam, utcorpusnullibi eſſenonpoteſt : attamen eſt in differensquilibet motus (excepta gravitate inna ta, &impetuelaſtico,dequibus alibi) ad quamli betdeterminationem,&viam: fednonpoteſtha berefimul duplicemadæquatam determinationem advias diverſas: utcorpus duplicem ubicationem, ſeu replicationem naturaliterhabere non poteſt: poteſtquidem perfingula inſtantia impetus muta redeterminationem,ut corpus ubicationem: item poteſt habere mixtam determinationem , hoc est determinationem quaſi communicantem,&parti cipantemexpluribus diverſis. Cauſadetermina diverſamduplicis impetus determinationem ſeor fim ſumptamrefultatdeterminatioadtertiamviam communicantemex utraque. Septimo corporis impellentis impetusjamab intrinfeco vel aliunde determinatus eftquoque cauſadeterminativa im petusproductiin corpore mobili impulſo adfimi lem,veldiffinilem viam. Proprietas 16. Extinguitur , & deſtruitur aut etiam impedíturimpetus,cùm adduasviasexdia metro oppoſitas æqualiter determinatur : hoc eſt adoppofitasextremitates ejusdem rectaviæ,tam quamutraqueextremitas fimuleffet terminus , à quo,&terininusadquem : eoenim ipſo motus effenonpoteft:undefrustra eſſet impetus, adeo queveldeſtruiturproductus,v el impediturne pro ducatur. Sit exemplum : idemglobus hincinde directo à duobus malleis æqualiter percuffus ; nil movebitur ,dummodoutraquedeterminatiofit e qualis,nam fiqua major effet,prævaleret...... : Dices: reſultare deberetmotusmixtus. Refp. ne. cumexdiametroeſt oppofitavia,mixtura fieri nonpoteſt(licètinoppoſitis viisnonexdiametro fieri poffit:) ratioeft, quia non eſt major ratio, ut attemperetur motuspotiùsadviame.g.dextea ram, quam adfiniſtram. Hincverò ratio reddi tur,curglobusperlineam centralem trudens æqua lemglobumquietum ſtatimillequiefcat: quianimi rumglobus quietus ,ut obex æqualis mobilideter minatillum primum globum incurrentem adviam exdiametro oppofitam æqualiter,acdeterminatus eratipſeiucurrens: æqualitas enim determinationis ex æqualitate corporum omnimoda tum quo ad molem,tumquo ad figuram,magnitudinem, &ma teriam defumitur.- Dices 2. Si đùo globiæquales moveantur , & 4 per 414 perlineamcentralemſe trudant, reflectuntur, & Differtatio DuodecimaPhyſicaGeneralis non quiefcunt , & æqualem aut ferè æqualem viam reflexamperagunt illi viæ directa , quampe regiſſent , niſi ſibi invicemimpedimento fuiffent: g.noninvicempugnant æquales determinationes. Refp. ex Cartefii regulis ista proferri: diftingue primocorpora elaſticaànonelaſticis: &ſcitonon elaſtica fiftere incaſuprædicto,ut infignes viri ob ſervarunt : elaſtica vero reflectuntur. Ad refle xionis hujus analogiam finge,duos globos incur rentes eſſe ſenſitivos : exictuuterque æqualiterdo lebit :itemquefintduo clavialiquo usqueinfixi ta bulis duabus: mutuo &æqualiterimpacti æqualiter altiùs infigentur intabulas. Itaque in noftrocaſu nonſolamdeterminationem,ſedimpetumquoque priftinum amittit uterque globus,&novum aquirit impreſſum mutuò à globoinglobum : quodqui dem difficillimum explicatu fine mutua cauſali tate , velſaltu ipfius impetus de ſubje&oin ſubje Aum: adhuncevadendumdico,in inſtanticonta Aus utrumque globum duplicare impetum fuum priftinum: quia utrobique exiftit impetus cauſans &utrobiqueimpetus cauſatus pro codem illo in ſtanti exiſtit: ſed impetuscauſansnon exigitpro ſequenti inſtanti motum localem exdefectuimpe ditæ priftinæ determinationis in utroque globoex, occurſuexdictis , atque ita in ſequenti inſtanti im petuscauſans,utpoteomninofruſtraneus futurus fi. perfeveraret,deftruitur. Proprietas 17. Cùm impetus àcauſaimpellente. producitur in plura corpora inunita quidem, fed contiguaimmediatè per eandemdirectionís viam, puta inplures globulos ordinatim diſpoſitos in li neam,perindefunt plurailla corpora ; acfiunum folum corpus effet : adeoque actione communitot partes impetus producuntur intota collectione il lorum; quodpartesſunt inipsâcausâ impellente, &totafimul illa collectio per modumunius move tur: dummodocorporaillanon fintelaſtica,neque tantillumquidem invicemdiſtent: inhis enimca fibus tantum ultimus feriei globus , vel corpus movebitur : ut patetexperientia tuminglobulis ex cretâ aliquantum exiccata , tum in globulis eburneis. Viceversaduplex,velmultiplexcauſa impellens contigua, & diſpoſita ordinatim perin deeſt, ac fi effetunacaufa , & actionecommuni impetum producit reſpondentem toti collectioni caufæimpellentis. Proprietas 18. Impetus quilibet ( faltem fublu naris) naturaliter effectat lineam rectam, ſeu ten dit per viam rectam: quia omniumbreviffima eſt, &naturaotiofitatem fugit:adeoque in tantumim petus init curvam viam; in quantum impediturà via recta. Patet in lapide circumvoluto funda, quieximpedimento chordæ circulariter movetur: ſtatimveròatqueſibi ſuæque exigentiærelinquitur, recta via procedit: patet item in lutorotis adhæ rente,quodperlineam rectamab extremitate rotæ ejaculatur:diciturautem illa via recta: lineatan gens circulum ipfius rotæ. Proprietas 19. Determinationes duæ, velplu rès ad eandem viam ,hoc eſtduo , vel plures impetus determinatiad eandem lineam ſe invicem adjuvant,&pro rata augetur motus localis : unde fi fint duo æquales impetus , puta uterqueutqua tuor; duplicaturmotus localis,& velocitaseſtdu pla. Confer iſta cum proprietate 16.& ex colla tioneinfer: quantò magisdeterminationes plures, &impetus accedunt ad determinationes oppofitas exdiametro: (hoc eftadſeinvicemextinguentes determinationes ; ) mixta via reſultans,& mixtus impetus,motusqueco minoreſt,&brevior : quo verò magis eædem determinationes accedunt ad determinationesad eandemviamjuxta hanc pro prietatem 19. co mixta via reſultans longioreſt : nunquamtamen æquat longitudinemduplampro priam ſecundum ſe illarum determinationum ad candeinviam.Exemplumfit innaviàduobus ven tis impulſa , qui ſi oppoſiti fuerintexdiametro; perſtat immota navis : fi adeandemlineam, vel viam perfient , & impellant ; velocius velificat navis juxtaproportionem ventorum:ſiveròventi diverſi perfient, hoc eftaddiverſasviasproutma gis acceſſerint,vel adoppoſitos exdiametro , vel ad perflantesad eandemviam; eòvelminus, vel magis navis procedet. Porro determinatioad motummixtum explica ri clariffimè poteſt tum exemplo prædicto navis ; tumperfiguram quadratam , per cujus diametrum procedat mobileexduplici determinationeimpul fum, quodutplane percipias ,imaginareinpro-Fig. 2; poſita ngura IneamABefle canaliculum ,perTab.1. quem globulus rotetur incipiens à puncto A us queinBeodemque tempore moveatur canaliculus motuparalleio , & defcendat per altitudinem A E: itautcomomento phyfico, inquoApervenit inE&BinD, eodem quoquemomento globu lusmotuſuo naturalirotationisperveniatadB: in hac mixtura motuuin globulus illa defcripfit in ſpatioimaginario, confecitque viam diametralem AC. Quodipfumperpetuo contingit in motu re tomixto compofito faltemvirtualiterexpluribus ſimplicibus motibus rectis. De motumixtocuruo dicam alibi. Proprietas 20. Ex proprietate antecedenti clas riflimèitemexplicatur,quomodocorpora permo tumreflexumdeterminentur ad viam, ſeùlineam, quæ cumobice ,& impedimento facit angulum æqualem (& dicitur angulus reflexionis)angulo, qui conficitur ex via directa cum eodem obice (qui dicitur angulus incidentiæ )quia vel utraque viaeſtperpendicularis adobicem , &anguli funt æquales utpote recti :nam pereandemomninò viamrefilit & reflectiturpilav.g.perpendiculariter incidens in obicem putainpavimentum,ut patet in figura tertiapropofita : ſi enimglobulusdemit- Fig. 3. taturperpendiculariter exBinA; refilit per can-Tab. . demviam exBinA. Quodfi via, perquamin pavimentumv.g.projiciturglobulus, noneftper pendicularis, ſedinclinata , hoceftfaltem virtuali ter ex duplici determinatione mixta procedens juxta proprietatem antecedentem ; tuncviainci dentiæ eritdiameterquadranguli unius: &via re flexionis eſt ſimilis diameter quadranguli fimilis ? fit exempluminfiguraquarta: imaginareglobulum Fig. 4 A,quimoveaturpercanaliculum CGusque addi-Tab.I. midium ejusdem canaliculi , dum interim eodem tempore totuscanaliculusdimittitur, & defcendit parallelèinpavimentum,ſeuobicemDH : in eo caſujuxtaproprietatem 19.globulus inſpatio ima ginario confecitviam CE: redeatmox, &refle Gatur canaliculusparallelè adlocumpriftinum,& codem Deimpetuelicitonaturali , & acquifito. codemtemporeglobulus percurrat alterumdimi 415 impulfionibusproducit impetum intenfiorem (& :diumcanaliculi ufque ad G, atque indejuxtadi &a efficieturviaglobuli reflexa in ſpatio imagina rio , eritque EG adeoque uterque angulus tum incidentiæ, tum reflexionis erit æqualis : quod ſemper contingit in omni motu reflexo, ut fufius infraexponam. Proprietas 21. Impetuseftcontrariusalteri im petui ratione tantum determinationis contrariæ, ſeu oppofitæ , juxta diverſosgradus oppofitionis usque ad oppofitionem exdiametro : cùm verò impetus , quantumeſtdeſe,ſitindifferens juxta proprietatem 15. adunam, vel adalteramdeter minationem ,hinceft,quòdimpetus excontrario poffit fieri non contrarius & viciffim,ita ut quan doque fibi ipfi reſpectu diverſædeterminationis impetus opponatur , quemadmodumimpetus ad motum reflexum juxta determinationem ad li neamincidentiæ vel reflexionis fibi opponitur. Proprietas 22. Difficilis explicatu eſtpropaga tio , & diffufio impetus in corpus mobile juxta proprietatemquintamquando corpus mobile,vel eſt ſectorcirculi , hoc eftpars circuli intereepta à centro ad circumferentiam interduas ſemidiame tros,velradios : veleſtſemidiameter circuli motu circulari movenda : fitexemplum perticajacens in terrâ , quam exunaextremitateapprehenfam, &detinens propepavimentumelevareconerisfe cundùm aliam ejusextremitatem motu circulari: in qua elevatione rudimentum elt organi ſtatici, quoddiciturvechis. Porro in pertica illa,uti etiam inrota(ex differt. 8. de quantitate in fine) utiquo quein vecte velocius movetur pars remota àcen tro,quamproxima : hinc iftanotabis , Primo ſi permediumejusperticamapprehenderes elevatu rusillamin fitu ſemperparallelo,feu æquidiftante à pavimento ; imprimeres æqualem impetum in omnes perticæ partes , ut æqualiseftomniumilla rum partium motus: quodipfum contingit quo ties impetus determinaturad motumrectum:ſem perenimtuncimpetusdiffunditur uniformiter per omnespartes mobilis, vel vicinas, velremotas à caufa impellente : inquo diffufioimpetus differt å diffufione lucis , & calorisjuxtadiffert. 10. fect.2. num. II. At verò cùm impetus determinatur ad motumcuruum; nonitacontingit: Undeſecundo fi immotaextremitate una perticæ , eâque manu detenta aliam circulariterut dixi eleves; impetum producis in perticamitadifformiterdiffuſum , ut exigat motum validum , ſedtardum inpartibus perticæproximisextremitati immotæ:velociorem 'verò, &debilioremmotum exigat inextremitate altera remotiore acentro &à manu, qua detines, &elevasperticam: idipſumin rota contingit, fi redios moveas à parte vicina axi ; ita quoque in vecteBC impofitofupra fulcrumA, quoddicitur Fig. 5. bypomochlion,ſielevesvectumexpartepropriori Tab.1. ad fulcrum A. Revoca explicatamvelocitatem ,& tarditatem ex differt. phyfico-metaphyfica 8. de quantitate ſect. ultima : nimirum per plures vel pauciores actiones fucceſſivas, quarum prima , & ultima coexiftant induplici, velmultipliciſerie,velocitas, &tarditas exponitur: itaque pars perticæ prope centrum paucioribus impulfionibus , feu produ Aionibus impetus elevatur , at quæque ex illis hoc quiajuxta propr. 11. pars illaperticæeſt ma jus ,&magis immediatumimpedimentumrefiftens manuifemoventi,quam fitpars remotior ejusdem pertice) indefortior,&validior, licèttardior eft motusillius partis, & difficilius refſiſtitur ibi motui : utexperiri potes in rotagyrante , quamdifficilius retinebis, & fiſtesapprehenfampercippum, quam perextremos radios : interim tamenparsparticæ remotiorà centroperplures impulfiones.fucceffi vas elevatur, tot nempe,quot funt motiones illius partis: iſtæ verò totidem funt; quotpunctaſpatii percurritillapars : pluraprofecto, quàm percur ratparspropiorcentro: nempèinfigura6.quan tolongioreftlinea, feu via curuaC1, quàm linea Fig 6. curuaED. Eft tamen impetusille debilior, ideo-Tabia. quefaciliùs impediturmotus perticæ , vel rotæ ap prehenſæperpartem remotioremà centro. Un dèdenique fit computando à principio ad finem ipfius motus , impetum impreſſum infingulis parti busperticæ effe æqualem hoc eftille, qui inparte vicina centro producitur,æquaturproductoinpar teab eoremota: fed ita diftribuitur, ut uno in ſtanti (in ſenſumetaphyfico) plures partes impe tus fimul producantur in parte viciniori , quàm remotiori:inhacautemreinotioriproducaturplu res impetus ,quaminilla : quemadmodum sol &lucernæ flammainparte remotiori plusexten dit(hoc eftperplurapuncta ſpatii) effectum fuum, quaminparte propiori diffufionis ſphæricæ , ubi plus intendit effectum fuum : fic vis impulfiva à centro impellens pluries ſucceſfive repetit actio 1 nem fuam relatè ad partem remotiorem , quam propiorem. : : Dices : ergo impetus non producetur actione communi intotapertica. Refp.dift.actione.com muninon producetur ,hoc eſt eadem numero actione co.;hoc eftpluribus;ſed effentialitercon nexis,&collectiveſumptis permodum unius ne. quandoquidein actio non diftinguitur ab effectu, ſi plurespartiales effectus ſunt; plures eruntpar tiales actiones ; omnestamencollective ſumendæ &itamodificandæ. Incafu noftro mysteriumin eoeft,quodtotum ſucceſſivummultiplex,hoc eſt multiplexſeries ſucceſſiva comproducitur, & coe xiſtit percoexiftentiam primæ , & ultimæ partis cujuslibet ſeriei; licèt fingulæ ſeries conttent ex diverſonumero graduum,feuactionum,feu inſtan tium: quemadmodum fidareturdeterminatio uni ca&indivifibilis,utAngelus mille cognitiones,& homo centumcomproducat modo expofito dis fert. citata;taliseffetdeterminatio communis ,qua lisinterceditin re præſenti.. Proprietas 23. è converſoſi appliceturpotentia motiva circumferentiæ rotæ , ſeu vectis extremi tati remotæ,à centro ; ita propagatur impetus, ut extendatur. ſucceſſive per circumferentiam, &intendaturpropecentrum:fitin exemplum præ afixa figura ſexta, in qua cum deprimiter pars I.; pluries impellitur , quam elevetur ,vel depri maturpars D.: quia illa per plura puncta ſpatii tranfire debet , hoc eftperviam,feu arcum I. C.; altera verò pars tranfire debet perpauciora ; ifta tamenpars impelleturimpetu intenfiori,& fortio ri,nam ea eſt majus impedimentum fuperandum, adeoque exproprietate II. major , hoceftinten fior 1 A 416 fior impetus in illa producetur : rurſuſqueinparte Differtatio Duodecima I. quia longior peragenda ettviauſquead C.,plu PhyſicaGeneralis dexterætuæ:hoceſtin nervis,&muſculisprodu res ſucceſſivè partesimpetusproducentur:hoc eft pluriespars illa remotiorà centro impelletur , ex dictis adantecedentem proprietatem. Proprietas24. Impetus accidentalishoc eſtpro ductus àcauſa impulfivavel adintra, velad extra nonſemperdurat inpræfentiſyſtemate , & ordi neMundicorporei : fortè verum eſt,quodCarte fius &P.Pardiesajunt : ſcilicet ſi dareturvacuum, &nulluseffet obex ,aut reſiſtentia impediens mo tumlocalem;corpus ſemelmotumſempermotum iri, quouſq; poſitivè non determinareturad quie tem : quemadmodumcorpusſemelquietumfem perquiefcit,niſipoſitivèdetermineturad motum: namperindeeſt corpori ſecundùmeffentiamfuam 1 confideratofluxailla correſpondentiapluribuslo cis, feu modificatio , quæ dicitur Motus localis, ac correſpondentiapermanenseidemloco,quæ di citurqures localis atqueadeo impetus,quanquam fitaccidens diſtinctum de fuanatura, nonpetitfui deſtructionem, niſi fit früftra, velob exigentiam contrarii, (contrarium autem nonhabet nifi ratio ne determinationis ex proprietate 21.)vebob fub jecti,in quoeſtcorruptionem,ut fimili decaufa, ca for,albedo,&aliaaccidentia corporeadeftruuntur peripateticèex differ. 10.in fine. Atde facto pro ptereafdemipfascaulasimpetusdeftruitur (faltem ſenſu phyſico)idquequandoquetotus fimul,quam doqueperpartes ,velratione obicis, velpropter impetumadoppofitamviamdeterminatum,velex pugnadeterminationum. cis tantumimpetus ;quantum fatis eſt duntaxatad refiftendum gravitati globi , alioquin ſi impetus elicitus exuperet nifum ponderis ; elevares v.g. globum,fi minoreffet impetus; concideret dex tra. Dixi in organo motivo impetum produci, nonverointotocorpore,nequein omnibusparti bus dexteræ : utquoque alianaturalia accidentia eliciuntur , & producuntur abanimali in organo illorum accidentium proprio ,noninpartibus vi cinis ;ita vifioproduciturinretina,& fibris nervi optici,non inhumore cryſtallino : tactio in fibris nerveis,nonvero incarneis,utfuoloco. Porrò infubitentando pendere manusdefatigatur, ex co quod partes aliquæ manus à gravitate ponderis deprimantur,dum aliæ partesmanus pertinentes adorganumimpetus,exeodem impetuelicito re fittunt: inde fittenfio ,& divulfio, nec nondilace ratio quædampartiuminvicem,undedolor,&de fatigatio. Cæterum inipſoorganoexerenteimpe tum nonproducitaliumimpetumglobusſubſten tatus , it enim æquilibrium inter gravitationemil lam,& impetumelicitum, Necdicas faltem pro ducendoimpetum defatigari , & exhauririorga numinamfalleris :nullaenimcauſapræcisèexpro ductione effectusfuidebilitatur: IV. Dividiturſecundo, indetentionemqualem c. g. exercet, qui globum.pendulum filo detinet: quodperindeeſt, ac ſi ſubitentaret ſuppoſitamanu quantumadhoc,quodeſtimpetumnonproduci in corpore detento: undecumque, & quocumque mododetineatur, ſedindetinente, quod proinde defatigabitur, fi animalfit. V. Circa ſubſtentationem , & detentionem hota,plura filatenuiſſima licet , & feparatadeti Caufalitates,feu modidiverſi impetum produ nere,&fubftinerepoffepondusingens: quia gra cendipræfertimadextra. 1. C Auſaimpellensactive, ſeu imprimensim petumgenuseft, cujus caufalitasgenerica diciturimpreffio ut fic,&dividitur inva rias fpecies , quarumdifferentiasnoffe operæpre tiumtumad elucidanda jamdicta, &moxdicen da,tum ad experimentaquotidianamotuslocalis obſervanda. II. Omnem impreſſionemeffepercuffionem frequentiffimam,& ininutiffimamperrepetitosin fenfibiles,& frequentiſſimos istus ,ſeùpercuffiun culas corporis impellentis in corpus impulfum, nonnulli cumAlphonfo Borellocontendunt,quod juxta ſyſtema Epicureum , vel Carteſianum ut cumqueprocedit: aliter verò percuffio fpecieseſt, imprefliogenus,quamjuxtaſyſtemaperipateticum itadivido. III. Impreſſio dividitur primoin ſubſtentatio nem: ficappellonifum,quohomo ,v.g. dextera fuppofitâ , & immotaſubſtinet aliquodpondus, utietiam cumhumeris illud ſubſtinet: nam fub ſtentatio illa,qua menſa,veltabula , v.g. ſubſtinet pondusaliquod, hucnonſpectat : nil enim impe tusmenſaproducit,immo globus , v. g. incum bens menfæ comprimit , & dilatatpartes aliquas ipfius , ut proceſſu temporis fenfibiliter ap paret ex foſſula excavatâ in mensa. At cum dexterapondusſubſtines,nonquidemin ipſo pon dere impetum producis ,ſed in organomotivo vitas, &nifus illius ponderisdeſtribuitur per fin gula fila pro rata , adeoque totam fuam gravitatem nonexeritin fingula: idem dicode ſubſtentatione ponderis àpluribus fubtilibus fulcimentis , e. g. paleis erectis:hinc rationemhabes , cur e. g. ova in fundo caniſtri à ſuperimpofitis aliis ovis non frangantur,&pariter uvæ, & fimilia : cur tecta ponderofiffima à ſudibus , & palis tenuibus , & debilibus fulciantur. VI. Dividitur tertio,in vedionem, ſeu latio nem,quieſtmodusproducendiimpetum, quopo tentiamotrix, feu quodcumque ſemovensunade fert aliquod aliud corpus fibi conjunctum aliquo modo,uti homo pileum, equus equitem&c. La torproducitimpetuminſe ipſo (faltem æquivalen ter,fi nimirum abalio moveatur, utnavisa vento) &perillum impetum producit aliumæqualem in ipfo co porelatojuxta ſect. 1.propriet. 11. videli cetcorpuslatumhabet rationemimpedimenti ref pectu latoris ſemoventis. Circavectionem plura phanomena obfervantur innavi,curry,equo&c. ut cum repente ſiſtente navi cadunt antrorfum nautæ, durante nimiruinin illisadhuc impetu ad eampartem: item, cùmexcurru, vel equo cur rente projecta pila ſurſum recidit in manus equi tis : projecta deorfum pergit moveri per terram antrorfum : tertiò , vas apertum plenum aquâ dum agitur velociter gyrum nil effundit aquæ : quiajuxtapropriet.19.fect. 1. impetus productus inaqua exrotatione vafis determinatur ad viam : redam Deimpetuelicito naturali, & acquifito. rectamrecedentemàcentro,quantumpoteſt:indè aquanon defluitvaſis per marginem,àquo coim 417 turcujuscunque figuræ corpus ductile,e g.plum bum;illudcomplanaturin circularem figuram; ni petuitadeterminatorecedit. VII. Dividitur quarto, in tractionem , quæ propriè contingit, cumvis motrix immotaimpel lit corpusdiftans , ut fibi admoveat. Ad hoc ut verètrahatur corpus debet in omnibus ejusparti busimpetusproduci: indèrupesnontrahitur,licèt nitaris. Hincfit primò impetumtractionis actione communi produci àpluribus fimul trahentibus. Secundò,major impetus imprimitur cumalligato uno funetrahitur,quàm fipluribus: quia non fit mixtura determinationum ,adeóque nilimpetus peritexſe&. 1. propriet.19. Tertio,poſt inceptam tractionem,faciliustrahitur: quiaremanet aliquid antecedentis impetus. Quarto , indè ruptofune totamtrahenteadhucillagyrat: caditvero ille,qui trahebat antrorfum, quiaimpetum in ſe ipſopro duxit , quem cùmnon poffitexerereproducen. do fimilem in funefracto; indeimpellitur, & ca. dit. Quintò , cùm utrinquediſtractus funisdis rumpitur, id fitin eâparte, quæmotibuscontra riis movenda fuiſſet, niſidiſrumperetur. Sexto, cùm unaparsmoveturfunis , aliaimmota, &ad clavum alligatâ , diſruptio contingit inter partes motas,&immotas: itachordacitharæ,cùm tendi tur, &trahitur ex unaparte diſrumpitur, cæteris partibus,circaponticulum: cùmveròalligatautrin que chordapermedium ipfius punctum trahitur, ibidemdiffringitur,proptermotuscontrariosquaſi ſeſecontingentesin colimite. Septimo , utrùm longiori fune , an breviori expeditiùs trahantur ponderadiſquiritur &abfolutèloquendofunelon giorefacilior eft tractatiopropterelateriumfunis, dequofuoloco. VIII. Dividiturquinto,inimpulfionem ſpecifi cèſumptam,ſeutrufionem,quaitaimprimiturim petus,utnonſeparetur mobileab impellente, fed continuòhocilludquaficomitetur , &trudatfine percuffione: eſtenimveluticonverſaquædamtra &io. Siclibrumfupermenſamàtergoimpellisma nu,ut hacremota nilultralibermoveatur. IX. Dividitur fexto, inpreſſionem, ſeucom preſſionem, quæeatenus differtàſuperiore ; qua tenusnonadmerummotumlocalem impetuspro ducitur incompreſſo,ſedad terendum , & com minuendum inparticulas , utimola comprimitur frumentum , vel ad mutandam figuram ,ut cum cera comprimitur. Illud verò in hacre mirabile, quodfimalleocomprimatur, aut etiam percutia R. P. PtolomæiPhiloſophia mirùmquodnaturaid,quodfacilius eſt,operetur: faciliusveròfit eas partes corporis illius irregula ris (ut fuppono)quæ minùs remotæfuntà cen tro corporisdiſtendi,&complanari aliquouſque: quam aliaspartesmagis jam exporrectas ampliùs producere, &extendere: quemadmodumquoque faciliùs eſt integrum globum plumbeum parum percuffione comprimere , quàm in laminam ex tendere. X. Dividitur ſeptimo, inpercuffionem, per quamimprimitur impetus eâdeterminatione ,ut mobile ſepareturlocaliter àpotentiâmotrice. Vi desdifcrimenintervectionem,tractionem,& per cuffionem: eſtenimilludpofitumin impetudeter minatoadconjunctionem, velſeparationemmo bilisàmovente. Percuffiotamen fubdividitur tan quamgenus ſubalternum: Primò inictum, hoceſt percuffionem noncontinuam , fed inſtantaneam, ateximpetujamelicitoſucceſſivèinorganocon junctopotentiæmotrici: utcùmpugnusinfligitur, velmalleopercutiturclavus:præceditelevatiomal lei,&rotatiobrachii, undeimpetusproduciturin malleo , & brachio , qui mox producit adextra impetum percuffionis ininſtanti contactus. Se cundo , incafum: hoceſt inpercuffionemà re gravi cadente deorfum ex impetuquocumque. Tertio, injactum, hoc eft percuffionem, quâres mobilisanteaconjuncta emittiturlongiusàmobili: utcùmlapis èmanu projicitur. Sedjactus rurfus ſubdividiturtripliciter: Primò, in jactum truden tem, feuimpellentem: utcum impelliturcorpus, &fimuleximpetu elongaturàmovente,quodre ſtat immotum : fic inludo tudiculariglobus ebur neus impellitur quandoque à tudicula,&proji citur fineullâ tamenpercuffione. Secundo,inja &umcumpercuffione, feu ituſpecifice tali: ita globusidemeburneus projicitur ex itu. Tertio, inmerumjactum, feuprojectionem, cùm poten tiamotivadiutiùsretinensapplicatum mobile,utin illud impetum producatper motum circularem, tandemilluddimittit: utevenitin funda , &fimi litercontingitincæteris,quæprojiciuntur fineper cuffione. XI. Adprædictas ſpecies nullo negotio revo cabis reliquas omnes cujuslibet appellationis im preſſiones, feu cauſalitates impetus: vel enim ly nonimæfunt,veldifferentia eſtmerèaccidentalis quoadimpetumlocalem. : Ggg 4 DISSER 418 Differtatio DecimatertiaPhyſicageneralis PHYSICÆ GENERALIS De impetu innato , qui eft gravitas. Mpetus innatus cenferi poteſt ge nus , fub quo hujusmodi ſpecies contineantur : gravitas , levitas , elaterium , impetus ad circularem motum ; hæ pofteriores ſpecies alio pertinent: utrum verò levitascontradistincta àgravitate fit ; difputare nolo : hicporrò phæno mena omnia ſpectantia ad ſolam gravitatem ex pedio. vitatioin actu ſecundotendensperſe,&primarid adconglobationem,&velutiper accidens ,&le cundario advicinitatem , quantum fieri poteft , maximamcentro Orbisterrarum : porrònifusiſte eſtmodalitas ſub termino modali proportionato. Secundus effectus eſt refiftentia, quâ nititur grave, dumeſt prope centrum, velin loco inferiori, ne indeamoveatur,&elevetur: &hæceft alia moda litas. Iertiuseffectus eſt impetus naturalis elicitus, II. Gravitas eſt impetus innatus abſolutus &ni e. g. cùm lapis caditdeorfum fingulis inſtantibus àgravitate innatâ producitur gradus eliciti impe ſus congenitus corporibus tanquam ad finem ad compaginandum globum elementarem. Patetex inductione: cui enim ufuieftincorporibus hicim tus. Effectus verò ad extra funttùm motus , tùm quies localis rerum aliarum inducta ex determina tione gravitatis innate analtero corpore : gravi petus; nifiutnondiffipenturpartesOrbis elemen tatioitemadextra,feuimpetus productus incorpo taris ? (ad quem finemEpicurus infinitum,&Car ribus impedientibus motumlocalem corporisgra vitantis ad extra. tefius indefinitum Mundum adſtruebant)utque in Orbem , & globumquantum fieri phyficepoteſt Proprietas tertia, corpora quædam quantùm eſt exnaturâ fua,&denfitate ſuapetuntmajorem partes omnesconglobentur ? Hæc porro.conglo gravitatem reſpectivam habere fecundùm fpe batioconditio eft adplures effectus naturales:uti ciem: & reipfa habent, acalia corpora diverſæ èconverſo conditio quoque eftad pluresaliosef fectus item naturales , quod gravia à conglobatio ne ifta,& loco fibi debito amoveri contingenter poffint: hincneceffitas innati impetus apparet,ut gravia àloco debito remotailluc ferripoffent. Ob fervabis,nondixiffe me,gravitatem effeadmotum deorfum,utfinem : eſt enim ille motus medium nonfinis gravitatis, prætereaqve medium eſt ad a lia quoque,quod exeo patet fatis, quodgravia ex motu delata ad centrum,fiperforatautrinque ter ra effet; nonquiefcerentin centro,fedprogrede renturultra : motus igitur illenoneſttantum,utad finem,adquietemin centro. Gravitatis innat& Proprietates, Rimaproprietas : in fingulis punctis corpo ruam gravitas ineft , & impetus innatus; utrum vero impetus hujusmodi fit in eadem , velin reciproca,velalia fimiliproportione molis,&trinæ dimenſionis virtualis (juxta differt. Phyfico-me taphyfica 8 dequantitate)hicnondiſputo,ſedre jicioadquæftionemde raro ,&denſo. Proprietas fecunda: impetusinnatusincorpori bus(&proportione ſervataetiamin punctis) habet effectusadintra, & ad extra , idqve actione pro priá ,vel impropria (juxta differt.9. ſect. 1.). Pri miautem illi effectus non fiunt actione , aut exi gentia communi : Secundifiunt (differt.10 ſect.2 ) Primus effectus adintra eſt niſus quidam , & gra 1 naturæ , & denfitatis : attenditur autem inutrisq; corporibus comparatis omninò fimilis extenfio, &moles, v. g.cubus palmaris plumbi , & cubus palmaris ligni inæqualem gravitatem habent ſe cundumſpeciem:primus ſcilicet majorem. Quan do veròextenfio , & moles eſt inæqualis locum habethicterminus,gravitas refpectivaſecundùm individuum:hocestfecundùm individualem ex tenfionem , & trinamextenfionemhujus,&alte rius corporis mutuò comparati , v. g. cubus pal maris &bipalmaris uterque plumbeus: hicſecun duseftgraviorinindividuo,velfecundum in indivi duum. Proprietas quarta, prædictos terminos necon fuderis cum hisvocibus: gravitasabfoluta , & notabis gravitatem hanc neque crefcere , neqve minui in corporibus ,& punctis: eſt enim ſemper in fingulis eadem; eademqve fi non diftingviturà quantitate interna coæva eſt materiæprimæ , nec unquamcorrumpitur, fed eadem ingenitocorpo re ,&corrupto permanet. Atgravitas reſpectiva poteft crefcere , & decrefcere peraugumentum, vel diminutionemextenfionis faltem ſenſuphyſi co: finempècorpusvelde novo rarefiat, velad denſetur. Proprietas qvinta : determinatio naturalis gra vitatis innatæ ſecundum ſe eſt ad viam rectam deorfum : etenim àquintaeſſentia , feu materia fubtili talis inducitur determinatio fine otiofitate adglobum elementarem conflandum ordine , & ſerie majoris , vel minoris vicinitatis ad centrum Orbis Degravitate , &gravitatione. centrum orbis terræ, fed per vicinas alias partes ejusdemorbis. Ratiohujus directionis eft: quia 419 Orbis terrarum juxta diverſitatemgravitatis re ſpectiva. Cumcotamencentroutpunctumima ginarium eftpeculiares amores non exercentgra via corpora : nifi reſpectu habito ad prædictam incentrogravitatis cujusque corporis ineftvis na turalisadproducendum adextramaximum impe conglobationem : unde fi locomovereturOrbis tum,quem poteſt illud corpus: eſt igitur ibidem terræ&iretin locumlunæ ; gravia fublunaria ex maximagravitas,&propenfiotendendideorfum æthere dimiſſa peterent Orbem terræ ,nonverò perviambreviffimam. Prob. antec.quiaibi eſtma reciderent adilludpunctumimaginarium, in quo ximavis impulfiva; ubimaximumimpedimentum nunccollocatum eſtcentrumipſumphyſicumOr bisterræ :item fi inmedioaere eſſet ſpatium ali quodprorfus vacuum , ac deſuper demitteretur opponi poteſt motui locali corporis: fed contra centrumgravitatis opponipotefthujusmodiimpe dimentum: fienim perilludcorporadetineantur, graveeximpetuinnatopervacuum illudpertran autſuſpendantur; moveriautaccedere propiùs ad firet(& quidem velociùs,quàmper aerem, utcon centrumterrænonpoffunt,niſi ſuperatoillo impe globaretur cum Orbeterrarum. Quod fiomnia dimento. effentvacua,necOrbis terræ uſquam effet;tunc grave folitarium e. g. faxuin eſſet indifferens ad quemlibet motum. Cunctaiſta patentex finephy V. Peroccafionemdiſce hos terminos :cen trummagnitudinis,hoceſt extenfionispræciſæ: eſtpunctum in corpore, cujus reſpectu hinc inde fico impetus,&gravitatis innatæ. Proprietas 6. Cùm impeditur determinatio ad viamrectam deorfum; ex ingenitoimpetugrave determinaturadviam inclinatamdeorfum breviffi nam, quam poteft : tardius tamen,quam fiper viamrectam&perpendicularem ferretur:propter impedimentum(cilicet gravitati innatæ oppoſitum juxtadicenda inferius. Proprietas 7. Via deorfum directa, ad quam determinatur impetus innatus corporis habentis æqualis eſt extenfiopartium corporis. Centrum gravitatis exnum. 1.patet. Centrumimpreffionis eſtpunctunt, in quodfi fiatimpulfiohinc indeæ qualis impetusab extrinfecoimprimiturdato cor pori: Centrumpercuſſionis eftpunctumcorporis, perquod impingens corpus producit maximum impetumad extra. Hæcporrocentranonſemper funtunum,idemque punctum inquocumque cor pore,fedpro ratione diverſæ figuræ , & partium molem,&extenfionemdirigituràcentrogravita tis ejusden corporis,velutiàtemone navigium,ad hoctamenexplicandum. De centrogravitatis, &reliquis centris. diverfimode gravium , ex quibus componitur da tumcorpus; veldiſtincta puncta ,velunum tan tùm eſtpro omnibus illis centris. Indefigladio, vel fuſtemanucorrepto infligaturitus; centrum percuſſionis eſtpoſt duas àcapulo tertias partes longitudinisbaculi,velgladii. VI. Proprietas centri gravitatis prima : om nibus corporibus feorfum ineſt, quæ ſpectant ad ntrumgravitatiscuilibet ineft corpori,& eſt pars,feu punctum, cujus reſpectuhinc ... inde incodemcorpore æqualiamomenta gravitationis infunt. II. Momentumgravitationis, eſt ponderatio, &gravitatio inactuſecundoconfiderata reſpecti vè, veladaliampartemcorporis ejusdem immobi lem,veladaliudpondus,&gravitationem in actu fecundo. Hosterminosnotamagni ufus,&cautè diftingue centrumgravitatis àcentrogravium: illud ineſt fingulis corporibus : hoc veroeſt pun Aum inmedioorbisterrarum, ad quod corpora tenduntjuxtaproprietatem quintam ſectionis an tecedentis. III. Si permediumalligatum filo baculumAB fufpendas;hicmanebitinæquilibrio : quiaſuſpen Fig. 7.ditur filoductoper centrumgravitatis : hoc eft Tab. 1.gravitatiopartisdexteræ ipfius baculicomparata adgravitationem partis finiſtræ , feumomentum ad momentum inveniuntur æqualia : fecus verò continget in baculo C. D. quia hicnon illigatur necfufpenditurpercentrumgravitatis. globumterraqueum:nequeilluddifficile reperitur in corpore cujuslibetfiguræper regulamArchime dis. Secunda determinat æquilibrium corporum, ſi abillopunctoſubſtineantur,aut pendeant. Ter tia, regulaeſt& normanonfolum motus localis, fedgravitationis quoq; &productionisimpetusad extra. Quarta,indequi ſubſtinet,veldetinet corpus perilludpunctum,totum corporis pondusſubſten tat:atquehincratiopetenda,curcorporaquædam licètcollocataſatisoblique non corruant,utturris Bononienfis : pondus enim totum à baſi , licet obliqua ſubſtinetur : nam linea directionis à cen tro gravitatis ipfius turris ducta tranfit adhuc perbafin ejus : adeoque niſus àcentrogravitatis urgens peream lineaminbaſim tendit, quæ per inde ſubſtinet turrim incumbentem ; ac fi hæc oblique,&inclinate conſtructa non eſſet : quod fi lineadirectionis extra bafim ſolo incideret:mini meconfiftere poffet 31 ſedprorueretturris,aut quodfig. 8. : figuramTab. 1. piam aliud corpus fimilitercollocatum intuere. : : IV. Siperimpetuminnatumbaculus idemA.B. decidatexalto; centrum gravitatis per viam, & lineam rectam omnium breviffimam fereturdeor ſum:illa autem linea ſi porrò extenderetur, & fin- 1. gaturdirectò penetrare globum terræ ; tranfiret peripſum centrumgravium: indedicitur via, ſeu linea directionis : quia tanquam regula dirigit vias ,&lineas reliquarum partium ipfius baculi, ag.partisA,&partisB, quæ quidemviæ , & li neæetiamfiproducerentur ;nontranfirent per Reliqua proprietatesgravitatis innate Roprietates 8. Grave corpus reſpective,-2 P cumdeſcendit,expellerenititur corpus le veitem reſpective: hoceſt producitimpe tuminillodeterminatum adtalemviam , ut exillo leveafcendat,& lococedat : fitin ciſternæ vacuæ fundotrabs:immittatur deinde aqua: hæcgravi tate ſuareſpectivamajori impellettrabem àfun Ggg 2 1 do, 420 do, utaſcendat usquead extimam ſuperficiema DiſſertatioDecima tertia Phyſicageneralis tiumnoncommenfuraturadeam regulam geome quæ: quodfi leveexpellinonpoffetſurſum ob in Teparabilitatemfcilicetpartium illiuscorporislevis; trice: hoceft exactiflime: revera enimaliquanto tunc illud comprimetur àgravi reſpectivo : ut à minusfpatiiintraaquamoccupatparstrabis immer fa, quam occuparet portio æquiponderas aquæ: faxo incidente plumæ , & paleæ. Cæterumpro ratioeft : quia intantum fit illa immerſio,inquan principio eft in re præfenti :idcircirco furfum tumpartestrabisactionecommuniimpellunt qui afcendere aliquacorpora: quia aliadeſcendunt. II. Dices 1. Fumes, halitus,&flamma afcen dit , cum nihildeſcendit. Refp. falfum efle nihil defcendere : cùm enimattenuatur& redditurle vior reſpective Aaınına&fumus ; corpora vicina, quæ gravia reſpective , nempe aer defcendunt, ut infra fumum,& flammamconglobentur:hincde terminatur fumus &c. utfurfum feratur. Expe rimentum eft: adfeneſtellam fornacisardentis,im mo ad caminum accurrit hinc inde horizontaliter ventuseo vehementior, quoluculentior erit ignis : undehoc? nimirum attenuatamflammam, &ha litum locopellit gravioraer. Hinceft,quod flan teventovalde horizontali , fi impediatur , ne aer gravior accedat ; fumus non aſcendit per ca minum , & permanet ſpargiturque per cubicu lum. III. demaquam,fednon fecundumportionem æqui ponderantem : alioquin æquilibraretur reſiſtentia aquæactione communi productâ àtotidem pun ais aquæ cumimpetuproducto à totidempunais trabis, adeoque partes aquæ non cederentlocum trabi, & hæc nullatenus immergeretur: itaque di cendumeftpauciores partes aquæcedere,&pelli, &plures eflepartes ligni, quæ pellunt: contraquas tamenpartes ligni reliqua tota maſſaaquæ refiftit, &facit æquilibrium fubttinenstrabemincertaim merſione. Hucverofaciunt pulcherrimæobſer vationes. Prima exGalileo,plus demergitur li gni, quam elevetur aquæfupraprimumlibramen tum,feu livellumaquæ,feu fuperficiem aquæ ,quæ erat extrema antequamineamlignumdemergere tur: hocidipfum est,quodcontendo : nimirum plura punctaligni pellereactionecommuni &pau Proprietas 9. Ablegato ex natura vacuo ciora puncta aquæ eſſedepulſaàpriftino fitu: affu omniaMundi ſpatia cumplena fint adnotandum quidfit dicaturque medium; nam inmateria gra moautem hic puncta omniaæqualia etiamvirtuali ter effe claritatis gratia. Secunda, nequeilluddici vium&motuslocalisdefignaturperidnomen cor pus liquidum, feu liquor facilè ſeparabilis, itautad poteit , quod æquiponderantia attendatur inter portionemlignidemerfamabfolutèinfralibramen cum locomovendumnon fit opusactione com muniimpelleretotamipfiusmolem &matlamcon tum,& livellum fecundum, (feuquodhabet aqua poitdemerſionem ligni , )& æqualem portionem tinuativeut diciturunitam. Proprietas ergocor aquæ : namquovaseſt altius,&anguftius aquam poris gravis eft, quod impetu naturalidefcendat continens ; eo circa lignum adaltiuslibramen tantum per medium levius reſpectivè ipſocorpo re gravi deſcendente. Resaperta xofiunaprojiciantur in lacum,illainnatabit,hoc tum elevaturaqua inter latera vafis ,&lignumde in trabe, & fa- merlum. Tertia , ut lignipondusnatetinaqua, ferturtantam in vaſe,vel anguſto,vel lato infun deſcendetad fundum laci. IV. Dices faltemtrabs ex aliquaſuiparte im mergitur in aquam: licèttrabs ipfa fit leviorre ſpective. Refp. hoc quidemeſſe veriffimum non tamenadrem: fedperoccafionemſcito,nullum dari corpus adeo leve , quodaliqua fui parte in mediumliquidum quodcunque non immergatur, modo liquidumfit feparabile. V. Hinc duas Archimedis regulas notabis : prima: couſque immergitur folidum,quod eſt le ٤٠ vius reſpective in medium gravius reſpective ; quouſque ſpatium occupet capaxtantæ molis,& portionisillius liquidi, quæ fi appenderetur in bi lance ; æquilibraret totumillum corpus folidum e.g. totam trabem: videlicet quiatantumgravita tis innatæ eftin eaportione aquæ , quantum in to tatrabe. VI. Secunda regula : ſolidum refpe&ivè gra : * viùs ipſo medio tanto minus ponderat merfum, velpendensin co medio, ſeuliquore leviore re ſpective; quantum eſt pondus abſolutum æqualis molis ejus liquoris : e. g. fi cubuspalmaris plum beus pendeat in media aquâ tanto minus ille ponderat,quamfiinmedioacri, autpotiùsinva cuo fufpenderetur ; quantum eſt pondus unius cubi palmaris aquei. Ex hoc naturæ arcanopluri madeducunturphyficè,&plura fupputantur geo metrice. : VII. At quo ad primam regulam ratiophyſi ca convincit,& plurimæ experientiæ , quod hu jusmodiimmerſiotrabis , & funilium fupernatan dendam efle aquam, utreciprocè ſehabeatpon dus aquæ adpondusligni , ac moleshujusadmo lem illius: & fiquidampliùsaddatur aquæ : tune elevatur nonmodo innatatlignum. Quarta, hoc tamen difficultatem patitur ex obſervationeCa bei:etenim anguftifimo relictointervallocircum quaque inter lateravafis , &ligni fruftum ad figu ramvafisfectum,modicâmox infusâaquâin inter valluın illud innatabitlignum, VIII. Proprietas 10. Exdictis facile intelligis corpora , quæ funt æque graviaſecundum fpe ciem, ac medium ipfum, ubicumque ponantur in illo couſiſtere in æquilibrioimmota : experimen tum fitglobo compacto excera , &plumbo, quem vel tentando deprehendas æquiponderare aquæ, vel adhibitis regulis adhoc ipſumexGhe taldo in Archimedepromoto.. !. IX. Proprietas 11. Ad fecundam regulam, quod pertinet ;illa ducitur ex reſiſtentia medii, quod contranititur , & ex parte prohibet tum motumcorporis demerſi : nimirum impedit par tem niſus & gravitationis innatæ , & extinguit item partem impetus eliciti , velacquifiti : idque dicitur habereproportionemmomenti, &ponde ris in libra,hoc eft attento hinc impetu,&ponde re corporis immergendi , &pondere ipfius medil (in moleæquali)detrahendumefthocex illo fi illudv.g. fit ut 4. hoc ut unum: remanebuntres gradus impetus , quibus corpusfolidum feratur, &defc.ndat per medium. Quod fi deſcen deret in vacuo;idfieret impetu ut quatuor , fed hæc σουν Degravitate,&gravitatione. hæcipſageometricaadrubricăphyſicamcaftigan $420 contra paleas adeas furfum impellendas. Hinc dafunt:nonenimrefſiſtentiaex ſolopondere,& gravitationeinnatamedii liqvidiprofluit; fedquo que explexu,&difficiliori feparabilitate partium ipfius liqvidi ; eqvidem permediampicem eliqva tamcorpusperindenondefcendit,utperaliudme diumviſcoſumminus&tenax licètcæteroquin æ qviponderanspici:utenimlignumpropterplexum fuarumpartiumomnino refiftit plumbo incidenti licèt ſpecificè graviori, illudqve ſubſtinet, itapix, &fimiliaproratione plexus &tenacitatis fuægra viumdeſcenſumprohibent. Obfervandumquoque eft, numabaliquodiverſo,&oppoſitoimpetuin terim agitetur medium ? Indè enimperaquam flu entem,&ventovalido agitatamdifficiliusgravia deſcendunt. X. Ex prædictis ſequentiaphænomenareferes inſuas cauſas:primòpiſces modo leviores ,modo æquègraves,modò reſpective graviores ſuntaqva, inquadegunt&natant:nimirumveſiculasquafdam ſuas ſpontèdilatant , & conftringunt exceptovel expreſſo aere:indètota moles piſcis fitreſpective modo leviorpari mole aqvæ modo gravior. Se cundocadaveraprimo graviora, mox reddilevio ra, quàm fitaqua , &indèexfundopoſt aliquot dies emergere: nimirumexcorruptioneillatuine fcunt , &membranæ eorun tenduntur , &aerem continent. Tertiòlignumleviuseſtaqua:quodpo roshabeataereplenos: hinc fiſerra, vel lima te rantur fruftula,&ramentaligni; illanoninnatant, ſeddeſcendunt infundum. QuartoScyphus vi treusvacuusinverſusſupraaqvamnonimmergitur: ſedrepellitur ſurfumab aqva, perinde aclignum: qvia Scyphus , & aer inclufus collection ſumptus eſt qvid leviùs ipſa aqva reſpective. Quinto fit vas aqvaplenum , cujus in fundo fit foramen a pertum,unde defluat aqua : ſi perpendiculariter fupra orificium foraminis in aqvæ medioponaspa leas& fruſtula ligni: iftanonaſcenduntadſuperfi ciemaqvæ:utafcenderentfiaqvanondeflueretper inferius foramen: ratio eft:quiacùmdefluitaqvato tumimpetuminnatumexeritdeorfum,non verò 3.1-110 inmediovorticum res leviſſimæ per medios illos gyrosdeſcendunt, nec abaqvaſurſum extrudun tur. Sextòabaqvâmajorisprofunditatismajoriut pelluntur ſurſum leviapoſita infra illam , v. . li gnum:ratioeft quia plures partesaquæ illud leve impelluntactionecommuni , nimirum omnesquæ inferiorem locum habituræ funt elevato ſurfum illo levi corpore. Septimo innatat aqvæ ferrea ſcutella concava ,licèt folidum ferrum æquipon deransdemergatur , ratiofimilis acf. 4. Odavo bractea vellamella auri; licèt aurum metallorum fitgraviffimum,innatataqvæ: ſcilicet propteruligi nemquandam,quæ ineſtaquæ,hæcinpartesdiffi cilèſeparatur: ideòà levi lamella nondividitur a qua, ſed inmargines duosaffurgit. Quodfi aqua purgata effetab ea uligine; lamella deſcenderet : itemque fi aliqvantuluın illa fuerithumefacta unde uligo aqvæquaſidiluitur. Hoctamen ipſumphæ nomenon alterius etiam capax eſt explicationis alibidandæ. Proprietas 12. Exoppoſitaratione proprietatis antecedentis ſiaquafitin vaſehabente fundumfu perabile & mobileàpondereaquæ;tuncaqvavaſe contenta fimul cumrebus aliis fortè illi innatanti busactionecommuni gravitatin fundum,illudqve tandemdiſrumpit. Hincexperieris primò fiin va ſe amploaqva repletonavicula referta aliqvo us queplumbo&c. aut fi quid aliudinnatet : mox foramineinferiore apertodefluat aqva:tuncfima numſupponas; percipiespondusdecidentis aqvæ longemajus ,quam ſinihilinnataret. Secundo fit invaſe aquaquadraginta librarum , cui innatet li gnumdecemlibrarum :bilanci appenſapondera bit quinquagintalibras. Tertiofidemittas manum inmediamaquamvaſecontentam , nil experieris quidemponderis,(idemqueeveniet, ſimanumin ſeras in arenævelfarinæcumulum;) quodfi inte rim recludatur inferiusvaſis foramen; percipics pondus aqvænitentis deorfum : hæcporrò expe rimentaſuolococonciliabocum gravitatione ele mentoruminpropriislocis. DISSERTATIO XIV. PHYSICÆ GENERALIS Y Devielaſtica. SECTIO PRIMA. Impetus innati,&eliciti elastici natura ر P tari poteſtv.g. luteam maſſam ex rotunda oblon gamfacilè reddis, ficetiamplumbum:fedcumfle &caufa. 1 Untcorpora mollia,funtdura ca que explicanda & corum natura juxtadiff.4.lea.uit. tùm ſequentem vigefimam fecundam.Molliaflexi biliafunt hoceſt pervimabex د trinfecoillarum figura, &difpofitio partium mu xa,&transformata fuerint fuaptè vinaturali non recuperantpriftinamfiguram: ſecuscontingit;e.g. in vifco,cujus maſſamſidiſtendas; ſeipſaadfigu ramfuam fitumqve revertit: ficarcus incurvatus , &moxfibipermiffus,reditad figuramrectam: fic fere cuncta corpora dura. Hæc porrò dicuntur propterea habere vim elaſticam à græco verbo έλαύνω học eft vim habere naturalem , & inna tam, 422 tam, rationecujus compreſſa veltenſa, hoc eſt DiffertatioDecimaquartaPhyſicaGeneralis transfigurata à figurâ fibi naturaliter debita refi liunt,autverſus centrum,fitenſafuerint; autver ſus ſuperficiem extimam, ſi compreſſa, redigunt queſeſe adnaturalem figuram : videlicet hicfinis eſtproximusimpetushujus innati: ficutigravita tisinnatæ finis eſtdebita conglobatio ,&configu ratioomniumpartiumOrbisterræ , utquehic finis eft inbonum commune;itaille eſtin peculiarecu jusquecorporis. II. Inhujusmodi reductione, reſultuintervenit motus localis vibrationis fimilis motui funepen duli(nonomninotamen,)utpatetinchordaten ſa,atquepulſata. III. Compreffio,&tenſio violenta ,cuioppo nitur vis elaſtica ,eſt motus localis violentus fimi lis motui lapidis ſurſum , cui opponiturgravitas innata. IV. Compreſſio hujusmodi, &tenfiodiffertà rarefactione , &condenfatione ſaltem,ut inclu ſumab includente: eſſeenimpoteſtcompreffiofi necondenfatione (licètfortè non è contrario:) e.g. cùminvaſeprobè clauſo appofitaad ignem aqva rarefit;fimultunc comprimituràvaſe,quod proptereadiffringitur: videlicet aqua rarefacta fi guram,&extenfionempetit,quam forma,&an guftiavaſis impedit. Patetquoque in Æoli-pila: hoceſt vaſe auguſtiſſimi colli aqvâ aliquo usque repleto , quæ fi calore rarefiat ; impetu maximo erumpitventusperanguſtiamorificii:utdeſignatfi Fig. 9. gura9. Quæitemviolenterdenſantur,autrarefiunt Tab.1.nonpropterea exhoc ipfovibranturagunturq;vi elaſticâadrecipiendam figuram , & fitum natura lem: ludicrumporrò eſt ,quod arcus,dum curva tur rarefiat , autcampana dum ſonat,&elaſticè agitatur. V. Caufamefficientem harum vibrationum elafticarum operosèquærunt multi : unde videli cetinntpotiuscorpori duroflexibili , quammolli, vel duroinflexibili: item quâ virtute producatur impetus elicitus determinans continuasillasvibra tiunculas : hæc ipſa de gravitate innata qværi poſſent , nec explicabilia funt , nifi tum per aptitudinem corporum obpartium texturam ,& confiftentiam , tum per quintam eſſentiam , & fpiritum mundanum immediatè à Deo proce dentem. VI. Attamen ulterius,&curiofius fi velimus iſta inquirere per analogiam ; vis elaſtica innata , quantum adaptitudinem corporis,&materiæ in telligitur confiftere veluti in aggregato ex pluri mis minimisque armillis , fibrilis ſpiralibus , an nulis & machinulis fimilibuscalybi convoluto ho rologiorum portatiliumvulgò molla, quæ omnia mutuò connexa fint, &colligata fingulafingulis : unde quemadmodum ſiaggregatumhoc arte fie ret,&moxvellevi percuffioneurgeretur;cerne res totamillam ſtruem tremere, ſubſultare vibra Velfecundoillivirtuti,qua gravedemiffumuſqve adcentrumterræ , fidaretur via, afcenderet ,& deſcenderet circa centrum fimilibus vibrationibus, Veltertio vi,& ponderi aeris gravitantis (nampo ſtuloaerem gravemeſſe ) vel etiam aquæ , qua prohibetur,ne.v.g. folles ignarii fubaquis, fi un diqve fintclaufi , poffunt diduci : uti qvoqve ne duocorpora exquifitè plana fimulquecongruen tiafubaqvisitem poſita divelli invicem poffint niſi id fiat vi maxima. Nondiſſimili ratione elaſticum corpus compreſſum, veltenſumpropter fimilem niſumcircumambientis aeris: (ut nonnullis vide tur)tunc refilit ad priſtinam figuram;tùm reſiſtit, ne comprimatur , aut tendatur. Velquartò ana logam vimelaſticam imaginari poffumus particu د &effluviis tenuiffimis vehementer agitatis, quæper poros corporis elaſtici, & compreſſi ſu unaſui extremitate nonnihildilatenturpertenfio lis beantcopiofius, exeo quod illipori,&meatus ex nemvelcompreſſionem violentam , exaliâ verò extremitate indem pori adftringantur; inde fiat, utparticulæ illæ maximoconatu nitentespoſt in greſſum exire per oppofitam pororum apertu ramimpediantur,doneccedenteimpetu violento, quicurvabat arcum, particulæ, dum feſtinantad egreffum, corpusilludelaſticumadpriftinam figu ramreducant. Veldeniquequintò concipipoteſt, quodvisilla reductiva fit eadem ,ac visviolente comprimens , aut tendensjuxta num.3. ut enim contingitinmotu reflexionis , qui abobice qui demdeterminatur, fed pereundem illum impe tum,qui motum directumante induxit: itaabea cauſa, quæviolenter comprimit, vel tendit partes corporis elaſtici procedat impetus tùmcompres ſivus ,tum refilitivus ,qui unus , idemqueeft , & differt ex folâdeterminationeinducta àtali obice, hoceſt àtali aptitudine , &textura corporis cla İtici. VIII. DicesexBorello contraGaſſendum fi dentem ultimæexplicationielaterii: inpuncto re flexionisnondaturquies(utpoſtulo)ſedincom preffionedari poteſt quies,fidiudetineaturinten tuse.g. arcus :ex hac autem quiete extingvetur impetusviolentus:ergònovusimpetus neceffarius erit ad refiliendum. Refp. nego ſuppoſitum mi noris illius: videlicet dum detineturviolenterar cus,fine impetuviolentodetineri: nifi enimhicad effet,& refifteretvirtuti elaſticæ; reduceretur ar cusad nativam rectitudinem : itaque quemadmo. dumimpetusſubſtinens ex differt. 12. ſect.2, tam etfinonmoveatpondusquodſubſtentat,nihilomi nùsperſiſtit; ita impetus comprimens,&quaſiſub. ſtentans arcum inflexum licet illum nonmoveat; attamenperfeverat. SECTIO 1. ri , refonare, donectandemrecuperato ſtatu &fi- 1. tu habito ante percuffionem conqviefceret. Simi lia machinamenta ineffe corporibus elaſticis cum effectusutrobique confimilesappareantperhypo Virtutis elastica proprietates. Roprietas 1. Quamvis corpus elaſticumfit P duriffimum ; mutattamen excompreſſio ne,ſeu tenfione figuram naturalem fuam, &moxcitiffimè recuperat ex virtute elaſtica at thefin affumitur. Quantum verò advim activam refiliendi : illaconcipiendaeſt analoga vel primò viactiva,quâ funependulum vibratur,itqve , re ditqve , donectandemceſſante impetuquiefcat. : que ita alternis ritu penduli , donec tandem ſi ſtat &quiefcat. Hincfi circulus calybeustem peratus (videlicet à temperaturavis elaſticacon ciliatur calybi ) & filis hinc inde horizontalitee appen De vi elaftica. appenfus percutiatur ; mutat vibrando circula rein figuram in ovalem : fimilia omnibus corpo 423 nititur quidem , licet deorfum non feratur : ita ribus refonantibus, &trementibus ex eorum ela teriouſuveniunt. : Dices : incredibile videtur , ad ſonum tym pani,velbombardæ corpora cuncta , quæ ex inde fonant , aut tremunt , mutare figuram : nempe columnas, parietes ,imò rupes. Refp. virisdoctis ,& rationes phyſicas rite expendenti bus non ita videri hoc ipfum incredibile, modo : de inſenſibili mutatione fermo fit, neque vulga ribus imaginationibus ducamur. Vis percuffio nis, & &us eftmira: non infinita quidem , ut nonnulli putant cumBorello , ita utvel minima percuffione elevari poffit quodlibet enorme pon dus. Hoc quidem falfumeffe cenfeo : illudta men certum : fi imponas bilanci hinc mille li brarum pondus, perfiſtatque primò immota lanx, abi pondus ineft : ( ſcilicet menfe incumbat, ) moxin aliam lancem dimittas pondus unius li › bræ ex altitudine certa, elevabitur nonnihil lanx altera onuſta licèt mille libris : quod ex non nullo fonitu , & vibratione dignofces : idemque præſtabitur fi malleolo tantulum lancem vacuam tundas. Porrò hæc phænomena ad hujusmodi regulam cenfeo revocanda effe : ille ictus , vel percuffioelevare poteft,vel tremefacere pondus datum; qui incutit impetum divifibilem in tot puncta ſenſu metaphyſico ; quot punctis fimili bus conftat datum pondus : eâdemque obſerva tâproportione corpora mutare figuram adictum, velcompreffionem poffunt. Hinc fuppetit ratio. carlicèt explosâ Romana bombarda tremefiat, &vibretur aer Tufculumusque ſenſibiliter infenfibiliter etiam ulterius ; attamen neque & و insenfibiliter uſque ad Indias vibrabitur , aut tremefiet. Proprietas 2. Mutatur etiam diſpoſitio par tium inſenſibilium corporis elaſtici ex eadem cauſa : ita tamen ut textura , & connexio partium nondiffolvatur , fed ducatus , & cx tendatur : qui effectus juxta chimicos refer tur in humorem pinguem , & uliginofum , quo particulæ infenfibiles corporum colligantur. Con tingit etiam perticulas tranſponi ex fimili caufa, cujus analogiam habes in bullis illis aereis,quas inſpirando in guttam aquæ ſmigmaticæ inflant, pueri : etenim apparent partes illius guttæ, dum tumefcunt moveri & diſponi tranſponique . mirum in modum : Iamillam. quod ipfum apertius exhi bebitur fi tingas colore aliquo fuperillito guttu : Proprietas 3. Corporis elaſtici dilatantur, &mu tanturpori ,quos autvacuumdiſſeminatum, aut fubftantiam fubtilem , & ætheream intercipere in præſenti,non diſquirimus : rejecta quæftione ad tractatum de elemento aeris. Proprietas 4. Corpus elaſticum vel violen ter conftringitur , & comprimitur , vel percuti tur ictu libero : primus cafus eft cum in vaſe anguſto incluſum corpus elaſticum premitur, &inde transfiguratur ,ut contingit cum aer in vas pneumaticum , vel etiam in follem ludi crum ingeritur : tunc autemquidfimilecontin git , ut cum fufpenfum detinetur ſaxum , quod aer inclufus nil agit , ſed nititur : aget autem cùm cedente refiftentia , & diffracto vaſe ma gno impetu reſiliet , ut refiliret ſeſeque expli caret calybs elafticus horologii portatilis amoto obice. Proprietas 5. Cùm verò libro itu percutitur claſticum corpus intervenit tum compreffio, tumtenfioperindeac fiunius globuli duæquarte partes verfus centrum comprimerentur , reli quæ duæ tenderentur , & quafi abducerenturà centro. ! Proprietas6. Dumcorpushujusmodi recuperat fitum , & figuram fuam amiffamobcompreffio nem;repellit vicina corpora : atque hac ratione chordaarcusexcutit ſagittam. Proprietas 7. Elafticicorporis eadempars co demfemper modoinflectitur , & refilit quocum que pacto percutiatur , velictu obliquo, vel di recto ( modo extrinfecus nil impediat.) Tunde chordam æream tenſam in medio quocumque pacto tundas , vel per quamcumque viam , & lineam ictus deſcendat ſuper chordam modo in eandem chordæ partem ; vis elaſtica ſempervi brabit per eafdemlineas , &vias: hoc eftvibra tiones peraget ſemper ejusdem figuræ , & per idem fpatium,eundemquefonumſemperreddet: fic quoque campanapulſata eadem fui partequa cumque directione fimilem ſemper ſonum edet. Indeeft, quòdcum ferimur: v.g. lapis tergo in cutitur , vi folius percuffionis difcernere non poffumus , unde venerit ictus : quiaeodem ſem per modorefiliunt , & concutiuntur partes per cuffæ : cujus ipfius ulterior ratio eſt : quia vis naturalis elaſtica femper refilit per lineam, inqua minorrefiftentia,& difficultas objicitur motuivi brationis, 1 Proprietas 8. Ut omnianaturalia effectant ma jorem facilitatem : utque etiam cùm impediuntur aliundè ab exerenda vi innata ; tunc qua data porta ruunt: ita corpus elafticumimpeditum ab obice undique ambienti , licèt juxta proprieta tem 7. uno eodemqueſemper modo reflectatur, &refiliat ; cùm tamenimpeditur , totam fuam vim exerit versus illam partem , ubi minor eſt refiftentia , & debilior obex, idque tantò majori impetu, quanto major eft refiftentia ex aliapar te. Hinccorpuselaſticumcompreſſuminterduo corpora inæqualia , & diffimilia , cùm tandem refilit', maximam fuam vim exerit contra mi nus , & facilius mobile corpus exemplum præ ſtat arcus, cujus chordam tenſam tum fuperpo fita ſagitta tandem dimittis; viintotam fuam ex erit in ſagittam mobilem facilius ,& ferè nihilur get manum qua detinetur arcus:quodipfumpa tet inbombarda, & bellicocuniculo. Inde au tem caufam reddo,cur multum laffemur ambu lantes per arenam , vel terram facile mobilem: nimirum , quia impetus diffunditur in eam are nam refiftentem minùs, quàm ſi eſſent faxabene conftrata ? unde cum impetu deſtituantur ido neo ut promoveantur partes corporis ; hæ quaſi mutuò avelluntur cum nonnulla lacera tione ab organis (mufculis nimirum ) inceffur deſervientibus : unde laffitudo. Hinc quoque peti 424 petitur ratio,curglobi bombardilis ictus validior, DiffertatioDecimaquartaPhyſicageneralis &addiftantiammajoremfit;cùmtormentumcras fius eft , utque loquuntur ditius metalli : nimirum còmagis refiftitelaterio pulveris nitrii hujusmodi tormentum : contraverò cùm inexploſionedif fringitur bombarda,globus debiliori itu explodi turexeadem ratione. Proprietas 9. Corpus elaſticum non flecti tur, nullaſque vibrationes , & refilitiones exerit, niſi corpus ipſum impediatur à motutotali pro greffivo, vel obice oppofito ,vel affixa immo biliter parte ejusdem corporis : fic dum follis ex impetu jam concepto : attamen poftquam pertranfiit locum quietis retardatur impetus elaſticus , atque motus ab illo impetu deter minatus : inde fitmaximum eſſe impetum refi, litionis corporis elaftici , ubi pervenit ad locum quietis , in quo ſi offendat obicem , maximo quo poteft impetu , illum excutit. Unde pri mo chorda arcus intenti relaxata ubi ad locum quietis pervenit hinc excutit ſagittam vali diſſimo quo poteſt impetu. Secundo id ipſum contingit in pendulo quocumque : globus enim A Fig.1 defcendens fi in ſpatio B incurrat in obicemTab.I ibipofitum; minorem illiimpetum incutit; ma ludicer directò fertur per aerem , vel repit per terram, elaterium nonexerit, tot cumimpingens in obicem flectitur , & refilit: indè etiam fafcia calybeahorologiorumſecundum unamſuipartem affigi debet claviculo , alioquin elaterium ipſius motum horologii non orditur. Inde quoque arcus , ut flectatur , manu immotus retineri de bet. Horum omniumratio eſt, quia vis elaſtica pervectem explicatur: & vires vectis continet: ad vectem autem neceſſario requiritur punctum aliquod immobile, ut experientia notum,&ali ximum vero imprimit , cum obicem offendit in puncto C: inulteriori autemprogreſſu longèmi noremimpetumimprimetobici occurrentiin pun &oD. Tertioglobus horizontaliterperplanum lævigatum projectus ,& impingens in chordam harmonicam tranſverſaliter diſtentam repellitur, & refilit ad æqualem diſtantiam illi , quæ inter eſt àchorda adlocum , unde projectus fuerat. Quarto ſi dimittas ſuper incudem illitam ſebo globum eburneum , quò altiori ex loco eum dimiferis , eo poſtreflexionem majus veftigium bi exponitur. Dices tamen : cum globus ebur-> relinquet globulus in incude: unde vir doctus neus in alium quietum impingit, exerit vim ela ſticam , attamen alter globus impactus ſtatim movetur progreſſive. Refp. profecto globus colligit magis comprimi , & majori vi refilire corpus elaſticum , quò altiori ex loco deſcen dit. impingens effet à motu directo juxta regulam. mox afferendam : quin etiam globus percuſſus quiefcit & ipſe in eo inſtanti colliſionis ex diſſert. 12. ſect. 1. ad proprietatem 8. unde re torquetur experimentum. Cæterum modica, &infenfibilis ceffatio à motu directo ſat eſt ad elaterium exerendum : patet in circulo caly beo tribus filis lente ſuſpenſo , qui percuſſus vibratur : patet quoque in miro experimento baculi valde aridi ,& ficci , qui impofitus fuper duosfcyphos vitreos ex ictu validoinflicto fran gitur illæſis ſcyphis : fractionis caufa eft , quia partes baculi in loco percuffionis ita tenduntur, utmutuò ſeparentur: cur ſcyphi vero non fran gantur eft, quod partes baculi incumbentes ſcy phis in ſeſe comprimuntur juxta proprietatem 5. &propterca ceffant incumbere ,& premere fcyphos. Proprietas 10. Elaſticum corpus æquali vi refilit comparatè ad illam vim qua fuit com preſſum , vel tenfum: hoc eſtnonnihil refiftit quidem dum comprimitur corpus elaſticum, cedit tamen donec deveniatur ad æquilibrium, in quo ſcilicet tanta eſt compreſſio , quanta refi ſtentia : at remoto obice comprimente refilit corpus elaſticuin illa eadem vi , qua reſiſtebat. Porronota hanc vim refilientem accelerari in regreſſu , dum corpus ſe reducit adlocum , & fitum figuræ debitæ acceleratione propria vir tutis claſticæ , & analoga accelerationi lapis fertur deorfum. Crefcit autem accelera tio elaſtica quouſque ventum fuerit ad locum figuræ debitæ , qui dicitur locus quietis : & li cètjuxta ſect. 1. num. 6. §. 1. & 2. ultra lo cum illum ex impetu concepto progrediatur, quemadmodum lapis demiſſus uſque ad cen trum terræ per voraginem ultro progrederetur Proprietas 11. Quo funt breviores fibrillæ ſeufilamenta, quibusconftatelafticuin corpus ; cò vibrationesvelocioresfunt, &citius corpusſere ftituit adfiguram fuam ,palam hoc eftinpendulis, quæquanto breviore ex filopendent, tanto ve lociores peragunt gyros ſuos. Sic globulus A velociùs , quam globulus Bvibrationem abfol-Fig. vit. In chordis quoque utrinque diſtentis id-Tab.I. ſequentibus. ipſumapertè cernitur: ut amplius diſcutiemus in Proprietas 12. Vis elaſtica cauſa potiffima eſt motus reflexi : cum nimirum corpora pro jecta reflectuntur : nam illa flexibilia funt: quæ queelaterio carent,vixreflectuntur: utfimaſſam lutihumentem allidasad pavimentum , non re ſultat : contra pila eburnea. Impetusenim im preſſus illi maffe , vel juxta Carteſium commu nicatur vicinis corporibus (faltemaeri)vel inhy pothefi peripatetica deftruitur ob impeditamde terminationem directam,& nullam aptitudinem& capacitatem luti admotum reflexum ob ſuitex turam. Dices : Corpora faltem duriffima non lexi bilia funt, neque elaſtica projecta tamen refle Gentur : & nonunicèabelaterio motus reflexus proffait. Refp. totum conc. tantum dico raris fuma,&feremullade factoeſſehujusmodi corpora dura fine elaterio: quoniam 'cuneta vibrant, & reſonant , dum percutiuntur : fi tamen extent hujusmodi corpora; concedo reflecti poffe:nam ab obice determinabitur impetus admotum refle xum. Exoccafione claterii obſerva Cartefium re gulas quafdam feu axiomata circa motumloca lem ftatuiffe : & alias item,& ex partediverfas P. Pardies , ex quibus omnibus adductis , & tem 1 Devielaſtica.... peratisadhypothefin peripateticam duplex claſſis regularum efficitur , prima pro corpori 425 minorvelociuspoſt ictummovetur,majorfe busclaſticis,alterapro nonelaſticis. : RegulaprimaClaffis... 1 .. : : Rima, facta ſemper hypothefi in globulis P Rima , eburneis , fichabet. Duo æquales globiæ qualiimpetu fibi occurrentes per lineam connectentem centrareflectuntur eâdem ve locitate, & impetu: experimentum fitinpen Fig.12 , dulo. Exduobus filis æqualibus duos æqua Tab.1. les globulosA, &B. eidem clavo appende , &elevansutrumqve hinc,&indeadæqualein altitudinem , &diftantiam àpuncto C. dimit teutrumqve:fimulinvicemimpingent,&refi lient ad æqualem altitudinem priori. Ratio hujus æqualitatis eſtelaterium , quod eâdem vi repellit , quâcomprimitur ex proprietate decima. gnius:ratio eſt , quia fi corpora noneffent claſtica ,ut moxdicam, major totidem com municaretpartes impetusminori; quot parti busentitativishic minor conftat,atque æquali ter conjunctimqve moverentur : additur in præſenti caſu elaterii compreffio ; qua minor premit majorem: hincmajorrefiliendotantò plus impetuscommunicat minori ( cum ana logia arcus communicantis impetum ſagittæ( quantaeft priorilla compreffio: undefitmino rem velocius præireante majorem. Quodfi quæras, quantum velocitatis remaneatinma joritrudente; dico ex regulafecundâ, quan tùmhìcmajormoleminoremfuperat{tantun demineomajorivelocitatis,&impetusrema nebit: ratio eſt , quia fi æquales effentmole globi ,ex citatâregulâ nilprorfusin impellen teimpetus remaneret: remanetigiturpro ex ceffumolis. Secunda. Si globus motus impingat inæ qualem quietumperlineam centralem;illepri orquiefcet,&hic incipiet moveriæqualimotu motui, quoſe moviffet priorglobulus,nifiim peditusfuiffet. Experimentumperte facies in fimili pendulo: rationemvero habes pofitam diflert. 12. fect. 1. num. 16. Tertia. Globi æquales cum inæquali impetu mutuoimpingentes reflectunturpermutatâve Fig13. locitate. SiglobusA. velocitatem ante incur. Tab.1. fumhabuit ut2.globusveroB. utunum; hic cùmreflectitur veloxfit utduo, illeutunum: experiri poteris in ludo tudiculario,at cura incurfumper lineamcentralem fieri: ratiove ro hujus phænomeni eſt exregula ſecunda: namfiquietusglobustotum motum recipit,& alter , qui movebatur globus , totam alterius quietem : g. proportione ſervatâ quò magis accedit vel adquietem,vel abearecedit (per majorem velocitatem ) quisque globus poſt ictum recipit, vel conſervat majorem, aut mi--1 norem motum. Quarta. Si globi æquales pereandemviam pergant ; globus ſequens velociorimotudum affequituratergopræcedentem, truditillum,& poft collifionem uterqve globus movetur, ſed velocitatepermutata, hoc eft inprædictafigu râglobusA. velocitate globiB,&globusB.ve locitate globiA. poſt trufionem moventur: ra tio item eſt exregulaſecunda. Quinta. Siunusglobus æqualis recta via in plures globulos æquales,&quiefcentes impin gat:omnesquiefcentpræterultimumutinfigu Fig.14. rå 14. GlobusA. inquatuorquiefcentesglobos Tab.j,impingens cumtribusprimisquiefcit &ultimus globusB.tantum movetur : cujusratio danda perregulamſecundam. Quodfiduotalesglo Septima. Si minor impingat in majorem quietum; refilietcum velocitatetanto minori; quantum impetus reliquit , ſeu produxit in majori : quod fi nullum impetum produxit; refilietcum toto ſuo impetu; utcontingit in perfectâreflectionecorporis nonelaſtici: Di ces: exploſusglobulus licèt minor ex bom barda,&inmajoremincurrensnullo pactore filiet , ſedporroperget, nifi plurimumexce datmoles majoris. Refp. ne.fuppofitum:quod ineocafumotus localis illiusvelociſſimi elate riumhabeatlocum,adeóque adregulamhanc pertineat: nimirumglobus bombardilis impe tu vehementiffimo actus nullum effectum ela terii ſuiexerere poteft: cujus ratioeft, quia ex impreſſoillomaximoimpetu minimæilliuspar ticulæreddunturproeoſtatuinflexibiles,quem admodumextemperaturâevenit. Octava. Si major,&minorglobusuterqve motusexadverſo velocitate æquali, fibi recta occurrant; poſt ictum minor regredieturcum majori velocitate,quamhabuerit ante: major verovelqvieſcet, vel regredietur , velproce det. Ratioquiaplurespartes impetus ex con flictu producuntur in paucioribus partibus en titativisglo minoris , idqueanalogicè ad re gulam primam :quoadmajorem verò globum contingerepoteft , utexeodem conflictu pro diverſo exceſſu molisipfius , & impedimenti ; tot partes impetus extingvantur ,&adeo pau cæproducantur;utunusextribuscafibus con ſeqvatur. Nona. Infigura decimaquinta,figlobi in æquales fibioccurrantinæquali quidem velo citate, ſed reciproca , hoceft figlobusA, eſt quoadmolemut quatuor, &globusB. ut duo, hichabeatvelocitatem utquatuor,illeutduo; : fietut poft ictum refiliat quisque cum eadem,Fig.: 1 } bi, e.g. globusC.,&globusD.ineadem figura unâ,conjunctimque moveantur,& impingant inquatuoraliosquieſcentes;omnespoſt ictum quiefcentpræterduosultimos E.,&F., quimo vebuntur:pariterq; fipluresfimul moveantur, &inaliosimpingant: ratioexeadem regulâ ſecundarepetenda. sexta. Globus major incurrens recta in minorem quietum trudit illum ante ſe,hoc eſt R.P.Ptolomæi Philoſophia, quam habuerat velocitate. Ratio ex regulaTab.i primâ : quia attentâillâreciprocatione, perin dè eſt , ac fieſſentduo globi æquales cum æ quali velocitate. Decima , fi in eâdem figurâ decimâquinta globus major A, minorem B. ſequatur, & ob majorem velocitatem fuam affequatur, actru dat ; minor poſt ictum movebitur velocius, Hhh quàm 1 426 quammoveretur anteaille major : hic verò majorem retinebit velocitatem , quam priùs habuerit ipſe minor : ratio primæ partis , quia plures partes impetus in paucioribus entitati velocitate;cùm invicemincurrunt,quiefcunt: Differtatio Decima quartaPhyficegeneralis ratio exgeneraliprincipio Staticæ:quodnem pècompenfentur,&æquilibrentur velocitates, visglobi minoris exiſtentes majorem veloci tatem efficiunt : ratio fecundæ partis , quia major globusA,antehabebat velocitatem ma jorem,necilla extincta eſt ex reſiſtentiamino risglobi B, nifi ad ſummum fecundùmmini mam ratamimpetus. Undecima. Siduoglobi æquèvelocitermo &molesreciprocèproportionales:quopofito ratioexregulaprimaconftat. Tertia. Siæqualis in quietum æqualem in cidat ; ſecum illum trahit,& dividit ex æquo cumilloimpetum fuum , &velocitatem. Ex codem clavo appendantur per æquale filum duoglobuliA,&B, quorum primus quiefcat: Fig.16. &incumglobusB.deſcendat:poſt ictumuter-Tab.1. veantur unus immediatè poſt alium;antece dens non eſt impedimentum ſequenti : unde ſequens nil impetus inillum producet,exdis fert. 12. fect 1. n. 11. Hincprofluitutiliſſimè : Ultima regula proelaſticis. Antecedensglo bus impulfus afequentipoſt ictum æqualem velocitatem , & impetum acquirit , five ante moveretur,fivequiefceret illæ antecedensglo bulus: ratio eft , quia tantum impellitur (ex diſſert, citata) quantum impedit : fi quiefcit, omninò impedit, adeóque impellitur , quan tùmfieripoteſt : fimovetur ; minus impedit, idqve juxta diverſos gradus motus:propterea ſeqvens tantum illum antecedentem impellit, quantum,ſatis eſt ad tollendum impedimen tum: adeóque poftictum , cùm inomnicaſu fublatum fit omnino impedimentum ; inomni quoque caſu æqualis eft velocitas acquiſita ab antecedente globulo. Regulaadfecundam claffemper tinentes. A Sfumptis globulis ex argilla mediocriter exiccata , quiproptereaelaſtici non funt, regulæfeqventes hatuuntur. Prima. Duo æquales globi ,æqvali impetu occurrentes,poft colliſionemquiefcunt:ratio eft ob contrarias determinationes , tum quia interim clateriononjuvantur:inelaſticisverò, deqvibus jam egimus, cum contrariæipfæde terminationesimpediant motumlocalem;pro ptereajuxta proprietatem nonamelaterii,illud juvant. Secunda. Si duorum globorum moles , & velocitates fint reciprocæ , hoc eſt quantum unus mole fuperatalterum ;tantum hic illum quefimul diftributo æqualiter impetu afcen detuſqe ad C., hoc eſt perdimidium viæ àB. adA. Quarta. Siduo æquales globiL.&M. cum impetuinæquali ſibi occurrant : fitqveglobus M.,quiminoremimpetumhabeat; poft ictum Fig 17. fimul pergent versus partem M., & impetus Tab. I. hincinde extingvetur ex æquo , ac remane bit in utroqve fimulglobo ſolus exceſſus , & differentia impetus majoris fupra minorem: hoceſt ſi globusL.habebat impetumut8., & globusM.ut4.;hinc indeextingvunturqua tuorgradus impetus : &quatuor reliqui di ſtribuuntur exæquo , hoceft fingulisglobis bini. Quinta. Si major inminorem quietum in currat; fimulferunturper modumunius : fed uterque tantotardius , quantò uterqve fimul plus ponderat , quam folus major ponderet feorfum. Sexta. Siminor in majorem quietum im pingat, velquiefcet etiam ipſe,nimirum ſiim petumnonhabeatſufficientem,&refponden tempartibusglobimajoris;veluterqvemove bitur ; lentius tamen quàm movebatur ante , minor. Septima. Si æqualesglobi ad eandem par tem ferantur inæquali velocitate ,& in figura 17. globus L. ailequatur globum M. , poft ictum fimulmovebuntur, ſeddiſtributo dimi dio utriusque velocitatis collective acceptæ , quauterqveante movebatur: Icilicet ſiL. ha buerat velocitatemut quatuor ,&M. utduo; poſteafimul movebunturcommuni , &diftri butavelocitateut tria : ratiohujus ,&antece dentium regularum facilè colligitur ex prima, ſecundâ,&tertiaregula, : DISSER De motufimplici Sc. DISSERTATIO XV. PHYSICA GENERALIS Demotufimplici recto , ſivenaturali, fiveviolento. Xpedita causa motus ,& motu iplo locali in genere fatis cum ſuacausa 427 nomeni hujus ,& accuratiffimo explicatore per examinato ; conſeqventer expende præcipuas ſpecies motus ipfius , vi delicet naturalem motum deorfum, &violentum furfum,utrumque fimplicem,atque rectum. . SECTIO PRIMA. Demotunaturaligraviumdeorfum, acpotiſſima illiusproprietate,quæestacceleratio. L E*prædi&isdiffert.11.12. &13. ſatliqvet naturamotusnaturalisgravium,cujuspro 'prietas celeberrima eft acceleratio : ete nim abantiquo proverbioillo : Motusinfineve locior, recentiorum fubtilitas eò proceffit ; utper experimentadeprehenderit,lapidem, .g.ldeor fumdimiffum fi inprimo momento temporisari ſtotelici , hoc eftparte aliqvotaphyſicatemporis ſpatium unius paſſusdeſcendendo percurrerit; in fecundo æquali momentotres paſſus , intertio quinque , in quarto ſeptempercurſurum,atque ita pernumeros impares deinceps. Hoc tamen ipſum experiri nonitafacilèut nonnulliputant in lapſu perpendicularilapidis,v.g.faciliùs iddepre hendes inmotuinclinatodeorfum (namperinde eſt utpoftuloutriusque motus acceleratio : pari Fig.18. bus ſcilicet incrementis). Sit in figura18. canali Tab.1. ſculusfatisinclinatusdeorfum &inlongumprodu Aus;in eoquediviſæ fint,&defignatæpartesplu res æquales : ſidimittas expunctoA. globulumper canaliculum,&adhibeas prohorologiopulſumar teriæ;dicunt, fiinprimo pulfuunam exdeſignatis partibus percurret globus, inlecundâtres,intera tiaquinqve&c.decurſurum. ſymbola.geometrica,certatumeft &hactenus cer taturſuper calculoprædicto : hinc affeclæ Galilei ſteterepro calculo,contra illum veròdixitprimò Balianus cumfuis: moxGaffendum ,&Cafræum hæc cauſa commifit : denique doctiffimi viriHu giens, P.Billi,&Fermat facto agminecalculumas fernere, ita utDom. Fermat ſedemonſtraſſe puta veritexhypothefiBalianiconſeqvilapidemnecto tâæternitatedeſcenſurum exaltitudine unius pas ſus: atcontra infurrexit P. Lalovera tamappoſite, utipfeD.Fermatad annumuſqve1674. nil contra repoſuerit: repoſiturustamen eratP.Pardies, nifi morsacerba intercepiffet. V. Sedcalculus hujusmodi caufam phyſicam accelerationis non oftendit,immò excaufaphyfi cadeprehenſadignoſciturr,numcalculusrectèha beat. Itaque diſqvirimus, unde acceleratio motus gravium deſcendentiumdeorfum quocunquecal culo ila ſupputetur ? numabintrinfeco immedia tepergravitatem innatam ? numperfolumimpea tumelicitum ? numomninò veniat abextrinfeco, idquevelper attractionemquandam magneticam, quaterræ globus rapiat adſe ſuipartes feparatas, utvideturGaffendo,&Maignano? numper &us, &percuffiones ſubſtantiæ fubtilis, ut fenfit Car teſius ? Quoniamverò acceleratiolicètproprietas fit motus;proprietates tamenhabet ipſa ſuas , ex quibus cognitis præmiſſa dubitatio diſſolvenda; idcirco : SECTIO 11. Accelerationis naturalis proprietates, &caufaphysica. 11. Calculus tamen hujusmodi , & progremo I. exactiſſimanon eft, necomnibus reſpondetexpe rimentis,utGaſſendus cæteroquinaſſertoracerri mus illiuscalculiteftatur &Merſennusquoqueexi NgaOnfolùm inmedioaereo fit acceleratio gravium defcendentium , ſed inaqved qvoqve;nontanta quidem,ut inaereo : quia aqveimediireſiſtentia majoreſt. Experimen miusobſervator: immò adnotaruntvirido&iffimi còminùscalculum reſpondere experimentis ,quo exaltitudine majori lapis,v. g. defertur ,quodqui demmyſteriononvacat. III. Indefcenfugraviumfingulis æqualibuspar. tibus temporis pertranfiri fpatia localia juxta progreffioneascendentem numerorumimparium. Spatiaeffe induplicata ratione , proportione temporum.Spatiaeſſe utquadratatemporumſy nonimaſunt eruditovocabuloruminvolucrodeſi gnantia, quodexpoſitumeſtnum.I. IV. Ab uſqveGalileo primo obſervatorephæ tumfiet, fidecidat inaqvam ſaxumjamante mo tu acceleratodeſcendensperaerem: minui accele rationen,dumſubitaqvam,obſervabis. II. Inmachina pnevmatica Roberti Boyles: cujus deſcriptionem ſatis pervulgatam intractatu deElementis dabimus: perillam autem exugitur, & evacuatur ope antliæ , quantum fieri poteſt aer exvaſevitreo, quod dicitur recipiens probè clauſo, atque in eoitaevacuatoobſervantur plura phænomena,&fymptomatarerum naturalium in recipiens illud immiſſarum, e. g.qvousque ibi in cluſavivat avicula , perduret carbo accenfus ,&& Hhh 2 fimi ! ri 4 428 fimilia : Itaque in ea machina leviſſima quæque DiffertatioDecimaquinta PhyſicaGeneralis corpora immiffa,utplumæ,paleæ&c. eâdemom nino celeritate,quâgraviora deſcendunt : necve ſtanti;qvantâvelocitatenuno ferturinultimogradu maximæaccelerationisfuæ:qvodprobabiliffimum quidem videtur , & adAriftotelem benignè inter ftigium ullumaccelerati motusdeprehenditur. Ve- pretandum maximèaccommodatum ,ubidemotu runtamenhuic experimentomultumnoneftfiden dumobpræparvam altitudinemundedeceduntca : corporarecipienti incluſa. Ill. Acceleratio hujusmodi habet incrementi terminum ſtatutum: hoc eft crefcitquidemusque ad certamceleritatem , ultra tamennonaugetur: ſedlapis deindè fertur æquabili velocitate, ſcilicet ſemper æqualiultimogradui accelerationis: quod ipfum primus obfervavit Galileus ,& naturæor dini maximècongruit : naturaliaenim omnia , & præfertim actiones terminum habent ſuum , nec finite in infinitum increfcerepoffunt:undeaccele ratiomotus tandem convertiturin æquabilitatem. Hocipfuinconfirmatur:primonavisimpulſaven totandiùacceleratmotum; donecſuperare poffit refiftentiam aquæ ,ut fepareturvelociſſinnè: cùm veròvelociusſeparari &difcindinonpoteſt aqua, æquabiliter pergitnavis. Secundo corporaleviora minus accelerantdefcenfum fuum ,& citius redu cunturadmotumæquabilem,e.g.plumadecidens: indeutnotatMerſennusin ſuaBaliſtica ſagittain altum emiſſa plus temporisimpenditindeſcenſu, quamafcenfu: quod quidem noncontingitglo bo bombardili : nempe ſagittædeſcenſus natura lis citiùs redditur æquabilis. Hoc verò exrefi ſtentia aeris provenit,quæ licèt minima fit; tamen nonnulla eſt etiamhabito reſpectu corporumgra viorum:unde&iſtatandemdeſcendunt æquabili ter. Confirmatur tertiò,calculus adnotatus num.1. accelerationis minuitur fenfibiliter, quo ſaxumde fcenditex altiori termino:igituradeo ex alto de ſcenderepoteft,uttandem tollatur omninò acce leratio: fedultimograduiaccelerationisæquabilis fuccedat motus. Cenſentautemnonnulli,cùmex altitudinetrecentorumpaffivum faxumv.g.dimit titur co uſque durare accelerationemdefcenfus, quod fi ex altiori loco deferatur in finedeſcenſu rumæquabiliter. IV. Ex prædictis ita concludi poffe cenfeo: Motusaccelerationisprædiétus non estomninòab impetuintrinfecoelicitogravium,fedab extrin Secoquog,velut impedimento determinanteeam modificationem , qua ef acceleratiomotusgra viume Probatur extriplici fuperiori proprietate: nam quòd inmajorem,vel minoremaeris,autal terius medii reſiſtentiam refundipoteft, fine fun damento ſtatuitur eſſe ànatura fubje&i modifi cati:fedhujufmodi eſtacceleratiomotusgravium : ergo&c. Hocattende : fidegeremus in liquore aqueo , veluti Tritones,& Naiades,&graviater neremusperillumtantaaccelerationedefcendere, quâre ipsâperaquam illadeſcendunt:facileduce returvulgusad credendum modificationem illam effeomninoexintrinfecânaturagravium,cumilla tamennonmagisfitabintrinfeco,quâ talis accele ratio eft, quam aſcenſus trabis per aquam , quem itein habitatores aquei eximpetuinnatoprovenire cenferent. V. Dicesexponi nequit, quomodo abextrin fecoacceleretur motus gravium.Refp.utexponam poftuloin vacuotantovelociùs deſcenſurum lapi dem eximpetu,tuminnatotùmelicito inprimoin invacuo ambiguè loqvutus videtur. Hocipfum tamen fi pernegare velis illud poftulabo : ſtatui nonpoffequantavelocitatein vacuo lapis deſcen. ſurus effet. Hispoſitis dico,lapideminitio defer ri motuvaldè diminutovidelicetin primo inſtanti ferturex ſolo impetu innato exdiffert. II. con cluf. 1.&2. &3.)ininſtantivero ſeqventi moveri peralium itemimpetum elicitum , quifimul cum primoperſtat : quoniam verò aerjam commotus facilius iterum movetur (ut navis , & rota dum movetur facilè modico addito impetu cietur ex differtat. 12. fot.2.) ideo lapis infecundo inſtan ti velocius movetur , quàm in primo, idqve ex triplici capite : nimirùm ex impetu tùm innato , tùm elicito , tum ex graduuno additæ facilita tis ad ſuperandam reſiſtentiam aeris. Rurfusin tertio inſtantiperfeverante priori impetu utroque, &novoproducto , & addita nova facilitate ex majoridifpofitione ,& minorireſiſtentiâ aerisve lociorin tertioinſtanti eſt motus, quam in ſecun do: atqueitadeinceps incæteris ſequentibus in ſtantibus. Advertes autem fermonem eſſede in ftantibus ſenſuphyfico. Cùm verò tantùm ſpatii decurfumfuerit,utjam fitveluti exhaufta dilpo fitio,&capacitas aeris ad majorem,& faciliorem ceffionemſuique diviſionem; tunc ceffat accelera tio motusjuxtanum. 3. neculteriores gradus im petusproducuntur : fedomnesproductiinultimo accelerationis inftanti actionecommuniperconſe 'quentia inſtantia conſervantur iiqve determinant æquabilem motum. VI. Atque ita fineſymbolisgeometricis, quod nempèvelocitas fitlinea,&motus localis,feu ſpa tium decurſumſit figuraplana: finepoftulatochi merico,quodcontinuumpermanens, & fuccefi vum coalefcatex infinitis partibus categoremati 'cèactu diftinctis facilèexplicari poteſt tùm calcu JusGalilei, tùmBaliani: primus videlicet , quod inprimo inſtanti per impetuminnatum percurra 'turunum punctum ſpatii : infecundoinſtanti de currantur 3. puncta :(nimirumſenſu phyfico,licèt ſenſu metaphyfico revera illud fit triplex inftans ex differt. 9.& , phyfico-metaph.) ſcilicet quia Tres caufæ motus æqualestuncadfunt: nempè im petus innatusperfeverans , unus gradus impetus eliciti , & facilitas in aere æqvivalens uni gradui impetus : Quæqueipſa facilitas ampliùsdeclaratur exeo, quodidem impetus,quiin aqvâvix fufficit adminus ſpatium decurrendum, in aereabundet ademetiendum longius : indè enim palam fit,faci litatem mediipertranfibilis æquivalere augumen toimpetus. Itadeinceps in tertioinſtanti phyſi toenumerantur quinque caufæ motus , nempe tres gradus impetus,&duplex facilitas ,quemad moduminnavibis motacreſcitfacilitas ad tertium motummultomagisquàmin naviſemel duntaxat mota;utobfervareqvoqve eſt in motu rotæ: in quartoverò inſtantifunt ſeptem caufæ : quatuor nempègradus impetus,&tres facilitatis,atque ita incæteris ſimilis iniri calculus poteſt. VII. Calculus ſecundus ut exponatur diftin guendus ſenſus metaphyficus àphyſico : etenim in 44 : inprimoſenſuininſtantibus,&temporeinſenſibili, De motufimplici &c.. acceleratio motus fit fimplici progreffioneArith metica1. 2.3.4. 5. &c. non itatamenhocintel ligendumeft,tamquaminfecundoinſtantiv.g. duo ſpatiapercurrantur ſenſumetaphyfico,autintertio tria: fic enim jam admittereturultro replicatio ejusdem mobilis pluribus in locis adæquatispro codeminftanti ex citatadiffert.8. phyfico-meta phyſica, fedres itaexponendaeſtſenſumetaphy fico, utin fingulis inſtantibus unum tantumpun Qum ſpatii àſaxodelabentedecurratur, quæcum quefitcauſahujusaccelerationis , velfacilitas,vel novus impetus. VIII. Statimdices: ergonon datur accelera tio: ergoſequitur,quodopponitD.Fermat, nem pe vix duodecim pedes ſpatii faxum decidens decurfurum octoginta millibus annorum. Refp. diftinguas modo inftans ſenſu phyſico , & meta phyſico exdiffert.7.phyſico-metaphyfica fect. 3. &noveris feriem eandem temporisſenſu metaph. 2 componi poffe exinſtantibus diverſæ diuturnita tis:atqueex his fatisſuperquerefponfumeritDo minoFermat: ut enim aquilæ inſtantiaminùs diu turnafunt, quamteſtudinis; ita lapidisdeſcenden tis inſtantia inprogreſſu minusdiuturnaſunt,quam initio: in fine itemaccelerationislongèminùsdiu turnaquàminprogreffu: hincautem,ut infingulis quibuscumque inſtantibus unum tantum pun Aumſpatiipercurratur,& tamen fiat acceleratio; dilucideſatis exponitur. Cæterum propteræqui valentiam quandam, ſenſu mathematicoſolet ad calculumineundemſupponi,quod inſecundoin ſtantiduopunctapercurrantur: non quodilludin ftans ſenſumetaphyficofitrevera unum,eft enim duplex ; fedquiaæquivaleat (faltemſenſuphyſi co)utrumqueilludfimuldiuturnitatiprimiinftan tis,quodaccuratèobſerva. IX. Dices 1. Calculus ifte eſt contra expe rientiam,quâconſtat, inunominutoſecundo (hoc eſt inuna ſexagefima parte ſexagefimæ partis uniushoræ) ſaxumdemiffum percurrere duode cimpedes ſpatii,& in ſequentiitemminuto ſecun dodecurreretrigintafex, atqueita factoprogref ſaproportionemnumerorum imparium. Refp. illam experientiam conftare,tantum ſenſuphyſi co: àquononvalet ad metaphyficum rationari ficuti non valet ab experientia horographi eainhorologiis folaribusinferre,quodnosdega musincentroTerræ,utalibi expendimus. Adde exnum. 2. experientiam illamexquifitamnonef fe , & indubie aberrare quoad plures milliones punctorumſpatii. X. Dices 2. Experientia faltem conficitur, ſecundo tempore deſignato percurri tria ſpatia æqualiafpatiodecurſoinprimo tempore : v.g. fi palmumunumfapisproceffit primo tempore : in lecundo ferètres decurret: atexhypothefiBalia ni conſequitur decurrenda eſſe ſecundo tem poretantumduoſpatia ,vel palmos ſenſuetiam phyſico : quod quidemdifcrimentaletantumque 2 eftutevertatillamhypotheſim. Refp. ſenſuphy ficoiftaquidem recti dici,acpropterea in eofenfu optimumeffecalculumprimolocopofitum:atſen fumetaphyficooppofitioadremnon eft, cum re ipla admittatreplicationes , & faltus, aut fi quid abſurdius. Cæterum faciliopera ſenſu metaphy sout fico refellitur , quod opponitur quoaddiſcrimen 429 inter unum , alterumque calculum. Eſto enim quodfi craffe, &minus accuratè dividas ſpatia ac tempora,videaturunaquartâparte plus ſpatii de currendumeffe,quamferatſecundus calculus;at tamenſiduoillatempora, quæ ſoles affumere ad iſta computanda ſubſeces; eveniet,ut quo plures in partes diftributa fuerint eo minus exiſtetdifcri men&differentia calculorum: itautfactamulti plici ſubdivifione non quidem quarta ſedneque milleſunapartedifcrepet ſupputatiouna,abaltera c.g. fi quatuordatospalmos ſpatiidividasin duo decimpartesutin figura 19. fimulque feces induo Fig.19. æqualia tempora tempusillud totumphyficum inTab.1. quo omnes illæ partes ſpatii ,& palmi percur runtur : exinde fiet ut primo tempore æquale fpatium percurratur juxta utrumque calculum, videlicet unus palmus : hoc eft lineaA.B. ( nifi enim hoc concedas inſtitui nonpoteft compara tio.) Inſecundo verò temporejuxtaprimumcal culumpercurretur lineaB.E. hoceft 9. partes; at juxtafecundum,percurreturBD. hoc eft tantum, fexpartes. Endifcrimenjactatum:videlicet fup putando fimul utrumque illudduplex tempus, juxta primumcalculumpercurruntur in illoduo decimpartes,juxtafecunduin tantum novem. At ſubſecaprimumtempus induodimidia, & fimili ter ſecundum;jamdeprehendes facta hac fubdi vifione, quod fi in primisduobusdimidiistempo ris percurrantur ( augumento velocitatis perpro portionem arithmeticamjuxta ſecundum calcu lum)trespartes,feu lineaA.B. utconceffifti : in duobus ſecundis dimidiiseodem augumento ob ſervato decurrentur nonſextantum partes , ſed ſeptem : namhic eſtprogreffusarithmeticus1.2. 3.4. cujus fumma eſt decem. En itaque fructus factæ fubdiviſionis temporis : quod fi ulterius& minutius tempus datumſubſeces; minor femper erit differentia calculorum donec tandem fit illa minima: quamjuxtanum.2. etiam ſenſibiliterob ſervaruntineffe viridocti in calculoGalilei. Ea ve rò ratione conciliantur facilè fupputationes iliæ: quodcalculus primus fupponat ſenſu metaphyfi coeffeinfinitacategorematicepuncta & inftantia: ſecundusveroponatnoninfinitaquidem, ſedhu manitusinnumerabilia: atqui percalculationem& computumhumanumferèidemdeduciturexvere infinitis , ac ex innumerabilibus : immo minori cumerrorispericulocalculationes fiunt,ponendo eſſe verè infinita ,quam,eſſe certi& indefiniti nu meri:quemadmodumminuspericuloſumeſt ſola ria horologia conftruere ſupponendo illa eſſe in centroterræ,quam conariper regulas fubducere diftantiamhorologii , & turris (inqua defcribitur horologium)abeodemcentro. XI. Tandem notajuxta utrumque calculum motumin finemaccelerariperminoraincrementa, quaminprincipio : name.g. pernonumgradum, ſeuunitatem minus augeturoctonarius numerus, quam perfecundumprimus: hicenimduplicatur, ibi additurtantum octavapars. Nihilominus ſem peræquales gradusimpetus eliciuntur àgravi; at infinefrequentiores funtproductiones ,adeoque, &inftantiaſenſu metaphyfico,&proptereavelo citas majorin fine. 1 ر SE 430 Differtatio DecimaquintaPhyſicageneralis Motusnaturalisproprietates reliqua. Rimam,&præcipuamproprietatemhactenus Pexpofui que eftacceleratio : fecunda quam indicaviſect, 1. num. 3. eſt æquabilitasmotus deorfum. Tertia proprietas ,ſub opinioneeſtquorundam ſuſpicantium,graviaelementaria eominoremgra vitatem,& nifum exereremotumdeorfum; quo longius remota ſunt àterra. Indedicunt efle, quòd nubes licètdenſiſſimæ pendulætamen per ſtentinaere : quòdaves corporis majoris altiffime diſtantes à terrâ minori niſuſeſelibrent ob acris inferioris reſiſtentiam majorem contra fepara : tionem... Quarta proprietas , ftatui nil poteſt quantum adeam quæftionem de tempore , quod impende ret lapisdemiffus àfirmamento adcentrum terræ: nam ſtante æquabilitate , in quamdegeneretacce leratiomotusdeorfum incertumeft, quandonam, &ubinam illa æquabilitas , & quanta velocitate inciperet habita ratione reſiſtentiæ aeris. Quodfi fieret in vacuohujusmodicafus, nil quoque ſtatui poteſt ignota gravitate , &nifu gravium invacuo. Quaretantumhocponendumeft : fie.g.ex Sole dumilleagiturdiurnomotu,faxum ,velmolade duplogravius alteroduploacceleret,&duplove lociùsdefcendat . Octavaproprietas: licetduocorpora éjusdem materiæ , & figuræ , &molisæquèacceleratède fcendant ; attamen lis eft,utrùm fivel inæqualis molisfint , veldiffimilis figuræ,licètejusdemma teriæ ; faltem fenfu metaphyficoinæqualiterde ſcendant. Dico1. Sicorporadiverſæ figuræfuerint , qua rumunafitmagisobnoxia reſiſtentiæ , quamalte ra; inæqualiterdefcendent: ratioeftquiadifficilius eâdema&ionecommuni ſepararipoterunt partes acris invicem: e.g. laminatenuifſima plumbiper latumdimiſſamagisimpediturab aeris reſiſtentia, quamglobus æqualis ponderis. Quodautemfu per iplam aquamlamella auri innatet , globulus veroauriſecus;aliaeftcaufaexdiffert. 12. ſect.4. n. 10. Cæterumpropterea avesexpanfis alisab aere ſubſtinentur , & lentiùs ferunturdeorfum : hinc quoque pyramis velocius deſcendet ſenſu metaphyficopræmiſſa cufpide,quam bafi : &cu buspercoſtam, quam perunain faciem, Obfer vabis tamen quantum ad iſta primo , figu ram quidem redderedifficiliorem defcenfum;non tamen, efficere, utafcendant per liquorem , quæ graviora quoad ſpeciem illo funt. Secundo quandoque ob figuram fieri aggregatum, &mix mitteretur tantâ velocitate concepta , quantam Sol habet in motu ſuodiurno,necilla velocitas acceleraretur; faxum illud quatuorcirciter horis perventurum adcentrumterræ: cùm enim viginti quatuor horis Solcirculum fuum percurrat,cujus ſextaparseft pauloplusquamſemidiameter ejus demcirculi fenfu phyſico : hæceft viatalis de fcenfus.... : Quinta proprietas : fi gravianonaccelerarent motumdeorfum;ſedeavelocitate,qua incipiunt, immutatâ profequerentur; calculo facto conftat nec per octoginta milliaannorum lapidemconfe Aurumſpatiumduodecim pedum : ratioeſt,quia ex innumerabitibus punctis conftat quodlibet ſpa tiumvel minimum. Ututiftatamen ſehabeant; certum experientia eft ,motum graviumdeorfum reddi tardiffimum detracta artificialiterquantum fieri poteſt acceleratione : ut fit in rotalibus horo logiis :huncenimulumhabetpendulumillud,feu rotula,quæ diciturtempus,nempeut vibrationi bus fuis refringat accelerationismotum tum pon derum , tumelaterii , & ita æquabilis reddatur motus Sexta,proprietas. Invacuo,ubi nullareſiſten tia medii gravia omnia æquè velociter defcende. rent: quia medium eftcaufa inæqualitatis: inde hocipfumprobatur,quodduplexpila , ferrea ,& lignea per aerem defcenduntferè æqualitempore: fed inaquamfenfibilitertardior eſt lignea: ubi igi tur nullum effetmedium,nullaeſſet inæqualitas. Patetetiam hoc ipſum ex ſect, 1, perobſervatio nemBoyles. Septimaproprietas:corpus minusgraveinfpe cie minusaccelerat motum fuum , &citius ad æquabilem, reducit: quia liquorismedii reſiſten tia majoremproportionemhabet , adeoque actua lemenergiam majoremexeritin illud ,quam in corpusgravius. Sedcavecalculosinhacrevalde periculofos ; falfiffimum enimeft , quòd corpus tumex corporibusdiverſæ gravitatis ſpecificæ,ut innavicu rea,vel(cypho innatantecontingitcx differtatione citata. Dico2. Sidiverſæmolis,&ejusdem figuræ, ac materiæfite-g. globusmagnus,&parvus plums beus; æquèvelocitet deſcendent : ratioeft, quia adeſtexacta proportiointer totidempunctanifus, &gravitatis ex parte globorum ,& puncta refi ftentiæ exparte aeris tum quo adglobum ma gnuin, tum quoad parvum excipiestamenab hocafferto,fipropterplexum,&texturamliquoris impediretur minimi globuli nifus : exhoc enim contingitutpulviſculi,& atomietiammetallicæper aera volitent,&difficile deſcendant: ſubſtinentur enimcorpufcula ab aere fereut lapillià telis ara nearum, : Oppones t. Exfubtiliori geometria , gravitas, &pondera quidem corporum fehabentmutuòin eadem proportione, ac tota moles , feù ſoliditas corundem: fedadreſiſtentiamacris , qui corpo rum fuperficiemtantiencontingit, & ambit, haa bentcorporaeandemproportionem,ac ipfæinvi cem fuperficies corporum : illa verò prima pro portiomajoreſt,iſta ſecunda minor, nimirumilla triplicata , hæcduplicata ut ex geometricis fuppo nitur : non eſt igitur utrinque æqualis cademque proportio. Refp.accommodatiffimè iftaexcogitari addeclarandam ſymbolicè naturam rerum;atta mennegofuppofitum: fupponiturenim: quodre fiftentia aeris attendi debeat ex mera fuperficie acris ambientis : reputanda veroeſt extotamole acris ,quæ extruditur de loco ſuo àcorporede ſcendente:globusenim aereusamovenduseft,utin ejus locum plumbeusdeſcendat: itaqueutglobus parvusplumbeus parvumaereum ; ita magnus plumbeus magnum aereum proportione utrobi que fervatâ impetus , & refiftentiæ extruderede bet: adeoque proportionalis utrobique refiftentia est ab aere.  Dices 2. Metallalicetgraviffimain minutiſſimas totinſtantiametaphyfica hujus motus ; quot di particulas ſecta difficilius defcendunt,quam dum integrum eorum fruftumdeorfum dimittitur: ut obfervareeſt in media aqua profundiore: e. g.fi per illam cubus palmaris ferreus , & 32. cubuli Temidigitales demittantur : ratio vero est , quia plus fuperficiei perftringitur in cubulis ab aqua, adeoque per plures quafi taftiones refiftit illis aqua.Ref.addere potuillesetiam navımperunctam ſeuutdiciturcalefattataeodemventoquartogra du velocitatis adaugeri : nimirum ablata ſcabritie ſuperficiei minus impingit aquæ inpartesnavis, ac proindè faciliùs aqua feparaturànavi ratione fi guræ,fedjamdivertimus àcafu,&hypothefino ſtra: ubi fola reſiſtentia exgravitateſpecifica me diiattenditur : hancitaquedico ineadempropor tioneeſſetumreſpectu habitomajoris,tum mino ris globi: &ultro concedo exaffrictu,& contactu ſuperficierum ampliorum retardari motum,quia mediuındifficiliùs dividitur, SECTIO :: I. III. Demotuviolente,verticali, &horizontali. E Xpendoprimo verticalem motumviolen tum&fimplicemſurſumproje&orumjuxta diflert. 11. ſect. 1. Illius igitur proprietas primaeſt,licètabimpetuintrinfecèinhærentepro cedat , violentus tameneft:quiaàcauſa extrinfeca activeimpulfiva produciturin mobiliexnaturaſua tali motui repugnante : gravia enim nitunturad motumexdiametrooppofitummotuiverticaliſur ſum: ficrefellesobjicientes eximpetudiſtinctoad miſſo ſequi , motus non dari violentos : quiaexi gunturabaliquointrinfeconempe impetu. II. Altera proprietas eft: motushujusmodi in principiovelocioreft,quàminmedio , non folum quamin fine. Statim dices: pilaex fclopetoex ploſaproximum corpusvix vulnerat, ſedindebi zadiftantia validiffime perforat: Refp. àviriseru ditis iſta negari ex obſervatacontraria experien tiainminoribus præfertim ſclopis: quantum 'verò adinajores bombardas illud quidem quandoque contingit, fedratioex eo eſt ,quòdtotuspluvis non ſtatim accendatur , quodque corpuscula ignea,atque moleculæ nitri ſucceſſive ampliùs rare ſcentes,&confequentespilam velutitotidem mal leoli repetitis frequentiffimis ictibus novumimpe tumimprimant inpilam. Hicverò fermo eſtde projecto non excipiente invia novum impetum. Dicesiterum : in turbineludicroobſervantur ve lociores gyri circa axem paulo poſt initium, quàm ipſoinitio. Refp. hoc ipfumprovenireex mixtura motuum,&determinationuin inoppofi tas partes , quarum unus , vel una alterum initio retardat: moxille extotoſuperatur : hicautem de motufimplicidiſquirimus. III. Earatione,quafect. 1. acceleratiodeor ſumexpofitaeft,eadem,ſed inverſa, & recipro cadeclaratur retardatio quoque motus violenti: potiffimum verticalis : ſcilicet fingulis inſtantibus 물 devel decrefcit hic, utille crefcit : ita ut ſenſu phyſico decrementa ſpatiorum decurſorumfint juxta nu meros imparesſemper minores 9.7.5.3.1. fenfu verò metaphyficofintjuxta progreffionem arith meticam defcendentem 6. 5.4.3.2. 1. funt verò verſæ collectiones impetusſucceſſive mutatæabo lita,& fublata aliquaejus particut. IV. Initiomotusfrequentiosfunthujusmo dimutationes &per minorareſpedivedecremen ta: minusenimdecrefcit 5. à6.quam1.à2. adeo queſuntfrequentiorainſtantia,inquo confiftitve. locitasmajorin principio,utaccelerationis infine exdiffertationeantecedenti ſect. 2.num. II, V. Cauſahujus diminutionis conſequentis & ſucceſſivæ non folaeſt gravitas ingenita, ſedliqui dummedium: illaenim ſempereitunaeademque: refiftit igitur ſemper æquabiliter , adeoque inæ qualis diminutionis cauſa ſola eſſenonpoteft. Idipſum conftatquoque, quiain liquido denfiore videlicet aqueo magis retardatur jactus lapidis, quam inaereo. Dicesmedium etiamrefiftitmo tuinaturalideorfum;quinihilominus acceleratur: geviolentusſurſum hincnonretardatur. Refp. ne. conf.aerquoquefeumedium, fed nonfolumde terminat accelerationiscertosgradus: hoceſt im petitne copiofior impetus fimul producatur : in revero præfenti impedit, ne totus impetus pri ſtinus confervetur. VI. Triplexpotefteſſecauſaaſcenſus violenti gravium: velexprojectione,vel exreflexione ob cafumdeorfum corporisreflectentis ſurſum, vel ex vibratione,utfiterrâ perforatâ lapis demittere turadcentruin: duopoſtremimotus violenti tan tumfuntrationedeterminationis: nam impetu ex entitate ſuanaturali , & elicitofiunt , &deter minantur. VII. Ineoſupremopuntoſpatiiinquoceſſat impetus violentus e. g. pilæ bombardilis verticali ter exploſæ; ſtatim prævalet impetusinnatus,pro ducitqueelicitum naturalem: necenimdaturpu gnahincinde æqualisquoad hos impetus:cùmdi verſæfintſpecici , & naturalis impetus majoris fit determinationis , & nifus,utpote incollectione conſiſtensexinnato,&elicito. VIII. Quodnonrecidatinosbombardæpila verticaliter exploſa , eſt abagitatione aeris , & ex prava directione , quæ omninoverticalisvix eſſe poteft. Adquod ipfum facit obſervatio illa eru ditorumcircaglobumexaltiffima turre dimiſſum, quiinfinedeſcenſusobliquatnonnihil viamàper pendiculari: idque propter agitationemaerispræ valentemcontingereprudenter dicitur. IX. Super motum horizontalem fimplicem magnis animis litigatur,utrùmomnino fit violen tus,an potiùs inere præternaturalis ? Duplex fit illius exemplum. Primum in ſaxo per planum exactiflimum ( quod fub pedibus hominis ſtantis intelligatur hinc inde porrigi uſque ad limites Cæliviſibiles) validiffimè impulſo, Secundum ex hibeturinlapide fuperterræ,vel maris ſuperficiem projecto : hoc eſt per ſuperficiem , quæ fenſu metaphyfico ſphæricaquidem fit , phyfice licet cenfeatur plana,& recta. Dico, utrumque mo tumillumfuturamnonnaturalem : primum nem pè,quiaproprietates habetmotus perplanum in clinatum,de quopoſtea; ſecundum quia licètnon fitcontranaturam; efttamenpræter naturamgra vium,&reveraretardatur. Dices retardationem eſſedumtaxatex reſiſtentiaaeris, & liquidi medi nonverò exgravitate innata. Refp. gravitas in bie nata 432 nataeſt illaquidemad finem conglobationis circa DiffertatioDecimafextaPhyſicageneralis ciffimè ab equis raptato,qui ſi perproſtratum fe centrum; eft tamenniſusadviamdiverſamabilla ad quam nititur motus horizontalis : propterea quemadmodum um eftliber deſcenſus,exhoc ipſo reſultatmetusmixtus utdiffertatione ſequen ti: ita cùm propterduritiemſuperficiei , per quam fit motus impeditur deſcenſus; retardatur tunc motushorizontalis exinnata gravitate , licèt non mifceantur motus. Experientia vero multiplex raturhominem minus illumlædit , quam fi fuper illuminſiſteret immotus , & exereret gravitatem totam fuam innatam. Hujusporro motushori zontalisproprietates funt. Prima: utomninofit fimplex;effedebet,velper ſuperficiemfolidam, vel liquidam ſpecificè gra viorem corpore moto , ut ligna , &naves per aquam. oftendit quonam pacto nifusgravitatis innatæ,& motus tranſverſalis , ſeu horizontalis mutuòat Secunda, impeditur, & retardatur à niſudeor fum: undeetiam finullafitſcabrities in plano,per temperentur , & imminuantur: ut obſervare eſt quod mobile projicitur , nullumque impedimen primo in natatoribus, qui per agitationem tranf tummediiadfit; folus tamen nifus deorfum , ut verſalem corporis impediunt fuamimmerſionem retardat verticalem ; ita horizontalem motum exgravitate innata. Itemſecundoincurru velo quoque,idqueineademproportione. PHYSICÆ GENERALIS. Demotumixto expluribus determinationibus Iſſert. 12. ſect. 1. à num. 19. expоя ad vias rectas. fita jam eſt mixtura in genere de terminationum admotum localem: ratione enim determinationum at : Demotuobliquomixtofurfum. Otusmixtiexfimplicibusrectisſpeciespræ temperatarum inunam tertiam exi Aitmotus localismixtus. Hic autem diſquiro de mixtura ex motibus fimplicibus rectis :hoc eſt qui feorfin confiderati determinati eſſent adviam rectam ( de curvis alibi) idque licèt ex mixtura quandoque determinetur nova via faltem ſenſu phyſicocurva,ut audies. cipuæ ſuut: prima motus furfum oblique M projectorum: fecunda fimilis motus deor ſum : tertiamotus horizontalis in liquidomedio minus gravire projecta. I. In præfenti agimus de primo motu , cujus exemplum eſtinglobo abombardafurfuminclina ..... taexploſo: globusenimille pergitmotu quodam 11. Attendere verodebes quoad rempræſen temnonmodoveram,&propriam mixturam de terminationum, verum etiam æquivalentem : per hanc eniinpoftremam expediuntur facilè plurima circa motus obliquos , & reflexos, licèttum hi, tum illi revera abuno tantum principio,&deter minatione prodeant, & re ipfa mixtinon fint. Attamenperindeeſt ac fià pluribus principiis ,& determinationibus eſſent, in ordine videlicet ad fcientiam phyficam de motu locali : quemadmo dumolimdixi inordinead ſcientiam logicamper indeeffe, ac fi animal revera diftingueretur àratio nali , licèt re vera,fitidem. Exhacporròmixtus ra æquivalenti expedivi diſſert. citata 12. motus genericè fumptos obliquos, & reflexos : quibus motibus fic æquivalenter mixtis ſi item contingat admifceri verè,& propriè alium impetum , aliam quedeterminationem , v.g. impetum naturalem deorfum ; qui admifceatur cum impetu,quopro pellis obliqueſurſum lapidem; fiet exinde mixtu ra triplicata , & quandoque pluries multiplicata partim æquivalenter , partim realiter, quod dili genterattende. mirabiliter mixtoexpluribusrectis, feuexdeter minationibus pluribus admotus plures rectos : undereſultatmotus curuus faltemapparenter, cu jus fitproprietas prima. Componiturhic motus faltemvirtute ſeuæquivalenterextribus:ſcilicet ex violento verticali furfum eoque recto,ex horizon. talirecto,&exnaturalideorfum. 4 II. Proprietas altera juxta communem opi nionemeft, quod viahujus motus fitper lineam, quæ apudGeometras eſtparabola : hoc eft linea curua apparens, & reſultans exſectione coni,ex د fectione inquam tali ut minus dimidio peream fruftum,ſen ſegmentűconiita concinne ſectumfit, utperpendicularis adbafim ipfius coni facta fit ſe. aio,Itaque hujusmodiſectiodiciturparabolica,hoc eſtaccommodata, & congrua àverbo αλλος extrema verò coſta , ſen linea curua circumam biens eamſectionem,eſt ipſaparabola. Igitur per fimilem lineam ampliffimam licèt deferri ponitur globus bombardilis exploſus modo mox deſcri pto,&fimiliter quælibet alia inclinatè furfum pro jecta corpora , immo & horizontaliterpropulſa per liquidummedium: unde hæcproprietas adho rizontalem quoquemotumſpectat. III. Sen L 1 : III. Demotumixto ex rectis. Senfu quidemphyſico,& fenfibiliter cen ſeri re&è poteſt,prædictam viam,&lineammotus 433 mixtura iſta ſufficit adparabolam: g. &c. Refp. eſſe parabolicam,utdiffert. antecedenti ſed. 1.&3. dixi,eodemſenſu motum accelerari,&retardari pernumeros impares. Videlicetilla via erit qui dem parabolaà longè viſa , utcorporanaturalia longiusinſtantiavidentur geometrica,®ularia: quamvis fenfu quoque phyſico ,rigoroſo tamen, ferio dubitaripoffit de hujusmodi via parabolica. Namvia illa non eftæqualis inafcenfu,& in de ſcenſu quoad amplitudinem: indeſcenſuenimcon ſtringiturmagis ejus curvitas , ut apparebit ſi di ſcernas recte afcenfus fummum apicem : idque fupponuntomnespractici,&Mechanici inreba liftica: ratioverophyſicaeft, quiamotus natura lis deorfum magis prævalet in deſcenſu globi, adeoque magis quantum eſtde ſedeterminat mo bile ad defcenfuin per lineam perpendicularem, quam in aſcenſu : hoc autem ipſumeft contra ra tionemperfectæ parabolæ etiain ſenſibilis,&phy ficæ. IV. Quodfifenfu metaphyfico res agaturpo dift. ma. retardato perprogreſſionem arithmeti cam co:per numerosimpares negoin ſenſu me taphyfico,dequo eſt ſermo. VIII. Contra 3. Sipila, velſaxumdemittatur exſummitate mali,dum Navisvelificat ; decidet faxum adpedem mali , etiamfi cotemporeNavis promotafit, v g. ad centumpaffus:g. faltemmo tus horizontalis ,& tranſverſalis ipfiusNavis eſt æquabilis,&non acceleratus. Refp. ne. fuppofi tuin quod navis viedeatur , & appareatmoveri, ſenſu metaphyfico: nam fenfuphyfico,& fenfibi liter cuncta hæc ultrodantur: adde navim repeti tis quafi percuffionibus venti, aut remorumpro moveri. Cæterùm agitur inpræſentideretarda tionemotus anrizontalis , ſcilicetinducti exunica impulfione. IX. Proprietates motus projectionis obliquæ furfum expedio. Prima , cum viamotushujus modi conſtetveluti exduobusarcubus, feu lineis arcuatis ; ille, qui adviam , feu arcum afcenfus ſtulo ſequentia,quæ concedunturpaffim. Primò, fi motusviolentus ſurſum , ex quo fit illemixtus noncit æquabilis,fed retardatus ; illavianon eſt parabolica. Secundo,ſi motus horizontalisſecun dùmſe confideratus eſt retardatus;linea illa para bolanon eſt. Tertioſi motus naturalis nonacce leratur ſenſu metaphyfico per progreſſum nume rorum imparium; illa item viaparabolanon eft, licèt fit curva. Rationes horumpoftulatorumevi dentiffimasexpedire,geometricumeſt ſcilicetal terius chori, fed hispofitis dico,ſenſu metaphy fico viam projectorum oblique , authorizontali terjuxtaprædictanoneſſeparabolicam : quiamo tusviolentus ſurſum retardaturexdiſſert. antece dentiſect. 3. item motus horizontalis nonnatura lis exlococitato : denique acceleratio,&retarda tio ſenſu metaphyſico fit perprogreſſionemarith, meticamex loco citato num. 5. V. Dices : in ealinea quadrata applicatarum funtutfagittæ : g.eſt parabola. Refp. ne. ſuppo fitum, fupponis primaprincipiaſcientiarumpro bari perearum conclufiones,quodvitiofus circu Jus eit,quamvis nonnullis familiaris , qui , quod affumunt , & poftulant addemonftrationes fuas concludendas , veluti obliti hujusipſiuspoſteaid ipfumſeſedemonſtraſſe credunt per conclufiones fuas: fic inmateria decompofitionecontinui ,& alibi fæpiùs , qui affectant geometrica: nonaliter acpſeudologici dum exregulis, & theſibusfum muliſticis probare nituntur naturam , & effentiam intellectus humani,& cognitionum, & fi fuperis placet, quodtres fintoperationes intellectus ex eoquodfummulædeterminis,&propoſitionibus, &vocalibusfyllogifmis agant. Igitur ſcito, rem propellitimpetus, eſtdumviolentusſemper retar datus,tumniſus gravitatis innatæ æquabilis , non vero impetus naturalis elicitus : quia lapis aſcen dit,non deſcendit , minus licètaſcendat ex niſu innate reſiſtente. Ad arcumverò deſcenſus glo bibombardilis, v.g. unaconcurrit tumviolentus impetus retardatus: tum naturalis elicitus , ifque acceleratus : quiaglobus verèdefcendit:ex impe tuigiturnaturali elicito : non tamen perpendicu lariterdeſcendit, at obliquè ex eo,quodremaneat impetusviolentus,& mutetur rationedetermina tionis innonnaturalem. X. Proprietas2. Non indeconſequitur,quod motusmixtus indeſcenſuſit æquabilis : nam vio lentus impetus perminimos gradus retardatur in hoc deſcenſu ,pluſque inprincipio deſcenſus quam in fine : unde non fit compenfatio ad æquabilitatem cum acceleratione impetus natu ralis. Proprietas 3. Fit autem, quodfemper præva leat naturalis acceleratus, & ftringat curvitatem quætandemtardiffimè licèt (etiam fi terra prævia effetusquead centrum)ceſſaret,&perlineam re tamad centrumtandempertingeretglobus : fal fumitaqueeſt, quodin deſcenſu ſipateret aditus globi viadivaricaretur,& dilataretur in infinitumz Porro energiamotusnaturalis deorfum , ejusque acceleratio attemperata , &mixta dilucide expli catur intelligendo deferri globum ab apice ſummo curvitatis viæ,dumincipitdeſcendere , veluti per ſcalæ gradus ,quitamenfingulisinſtantibus magis, magisque fintdeorfuminclinati, quousque ultimus gradusfit perpendicularis : hosautem gradus, ed rumque diverſaminclinationem determinat uter que impetus :nonnaturalis videlicet & naturalis, hancnonàGeometra,ſedaPhyſico , ſenſutamen metephyſicadecidendameſſe. 4 ; VI. Contra 1.Motushorizontalis non eſtcon trariusmotuinaturali adcentrum : g.ab iſto non deſtruitur. Refp. diſt. non est contrariusſecun dùm ſe conc.; ratione determinationis ſubdiſt. contrarius exdiametro co.; nonexdiametro ne. exdiſſert. 12. ſect. 1. ànum. 17.patetrefponfio. VII. Contra 2. Motus iſte ſurſum mixtus ef ſetex æquabili naturali ,&violento retardato: ſed R. P. ProlomæiPhiloſophia, ille retinens,quantumpoteſt , obliquitatem fuam, quamàprincipiohabuit : hìcquantumpoteſt affe tans viambreviſſimam ad centrum. XI. Proprietas 4. Totavia hujusmodi proje torumcurvaeſt ſenſuphyſico: unde falfumquòd inprincipioaſcendat mobileperlineam rectam, li cèt primo aſpectu ita appareat ,& adpraxim fup ponant Bombardarii : ratiocurvitatis eſt gravitas innatacontranitens nonminùs initiomotus, quàm in progreſſu. lii XII. Pro 434 XII. Proprietas 5. Viahujus motuseſt minus Differtatio Decimafexta Phyſica generalis bus ex fummitate baſisdeorfum rectadimittatur: ardua & erecta, hoceſtmollius inclinata, & de clivior ; quam finon adeffet niſusgravitatis inna tæ: attamen adeandem altitudinem elevatur mo bilefuprahorizontaleplanum ſubjectum, ad quam elevaretur , fi mobile exfoloimpetuviolentoage retur : quamvis tunc per viam erectam magis afcenderet : quemadmodum ad verticem montis perveniripoteſt via minusardua, ſedlongiori iis demviribus , quibus pervenitur per viam magis Fig.20. erectam,fedbreviorem. Imaginare adhocipfum Tab.1.canaliculum A.B. C. in figura 20. inclinatum ſur ſum inclinatione ſua repræfentantem illam viam, ad quam determinaretur mobileper impetumvio lentumfeorfimſumptum:dumveroin hoccanali culo ex impetu folo violento globulus ſurſum projici intelligitur ; interim canaliculus ipſe mo veatur,& inclinetur confequenter magisper fin gula inftantia usque ad C.; dico globulumperſpa Humimaginarium viam illampercurfurum , quam re ipſa percurrunt gravia furfum projecta , quod oftenditur eadem ratione, qua differt. 12.ſect. 1.à num. 19. expofuimotummixtum& reflexuin. XIII. Proprietas 6. Tunc curvitas hujus mo tus ſenſibiliterdifcernitur, cum maximè prævalet gravitas naturalis , aut impetus violentus : licèt in aſcenſu abfolutè prævaleatviolentus, in deſcenſu naturalis. XIV. Proprietas7.Graviafurfum obliqueproje Aalangeremotius àprojiciente reciduntinterram, feu inplanuinhorizontale,quamfiperidemplanum horizontale fine elevatione furfum propulfa fuif ſent : ratio eft, quia motus ifte obliquus furfum mixtus eft extribus : nimirum experpendiculari ſurſum , exhorizontali , &exnaturalideorfum : horizontalis verò præcisè ſumptus eſt mixtus ex duobus : nimirum exnaturalideorfum , & ex tranſverſali fimpliciter: undeprima mixturaeſtde terminata ad majorem diftantiam etiam horizon talem. Porrò ratio illa,quamafferuntnonnulli, videlicet, quod tantò magisamplificetur via hujus modi projectorum, quanto altius elevatur : uni verſim vera non eft: alioquin jactus altior, quam ferat angulus quadraginta quinque graduum, (qui extra controverfiam eſt ampliffimus omnium) effet ampliſſimo amplior. 's SECTΙΟ II. I. Dehorizontalimixtomotu, &aliis mixtis. H Orizontalis hic mixtus fere ſimiles pro prietates habet cum fuperiori. Ex pecu liaribus proprietas prima : mixtus eſt ex fimplici horizontali retardato , & ex naturalideor fumaccelerato : unde mixtura fit ſenſuphyſico curva ,quæ tamen clariùs exponi non poteft, quam perminutiffimos ſcalæ gradus ſemper magis inclinatos,juxta ſed. 1.à num. 10. II. Proprietas 2. Exploſus globus per hanc viam ne quidem ſenſu phyſico eodem tempore pertingit adfubje&tum planum horizontale , quo perveniret globus foloperpendiculari motudemif ſus ex eâdem altitudine,ut in figura: fitBombar da horizontaliter conftituta inbaſialta triginta pe Fig.21. des ab inferiori planitie horizontali A,B, & hori Tab. 1. zontaliter globus explodatur: unâque fimilis glo : citiùs pervenict adplanitiemſubjectam hic , quàm ille : quodplurimis, & exa&iffimis experimentis comprobatum eſſeconſtat apudMerſennumpræ cipue , &alios : ratioeft,quia motus horizonta lisimpeditnonnihil motumdeorfum: unde hujus acceleratio retardatur : exdiffert. 15. ſect.ult. iſta patent. 111. Dices , experimenta ideò contingere ut dicitur; quiaglobus dum exploditur tantulum ex tollitur ex impetu nimirum pulverisaccenfi: item queelevaturex refiftentia aeris: quare fi effetmere horizontaliter delatus eodem tempore pervenif fet adplanitiem globus. Refp. eſtoiſta ſint vera, utexindeexplicaripoffint experimenta: ratio ta menphyſica ex inductione motus mixti deſum ptaperitat adhuc, IV. Proprietas 2. Nunquam in eodemplano horizontali progreditur globus , fed continuode fcenditadplanum inferius item horizontale : quia via curvaeſtſenſu phyſico, & metaphyfico quaſi perſcalam. V. Claſſis altera motusmixti projectorum eſt perviam inclinatam deorfum: hoc eftinfrahori zontem ipſius projicientis , v.g. fi inprofundiffi main,&latiffimamvoraginem hat projectio : de hocvero motu eadem ferè , acinarcu defcenfus projectorum furtum , obfervari poffuntexſea. r. num.9. minus enim retardaturmotus violentusin hacmixtura; ceffattamen,utomnenaturale fini tumperdiminutionescontinuaslicetminimas. VI. Dices: fi deorfum perpendiculariterpro jiceretur, nullopacto deſtrueretur motusnonna turalis, fed usque ad centrum comitareturgrave: ganecctiamfiinclinatèdeorfum projiciatur. Refp. diſt. antec, non deftruetur ab impetu innato, vel naturaliomitto : ab aere,vel liquoreambiente ne. antec. &conf. Tantum hocobferva , quod faxo perpendiculariter dimiffo , fi destrueretur in via ejusimpetusnon naturalis, eveniret ,ut in majori diftantia ab initiodeſcenſus tardius defcenderet, quamfub initium lapfus: cujus oppofitum contin git cæteris gravibus deorfum dimiffis : etenim in caſu præſenti ex duplici impetu fefe coadjuvante moveretur lapis per viam propiorem initio de ſcenſus : per remotioremveròprorueretex ſolo impetunaturali. VII. Adquartamclaſſem motusmixtiprojecto rum revocatur ſpecies multiplex motuum hujus modi,qui contingerepoffunt in navi , atque ex navi. Primo, fiex ſummomalodimittatur glo bus pergente navi efficitur motus mixtus, atque cervus, &propterea adpedem ipſius mali globus deſcendit. Secundo , naviadoccidentempergen te mixtura multiplicis horizontalis motus eſſepo teſt, vel adaugens, velcontrahensviam projecti globi: ut fi horizontaliter bombarda explodatur versus Occidentem, ſeuversus Orientem , aut ad latera. Sic navitadum ambulat verſus puppim, breviores paffusfacit; longiores ſi versùs proram. Si ineademhypothefi versus Boreamfaxumproji cias horizontaliter ; hujus motus mixtus erittri pliciter. Si velociffimè navi currente, ſatis lente projicias lapidem contra puppim,&fiftat tuncre pente navis ;lapis in pectus tuum reverberabitur: quia movebitur velocius ex motu illi impreſſo a 4 navi, Demotuperplanum inclinatum. navi,quàm àte projiciente. Tertiò , verticaliter itemfi projiciaturglobus; plurima mixtura ex ea 435 bilesmiſcellæ motuum conflantur in quaspræaliis demnavicontinget,utperte animadvertes. Quar tò denique, expluribusfurfum,deorfum,& hori zontaliter determinationibus , & motibus mira velutiin caufam referridebentturbinum, & pro cellarum,nubium,&fulminum, & fimilium mo tus,&effectus mirabilesapudMeteorologos. PHYSICÆ GENERALIS. Demotufuperplanumfolidum : In A inclinatum. Onest idem re&um, &non in clinatum , nec idem inclina  1 : bitoadeum detinendum, utpatet in figura. Po tum ,&curvum : quod primo adnota in hac re deinde ſcito planum, feu planitieminclina tam , & obliquam effeillam,quæfiextendaturin tentia ſubſtentans , & detinens in primo cafu conatum exerit,utglobumdetineat, in ſecundo : itein cafu ,nontamen in3. Cùm enimabhori zontali plano ſubſtineaturglobus C. fruftra defu Fig.23. infinitum; nontranfiretpercentrumterræ: è con trarioplanum perpendiculare dicitur, quodfimili terextenfumpercentrumterræ procederet, utin Fig.22. figura 22. A.B. exhibetplanum inclinatum,C. D. Tao. perpendiculare, Itaque corpusgraveſuperplano inclinato quiefcere perſenonpoteſt, ſeddelaba turneceſſeeſtadpunctumusque , quod incopla : nopropiuseſtcentroterræ. II. Atquoniam ſenſuphyfico omnia apparent veluti viderenturàlongè : inde ſuperficies curva maximæſphæræ terreſtris rectiffimavidetur; pro ptereaſenſuphyſicodivido primoplanum inclina tuminrectum ,&curvumſenſibiliter (dehoc au e tem ſecundo moxagam): primum illud, ſcilicet rectum inclinatumeſtmedium , & quafi mixtum interplenumperpendiculare ad terram, v. g. pa rietem &horizontale fuperterram, e. g. pavimen tum, atqueadeomotusglobifuperhujusmodipla numrerum inclinatum velfit motus ſurſum,vel deorfum eſt motus virtualiter mixtus exhorizon tali &perpendiculari,ex dictisdiffer.antec.initio. 111. Proprietas motus deorfum per hujus modiplanum inclinatum funt:primamotushieeſt naturalis entitative ratione impetus , non tamen quoadmotum, feu determinationem : hæc enim eſtmixtaexdeterminatione ad motumhorizonta lem noxnaturalem,& adperpendicularem deor fum naturalem. IV. Proprietas ſecunda eruitur ab explicato nifu,feumomentocorporumgraviumfuperhujus modiplanis:fed res eſt multæambiguitatis,quam ordineevoluo. Confideraſuperplanuminclinatum lævigatiſſimum ( nevidelicet à ſcabritie pernovas inclinationes impediatur motus ) globum A. de tentumfiloàtergoplani,utinfig. 23. Similisitem globusB. prope, veljuxtaplanumperpendiculare pariter filo detineatur pendulus:ac tandemfitter tius fimilis globusC. ſuperplanum horizontale ja cens ,& filoquaſidetentusnulloniſutamenadhi perdetineretur,ne defcendat. Atprimo cafumi-Tab.1. norimpetusexeritur à potentiadetinente, quàm inſecundo quia inhoc fecundotantumopus eſt utexeraturconatus , &impetus ; quantum verè &adu nititur globus B. addefcenfum deorfum: quodipfumobfcurius dicitur, tantus debet effe conatus,quantumest ejusdemglobi momentumto tale,quoniamvero inprimocafuplanuminclina tum eſt quidmediuminterhorizontale , & verti cale feu perpendiculare ; ideo minorconatus exerendus eft addetinendumglobumA. ineopla noinclinato. : V. Proptereaanimadverteshosterminosgra vitareinplanum,&gravitareinplano: primus ſignificatimpetumproducere,vel faltemniti pro ducere tanquam in ſubjectum in ipfum planum, adeoque premere illud ipſum planum : fecundus terminusdeſignat: quamvis grave exiſtat prope, vel fuperplanumnonilludpremere,neque niti in illudimpetum exerere,fednitipotius inaliudfub jectum diſtinctumab eoplano inde fit, quod in fuperiori figura globusB. non gravitet in planum proximumperpendiculare, fedgravitetineo pla noperpendiculari : atglobtus alter C. gravitat in planumhorizontale ; nonverògravitatin eodem plano. Quoadplanum veròinclinatum globusA, &gravitatinillud : quiapremit illudaliquousque ( minustamen ,quam planum horizontale pre matur): &gravitat in illoeodem,ſedminùsquàm in plano perpendiculari , hoc eft minus niti turdeſcenderedeorfum. Hæc veluti myſteria li neis, & circulis involuta facillimè fic intelligis at tendensadmixturam, exquaefficiturplanum in clinatum,juxta num. 2. VI. Proprietas tertia : tantò minùs gravitat globus in planoinclinato; quanto plusgravitat in illud : eſt evidens , quia ex utraquehac gravita tione conflatur totalis illa gravitatio, & momen tumtotale,dequonum.4. VII. Proprietas quarta : tantùm gravitat glo lii ż bus 436 bus in planum inclinatum ; quantum ab codem DiffertatioDecimaſeptimaPhyſicageneralis ta,quia diminuuntur vires , & dividunturin du impeditur , ne deſcendatper lineambreviffimam, &perpendicularem. Etenim exdiffert. 13. fect.1. num. 5.&6. ex fuanatura graviabreviffima via tendunt adcentrum terræ,feuad conglobationem circa centrum : idque exprincipio univerſali na plicem gravitationem juxta numerum quartum. Experientiaetiampatettarditas, videlicetpertu bum nuncperpendiculariter erectum , nuncincli natum,idq; modo magis, modòminùs fidimittas globum: ficenimplanuminclinatum,juxtanume turæ , quæ quodpoteſt præſtare perpauciora, &--rum fecundum modo accedit adnaturam plani breviora,nonfacitperplura,& longiora: planum igitur inclinatum impediendo facit,utperlongio ra, &plura globusaffequatur finemfuum , quàm naturalis exigentiaferat. : VIII. Proprietas quinta: reliquum gravitatio nis, feu actualis gravitatis in plano inclinato , feu vis actu deſcenſum inducensper illud tanta eſt (hoceft proportionem illam habet cum momento totali , ſeu gravitatione , & nifu totali ejusdem globi ) ; quanta eftperpendicularis lineaab eodem puncto elevationis plani inclinati usq; ad planum horizontale ſubjectum : hoc autem patetquidem experientia; rationem tamenphyficam nullusde Tab.1. dit; explicationes geometricas plurimi. Exem Fig.24. plum fitin 24. figura. Globus B.perpendiculari ter imminens æquilibrat globum A.jacentemfuper planın inclinatum: unde conficitur ,quodglobus B.adglobumA.proportionem habetſuiplaniper pendicularis ad planum inclinatum alterius globi: adeoque quodtantundemnitatur globusA.adde ſcenſumdeorfum: &per confequensniſus,& mo mentum ejus in planoinclinato fit æqualis totali nifui,feu momentoglobiB.: ac tandem momen tuminplanoinclinato itafe habeatad momentum totaleipfius ejusdem globi A, utilludplanum per pendicularead hocinclinatum. IX. Utrùm gravitatio,& momentum, & ni fus actualis in plano inclinato urgeat quantum elt deſeglobumdeorfumper lineam directionis, & viam,quæ fitperpendicularis adſubjectum hori zontale , vel quæ fit parallela ipfiplanoinclinato, litigatur : fed juxta vera phyficæ principia clarè intelligitur , nifum hujusmodià centro gravitatis globi urgere per viam perpendicularem adhori zontale planum ſubjectum : atque adeo conti nuo mutari hujusmodiviam , dum progreditur globus per inclinatum planum. Imaginare enim in antecedente figura globumA. transformari in cylindrum,vel baculumdetentum erectum àfune in eodem loco, ubinuncglobus : abſcindaturde inde funis ; baculus ita decidet fuperplanumincli natum, utcentrumgravitatis ( quod idem inba culo,acquoderat inglobo) cadendo defcribatli neamperpendicularemhorizontaliplanoſubjecto: igitur per hujusmodi viam , &lineamnititur illud corpus,vel illud fitglobus,vel baculus. X. Atdefignare quam proportionem habeat gravitatio in planum inclinatum (de qua num. 7.) nonitapronum eft: illud certumnonhabereeam proportionem admomentum totale, quam habet planum ſubjectum horizontale ad inclinatum fu perpofitum: licèthocpoftulent&fupponantPra Etici. Namtum ſenſumetaphyfico eſt, tum ma thematico falfiffimum, & fenfuphyſicoutcunque tolerandum : quique hoc non advertunt,notam merenturpofitamdiffert. 16. ſeca.1.num.6. XI... Proprietas fexta : tardior eſt motus ejus dem corporis per inclinatum, quam perplanum perpendiculare ejusdem altitudinis: ratioeſt aper perpendicularis, modò adnaturam planihorizon talis, XII. Proprietas7.Quantolongius eſtplanum inclinatum;tantotardiusperilludmovetur grave: quia eo ipſo illud planumtantò magis acceditad horizontale , in quo nullo pacto grave movetur, ſedtotaliterſubſtinetur , cumjuxta num.5.grave nongravitet inplano horizontali : hinceft, quod facilius perhujusmodiplanamagis inclinata adpa remaltitudinem fupra horizontem, tumafcendi tur, tum faciliusfurfumpondus projicitur , quam fi elevandum hoc efletperpendiculariter : tantò autemmajoreſtfacilitas elevationis , & afcenfio nis; quanto longior eftvia illa inclinata. Utrum verofi fiat inclinatum planum indefinitè longiffi mumiisdemviribuspoflit aliquod pondus propel di usque ad fummitatem ejusdem plani , qui bus viribus poſiet perpendiculariter elevari ad eandem altitudinem ? Negandumabfolutè propter mixturam motus horizontalis: quidquid inoppo fitumnonnullifupputent.- XIII. Proprietas 8. Si corpus dimiſſum per planuminclinatuin fit globus, dum cadit ; rotatur circa centrum fuúm: cubus autemlongiordeſcen (densnonrotatur ratiopetendaeftexdiffert. 13. fect. 3.à num.6. de centrogravitatis , ubi dictum curturres inclinatæ nondecidant. XIV. Proprietas9. Motusdeorfumperincli natumplanum acceleratur: quiaeſt motusnatura lisexnum. 3. fediſta acceleratio tardior eſt , ſeu minutior, quàminmotuperpendiculari, quantum adintenfionemgraduum impetus: eſtveroomni noeademacacceleratioperpendicularis quantum adproportionemincrementorum: ratio facilè ex diaispatetànum.5.&differt. 15. ſect.1. XV. Proprietas ro. Quamvis longiori tem poreabfolvaturmotusinhocplano, quam in per pendiculari; attamen in fineutriusque motus de prehenditur parvelocitas , & æqualis impetus in gravidelato perutramqueviam:actantum icquin infligere globum per inclinatum , ac globus per planumperpendiculare delatum: immoperomnia plana inclinata, quæ inæqualia innumerabilia fingi poffunt ex eadem altitudine ad idem horizontale planum pertingere , ut videre eſt in figura 25.Fig.25. Quotenimibilineæinclinatæ;totplanarepræfen-Tab. . tanturab eodempuncto , per quædum ferturglo bus,accelerat motum fuumeocitiùs, quo planum brevius eft: unde compenfatur utrimque tarditas motumcumperfeverantiaejusdem,&fimiliterve locitas, adeoque in-fine fumma tota acquifitavelo citatis,&impetus eftæqualis. XVI. Motus perplanuminclinatum ſurſum, nempeſiglobus per illudprojiciatur ſurſum, præ ter nonnullas ſuperius comemoratas ,proprietates hujusmodihabet: primaretardatur quidem , fed minus, quamfi rurfumperpendiculariter projice retur,juxtadiſſert. 15. fect.3.ratio eft,quia minor portio gravitatis innatæ refiftit motui inclinato furfum t Demotuperplanuminclixatum. furfum,juxtanum.5 &6. Itemexperientia con 437 citate,&tarditate diſſert.phyſico-metaphyfica de fonat: qvialongioritempore durat inclinatusmo quantitate. tus furfum,quam perpendicularisadeandem alti tudinem ex eodemvel æqvaliimpetu: atque hæc XVII. Inclinatus motus perplanum inclinatum rectum hactenus confideratuselt:confiderariquo L eftfecundaproprietas : longiorenim eſt viaincli nata,quætotapercurritur: idque faciliùs codem que poffetperfimileplanum curvum,concavum, vel convexum cum acceleratione fuaproportio impetuviolentojuxta num. 10. Tertiatardioreft nata,& fieripoteſthypothefis attentis hujusmodi-hujusmodimotus,quameffetperpendicularis,feu planis , quo pacto perplanum convexum circu verticalis furfum:necdixeris :minusretardari:non lare,vel ſpirale poſſet corpus grave deſcendere effe igitur tardiorem: diftingvenduin enim eftid, usque ad centrum terræ femper accelerando mo--quodeftretardariminus,videlicetminores partes entitativas impetus ſucceſſive deſtrui , ac tardio tum,perviam tamen multo longiorem,quàm fit perpendicularis ; fed multam , &otiofamgeome remeffe:hoceft nonadeòfrequentes,&crebros gradusfucceffivos continere,juxtadicta develo triamiſta petunt  BLADE PHYSICA GENERALIS. Demotuteflexo, &refracto. 1 Ohærenter addiffert.11.fect.Fidi lingveprimo puram reflexionem : 1 dupliciviaconftituatur. Atveròfecundò id ipfum àrepercuffione ; illa eſtcùmnihil acquiritur impetusnovi exipfo o bice,ſedtantùmdeterminaturpri tinus impetus,qui tamen nondeftruitur ab eo demobicequantum eſtexnaturâobicis : videlicet per accidens aliqvando deftruitur propter ſcabri tiemobicis : prætereaexnaturatalisimpetus,pu tanon naturalis, deſtruitur cum retardatur motus *ille. Atrepercufio eſt, cùm obex impellit,&re peilit active, utcumduo globielaſtici invicemim pingunt , vel obex eſt elaſticus juxtadiffertat. 14 Diftingve ſecundomotum reflexumperviamper pendicularemobici,vel perviamobliquameidem obici. II. Mollia corpora,velprojecta,velreſiſtentia projectisreflexionem impediunt, utquoque ulte riorem motum directum, fi proportionatam ha--beant denfitatem : experientia habetur inglobis bombardaexplofisinarenam,lutum,veiinlanam. Atratio difficilis quo enim abit, & exeriturille impetus priftinus ? Fortèdicesmollia corporaha bere corpufcula lentiffimè invicemcolligata, licèt denſa fint,idcircò facilem viampermittere corpo ri incidenti , ut exerat impetiinfuum perinterſti tia curporis mollis , & in illud , quodcumque fit; qvod occupatinterſtitia illa. Itaque corpusdurum "adreflexionemneceſſariumeſſevideturproobice: quodquidemut cominuniter verum fit: obferva bimus tamen inferius quibusnam in cafibus fecus *contingat...... II. Ut noris , quidfitAngulusincidentia , & confiderain motu reflexo obliquo: cujustota via fit collectioduarumlinearum , feuviarum, ſenſu phyfico æqualium,quæfaciantinterſe angulumeo acutiorem,quomotus illemagis acceditadperpen dicularem,coque obtufiorem,quo receditamplius àperpendiculari. IV Præteripfum tamen angulum,qui eſttotus intrinfecus inotui reflexo ab initioad finem acce pto; alius angulus attenditurisqueduplex,&quafi femiextrinfecusipfimotui, acconveniensquoque perpendiculari reflexo. Sitpro impedimentore gula,feu linearecta èregione, ¶llele adverfa ipfi projicienti ,& inamovibilis per ictum : cùm itaque in hujusmodi lineam incidit globus proje Etus refultat ,& reflectitur adaliam viam : prima pars viæ ,feulineaincidentiæ , cumlinea impedi menti, ſeu obicis , facit angulum, qui eft angulus incidentiæ:ſecundaveropars viæ ,feu linea refle xionis, cum eadem lineaimpedimenti angulumfa cit, qui eſtangulusreflexionis. Idipfumquoqueeſt cùm contingit globum reflecti perpendiculariter, eandemqve viam reciprocare , nam& hujusmodi duplexangulus intervenit, uterque rectus, adeóq; æqualis: cumverò reflectitur obliquè globus ,an 11 gulusquoque uterqve æqualiseſt, licètnonrectus f exdiffert. 12. fect. 1.ànum. 2. SECTIO PRIMA. 19 r : Proprietates motus reflexi potiffimum ? perpendicularis. L reflexionis,confideratatotam viamquam percurrit I. : : eſt idemimpetusquidire abinitio ad finem inotum corpus ,quod reflecti dicitur : ac primò ſermo fit demotu reflexoper- i pendiculari hujus itaque motus viatota eſtuna linea bis peragrata mutato duntaxat reciprocè Admovebat: conditioverò eſt ipſum im pedimentum nec enim intelligipoteft, quòdpriftinus impetus deftruatur , &novuspro terminoàquo,&adquem,utnullusangulusab ea ducatur ab impedimento immobili : hinc tamen provenit mixtura determinationum juxta notata in ! 1 438 indiffert. 12. citata: naturâ nimirùm rerum itain ſtituente , ut cum neutra determinatio obtinere DiffertatioDecimaoctavaPhyſicageneralis poffittotumfinem fuum , conſequatur faltem ex parte, utuſuvenitquoquein motuinclinato& cir- I. culari. : II. Reflexiotantum contingit, quando impe dimentumeſt immobile , feu inamovibile àglobo incidente ,ſaltemfecundùm aliqvam fui partem , ita ut refiftat , etiam fi aliqvo uſque recedat: ratio De reflexomotunonperpendiculari, REgulæpropofitæ differt. 14.fub finemad hunc reflexum motum pertinent. Ratio phyſicaexplicans æqualitatemangulirefle xionis,&incidentiæ differt. 12. fect. 1.proſtat; fed quantumadeamæqualitatemadverteinmoturefle exdiffert. 12. patet& 14. in fine ubi de regulis motus. III. Motus reflexus eſſepoteſt tum ſurſum ex naturali nimirumdeorfum: tùm deorfumexvio lentoſurſum;tum horizontalis,feuex impetunon naturali,& violento ad quamlibetviamindifferen ti,adqvam obicem inveniat. IV. Multiplex effe poteft refpectu habito ad obicem , qui fit autplanum omnino rectum,aut curvumqualibet curvitate;idqve velinpartecon cava,velconvexa:veldeniquepro obicisquacun quefigura. Ad reflexionemporrò obicis figura maximè attenditur:nam etiam fenfu metaphyfico reflexio non fit inpuncto,ſed in parte extenſao bicis, ac determinatur ex diversa configuratione, &fitu partis illius extenſæ: licèt ſenſu mathemati co, &præciſivo fub formalitatepuncti attendatur obexinmotureflexo V. Motus perpendicularis maximè impeditur ab obice: undevalidiſſimus eft ictusperpendicula ris in eundemobicem(exdiffert.12.fect. 1.)ideó quereflectitur mobile perlineamperpendicularem: quiahæc reflexio prodit ab omniummaximo im pedimento rectimotus. Hinc fit,quoplusrecedit motusàperpendiculari via; eominus illum impe diri ab obice: acpropterea viam reflexionisdeter minatam ab obice eo minuseffe oppofitamviæ qvamperegiffet globus, nifioccurriffet obex. VI. Reflexioperpendicularis eſt minima, li cètfortiſſima omnium , quæ velab eodem plano reflexionis adplanum paralelluin , (in quoplano intelligatur eſſe projiciensglobum ) reflecti poffit: vel omnium , quæ ab eodem puncto projicientis (hoceftundevenitglobus)adquodlibetpunctum parallelæ lineæ ( inquâintelligatur effeobex)eſſe poffint: ratioeft, quia breviffima eſt linea perpen dicularis incidens interduas lineas parallelas : in quarum una cenfetur effeprojiciens,& inaliaim pedimentum. VII. In puncto reflexionis quiesnon datur, hoceſt in eodemlocoglobus mobilisnon perma net per duoinftantia ſenſu præfertim metaphyſi co: quiaejus impetus omninodeftruereturin pri moinftanti: nam fruftràeſſet,hoceftnonhabitu rus effet motum inſeqventi inſtanti ex differt. 21. ſect. 1. unde ergò recuperabit impetum ille glo bus ? VIII. Senſumetaphyfico mobileexmoture flexo nonreflectituradomninòeandem,velæqva lem altitudinem: hoc eft linea reflexionis noneft æqualis lineæ incidentiæ : idque tum peraccidens exeoquodnonnihil moveatur obex,velatteratur, velcomprimatur,inquibus omnibuscafibusdeper dituraliqvidimpetus : tùm etiamper ſe ſcilicetſi linea reflexionis fit, aut horizontalis , aut furfum verticalis : retardaturenim tunc motus reflexus ab impetu innatonaturali, : xonon perpendiculari præcisè attendendum eſſe obicem,utplanumrectum eſttanquam nullumad effetimpedimentumvelàmedio, perquodfiatmo tus,velamixturamotuum, &determinationum: namexhiscapitibuscontingitut nullaquandoque vel ſaltemſenſumetaphyfico nonomnimodafitil lorumangulorumæqualitas. II. Cùm contingat fubinde plura mobilia (fal tem æquivalenterdiſtincta)minutiffima , & vici niffima incidere , ſeu cadere in plura minima plana , feu fuperficolas viciniffimas, easquediver fimode inclinatas,& curvatas; hinceffepoteft, ut reflectendodeindè perdiverfos angulos omnia illa tenuiſſima mobilia , feu corpufcula , tandem in unum,idempunctum omnia conveniant,& con currant : videlicetex eo quod omnes illæ viære flex illorum mobilium , licèt hinc inde obliquæ, confuant, &cocantveluti in forum commune in 'unum,& idemminimumlociſpatium. Huicpro prietati,&phænomenonaturali fundamentainni tunturtrium illuftriumdiſciplinarumOptica, Cato ptrica &Ecometria,quæ ſpeculanturproprieta tes lucis coloris,&foni, àreflexionibus diverfis profectas... III. Nimirum obfervationibus ſenſuphyſico, &demonftrationibusſenſumathematicocertiffima funtiſta. Primo ſi planum figuratum parabolicè (velſpeculum fitad lucem,vel quidaliud admo tumlocalem)fitobexadreflexionem;cun&amif filia, ſeu projecta pervias parallelas axi parabolæ reflectuntur adcertumidem punctum. Secundo ſi obex fitplanum ellypticum ; omnia projecta à dato puncto,licètperdiverfas lineas ,&viasinci dentia, reflectunturadunum punctum. Tertiò ſi obexfithyperbolicus ; cuncta projecta undecun que incidentiain datum punctum obicis illius re flectuntur omniaquoquein unum idem punctum. Quartò ſi obex fitconcavus ſphæricus ; projecta inillum,quæ pervias & lineas pergunt ſe decus Tantesinunoeodempuncto ,reflectuntur omnia quoqueinillud idem punctum. Quintò fi obex fuerit ſphæricus convexus;quodlibet exdato cera topunctoprojectumreflectiturin quodvisaliudda tumpunctum. IV. Simotui reflexo adjungatur motus cir cularis, dequo mox; explicantur phænomenala tis mirapilæ , feufollis luforii propter diverfas in 'cidentias,& reflexiones ; de quoludo feria fatis philoſophia haberipoteſt. Nam primò fi mifcea tur reflexus motus ,iſque multiplexcummotucir culari pilæ luſoriæ ; fit utpila proje&a in parietem, &inde reſiliensinpavimentum faltum fallat: caufa nimirum eſt motus pilæ bis reflexus , & rotatio ejusdem circa proprium centrum. Secundò cur emiſsapila ſurſum rotato paulum reticulo ſaltus fallat ? eſtquiadeterminatur rotatiopilæ contra ria motui recto ejusdem. Tertio cur interjunctu ramparietis,&pavimentiprojectapila non refle Gatur, De motureflexo, & refracto. 439 &atur, fedroteturper terram ? quiautrinquede- naturadrotationem ,quamdeinde exerit ceffante terminaturæqualiteradreflexionem,indeunaaliam moturecto. impedit determinationem. Quartocur inpavi mentumincidensobliquè propèparietem ,& indè reflectens in parietem hinc rurfus reſultet altius? quiabis reflectitur. Quintò cur pila quando radit, velperftringit chordamtenſaminmedioludi,ſaltus fallat ? quiaàchorda rotatio pilæ determinatur,ut . SECTIO 111. Demoturefracto. Énominelis fortèinſtituetur,cùmrescon fitcontrariamotui recto ejusdem. Sexto curfi ita reticulotorqueaturpila ,ut gyret,&rotetur rota tioneparallela horizonti,ſaltus fallat? quia deter minatur rotatio contraria motui recto. V. Quando motusincidentiæ eſt maximèobli qvus,&angulus incidentiæ eſt acutiffimus adre flexionem quælibet vel minima reſiſtentia obicis ſatis eſt: ratio eft, quia reſiſtentia requiritur præ cisèaddeterminandamnovamviamtantillumdum D ſtet experimentis. Etenim mobile non multum aqva graviusinfpecie , ſi validè projiciatur,ſed ſatis obliqve in aqvam; ita perva detaqvam,utvideaturperillam potiùs aſcendere, quàmdeſcendere: videlicetnonpereandemdire Etamviam ,qua ferebaturin aere , delabitur per aquam,ut infigura26. vides. Noneniinper viam Fig.26. 1 AB,fedper aliam fertur propioremaqvæ ſuperfi- Tab. 1. cici extimæ , videlicetperBC , quamcontinuò taxat in hoc cafu diverſam tùm àvia horizonta li ,tùmà determinata per primam projectionem. Hinc ratio repetenda mirorum effectuum. Pri mò : curlapis obliquiffimè per ſuperficiem aquæ Auminis, autmaris projectus pluribus ſaltibusſuper aquas difcurrat : quin& globusbombardilismodo inclinatiffimè aquis incidat , ab his quantum fatis eſt reſiſtentibus reflectatur : neque vero credide ris globum regredi ex imomaris,utnonnullisex cidit , quafi fuperficies aquea ſufficiens obex non effet ad eas reflexiones. Secundo quandopilaob liquiffimè projecta in pavimentum inde reſultat; videtur nulla ferè reflexio fieri: immòquandoque nulla reipfa eft : idque ex eo,quod rotatiopilæju vet, & ſubſtineat motum rectum, feu centri , & compenfet fruftraneamque reddat minimam illam refiftentiam pavimenti. VI. Per occafionem prædictorum hæc tria notabis : primò quandoque globus eburneus æqualis impingens in æqualem quietum non fi ftit contra regulam differt. 14. at motu quodam circulari , &vorticoſo circumagitur : ratioea eft quia globi illi plerumque non habeant perfectum æquilibrium , hoc eft centrum gravitatis noneſt idemcum eorumcentro magnitudinis : quo igi tur propendetglobus, inde circumagitur : ut in omni corpore oblongo extra centrum gravitatis percuſſo evenit : nimirum ad motum curvum,& circulareminſe ipſumexindedeterminari. Secun doglobus fimilis quandoque projectus recta via necin ullumobicemincurrens perſeipſumnihil ominus indecurfu quafi reflectitur,& retroagitur. Etenim ſiglobus e.g. acie cultri deſuperincutia tur, idque per lineam quæ fi produceretur , glo bumque penetraret , plusquamdimidium ſeu he miſphærium globi abſcinderet antrorfum ; tunc globulus ille tantiſperprocedet, mox repente re trocedet, &reflectetur ſponteſua. Evenithocex co,quodictuilloimprimiturglobo ſaltem virtua litermotusrotationis oppofitus motui recto pro mutat in viciniorem ſuperficiei : ratio hujus eſt, quiaipſaaqvæextima ſuperficies impeditdetermi nationemmotuspriorem, &quandoqueitautde terminetreflexionemex ſect. anteced.nu.4. qvan doqueverorefractionem, ut inre præſenti ; hoc autemipſuminde probatur ; quiacorpusleviusa qva inſpecie(e.g.lignum) oblique,&magnis vi ribusprojectumin illam defcenditquidem ex im petu,ſedviacontinenter refracta,ſemperqvepro pioriadſuperficiemitauttandem emergatin eadi ſtantia àlocoincidentiæ , quæreſpondetdeſcenfui refracto, nonverò folùm fimplici demerſioni obli quæ : igitur nonnulla quoque continget refractio inprojecto corporein ſpecie aliquanto graviore, quamfitaqua. II. Proprietas refractionis hujus : prima niſi valdè obliqua , & magnis viribus fiat projectio; vixobſervabitur refractio : quia gravitas innata prævalebit,&deorfumurgebit. Secunda inmo bili oblongo facilius obſervatur hæc refractio, quodplures partes aqvæ tunc reſiſtant. Tertia per fingulas ſuperficies aqvæ refringitur hic motus: quiafingulæ refiftunt : inde via hujus motus eſt li neaquædamincurvataſenſuphyſico furfum: nam omnisvia fingulis inſtantibus deflectens vel fur ſumveldeorfumſenſu phyſicoeſt curva. Quarta refractio hujusmodidiverſa eſt à refractione lucis (de quâ inloco,) hæc enim licèt fit ab aere in aqvam,hoceft àraro liquido indenfum reſpecti ve; attamennon accedit , fed recedit àvia per pendiculari , quam imaginare demiflam à pun to primæ projectionis ad planum aquæ : hu jus porròdifcriminis ratio peripatetica eft , quia lumen qualitaseſt , non fubftantia , corpus vero projectum eſt ſubſtantia, Quinta,hincratio peten da,cur lapis obliquè projectus fuper aquam fubeat quandoque infraillam rurfumqve emergat, idque pluries: quodetiamevenit globo bombardili : ni mirum lapis, vel globus penetrat quidem aquam, at ſtatimrefringiturejus via,idque continuò ut ch greffionis: atque hic rectus imprimitur ſatis debi- xi : quare cum via curva,&quafi concavafurfum lis:undè citiùs ceſſat hic quàm ille : hincprævalet rotatio retroagens globum. Tertiò fintlapides plani,quales cernere eſt inglarea fluminum; hi que projiciantur horizontaliter ; in fine jactus quaſi circulariillos detrorfum,&reflecti obferva bis. Cauſa ferè efteadem acfuperior : quiadum emittiturlapis , àduobus digitis dexteræ nonnihil torqueturverſus partemdexteram:indedetermi feratur,tandememergit, & reſultatex aquâ lapis: quemadmodumfect.anteced num. 4.lapis quan doquereflectitur abaqua. Sextahocautemipſum inaere quoquecontingereobfervatur : indeenim eſt quodſagittaexcuſſa horizontaliterpaulumele vatur ſurſum inprogreſſu , uti quoque globi bome bardiles exaere nimirum reſiſtente ſimili ratione acrefiftat aqua. : PHYSICA GENERALIS. Demotu circulari fimplici , & mixto. SECTIO PRIMA. Nter motus curvos præcipua ſpe cies circularis eft : reliquæ præter geometricamexercitationemquid quid proprietatisphyſicæ ſecumaf ferunt; confonat illudproprietati bus motus circularis mixti. Itaque motus circularis exoccafione,& impedimento motusrecticontin git in natura fublunarijuxta diff. 12. fect. 1. n. 19. (decœlefti non hicloquor) naturaenim brevita tis amans , & otiofitatem abhorrens , cum motus rectus impeditur, circularem ſubſtituit. Nequedi xeris : ergo hiceritmotusperaccidens:Refp.enim naturæ naturanti,& toti collectioni naturæeffeper ſe. Neque iterum reponas circularem motumeſſe fimplicem : ergononex recti mixtura : eſto enim utdicis : reflexus quoque fimplex eft ; tamen ab impedimento determinatur: itacircularisvelæqui modi viarum rectarum : nec aliter motus omnis circularis. Secundo explicatur ut motus vorticist videlicet cum mobile nulla fui parte quidem im mobili à vicinis, &circumambientibus corporibus impeditur, ne motu recto feratur, atque indevelut abextrinfecis obicibus determinatur ſucceſſivè ad motumcircularem. IV. Motus orbis , ſeu rotationis,ſeu fimplici tercirculares, leucircapuopriumcentrum,funfy nonima: item motus circularis progreſſivus,ſeu motus centriipfius circulifuntſynonima;atdiftin guendahæcpoftremaàprinis: illaenim deſignant motum verècircularem, qui ſecundum ſe fit fine mutationelocitotalis : fecunda verò indicant mo tum,quiſecundum ſe eſt merus motus rectus, & ad rempræſentem illiushabeturratio,quatenusmiſce turcumpriorimotuverècirculari. SECTIO 11. valentemtantùm mixturam habet, velex continua diverfitate determinationum obimpedimentaſuc- Proprietatesmotus rotationis,feu verècircularis ceſſivè objectaprovenit. Cæterùmadrem clarèin telligendam exponitur tanquamverè mixtuseſſet juxtadiſſert. 16. initio. II. Adhocipſumfaciunt experimenta ſeu ex plicationesquas hic do: primum ſi eqvum arrepto ejus capiſtro velhabenis in media confiftens area incites ad curſum , evenietut quicæteroquin via recta inoveretur ; ob impedimentum ex detenta immota extremitate capiſtri;agatur ingyros , & circuletur. Secundum exemplum præſtat lapis fundæ impofitus ,& admotum impulfus. Tertio pendulus globus plumbeus ex filo ad clavum alli gato,incuffoimpetu in gyros movetur , autpor tiones circuli. Quarto fitrabemoblongam , aut perticamjacentem inpavimento trudas,&impel las , propius tamen uni ejus extremitati,quamal teri; recto,& parallelo motu illa non movebitur, ſed hinc inde per duplicem motum circularem majorem unum, alterum minorem , uno tantum puncto (phyſicotamen)ipfius trabisperſtante im moto. III. Hinc duplici pacto exponitur motus circu : laris , primò ut motus equi in gyrum ob impedi tum ex detento loro motum rectum. Si enim dum movetur circularitereqvusut infigura 27.ac Fig.27. pervenit ad partemA, dimittas capiſtrum ; eqvus Tab.i. curfum fuumcontinuabit nonquidem per circu Jum, fed per lineam tangentem A. Sic quoque ſi ex puncto B dimittatur perget per lineain re tamB; fimiliter fi exC&c. ſcilicetprocurreret perdiverſas vias rectas , easque diverſæ directio nis prout exdiverſis punctis circuli dimitteretur eqvus: totus itaque motus circularis equi conſta potiffimùmfimplicis. 1. I(exnum.3.fect..) Nfiſto primæ explicationi motus circularis I conditionem determi nativam hujus motus effe dico partem, ſeu pun &um corporis mobilis , quæ ſeparari ab eo non poteftnequecumeodem moveridum reliquæ par tes ejusdem corporis moventur: hæc autem pars immota centrum conſtituit: reliquæ verò partes e jusdem corporis (quod oblongumeffepono)for mantradiumfeucirculi ſemidiametrum: exviâde nique,quæ percurritur peripheria ſeu circumfe rentiacirculi coalefcit. II.Senſu metaphyfico motusiſtecirculariseſtex eo,quod puncta extenſa virtualiter decurrantur juxta differt. Phyſico- metaphyficam de quantita te: ſenſu veròphyficocircularis itemeſt , exco quodpercurranturinſenſibiles lineæ ſeu inchoatio neslinearumjuxta ſect. 1.num.3. III. Motus radii,feu radiorumhujusmodieſtjux tadiffert. 12.ſect. 1. à. num.22.utpartes radii vici niorescentrotardius,&fortius, remotioresveròà centro velocius,& debilius moveantur. IV. Nonnulli hic efficiunt eſſe poſſe motum tardiorem,& velocioremin infinitum : quianem pè poffit creare Deus rotam magnitudinis in definitæ ſeu rotam majorem quacunque data: illudnego : hoc concedo exdiffertat. phyſico metaphyſica de tempore : ut enim homo infi nitæ magnitudinis , nequemiraculosè poſſet dif fundere ſpiritus verè vitalesex cerebro ad cor, ad manus pedes &c. & inde fentire moveri &c. ita neque per illam rotam impetus diffundi pos ſet. Eſto itaque poffit Deus movere fimul du bat exdiverfis , & ſucceſſivis quaſi initiis hujus cor 1 Demotucircularifimplici, &mixto. corpora intervallo finitoin infinitum diffita, rota tamenfinitæ in infinitummagnitudinis eodem im petu communimoveri nonpoteſtobabſurdaad SECTIO I 441 Decircularimotumixtoprafertim exmotu notatalococitato. QV 1 V. Exmotucirculari,&rotationis ortumhà bent, quæ miraexperimur eveniretumper organa ſtaticavettem,trochleam&c.tuminmoribusfpon taneisanimalium, qvos ex circulari motu , eoque multipliciter mixtocoalefcere inlocodemonſtra rotationis, &exprogreſſivo. ædiſſert. 18. fect.2. num. 3. dixi,huc quo quefaciunt: mixturam enimexhibentmotus circularis,atqve recti; ſedtalem,&tantam, exqua motusunusalium impediat , aut omninò tollat. Hic inprimis confidero eam mixturam, bimus. VI. Dicitur motusiſteæquabilis eſſe perſe,nec accelerari, aut retardari : ſedhæcproprietas credi jubetur,nonveròprobatur àvolentibusexillâali biconficerecæli motumeſſeabintrinfeco. VII. Diftingvendusinotushiceftinverticalem, &horizontalem: (inclinatumomittofacilem intel lectu ex illis duobus explicatis) firotamelevatam perpendiculariter ſuper planum horizontale cir cumagas:exemplum habesprimi:ſiincumbentem percentrumſuperplanumhorizontale itemingy rumurgeas;alter motusexhibetur.. VIII. Rotafacilius verticaliter gyratur , quam horizontaliter: ratio eft, quia partes rotæ ex fuâ naturâgravitantesdeorfum ,dumrotaverticaliter conftitutaquiefcit,funtin æquilibrio,utinlibra: er goad eas movendas fat eſt tollere æquilibrium qvodfacilèpræftiteris, vel ſubſtinenspauluın par temunam,velmodicumimpetumimprimens(fen fibilemtamen) alteriparti æqvilibranti. Atin rota horizontalineceſſe eſt tantum impetumimprime re;qvotpartesſuntrotæ circumagendæ. IX. Hinc tameninferrinullâ rationepoteftaut æquabilitas motus, aut motus perpetuus rotatio nisperſe: hoc eſtnonhabita ratione attritionis partium, dumrotantur, aut refiftentiæmedii,vel plani, vel ipſiusaxis (inqueminferiturrota:)ete nim niſi tollasgravitatem innatam , quæ refiftit quâ fit, utunus motus adjúvetur ab altero. Cùm ſcilicetrotatio,&progreffio fitadeandempartem : Hinc mixturaefficitur mirabilis , & miruminmo dum diftributa perdiverſas partesrotæ vel globi. Poſtuloautem rotam moveri in ſuperficieplanâ motucirculari,& recto: utroque æquali : hocin quamfuppono facilitatis ,&claritatis gratia; nam fi motuseffet inæqualis, &prævaleret rectus : in hoccafu, velfolum raptareturrota,nequefimul gyraret;vel intenfius raptaretur , qvam gyraret: fi verò prævaleret rotatio , ſeu circularis motus ; nonnihil quidemaugeretur etiam motusprogreffi vus , atreliqvum impetus rotalis impenderetur in freqventiorigyratione,utcontingit in ludicrapila plumata. Itaqueſuppoſitautriusqvemotusæqualitate fitin Fig.28. figura 28. Rota ,quæ moveatur utroqve motuTab.I. perunum fuiquadrantem ,ita ut diameter A C exverticaliperconvolutionemfiathorizontalis,ut patetin aliarota punctis deſignata. Primo falfum eſt, quodomnespartes , & puncta extimæ ſuper ficieirotæmoveantur (abfolutè,&exacte filoqva mur) æqvali velocitate : imo nullapuncta ſuper ficiei moventur æquèvelociter initâ comparatione fingulorumcumfingulis:ratiopetendaexmixtura determinationumadviasmagis , vel minus oppo fitas (exdiffert. iz. ſect. 2. num. 17.) e. g. pun utriqve rotationi tùm verticali , tùm horrizontali exdictis differt. 15. æquabilitatem hujusmodi mo tus nonevinces. Cæterum exhoc capite conce dam motum cæleftem circularem æquabilem , & perpetuumab intrinfeco effe poffe : cùm ibi nullat gravitas innata globosrotalescœleftes urgeat, ut fuolocodicetur. T : X. Rota verticalis major aliqvo usque facilius (hoceft minorivelimpedimento,veldeftru&ione impetus )agitur, qvam minor : nam pari qvidem quantitate impetus tollitur utriqve rotæ æqvili briumfenfibiliter (nifi fit maxima inæqualitas ro tarum) at minus opponuntur muto fuccedentes invicem determinationes (juxta ſect. 1. num.2 & 3. ) in rota majori, quàm in minori : ſcilicet cir cumferentia majoris rotæ magis accedit lineæ re Aæ: quiaminùs curva eſt : hoc eft in rotamajori minor eſt angulus contingentiæ. Verumquidem eſt , quòd rota verticalismajortardius; minor ve rò item verticalis velocius movebitur: qvia minor impetusſatis eſtminori circumvolvendæ: datoqve impetu æqvali entitative in utraque rota evadet magisintenfus in minori: utex differt. 12. fect. 1. conftat. VI. Inrotatione verò horizontali rota major abſolutè difficilius movetur ; quiatanta quantitas impetus petitur ; quotſunt materiæ partesinqua libet rota:hæautem pauciores inminori. R. P.Ptolomæi Philoſophia: AumAmovetur initio velociffimè præ omnibus: aliis punctis ejusdem externæ circumferentiæ : punctumveroC, quod planumcontingit,move tur præreliqvis tardiffimè înitio : cujus ratioeft, quod uterque motus rotationis , & retus quoad Aſe juvent,quoadCprimus impediat ſecundum pro rata. II. SolumcentrumI movetur mero motu re-r to,acſemper æquabili : reliqvaveròpunctarotam componentiamixto, &inæqvali,& curvomotu moventur. III. Quædam puncta interiora rotæ moventur velociùs , quam quædam puncta externæ ſuperfi cici,v. g. quampunctumCeiqve proxima. IV. Centrummovetur velocius, quàm puncta ſemidiametri I B,tardius verò, quàmpunctaſemi diametriDI. V. Nullumpun&tum retrogreditur nequidem punctum contactus C.,ſed aliqvantulum viamcur vat,&obliquat. VI. Puntumn , quod toto datotempore maxi mumſpatiumpercurrit, eſtpunctumEmedium in terDA. VII. HæcomniaquæapudGeometras eviden. tiffimè explicantur;phyficam caufam habent tùm exdiverſa mixturadeterminationum,tùmexdis pariaptitudine certorum punctorum rotæ advias diverfimode curvas ,&admotus diverfimodè ac celeratos,vel retardatos :hincenim determinatio nummiſcellavariatur. Kkk VIII. Ex 442 VIII. Exhis aperiturvia adexplicandamdiffi DiffertatioDecimanonaPhyſicageneralis diffufusdeterminatinrotamajorealiqvapunctaad cultatem Ariftotelicam de rota in medio rotæ(ex quæſtione 24. Mechanicorum)quodvidelicet ve ſtigia relinqvantur æqualia ab utraque rota: fit enim rota inmedio rotæ infigura29. velſitrota major infixa in eodemaxecumminori,(perinde enim eſt ) fimajorcircumagatur ſupermenſam: relinqvet deſcriptum fui veltigium æquale cir cumferentiæ fuæ : interim minorquoque rotata peratremdeſcribet in charta e.g. ſuppoſitaveſti Fig.29.gium, &lineamalterius majoris veſtigio omninò Tab. æqualem. Contràverò fiminorroteturſupermen ſamveſtigium facitſuæ peripheriæ æquale:atmajor qvoqve inaeredeſignatæquale veſtigium veſtigio motumtardiorem ob converſamrationemnume riantecedentis. Difficultas omnis ceſſathac inre, ſi obſervetur quod ficuti vecais eſt organum , & machina inducens eam mirabilem determinatio nem,dequadiſſert. 12.ſect. 1. num. 22. itarota in mediorotæeſtmachinaaliainducensdeterminatio nemadmotusprædictos. XII. Reliqvas mixti motuscircularisproprieta tesjam expofitis adnecto. Cùmglobusdimittitur perplanuminclinatum fimilis mixtura ,&inæqva litas motus exiftit , acnotatanum. 1. Tuncverò à rotationenonimpeditur,fedjuvaturpotius motus rectus &naturalis. minoris. IX. Vel exhoc uno phænomenopalam fit, argumenta fuper corporum quantitate contraZe nonem inſtructa efficaciaquoque eſſe contra ſen tentiam pertenfamAriftotelicam. Cæterùm fine ſaltibus , aut regreffibus , morulis , autpunctis in Aatis remut explicem : ſtatuo inprimis,quodro tainſiſtensplano motum dirigat aliarum rotarum concentricarum,vel ineodemaxe infixarum,aut majorum ,vel minorum: cujus ratioeft,quianon nihil planumſolidumdumrefiftit motuirotæ,tol lit ab ea rota indifferentiam , quam habentaliæ rotæ pendulæin medioliquido adamplioremrota tionem ,velraptationem. Prætereaiterumpoſtu lo,motu utroque æquali, centri&orbis , moveri iHam rotaminfiftentem plano: alioquinresſeipſa implexa , non neceſſariis tricis amplius invol vetur. X. Itaquedummajorrotamoveturſupermen XIIL. Cùmdimittitur per liberum aeremglobus paulumgyrat ad æquilibrium acquirendum,quod fortè nonhabetpropterparteseterogeneas ingra vitate:ſed inproceſſunonaugetur rotatio : quia novam determinationemnonhabet; nectamen multumdecreſcit:quianon eſt contraria determi nationiad motumdeorſam. XIV. Similis rotatio quafi inchoata motus contingit in omnibus corporibus projectis , quo rumunaextremitas eſt levior , altera gravior, ut in ſagittaplumis inſtructa, pilaplumata,&injacu lopuerili cartaceis alis prædito : extremitas enim gravior præitſempertuminaſcenſu,tùmdefcenfu : quiacitius aeris reſiſtentiam vincit : indèin puncto reflexioniscircumvolviturſagitta, cum incipitde ſeendere. Porro hincfit,ut collimari poffitſagitta inſcopum,quodqueplumæ fintadinftarguberna culidirigentis viaınnavis. Lam;impetus actionecommunidiffunditur &pro XV. Introcho,ſeuturbineluſorioobſervandus eſtduplexmotus: rotationis,&rectus: ille deter pagatur adpendulam rotam minorem: acpropter aptitudinem talis corporis,ſeu machinæ determi minaturex eo,quodextremitates diametri ipſius. trochi impellantur adoppofitaspartes , vel fune natur,utminoris rotæaliqva punda velociùs mo convoluto,velexploſionedigitorum; inderotatio veantur motu mixto,& curvo, quamulla puncta rotæ majoris (quod ex num.3. &4.facileevinci tur:)adeóqve(juxtadicta differtationibus7.&8. phyfico-metaphyficis de quantitate , & tempore quoadvelocitatem)ſuntpunctainrotaminori,quæ pluries moventur, quàmullapuncta rotæ majoris: exiftit. Motusverò rectusdeterminaturab extre mofuniculo,qui trochumquaſitrudit,aut attrahit : porrò uterqvehicmotus immixtus inducit diver fas variasque agitationes , quæ obſervantur in co ludicroinftrumento. XVI. Mifcella expluribus motibus feorfim undèfit,utdecem v. g. punctarotæ minoris cen tampunctaſpatii percurrantfimul atqvequinqva gintarotæ majoris centum itempuncta ſpatiide Currunt: fcilicetdecies fingula illa aguntur,&im pelluntur, cum iftabis. Inde æqualeeſtſpatium, veſtigiumquerelictum. XI. Cumverò rota minorfupermenſam cir oumagitur,impetus certo modo rationemachine quoque circularibus contingit : v. g. cum globus circa ſerotatur,ac fimul moveturmotucentriin traconcavam majorem ſphæram , vel fupracon vexam; efficitur motus mixtuscurvus : quo fa cilèexplicari poffuntmotus illi imaginarii,quibus ponuntAſtronomi moveri globos cœleftes per vias,quas vocantcirculosexcentricos, velepici clos &c. DISSER Demotupenduli. PHYSICA GENERALIS. Demotupenduli. SECTIO PRIMA. 443 nus augetur acceleratio ex ibi di&is: hincmixtura Endulumeſtpondusitaſuſpen ſum , utnifi prohibeatur,gra mirabilis &varietas motusin peduliacceleratione. Qvinta. Idipfumproportionaliterevenit in re tardationeperarcumafcenfusobfimiles tangentes vitate fuâ nitatur ad lineamdi rectionis rectam & brevi perquas pondusnititurdeorfum. Sexta. Undè inprincipiodeſcenſusmajor eſt mamverfus centrum terræ: ita tamenutpoffitfaciledimo veriad ea inca, & item facile niſu ſuoadeam redire. Duplicis generis effe poteft pendulum. Primumfi filo,autfimili leviori retinaculoſuſpen daturpondus, acdicitur funependulum; fecun dum, fi continuum , & oblongumdurum corpus exunaſui extremitate verticilloinfixaſuſpenda tur :inexemplumprimi affumo globulos plum beostantagravitate,ut filum optimè tenderepos fint, neilludrefiftat perelaterium fuum : itemqve affumo filumadeòtenue,utejus motuiaerſenſibili ter nonobfiftat: ' II. Centrum motuspenduli eſt punctum, unde fufpenditur, &ubihæret fupremaparsfiliadcla vumalligata. Altitudo penduli eſt longitudo fili intenfivegradusaccelerationis, in fineminor; at ècontrarioinprincipioaſcenſusminor eſtintenfi vègradusdiminutionis,in fine majorobtangentes, infine magis erectas. Septima. Pendulum idem feu omninò æquale quoad longitudinem , &pondus facit omnesvi brationesfuas æquè diuturnas, licètnonæquelon gas: experientia patet,& ratio phyfica eft : qvia quolongioreftvibratio, eòvelocior:qvobrevior, cotardior: inde fit compenfatio, & æqvalis diu turnitas omniumvibrationum. Sed unde major illavelocitas ? quia longior deſcenſus acceleratur per majoresgradus mixtæaccelerationisjuxtapro prietatem 4. Atfenfumetaphyfico, eoqve com probato perminutiffimas obfervationes àMerfen àcentro adglobum. Ponduseftipleglobus. Vi bratio, feu ofcillatio pendulieſtunus defcenfus,& afcenfus confequenterperactusà globo dimotoex ſuadirectione. Semįvibratio eft vel folus defcen fus,velfolus afcenfus. III. Similitudinem mutuam habentmotus ela ſticus,& motus penduli nontamenomnimodam: ob utriusque accelerationem difcrepantem idque propter mixturaminfignem determinationumin motupenduli. P SECTIO IL Proprietates fune-penduli. Rima. Motus illius eſt circularis : qviaimpedi tur fingulisinſtantibusà motu recto exdiffert. antecedentiſoA. 1. num. 1. Secunda. Motus ifte in defcenfu acceleratur: quia tenditdeorfum, &eſt ex impetunaturali : li cètnonnaturaliter determinato , quemadmodum motusperplanum inclinatum. 4 Tertia. Minùs acceleratur , quamfi effet per pendicularis , ut quoque motus per planum incli natum ex differt. 17. num. 12. eqvidem perinde eſt , ac concipitur motus penduli, ac ſi eſſetper planum inclinatum , mutatum tamen fingulis in ſtantibus , ficut variantur lineæ tangentes,perquas nititur fingulis inſtantibus pondus illud rectade ſcendere: v.g.in figura30. Inprimo inſtantipon Fig.30. dusnititurperA B perpendicularem horizontali Tab.1. lineæ:inſecundo perCD inclinatum: intertioper EFmagis inclinatam&c. Qvarta. Unde fit accelerationis gradus feu au gumenta mutari, & minui fingulis inſtantibus ex lococitato,quiaperplanummagis inclinatummi no,Ricciolo, Fabri , de Schales &c. plus tempo ris infumuntlongioresvibrationes , quam brevio res: ratioitemphyſica eft exvariatainfigniter, & non æqvabiliter prædicta imixtura determinatio num,&accelerationum. Otava. Quamvis inpendulisnonnulli adgra vitatemmajorem,velminoremnon attendant,ex perientiatamen conſtatobſervandam effe. Nam gravius pondusdiutius perfeveratmoveri& citius movetur (hoceft'in eodemtemporephyficoplu res vibrationes facit) qvam minus grave. Item ſi fueritgraviusinſpecie ; minus diminuitur fingulis inſtantibusarcus, ſeuviavibrationum,ratioeft,qvia magisvincitreſiſtentiamaeris,vel medii, ut ſenſibi literpatet,fi hujusmodifune-pendula in media aqva ſtatuantur & ibidimoveantur àperpendiculo. Nona. Longitudo tamen potiinimum attendi tur: undelongiuspendulum,licètæquiponderans tardiusmovetur,qvam brevius :hoceſt pauciores vibrationeseodem tempore phyſico facit , quam pendulumbrevius: ſcilicet fingulæejus vibratio nesdiuturniori tempore peraguntur: quæ omnia ferè funt ſynonima. Ratiophyſicaprimaeft,quia viacircularis penduli longioris eſt tùmlongior, tùm omninò fimilis (diſtingve utdebes fimilitudi nem ab æqualitate ) viæpendulibrevioris : nam funtfimiles partes ,& ſegmenta circulorum veluti concentricorum: g.abeademgravitate,&ponde re,& momento neceſſeeſt,utplus temporis im pendaturinperagendalongiori,fimiliqvevia. Se cundaveroratioeft exdiffer.8.qviatangentescir culi minoris accedunt magis ad perpendicularem fupra planumhorizontale : pereas autem nititur utpervias inclinataspendulumbrevius , adeóque velocius. Kkk 2 1 Deci Differtatio VigefimaprimaPhyſicaGeneralis 444 X. Proportioautem longitudinum , &tempo- cedens: poftunamexminimis vibratiunculis fuc rumhorum eft, utdixide accelerationedeorfum differt. 15. fect. 1. hoceſtſenſu phyſicolongitudi nespendulorumfuntutquadratatemporumfingu larum vibrationum: ſeuinrationeduplicata: hoc eſt ſilongitudo unius penduli eſt quatuor palmo rum , &alterius uniuspalmi : vibrationes primi penduli duobus minutis: ſecundi vibrationes uno minuto perficientur. Ex quo calculi fieri poffunt ex cognitotemporevibrationum adcognofcen dam pendulorum longitudinem ; & è contrario. Ille mirabilis eft demonftratus àRicciolo calculus : fi daretur pendulum , cujus altitudo, ſeu longitudo effet circiter ad quingentosdiametros terræ ; una illius vibratio perduraret integram diem,&fingu læ totidemdies. XI. Longius pendulum æquiponderans diu tiùsdurat moveri & ferius quieſcit quam brevius: ratio ex compenfatione : nam tardius moveturex num. 9. XII. Vibrationes ejusdem penduli ſucceſſive cedensminoreritvigefimaparte,quam immedia tèantecedens: hocipfumexperientiapatet:&in de eſt; quod diutiffimè durat pendulum moveri usqueadinſenſibiles vibrationes : ratio etiampeti turex aliaexperientia , quod pendulagraviſſima facilè moveantur ad minimam vibratiunculam , feddifficile ad longiorem : quia minimus impetus fufficit adeas minimas : &hoc rurfus,quiabrevis fima vibratiuncula maximè ſimilis eſt breviffima lineæ re&æ horizontali. XIV. Utdiſſert. 17. num.13.dixi de inclinatis itain re præſenti dico , æqualem impetum, & velo citatemacquiri, ſi ex eadem altitudine deſcendat globus, velper perpendicularemviam,velper in clinatam , velalligatus&pendulusper arcumde ſcenſus : in fine, inquam ,deſcenſuspareritomni busincafibusvelocitas.  : 1 nonfuntomnes ſpatioæquales ut clarumeſt : ſed 1 nequearcusafcenfuseftomninò æqualis arcui de ſcenfus:hoc eftnonaſcenditpendulumeademvi brationead æqualem omninò altitudinem ,à quâ defcendit;patet experientia,utdereflexionedif ſert. 18. fect. 1. num.8. fed ratio ab aliquibus re fertur in ſolam reſiſtentiam aeris:ab aliis quoque in I Proprietas penduli alterius ſpeciei. Npluribus convenit cum funependulo,fed prima peculiaris proprietas eſt : corpusob longum ejusdem longitudinis cum fune pendulocitiùs codeſcendit: patetexperientia: ra tio vero eſt , quia partes corporis illius propiores impetuminnatum repugnantem , & deftruentem fingulis inftantibusaliquid impetus eliciti determi nantis afcenfum: fuper hoc nihildefiniopræterin dicatadiffert.antecedentifect.2. XIII. Vibrationes ejusdem penduli , quæma jores funt , decreſcuntinmajori rata , minores in minori:v.g.poſt ſemicircularem vibrationemſuc cedens vibratiominorfit quarta parte, quampræ centro, dumgravitate fuâdeorfum feruntur abri piuntfecumremotiores : quæſe ſolæ ſejunctaque (fcilicet in funependulo) exſect.2.nu.9. tardius defcenderent. II. Inaſcenſu plus deſtruiturimpetus , quamin funependulo :quia plus ineft gravitatis reſiſtentis: &perdiverſam determinationempartiumaugetur reſiſtentia. III. Pauciores ſunt vibrationes hujus corporis, &citiùsquiefcitexeademratione. PHYSICA GENERALIS. Deorganis motus localis. : R Ecole caufam inſtrumentalem exdif fert. 9. phyfica , & ex dicendis de primo præfertim organo , feu ma china obferva hujusmodi inſtrumen I. LIBR Rganum eſt ſtaticum ,ad quodcætera re :eſtautemvirga,ſeubacu ta modificare ratione figuræ , & fi tus potentiam , feu caufam principalem motri cem,& abea impreſſum impetum certâpropas gatione idoneum reddere ad effectus, & motus, qui fine tali inftrumento præſtari non poffent: quamvishæc inftrumenta fi proprièloquamurnon augeant,nec intendantimpetum:undemetapho rice duntaxat dicitur crefcere impetum propter organamechanica ſeu ſtatica: quæ funt hujusmo di: Libra, Vectis, Trochlea, Axis inPeritrochio, Rota dentate, Cuneus , Cochlea , Cochlea infi nita. Ciplareferuntur: luspercentrum gravitatis ( abfolutè con fideratum, quod maximè nota)fuſpenſa, vel de tenta: readintellectis his poſtremis vocibus ex differt. 12. ſect. 2. phanomena omnia hujusmodi organorum facilè expediuntur. Centrum autem gravitatis confidero hic abſolutèpropter moxdi cenda. II. Inlibra illud mirum eſt , ex quo proprieta tes reliquæillitus profluunt : quod nonfolùmfi ex virga illa ad æqualemdiftantiam à centró gravita tis, (hoc eftpuncto ſubſtentationis, ſeudetentio A nis) fufpendas inmaniaponderaæqualia; perinde Yema : remanet libra in æquilibrio ( nifi forteexnimio ponders frangatur, aut flectatur ) verumetiam fi Deorganis motus localis. pondera fint inæqualia (fermoautemeſt de pon 445 rare eſt ſemper enim à natura inducimur , (& etiambruta inducuntur), adfervandamlineamdi derenonmodoformali, ſedde æquivalenti quo queconfiftente in vi tractiva,vel impulfiva) ni hilominusperſtat æquilibrium: dummodorecipro cè compenfeturinæqualitasponderumabinæqua litate brachiorum libræ , quorum extremitatiilla pondera appenduntur. Hocclariffimè intelliges comparationeglobulorum , qui non funt elaſtici juxtadiffert.14. in fine. Videlicet cum illi inæ quales,& velocitate inæquali quidem, at recipro cafibi occurrunt, perindeſiſtunt, ac fi æquales eſ fent,&velocitates æquales haberent: cujus illa rail tioeft,quodtantumentitativiimpetusfitinutro queglobo,licetinuno fitmagisintenfus, in alio veròmagisextenfus;ita in repræfenti utexfigu Tab.1. Fig.31 ra 31. facilè intelligitur : utenimpondusG. du phum eſt ponderis E; itabrachiumAB brachii C A inde fit quòd centrumgravitatis perinde eſt inA,uteffet, fi brachia,&ponderaeſſent omnino æqualia. Cur hoc? quia tantum entitativi impe tus(inactutamenprimo videlicetnifus,& pro penfionis )eſt inunoglobo, acinaltero : & hoc ipſum ex eo , quia fi actu ſecundo moverentur feorfim eapondera immotocentroA; globus G. quovalidiùs eo tardiusgyraretur: globusvero E. quanto velociùs tanto debilius juxta differt. 12. fect. 1. num. 22. ergo æqualem entitativum impe tumtunchaberent in actuſecundo:&nunchabent inactuprimo,&mero nifu. III. Libræ proprietates ſelectiores exequor, Adlibram nil refert , quod pondus unumfit filo longiore; aliudbrevioreappenfum:perindeenim utrumquenititurs IV. Perinde eſt vellibradeſuperdetineatur, veldeorfum ſubſtentetur per fulcrum , licethoc ſecundomodocommunius appelletur veitis (de! quo mox)quainlibra, attamen, quoad energiam ſtaticam nullum eſtdiſcrimen, rectionis corporis noſtri ex centro gravitatisdu tampermedium ipfiuscorporisadcentrum ter ræ: uthincinde fitſemper totum corpus velut æquilibratum , & quafi ſubſtentatum a lineadi rectionis. Indepartesduplicatascorporis natura diſpoſuit æquidiftantes à medio : utoculos&c. partes fingularesin medio collocavit:velhincinde æquilibratas,ut jecur,& lienem&c. fimiliterpar :: tes anteriores,&pofteriores adæquipondiumdi ſtributas admiramur. 1. VII. In fitu corporis à natura ducimur ad æquilibrium fic pondus tergoferentes antrorfum inclinamur : cum fuper pectus geſtamusretroſum flectimur: cum elevare à terraaliquid volumus retropedes,& poſterioraporrigimus. Hinc pe dibus muro retroproximè admotisnilàterrapof fumus elevare: inpericulocafusinunampartem, ſtatim pedem,autbrachium adaliam porrigimus nempepropteræquilibrium. VIII.V Aves involatu æquilibrium ſervant: illa rumenimalæaeriinnixæfunt, veluti filumſtateræ geminum per centrum gravitatis avis corpus in æquilibriofufpendens. Hinc aves,quæ collo lon giore funt,pedes& cruraquoqueproductiora ha bent&involandoextendunt, Cumfurfum volare tendunt, alas capiti admovent, ut caputelevetur veluti brachium brevius ſtateræ: cum vere deor ſum volant, ad pedes retrahunt alas , ut caput cum pectore demittatur : veluti majus brachium ſtatcræ : VECTIS. E Stvirgafulcro ſubſtentatapræfertimbrachiis inæqualibus , quorum ratione juxta dicta de libranum,2. fieri poteft,utmodica potentia, ſeuvires motivædebiles attenta proportione reci iprocabrachiorum,& ponderum æquilibrent, vel V. Magnumtamen intereſtdiſcrimen ſi pon dusſuperimponaturbrachiis libræ ,vel applicetur fub ejusdem brachiis idquepropter num. 2,ut in elevent, autdeprimantponderamaxima. Potiffi i : ř mumduplicisgeneris eſt. Vectis primi generis eſt ipfiffima libra,ut in figura 33. Eftautemficdiſpo- Fig.332 Fig.32. figuraobſervas. Nam inclinatotantiſperbrachio Tab. 1.inlibraAs pondusproruit : quiaſuperimpofitum: libra vero B. ſeſereducitadæquilibrium: quiafup pofitum:ratio inquameſtexnum. 2. videlicot in libraAcoipſo,quodinclinaturpondus æquivalen terperindeeſt,ac fi fufpenfumeſſetin brachiolon giori quamre ipſa fit (quodbrachiumfingitur eſſe lineaperpendicularisà centro libræ ducta ad line-- amdirectionis ipfiusponderis depreſſi) unde ma ximè præponderat ex num.2.contraverò inli braB depreffum pondus æquivalenter appenfum eft brachiobreviori: totumque hocnegotiumex eo pendet , quodperviamcircularem (portionem majoris, vel minoris circuli )deprimitur centrum gravitatisponderis inutroque caſu. Hincmultæ fraudes in bilancibus fieripoffunt,&folentvel ob inæqualia brachia,vel quia uniusbilancis nodus fit, infra,alius fuprabrachium libræ. ..1 VI. Rerum natura maximè obſervat æquili brium libræ æqualium brachiorum: tumineffor matione corporum,præfertim viventium ,corum quepartiumdiftributione: tum inmotibus ex in Rinctu naturæ,quod potiffimum inbrutis confide " ſita,utpotentia fit in una extremitate, fulcrum inTab. I. medio,pondus inalia : Vectis ſecundi generis è contrariopondus in medio,&fulcrumhine,& in depotentiammotivamhabet: utin figura 34. Fa-Fig.34. cile hic ipfe fecundi generis vecais revocaturadTab.1. vectemprimigeneris:quæ enim funtin hocre ipſa duobrachia,invecteſecundigeneris ſuntæquiva lenter: namimaginareexfulcro L. extendi bra chiumL. O. æquale brachioL.N.dicoperinde,& iisdem viribus a potentiaNoretineri in æquilibrio. vel elevari pondus M five potentia illa nitatur in NſivenitereturconftitutainOtat fi effetin O ef ſet vectis primi generis : ( inæqualium brachio rum:)manens vero inNeſtſecundi. Soluin difcri meneſt,quod inunovectedeorfuminaliofurfum nititur potentia, & juxta libraminæqualium bra chiorumexplicaturtumæquilibrium: cumnempè reciprocè ſe habentlongitudines brachiorum ve &is,& pondera,(vel fitpondus re ipſa tale, vel pondus æquivalens , qualis eſt potentia motrix) tumexceſſus ſupraæquilibrium: fcilicet cum ex ceditur illa reciproca proportio rationepotentie ponduselevantis... 4 In r 446 In pluribus tum motibus naturalibus tum in Differtatio VigefimaprimaPhyſicageneralis cetreipfacontinentur mutetur.Atquoniamutrüm ſtrumentis artificialibus obfervabis vetem eum quemultiplicein intervenire. Etenimprimoinfor cipevistota induplici vecteconſiſtit,cujus utrius quecentrum eſtclaviculus , cuiutraquepars for cipis innectitur. Secundo in cultris quibusdam ex una ſui partetabulæ ſubjectæ perverticillum affixis ineſt vecais ſecundi generis deorfum pre mens quidquid ſecanduminterponitur tabulæ,& cultro. Tertioinvalvisjanuarumcumaliquid inter illas , & poſtes ſeu antas vehementer adftringitur modico niſu adhibito adoccludendas fores , feu valvas intervenit vectis energia. Quarto cum duo nituntur : hinc unus ut aperiat inde alter ut claudatfores: vincet, quiurgebit exparte à po ſtibus remotiore : quia perinde eſt, ac fi vectem unuslongiorisbrachii adhiberet. Quinto cumduo, appenfum pondus medio perticæ ſuccollantes de-, quebrachium æquale eſt, ſcilicet duplex ſemidia meterejusdemcirculi; potentia ideotractivanon inde adjuvatur , nec mechanicè crefcit pertro chleamprimigeneris; fedtanta æquivalenter effe debet , quantuin eſt pondus, ut illud ſuſpenſum detineat, vel æquilibret : utque non modo æqui libret, ſedelevet pondus : neceffaria eft vis mo trix fecundumſeponderisniſum &gravitationem excedens : Aliundejuvamur cum ponderatrahi mus vel ſitulas aqua plenas per hujusmodi tro chleas: facilius enim deorfumimpellimus funem, quamſurſum trahamus , accedente etiam ad faci litateinelaterio ipliusfunis. 11., Sed intochlea ſecundi generis potentia æquilibrat pondusduplum ſeipsa, utexperiripo tesſipondus formale loco potentiæ dimidium al terius ponderis ad eandempartem funis appofue ferunt: æquivalenter adhibentduos vectes ſecun- ris ope alteriustrochleæ primi generis,ut factum di generis ,&invicem ſibi præſtantmunushypo mochlii : unde dimidium ponderis quiſque defert: diſtributa ex æquodumtaxatponderis gravitatio neexDiffert. 12. ſec.2.Sexto ſivero quis propius ponderi delato quàm alter perticam fubitincat: plus quoque in illumurget gravitas oneris , quia vecte utitur brachiorum minus inæqualium: adeo que minus juvatur ex reciprocaproportionelibræ juxtanum.2.Septimo,ſi perviamdeclivempergant hi bajuli : & pondus fit fuperimpofitum pertice; inferior plus ponderis ſubſtinet : ratio ex num. 5. libræ: quia lineaperpendicularis ſeuviadirectio nis progreſſa ex centrogravitatis ipfiusponderis incidit in partemperticæ propioreminferioribaju lo : adeoque ifte cenfetur expropinquo magis pondusſubſtinere: quod fipondus ſubperticafit appenfum , exoppofitâ ratione ſuperiorBajulus plusponderisſubſtinet. Octavo, cumhinc,&inde vides figura ſequenti 36. æquilibrantur enim ea pondera. Quodſipotentiaaliquantofueritinajor, quam, ſubdupla, feu dimidia ponderis elevandi, hoc ab illa elevabitur : Ratiorepetendaexvecte fecundigeneris eſt: videlicetobduplamdiftantiam potentiæàcentrotrochleæ,(feuæquivalenti ful cro) illius diftantiæ qua remotum eſt pondusele vanduin ab eodem centro. Intelligendum enim eſt totam diametrumorbiculieffe vectemſecundi generis , quæ veluti fulcro feu hypomochlio ſuo imitaturpunctofunis C. in figura 35. fuperiori B. perinde enim quoadeffectum est: in medioitaque pondus : ab alterâextremitatepotentiaeſtappli catâ: eſtitaquevectisfecundigeneris. IIL., Si hoc.organum exunotantum orbiculo conſtet, dicitur Moneffaftos; cum exduobusita inverſis , ut per illos funis recurrat dicitur Dy ſpaftos :cumex tribusTrifpaftos &c. eruntautem aprehenfus fuftis vel baculus , & genu admotus preffuſquediffringitur: duplex vectisprimigeneris intervenit: dupliciſque fulcri vicesobit genu:un de exnum.2.libræquò apréhendeturfuſtishincin de remotiùsàgenu,cofacilitus diſrumpetur:nimi rumexmajore inæqualitatebrachiorumlibræ. TROCHLEA I. E StOrbiculus circacentrumMobilis infixus verticillo,velinclufusloculamento. Dupli cis eſt generis. Primumilludeſt: cum po tentia attrahens ( vel pondus æquivalenter poſi tumpro potentia) urget ad oppofitam partem il li , quam verſus elevandum pondus eſt ſcilicet premit deorfum,utelevet ſurſum ,ut in figura Fig.35. 35. trochlea A. Secundum Genus eſt, cum eo Tab impellit potentia quò adducendum eſt pondus, ut introchlea B. In qua obſervabis orbiculum alligatum eſſeponderi trahendo , non affixum im mobili clavo , ut in figuraA. Primum igitur ge nus revocatur advectemprimigeneris ,&clarius adlibram æqualiumbrachiorum ,quod facile ex pones, fi imagineris orbiculi diametrum horizon talemfeorfim ſumptum appenfum, vel ſubſtenta tum effeab orbiculicentro , itaut conſequenter quæ diameter trochleæ evadit horizontalis dum circumagitur trochlea cenfeatur eſſe utrumque brachium uniusejusdemque libræ virtualiter li primigenerishujusmodiſpecies; fipotentiadeor ſum trahat: erunt verofecundi ſiſurfumattollat: Utriusque generis Dyfpaftosperinde duplicat po tentiam hoc eſt quæ v.g. fineinſtrumento cen tum libras poterattantum elevare , cum illo du 'centas poteft. IV. Multiplicatis plurimis orbiculis quot in ter illos invenire eſt monoſpaſta , ſeu trochleas fecundi generis ; toties duplicatur potentia eft , fi duo funt ;'quaduplicatur : fi quatuor; octoplicatur , itautpotentia tantum potens fine inftrumento elevare decem libras cum hacqua druplicata trochlea elevare poffit octoginta , ut confiderari potes in figura 36. Ratio autem eft,Fig.36% quiaomnia filaponderaæquilibrantur ad invicem:Tab. nempèillaprimaquatuor exeoquodrevera æqui ponderantia fint: ultimum vero pondusA.fubiti tutum claritatem loco potentiæ æquilibrat vici numpondus ; quia furfum illud'trahit per'tro 'chleam fecundi generis:ftatui quoque foletàPra aicis toties duplicari potentiam , quot funt du Aus funium per orbiculos , fi potentia ſurſum trahat: quod fi deorfum,unus ductus funiumde mendus eſtex eaſupputatione.. AXIS IN PERITROCHIO. I. Continet vetem primi generis inæqua lium brachiorum : nam in figura 37. tranſver fali cylindri A. B. centrum cenfetur punctum ine nixum DeOrganismotuslocalis. nixumfulcro æquivalenteruni,licetre ipſaſintduo D.&C. Abhoc autem centro diſtat minus cir cumvolutus funis (quicenfeturponderare,quan tumcorpusappenſum)&magis diſtatinanubrium Fig.37. F. B. ( quod cenfetur ſemidiameter rotæ quæ Tab. 1. quandoque apponi folethuicorgano)utraqueau tem diftantia, ſeù longitudo habeturpro utroque 447 tum, ea quoque adcuneumfub illudpondus im mittendum petitur. COCHLEA, SEV VITIS. 1. Eſt planum inclinatum obvolutum circa columnam,vel cylindrum,utcernis in figura 39.Fig.39. brachioſtateræ aut vectis. Proptereaminor po dicitur vitis : cui inferitur mater vitis : hoc eftTabu. tentia applicata in F. ( ad commodiorem autem د F.G. ) æquilibrat majoremvim, ſeù pondusap apprehenfionen additur reliqua manubrii pars penfumex funejuxtàproportionem reciprocam fuerit c. g. longius decies , quam femidiameter unus circumagens manubrium illud reniti pote explicatam in libra : Quod fi manubriumB. F. cylindri A.B. Hoc eſt femicraffities ejus , homo rit , & refifteredecem hominibustrahentibus fu nemdeorfum. II. cavumloculamentum fimilibus, & congruentibus planis inclinatis excavatum:hinecum circumagi tur mater circa vitem , perinde eſt, ac ſi ſurſum attraheretur pondus perplanum inclinatum , & juxtaregulas Differt. 17. quanto faciliùs elevatur pondusperplanuminclinatum,quàmattollaturper lineam perpendicularem ad altitudinem eandem tanta eft facilitas&utilitasvitis. Quodfiaddide ris manubrium,feuvecteminfixumvelviti,velma tri creſcentviresjuxtàrationemvecais. Si organum hoc colloceturperpendicula 11. Adſubſtinendaponderahocorganum ufum riter ad Horizontem,dicitur ergata , feu arga num, & attrahendis præfertimoneribusuſui eft: mechanicumnon habet : namexnatura fua ob ſpiras inclinatas mutuòinfertaspermanetfufpen quodfi parallele ad horizontem ſtatuatur,dicitur fumpondus,&mater in mediovitishæret. Atad Borbera&elevandisinſervitponderibus. ROTA DENTATE 1. comprimendum,velelevandum,velattrahendum utileorganumeft.-: COCHLEA INFINITA. Eſtrotamajorhabensinmediorotulam mi norem: inhorologiis dentalibus res fitmanifeſta. Appellari folet tympanum majus , & tympanum 1. Seù vitisperpetua : machinulaeſt compa laexmanubrioaxisinperitrochio ,tum exvite aninus,hoc etiamdiciturRocchetto. Utraque rota dentata eft (nifiprodentibus adhibeantur circumci , additis etiam ad placitum trochleis : ita ut voluti funescirca craſſum latumque tympanum, ut in quibusdam majoribus machinis heri folet) dentesvero æqualeseffedebent,&equediſtantes utraque in rota : adeoquepauciores in minori. Semidiametri utriusque rotæ inæquales , funtve Juti brachia inæqualia vectis,vel libræ, unde con fequituridipfum,quod ex vecte , & libra : ſcili cetpotentia, ſeùpondus longè minus appofitum 4 exteriori majori rotæ æquilibrat pondus majus minori rotæappenfum. Exceſſunimirumrecipro coadlongitudines ſemidiametri.Atcumplureshu jusmodi conduplicatæ rotæjunguntur, (utinho rologiis fit )itaut rotulaunaminorinferat dentes ſuosindentes rotæalterius majoris; augentur mi rabiliter vires.in ultimarotulaſeùRocchetto,auge tur fimulquevelocitas in primo tympanomajori, Fig.38. utin figura 38. Hinc enim minimum pondusA. Tab. 1. æquilibratmaximum B. Ope hujusmodi machinæ fertur Archimedes jataſſe totum terrarum Or bemſedimoturum, ſi ſpatiumdaretur,ubi machi namconftitueret. : 1. CVNEVS. Eſt ipfiffimum planum inclinatum , de quo Differt. 17. fed itadifpofitum: non utfuper illud pondus deinittatur, aut elevetur : fedplanum ip fum immittatur, & intrudatur fub pondus : fic enim cuneus dum promovetur elevatpondus,& confequenter ſeparat, fi fortè annexum erat aliis partibus immobilibus : unde juxta regulas loco citatopoſitas , quæ potentiamotrix requiritur ad pondus furfum trahendum per planum inclina Y .... fine matre, tum exrota dentata, eaque multipli potentia ſe ſolavix libram potens viginti millia librarumperhocorganumpoffitattollere. Fit itaq; axis peritrochii , in cujus cylindro defcribitur una,velalteraſpira cochleæ , cuiſupponiturtym panuim dentatuin , ita utdenteshujus impingant ininitium ſpira: ( æquale enim effedebetinter vallum ſpirarum , &dentium )&perunam ſpire circumvolutionem integram dens unus tympani promoveatur,peralteramalius actotiesconverta turtota vitis;quotdentes funt intympanov. g. fi quinquagintafintdentes;quinquagies cochleagy ret,cumtympanumſemel:indetympano(fewroc chetto)appenfummaximumpondus elevatur,fed tardiffime; dum velociffime cochlea convertitur : velocitate nimirum comparativa , hoc eſt quin quagies circumagitur , dum minus tympanum, feurocchettoſemel, atque inhoctotumlatet my ſterium : quod fi addantur aliatympana,vel tro chleæ, veletiamaliæcochleæ infinitæ , fieret, ut ferènulloconatu columnas maximiponderis licet tardiffimeelevares:difficile tameneſthoc organum pararemolis majorisobfunes,& fimilia, quæfub ſtinerenequeuntimmanepondus. II. Si elevato nonnihil pondere ceffes circum agerevitem; nonrelabetur pondus ; fedpendu lum quiefcet : quia vel minima refiftentia ſpiræ cochlearis fiftit , & æquilibrat dentem tympani recurfurum. Utilisporro hæc machina eſt, non modoadattollendaponderamagna , verum etiam ad remorandum motum localem quammaximè tardiffimumque reddendum,quodufuieffepoteft adtemporis minuta ſpatiadimetienda. Hactenus demotulocaliphyſicapertractatio DiffertatioVigefimafecundaPhyſicageneralis PHYSICÆ GENERALIS : Dequalitatibus, &qualificationibus corporisnaturalis. Xpoſito motulocali corporum (quod àdiſſert. 11. præftitimus) poneſequi pareftde qualitate , tractationem: methodonimirumAri ,&qualificatione ſtotelis,cujus illa eft obfervatioadno tatadiffert. 11. citatâ,motumlationispræire motus adqualitatem,& corporanaturaliaadeospræpa rare. Titulus porrò duplexdeſignatveluti ſpe ciemgeminamaffectionum corporearum,quasad evitandaminipſo limine differtationislitem ,no luimusappellareunam accidens,alteram modum; mox enimdiſquireturnumqualitas omnis corpo rea fitaccidens abfolutum; & qualificatioomnis fitmodus, Definitiones,&Postulata. Uoddiximus differtationeultimaLogicæ deaccidente,&modo recolendum:etenim tum accidens abfolutum tuin modus ad qualitatem,&qualificationemgehusfunt,ambigu umtamenutin confequentibusaudies. II. QualitatemdicitAriftoteles,idefferatione cujus aliquidest quale, feu refpondetur interro ganti per quale ?optima definitio , fed nominis juxtadiffert. 8. Logicæ: nequeenim aliædefinitio nesolimdoctis inufu: D.Thomasqualitatem de finit: effemodum,feu determinationemfubftantia, veleffentia: perindeaccurata definitio , quæque latiffimo nomine determinationis , &modi.com prehenditaccidens abfolutum , & modum ſtriae appellatum.Nihilominus qualitas ut diftinguitur à qualificatione accuratè quoque fic defcribitur: affectiovelmodus, vel determinatioactuosa,& energicafubftantia. Qualificatioverò eſt velmo dus ,vel affectio , quæſtatumfenfibilem corporis naturalisvelinfert ,velconftituit. Affume calo rem,&perfpicuitatem : illum vocoqualitatem, hanc qualificationem , quia caloreft quid activum, &principium licèt fecundarium motusillius acci dentalis,qui diciturcalefatio : coritra perfpicui tas, ſcu diaphaneitas : nonenimvimhujusmodi, feu virtutem operatricem importat , fed potius confiftentiam ,& ftatum ,quod peripateticè dici folet principium ſecundariumquietis. Itaqueper indeeft de qualificationibus , ac ſtatibus corporum diſquirere , funt autem illi ferè ſequentes : inten Sum,remiffum,rarum,denſum,humidum,ficcum, opacum,diaphanum,molle durum,liquidum, vif. cofum,pingue,tenue,craffum, fragile,flexibile, elasticum, ductile,fecabile,friabile, & fi qua funtalia, : III. Idipſum de qualitatibus acquoſis corpo, rum ,feu virtutibus ſenſibilibus fac intelligas mæ qualitates quoque dicuntur)præterealux; ſuntenimferèhujusmodi: calor,frigus (quæpri &lumen, color,fonus,Sapor, odor, iſque multi plex,adhæc qualitates ,quæ ſpecificædicuntur, aut etiam occultæ præterea lenfationescorpo rumviventium , dequibusomnibusilludinante ceffummonco ,nonunamferripoffegeneratim fententiam :fingulæenimferè qualitates,& fin guliſtatus corporispeculiarem ſibi vendicantſpe culationem ,eamque ex propriis ducendamnon ex communibus ,&genericis : quod quiminus obſervant poetarum potiusritu , quam Philoſo phorumnaturampetractant ,& fabulofamquam dam rerumnaturalium conftitutionem fingunt, quamdeinde logicis phrafibus,&verficulisexor nent.... IV. Sed prædi&aomnianon comprehendam hac , &fequentidiffert,nonnulla enim ex lica tajamfunt:quæ vero ſenſuum objecta conftituunt, opportunius expendenturubi decorpore animato pertractabimus : quantum ad reliqua de ſtatibus primo loco differo in gratiam duorum exillis, quospræcipua difficultasnobilitat, Deintenso, & remiſſo. Vmdiffert,46. Logicæ,tumalibi inphy 4. T ficapaſſim intenfio,& remiffio,&gradus qualitatum commemorati funtaffumpto inexemplum calore,&poftulatâ explicationeilla intenfionis (cum adremibi nonfaceret advivum ifta diſfecare)quam hicreprobo, Exdiffert.demo disſect. 1. noſti modos explicarilatinius perpræ pofitiones,&adverbia,quàm pernomina: ficres habetquoad intenfionem , quam explicant read hæcadverbia, vehementer,valde, eg. calidum, vellucidum: &obfervaadverbia hæcnonpræfigi qualitatibus ipfis inabſtracto , fedqualibus incon creto : ineptèdices vehementer lux est, recte valdelucidum:quodaliis verbisdicitur: intenfio nondenominatqualitates, fedipſa ſubjecta qua lia: ſimiliterremiffio peradverbia,remiſsèmodi= II. Intenſumigitur fic definio eſt vehementer, ce,moderate, rectè intelligitur. aut vehementifimèquale, nempe fi intenfum fit inſummo, quod etiam dicitur intenfumutocto, quætamenappellatio fatis eftæquivoca, utmox audies: ficetiam remiſſum eſt modicequale, VCI modiciffimè,videlicetſi ſit remiſſiſſimum. III. Dices .... Ale Dequalitatibus, &ſtatibus &c. III. Dicesdefinitur intenfio: mutatio,qua tale fit magis tale ,& proportionaliterremiffio. Refp. 449 gis, vel minusclaram : amorem vehementiorem. minusaptaeſthæcdefinitio, nec enim neceffaria Teſt illa mutatio. Nonne igniseſt intenfiffimècali dus? At ubi in igne mutationumquidaliquando fuitignisminuscalidus, quam intenfiilime? Pra terea æquivocationem relinquis in eo vocabulo, mutatio, quo defignatur actio,velpotius exigen tiaintenfionis, fi activa mutatiointelligatur: quod Hipaffiva tuncerit ipſa formalis intenfio. Dices fecundo: calidumintensive eft , quodhabetplus catoris , feuplus dequalitate caloris. Refp. me lior non eſthæcdefinitiopriore,utpotè involvens quæftionem à quâdefinitiones immunes effede bent. Itaquemagis, feu pluscalidum (utmavis) non estidem,achabensplus caloris (faltemfuper hocquæstio eft) ſedindubièeftplus habens calo rem: quod ipſum in colore apertius patet; nam magis coloratum,vel illuminatum nonefthabens plus lucis,fedplus habenslucem : cujusipfius ra tio funımuliſtica eft , quia appellationes hujusmodi adverbialesplus,magis,valde&c. nonobliquum, fedrectumappellant, &afficiunt hujus concreti, g. calidum: quemadmodum particula quoque adverbialis negativa : cum dicis non calidum re tuan afficit non obliquum ,unde exponitur non habenscalorem:perperamveròexponeretur:ba bensnoncalorem. IV. Adhocfacitantiquum axioma, qualitas fufcipit magis,&minus, quod idem acintendi, &remitti poteſt:fedveteres nondixerequalitas in abſtracto,ſed in concreto, feuquale:etenim nil eſtmagiscalor , & minus calor ficuteffe non poteſt magis homo: fedutiquemagis calidum : videlicet ſubjectumſubſtentans,& fufcipiensqua litatempoteſteam magis,&minusfufcipere , e.g. corpus ſemidiaphanumminusfufcipitcolorem,& lucem,quamcorpusopacum. Hocautemnoneſt fufcipere plus coloris,fedplus colorem. V. Comparatio quandoque inſtitui attente ſo letinhis vocibus inienoffi,&extenfio;quandoque illarum oppofitio follicite perpenditur , cum re verâ vixaliudinhis attendi mereatur, quam quod utraquevox eſtfimilitercadens. Clamant nihilo minus exadverſofrequentiffimè:ficextenfiocon ftituitur: ergòpariter fic intenfio: aliiveròex iis demcaftris increpare folent: hujufmodi explica tiononeftintenfionis, fedextenfionis:illa dein divifibili eodem ſubjecto intelligenda eft. Quod quidempoftremum ſcimus,&ultrò prædicimus: necenim plus eft calidum , quodeſt magistrine dimenfum: necenim plus eſt calida aqua, quæ doliumimplet, acilla , quæ cyathum : fi utraque tantùmduos gradus calorishabere dicatur. Ni hilominuspronunciamushabendam efferationem inrepræfenti ſenſusphyfici , &fenfus metaphy fici quoad illud indivifibile ſubjectum ,juxtadi verſas ſpeciesintenfionum. VI. Nam quemadmodum ſpecie differunt multiplici plurimæ corporeæ qualitates : ficquo que diverfa in ſpecieintenfioneafficiuntur: quod fi qualitates fpirituales , quin & fupernaturales quoquein medium afferas longe diverſa intenfio fingulas qualitatum ſpecies confequetur. Quod quidem norunt,&fatentur illi etiam qui cùm ar cummagis curvum,vel minus: cognitionem ma R. P. Prolomæi Philofophia, velremiffiorem fibi audiunt objectari : diſparita temnecineptam folent interillas intenfiones , & caloris , autlucis intenfionem comminiſci. Sed mihimultolatius patet hujusmodidiverfitas : alia enim lucidi,alia calidi intenfio,aliaodorati,ſapidi, fonori, duri ,alia figurati , alia gravis: alia imagi ginis,perceptionis,appetitionis tumcorporea,tum fpiritualis: aliaſpecierumintentionalium : alia de nique fupernaturaliumquarundam qualitatum , & entitatum ,quarum pertractatio theologica eſt,& notioCatholicis familiaris:qualise. g. fides, ſpes, charitas&c. Hicexaminoduntaxat,intenfionem, &remiffionem caloris,&fiplacetcæterarum pri marumqualitatum diſparitatemallaturus ad inten 1, fionemaliarum. VII. Commemoratio graduumfrequens eſt in hácmateria : indè ex vocabulisproceffum eſtad credu'itatem rerum. Etenim ut dixi de ſphæra activitatis (differt. 10.Phyſicaſect. 2. num. 12.)fic inpræfenti obſervo effe poftulatum phyſicum, quodomnesqualitates,quæ intendi poffunt, fint finitæ intenfionis: atque exindèpoſtulari , utto tum,quodinter fummum , & minimum qualita tisintenfæ, vel remiffæ extare poteft , dividatur veluti in octo gradus, &partes adfaciliorem ex plicationem,itaut cum fummam intenfionemde fignarevelimus ,dici poffit , e. g. tale ſubjectum ellecalidum utocto. Cæterum , quemadmodum ex ſphæranonconficitur,quodomne calidum,& lucens neceffariòdebeat eſſe ſphæricum ; ita ex gradibus iftis nil præjudicatum effe debet : qvod videlicetreverâin caloredentur octo veluti por tiones,feuformæſuperadditæ,&compenetratæ in eodem fubjecto... VIII. Idtamenreveraplurescredunt , qui di cunt intenfionemqualitatum fieri peradditionem realemgradusadgradum,feupartisrealiterdiftin ctæadpartemcaloris: videlicet , quod in codem ſubjecto (in ignevag.)revera fint octo formæ ca loris feu gradus, feu partes (ut modeftius ſolent appellare )compenetratæ fimul cum eodem igne. Quinimmò fidenumero octonariolitem move res,eosdemquemoneresdepoftulatojuxtanume rumſeptimum;reponerentillico,quicreduntconti nuum ininfinitum divifibile, &ultròdarent finitas in infinitum particulas caloris compenetratas effe ineadempartefubje&i,etiamfiilludfittenuiffimè calidum,acmoxexclamarenteasnoneffe formas caloris,fedparticulas. Atprofectò (nifivocabulis ludamus)particulæ illæ integrales caloris funtve rus calor, vera formacaloris , effentiam totam formæ caloris habentes ficuti partesquamvis inte grales formælignifuntfingulæveraforma ligni & effentiam totamformæ lignihabent: itaut fi cen tumhujufmodipartes fimulcompenetrarenturve riffimumeſſetcentumformas lignieſſepenetratas : fic res habet in cafunoftro. 19 : : LII 4 1 ! CON 450 Differtatio VigefimafecundaPhyſicageneralis CONCLUSIO Intenſio caloris,&primarum qualitatumnonfit additionegradus adgradum,fedobformam L calorisduntaxatmodificatammodo intenfionis ,& èconverfo remiffio. IX, 1 6 ر Robaturconclufio: non funtmultiplican nonfolùm fuperflue, ſedabfurde, & contra principia peripatetica formæ, feu Pdæ gradus caloris &primarumqualitatum:ſeditamul tiplicarentur&c.ergo&c. Prob. mi.quoadabſur recipi inaere, velcryſtallo, aut ſimili ; quintri buatilli effe&um formalem primarium illuminati: quamvis alium tribuat : nempè calidi. Quare fi accidentali , & ſucceſſiva mutatione fieri poteft; jamillud corpus evadit illuminatum, &vifibile corpus illud diaphanum evadat opacum , quod (utvitrum ipſa fractione fit opacum , &album) hoceft illud idem lumen receptum , & conſerva Aumformalemilluminati , quem antea, licètillud tumineo corpore incipitillitraderede novoeffe idemcorpusinformaret,nontribuebat:nonenim ditatem ex inductione : in ſyſteinate peripatetico abſurdiſſimum effet; fi in igne, c. g. effent octo formæcaloriscompenetratæ in codemſaltem vir tualiter indivifibili ſubjecto : ergò &c. Probatur antec. Primo effetperipateticum abfurdum,fi ita, effentcompenetratæ octo formæ ignis, quiajam forma ſubſtantialis non effetactus primus,&ente lechiaprima:ergo etiamattentoordinenaturali & àmiraculis abſtrahendo idem feqveretur quoado Aoformascaloris,quia jam forma accidentalisnon effetactusfecundus, &quafi entelechia fecunda, ſeu determinatio ſubſtantiæ illam conftituens ,& ponensindeterminatogenere qualis, leu concre tiphyſici. Probatur fecundo , idem antecedens. Etiamaccerfendomiracula,octoformæigniscom penetratæ non facerentplus ignem,aut intenfio remignem:fimiliteroctocalores inſummocompe netrati nonfacerentcalidumplus quam fimpliciter inſummo: ita octo uniones , autubicationes non facerentplusunitum,autubicatum,& ita de ſex centisaliis: ergo&c. X. Dices difcrimen eſſe, quia formæ inex emplumadductæ intendi non poffunt, nec fufci peremagis,&minus. Refp. propterhoc ipfum dicote rectè non explicare intenfionem qualita tum,quæ cæteroquin intendi poffunt; fi data ca dem explicatione , licèt antiperipateticè quoad alias illas formas, illæ tamen non intenderentur: nec mihirecurras ad occultam rerum naturam; explicare enim debesquomodo eſſe poſſit,ut in tendantur per coacervationem formarum ,ſeu graduumprimæ qualitates : contendoenimexpli cari nonpoffe exhoc ipfo,& adverfari tuis ipfis principiis intenfionem per additiones gradus ad gradum. Itaque diſparitatem , & explicationem protedabo: calefactile e. g.,licèt naturaliter non fit capaxrecipiendi niſi unam tantùm formam ca loris; capax tamen eſtut fit plus ,& minus cali dumex co , quodjuxta numerum tertium, & quartum fufcipere poffit magis , & minus eandem formam caloris: at materia primanonpoteftfufci pere magis,&minusformamignisnecunionem, nec corpusubicationem,& fimiles alias formas; qviafufceptio iftarum confiftit in indiviſibili : non iteinillarum fufceptio. XI. Adhujusipfius dilucidam explicationem aſſumo in exemplum corpus lucidum , e.g. flam mam candelæcircumambienteillam corpore dia dices, credo,producidenovolumenin eofubje toaccidentaliter ,& modaliter mutatoexdiapha noinopacum: cùmenimdicasnequemutatofub ſtantialiter ſubjecto perire accidentia, utlumen, v. g. &calorem (negas enimmecum refolutio nemuſqueadmateriamprimamjuxtadicendadif fert. r.deElementis ſea. 2.)idipſum diceretene ris quoad ſubjectum mutatum duntaxat acciden taliter. Jam igitur intelligis quomodo ſubjectum luminis modofufcipiat magis , modo minus illud lumen : facilè quoque intelliges, quodfubjectum illud fi eſſet ſemidiaphanum,&fucceffivèpergrà dusevaderet opacum , fieret quoque magis ,& magis illuminatum , ac tandem illuminaretur ut octo pereandem omnino formam lucis: perinde enimcontingeret, acinvitreoprifmate,ſeutrigo no vitreo , quod diverſa modificationeſitus dum recipit formam lucis, diverfimodè illuminatur , & coloratur, fcilicet abeadem omnino formafubdi verſatamen modificatione. XH. Similia dico de calore,& cæteris formi accidentalibus , quædicuntur primæqualitates, & in ſubjectofuo adeffectumfuumaccidentalempe tuntcertas difpofitiones fimilesreqviſitis à lumi ne: easqve conſiſtentes in certamodificatione,in certis motibus localibus, incollectione,ſegregatio ne, autevaporationeparticularum : adeóq;in mo disindiſtinctisà remodificatâ. Utveroforma calo risſuſcipiatur àſubjecto ſatis eſt vel minima ex his modificationibus (ficutminimaopacitasſufficit ad effectum formalem illuminati ) variante autem , & crefcente hüjusmodi modificationecalormagis fu ſcipitur àſubjecto fuo: hoceft calidumintenditur: decrefcente autem eadem modificatione oppofi 'tumevenit, & remittiturcalidum , ut illuminatum decrefcente opacitate. XIII. Probaturantecedens pofitum num.9.3 quo ad ſuperfluitatem argumento,quodiffert, fua modosdistinctos eliminavimus : intellecta forma caloris inhærenteinfubje&to,&connotanteactum illum primum proximum proximè expeditum quemtu neceffariòponis ad producendos ,&fu peraddendos alios ſeptem gradus, feu formas ca loris,ſufficientiffimè intelligitur ſubje&um calidum utocto: ergofuperfluum eftutadhocipſum inſu manturſeptemnovæformæ caloris. OBJECTIONES.. phano:certum eſt me lucem videre: certumperi- XIV. pateticèeſt lumendiffundi permedium diaphanŭ : hoc eſt in ipfo diaphano produci lumen, ſeu lu cem: certum evidenter eſt medium diaphanum Bjectiones omnes ferè hacdiſtincti lone diſcuties entitative,intenfivè, Ο Seuremiſſive: eadem entitative for macalorisfacitcalidum utocto,&utunum,&utre non eſſe illuminatum àlumine recepto,& fubje Aato: quianon eſt viſibile,adeóque certum,lumen liqvæ ſumægraduum intenſionis ; fed non eadem intenſivehoc eſtnon eadem modalitertali genere modi De qualitatibus, &ſtatibus &c. modificationis : nam diftingvitur modaliter à ſe ipfa;juxta differt.de modis. 451 nemutexplicatD.Thomas : ergò peradditionem 8. Objicies 1. Intenſio proportionem habet cum extenfione: fedhæc fit per additionem partis ad partem indiverſa,&proxima parte ſubjeti acdi cituradditio integralis continui:ergò illaperaddi tionempartis ad partem qualitatis ineadem parte fubjecti. Refp. nego ma.extenfiofit etiam per additionempartis corporis ad partem nunquid intenfio quoque compenetrabit partes ſubſtantia les corporis ? Additiones duædantur integrales extenſiva permanens , & fucceffiva fluens ; hæc duo tota dicunt multitudinem partium integra lium : eft additio , &multitudopartiumintenſiva eftnovumtotumin rebus corporeis , quodreji cio. Contra1. Quieſt minus dives fit magis dives per additionemdivitiarum,ergò etiam minùs ca Jidum. Refp. Belleperifta moralia , & marfupia nummorum pergere ad phyficam intenfionem qualitatum: nonnevidesdivitias additasdivitiis,& nummosnummis acervumfacere,&totumexten fivum? Sed illudmagis miror , nonnullos ex ar guentibus declamare contraintenfionemodorum, &faporum, quodreveranonintenfio fit ſedex tenfio&cumulusparticularuin ſapidi&odori:cos demveròinpræſentiabarcâplenânummorumar gumentadefumere. ☐ Contra2. Cauſa ſummè calefactivatantùm ca loris produceret, quantum cauſa minus calefacti va :fedhoc abfurdumeſt: ergò. Refp.dift. tan tum caloris entitativeconcedo: intenſivè,&mo dificativè nego : formam caloris utraque cauſa producit,ſeddiverfimodèmodificat:adexemplum diaphani ex num. 11. adde exemplum magnetis, qui ferro armatusvirtutem intenfioremhabetnon additionenovævirtutis,fedquiapriordiverfimode modificatur. Contra 3.Ergotantumeftcaloris &lucisinSo leacinlucerna. Refp.negoſuppoſitumjamtranfis adextenfionem,& molemcorpoream: certèplus entitatis ,& corporis,&ignis eſtin Sole, quàmin Lucerna, fedaffumptaunâ æqvaliparticulâSolis,& lucernæ dico utrobique qualitatemluminis,&ca loris entitativè æqualem effe , & omitto intenſivè ihæqualemeffe.-Contra 4. Quando ſucceſſive intenditurcalor augeturipfe calor: ergoadditur pars caloris par ti: aliis verbis, ſucceſſive produciturnovaparsca loris : vel actio intenſivaſucceſſivè determinatno vi caloris exiſtentiam. Refp.nego hæcalia verba: nil producitur inintenſione ſed idem productum modificatur:necmeraactiointenſivapropriaactio eft,utproprianon eſt actio unitiva (exdiſſert. 9. ſect. 1.) cumneque unionequeintenſiofit modus distinctus. Adprima verbadift. illud augetur ſa tis æquivocum entitative nego intenſive omitto: augetur augumentum, &augumentatiopropriè loquendo adquantitatempertinent,&molemcor poream : impropriè tamen quandoque etiam ad qualitatem accomodantur : Hinc dum quale fit magis qualediciturqualitas augeri:ſedintelligen dum intenfivè : hoceſtmodificaturmodificatione magis energica illaqualitas. : Objicies 11. Qualitas e.g. calorintenditurſe cundumeffentiam &hoceſtintendiperradicatio eſſentiæhoceftper individuum qualitatis additum individuo. Refp. quidquidfit de illaradicatione, qviterminus metaphoricusufurpatus eſtàviris do Etiffimis,&nihilabſurdi , nifi præter antiqvorum ſenſum promoveatur,redolet ; dico Doctorem. Angelicumphraſiſcholaſticaſui temporis pronun ciare intenfionem non fieriperadditionem, cùm dicit fieri ſecundùm effentiamaccidentis : lingva enimveteri ſcholaſtica id non defignatplureses ſentiasindividuales feuplura individua ſimilemes fentiamhabentia compenetrariineodemfubje&o, ſedeſſentiam, &naturam accidentis (quodpro ptereadicitur entis ens,&cujus totumeffefitin effe)àſubjecto illo modo magismodo minùs fu 2 ſcipiquoad effectumfuumformalem : utlumenin opaco: quodipfumThomiſtæcommuniterappel lantmagis communicari, aut participariaccidens ſubjecto,autetiam radicari. Contra 1. Cauſaintendensſubjectumjam cale factumutunum fi noneffet ita calefactum ,pro duceretinillocalorem ſecundumeffentiam,nem pè ipfamformamcaloris;ergò etiamcumeſtcale factumutunum,producetformam caloris : cur enim impediatur?Refp. negoconfequentiam:pro pteridipſumimpeditur : quemadmodumquodeſt albumdealbari nonpoteft : fedquodnigrum:ita enim diſpoſuit natura abhorrens à ſuperfluis, ut quemadmodumfiunilenonagitinſimile;itaneqve caufa cæteroquin intenfior producat calorem in ſubjecto calido : &potiùs calorem jam exiftentem modificetjuxtanum.12. ficenim quoderatparum calidumfitvehementercalidum. Contra 2. Dumdiffunditur ſphæricècalor , & lux tantùm eſſentiæ calorisproducereturin proxi mo, quamin remoto : quod abfurdum videtur. Reſp.diftingvendotantùmentitativè concedo: in tenſivènego:quædiſtinctio ad hosquoquetermi nospertinet: calorfecundum effentiam : qvia à ſubjectocalorfecundum effentiam eſt ſuſceptibi lis magis & minus : hoc eſttalis eſt effentia ca loris. " Contra3. Ergò peradditionem modalitatis ad modalitatemintenfionemexplicatis: utexadverſo peradditionem qualitatis ad qualitatem. Refp. fed negamus fimul modalitates illas eſſereculasdiftin &asare modificata enparſimonia. : Objicies 3. Nonnullas paritates : arcus curvus fitmagis curvus per novam curvitatem diverſam àprimaquæ perit: ficcognitiode codem objecto intenfior,& clariordistincta , & diverſa eſtab alia minùs clara:ita etiamamor intenfior autremiffior, ita (ſi Divina attingere fas eft ) viſio beatifica in tenfioruniusBeatipræ aliabeatificantealium: non enimperadditionemviſionisad viſionem , neque permodificationemdiverſamejusdemſeuomninò ſnnilis viſionis,aut cognitionis intuitivæ explicari poteft: ergojuxtaſententiam quorundamveterum ſcholafticorumdicendum intenfionem fieriperde ſtructionem prioris qualitatis , & productionem novæ. Refp.jampræmonuinum.6.nonuniusato mæſpecieiintenfioneseffe:quarecurvitas, cogni tio, amorcùmſintvelmodi vel ſaltem qualitates minimè actuoſæ , & operativæ non intenduntur pernovammodificationem,ut qualitates actuofa, &primæelementares. Lil 2 1 Con 452 Contra 1..Odores, ſapores, colores,intendun DiffertatioVigefimafecunda Phyſicageneralis tur ex eoquodparticulaillorumſenſuphyſicoin divifibilis, fed metaphyfico divifibilis , & extenſa depureturmagis àcorpufculis extraneis immixtis cumcorporeodorovelcolorato:proptereaexha latoper caloremnimio humore,res odora magis olet:&corporamagis colorata &fapida funt:er gòpari rationeperdepurationem contrariivelex tranei,utnonnulliveteres loquebantur, fit magis calidum,& illuminatum. Relp.negoconſeq. dis paritas eſt ex co : quod in ſyſtemate peripatetico calor&luxindubiequalitates funt: de ſaporibus, coloribus &c. amplior dubitatio eft , propterea propriiffiunam intenfionem calorisaffignareopor minoseffe comparativos: cùmenim rem aliquam dicisraramcomparas tacitèvelexpreſsè autcum aliare,aut ipſamcumſe ipſaproalio ftatu: ficaquà e.g. reſpectu aeris ,&terrædenſa dicitur &rara; hoc eſtinſtitutâ comparationead terininos diver fos.Definiturautemrarum enscorporeumquodpa rumcomparativehabetſuaentitatiscorporea multumitemcomparativehabetvelexigithabe reextenfionis localis:idaratione alicujusprinci piiintrinfeci neceffarii:feunon liberi:ſcilicetvel ratione ipfius entitatisraræ ,velrationeaccidentis fuperadditi puta caloris. 11. Exhacdefinitioneread expofita fitprimò Angelumnonrarefieri cumprolibitooccupat mo tet . Contra 2. Gratiaſanctificans animam juſti cum perbona operaaugetur, per additionemgratiæ ad gratiam in animareceptæexponendaeſt:ergopa. riter calor& primæ qualitates. Refp.nullampro fectò eſſeconſequentiam àſpiritualibus, fupernatu ralibus , &ineffabilibus ad res maximècorporeas, &altiffiind immerfas in materia. Cæterum co gnitiones ſpirituales ex dictis diverſimode inten duntur : igitur quemadmodum quoque fpecies intentionales per additionem ſpeciei ad ſpeciem; ficultrò concedo gratiam fanciificantein fimiliter augeri , nullâ tamen inde paritate profutura con tra conclufionem , quia peculiaris natura gratiæ ſanctificantis petit augumentum fuum conſiſtere in additione : etenim intendi nonpoteft per no vam difpofitionem ſubjeti : requirit enim omni modam difpofitionem nempe carentiam gravis peccati quælibetvelminimaparticula gratiæ fancti icantis:eſtenimillaveluticharacterimpreſſusani mæconferens illi jus ad vitam æternam velutiad creditum:jura autem,& characteres quibus credi tori obligantur debitores cum multiplicanturnon augentur merè modificative ſedperadditionem characteris ad characterem. XV. Hactenus objectiones : quod poftremò moneoillud eſt, ſollicitum ine noneffe numgradus caloris,& lucisfintHomogenei,velHeterogenei: dſt enimunares indivifibilis fub diverſa modifica tione: quare habita ratione modi loquendi,perin dèconcedi poteſt , ut conceditur actio ſphærica, juxta confiderationem modalem heterogeneos ef ſe, ſecundum veròrealem entitatem illorum eſſe homogeneos. : I. R Deraro,&denso, Arum àraritate dicitur, determinaturvel caufatur faltem impropriè àrarefactione: hæcitaque tria diftinguas velim fimilique pacto denſum, denfitatem , & condenſationem. Raritas (quam tolerabis quandoque dici rarefa &ionem formalem, non tamencauſalem) clariùs ſenſibus percipitur quanı definiri poffit : obſerva aqvam bullientem , & nimio calore exundantem exolla, illicò percipis aquam illam magis extendi, &dilatari: hoc ipſumeſt rarefcere: cùm vero ces ſat ebullitio; ceffat aquæ exundatio,& reditcerta denfitas connaturalis aquæ , hoc eftcerta extenfio localis: hoc autemeſtcondenſari. In primis ita que advertes hosterminos rarum,&denfumter do majorem modo minorem ſphæram localem: quia neque eſt ens corporeum , neque exprin cipio neceffario , fed arbitrio occupat locum majorem. Secundo ſufficere ad raritatem, quod fit exigens multam extenfionemlicètte ipsâ illam nonhabeat: exemplum'unumexEuchariftia:par tes corporis CHRISTI Domini nonnullærara funt , licèt compenetratæ in fingulispuntisſpatii cumtoto corpore. Aliud exemplum eft : rarum dumejuselateriumcomprimitur (juxta differt. 14. demotulocali)non amittit raritatem fuam ut aer compreffus intra follemluforium. Tertio den fi correfpondentem definitionem effe , quam per teipſumconſtrues. Quarto totam difficultatem ( quæ exmaximiscreditur totius Phyſica) hujus quæftionis eſſe inintelligentia illiusterminifuaen titats: numvidelicet ſenſuphyficoanmetaphy fico intelligendus fit?Ita uteadem&folafenfume taphyfico entitase.g. uniusgrani bombardilis ex pandatur in ſpatium multiplex ducenties vicies quinquies millies illius ſpatii , quod occupabat granumnonaccenfumnec rarefactum: (quemad modum exFromondoponimus accenfum.pulve remnitriumrarefieri:)anveroſenſu tantumphy fico eadementitas granifit ,qvæusqueadeò dilata tur ?ut mox audies. 111. Diligenter diftingves raritatem, &denfi tatemàtenfione,& compreffione provenienteàvi 'elaſtica : plurimum enim diſtant hujusmodi affe &iones,ut ex citatâdiſſert. 14 liquet: licètquan doque fimulaſſocienturvelunaaliamconfequatur. Vis enim elaſtica eſt in ordine ad recuperandam 'figuram naturalem partium inſenſibilium ex ten fione vel compreſſione iminutatam : rarefactiove ro&denfitaseſtadmajus,velminusſpatiumlocale occupandum. IV. Inomnibus corporibus naturalibus infunt pori, ſeu meatus inſenſibiles,quodnemoinphyſi câ eruditus hoc tempore negaverit: in ipſoquoq; vitro verosporos eſſe ex differt, de aere colliges: aquam quoque,&liquida poris præditaeffe exfy ſtemateepicureoſufficienterdilucidatumeſt exfo lutione ſaliumdiverforum in eâdem aquâjamex aturata unoTalis genere: adquodrepetediffert. 4. phyficamfect. 1. demetallisquoqueres eſt aperta ; mercuriovidelicetaurum penetrante &aquisſty-. giis ſolventibuscætera metalla. V. Præter aerem craffiorem,&athmoſphæram admittendus tùm aer ſubtiliortum ſubſtantia ſub tiliffima , & ætherea omnibus corporibus immixta àperipateticis dicta quinta eſſentia utexdiffert.9. phyſica fatisconſtat: acprætereaexomnibusexs per perimentisponendis differt. deaere, illa enimom Dequalitatibus, &ftatibus &c. nia vel obftinatiffimum convincunteffe inrerum natura corpus aliquod longe fubtilius aere noſtro ſpirabili,quod eopervadatquòaeriſtecommunis pervadere non poteft: quod etiamconficiturex aeris ipfius expanfione &elaterio: modo abnege túrvacuum. VI. Inexplicanda rarefactione,utinreliquis naturæ phænomenis,illudmaximècavendum ne ponatur quidpiam contrà principia lumina natu ræphyfico evidentia: fiveillud realiter five for maliter opponatur iisdem principiis , e. g. penetra tiocurporum, replicatioejusdemcorporis, ſaltus nontranfeundo permedium& fimilia funt data velobjecta realitercontraprincipia phyfica evi dentia phyficè : quoniam conftat naturaliter il la eſſe impoffibilia , idque fere ex terminis : ta metfiprobaturaliundèilla ipſa metaphyficè&fu pernaturaliter effepoffibilia. Atquædam aliafunt quæ valdeaffinia prædictis, ſen formaliter loquen doomninòfimiliaquantumadeasformalitates,in quibus relucet repugnantia prædi&orum: dicun turveroiftaeffeformalitercontra cadem princi pianaturalia evidentiaphyſice:hoceſteſſeimpof fibilia naturaliter perinde acillaprima e. g. Sit aeris portiopartibus immediatè contiguis ita ex tenſaut naturaliteroccupetunumpaſſum ſpatii: 6 concipiatur illumeundemomninoaerem, eafdem omninopartesimmediatè contiguas retinentemſe folooccupare quatuor milliaria fpatii (juxtà ob fervationem Domini Mariottede phyfica diſten fione aeris ) perindehocipfumapparetnaturali terimpoffibile,acfiilleidemaer naturaliterunum paffumoccupans replicaretur millies: primumdi coeffe formaliter, fecundum realitercontra idem principium evidens : quia primumeandem for malitatemcommunicat,propterquamhoc fecun dumeftnaturaliterimpoffibile. VII. Inexplicanda rarefactione &fimilibus fi quando verſemur in bivio quippiam afferendi autformalitercontràprincipia naturalia prædicta: autcontraaliquamexperientiam fingularem,quam fenfuphyficocommuniterexiftimant homines fe To habere;rationabiliter &philofophicetransfer re debemusconfiderationem ad fenfum metaphy ficum , & confonare principio illi evidenti na turaliter: ratio eft,quiaexprincipiisillis etiamfor 453 toto probabilitatis jure ſtatuimus inhærendum in cafu quoque controverſo effe principiis lumine naturænotis, VIII. Itaque ad rem præfentem quod facit deprehendimus maximèfugere&fallere experi entiamfenfibilem ſequentia, Primo motum loca lem: edoctienim ſumusdari maximos&velocis fimosmotuslocales,ubiſenſuphyficoomnimoda quiesſuadebatur:e.g. inſono certumeft velociſſi mèmoveri locali motu undulationis aerem;itaut unoprimominutotrecentos paſſus ſonumpercur rereobſervatum fit : tacqui quidem motus hujus modiinfenfibilis eft,quiaminutiſſimeexindecriſpa tur aer ; qui cæteroquintenuiffimum eft corpus: unde inorganatangendinonimprimiteum impul ſum, quidiſcerniſenſibiliter poffit à vitangendi: licet perorganum auditus difcernamuseamaffe. &ionem. Secundo edocti etiam fumus , quod primoafpectuſenſus phyſicus maximèdiffuade bat,vimſubſtentativamminimame,g, tenuiflima rum palearum ſubſtinere poffe vel graviffimas molesexdiffert. 12, demotulocaliſec 2. Tertio ſcimus etiam vim attractivam ponderum imma nium determinari poffe, &induciperminutiffi funium & rudentium ,quibus alligata finteapon mas guttulas aquæ fubeuntes per minimos poros dera; notiffimumque eſthacinduſtria , nimirum humectatione funium,obelifcumVaticanumele . vatum fuiſſe in altum & impofitum baſi ſue. Quartonovimus quoque exiftere ſpiritus minu tiflimos in corporibus viventibus , coſque effica ciffimos: quos præcipuèobſervamus& miratour inminimisanimalculis, quæ optimomicroſcopao difcernuntur: in iisque autcernimusautnovimus cunctaorganavitalia ineffe,&vaſaopportuna ad fenfus exercendos , & internas vitales actiones peragendas : indeconftatineffe illis fpiritus ani utunturminimæ illæ animæ ad functiones fuas : males , quibus veluti inſtrumento inorganico atquam minutiſubtileſque inuna e,g, acaro ſunt ſpiritus illi per quam minutas fibrillas &canali culos pervadunt! Quintonovimusprætereamo tum hujusmodi ſpirituumvelociffimumeſſeopor tere : innobisipfise.g.cumà cerebropernervos adorganadefluuntad nutumappetitusvelvolun tatis ,videmurenimeodemipfiffimoinftanti quo volumus,codembrachium autmanumnosmove maliterſumptis oritur ſcientiarerum ( quæ ſenſure; attamen acurreredebent ſpiritus à cerebro ad tantummetaphyficocontinetur)nonveroexex perientia fingulari habita fenſu phyſico : atque hujus ipfius ulterior ratio eft,quia per inductio nem reflexam &latiffimam fcimus experientias hujusmodi derèbus fingularibusfæpiffimèfallere: hoceft primo aſpectu communitervideri plerifq; hominibusex eacauſa prodire unde revera non prodeunt:ut evenitin remo aquæ immerfo , & innumeris aliis , præfertim circa motum loca brachiumfcilicet motu fucceffivo & temporario: atquoniam velocitate incredibili accurrunt ; fi multaneævidenturillæ a&iones ; quæ confequen.. tes funt. Advertimus etiam ſpiritus hujusmodi molliſſimoseffe:dumenimper canaliculos fibi de ſtinatos ultròcitroque permeant nulla fit impref fioin partibus corporis noftri,ut difcernamus ex indeillorum impetumautmotum,concitatiſſimum licet: nilautem huicobeſt,quod canaliculi nervo lem:quale illudeftde moturotæ ,autrotæin me- rumvenarum&c, fint diſtorti &obliqui : facilè diorotæ ex differt. 19, fec.3. Adhociplumma ximè facitobſervarenum inpluribus aliis cafibus particularibus & formaliter convenientibus cum cafu controverfo (hoc eft inea formalitate vel proprietate ſe perqua litigatur ) deprehendatur ratione &experimento minuto ſenſum phyſicum 17 opponi ſenſui metaphyficoquo adeafdem pro prietates ?quod fi itaeſſedeprehenderimus ; tunc enim ſpiritus maximo impetu defluentes deter minationem mutant quantum adviam obliquan dam fine ullanobis ſenſibili impreſſione: Analo giam habesexdiffert. 18.fec. 2. num4.&fec.3. infaxis ſuper flumina projectis nonnihilinclinate, quæ facillimè reflectuntur exminima refiftentia aquæ. Hincporroanimadvertipoteft,quodſi ef fluvia fimilia ſpiritibus noftris animalibus , ex 1 trin 454 trinfecus carnis noftræ poros ſubeant aut prope DiſſertatioVigefimafecunda Phyſica generalis corpus noftrum pertranfeant&quafi perftringant velociffimo licet mota : ſenſibiliter taimen percipi nonpoffehujusmodieffluxumauttranfitum... CONCLUSIO. Exrarodenfum , &exdenſo rarumnonfitper modummerummodificantem eandem omnino fenfumetaphyfico entitatemfcu materiamcor poream. Sedentitas & materiaeademdum contra: namdehoceſtquæſtio)eandem quidem aquame.g. multoinquam magiseandem,quamho mopuerfit idem cuinſeipſoſene,velpullusequi cumſe ipſojamcaballo:quemadmodumenimvelo citas & tarditas rectiffimè exponiturper identita temtemporis ſenſuphyfico nonverometaphyſi co, ita quoque raritas &denfitas. Hujusmodi. itaque identitas diverſitatem inſenſibilem& fenfu metaphyfico recipitquidem,ſedrejicit ſenſibilem &phyticamdiverfitatem ( exceptis proprietati taxatJenfuphyfico itàmodificatur. Quodnon nemo diceret rarefactionemfieriperintrusio bus dumtaxat confequentibus indubie rarefactio nem vel condenſationem) unde cave ne inducas adcavillandum ſpongias humectatas aqua , vinum nem corpusculorum. Robatur prima pars,quæ negativaeſtexnum. aqua mixtum ,triticum lolio , &jactestalemeffe Prope 6.:perinde noſtramrarefactionem. eft impoffibilis , immo nuilo ma gis modus ſeù modificatio quæ determinet ut, Probaturjamfecundapars conclufionis: firare factio fit actio rarefacientis caufæ ( quæ plerumq; partes corporeæ immediate contiguæ &impene tratæ circumſcribantur unopalinoIpatii,quæinin ſtanti antecedenti v.g. eædem omnino immediatè contiguæ , & impenetratæ circumfcribebanturà4. mille palmis ſpatti ; ac fit naturaliterimpoffibileut illæ partespenetrenturinunopalmo ſpatii,ergo&c. eſtcalorin particulis igneisutmox audies)vehe mentiſſime, licetinſenſibiliter,ſe moventis : quæq; primo alteret& immutet corpus rarefaciendum lecundum inſenſibiles ejus particulas: &fecun Probatur anteced. nifi ludas hifce verbis aenfa-, docasagitet & feparet : & tertio diverfimode difponat ac antea difpofitæ fuerant , ita ut in ter illas aperiantur novi meatus infenfibiles tum&penetratumàfortiori , modumillumcon multo plures quain antea, &diverfimodè figurati denſationis vel denfitatis eſſe non pofle naturaliter. acperimetri: præterea quartocorpus rarefacien coipſo,quod eſt evidens modumillum penetra tioniseffenaturaliter impoffibilem: probatur hoc ipfum, quia percipi nequit , quodilla condenſa tionon fit ipfiffima penetratio : fed per te pene , trationon eft ergo eſt modificatioetiam meta phyficèimpoffibilis. Probatur ma.tam eftimper ceptibile (neque hoc exfubtilitate myſterii fedex abfurda contradictione ) partes corporeas impe netratas immediatè contiguas ante occupantes quatermille paffus,ipfas eafdemfeuſu metaphy ficomodo occupare unum folum paffum: quam fit imperceptibile unum paffum efle quater mille paſſus velſpatiivel corporislocati. Quodhactenusdixi de condenfationefaciline gotio perte ipſe accomodarepoteris rarefactioni, ex qua partes immediatè contiguæ occupantes unumpaſſum,pofteànonreplicatæoccupentqua dumexiftat in liquido aereovel æthereo fubtilif fimo &agitatiffimo , eoque etiam immixtoefflu-, viis aliis, cujus plurimæ infenfibiles particulæ mo tu ſuo fuscant inporos illos fecundum inſenſibilia. &immifceantur ac unianturcontinuativè : Item quintocircumambiantur cuncta iftaàmateriaacrea vel ætherea, agitata utraque tùm impetuſuo in nato juxta num. 5. ,& differt. de aere , impetuimpreſloa cauſa rarefaciente : fi inquam, rarefactio hoc pacto defcribatur ;.. clare&methodoverè phyſica omnes effectus& proprietates rarefactionis , & condenſationis ri te exponi & intelligi poffunt : atqui hujusmodi explicationem confequitur veritas conclufionis 4 tum diftinctè & : ergo&c. : Minorhujus argumenticontroverti nequit: ete ter mille paffus. Qui porro ex adverſo tuentur quodnegamus ultro devorare ſolent hæc omnia &obfirmari ad vocalem definitionemrarefactio nis & condenſationis quod nempe rarefactio fit Parummateriæfub magnisdimenſionibus&con tradenſitas : quemadmodum quoque agentesde quantitatejuxtadiffert. 8. phyfico-metaphyficam obtrudere folebant velocitatis & tarditatisvulga res definitiones : & mox faltus,replicationes,mo rulas , identitatem diviſibilium realiter, & fi quid aliud effundere. SolentetiamAngelos inducere inpræſentem ſcenam: quafirarefiantacaddenſen tur,cum minoremvel majorem locum occupant: at cave iterùmque cave ne ſpiritualia corporeis confundas : autdefinitiones prolatas abauthori bus fuis ſenſu phyſico adſenſum metaphyficum detorqueas. Adfecundampartem conclufionisprobandam moneoadmittendumutiqueeſſe,raritatem&den fitatemmodos eſſeſeumodificationes, quætamen non inodificent eandem ſenſumetaphyfico , fed phyſico entitatemfeu materiam ( cum videlicet mutatio contingit ex denfitate in raritatem , & nimpofitararefactionedeſcripta in inajori,tranfit àdenfitate ad raritatemidem ſenſu phyſicocorpus, itaut ſenſibiliter illud corpus jamrarum in nullo aliodifcrepetà ſeipſodenſo,quàmin extenfione locali , motu& levitate reſpectiva ,& denique proprietatibus illis quæ indubitanterconfequun turmodumrarefactionis. Majorverò ſuadetur his rationibus. Rectiffimè intelligitur primo calefactionem, quærealiter idem ac rarefactio eft , agitare partescalefactiles : non enimdumtaxatjuxtacelebredictummotus estcau fa caloris , fedviciſſimquoque caloreft caufa mo tus:etenim palam eſt inebullitione agitatioconfe quens vel comitans calefactionem. Secundohu jusmodi agitationes , & motus fieri inſenſibiliter licet velociffimè ut ex dictis num. 8. fat liquet. Tertio item intelligitur dilucidehujusmodiagita tione minutiſſimas particulas corporis calefacti lis ( e. g. aquæ) diverfimode diſponi mutuò , & diverſos poros aperire: idipſumpatetexco,quod particulæ magis igneæpenetrant, & feparant ne xum particularum rei calefactilis : cujus experi mentum præſtat temperatura calybis per ignem: temperatura enim illa perficitur per hoc , quod parti lay De qualitatibus, &ftatibus &c. particulæ ferreæ ſeu calybeæ difponantur modo 455 materiafub magnis dimenfionibus exeodem magisidoneoadvim elasticum: patet idipfumin carbone,&fimilibus : exaccenfione enim difpo nuntur particulæ ut fintelaſticæ,indenonnihil fo 1 nat percuffus carbo. Quarto intellectu quoque facileconfequimur , quodaer , & æther ambiens corpusillud calefactile ,& rarefactile fubeat ,& penetretinnovos illosporos utex elaterio,&gra vitateacrisexdiffett, deaerefect.3. &4. compro batur: poffunt autem pori illi itaminuti&figurati effeutperaliquos nonaqua fedaer, perañosnes queaquaneque aer,fedfolusætherpervaderepof fitutexnum. 5. fatisconftat. Quintopercipimus aperte, quoditaimmifceri aer ille, & ætherpoffit quantum fatiseft ,utfenfu phyfico coalefcat in unum cumcorpore rarefacili itaut fenfuphyfico &fenfibiliternonremaneataerautather : fedaga gregetur, &fitcorpus illudrarum,adquodipfum plurimum facit, quod particulæ corporisrarefa ciendifeorfum fingulæagitanturacalore motuve hementiffimo& turbinato quorum fingulæ illæ longiufculæ probabiliter funt:unde cumvelutiin natentætheri velaeri , fibi majus ſpatitum, & die tantiam à reliquis homogeneis particulis petunt propterillam agitationem circularem: ex quofa Ciunteamimpreffionemoculoquam facit titioac cenfusactus ingyrum:(nimirum ſpeciem circuli ignei exrationedandadiffer. 5. demundoſect. 5. Ubi deStellis cadentibus ) ſcilicet particulæ eg. igneæinnumerabilesiraagitatæſpeciemfuiamplio remfaciunt , quia veluti areasplurimorumcircu torum igneorum occupant,cumtamenſenſumeta phyficofintdumtaxatdiametri hujusmodicirculo rum. Sexto denique intelligitur : quopacto ex impetu , & motu calefactionisagitetur quoque aer,&ætherimmixtuscorpori rarefacto : neque huic obfit , quot aliuin motum,&nifumanteha buerit aer, & æther,nam exdiffert.32. demotu localife&. 1. minus intenfus impetusagerepoteft Incorpushabens intenfiorem. Exprædictis ritèperceptis conſequuntur pro prietates corporisrarefacti. Prima,corpusrarefa Aum evadit dilutum magis in qualitatibusfuisna turalibus,ut obfervareeſt in flamma rariori , quæ activaminuseft,quamdenſior qualis nempeflama paleatum,velexaqua vitis. Secunda,rarumcor pus levius reſpective evadit: immifcetur enim in fenfibilitercum æthereomnino levi , & cuin aere minusgravi: ex hacveroproprietate plura ema nantadmotumfurfum corporisrarefactipertinen tia. Tertia,fieri quoquedebet illud corpusvalde elafticum ob immixtum nimirum aerem : atque hincmirabilia rarefactionis phanomena facile de clarantur. Quarta,occupatquoquemajusfpatium juxta capacitatem,&proportionem cujusquecor porisad majoreinvelminorem raritatem. De his omnibus proprietatibus rationem reddere phyſi cam&credibilemnullaaliaſententiapoteft. OBJECTIONES 10 ار ان : ! Bjicies 1. ita explicatanoneſt vera &rigo roſa rarefactio. Refp.ne.magis rigoroſa eſt fenex. quamrigoroſePetrus puerfitidem,acPetrus Contra 1. ExAriftotele rarefactio estparum quoque quantitas estindifferens adrarum ,& denfum,ut adcurvitatem,&rectitudinem, er go&c. Refp. quandoquidem Ariftotelemaccerfis, audiillum (cap.8. deprædicamentis)denfum exeo eft quiapartes ipfiuspropinquefibifunt :rarum autemexeo quod interfe diſtent: item (4.Me teor. cap.4.) compreffibilia ,&denfibilia eaeffe, quepoffunt infuasipforumpartes inanes , autin fuosipforum meatus coire. CumhocAriftoteleego fentio : habe tibi tuum,vel fi placet utrumque fic explicautſenſuphyſicononnunquam , aliasfenfu metaphyfico cumloquicenfeasutipaffimde rebus cæteris confuevit. Contraz. Corpusidemmetaphyficè poteſtmù tarefiguram:ergoextenfionem quoque,nimirum perrarefactionem,vel condenfationem. Refp.di ſparitas eft quia nulla penetratioaut replicatio in transfigurationecontingit : nilenim illaaliud efty quamdiverſa diſpoſitiopartium invicem conjun tarum, quæ tamfacilè mutarepoteſt , ac partes : : illæmoveri poffunt localiter. Contrà 3. Si diverſa quantitasde novoprodu catur in rarefactione tollitur abfurdum præten fum, ergo&c. Refp. ne,ſequelamquænonnullis placuit : adverteredebuiffent quantitatem ab Au thoribus poni coævam materiæprimæ , & nun quam deftrui : prætereà perinde imperceptibile effe eafdem fenfumutaphyfico partes ſubſtantiæ corporeæ nonpenetratasacparteseasdem quanti= tatis ante occupantes quater mille paffus , mox unumtantumpaſſumoccupare. Igiturnegofup pofitum ,utiquoquenegandumnonnullisaliis qui eodeveneruntutconcederent penetrationemna turaliter contingere inaddenfatione. Contra 4. Nifi rarefactio contingat ejusdem fenfu metaphyficoquantitatis confequeretur , in Euchariftia cum ſpecies rarefierentimmifceri cum illisplura corpufcula ſubſtantialia. Refp. dicmi hi: ſpeciesEuchariftiænonne poros habent ? fi ha bent : inillisitaqueineſt aernempeſubſtantiaele mentaris idquefineulloabſurdo: fimile quid cogi ta inrarefactioneſpecierum, quæ perparva valde fieri poteſt nifi illæ corrumpantur Objicies 2. Corpuſcula illa intruſa poffunt etiamipſa rarefieri: ergo per alia intruſa,& ficin infinitum. Refp. ne. anteced, nimirum ætherem ipfum poffe rarefieri , aut quodlibet omnino corpus. Contfa i. Cum aer velflammavelaquararefcit . g. ad quatermillecuplum ſpatium definet effe flamma,& merus erit ather. Refp. ne. erit qui dem flamina velaer, ſedrariffimus , & dilutiffi imus:ut firemfenfibiliorem fumas .g.oleum licet rarefiatmaximè, retinet naturamfuam , fatis ta mendilutam, utin coloribus illis contingitqui di cuntur sfumati. Contrà2. Contra illos qui explicant rarefactio nem pervacuola diſſeminata, opponitur , quòd revera effet vacuum coacervatum hoc eſt multo majus in aqua rarefacta eſſet ſpatium vacuum quamplenum : atqui quantum illi authores vacul tantundetuvosaccerfitis materiæ extraneæ adra refactionem: ergo coacervatamſenſibilitermate riamextraneamadmittitis, à qua proinde ſumen dafitdenominatiout àpotiori parte. Refp. quid quid 456 quid illi fibi velint,vacuumnego,nequeætherem aut aeremcoacervo,ſedinſenſibiliter permeatus, DiffertatioVigefimafecundaPhyſicaGeneralis neaeris circumambientis , & graviorispropellitur ſurſum multo velocius quam mera flaminaexcita &poros dicodiſtribui , & adjungi continuativè, Cæterum ab eodeſumendanoneſtdenominatio, propter hoc ipfum , quiadenominatio fumitur à potiori:quodnoneſtmajordofis,ſedmagis ener gica,qualis eft ipfa res rarefacta : quemadmodum ab unaguttaveneni velparticula fermenti magna aeris vel aquæ aut alterius corporismaflainficitur qualitatibus propriisveneni,aut fermenti. Contra 3. Exrarefactione gravia fiunt levia: fedhoceffenonpoteſt, ſinovaentitas accedat : cumfpatium quoque majus occupetur àcorpore rarefacto adeoque remaneret gravitas æqualis in ſpecie. Refp. ex dictis rarefacta leviora fiuntſe cundum fenfibiles particulas , quia infenfibiliter adjunguntur particulæ extraneæ naturaſua levio res. Analogiamhabes in cera immixtacumpul vere vel ſcobe ferri,innubibus pendentibus inae re,&funilibus. Contrà 4. Hinc ſequiturnonomniaindiviſibi, lia omnium corporum eſſe ejusdem gravitatis ut cæteroquin videturquibufdam eruditis. Refp.fi concedamſequelamlongepluribusſubſcribamſtas tuentibus minorem effe gravitatem ſpecificame.g. puntiaerei, acpunctiterrei: quodfacillimè ex. poniturexdiffert.phyfico-metaphyfica dequanti taexligno: videre eniin eſtflammamexpulvere nitrio,veluti moræ impatientem elevari: quodex motu ætheris , tumex elaterio nitritum aerisin termixti inilla flamına provenit. Hæc autempoft quamnonnihil elevataeft aboccurrenteaeredivi ditureiqueimmifceturatqueitaevanefcit..... Secundum experimentum. Inexploſionebom bardæ dicinequit novum aeremvelætheremſubi re,nec explicari curtantoimpetuerumpatexori ficiobombarde. Refp.poffe: fedhicquoquepul vis effenondebetconfertus,&compreffusnimis, alioquin non accendetur ut experientia,docet. Igiturexaccenfioneacquiritur elaterium,ut dixi ,à nitro&aere, nihilominus elaſtica illa corpufcula comprimuntur abobice tubi:inde refiliunt , & ſubſultantelatcrioſuo: horumquidemfingulorum impetus elaſticus, inefficax effet, & infenfibilis, cum tamen fimulconjunguntur innumerabilium bullarum niſuselaſtici , idefficiunt quoadmotum velociffimum , & impetum vehementiffimum, quod faciunt quantum adreſiſtendum , &fuften tandum innumerabiles minutiffimæ paleæ ex di&is num. 8. quodque innumerabiles guttulæ totidem porulos funium fubeuntes & transformantes SA quantum ad attrahendum, & elevandum ex nu tate, videlicet quod fint magisextenſa virtualiter puncta aerea quam terrea, itaut fiproportionem obferves , gravitas& moles reciproce ſehabeant, Addoætherem nullomodogravemeſſe,adeoque perillius iminixtionem rarefactionem fatis expli cari. Objicies 3. Nifi rarefactio fiat permodificatio nemmajoris extenſionis ejusdem omninocorpo ris ,& condenſatioviciffim; non contingeret ex metu penetrationis in rarefactione , & ex metu vacuiincondenſatione ſtupendailla,&violentiffi ma vis impetus , & niſus , quem obfervamus in bombardis cuniculis&c.ex pulverenitrioaccenſo, &invafis occluſis ex aquæ congelatione: g. &. Prob.anteced. quia inprimo cafu corpufculaabire ſineſtrepitu poffent perporos,&in fecundoac currere. Refp. quæſoteproduc fingillatim cuncta hæc experimenta ,& amandata qualitatecuino menhorrorvacui,acfineullopericulopenetratio nis ( quod vix evitas fimulcum replicatione in modo quemadoptas raritatis,&denſitatis expli canda) exponentur omnia ex propriis,& ante notisprincipiis. Primum experimentum. Pulvis pyrius ſinein trufione accenditur, &velociffimèdilatatur. Ref. pulveremillumconftareex fulphure,nitro,&car bone ligni leviorisaddita ad maſſam compingen dam aquacalcis : utaccendipoffiteſſenondebent granula nimis compreſſa, (ut admoneo quoque differt. de mundofubterraneo)ſedintercipidebet, aer. Cum accenditur carbo fulphuratus nitrum agitatur,& dividitur ab igne (cum fit ſalliquabi lis )& in bullulas minimas tornaturclaſſicasmaxi mè, quæ aerevicino, eoque ſubtiliore implentur: fimulquenitrum aereum (naminaere ineſt nitrum volatile ut alibi audies ) ex accenfioneilla dividi zur , & figuratur : atque exomnibus iftis fimul unctis unione continuativa fit maſſa quædam ca mero codem. Utque paleæmaxima ponderafub ſtentant, & poruli guttulæque elevant, & attra hunt; itabullulæ illæ elaſticæmaximos obices mo leſque ſubvertunt. Ad hoc facitelaterii proprie tas notata differtat. 14 ſect. 2. num. 8. videlicet quodvires fuas ad cam partem totas exerat : ubi minus eſt impedimentum : fic verſus orificium bombardæ elateriuun pulveris accenfitotum niti tur. Analogiam habes colipilis , &tubo pneu matico quantum videlicet poffit viselaſtica com preſſa nitensutſeſereducat. Adhæc acceditmo tusvelociffimus ætheris ,& aerisſubtilioris ( qui perporosomnes etiam metalli , &vitri pervadere poteft exnum.5.) urgentis,& fecum afportantis globulos,& corpufcula elaſtica nitri: licet enim motus ætheris ſecundum ſe ſitinfenfibilis , cum propellittamenaliudcorpus ſolidius ,hoc omninò ſenſibiliter propellitur , & movetur : analogiam habes in aqua fluminis, quædeferenstruncos , & trabes imprimitin illas intenfiorem , & efficacio remimpetum,&motum quamipſahabeat : unde aqua præterfluens pontium arcus noneos proruit ut trabes ,& trunci à defluente delati , & incur rentes. Tertium experimentum peculiariseſt decuni culisdifficultas. Refp. nulla ex dictis: tantùmillud difcrepat, quodaccenſopulverein cuniculismajor copiaaeris , & ætheris ſubterraneinitentis accur rat (namtotusaer communicat , & continuatur uttotaaquainlocis naturalibus exiſtens) ſume ex Borellode vipercuſſionisexemplum , fedmitiga tum: quælibet minima percuffio ſuperarejuxtail lumpoteſt quamlibetgravitateminnatam , & tan tillum faltemelevare,vel ponderofiffimammolem: quodintelligojuxta dictadiſſer. 14. fect. 2. de ela terio , videlicet non infinitam quidem, fedultra captumimaginationis maximam eſſe vimpercuf fionis : ex quo ad rempræfentem illud ftatui po teft , quodpofitis minimis , fed innumerabilibus jlereignis vehementiffimèagitata,quæ compreffio, per i Dequalitatibus, &ftatibus&c. 2 percuſſionibus repetitis innumerabiliter ab elate riis innumerabilium particularum exiftentium in quolibetminimo granopulveris nitrii : additiſque 457 nonpoffetdumconglaciatur, uti in thermometro elevatur; tuncvel fit opertuin ,vel detectum vas conglaciata aquæ ultima ſuperficie illud diſrumpi nitri aerei innumerabilibus aliis particulis: itemq; totidemæthereis velociffimè motis, & corpufculis ipfius aeris fubtilioris omniapervadentis , clariffi mèintelligitur caufaphyfica concuffionum , fub verfionum ,ruinarum, fragoris &c. ex cuniculis, bombardis,bombis, carcaflis &c. Quartum experimentum: fi in vaſeclauſoaqua-Calehat ex rarefactionevasdiffringitur: utevenitin pilulis vitreis aqua plenis , &in ignem projectis. Refp. ab elaterio fubeuntium ignearum particula rumſeſe explicante iſtapræſtari, perindeutin cu niculis. Cæterùm ad hanc rem commemoratio vacui nilprorfus facit; fienim ex eo frangerentur vafculaillane vacuum contingeret ,curpotius non impediatur rarefactioobhocipfum? videtur enim hoc magis congurere naturæ rectè conftitutæ, quamnon impedita rarefactioneres naturales fus 4 dequeeverti. Quintumexperimentum:cuminvaſeclauſoaqua 7 congelatur, ilud difrumpitur nonalia de cauſa, niſiobmetumvacui,dum condenfatur aqua : tan taautem vi contingitea difruptio , ut globi fatis craffi ex argento ,&auro quoque , cùm inclufa intusaquacongelaretur,primo diducti, & ampli freati fint in ſphæram majorem , moxdiffinderen tur , utexperimento deprehenfum in Academia Florentina, ex quononnullicomprobant frigore, &conglaciationeaquamrarefieri: exeodemvero nonnemodeducetpræpotentem,&quafipanicum timorem vacui. Refp.utrun fit rarioraquacon glatiata, quàm liquidaquæſtionem videri poffede nomine: certum efteniminnatareſuperaquam uti lignum, & augeri mole , itemque ficut lignum comminutuminfruſtuladeſcenditinfraaquam,ut notavi differt. 13.fet. ultima ita ànonnullisprodi tumeft fruftulaglacieipariter demergi: quod ta mennegantAcademici, & fortè experimentum hoccapinonpoteft,cum minutulæ particulæ gla ciei inter aquam ftatim liquefiant. Cæterum ad miſſo ex glacie condenfationem induci, diſruptio tamenillanon eft exmetu vacui , vacui , cùm etiamaper tiffima vafa difrumpantur contentâ intus aquato 2 taconglaciata. tur. Ex obſervatione quoque Mariotte inAca demíaregia adnotatumeft, quo progreſſu in ſcy phoaqua repleto, &ad frigidumaeremexpofito conglaciatiofiat. Primò,concrevere inſuperficie aquæ minutiſſima filaglaciei : mox ex filis confe tæ funt lamellæ: deinde ſenſiminferiores quoq; ſuperficies aquæ in lamellas obduruere: inde cre ſcente conglaciatione aquarefidua liquida inme dium ſerecepit, ex quo plures bullulæin fupre mamusquefuperficiemper foramen ibifatis con fpicuumexiliere. Guttæ autemhujusmodi afcen dentes veluti in cumulum ſuperficiei aggeſtæ , & conſolidatæfunt: actandemoccluſocomeatugla cies ultro diſſiluitper medium ſcypho quoquedif rupto. Itaque ſi diſtinguas rarefactionemà ten fione,peripateticè reshujusinodi explicatur. Vi delicet duin condenſatur aqua , particulæ aqueæ natura ſuaflexibiles ex frigore rigefcunt: hoc eft rigidæ ad modum temperati metalli redduntur: hinceſt , quodexprimatur quidquidinter illas ine rat aeris , qui hincinde expreſſus ſimul colligitur ferè utferum,dumlac,velſanguis coagulatur: inde bullulæ illæ aereæ coeunt in mediamglaciem : ubi aerexplicat elateriumfuum ,&nititur contra cir cumambientem glaciem : cùm verò fatis multæ builulæ in unam coalefcunt actione communi ela ſtica innumerabilibus reſultibus د minimis licet, vim exerunt quo debilior obex occurritjuxta le geselaterii : unde fiadfit fiftula thermometri,per illam aeriselaterioimpellitur aqua : ut in fonticu lis portatilibus contingere dicamdiſſert. 1. deaeret quodfinullus fitexitus , vel globus diſrumpiturin ea parte ubimetallicæ particulæ debilius implexæ funt,vel vas licètdetectum diffiliet,fi glacies fuper impofita majorem obicem opponat,quam latera ipſavaſis. Itaquamviscondenfatio incongelatio nefiat ſegregatis ,& expreffis ex aqua corpufculis aereis ; fatis exponiturunde vas difrumpatur, vel illudfit undequaque clauſum, velapertum. Illud nonomittam, quodexperimento tumAcademiæ, tumBorelli obſervatum eft: nimirum cùm infun ditur aqua frigida invaspræfertim vitreum ; vas ipſum conftringi: cùm veròcalidainfunditur,di Sed attendendus eft progreffus congelationis, juxtadiverfos , & diligentiffimos rerum harum Obſervatores : eternim aqua primumin ſuperficie congelari notatum efteadem nimirum ratione,qua ceracandelæ in proximalammæ fuperficieprimo Confumitur,nempepropteraffluxum aeris,&ae reinitri: quodnon minus petiturad conglaciatio nem,quam inflammationem , utex diſſert.de igne conftabit. Vasautemcontinens aquam , quægla ciatur nonrumpitur eo initio ſedin finetotius congelationis, turic enim vas illud patitur aliquid, quodcumque tandem illud fit: interim obferva fi thermometrum plenum aqua (hoc eftglobulum vitreuenconcavum præditum longiori& fubtilio ti collo)immergas innivem, aquaſtatim furfum 1 percollumallurgis , moxque ut obfervavitAca latari idque ſenfibiliter: hinc porrò redditur ratio, cur vaſaquandoque diffringanturtum ex frigore, tumexcalorecontenti liquoris : fibrillæ enim, & filamenta , exquibus vitrum,vel metallumcompo nitur inæqualiniſu interius conftringuntur, cùm in terim laxiores maneant extrinfecus ex frigorein ternonimirum: contra verò ex calore : inde fit, quodfingulæ fibrillæ fintveluti totidem vectes inæ qualium brachiorum,quare vel minimo impetu ex claterio , vel aliunde urgentejuxta leges , & vires vecais (de quibus differt. 21. ) diffiliunt,& divel luntur invicem, vaſqueipſum diſrumpitur. SECTIO IV. demia, fenfim deſcendit , rurfumque attollitur, 1. Deliquido,&fluido, Actenuscorporisſtatus geminosdiſputan : 3 1 dodigeffimus:pacatius quiſequunturtum ! 1 atvehementi,&irregulari faltu : nimirum tunc, cùm inftat ultimarum particularum aquæ congla ciatio. Unde,ſiaquacontenta inalio vafe elevari R. P. PtolomaiPhilofophia, H ſtatus corporeos , tum qualitates per ſequemur: ferè enim nihil corumin ſcholafticam fu Mmm.. toh : 458 contuoverfiamvenire folet, licèt fingulis plurima DiffertatioVigefimafecunda Phyficageneralis inſit tum obfcuritas, tum ſpes eruditionisphiloſo phicæ. Initiumduco a liquido , feu liquiditate, oppofitum ſtatumduritatis mox additurus,uterq; enimmodificatiocorporum eſt & inlatiſſima ſigni ficatione alteruter corpori cuilibet convenit, vel uterque fimul. Quandoquidem enimliquidum,& humidum pro eodemaccipiautfoletaut debetut moxexponam,pariterquedurum,& ficcum , id quepotiffimumjuxtaacceptionem Ariftoteltcam, quidquidcorporis eſt autliquidum autdurumaut exutroquecommunicansnempemolle. II. Porrò non inobſervatum omittam longa moleftaque controverfia diù certatum effe fuper Ariftotelis mente inhacre: videtur enim illefen ſeùfixi ,&ad mixtionemcorporum ſemper peti tur: cujus meminimus in phyſicis ſuper ſyſtema techimico. Quartotandem præ cæterisgradibus obfervandum eſt molle,quividelicet ſtatus medius eſtinterdurum, &liquidum, cum aliquas fui in ſenſibiles partes liquidas habeat , & affectas pro prietatibus moxexponendis liquiditatis,alias ve rohabeatduras. IV. Citato loco Aristoteles durum ſeù fic cumdefinivitquoddifficileterminaturalienister minis;hoceftnonconformatur figuræ continentis: videlicet difficile ſeparari poteft nec tacqui cedit: feddeduroſect. ſequenti. V. Statusverò uterque ita ponitur abArifto tele ut activus effe negetur :non enim qualitas fiffe humidum , & ficcum idemomnino eſſeac fi quidum , & durum, quamvisalitervifum fitple riſque ejus ſectatoribus: obfcuritatis ea eſt origo, quodgræcamvocam ύγροςinterpretes ariftotelici, alibi humidum alibi liquidum expofuerint: acpro inde ariftotelicam definitionem , cui potiflimum horum ftatuum accommodarent mox ambege. rint. Similis exvocum interpretatione ambigui tas apudCarteſianos exiftitquantumadhoster minos,motus&quies:fedutrinqueremoveturdif ficultas prudenter affumendo communiter vulgo apellari liquidum , &datum quodAriftotelis in terpretibus placuit dicere humidum , & ficcum; itemque vulgo dici contiguitatem feu continuita tempermanentem interduo corpora , quamCar tefiusvocitavitquietem : contiguitatem verofuc ceſſivam corporis unius cum pluribus quafi fluen tibus ab eodemdictameſſe motum:adquodipfum recole differt. 11. phyfice-gener. de motu lo cali. III. Itaque Ariftoteles lib. 2. generationis cap. 2. humidum corpus dixitillud quodfacile terminaturfeu circumfcribiturterminisalienis , nempefigurabile eſtfiguracontinentis: cujus ex plicationis nullaobfcuritas : confonatenim expe rientiæ :quatamenprælicente ,clariùs&ad intel ligentiam communemaccommodatiusdicereturli quidum effequodfacile tactui cedit, & facilèſe paratur. Hoeenimprimumferèeſt,quodexcor poribusſentiendodignofcimus, idqueper ſenſum diffufum magis & organi latioris atqueimpreffio nisminusoperoſæ: nempepertactum :unde qua litateshujusmodihumidum,ficcumacprætereaca lor,&frigus exquibus celebre quaternariumpri marumqualitatum exiftit, qualitatestactiles nun cupantur. Igitur quæ tacqui reſiſtuntduradicun tur : quæcedunt liquida : quoque magis tum illa tumiſta velrefiftunt autcedunt eoduriora vel li quidiorafunt. Tribuitur enim liquiduminvarios gradus, & veluti ſpecies conſtituentes ſtatuscor poreos diverſarum appellationum, & fortenimis accurata partitione diſtributosà nonnullis:perin de quafi non fecundum magis & minus, utdici tur,fedpotiori titulo diftingueretur , quod eſt li quidius à minus liquido. Porro interhos gradus primocenfetur ſpirabile quale corpus eſt aer, if quejuxtadiverfosgradus craffitiei , vel fubtilitatis fuæ. Secundo liquidum,humectans ſeù udum, qualis eſt aqua , quæ adhæret affuſa corporibus aliis,non ita aer autmercurius. Tertiò annume ratur humidum illud quodveluti gluten eſt ficci actuoſa eſtjuxta illum humiditas aut ficcitas : ac proinde ſtatus eſt inquoconftitutum corpus ido neum , &capaxredditurnonagendiſedpatiendi acſuſcipiendi impreſſiones à qualitatibus actuoſis potiffionum calore,& frigore:prætereatum liqui ditas tuin durities cenferi debettamquam condi tio cujus ope virtus actuoſa cæteroquin corpori liquido infita accommodatur,&proximè expedi turutexerat & edat effectus fuos;namfacilè fe infinuat virtus activa in fluiditate confiftens : fic enimpenetratvel perminutiſſunos , & fubtiliffi mosmeatus,atque agitatparticulas,&fubigit cor poris afficiendi, aciminutandi. VI. Ufus itaque liquiditatis multiplex eſt quotuplex nempepercipipoteſt ex vipenetrandi, &fubeundi ,quæ liquido ineſt. Exindeenim fer vatur plenitudo Univerſi : abigitur vacuum : mi ſcentur quoque,& coalefcuntmixtorumparticu læ , &unumalteri corpus adhæret : quanquam nonomniliquido ſedcertogradui illius competat determinareadhæſionemhujusinodi:metallaenim, mercurius &aerpræteraliosliquoresnonadhære ſcunt , faltem omnibus fibi contiguiscorporibus : quod idcircoadjungo , quia mercuriusauro , ar gento , & plumbo contactu adhærefcit , immo involat ut fubtiliffime comminutus auro copu letur. VII. Quæ fit ulterior liquiditatis idea fed conceptus meritò quæritur: num modus an qua litas à modofaltemdiſtinta utincludens ab inclu fo ? atque in viaAriftotelica communiusaſſeritur qualitatem effe: quodcumque tamen fit,curandum fempereſt de termino modali autdiſpoſitionibus præeuntibus & comitantibus liquiditatem ipſame has enim finegligas nilpræter modosoccultos, & qualitatesoccultasreſonabis. Itaque plurimum eru ditorumvirorumopinioeſt liquiditatem, feu Hui ditatempræterparticularum figuram , & textu ram (profecto enim diftinctas,realiter particulas integrantes liquida quoque habent) figuram,in quam,expeditam&aptain ad motum, & facilem feparationem,afferre præterea fecum motiquem dam indefinentem, &infenfibilem; ita utfenfu metaphyfico liquida inſenſibiliter agitentur , licer ſenſuphyficoquiefcant ,& ftagnent : fic placuit viris eruditis vel per hypothefim ponere , utpote conducentem maximè ad plurima liquiditatis phænomena ediſſeranda. Explicatur autem ita hujusmodi motus: à materia æthereafubtiliffima pervaduntur infenfibiles liquidorum particulæ , & cumvelociffimè luat materiailla , licètob fubtili tatem i Dequalitatibus , &Statibus &c. tateminfenfibiliter,indemotusconciliaturcorpo 459 fuiſſe fateamur agitationehujusmodi , quædeinde ri liquido. VIII, Comprobatur verò hujusmodihypo theſispluribus experimentis,& obfervationibus. Incyatho,velamphoraaqua repletis , guttæ non multæ vini intillatæ ſenſibiliter videntur per to tamaquam diſpergi,&diſſeminari ſuſdeque , & quoqueverfum in omnia latera. Hocautem vi. deturaliundeeffenonpoſſeniſiab agitatione in ſenſibili ipfius aquæ fecumconvoluentis,& agi tantis guttulas vini infuſas : alioquincum vinum aquafit leviusnondeterminaretur addeſcenſum, &motumlateralempermediamaquamcontrale ges gravitatis proprofitas differt. 13. phyſica de gravitate. Itemcum infuſus ſalinaquamrefolvi tur fubit quoquoverfum furfumdeorfum ,& tranſverſiminaquam,quæ tota inde falitur: hoc etiamabfqueinſenſibili aquæ motionevixintelligi gipoteft:neque enimdices àſalemotumfufcitari inaqua: defignare enim deberes unde ſali motus ille verfusomnesaquæparticulas proveniret: ne queillum etiamexmajori gravitate falis repetere potes; exindeenimadmotumdeorfumduntaxat lalurgeretur,nectota molesaquæ ſaliretur: quem admodumfi incumulum farine injicias graviffi mumpulveremmetallicum,nifiinterimfarina un dequaqueagitetur; pulvis illepereamtotamnon immifcetur. Igitur fimilem agitationem in aqua &cæteris liquidis agnofcere rationi ſummopere confonat. Advertes autem in liquidis uliginofis, &pinguibus fales & fimilia difficilè reſolvi , & commifceri , nifi extrinfecusliquida illaagitentur : obeftenimtextura particularum olei ,quas veluti ramolas ,&invicem implicitaseſſe ponuntadex plicandamliquidorum illorumuliginem, &adhæ fionemcontiguiscorporibus. IX. Abaquis fortibus,& ſtygiisargumentum quoque defumitur : quandoquidem illis metalla folvunturut aqua communi fales; id porrò fine motu ,& agitatione illarum aquarum perficinon poteft :tumquia tota maſſa aquæ incorporatur particulis metallicis, tum quia hæparticulæ utpo te graviores in fpecie difpergi horizontaliter aut obliquè pereas aquasfuaptenatura non poffent, nifijuvarenturinfenfibili aquarumagitatione. Non negaverim tamen plures particulas metallorum (quemadmodum&falium ineorumdiffolutione) utpote ſpecificè graviores niti rectâdeorfum per easaquas,atqueitapræcipitari : athuicipfimotui ecurrit agitatio ,& motusipfius liquidi: ex hoc enim fit,quodinebullitione mufti , & vini uſuve nit,utgraviorespartesinferiusdilapfæ iterum ele ventur,&circulentur, atque ita æquabiliter partis culæ metallicæ immifceantur aqueis. Ad hoc ipfumfacit minuties , &fubtilitas maximacarum particularum: indeenimmajoremreſpective ſu perficiem habent , undemagis aqua refiftit illarum gravitati ,& nilui deorfum,utinotavidiſſert. 15. demotu locali. Ad confirmationem hypothetis propofitæ induci quoquepoteft efferuefcentia illa &motus: qui ex ſpiritu tartari , & vitrioli fimul immixtis oboritur: quemadmodum idem contin gereexperientiaobſervatum eſtplerifqueinmine ralibus ac folutisparatiſque metallis fimulimmix tis:motus autem hujusmodi explicari vix poteſt, nifi antea quoque liquida illa inſenſibiliter agitata reciprocè turbata ut in vorticibus evenire folet, fentibilis evaferit. 4 X. Adhoc ipſum exponendum idoneaſatis fimilitudo hæc eſt: minutiſſimipulveres liquorum ſpecimenpræſeferunt fivehementiagitatione mo veantur : ita tenuiſſimuspulvis alabaſtri cum ad ignemadmotusfumumquoqueexhalet , ſi baculo velaliteragitetur; liquidumvidetur fuſumqueala baftrum , ut tanquam ebulliens appareat. Illud autemſiexvaſeextractumchartæ impoſueris; vi debis aliud nil eſſe quam pulverem candidiffi mum:etenimquia motus ,&agitatio ceſſavit li quoris ſpeciem amifit. Hincliquata igne metalla nil aliudeffe videntur, quammetallicomminutio inminutiſſimumpulverem,cumqueexcaloreagi tatum: undeficutiexnum.antecedenti per aquas fortescomminuuntur metalla inpulviſculum mi nutiffimum qui aquæ immixtus raram liquidita temacquirit; itaigneliquefacta ac paritercommi nutaatqueagitata eademmetalla indenſumliqui dumexproportionalirationecommutantur, XI. Porrò cauſa motus liquidorum una non eft: velenimab igne&caloreprovenitutinaqua ebulliente ſenſibiliter patet,& inmetallis fufisex dictis: unde motusquoquevini, ſanguinis ,& fi miliumhumorum facilèexponitur : vel abaeris preffione ,& continuo motu communicaturcæte ris liquidisperennis quædam agitatiojuxta dicen dadeelementoaeris. In ætherem quoque utdixi num.7. revocatur hujusmodieffectus : illeenim infertusperinfenfibiles liquidorummeatus,coſque indefinenterpræterfluens,determinatmotumillum in ipfis liquidis, Xil. De figura inſenſibilium particularum li 1 quidarum moxquæritur , quam univerfim (phæ ricam,ut nonnullisplacuit ,minimèdixerim : cur enimcurva aut irregularis , autinmodum ſpira rumcontortaeffenonpoffit ?etenim illudin his particulis potiffimumattenditur ne videlicetfacies fuas,&planaexpolita &lævigatiffimahaberepo nantur: indeenimdum ſecontingerentillæ parti culæexpreffionecorporum autpartium vicinarum conjungerentur indurum corpus ductâ analogiâ exiis,quædicemusdiffert,deaere,&vacuo: quod nempeduomarmora lævigata,& invicem conti guaexcompreffione aerisitajunganturut nifima ximis viribus (quales requiruntur quoque addi fractionem , &fciffionem duorumcorporum) il ladivetti nonpoffint. XIII. Exidoneafigura particularumfitperme dias ipſas facilis aditus,& mcatusſubſtantiææthe reæ fubtili : ficuti perrimas lapidum aggeſtorum autarenarumpatetaditusaeri: inde autem motus liquidis facilèconciliatur. Nam utobſervatBoy lesfeparari invicemfacilè poſſuntpartes illæ ſenſu licet phyſicocontiguæ , quæ vario, &indetermi natomotuaguntur ,necconferta funtin invicem; ultro enim determinationem fequuntur de novo. impreſſamadmotumnovum,&fenfibilem : unde contingit liquidiſeparatio: etenimnon repugnant reſiſtentia communi particulæ omnes illæ digito v. g. trudenti aut feparanti ; quælibet enim ex illiscumjam in motu tit, facilè lococedit, quem antecedentiinſtantiobtinebat : ficpariter reliquæ invicem decedunt loco antecedenter habito cum Mmm 2 omnes 460 Differtatio VigefimafecundaPhyſicageneralis omnes in eo inſtanti ſenſibiliter moveantur. XIV. Hinc ſequitur, primamifcibilia& indi vifibilia illa ut determinentur ad ſphæricam figuram: quem admodum ex compreffione fimiliter aquæ am bientis aerintra illam compreſſusinrotundas bul د ex quibus liquida coalefcuntneque dura eſſe nequeliquida,nifi adſummum virtute: cumexdictis liquiditas neceſſario petat collectio nemplurium particularum inſenſibili motu agita rum:quemadinodumdiffert.phyfico-metaphyfica lulasconglobatur,ac fimiliterguttulæ olei. Etenim juxtà regulasmotus &virtutis æquabiliter conni tentis facile intelligitur , corpus liquidumalteri li quido immerſum (magis vel minusgravi in ſpe. dequantitate dixi ultimas continuiparticulas ex tenías,&figuratas efle duntaxat virtute. Tantum advertoilla eadem indivifibilia, quæ virtute liquida funt,poffe fimiliter eſſe dura , quoniam exdiverſa cumdiverſis aliis mixtione conflarepoffuntcorpus aut durum,autliquidum : ut patet in iis particulis, exquibus aqua moxglacianda confiftit. XV. Peculiareeorum liquidorumattributum; quod non humectent attacta licet ab alio cor pore , cujusmodi mercurius eft ; refertur fatis eruditè à nonnullis in contactum nonproximum liquoris illius cum altero corpore : non enim immediatè mercurius adhæret, auttangitſenſibi le corpus vicinum , ſed æther velaer fubtilis ve luti velum mediumintercipitur & interfluit utri usque ſuperficiem : perinde ac fi charta velara neæ tela utrique corpori media interiaceret & proximam prohiberet adhæſionem : analogia vero petitur ex fubtiliffima ſuperficie aquæ vel olei, quo peruncta fit baſis column : hæc enim fuper impofita immediate non tangitipfam bafim, ſed oleum: quotamenminimè obitante columna ſubſtineturàbafi: finge ſuperficiem illam olei con tinenter velociſſimo fluxu mutari; motus hic& mutatio nil omnino tolleret gravitationis colum næinbaſimlicetfineimmediato attactu: Nonali ter cum fuperincumbit liquidum non humectans alteri corpori medius fubtiliffimus æther continuo præterfluit ; nihilo tamen minus nifu & gra vitatione ſua mercurius v. g. fine contactu licet proximourgetfuppofitum corpus,nonveròæthe rem velociffimè interlabentem. Hinc quoquè ex poniturundèlamella tenuiffima auriinnatet aquæ, &hæc nonnihil elevetur ad utrumque lamellæ marginem: videlicet medius præterlabitur æther contactumque immediatum prohibet lamellæ & aquæ. Porro ratio cur immediatèhujusmodicor cie ) & undequaque circumdatum, undique ex æquo comprimi ,&inde neceſſario adigi ad fi guramſphæricam. Analogiamhabes in agitatio ne plumbi liquati & inclufi cado vel ſacco : dum enimhicvehementiffima agitationerotatur,plum bumillud in minimas ſeparaturparticulas , quæ in totidemglobulos effinguntur, unde minutiffimus pulvis plumbeus paratur ad horologia arenaria: nondiffimili rationeex agitatione ſubſtantiææthe reæ fubtilis nonnulli cenfent determinari ad ro tundam figuram liquorum minutas particulas. Minus tamen operosè in compreffionem& ela ſticam vim aeris quàm in agitationem ætheris fi guratio hujusmodi refertur. Si contingat liqui damguttulamex unaſui parte vel aliam guttulam contingere aut quidpiam udum,aut utraque gut tula in unamcoalefcit, aut illaeffluit, figuramque deperdit: ratioeft quiaex ea parte contactus non comprimitur ab ambiente aere :unde prævalet compreffio aliis ex partibus , cogitque guttulam aut difpergi , aut cum alia vicina in majorem conglobari. Illud etiam obſervatione dignum fi ambientis liquidi compreſſio undequaque non fit æqualis: tunc guttulamin lenticularem formam non verofphæricam effingi : tales cernimus effe oleiguttulas fupernatantes aquæ. XVII. Opponesfortèadverfusprædicta, gut tulaspluviæ labentis non ſphæricas, fedcylindri cas videri : fed hujusmodi ſpecimen fallax eft: duntaxatexveloci pluviæ lapſuinductum: quem admodum circulus igneus videtur , cum accenfus titio circumagitur. Propterea fi præ oculis pro ximèaquam in altum ejicias manu, guttulæ velo citate minori actæ globoſæ,non cylindricæ vide buntur. 1 XVIII. Porrò adſphæricamhujusmodiconfor mationem guttarum nonnullapetuntur, & inpri poranoncongruant ſeſeque tangant , repetenda eſt exvaria &diffimili diſpofitione pororum hu jusmodi corporum: illienim poriperquos veluti totidem ductus ſubſtantia fubtilis perfluit cumdi rectò nonfibi refpondeantab uno in aliudcorpus fit, ut æthereffundatur& quafi ad laterameatuum exundet: atqueitanonnihilamoveatcorpus unum abaltero. ? XVI. Cuncta ferè liquida& ſenſibilius aqua rotundas inguttulas fuapte natura conglobantur: ficdom pluvia peraeremdeſcendit in guttas ro tundas quafi tornatur : fimili item figura pruina velpluvia foliis herbarum,adhærefcit : fic etiam cumper folum pulverulentumaquaſpargitur,ro tundæ guttulæ efformantur : hocautem non eſt aut exantipathia quadam aeris& aquæ, ut non nullis meditari placuit; non ex instinctu &appe tituinnato, quem habeant liquida ſeſe conſervan di,ut alli fensère : quid enim opus eft confugere adinexplicata& occultaprincipia, cum aperta& proxima præſto fint ? itaque ex compreffione æquabili aeris ambientisparticulas illas aquæ , fit mis uligo quædam , quæ partes aqueas innectat compremuntur : quod exindeſatconftat,quod adeas bullas quæ per luſum formantur à pueris inſpirando in aquæ guttam per calamum avenæ vel tritici , adhibenda fit aquainfecta ſapone feu ſmigmate : uligo enim hujus facit,utaqueæ par ticulæ cum intrinfecus ab urgente aere premun tur , diſtendantur potius ductilium corporum in modumquaminvicemdiſſocientur : ficetiam illæ aliæ bullæ ex pluvia incidente ſuperficici aqua ſtagnantis emergentes uliginemquandam petunt, ex qua ductilitas aquæ particulisconcilietur : fic denique ſpuma ipſa , quæ congeries eſt minu tarum hujusmodibullarum : Illud porrò intereſt difcrimenhorumomniumàre præſenti : quodvis comprimens extrinfecus applicetur ut rotundet guttulas liquorum ſparſas peraliud liquidum : in illis veroexemplisinterior adhibeatur. XIX. Prætereà pacatum effedebetliquidum ambiens necturbatum extranea agitatione : alio quinnoncomprimetaccommodateadinducendam ſphæricam figurama Item hujusinodi guttæ ſubſti neri Dequalitatibus, neri nondebent ullo fulcimento , potiffimum fi grandiuſculæfuerint: tuncetenimexpondere fuo complanarenturnonnihil:utiobfervareeft inma joribus guttis fuperherbasautmenfam pulverulen tamdiſperſis. 11 2. XX. Si liqvor craffior fuerit , &arctioribuspo ris præditus ; guttæmajores formantur,utinmer curioeffufocernitur:nonenimitafacilè,nectan tacopiaſubitper liqvoremaer, qui contranitatur externi aeriscompreſſioni exqua conglobatiode terminatur. Quod fitenuior fueritliquor&plu ribusmeatibus pervius , qualis eſt ſpiritus vini , ſparſus per aerem in guttulas infenfibiles dividi tur&fit vapor: fcilicet ſi probèrectificatum(feu depuratumaphlegmate) hujusmodiſpiritumpro jicies in altum , adeo diſpergiturin minutias , ut nilillius interram relabatur: quod fi fuper men ſam pulverulentameffundasexillo non fientglo buli, feddiſtendetur. Advertes deniqve ponde xis majoris liqvorem , accuratiffimè rotundari ut inmercurii guttulis videre eft : contra veròaqvæ guttæ non adeò exquifitam ſphæricam formam induunt. I. E ! 4 SECTIO V. Deduro,firmo, &ficco. : 47 1 Xantecedenti ſect.num. 4.duri,ſeu firmi notionem tenes : quod ficcum appellavit Ariftoteles,nontameneâficcitate,qvæari &ſtatibus&c. 461 IV. Mira eſttransformatio durorumin liqvida &mollia,& viciffim : qvodpotiffimumprovenit exmutatâmolecularum,&infenfibiliumpartium figura,&plexu: indè enimfit,utaptitudoadmo tum,&feparationemmutuam aut inducatur, aut ceffet, ac proindèautconſiſtentia ,&duritia, aut liqviditas de novocomparetur : hâcdecausâ me talla liqvantur, &rursusceffante caloreadprifti namduritatem revertuntur. Alia quoqueratio neconverfio liquidorum indura contingit : cùm ſcilicet agitatione aliqua externa certæaliqvæ par tes exeocorpore ſecernunturaut avolantes,aut inlocumdiverfumàreliqvis ſecedentes:tuncenim reliqvæineptiores redditæ ad motuin,& filamen tis,aut ramuſculis ſuisſemutuòcomplexæ corpus durumconflant fecundùm,certum gradum duri tiei : ita lac ſola ſeparatione ſeri coagulatur , & liquiditatem amittit ſecreto &fupernatante liqvi doſero : propter id ipſum ſangvisconcrefcit ex frigore: atcalorisoperâ,&coctionealbumen ovis nimirumcodem effectu,ſeu duritatemodo exfri gore, modò excaloreprofecta. Atque hincha bes , unde corporumviventium nutritionem ,& vegetationemexponas: intoenimiftapofita funt, qvodliqvidusſangvisin carnemnonliquidam,& in offadura, aut inalias conſiſtentes corporis partes ; commutetur. V. Quædammetalla ex mollioribusduriora tundendofhunt: funt autemferrum, cuprum , au ditas eſt , quæqve adhæfione , & glutine humidi elementarisjungitur,&ferruminatur:fedilla ficci tas eadem,acdurities : unde in co ſenſuglacies quoque ficcadicipoteft. II. Ut modus duritiei denominet, ſtatumqve inducat in corpus denominatum terminus modalis petitur : hic autem plurafecum affert, acpræſer tim figuramparticularum,texturamque idoneam, quæ fecundum diverfos gradus variata ſpecies plures duri conftituitſect. ſeqventi fubdiverfisno minibus referendas. Præterea petitur adhæſio, i &connexiopartium inſenſibilium,quæ indeapud Cartefianos dicuntur quietem invicem tueri , & contineri terminis fuis , neque intra illos moveri; quodin fummâdeſignatduri corporisunamparti, culam,e.g. moveri facilè non poſſealia ,velaliis particulis immotis ,alioquin corpus illud durum nonerit. Porro hæc immobilitas mutua à com preffionenondiffimili illius duorum marmorum lævigatorum ( quam indicavidiffert. antecedenti) provenit: inde enim fit, ut facilius fit integrum, corpusdurumlocomovere,quàmunamejuspar ticulam feorfum abaliis : quemadmodum minori nifu de loco in locum transferes duo marmora excompreſſione congruentia,quamunumabalio divellas. III. Ex hac ipſacompreſſionedeterminatur nexus,&uniocontinuativainpartibus integran tibus corporisduri : unde tandem nonimproba bili ratiociniodeducitur hujufmodi partes ſuperfi cies planas ,& lævigatas licèt irregulares petere; quodque ſi elaſtica fuerint dura corpora, corum elateria infenfibilia ex fibrillis , ſpiris , & annulis habentibus latera,& faciesplanas coagmentaride beant: quemadmodum liquida elaſtica curvas,& rotundashujusmodi particulas habere exoppofita rationeconficitur. rum,argentum: contraverò molliorafuntplum bum,& ſtannum: ratio eft , quia priorum partes reveraduræ conftipantur magis expercuffione, &humidum, ſeu liqvidum interceptum exprimi tur:undequoquefiunt mole minora. Atinplum bo,& ſtannno repetitis ictibus humidum , quod inerat,incorporatur magis reliqvis duriuſculispar ticulis , quæ tamenin minori doſi inſuntiis me tallis præ cæteris partibus mollioribus. Verum tamen poſt fufionem , & liqvationem ſtannum quoque&plumbum fitdurius:fic enim humidum nonincorporatur,fedprimo Auit,moxqveevapo ratur. VI. Commutationemſeqvitur refolutio , ſeu diſſolutio corporum durorum,perinde illuftre na turæ phænomenon ; exponitur autem facilèexdi &is de natura liqvidi , & duri. Etenim fidurum corpus ambiatur à liqvido ; hujus particulæ dum agitantur; durumcorpus , ejusque minimas mole culas impellunt , & concutiunt donec hæ ſepa rentur,& evellantur à reliqvis foluto nexu: cujus analogia in lapidibus obvia , quos pluvia excavat ſæpècadendo. Sic infufa,& immerſa in aquam corpora dura diffolvuntur (ſaltem ex aliqva ſui parte), & aqva contrahit exmixtione qualitates corporis illius duri. Propterea quoque corpora aeri expofita hujus agitatione continenter minu untur pluribus fui partibus, ac tandem deſtruun tur : unde fi corpus durumhermeticè includatur in vaſe diutiſſime conſervatur : contra quam eve niſſet ſi expofitum fuiffet libero aeri. Quodfi hermetice fimiliter clauferis mollia , vel liqvida , nihilominus corrumpentur, quiaintro clauſaagi tationem fuam nativam liqvida retinent , nempe caufamcorruptionis VIL, Exoccafioneoppones ſalium reſolutio nem inaqvâ effenon poffe exhujus agitationc, alio 462 DiffertatioVigefimafecundaPhyſicageneralis alioquin aquanunquamceſſaret à refolvendo ſale quavis in quantitateinfuſo ,quia nunquamceffat agitatio naturalis ipfius aquæ. Refp. expediri fa lium refolutionemnonpoffe fine poris aquæ : iis autem datis explicatur , quod opponitur. Poft quamaquæ plurimi pori particulis ſalinis repleti funt,qui antea ſubſtantiam ætheream intercipie bant,aqua ipſa minus apta ad notumeſtreddita, atqueadeòminoriniſu urgetdura corpora , co rumqueparticulas abradit: accedit quoqueineſſe poros aquæ diverſarum figurarum, neque omnes poroscapaces effeparticularum ſalis communis, utalibinotavimus. VIII. Sednon omnialiquida idonea ſuntad diffolvenda dura quælibet : quodad rem chimi cammaximènotandum : ratio eft, quialiquida quædam particulas opportunas habent, & aptas adparticulas durorum impellendas , autevelien dasadmodumcunei, aut vecais aut alterius ma chinæ nonverò aptitudinem parem habent aut rationemolis autfiguræ , aut velocitatis , quoad dimovendas alterius duricorporis particulas. Id experimentis palamfit tùm aquæ, quæpartesde licatiores abradit , &detrahit ex radicibus aut li gnis infufis ,nonverò ex toto illa refolvit: nullo veròpacto uel particulam exargento avellit. At aqua fortis quæ diciturquoque ſpiritus nitri ar gentumegregièdiffolvit: nontamen aurumcom minuerepoteſt : contraverò aquaregiaauri folu tivum eftoptimum,ineptumtamenargentorefol vendo. Atquehinc obiterdiſcas artificiofunn mo dumfeparandi aurum fufum cum argento:primò eniminfundituraqua fortis folutiva argenti, quæ queillud intra fuos poros excipit : aurum vero XI. Ultima proprietasduricorporis , quam re cenfeo,eſt reſiſtentia ,quârenititurpartium ſepa rationiſeu fractioni. Duramrem frangi ,autdis rumpi inpartescontingit,velquodimpetusimpri matur ejus partibus advias , & lineas oppofitas, vel quod partibusquibusdam impetus imprimatur nonveroaliis: inde fit utmotusduplexoppofitus fimul excitatus diſtrahat ,&divellat nexus mota rumpartium. Hincquæritur, unde vim refiftiti vamhabeant dura corpora , quâ reluctentur im preſſioni determinanti motumillum ſeparationis? Plerisqueplacetà diverſoplexu,&unioneparti cularumproficifci reſiſtentiamillam: nonnullisvi detur hæc effe àcompreffione externi corporis ambientis: e.g.aeris: propofitaanalogia marmo rumcongruentium. XII. Reſiſtentiam hujusmodi diftingues inab folutam , & reſpectivam, prima poſitaeſtinipſo corporeduro,accedente fiplacet ,prædicta cir cumdantiscorporis compreffione: altera habetur nonexfolishiscapitibus ,fedratione fitus,&dis pofitionis,& collocationis corporisduri : e. g. in fixus fit horizontaliter parietipalus ,deorfum at. trahendo diffringetur contranitente tamen illius refiftentia reſpectiva: hoceft determinatâratione fitus illius horizontalis:quodfifunemex ſuperio riforniceappenfum dimittas, moxdeorfumattra hendodisrumpere nitaris , refiftet reſiſtentiata menabſoluta:nonenimillajuvaturautimpeditur àſitufuo. XIII. Ponimus inprimis reſiſtentiamproveni rejuxta communem opinionem explexu infen fibili ,& minutiffima texturacorporumdurorum: adquod clarè intelligendum facit analogia de cumunafubire non poffit,præcipitatur,hoc eftin fundum delabitur veluti lutum aut minutiffima arena : mox aqua illa argento incorporata filtra tur,&aqua coinmuni mifcetur,utvisejuscorro fiva mitigetur: deindè virga cupreain illamimmit titur, cui ſi aquamillam agitaveris, ſenſim adhære fcent minutiffimæ particulæ argenti , perinde ac pulviſculusper aerem volitansadhærere ſoletpan nisexpofitis. IX Reſolutionem hujusmodi corporum ſe quuntur operationes geminæ ſcitu dignæ: prima eſt crystallizatio,quæ contingit cum aquâ incor porata ſalium, aut mineralium particulis aliquo uſqueevaporarepermittitur; ita utreliqvum ejus falis nonfitadomnesduri,&refoluticorporispar ticulasſeparatas, &fecretas continendas. Qua propter iſtæ una coalefcunt, ceffantq;moveri, & corpufculum fenfibile efformant, quod impingens inparietesvafis (utmoxdixi de particulisargenti invirgamcupri)adhæret,fimulq; cum aliis cubulos aut fimilesfolidasfiguras effingitpro natura,&in dolecujusqueduri refoluti. X. Altera eft præcipitatio : ſi nimirum in a quamjam exaturatam alicujus corporis particu lis aliud corpus immittas , cujus particulis melius congruantpori ipfius aquæ ; fiet,ut cum nequeat utriufque corporis particulas illa continere , pri mas dimittat, ut alias excipiat, quæ tanquam cu nei minutiſſimiextrudentpriores illas,& hæproin dèpræcipitantur:fcilic.infundumvafisdelabuntur: ficevenit cuminaquâ fortemexaturatam argento oleumtartariinfunditur,præcipitaturenimargentu. fumpta explexu ſenſibili corporum cæteroquin flexibilium , fimulque contextorum quales funes funt. Itaque inprimis adnotandum filamenta illa minutiora quò preſſius,& ftrictius implexa , & contortafimulfuerint, eò refiftere magis fractioni. Hincduo fila intorta fimul plus ponderis ſubſti néré valent , quam fievoluta ſuſpenderent fimul idem pondus : ratio eft quiaperinde ſehabent quantum ad refiftendum , ac fi circa cylindrum quempiam ſpiraliteradvolutaeſſent: ateircahujus modicylindrum propterſcabritiem partium illius circumvolutumfilamrefiftit magis contravimtra hentemautabrumperenitentem,quàm filum illud fiſe ſolorenitatur : fimiliter igitur contingit cùm fila duomutuo fibiprocylindroſunt : exeodem experimentoquoque fit comajorem futuram refi ftentiam, quodenſioribus,& fpiffioribusſpiris cy lindro filum advolatur. XIV. Præter hujusmodi tamenplexum, & texturam adrefiftentiam quoque facerecompres fionem corporis ambientis obſervatione evin citur funiculi inter digitos vel afferes adſtricti: ex eaenimpreffione impediturplexusdiffolutio, atqueadeò funis ipfiusdiſruptio : ex hac porrò analogianonnulli contendunt juxtanum. 11. du rorumomnem refiftentiamduntaxateſſe ex com preffione corporis ambientisſcilicet gravitantis,& elaſticiaeris. XV. Suſpenſus funisexſoloſuopondereha bitârationelongitudinis,&craffitieifrangi poteft: cùm autemexhocfrangitur, in ejusfummitate , ubi innectiturvel clavo velalteri ſimili retinaculo: fit Dequalitatibus , &ſtatibus &c. fit diviſio partium : quia contraillas ſupremaspar tesnitunturactione communi reliqvæ omnespar 463 menuminſubſtantiamætheream,quæ per amplio tespendulætotius funis:nonverofimiliter contra C medias aut inferiores partes. Advertes porrò craſlioremvel fubtiliorem funem qvantum ad hoc perinde eſſe: ſinimirum ejusdemmateriæuterqve fit , &longitudinis: eodem enimpacto,& inea demparte difrumpentur , cùm in utroqueeadem fitproportio ponderis pendularum partium funis adrefiftentiam fuperiorum partium ratione ple xus.. XVI. Circa reſiſtentiam reſpectivam, fi cor pus eârenitenstandemfrangatur,vel exproprio ponderevel etiamexalienoappenfo ; fractio fiet inbali,qvæinfigitur muro : ratioeademeſtacnu merifuperioris: quiaactionecommuniomnesreli quæ partes extra murum exporrectæ nituntur contra infixas. Cæterùm inhujusmodireſiſtentia reſpectiva intervenitratio vectis: cujusveluti hy pomochlioneſtinferiormargomuri,cui infixuseſt c.g. cylindrus ligneus veltrabs. Reſiſtentia verò hujufmodicomparata adreſiſtentiam abfolutam , qvâeademtrabs refifteretdiviſioni, fi verticaliter pendulaſuſpenderetur, eſtdimidia ſeu fubdupla: etenim utvincaturabſolutadittrahi debent partes omnesmotu æquali: utreſpectivaverò fuperetur partes ipfiustrabis urgendæ funt motu inæquali, &quafi per circulum: undehujufmodi motus fi mul fumpti geometrica confideratione funt ut triangulum adparallelogrammum ejusdem bafis, &verticis. H 1.. Reliquiſtatus corporis natavalis. Ujusmodi ſtatus fimul examinopropter ne xuminvicem fingulorum : funt enim veluti ſpeciesquædam velmifcellæ duri & liqvidi cum peculiaribus tamen proprietatibus quæad valitatestactiles fingulæ referuntur. J. . 1 ra extima orificia pororum fubiens velociffime; urget anguftiores ex oppofitâ parteductusporo rum,undetandemvitrumdiffilit: quodutcaveant vitrarii vaſa recentia propè fornacem retinent,& paulatim qvaſi per gradus amovent , ita ut fex horarumfpatiovixadocto paſſus à fornace re moveant. : J. II. Flexibile. 1. Corpus flexibile eâratione opponitur fragi li,quod humiditatis plus habeat,feumollitiei ,& conitetex particulis longioribus veluti catenatim innexisaut ſpiraliter: inde flexibile facile Actitur utnomen fonat: namabsque feparatione,& ru ptioneparticulæ,qvibus conftat mutuò difcedunt autaccedunt: cùmveròflexibilefrangitur inæqua liter particulæ difpofitæ , & prominentes appa rent ex fractione, quæ videlicet invicem infere bantur. Ik Illuddifcriminis advertendum eſt inter Ac xibilia , quæ conſtantexparticulis & filamentis ſpiraliter convolutis ut funes,&illa corpora, quæ componunturvelutiexfloccis affutis fimul , quá liselt charta &funesenim ſi humectentur contra huntur, charta verò humefactaundiquediſtendi tur: ratioeftquiafunium ſpiralia filamenta exaf fula humiditate tumefcunt inlatum, immutatispo= ris ,&indèlongitudominuitur : etenim ſpiræcon volutæ pauciores evadunt cùm fuper cylindrum craffiorem codem filo obduci intelligantur. At flocci , ex quibus chartacomponituraffusâ aqva folvunturglutine, & colla , quâ coagmentaban tur, cùm autemexminutiffimisfilis elafticis con ſtent, idcirco diſtenduntur undequaqve exlege elateriik III Flexibilefipropterduritiemnonnihilaccedat ad fragile; claſticum eſt : inde enim aptam po rorumconformationemhabetadſeſereducendum extenfione vel compreffione : hinc mixtura ex Fragile I. Fragile eſt durum fubcerta modificatione, &particularum textura, quarumnimirùm una ita aliamtangit,& cumillacongruit , ut plexusaut intorfioparticularumnon fiat: inde fragile facilè frangitur,utetymologiadeſignat:ipfa autemfectio æquabilis,& lævigataefficitur: ferieenimordina tiffimâpartes ſeinvicemtangebant ,&congrue bant,ut mutuò non inſererentur :quod cernere elt in vitri fractione.- II. Obfervabisporrò quoadipfius vitri fragili tatem,fcyphos: & fimiliavitreavaſapaffimdiffi lire,& frangi , fi ſtatim acconflata funt adhuc fervida aeri frigido exponantur : ratio peten da eſt ex inæquali conftipatione ,& adftrictio ne pororum: ex ea enim vitri parte,quæ pro piorexpofita eftfrigidoaeri,pori magis aperti, &hiantes reimanent: exalia vero parte, cujus ca lorfenfim lentiusqve remittitur , conftringuntur magis , (quemadmodum circa diffractionem va forumex congelationedixiſect.3. fub finem)un de obinæqualitatem hujusmodi mutuòfeparantur vitreæ particulæ, Suntqui referant hocphæno molli flexibili ,&duroelateriumconciliat,&inde vim refonandi : fic mixtum ſtannum , & æs ad companasfundendas,&formandasfit idoneum, adeas enimpetitur materia flexibilis quidem,ſed flexibilitate elaſticâ propterduritiem.Pariter tem peratura, ut vocant,metallis elaterium inducit quia nonnulla mollities , & flexibilitas partium exinde acquiritur: nam metallumcumignefcitra refit,& indeevadit mollius:cujus experimentum capiturin filo ferreo, quodantequamigneſceret, Foraminidato,per illudtrajectumexamuffimcon gruebat; atcandefcens per idem fubire amplius non poteſt: perſtabitque aucta craffitie ſi ſubita in aqvam immerfione frigefiat : ratioeft,quia ex ignitione particulæ invicem ſecretæ ,& diductæ funt,porique redditi ampliores , fubitaneo verò frigore remanentparticulærigefatæ ineodemſitu &ftatu,aquo reducerentur,fifenfimferrumillud frigefieret. Experimentum aliud Florentintum ex Borello , &Academia alias allatum exhibet am pliationem pororum quoque vitri ,idque excales  factionevelmediocri:recoleſectionemtertiamfub finem. ן IV. Cæterumarte &induſtria opus eſtut ex idonea 464 idonca temperaturacalybi e.g. elaterium paretur: DiffertatioVigefimaſecundaPhyſicaGeneralis §. III. etenimfiadcandoremufq;igneſcatinfornace,red. ditur friabilis:quiaflexibilesparticulæ comminuun tur, & decurtantur perintrufionemparticularum ignis dividentis calybeas ,indepori fiunt amplio res, quamferatelaterium: propterea artifices ca lybem,qui nimis incanduitprimò contundunt ut pori coanguftentur &particulæ invicem accedant, V. Hoclociopportuneinciditde guttisillis vi treis diſquirere , quas vocant lacrymas vitreas in Belgio primum obfervatas.. Sunt guttulæ oblon gævitreæ cumpedunculo: efformantur autem ex tillando guttatim liquefcensvitrum invas aqvaple num:concrefcit enimdumdelabiturper aqvamin guttulas referentes figuramlacrymarum: quarum plures quidem in media aqva diſfiliunt, ut cætera Pingue,¯um. I. Pingue eſt corpus quod multahumiditate e lementaricoalefcit ſeu uligine apta ad nectendum invicem partes: hæc enim humiditas elementaris eft,&differtàmera liquiditate : ſcilicet rationem habet nexus&glutinisinterdurasparticulas,&li quidasliquiditate volatili autſpirabili. Porro ſtatus hujusmodi pingvedinisomninoiners noneſt,ſed actuoſus cùm vin, & activitatem elementaremfe cumafferat , videlicettùm humidi nectentis , tum ignis: ac proptereapabulumeft ignis ipfius ,quo mamhumiditate expartereſolutâ colligunturpar ticulæ ignisad ſtatumphyficum... vitraex ambientenimis frigido , nonnullæ tamen integræ ſervanturfortè ex eo, quodà circumdan te aqva æqualiter undequaque prohibeantur exire halitusvitrei: ac proinde intralacrymulam rema neantinminutiffimis bullulis,quæinipſolacrymæ corpore obſervantur. VI. Silacrymamhujusmodimalleotundas mi nimè diffringes : quodfipendiculum illius prope lacrymæ corpus avellas,illico tota lacrymainmi nutumpulveremdiffilietnon fine ftrepitu :diffilit qvoqve figranis arenulæ,velpulvereſmiridisattera turcorpus lacrymæ ufquead bullulas. Cæterum pulverem hujusinodivitreum fiafferves : nimirum retinens intrapugnum lacrymamdum diflilit,con ſtare cernes ex minimis lamellis vitreis , quæ friari poffunt nulla punctione, ſecus quain contingatin aliis vitri pulveribus: eſt enim ille ſpongiofuspu micisadinſtar. VII. Aviris eruditis, quibus annuo phæno menon hujusmodi refertur in malam fubitamque temperaturam lacrymarumillarum , idque evinci tur exeo ,quod fiinmedioaereextilleturliquefa Aumvitrum,&concreſcantin eo ambientemitio, ri fimiles lacrymulæ , caſque deinde ad peduncu lumdiffringas ; non diffilient : in aqua igitur quia feftina nimisfrigefactione duranturinde fit, ut fe cundumextimos terminosparticulævitri inlatum difpofitæ majores poros intercipiant : nimirum juxta§. 1.num. 2. propterproximam ambientem aquam : quoniamvero in globofam figuram, & quafi fornicis in morem difpofitæ funtillæ particu læ, idcircoſpontènondiffiliunt, fedquafi æquili bratæ remanent. At cumpedunculum diffringis propè lacrymæ corpus, ex nifu illo tollitur æquili brium, parteſque omnes cumfintelaſticæ ſeſe re ftituunt cum impetu ac proinde feparantur,&dif filiunt : ad quodipfumfacerecreditur aeripſe ni tens fubire perporosexterius latiores , ſtatim at queexcompreſſionepropterdiffractionempedun culi aditus & via idonea panditur adintimum-la crymulæ corpus. Analogia proſtat in fornice ſtructo ex lapidibus calce non agglutinatis ete nim fivelunum, aut alterum lapidem extraxeris totusconcidet fornix: ficquæ malè invicem com mitſæ funt, & implexæ particulæ vitreæ. Idipfum confirmatur exeo, quod fi recoquantureælacry inæ:hoc eft iterum candefiant,&fenfimfrigeſcant; nondiffilientabſciſſopedunculo : ratioeftquia re coctione illa æquanturpori,&exquifitiusperfici turplexus. 1. 11 : II. Diſcrimen interpingve, & macrumAuidum illudeſt, quodpingve difficilius exhalatur , quam macrum: cujus ratio exipfis particulis petenda, quæmagis implexæinvicem funt,& ramofæaddi ta etiam terreâdenfitate. 111. Liqvor pingvis filatim ex vaſe defluit, nempe parspartem ſequitur continuo fluxu : at macer liqvor guttatim extillat : disjungitur enim parsàparteinterpofito aere comprimente, qui fas ciliusſeparareinvicempoteftmacri liqvoris parti culasqvampingvis. .... IV. Illud qvoqve obſervatione dignum, quòd oleum,& fimilia uliginofa cumaerevel aqvanon commifceantur conftanti mixtione , at ceffante agitatione ab extrinfeco particulæ olei fibi invicem occurrentes mutuoimplicentur,&exlevitateſpe cificâ,&reſpectivaſupra aqvam aſcendant. IV. Lubricum 1. Lubricitas eſt velà lævigatione,veluligine: exquâ corpus vix retineri poteſt aut comprimi : elabiturenim,&effugitvim comprimentem:cujus ratio tumex motuparticularum lubrici corporis , tumexfiguradefumenda eft:ceduntenimfacile & in diverſa abeuntparticulæ impulfæ , utpote quæ ſuperficiesfuasplanas nonhabeant. II. Obfervandumtantò magis elabi è manibus anguillam e. g. quanto preffius ftringitur: nimi rumex lubricitate: atque itaetiam compreffisdi gitis exploduntur nuclei ceraforum., Intervenit autemin hoc motu virtuscuneiduplicata,de quo organo mechanicodixidiſſer. 21.velenimimmo bilis.retinetur inter digitos reslubrica ut antror fumprocederenonpoffiteonifu,&tuncquafiper duoplanainclinataretrocedunt,& defcenduntdi giti manus ad communem ſectionem utriusque plani inclinati. Quodfi mobilisfit cuneus , & dis giti comprimentes retrocedere nonpoffint,impri munthimixtum umimpetumipfi cuneo (nempènu cleo cerai e.g.) quiproindè cùm duplicatus fits &exduplici planoinclinato conftet determinatut admotum mixtum (adeóque validioremimpulfu fimplici ) per lineam rectam ductam permedium utriusqve cunei, & perpendicularem ad utriufque bafim 1 : יי why , シ ! " .. Dequalitatibus , &ſtatibus &c. crefcere : controverfia tamen vocabulorum eſt, 465 §. V. Liquabile , mollificabile, concretile. I. nam determinatur adconſiſtentiamquæ liquiditas noneft. Reliqui corporis naturalis ſtatus potentiam magis quam actumpræfeferunt : nempè capacita temutabuno ex fuperioribus ſtatibus in alium tranfeant : ac primoliquabile corpus quidem du rum velmolleeſt , ſed liquidumevadere poteft : S. VI. Friabile,Fiffibile, Secabile, Ductile, Serrabile, Tinctibile. I. Quæ corpora levi affriaudigitorum com nonomnetamendurumefthujusmodi : nec una eademqueratione liquabile omnead ſtatum liqui minuuntur inminutiffimas particulasfriabilia di di deducitur. Quædamenimdumtaxatpercalo cuntur, quorum ſtatus exariditate& nexudebi liffimo particularum oritur : indè quæ maximè rem fummum liquefcuntut metalla præfertim fer rum , fic quoque ſal (qui tamen humido affu fo facilius liquatur) vitrum item quod tamen po arida funt,facile frianturs II. Fiffile corpus eſt, cujus particulænexuva lidiori in tongum implicitæ funt,quam in latum, tius mollificabile eſt quam liquabile. Quædam utplerumque eſt lignum ; conſtant enim ex fibris veròfinecalore fummoliquefiunt:difcrimenvero inlongum productis , quorumplurimæ veluti in referendum ett tùm in plexum &texturam par fafciculum alligantur: indenexus partium cujusq; tium , tum in tenacitatem humidiuliginofi : ali fibræ tenacioreft , & minoribusporis interruptus quod enimhujusmodi humidum difficilius rarefit ac proindè petit agitationem maximam &calo quam alligatio fibræ cum fibra : hinc fiſfilecorpus cuneofacile dividitur in partes , ſi intrudatur cu 1 rem,utfluat. neus fecundumlongitudinem. 14. Saxa nifi immixtum metallum habeant aut vitrum prius calcinantur , quam liquefcant: 111 Secabile, quoddividi & feparari poteſt immiſſa acie alicujusinftrumenti ſecantis , idque quodhumorpartes ſenſibiles n Etensminusuligi fine ramenis&ſcobe. Tùmmollia tumdura cor nofus fit : quiverò conjungit inſenſibiles , & inti pora extant ſecabilia : adhoc autempetunt talem mas magis particulas uliginein habeat fummæte particularum plexum , ut particula una verfus nacitatis. 111. Humore liquatur ſal,gluten, viſcus, quia fubeunte aquaplexusfacilè folvitur &pori ampli ficantur,ac proindènontam liquatioilla eft, quam mixtio liquidicùm durovel molli. Porro humi docalidononveròfrigido cera liquefcit,ratio eſt quia revera ab actione calidiut talisnonverò hu midi determinatureamodificatio. IV. Mollificantur fructus ad frugescoctione, quia orudus illarum fuccus qui poros obſtruebat fubigitur&diluitur quapropterpartim avolat, ne xufquepartium mollis &cedens relinquitur , re liquum vero ex mixtione mollescit. Eadem eſt caufa , cur aurum hydrargiro infufum reddatur mollius : inporos enimfubitmercurius,&mifce turaurocumnonnulladilatatione& attenuatione nexus. V. Concretile propriè dicitur & impropriè: aliam comprimipoffit , atque ita exprimereaerem vel ætheremoccupantemporosintermedios : hæc enim ratio eft cur acies cultri e.g. ſecando ſubire poſſit per medias illaspartes. Hinc corpus quod particulas non habet prædicto modo invicem compreffiles infecabile eſt. Conftat item , omne corpus fiffile ſecabile quoque effe, cum utrumque corpus fimilem particularum compreſſibilitatem petat: at nonèconverſo omnefecabilehabetpar tesdiſpoſitasutdixinum.2. IV. Ductile corpus quod extendiproducique poteſttunſione: qualia metalla funt ; conftat au tem particulis longioribus, quam fragile, brevio ribus tamen,quamflexibile. Indetunſioneacqui rit ferrumductilitatem , quam recens è vena edu aumnonhabebat, quia poris crebrioribus obſti patis tundendo elongantur moleculæ ferreæ. V. Serrabile corpus eft, quod dividi quidem primofenfu:cera&metalla concrefcuntexfrigo re : quodnempèinfimuatur in eacorpora,unde particulæ quæ calore agitabaritur acproindelique icebant,fiftuntur: præterea ignea corpufcula quæ antea collecta erant affuſo frigore dividuntur & difperguntur , atque itaceſſatliquiditas, fixantur que eacorpora. VI. 'Concretile impropriè idem eſt ac coagu labile& congelabile , quod utrumqueprobabili tercenſemus exaffuſo coagulodeterminariad ſta tumtùm coagulatitum congelati. Coagulumenim fermentiſpecies eſt: conftat autemex fermenta tione chimicaplurima liquida ſpiſſari&indurefce re , velillud ex mutatoplexu& figura particula rumprocedat,velex mera mixtionefermenti de terminante corpus fermentatum ad ſtatum alteru trum exprædictis. Porroadconcretilerevocatur corpus exiccabile & incraffabile , fictilia calore 1 exiccantur: patet enim humidumexindeevapo rari, ex quomollefcebatvas cretaceumnonexco Aum:dicuntoleum incraſſari exfrigorenoncon : R. P.PtolomæiPhiloſophia. poteſt ſedexdiviſione excifis minutiſſimis ramen tis : ad quem ftatum revocatur quoque limabile. Quæ corpora plexumhabentmagis compactum, &particulas integrantesmajores, utferrenturpe tunt ferram minutioribus inſtructam denticulis : hinc adſecunda marmoraadhibetur ferra minimis denticulis contra quam primo afpectu videatur : nempè lamina ferri ſuppoſitis granulis arenæ, vi ces obeuntibusdenticulorum. VI. Tin&ile ſeutingibilecorpus dupliciter ex ponipoteſt: primoquodporositadifpofitos ha beat& particulas itahifpidas ,ut colorati alicujus corporis diffolutæ & liquori innatantes particu læfacilepoffint implicari &innecticorpori illi tin Aili fi immergatur: unde coloratum fimiliter eva det licetdiluto magiscolore : fecundo tinctile ſu mipoteftprocodemaccolorabile, cujus videlicet moleculæ & inſenſibiles particulæ , ita tranſponi &novoplexupoffint intexi ut opus eft ad refle tendum vel refringendum lumen modo expo nendoindiffertationede coloribus. PHYSICA GENERALIS Dequalitatibus actuoſis. SECTIO PRIMA. Communiaomnibusqualitatibus&peculiaria : III. Hac tamen expofitione data& admiſſa fis ex integro reftituitur à quærentibus num calor calorisproponuntur. :' 1. Valitates actuoſæ & energicæmeri modi non funt,ſed entis ens & ac cidens Ariftotelicum important 2ſubjectis &corporibus quæ deno minantur abillis. Hocdiffert. 8. mihi conftitutum jam eft: non negaverim tamen juxtà poſita loco citato accidentia hujusmodipete re tanquam difpofitiones & terminos certas affe &iones,utvocant mechanicas in corpore& fubje Aofuo,ac potiffimum motumlocalemipfoteftante Ariftot.lib.8.Phyficor.cap.7.quiproptereàftatuit motumlocalemomnium effe primum præcipuum que , quia folus exiftere poteft in natura finecon fortio alterius actionis vel motus ; at nullus alius motus effe poteft fine motu ipfolocaliafficiente tum paſſum,tum ipfum agensmateriale. 11. Ex hujusmodi qualitatibus aliæ funt pri mæ aliæ fecundæ : in fchola Peripatetica primæ qualitates aquofæ funt calor&frigus: non actuo ſæ verò humiduin& ficcum: exiisporro reliquæ progignuntur aut emergunt,quæ dicunturfecun dæ:idque vel mixtione velaccidentaliproductio ne. Hinc colores , ſapores,odoresillaſque quas vocant occultas qualitates ſed ſpecificas oriri ex illis primis : ambigitur de luce corporea,quæ pro fecto alio ex capite adprimas illasutprincipia vel caufas referri nequit , quam quod lumen fit reip fa merus&depuratus calor aut formaliter, aut fi minus hoc placeat virtualiter. Cæterum durum arduumque videtur ,nulla etiam habitaratione lu cis , reliquas omnes adunam qualitates ab iisqua tuorprimisveluti à caufisprodire: nec fortè mi nus hoc abfonum fuerit , quam fecundum Empe doclem ex quatuor folis elementis citra fuperaddi tam formam mixti omnia corporaconflare : aut folailla ipfa elementa unicas caufas fecundas mix torum omnium ftatuere. Rectiusitaque &accom modatius ſenſui Ariftotelico ex fec. 4. differt. an tecedentis indè dicemus appellari primas qualitas tes illas quatuor ,quod primum & primarium conflituant ftatum fenfibilem corporum, & obje Aum fint facultatis ſenſitivæ maximè diffufæ & ſparſe per corpus : qualis eft tactus. Quidquid enim in tactum incurrit: vel impulfui refiftit & ficcum eit ſeu durum : vel cedit,& eſt humidum feu liquidum : vel afficit ſenſitivum corpus com muniſſima affectione quæ dicitur calor, vel oppo fita, & eftcalidumvelfrigidum : præteriſta qua tuor quidquid de corporibus per fenfuspercipi musfecundæ qualitatesdicuntur. potiffimum fit prima corporum naturalium ener gia? &decantatum illud inftrumentum commune naturæ ? Anpotius ex natura rei omnibus aut faltem quibusdam corporibus infint quædain aliæ qualitates&virtutes , primariæ&potiores exqui busvelipfecalor originem ducat. : IV. Superhujusmodi quæftionetreshacætate circumferunturfententiæ diverfis qualitatibus quæ que deferentes primatum. PrimaeſtCartefiana& Epicurea Ratuens ipfummetmoti localemprimam omnium qualitatum corporearumeffe: omnefque qualitates & affectiones fenfibiles ex diverſitate hujusmodimotusoriri: itatamenutadhocipfum plurimum conferat tùmdiverſadiſpoſitio& figura infenfibilium partium cujuslibet corporis, tùm di . verſalinea &dire&io fecundum quam determina turmotus ipfelocalis : addita quoque remiffione &intenfione motus ejusdem. Cæterum hac ferd methodo opinationes fuas per hypothefim ij pro ferunt, quibus hæc prima arridetſententia. V. Statuunt diltinguere diligenter oportere calorem & frigus objectivum à calore& frigore formali: hoceft abipfafenfatione experimentali, quăproximèpercipimus dum afficimurab eo cor pore, quoddiciturcalidum & eftid, quod obici tur ipfi fenfui : hoc eſt, objectum eſt ſenſibile, quemadmoduın dolor ſenfatio & perceptio eſt objecti doloriferiſeù inferentis dolorem, quodta men dolornec eft , necdicitur : at quoniam obje Aumquoquecalefactivum dicitur calor ; ex hoc ipfo facileiſta confundimus &plerumque ideam aliam non habemus de objectis quæ funtcalor aut frigus , quam ideam ipfarummet noftrarum affe aionum formalium quibus experimur hujusmodi objecta. Porrò confufionem hujusmodi auget objectivus calor aut frigus noftro ipfi corpori & noftrisipfis organisutpote corporeis inſidens: un dènonfatis difcernimus rationem & formam per quain calidi fumus , ab ea affectione& perceptio ne fenfitiva qua percipimus calida. Diligenterita que juxta hujusmodi authores explicandus eft Ariftoteles cum lib. 2. de animadicit facultatem ſenſitivam fentiendo affimilari objecto ut intelle tus intelligendo fit omnia : affimilatio enim illa omnimodaeffe nonpoteft. Addunt effatum illud: Nemodatquodnonhabet occafionem æquivoca tioni præbuiſſe , perinde quafi calor ipfe obje Aivus habeat in ſe affectionem illam ipfam quam experimur dum calorem percipimus : quod tam eft abfurdum atque opinari doloremineſſeinobje Etodolorifero. VI. Calor & frigus qualitates comparativæ & وا refpe Dequalitatibus actuoſis &c. reſpectivæ funt potiffimum ex co capite, quod dumcalorem objectivum percipere volumus , fi ipfimet fimus calidi magis quam objectam ipſum , facilè fallimurjudicantes objectumquod eftcalidu, 467 atque hac ratione explicatur quoque, cur ignis omniaconfumat. effefrigidum aut è contrario.Unde vixcertumcri terium habemus hujufmodi qualitatum, nifi cum ſummæ funt:cumenim extemperamentocorpo : ris humani nonpoffimus effe frigidi ,neque calidi in ſummo, inde exceſſum hujufmodiobjetivum facile experiendo dignofcimus. VII. Sed pro calore ipſo objetivo, ejuſque natura indaganda præmittuntur & expenduntur ſeqventia. Primum cum ad aerem expirandum os&buccas conforinamus diverſum inmodum: (cilicet vel ore diductovel exporrecto;aerem ex XI. Hinc rationemredduntcurpila bombardi lis exploſanon incaleſcatlicèt maxima agatur velocitate: motusenim ille totalis eſt,totiusnem pepilæ,&fecundumſeſolumnonfacitad calorem excitandum,quipetit motum & agitationemper turbatam infenfibilium particularum. Porrò hu jusmodi agitatio quandoque impeditur à motu totali, &directo :quemadmodumdiffert. de motu elaſticodixi illum impediri ex motu progreſſivo totius corporis:atquehæc prima hypotheſis eſt de qualitatum corporearum origine. XII, Secunda ſententia Ariftotelica eſt , quæ quatuor tactiles qualitates commemoratas pri piratum manu objecta experimur modocalidum, modo frigidum: nilautem diverſitatis interfuit in hujufmodi expirationibus quam impulfus& mo tus localis diverſi , & per directionem, lineamque differentem: fi enim ſecundum lineam rectam an guſtato ore emittatur aer, frigidus erit: quod fi inæquali & quafi circulari tremuloque motu expi retur, calidus exibit. Porro differentiam hujufmo di motuumdeterminatincurſus aeris in palatum, unde reflectitur & quafi expanditur, atque inde urgetur adagitationem perturbatam & tremulam. Secundum, in omni refenfibiliter calidaobſervare eft motumlocalemut in flamına,aquacalida&in omnibus corporibns odoratis, quæ cum incalue rint odorem impenfius effundunt,ob agitationem nimirum&motumparticularuminfenfibilium. VIII. Inde ſtatuere ſepoffecredunt juxta re gulamVerulamij: inqvonampofitafit naturaca Toris: regulaenim illa hujufmodi eſt: fi quidpiam Tenfibile femper adfit in aliqua ſubſtantia corpo rea, &nefciamus reddere rationem cur adfit; di cendum eft illudipfum ad effentiamtalisſubſtan tiæ pertinere. IX. Adduntur obſervationes plures in rem candem. Sunt corpora, quæ evaduntactu apta, &idoneaut calefaciant,quæ antea erantinepta, quin illis quidpiamde novo contingat præterno wummotumlocalem: itafrigidæ manus agitatio ne, & affricau calidæ redduntur: fimilitercalx af fusâ aquâ incipit dimoveri, & agitari,&inde in calefcit. Limatura æris projecta in aqvam for tem, ebullitionem tantam excitatut ex vaſelicet amplo exundarevideatur: & effervefcentiam ta Aui vix tolerabilem: funt quoque plura alia phænomenahujus ipfius quæ moxafferam. mas omniumeſſe verèſtatuit: exquibusnonmo docæteræ profluant,fedipfæquoquein diverſas ſpecies diftribuantur: hinccalores plures diftin guuntur,elementaris,virtualis,vitalis, potentialis: &pariter frigora opportunè addiverſas proprie tates,& phænomena naturalia declaranda. XIII. Congruit autem exquifitè Ariftotelica definitiocaloris: videlicetqualitas qua congregat homogenea, &disgregatbeterogenea;uti etiam frigoris rataeſt definitio:qualitasque omnia con gregat. Nondiffumulo validas in ſpeciem opponi difficultates contra hujusmodi definitiones: fed hocab illis fit,quos verbi controverfiatorquet (ut Tullius olim,) nimirum vocum illarum homoge nea,&heterogenea, quæ plerumque aſſumuntur ſenſu alieno tum àrei veritate,tum àmente Ari ftotelis. Scimus& palam dicimus calore nutriti vodiffimiles ſuccosinvanammaſſam,ſeuchymum feu chilum congregari: item argentum aurumque igneliquatum fimulcommifceri,&fimilia fexcen ta: ad iſta nil ad definitionemcaloris labefactan damvalent,etenim voces illæ homogenea,&be terogeneanonfunt intelligendæ univerfim quoad atomas ſpecies corporum, eaſque ſenſu merèphy ficoconſideratas,fed extendendæquoque ſuntad ſpecies ſubalternas corporum eorum, quæ fenfu metaphyfico , &minutiori inductione examinata obſervantur proportionem,& aptitudinem habe re; ut activitate calorisfecundum inſenſibiles fuas particulas congregentur , & mutuò innectantur. Hanc porròproportioneminplexum,& figuram particularum, & in uliginem quoque corporum illorum, & denique in rarefactionem inductam à calore referri rectè dicimus. Contra verò illa corpora mixta activitate,&agitatione calorisdif X.Itaque ex hujufmodi rationibus, & obfer vationibus authores laudati effatum illud Arifto telis, motus eft caufa caloris ,ficinterpretandum cenfent, ut poffit intelligi tum de motutotalicor poris fenfibilis ,tum de motu peculiari inſenſibi liumparticularum: atque adeo habita ratione mo tus ſenſibilis corporis totius re vera quandoque motus hiccauſadeterminativa ingenere caufæ ef ficientis fit :quodfiagamus de motu infenfibilium particularumquiqve motus ita fit modificatus,ut exnum.7. motus expirati ex oreaeris calidi , il Jumeſſeipfiffimum calorem objectivum: acproin dedicunt agitatone incompofita infenfibiles par ticulas mutuo incurrere, atque ita comminui ve lut inminutiſſimum pulverem,qvidum receditab obice,feu àcorporeipfofit ejus exhalatio calida: > ! folvuntur ex diverſa, & diſpari proportione, & aptitudine, quam habent quædanı illorum corpo rumpartes mixta, ut innectantur potius cum quibufdam certis aliis , quam cum cæteris, cujus cauſa revocanda eſt tum in flexibilitatem, &mol litiem partium;tum in elateriumexcalefactione, &quafitemperaturâ inductum ineacorpora,tum denique in commutatum exeadem ratione figu ram infenfibilium particularum: unde priornexus folvitur & novus determinatur, atque hoc fenfu re&èdicitur heterogenea invicemfeparari caloris energia. XV. Activitate verò frigoris quandoque con tingit colligi, & congregari homogenea quem admodum ſanguis,&lac dum concrefcit,ſecerni tur àſero ſupernatante: nimirumceſſante calore Nnn 2 rare 1 468 rarefaciente,& agitante promiſcuè particulas om nes , fit, ut graviores partesſanguinisdeorfumfe Differtatio Vigefima tertiaPhyſicageneralis rantur: leviores verò, & ferofæ furfum promo veantur ex graviorumdeſcenſu. Quandoque fri gus corpora condenſans rigidaſquereddens inſen fibiles particulas congregat promifcuè particulas heterogeneas: videlicet quæ li permitterenturfibi cum : ex alkali verò prædominanteproveniat fri gidum,&humidum utiplacetTanchenio in fuo Hippocrate chimico: tametfi aliis hujufmodipro pagatio aliter diftribuitur. XX. Probatur autem origo hujufmodi quali tatumprimòquia in omni ferècorpore,cui neque ipfis invicem ſecederent; exaffuſo frigore, &ri goreinductoimplicantur ,&mutuohærent. XV. Tertia de primatu qualitatum corporea rum ſententia Chimicorum recentiorum eft , qui cenſent Acidum , & Alkali ex obſervatis pluri mis naturæ phænomenis effeprimas corporum qualitates Hæc nimirum funt illa duo prima principia chimica , quorumhocævo multus inter eruditosfermo,& fama percelebris. Si enimilla ut corpora denominata confiderentur; eſſeprima rerum principia ſtatuuntur, ita ut antecedant illa ipſa vetuftiora principia chimica, veltria velquin que,de quibusfusèdixidiffer. 6.atſi tanquamfor mædenominantes attendantur,funtprimæquali tates, & virtutes corporum omnium : nempeex aciditate, & vi Alkalica cæteræqualitates progi gnuntur. Sed operæ pretium hæc ipſa nomina accuratiùs evolvere. XVI. Acidum , ſapidumcorpus eſt ex ſapore illo , qui aciditas eft notiffima in aceto,& fimilibus acetofis : quorum omnium commune quafi genus eſt hæc ſpecies ſubalterna ſaporis Aciditas , in plures tamen ſpecies atomasſubſecanda. Alkali verò corpus eſt ſapore aliodonatum,cujusexpli catio , ¬io longius repetita eft. Quippeno men Alkali Arabicum proprièdefignat cinerem vel falem herbæ cujusdam , cujus feraciffima eſt Ægyptus & dicitur Kali: ejuſque ſal uno voca buloSalkali, vel ex dimidio græcè Alkali. Por ròherba illa vulgo dicitur Soda , ejuſque cinis no tiffimis Vitrariis , Figulis aliisque Artificibus uſui ſenſibiliter calor neque frigus ineft, fi diligenti analyſi exploretur exuperare deprehenditur aut Acidum autAlkali: hæ duæ igitur, non illæ qua tuor funt generales qualitates omnibus corpori bus communes. Secundò fi corporaneque ſenſi biliter calida, aut frigida, ſed ſenſibiliter alkalica aut acida immifceantur procreatur ſenſibilis ca lor, &effervefcentiautin notiffimo experimento mixtionis falis tartari cum fale vitrioli;autetiam ſenſibile frigus enafcitur, utcum nitrum immifce tur aquæ, & unà agitatur, cum fimilibus plurimis inferius exponendis. Igitur ex illis qualitatibus quæ inerant facta inixtione hæ aliæ fubortæ funt. Itaque cum fimilis mixtioomni corpori infit præ fertim viventiex peculari videlicet Acido & Al kali , in eaque confiftat temperamentum cujuſque corporis; cenfendum eſt effervescentiam & fer mentationem exindeprocedere , atque in quolibet corpore caloris,& frigoris humidi , &ficci conju gationes oriri, Immo nonmodohæ quatuor qua litates, fed aliæ omnes, ſeùquavitates ſeùvirtutes cujuslibet corporis exduabus illis profluunt:quod pari ratione probatur : nam ex illis duabusſenſibi libus immixtis,&temperatisnovos fenfibiles faa pores , odores, colores prodire obfervatumeft: ad de facultates quoque vegetativas ,& earum opera tiones idoneas ex mifcella Acidi &Alkalirepeten das cenferi nec improbabiliter. XXI. Porrò hypothefis hujus rigidi Affectæ nonmodo fecundæ ſed primæ quoque contradi cent opinioni fuper primis qualitatibus : ajunt enimimpoffibile effeut ex meromotulocaliorian eſt liquando vitro , parando ſmigmati, patinis,& vafis exargilla vitrificandis. Cinis vero ille feu Alkali, primo faporem quemdamobtufumhabet &fere infipidum. Secundo virtutemhabet valde abſterſivam,& refolventem. Tertioimmixtusab tur qualitates cæteræ corporex: neque rationi confentaneum effe: e.g. quod opefolius motus lo calis pharmaca , & medicamenta quædam inmi nima doſi vel quantitate, immo in folo odore pofita inducant in corpora viventia alterationes ,& fer acidis liquoribus auf.rt aciditatem, mitioremque faporemconciliat. XVII. Hinc factum ,utà Chimicis omnes cu jufcumque alterius corporis partes vel liquidæ vel folidæ ,quæ tertiamillam cumAlkaliproprie tatemcommunicarent, dicerentur ſales Alkalici: quorumgenusinpluresdiſtribuitur ſpecies : videti cet inAlkalifixum, Volatile, Acre, Infipidum, Mercuriale&c. Fixumècineribus herbarum po tiffimum eruitur. Volatile &facile exhalabilede prehenditur in ſpiritu vini , in ſanguine &c Acre incalce,lixivio: Infipidun incoralliis, argento vi vo, aqua elementari. XVIII. Cæterumquodhæcduofintprimæqua litates comprobatur: quia inomni corpore depre henditur ineffe, firefolvatur, tumacidumtumAl kali; velex æquotemperata: utdicuntur ineſſeſali communi, vel itautunum ex illis prævaleat, & quafi dominetur : unde totum corpus appelletur abfolutè vel Alkalicum vel Acidum. XIX. Primæ verò qualitates peripateticæ di cuntur illæ proficifci à duabus hifce chimicis: ita ut ex acido prævalente oriatur calidum, & fic mentationesmiras,& magnas : videlicet reſolutio nes , effervefcentias purgationes &c. fimilia devea nenis eorumque activitate expenduntur: atque inde ad generales ipfas qualitates greffu facto multa cumprobabilitate negatur ex uno motu lo cali oriri illas poffe. XXII. Ha&enus enarrata eruditorum placitas memorpropofiti: &differtationis 8 phyficæ gener. inunam fententiam eamque peripateticam conci liare ſtadeo tribus veluti conclufionibus ſtatutis. Sitprima, inalteratione primarumqualitatūin. tervenitfemper motus localisdiverſa directionis, line&pro indole, naturaillarumqualitatu. Probatur exnum. 1. Ubi aperta Ariftotelis autho ritas affirmathoc ipfum: cui addes.experientiama plurimam hujufmodi motus in omni alteratione elementarium qualitatum. Sit ſecunda:Ariftote lica quatuorqualitatesfaltemfenfumetaphyfice omni temperamento, &mixto infunt. Proba tur ex diſſert, de elementis,quæ ineffedicam ſenſu metaphyfico in mixtis: illa enim non infunt fine qualitatibus fuis: ergo hæ quoque actu infunti Neque mihiin dubium ravocaveris quatuor effe ele De qualitatibus actuoſis Sc. elementa eaquenotiffima: aut eorumloco ſubſti tueris chimica elementa: ſolaenim vocabulorum 469 veròima, concaleſcat: adeoutquandoque lique controverfiafuper hoc eſſe poteſt: illa enimchimi cis exornata vocibus , fi generatim attendantur recidunt tandem in vulgaria , & peripateticaele menta ſed pura & mera.Porro ex hacconclufio ne fit reveraprimas qualitates eſſequatuorArifto telicas , eaſque præire duabus chimicis: elemen ta enimſecumillas afferunt non iſtas & elemen ta præcedunt cum mifcibilia fint, & priora fint mixtis. Tertia Senſuphyſico inpluribus corporibus contingit qualitates chimicasAcidum, &Alkali pracederecalidum, &frigidum item fenfuphy fico: atqveinhocfenfu rectèdicitur primas quali tates efleAlcidum,&Alkali,quodprimo&proxi mèſenſibiles fint,licet inſenſibiliter& ſenſumeta phyſicopriores fint quatuor peripateticæ: proba zur experimentis fupra adductis pro chimicahy potheſi,exqvibus hoc duntaxatconficitur: nem peprimatus ſenſu phyſico. Neqvedixeris abſo numeffeexinfenfibili calore,& frigore oririſen fibile Acidum &Alkali, atque ex hocrurfus pro gigniſenſibilem calorem:hæcenim recte conveni re noveris; fi rationem habeas temperamenti ,& mixturæ multiplicis atqve energiæ , quæ ex forma mixti profluit. SECTIO II. Caloris proprietates &phanomena exhactenus traditis exponuntur. CU I. mligno infigitur clavus tundendo non incalefcit, donec infixus jamfuerit,& tun datur amplius ad apicem ipfius compla nandum:tunc enim calorem concipit: ratioeſt, quia dum actu infigebatur, motu totali moveba turclavus: cum vero jam infixus tunditur; ſe cundum infenfibiles particulas motu peculiari agi tur : inde fit quædam inſenſibilis illarum fuccuffio, qvæ determinat calorem. II . Cum lignum ferratur, illud non incalefcit , ſed ſerra: quia minores funt particulæ& elafticæ in ſerra , eæque continuo affrictu ſecundum lati tudinem concutiuntur & vibrantur opportunèad calorem: particulæ vero ligni vel comprimuntur, vel avellunturmotu inepto ad calorem:hocipfum ex eocomprobatur, quod fi lignumvaldèfit du rum, & ferra altius infigatur, tunc lignum quo queincalefcit ut quandoque comburatur: plexus enim ligniduriorispropius accedit adplexumca lybis. III. Rotæ pars concava interius axem com plectens & ipfe axis gyrando incalefcunt, ut non modo urant, fed aliquando inflammentur præfertim tempore æſtivo & fudo cælo: contin git enim perinde,ut cumexcutiturexaffritu fili cis & calybis ignis: agitatione enim illaidoneaad calorem excitandum determinatur tandem ipſa etiam inflammatio. Advertes autem partes exte riores rotæ , quæ velociori motu moventut,quam interiores non incalefcere,quia illarum motustota lis eft, non vero peculiaris infenfibilium particula rum,qualis petitur ad calorem. IV. Terebellus incalefcit dum terebrat: item lima limando exratione pofitanum. 2.quamexin de confirmo,quod cum limatur calybs,ifte, non : fiat: plexus enim elaſticus calybis idoneus magis eſtad agitationemexaffritu propriamcaloris. At limando plumbum , calornon excitaturinlima , niſi uſu ſatistrita fit: ex mollitie enim plumbi par ticulæ ejus vel comprimuntur vel ſeparantur, ut non imprimant limæ agitationem &fuccuffionem idoneamad calorem. V. Energia caloris rarefacit pleraque, ut ex fect. 3. differt. 22. antecedentis palam eft: at per caloremex niverariore fit aqvadenſior: agitatio ne enim calefactili particulæ aqvæ vix fe contin gentes in nive obinterpofitumaerem fuccutiun tur, acpropiores fiuntexcluſo aere : quodipfum cernere eſtdum frumentumin modiofuccutitur. VI. Fænum aggeſtum incalefcit& incenditur quia humor fæni nativus difcurrit per hujus fi bras, cum exhalare nequeat in apertum aerem : inde determinat agitationem incompofitam&ido neamadcaloremexcitandum, unde intanta co pia quandoque colliguntur igneæ particulæ , ut flamma ſenſibilis fiat. VII. Adtertiam conclufionempofitam fect. 1. num.22. confirmandamfaciuntexperimentanon nulla exD.Boyle huc afferenda. Vehementiffi mus calor excitatur fialiquot unciæ olei vitrioli immixtæ cum totidem olei terebintinæ agitentur: nimirum ex illo inotu determinatur fermentatio Alkali , & Acidi: unde calor. VIII. Limatura Calybis aſperſa aqva frigida plerumqveincalefcit: quodin eandem caufam re-, feres , in quam calcis effervefcentiam ex aqua af fuſa : videlicet tùm in collectionem infenfibilis ignis , tum obſtructionem pororum ab aqua , vi delicet prohibentem: ne exhaletur infenfibile ef fluviumigneum: ac deniqve in agitationem ea rumdeminfenfibiliumparricularumper calcispo ros ,vel calybis. XI. Semilibra horis ſulphuris cum æqualipon dere limaturæ calybis injecta in frigidam aqvam &fubinde agitata intra horamadeoincalefcit;ut ſenſum ejus vix tolerare manus poffit: nimirum hujufmodiagitatio liqvidorum,& inde calor.ra tionemhabetanalogam illi,in quam refertur calor conceptus exaffrictu durarum particularumjuxtà num. 1. X. Deniqve in idem argumentum obfervata à viro doctiffimo ſequentia inunum conglobo . ad eadem enim principia facile referuntur. Primo oleumvitrioli affufum aqvæ frigidæ vel triplæ vel quadruplæ ipfius olei, calorem intenfum pro creat:immo affufumglacieicalorem&fummumex illaprolicit. Secundo in caput mortuum vitrioli ſeucolcotariterum oleum vitrioli firefundas, ve hemens calorexcitatur. Tertio ſpiritus æruginis affuſus ſalitartari effervefcentiamprocreat fine ca lore tamenſenſibili. Quarto ſal tartari aqva dilu tus incaleſcit: quod fi exhalare feceris aqvam & aliam affundas novus calor excitabitur, itemqve ſi idipfum tertio velquarto peregeris: ex quo ex perimento arguiturcalorem illum determinari non afolis igniculis remanentibus, quemadmodum in calce& fimilibus effervefcentia explicarifolet;fed aliundè vel extextura vel exAcido & Alkalipe tendam eſſe iteratumhujusmodi calorisdetermi nationem, SE 1 : 470 1. Differtatio Vigefima tertiaPhyſica generalis DeFrigore. Rigus oppofitum calorieodemdifcernicu lo feu criterio plerumqve ànobis compa ratè æftimatur: inde fit ut ex affectione F habita in nobis ipfis fuadeamur frigida effe , quæ fortehujufmodi non funt. Exhocautem ipſo & exnatura caloris jam expofita,facile intelligitur frigus objectivum ſenſui noftro inducere impref fionem oppofitamilli,qvæ infertur à calido: hoc enimeft excludicalorem& producifrigus:adhu jufmodi itaque productionem accidentariam exa libi pofitis fatis explicatam, qvæ requiranturdiſpo fitiones inpræſenti diſqviro. II. Per activitatem& energiam frigoris, cam quemultiplicem obfervatam ratiocinando deduci mur ad eas ipfas difpofitiones pernofcendas.Acti vitas itaque prima frigoris eſt, ſiſtere motumil lum,quem fecumaffert calorexfec. 1. &2. qvod ipſum patet ex eo, quod corpusdumex calidofit, frigidum, rigefcat, reddaturqve durum magis: un dè omnia frigefacta ſtupida quodamodo nunt;& admotuminepta: quod ipfum infenfibilibusquo quecorporumparticulis primo & primario evenit, ab iis enim tolliturper frigus inotus opportunus calori. Hujufinodiautemmotumnonunaratione frigus impedit : videlicet aut permanenter aut tranfeunter, itemqve vel omnino co ablato, vel exparte tantumdiminuto. III. Hinc activitas fecunda frigoris opportunif fimè poniturin appulfu effluviorum adcorpusfri gefaciendum: quod tum multiplici obfervatio ne , tùm idonearatiocinatione exprima frigoris activitate colligitur. Intelligi enim non poteſthor sor ille& rigor inductus in corporaafrigore nifi inſenſibilis emuvii'opera, unde repleantur pori corporis illius, atque ita flexibilitas ejus fecun dùm infenfibiles particulas,ceſſet inducaturqve ri gor, cujus analogiam exhibet baculus ceteroquin lexilis, qui crebris claviculis infixis afperetur: fic enim lexibilitas tollitur: nondiffimilipactoadri gorem quamvis permanentem frigefactadetermi nantur. affunditurvaſi aqva repleto, conglaciatur aqva in vaſe contenta: quod pereffluvia tranſpirantia ex nivenitroſaperipſosporosvafis in aqvaininterio remcontingere probatur potiffimum ex eo,quod potus hujusmodi aqvæ conglaciatæplerumq; noxi usfit, necaliunde niſiexeluviis illisfalino nitro fis immixtis. Secunda inquibusdam terræ tra&ibus licetadeandemaltitudinem poli conſtitutis diver fiffimaeftintenfiofrigoris&visperſtatasanni tem peſtates:uti in Moſcovia,ScotiaabEruditis eft ob fervatum:unovidelicetinlocorigidiffimum frigus fævire, cumin aliononlongediffitofatistempera tum cælum eft: quoeſſe ex copia effluviorum,in quibus pofituin eſt frigus , probabiliffimum eſt. Tertio ſi ſtatuto& erecto thermometroper fol lem ignarium inſpires aerem contra illud, exinde augebitur calor: nam altius afcendit liqvorper fi ſtulam thermometri: qvodſi tubum extremumil lius follis obducas nive immixto fale: aut fiaerem expiratuexfollepernivis ſaliſq;mixtura tranſpi rare faciasadthermometrum:hoc ex aeris allapſu frigefiet,&liquorinclufusdenſabitur deſcendetq;. VI. Corpus frigidum aliud corpus frigefa cere non poteftnifinonnihil de ſuo frigore de perdat: fic aqva ubiextingvitur ferrum candens &fimilia:non ita contingitcorpori calido: quod cuminfummo calidumfuerit &alteri corpori ca lefaciendo adinoveatur; non proinde quidquam de fuo calore amittit: inde peripateticè dicitur majorem eſſe caloris activitatem quam frigoris. Hoctamenamplius explicare operæ pretium eft, utillud intelligas duntaxat de calore in ſummo, quiagendo non remittitur,potiusverò fecundum aliqvas integrantes particulas extingvitur : fcilicet illæ quæ motum ufque adeò vehementemhabere non poffunt, quantum opus eft calori, extin gvuntur faltem ſenſu phyfico ex differ.10. ſec. 4. nu.20.Quoniamverofrigusnon petitneque omni modam quietem neqve indivifibilem gradum mo tus; proptereaparticulæ frigidæ ammiſſo licetfum mofrigiditatis gradu adhuc perſtant: fed remiſſius tunc agunt. VII.Proprietates frigoris exdi&is expediuntur: IV. Quod vero tranfeunter& non diuturne quandoque impediatur motus proprius caloris; exmotu eftad oppofitom lineam motui calorifi co/idq; determinatur àfrigido effluvio: indeenim fit ,ut inſenbiles particulæ hinc inde obduplicem impetum exdiametro oppofitum perſtent immo tæ: cujus analogiam exhibet globulus eburneus oppofitis duobus malleis concuffus. Hæc itaque eſt cauſa cum perlineam directam aerverſuscor pus humanumimpelliturſeuventilabro feuperex pirationem exporrectis labiis; curfrigore afficia mur: motus enim ille directus determinat mini mas fibrillas corporis ad motum oppofitum illi, quem ex fectionefecundafecum afferre calorde bet. Undè colligitur, non modo horrorem, & quietem, fed etiamminorem motum illo,quem. petit natura caloris ad frigefactionem fat effe, Hinc qvoqve explicaturquoddixi num. 1. nempe curvideamur frigefcere,cum corporiadmoventur qvæ calida qvidem funt, fed remiſſiori calorequam ille, quo tunc calemus. V. Obfervationes ad hæc ipſa confirmanda ordine profequor. Prima cumnix immixtanitro prima,quo corpora plus quietis habent infenfibi lis;eo frigida qvoqve magis funt ob primam acti vitatemfrigoris: inde marmorfrigetmagisquàm lignum: quoniam laxiores poros cùm hoc habeat: ejus particulæ inſenſibilesquietem minus confer vant: utexinde interſtitia quoque pororum licet duriuſcula motus impreffionemexcipiant. Sccun da,contingittamen propterfecundamfrigoris a&i vitatem nivem magis frigefacere qvam marmor, cumex illa effluantfrigefacientia corpufcula, qua ſeſeinfinuantintra corpus ſenſitivum,ac determi 'nant affectionem frigoris efficaciorem, Tertiaex morbo quandoque fit,ut ægrotiquerantür de fri gidiffimo capite aut fronte: quæ tamen medicivel alterius attactu explorata intense calida ſentitur: nimirum inter membranas frontis & capitis ægro ti , acer & pungens humor ferpit, ac funili impref. fione afficit , qua ſolemus ab extraneis corpufculis frigidis appellentibus. Qvarta , diſrumpunttir ex frigore faxa , & ligna, cujus rationem dedi diſſert, anteced. fect. 3. fub finem de rarefactione,& com denſatione: etenim redditæ rigidæ fibræ faxorum vel lignorumelateriumqvoqve mutant: undèno vus vus nifus, impulfus,&tandemdifruptio. Quin ta, ex eodem rigorepartiuminfenfibilium plexus Dequalitatibus actuoſis&c. aliquem emittunt, quiexcommuniffimafententia mutatur , unde illaquafidilaceranturinvicem ac 47I in effluviis pofitus eft: inquamrem expertus nar ratDigbeus ex litore quodam Hifpaniæ odorem divelluntur: quod in fructibus herbis&c. evenit, quægelu,& frigore aduri dicuntur. Hunctamen effectum D. Boyle in fua frigoris hiſtoria , non frigori adfcribit,fed confequenti calori, qui non nullaspartes eorum fructuum agitare incipit, cum adhuc aliæ particulæ rigidæ , & conglaciatæ per ſtant : hine nexus,& texturautrarumquefolvi tur : quemadmodum obfervare eft quoque in contufionepomorum ,& fimilium : partes enim contufæ calorem ,& faporem , odoremquemu tantexplexu mutato. Indeubiinregionibus ma ximè borealibus rigeſcunt e. g. digiti ex fri gore ; perniciofum eft admovere manui calida fomenta, fedajavat nivem vel quidpiam intense frigidum contrectare:nimirum adprohibendum caloris acceffum. Denique lividamembraexfri gore redduntur , quiarigiditate illa particularum, &veluti contufione impediturpercolatioſanguis nis,&circuitus :indelivor. : Dequalitatibus actuosisſpecificis qua occultadicuntur. G Eneratim duntaxat hoc loci agendum de hujusmodiqualitatibus , &communiaſta tuenda principia,unde opportunè eruan tur proprietates peculiarium qualitatum ſpecifi carum feù occultarum, quas in decurtu philoſo phiæ recenfebimus. itaque qualitates ſpecifica, apud veteres Peripateticos occultæ nominata funt, quæ quibusdam atomis magis fpeciebus cor porum mixtorum, tanquamproprietates tertio, autquarto modopertinentes infunt e.g. in ma gnete ferri vis attractiva, in electro fimilis vis ad paleas,& leviufcula quæque adducenda: præterea venenorum,& remedioruin, alimentorumquevi res ad effectuspeculiares. IH. Harum qualitatum primordia repetenda funt iisdem ex fontibus , ex quibus elementares qualitates profount : nimirum difpofitiones ad illas rectè cenfentur eſſe tum configuratio , tum motus autquies : prætereàidoneum temperamen tum acidi , & alkali rei cujusque : quibus pofitis intelligitur ſuperaddi qualitas illa formalis di ſtincta vel realiter, vel modaliter à ſubjecto ſuo juxtà alibi ſtatuta generalia ſyſtematisPeripatetici principia. 111. Cum potiffimum hujusmodi qualitatum aut vehiculum , autdiſpoſitiofint expirationes& effluvia,quæindefinenter ex corporibus abeunt : •undefrequentiffimè adhiberi folent , &debent ad qualitates occultas exponendas ; proptereà hoc Joci effluviorum hujusmodi hypothefim ,& expli cationem reddereeſt animus,additis, quæpertinent ad tranſpirationem corporum , cujus nonminus utilis cognitio eft adPhyficam particularem. De effluviis. 1. Mnia corpora reſpirant,autexpirantef foris marini in proximis montibus copiofiſſimè provenientis diffundi ad trecenta milliaria per mare, quein proindè laudatus Author aliquando præfenfitpluribus diebus antequam navis, qua ve hebatur, ad littusappelleret. Secundaquiaomnia corpora tandem marcefcunt, efcunt: fic ligna evaporato ſucco etiamvitalitandemin cari em refolvuntur : fic quoque marmora proceffu temporumarroſaconfumuntur. Tertiaquiaomnia fere corpora adignemadmotarefolvunturexpar te faltem in vapores, necfola ligna funthujusmo di; ſed duriffima quæque alia corpora,quæ exha lare quippiam adignempatetex eo, quodleviora evadant &diſtorqueantur: utin ipfoquoqueauro obfervatum est : quamvis communiter appelletur incorruptibile : accuratis enim experimentis de prehendituraurumquoqueexpirare. Hujusmodi autem expirationem, & effluvia efficacius exerit ignis: lentius verò ,& minus fenfibiliter Sol ipfe, &calormundanus. 11. Proprietates effluviorumhujusmodi ordine expedio. Prima quædam evaporationes abeunt continuo magis tractuverſus unampartem quam alias : ob levitatem videlicet, fiin altum attollan turutplerumquefumus: quandoque vero ex alia determinationeutmoxaudies. Secunda, quædam verò effluvia tranfverfiın circumquaque diſten duntur, utcernere eft exhalationem turis : vide licet cum craffiora fintquafiæquilibrantur ab ae re. Tertia,funtaliaeffiuviaquaquaverſum expi rata , quæ conglobantur in ſphæram circa cor pus,unde profluunt : fcilicet cum aerem perva dere nonpoffint circumambientemhabita ratione plexus refittentis; perinde inglobos conforman tur utguttulæ liquorum àcomprimente unde quaque aere rotundanturatdictum ſectione de li quido. Hæcporroproprietasexhalationum con ſpicua ,& apertaeft ,paffimque agnita in ipfo glo boterraqueo, qui vaporum ſphæra , ſeu athmo ſphæracircumdatur : atque ex hoc ipfofacilèin telligitur , quid in pluribus peculiaribus corpori bus contingat , quæ effluviorumfuorum peculia riumminoresquidem , fed fimileshabent athino ſphæras : in iisque omniprobabilitate congluditur circulationes effluviorum abeuntium, & redeun tium adcorpus originis ſuæ fimiles fieri illarum, quascertojam ſcimus evenire in terreftri athmo fphæra. Quarta,particulæ ejusdem evaporationis facile nonfeparantur; atquemadmodum cernimus fumum continuo,&noninterruptoeffluvio pro pagari , ita quid fimile de cæteris conjectamus. Hæcautemproprietas analogiam habet in liquori bus ipfis quicontineti tractu luuntnifi adfit inter rumpens obex: videlicetviſcoſitas nonnullanectit ceas particulas , nec facile finit fegregari. Quinta exhalationes nonnullædeterminanturquandoque adunamviamvelex motuaeris , vel ipfius corpo ris exhalantis : fic accenfum tus promotum ab unoin alium locum oblongum tractum fumipoſt ſe relinquit : quodipfum intelligi recte poteſt eve nire in exhalationibus aliis minimè ſenſibilibus. Oluviatenuiffima: cujus affertiratiomulti- Hinc obiter rationem reddes plexeſt:primaquiacorporaomniaodore , curcanis in bivio conftitutus viam dignofcatperquamherus perre xit, 472 xit,nimirum exhalatio relicta ab heri corpore, & DiffertatioVigefimatertia Phyſicageneralis fuiffent : quamvisenimminimafint,&fubtiliffima pertractum viæ perpetuataindicium facit. Sexta corporaextraneaquæ impinguntinhujusmodi ex halationumtractus , dum pergunt autmoventur ulterius ſecum deferuntpartem earumdem conta ctu ipſoadhærefcentium: ficquiinter odores diu verſati funt, dum abeunt ſecumaſportantodora tam exhalationem. Septima nonnulla effluvia cum certis aliis facilè commiſcentur, & fubeunt, pervaduntque totum tractum alterius effluvii, fecus veròcumquibusdam aliis. Exemplum ex hibent liquores : aqua enim facilè mifcetur cum vino , non item cum oleo , idquenonfolum ex gravitate, fed ex difpofitione ipfa particularum Nam aqua ,quæ facileſeſe infinuatpertubumple numvino: nonfubit intubumoleoplenum. Idem porrò dicendum de ſpiritibus ſeùeffluviisfibi per tractusoccurrentibus: quædam enimdifficileinvi cemcontinuantur,aliafecus, Octava,deniquein hanc mixtionem ſpirituum facilè referuntur ut in cauſameffectusnonnulli mirabiles , itemquenatu rales ex quibus primo aſpectu videretur actio in diſtans confirmari, III. Quantumadtranſpirationem: omniacor poratranſpirare conftat : videlicet poros habent etiammetalla,&vitrum: idque ipfum comproba tur fatis apertè ex eo , quod corpus quodlibetvel duriffimumfe&um in tenuiffimas lamellas flexibile fit: fednileſſe Aexibile poteſt, niſiporos habeat,in quos comprimantur partes ejus nonnullæ folidæ; dumaliæ exoppofitomutuòdiducuntur. IV. Proprietas tranſpirationis maximè atten dendaeft,quodcorpus tranſpiransjuxtà diverſam diſpoſitionem pororum fuorum determinat ſpiri tus, & corpufcula tranſpirata addiverſos motus diverſamquelineam. Hec porròaptitudopoteft eſſe quandoquehujusmodi,utſpiritus determine tur exinde ad lineam directionis circularem vel curvam circa corpusipſum tranſpirans : quodpro babile eft in magnetecontingere,utin locoper pendemus, Proprietates qualitatum ſpecificarumex dičtis exponuntur. 1. MEdicamentorumvires quævelfimilitudi ne , vel irritatione potius corpus ſenſiti vum afficiunt per idonea particularum effluviafatisexplicantur: netuntur enimparticu læmedicamenticumparticulis illius corporis,indè motus diverſi determinantur, effervefcentiæ , fer mentationes &c. II. Solo medicamentorumodorevel tactucor poraquandoqueafficiunturnoxia,velproficuaim mutatione : nempe effluvii odorati particulæ in nervos incurrunt,&ope ſpirituum motus illosde terminant,quosinducerent medicamenta ipſa , ſi vel applicata & introaſſumpta nonmodo olfacta odora corpuſcula affluentia , cum innumerabilia tamenfint ; effectus ſenſibiles eadem ratione pro crearepoffunt,quavalentminutiſſimaelateria pul veris nitrii,&fimilium mixtorum. III. Quasingemmis , & foffilibus ineſſe con ſtatqualitates occultas , &fpecificasper analogiam magnetis , & electri in effluviis confiftere fatis cominodeponitur: necreferret opponere pericu lumdiminutionisgemmarum, & fimiliumobcon tinua effluvia: facilè enimintelligiturinfenfibilem hujusmodifuturamdiminutionem etiamdiutiſſimo tempore , ut apertè deprehenditur in chirothecis odoratis , quæ licètdiutius exhalaverint odorem; nec pondere tamen nec mole ſenſibiliter decre ſcunt: quamquamproceſſu temporis omniahu jusmodi corpora propter effluvia pondere decre ſcant utcontingitin fuccino, camphora,& aro matis omnibus. VI. Venenaquoque activitatemfuamnoxiam exerunt effluviisparticularum infenfibilium , qua cumrigidæ fintautalterius noxiæ configurationis; texturam lædünt corporis viventis :inde determi nantviolentam fermentationem , aut naturalem partiumanimalium impediunt : hinc motus ordi natus fanguinis perturbatur ex veneni mixtura, quandoquecoagulaturin venisautfaltem incraffa tur : undeex moríuviperæanimalintumelcit: nec longa moraopus eftutvenenoſa effluvia vim exe rantfuam: quemadmodumenim liquoresnonnul li fatis citoacelcuntex fermentatione, ità vitiatur fanguis V. Quandoquidemtùm venena , tùm alexi pharmaca venenis oppofita qualitates occultas fuas fermentationepotiffimum expediunt;conful tum eftdiligenterexplicare vimfermenti : quo vi delicet pacto modica fermenti dolis inaſſam fatis grandemafficiat, &immutet; ad quod analogiam hujusmodipræmitto: fitcumulusminutiffimorum globulorum fatis elevatus : ex eo fiduo vel tres globulos inferiores fubducas locoque ſuo amo veas, reliquos omnesſuperiores moveri , & agi 'tari neceſſe eſt ſubduais illis , non aliter vis fer mentilicetnon inomnesomninò partes , & parti culas maſſæ fermentandæ agendo pertingat; agit tamen in aliquas : quibus immutatis , & agitatis tollitur plexus , & diſpoſitio cæterarum partium, 'quæ proinde omnes fermentantur. Exemplum hujuscemodiefficaciæ præbentdolia,&vaſa,quæ mucorem contraxerunt: etenim liquores infufi in illa vaſa ſtatim inficiuntur &contrahunt ex æquo, nempeſecundum omnespartes, qualitatem,& vi tium mucoris ;nempetotus omninoliquor , &non folus , quiproximè contingitdolii latera , fermen tatur , & inficitur. Atque ex hoc ipſo rationem. facilè reddes cur peftis contagione propagetur liquidus enim aer à corpore peſtilenti fermentatur etiamfecundumfuiremotiorespartes. PHYSICA PARTICVLARIS. DE MUNDO CORPOREO, SEV 1 Decorporumomniumnaturalium Univerſitate, &ſyſtemate. ERhosgradusrerum naturaliumdifciplinaprogreditur: corpusnaturas le : corpusmundanum: corpus cœlefte,elementare,mixtum,inanima tum,animatum. In Phyſica generalievafimusprimum, &inprimoreli quorummagisardua,&difficiliora jamvicimus : cujufmodi funtremo tiffima quæque attributa,&formalitates,quæ mentemhumanam ſum moperelatent:reftantmedia,nobisquenoſtrisqueſenſibuspropiora,quæquenontàm adcorporum effentiam,quamad exiftentiamdiſtributionemq; pertinent. Itaquecor poraquæexiſtuntreipfacollectimprimò, moxdiſtributim confideranda. Mundicorporeinatura,&proprietates. M Vndum quadruplicem contempla batur Plato Archetypum, Intelle Etualem Cælestem,Elementarem: uterqve poftremüs in unumcolle AuscommuniintelligentiaMundus appellatur : hujus vocabuli græca,& latinaetymo logiaproportionem,pulchritudinem,ornatumque deſignat. Definitür verò rectè Munduscorporeus (lib. 2. deMundo cujuscunque authoris fitopus il lud)ſyſtema (feucompages,&coordinataftrues) excælo terraque,&exiis naturisqudintra con tinentur: HincMunduseſtunumquid,fed non unumperſeſenſuperipatetico expoſitodiffert. 3. phyſicæ gen.fedcollectio recte conſtructa corpo runt naturalium Atqueitaotiofas rixasde forma Mundi, de unoperaccidensMundo&. amoveo, qvænituntur æquivocationeintertotumeffentiale, &totumcollectivum. II. Mundus corporeus: rerumnaturaliumUni verfitas,Universumperindeſonant : illius autem proprietates feu affectiones , &attributa vel con tingentiavelneceſſaria , quæ totam corporum col lectionem fpectant ſeqventibus expedio. Pro prietasprima : Propter aliquemfinem estMundus corporeus. Hæc proprietaseftluminenaturæno tiffima&femper primòquærendacum via,&or dinefpeculamur: patet autem:namcollectim fpe tata omnis creatura corporea , ut diftingvitur realiter à fingulis feorfum habetutilitatemdiſtin Ram: ergo&finem, &ufum. Hinciſta axiomata R.P.PtolomæiPhiloſophia. Auunt:Primum,nonpropterſemetipfum eſtMuna dus: quodtantundemconftat, quàm quòdMündus nonfitàſe ipſo factus nec fit improductus, dequo mox. Secundum,nec ultimo propter aliudcor puseſtMundus : quidquid enim eft corpus faltem remote, &ultimopropteraliquid aliud eft, quod corpus non eft, ficuti ultimoab aliquo alio eft in corporeo. Tertium,nullus effectuscorporeus fine interventulibertatis, &caufæ fpiritualiseflepoteft: qvodpatet ex differt, 10. phyſicæ gen. ſect.3. de ſerie effectuum. Quartumin omni corpore , & collectione corporea eſt aliquabonitas , qvæ præ cipua eft& flos reliqvarum , quæque nec utilisnec fruibilis effe poteft alteri corpori : ſcilicet eft co gnofcibilitas ſeuveritas pulchra eaqve relativa, & abſolutajuxtadiffert. 27. log. fect. 3. Quintumhu jusmodibonitasnon eſt otiofa,&fuperflua & pro ximè inutilis in colle&ionemundana. Exhis om nibusinfero: Munduseſtad huncfinem,uteviden tiſſimèex illo cognofci poffit, licètabſtractive , & perſpeciesalienasinfinita Bonitas,infinitaPoten tia, infinita Sapientiafimul identificata in ente , qvodhujusmodieffe in ſe, eſt intuitivè cognofci bile. Hocipfumeſtqvodpaffim dicitur: Mündus eſtpropter gloriam Dei , & manifeftationemper fectionis Divine : probaturautem , qvia Mundus habethanc bonitatem, feu cognofcibilitatem, id queevidentiſſimum eft: ut patebit ubi à pofteriori demonftrabimus Deum exiſtere : evidens item eſt quodbonitas iſta ſit maxima omnium, quæMun do, 00 474 doinfint, adeóque hæc maxima ejus utilitas : ac Phyfica particularisde Mundo. proindeultimus finis ,&ufusMundi refpondetilli utilitati: recoleexdiff. 21. fect. 3. log.qvæ dixide Mundo,quâfignum eft, &ibi Auguftini authori tatem. ? III. Proprietas 2. Mundus eſtunicus : heceſt nonextatmultiplex compages, &conſtructio fi milis huic , ubi degimus,difperſa perſpatia imagi naria : probatur authoritate facra , & philofophica præter paucos : nempè Democritum , Anaxar chum,Manichæos&c.quinullo nixi fundamento di&itarunt plures vel etiaminfinitoseſſe Mundos : veluti exindè adeos delati fuiflent nuntii. Ratio verò petenda ex num. 2. fuperflua eſſetmultitu doMundorum ad finem prædictum : naturaliter autem repugnat ſuperfluum. Proprietas 3. Pos fibilis tamen eft multitudoMundorumcontraAri ſtotelem, Abailardum , & Cartefium : cur enim infinitæ Potentiæ evidenter demonftratæ ab exi ſtentia hujusMundi repugnetMundos multiplices condere ? Caufa enim quæunum numero effe Aum facit poteft infinitosalios fimiles ex differt. 10. phyſica ſect. 2. &cauſainfinitapoteft infinitos ſpecie diffimiles'producere. Dices exAriftotele: Deus totam materiam primam impendit in hoc Mundo: exCartefio : hicMundus eftindefini tus , quia omne fpatium eſt ejus materia : ergò. Refp. pererroremnon peropinionem iſtadiciut moxpatebit. 1V. Proprietas 4. Mundus eſt perfectus: hoc eft nihil ili bonitatis deeft,quæ illiconveniatjuxta naturam fuam (ex diſſert. 27. log. ſect. 3. conftat quid perfe&io fit:) natura rerum ex fine cogno ſcitur, fed ad finem Mundi de quo num.2. nihil debitæ perfectionis deeſtMundo: ergo &c. Prob. mi. quia re ipſa obtinetur perMundumilleultimus finis :hoceft evidens cognitio abſtractiva infinitæ Bonitatis&c. Dices : potuitMundus fieriperfe Aior. Refp. dift. exceſſuperfectionis formaliter pertinentis ad finem phyſicuinMundine:nonper tinentis co. tametfi alios Mundos abfolutèperfe Efiores , quatenus continerent pluresrerum fpe cies , & majorumrerum multitudinem , &diver fum ordinem,fatere poteſt DEUS, quodper indè certum , ac poffe DELIM creaturas perfe Etiores in infinittun condere: pari enim ratione ordines , & ſyſtemata creaturarum perfectiorain infinitums poteft ; attamen quantum ad finemphy ficum Mundi , Mundus alterperfectior fieri ne quit. Contra 1. Quælibet etiam fingularis creatura manifeftare poteft tria illa infinita attributa Dei. Refp. dift. per ſpecies alienas perfectiffimo modo neg.non perfectiffimo modofubdiſt:ty nonfumpto præcifivè co: negative nego : quælibet res creata manifeftat infinitam v. g.DEI Potentiam quodfit &exiſtat, idque perfectiſſime: ſedquidfit infinita DeiPotentia;quantumpoteſtmanifeſtari per crea turas ; perfectius manifeftattotuinMundi ſyſtema, quàmquælibet feorfum creatura. Contra2. inMundomultafuntmala: ergò col lectio , quæ eſt Mundus non eſt perfecta. Refp. vel loqueris de malo morali, hoc eftpeccato, vel de malo phyfico, hoc eſt defectu bonitatis debitæ cuique rei : quantum ad hoc poftremumdico in phyſicum: licètin finguliscreaturis ſeorfum poffit illudeſſe; ratioeftquiatota collectio defectumul lumphyficumnonhabet,quoniamnililli deeft per fectionis: nam&illaperfectio, quæ deeſt fingulis, confertadperfe&ionemdebitam toti : hoceſthar moniam : addedefectuinunius creaturæ fingularis eſſeperfectionemalteriusitapetentis,& exigentis. Qvantunadmalummorale,&phyficumetiam au. diD.Auguftinumcap.10. & 11. Enchiridii: A Deo creatafuntomnianecfummè nec aqualiternec intommutabiliterbona:fedtamenbonafingula: (hoceſt ſeorfum)fimulveròuniverſavaldebona: (hoceft perfectiffimus Mundus) quia exomnibus confiftitUniverfitatis admirabilispulchritudo:in quaetiamilludquodmalumdicitur,(etiammo rale ) benè ordinatum, & locofuo pofitum, emi nentiùs commendatbona,utmagisplaceant,& commendabiliorafint,dumcomparanturmalis: neque enim DeusOmnipotens,quodetiaminfide lesfatentur,fineret mali eſſe aliquid inoperibus fuis; nifi usqueadeò eſſetOmnipotens &Bonus,ut benefaceret etiamdemalo. V. Proprietas 5. Mundus corporeus noneffet perfectus finehomine: quia non effet proximè expeditus ad fuumfinem : hoc eſtproximèmani fettativus evidenterperſpecies alienasinfinitæpo tentiæ &c. namdeeffet intellectus, cui manifelta retur,hoceftdeeſſet terminus, finequo non po teſt eile Mundus proximè manifeftativus modo prædicto. Adde defuturaminMundo potiffimam ejuspartem cujufinodieſtcreatura corporeo- ſpi ritualis: & Microcofmos : ex qvâ apertius demon ftratur, quamex cæteris feorfumomnibus infinita illa triplexperfectio,atque ita refpondeturdicenti futuros fatis Angelos adabſolutam perfectionem Mundi. Hinc,quodnota,homo diciturfinisutili tatis, propter quem factus eſt Mundus: atDeus finis glorificationis ,& Chriftus Dominus inquan tumefthomo, estfinis excellentiæ. Finis inquam utilitatis eft homo : quæ utilitas realiter idem eſt, ac illa glorificatio,qvia hominiutilitatem potiorem aliamnonaffertMundus ,quam adagnofcendum clarèDeum: hoceftadglorificationem Dei : nam gloriaeftclaranotitiaperfectionis intellettualis : inde gloriaDei,&utilitas hominis funt idem rea liter:immo formaliterquoque, idque nulla impro prietate fermonis. VI. Proprietas 6. Anima Mundi quo fenfa cumPlatone agnofci& ftatuipoffit, dixidiffert.9. phyficæ gen. VII. Proprietas 7. Mundusnon eſtinfinitus: (exdiffert.6.phyfico metaph.fect.1.patetterminus) contraCarteſium,quicum dicit indefinitum,reipla infinitum dicere videtur , & Anaximandrum,& alios : qvia repugnatcorpus infinitum , velcolle Gioinfinita utpoftulo. Proprietas 8. Mundum fecundum totum ſyſtemaeſſe ſphæricum abusque Thalete, &Pythagora (exPlutarco lib.2.deplac, Philoſoph.)philofophica authoritate ſtatutur eft: fed iſta diftingve: primò extremam ſuperficiem Mundi convexam conterminam fpatiis imagina riis: dehacquidamſciri nilpoteſt,adeóqueneqve de ſoliditate totali ejusdem ſuperficiei , neque pro inde de diftantia à centro Univerſi : ac deniqve de figura: & quidemfrigent hoclocirationesàpriori deperfectione figuræ ſphærice : nempefimplicis Mundo collectim accepto nullumineſſe malum. fimam Differt. I. de Mundo corporeo. 475 fimameffe &omnes alias continere: geometrica improductoChaovelatomis velmateriaMundum funt iſta,nec naturæ genioaccommodataniſi atten- aDeoconditumcredit: idipſum Stoici&Hefiodus datur adfinem. Secundo corporamaximaMun- inTheogonia:celebriacircumferunturAnaxago diqualia funtAſtra , Planetæ& ftrues elemento- ræverba (exDiogeneLaertio &Eufebio) quibus rum :hæcquidem ſphæricafunt&globofa,& to tidemque eſſeOrbes ( phyficè tamenconfidera tos, immo velut eminùs proſpectos) apertè con vincunt aſtronomicæ obfervationes : ex phaſibus nempe; hoceſtapparentiis horumcorporum , & præterea ratione centri peculiaris cuique horum corporumutfuoloco. Prætereaquoadterram& aquam ſphærica fuperficies amplius probabitur alibi:ex hisautem Univerſipartibus earumque fi guris deduci nil poteſtquoadtotius figuram : fi cutiexfigura cordis , vel jecoris maleinferresſi milem totius hominis eſſe figuram. Corporum cæleftium motus , qui velcirculares perfectè vel faltem curvi & fpirales&reciprocantes prædictis obſervationibus evincuntur ut in fequentibus di cam,indicarenonpoffunt totiusUniverfi figuram: cumnecper extimamultimamque Mundiſuperfi-, ciemfianthujusmodimotus, fed perprofundita temexpanfi ætheris fubtiliffimi cum inæqualidi ſtantia a centroUniverſi. AddeCœlumEmpyreum Sacra Patrum & Theologorum authoritate qua dratumdici juxtà cap. 21. Apocalypfeos Civitas inquadropoſita : quamvis enimCælum illudad Mundi machinam & Syſtema juxta phyſicam confiderationemnonfpeciet : hoc eſt naturali lu minecognofcinonpoilit;ex illo tamenvel ſuper naturaliter cognito incerta amplius relinquitur figuraUniverſi. Vill. Proprietas. 9. Utrum extima&ultima Mundi corporei pars liquida fitvelduraincertum perinde : Utrum etiam quiefcat aut moveatur: quidquid enim deliquiditate cæli motuquediſpu taturadconfinia illaUniverſinonpertinet. IX. Proprietas 10. Mundus eft productus &effectus , quodevidentiffimum : corpus enim exiſtens improductuin eſt chimerarum maxima: utenim inTheologianaturali ſtatuetur, exiftens improductumeſtinfinite perfectum,idq; extermi nispatet : repugnat autemcorpus infinite perfe Aum. Quantoveroevidentiorafuntiſta , tanto miferabilioreſt errorplurium Philoſophorum,qui bus accenfendus eſtAriftoteles& expartePlato: eorumtamenDemocritus &Epicurus gregemdu cit ; qui vel Mundumeſſeimproductum , velſal temexmateriaimproducta conditum eſſehalluci nati funt: atque hoc impoffibile devorarunt,quia impoffibile eſſe rebantur ex nihiloquidquamcrea ti : cumtamenmanifeſtiſſimè revincantur exhoc ipfo primi erroris , multo enim clariuseſt, impof fibilecorpus improductumeſſe;quamſub vlla pra vaimaginatione poffitapparereimpoffibilecorpus factum exnihilo. Sediſtaalterius ſunt loci: inte rim erudite diftinguas veteres illos qui Mundum improductum dixere : cujusmodi Parmenides, Meliffus, Zenophanes ,&Ariftoteles apertèex fi ne lib. 1. & initiolib. 2. de cælo : quidquidconen turnonnulli illius verba adſanitatemdetorquere: diſtinguas , inquam ,ab illis item ex veteribus, qui productum quidem Mundum ſed ex materia improductadicebant: funt autem Thales , Ana xagoras,Platoclariffimè inThimao, ubi quàmve rè Deum fateturopificem Mundi , tam falso ex ordiebatur librumfuuminhuncmodum. Omnia fimulerant,deindemensſuperveniens eainordi nem digeffit: nimirum ex authoritate Geneſeos perperamintellecta iſtadeprompſiſſe crediderim. X. Proprietas II. Mundus noneft cafu pro ductus: utDemocritus , Leucippus, Epicurus de lirarunt: fed productus eft ex confilio&idea à cauſa intellectuali : quod ipfum quia ſenſitAna xagoras ex lococitato, inde laudibus ornatur à pofteris Philofophis &Sanctis Patribus. Cafus enim fimpliciter & abſolute eſt impoffibilis : hoc eſt effectus omnino caſualis : ſcilicet res contin gensſeùpotensperantecedentem carentiam exi ſtentiæ non eſſe exiftens , quæque præter expe &ationem & ordinationem cujuscumque caufæ intellectualis contingat. Hunccafumdico,portu loque repugnare, ut repugnat Deuinnon exilte re: idquetamevidens effe, quam evidens eſttem perantiam effe virtutem ,homicidiumvitium , ut in locodenonſtrabo. 4 XI. Proprietas 12. Nec Mundus eſt produ ausexferie fatalicaufarum: hoc eſt àprimacau ſa eft neceffitate fine ullo exercitio libertatis fuæ ineo producendo: ratio eft, quia repugnateffe Ausomnino neceſſarius: hoc eft ad quem actus primus proximus proximè expeditus non inclu dat ullum exercitium libertatis vel primæ vel ſe cundæ, utpoftulo. Proprietas 13. Mundus æternusnon eft: hoceſt productuseſtnonabæternoſed intempo re. Quiſquis veterum improdu&um dixitMun dum, dixitquoque æternumut Ariftoteles 8.Phyfi corum,1.deCœlo,12 Metaphyficæ errorequidem conſequenti. Sedqui productum Mundum rectè fentiebant,licetnonrectè exmateriaæterna, non omnesquidem ſedpleriqueintemporeproductum eſſe ſenſere. CertèPlato ait in Thimao : in operis bujusexordioDeus ignemprimò(quonominevel folum Cælumſeuætheremvelterram quoque in telligit ) creavit: dies noctes &anninon erant antequam Cælumfieret--fieri non potuitut ea aternitatis exemplarisprærogativa Mundoge nitoaccommodaretur. Sic quoquePlutarchus& omnesPlatonici ſtatuere contràProclum, Platoni cum licet, quidecem&octofutilibus argumentis Mundiæternitatemafferuit. Cæterum Stoici quo que exGaffendo,itemDemocritus cum fuis,&E picurus ex Lucretio (lib. 5.) ſtetere pro Mundi temporarioinitio:diftinguastamen intereos, qui Mundi interitum ejusq; novum ortum fucceſſive Phoenicis in morem imaginabantur : qualesEmpe docles,Heraclitus&c. &eosqui hujusmodiſeriem Mundorumnoncommemorarunt; quosdefignare pronumnoneft;cumPlatoipſe&Democritus ſe tatoreſquefugillaripoflinthac nota. XIII. Probatur præfixa proprietas : nempè Mundumeffe temporarium: quia naturali lumine repugnatcorpus æternumut poſtuloin locopro baturus: hæcautem eſt potiffima &veriffima ra tio metaphyſica huus afferti: ficuti unica& in fallibilis authoritas ejusdem eſt Divina revelatio Genef.1.Atpræterea idipfumphyficècertiffimum 000 2 red : ! 476 redditur: Primòomnibushominibusampliusper Phyſica particularis de Mundo. rum. Qui enim mundiſubterranei fabricam ob ſvaſum hoceſt : quàm quod omnes homines(at tentis viribus naturæ& præſcindendoamiraculis) qui præceſſeremortui fint: quodpatetex omnium nationum& fapientumplacito: atqveex hoc ipſo, quodPhilofophiquivoluereabhacperſvaſioneex orbitare cum aliqua verifimilitudine,eoadacifint, utponerentfucceffionem Mundorum,quæ ipſare vincetur ex proprietate 16. Secundoconftatid ipſum ex hiftoriis omniumnationum&memoria populorum,quas licètexcuſſasdiligentiffimè& fi inul collatas deprehendes res narrare pofteriores DiluvioNoetico;(quoddeSinisreponipoſſetmox fervat intelligit concatenationem & nexum quen dam mirabilem montium exiſtere àPolo ad Po lum,&abOrienteinOccidentem,eumqueeffe ex præſtitutonaturæ finenon minus quam ſolis mo tumautfiguramnaturalemcujuslibetcorporis:per inde enimex inductioneconftat, quodOrbis ter raqueus hujusmodiconcatenationem montiumpe tatnaturaliter adſui conſiſtentiam,quamtalemſo lismotumnaturalemeffe,&certam figuramcertis corporibusineffe:ſednemoprudenterdixeritmo tumſolis determinatum fuiſſeexcauſa analoga & proportionali terræmotibus , qui funt monſtroſa diluam)idipſumprobaturex artibus recensinven tis ,&veterumhominum inſcitia: qui certèobſer vationibus & experimentis præteritis expoliti & exculti fuiffent,ſi Mundus æternuseffet,omnesque artes jamab ævo excogitaſſent. XIV. NequereponipoteſtexAriſtotele1.me taph. cap.7. oblivionem contingere potuiſſererum præteritarum ex mutationibus& transmigrationi bus populorum ,terrarum®ionumquoqueha bitabilium vicibus,utOvidianus Pythagoras ajebat 15.Metamorphofeon. Vidiegoquafuerat quondamfolidiſfimatellus Effefretum,vidifactas ex aquore terras : Etproculàterraconchajacueremarina, Etvetus inventaestinmontibusanchorafumis. Neque etiam addi exPlatone inThimao: diluviis &incendiis devaſtatas regiones & terras ſucceſſu annorum , & inde obliteratam antiquitatis me moriam , & artes deperditas. Nam effugia ſunt iſta nulli rationi innixa : eſt enimprimo moraliter (nifi mavis phyſice ) impoffibile ut ex adducto primocapitememoriaomninoex omnibus homi nibus deleatur rerum quæ ab antiquo contige runt , earumque maximarum&perorbemterra rumtotum pervulgatarum: Item ſecundo eſtphy. ficè impoffibile, diluvia& incendia àPlatoneex cogitata fuiffe naturaliter univerſalia , ipſo etiam alibi atteſtante Platone , qui in diluvionegatMon tes , &ardua fluitaffe utrefertTertullianus(in Apologetico.) XV. Tertiòdenique probaturMunditempo rarium initiumex montibus qui nulli nunceffent inMundo æterno: namdefluxiſſentcontinuofuc ceffione annorum infinitaex pluviis montiumpar ticulæ in planities & mare : ideóque detractione infinita montes finitæ magnitudinis tandem com planati eſſent. XVI. Nec quidquam valet reponere, per ven tos &pluvias in montes ipfos recidere & relabi potuiffe fucceffione item infinita particulas ſoli das , minimaslicet&pulverulentas , adeóque hinc confervari montium altitudinem. Refp. enimin comparabilitermajorem futuramacceſſionedetra & tionem: adeóque vel chimerica eft cogitatiode infinito comparativa ( unde hinc obiter efficitur impoſſibilis mundus æternus ) vel detractio in finita faxorum v. g. ſuperaret additionem infini tam atomorum, quinpotius illa hanc impediret, nec effet additio : ac tandem demiffio montiuin confequeretur. Neque ſecundò dicirectè poteft ex terramotibus & eruptionibus fubinde intu muiſſe quibusdam in tractibus terram inmontes: atque ita reparatam demiffionem montium alio quædamphænomenanaturæeximpedimentocon tingenti,quod plures diverſæ caufæ naturales ſibi mutuòpræſtant:ergò&c. Diceseſtoconcatenatio&nexusmontium idem ſemper&naturaliterperftiterit,non tamen monti umeminentia : exhacautemprobarideberettem poralitasMundi. Refp. negando; etenimhocipſo quodmontes concatenati iidem quoq;eminentde facto;indè conſtatabinitiocosdemquoq;concate natosfuiſſe&eminentes:namterræmotusnonde buiſſent extollere cos innexos & catenatos ; cùm difficilius poffint attolli , utpote ſaxei & compa Aiffimi: potius aliis in partibus elevandafueratter ræmotibus mera terra intercluſa ſeptis catenatis corum montium: quod clariffimèpatet. Omitto frivolas alias objectiones veterum Sophiftarum pro Mundiæternitate: quæ nitunturlogicis æquivoca tionibus,&non ritè intellectis hisvocibus : Muta bile,Motus,Tempus ,Deus æternus , liber, & im mutabilis volens &diſponens temporalia:quarum expofitio hujus locinon eft. XVII. Proprietas 14. Mundiætas abejusinitio adannum vertentem 1694. præterproptereſtſex millium annorum , hoc eſt vel 5746. vel 6452, Ratio eft,quia aliundecalculus iſte inirinonpoteſt, niſi exDivina Scriptura : ex hac autem juxtadi verſamſapientiffimorumcæteroquin& Sanctorum Doctoruminterpretationemalteruter calculuscol ligitur: ergo & . Probatur ma quoadejus partem excluſivam:hiſtoriæ profanæ velreferunt fabulofa Mundi initia ex confeſſione ipforum profanorum authorum ,vel ſupputationem annorum & æta tum ordiuntur longè poſt univerſale diluvium , multoque longius poſt Mundiexordium : namO lympiades (hoc eſt græca ſupputatio antiquiffima annorum per ludosOlympiacos quinquennales) numerari inceptæfunt1600,annisampliuspoſtDi luvium. XVIII. Dices marmoraOxonienfia (hoc eft inſcriptiones quædam antiquiffimæ marmoreaex Græcia in Angliamadvectæ& apuderuditos cele bres) defcribunt res geſtas Græcorum antecalcu lum Olympiadum. Refp. fedtantum octingentis annispræcedunt Olympiades ;hoc eſt multumad hucintraDiluviiuniverfalis ætatem. Contra 1. Ægyptiorum hiftoriæ antiquitatem jactant centum millium annorum , ex quo nimi rum obſervata fuerunt ſydera abÆgyptiis , refe rente Div. Auguftino lib. 18. de Civitate DEI cap.4. immò400. millium annorum ex Cicerone (de Divinatione lib. 2.) Refp. 1. Sed vaniffimi mendaciicoarguunturÆgyptiinonmodo abAu guftino loco citato , fedaDiodoro Siculo lib. 1. hiftor. Differt. 1. de Mundo corporeò. hiſtor. qui incredibile hoc ipfum eſſedicit : item 477 XIX. Proprietas 15. Mundus productus eſt ex epistola Alexandri magni ad matrem : ubi narratur ægyptium Sacerdotem , Alexandroma gno ex facris adytis ægyptiis retuliffe mendacif fimas chronologias regni Affyriorum, Perfarum, &Macedonum: adeoquepro fabulis habitas eſſe temporeipfiusAlexandri magninarrationesÆgy ptiorum: de quibus Lactantius ait : illos ifta de traffe, quiaſepoſſearguinonputabant,&ideò liberumfibi crediderunt effe mentiri. Adhæcad de Caldæos quoque fimilem vanitatemquadrin gentorum millium annorum jactitaſſe , ſedapud Picum mirandulanum contra aſtrologos lib. II. refelluntur ex Caliſtene Ariftotelis nepote , & Alexandri magnicommilitone , qui deprehendit Babilone Caldæorum hiftorias ,& obſervationes antiquiores noneſſe 1900.annis. Deniquererum antiquarum memoria apud Ethnicos à quatuor millibus annorumadnoſtratemporaduntaxatpro tenditur. Refp. 2. Ex eodem Diodoro Siculo Ægyptios antiquiffimos illos folitos fuiſſe annos numerarejuxtaLunæ circuitus:cumnon fatisper illa antiquiora temporaintelligerent aut difcerne rentannuum folis motum:inde poſterosÆgyptios occafionem deſumpſiſſe tumerrandi,tuminſultan disCaldæis. Contrà2. ExPlatone inTimæoannorumplura milliarecenſente,quam ſex aborbecondito. Ref. calculum quoque iſtum ab Ægyptiis pereandem fallaciam profectum effe. Contra 3. Hiſtoriæ Sinarum, utſcribuntMiſ fionarii per cas partes , ac præfertim P. Cou pletinſuainterpretatione Confufii nonita pridem edita Parifiis, tum alii eruditi viri àSinis reduces, antiquiffimamSinarumoriginem repetuntab ætate Faltemſuperiore ipſo diluvioNoetico. Refp. 1.Si nicaquoqueiſta non eſſe majori credulitatedigna quamillaÆgyptia , & Caldæa , iisdemque ratio nibus refellipoffe : præfertim cum hujusmodihi ſtoriæ nil tandem in ſummareferant rerum anti quifſfunarum , quam meros indices , & catalogos nominum,&titulorum fictu fatisfaciles. Refp. 2. eſto Sinis demus ,quodGræcis , & Latinis paffim negamus ,videlicet fabuloſa ſuæ gentis initia, & commentitiam originemnoneffe, quam illorum biſtoriæ memorant; nihilominus ex illis tantum confequitur Sinarum imperium incepiſſe 668. an nis poftdiluvium Noeticumjuxta ſupputationem videlicet 70. Interpretum. Denique ſtatuendum tam eſſe incredibilem, ( attento etiam ſoloductu rationis naturalis ) longiorem Mundi ætatem ſex millibus annorum, quam fit falſaMundiæternitas, tùmpropter memoriamquæ aliqua fupereſſe de buiſſet apud noſtrates nationes antiquitatis hujus modi,tumpropterartes quæ jam excogitatæ fuif fubinitiumveris: quod probabiliſſimè dicuntplu rimi SS. Patrum ,&Doctorum: licet contra non nulli conditum in autumno opinentur , ex co quodDivina Scriptura teſtetur( 1. Gen.) arbores tuncfructus tuliffematuros. Sedprimo adverto Mundumabfolutè loquendoconditum fimulfuiffe in quatuor annitempeſtatibus, nempehabito re ſpectu addiverſas partes , & terrarum climata! etenim evidentiffimum eſt , eo tempore , quo apudnos hyemseſt; inaliis terræ partibus aliam eſſeannitempeftatem. Adverto ſecundoreſpectu partis terræ borealis , ubi degimus , & ubi Paleſtina non magnodiſcrimine climatis,atque ubi terreftris Paradiſus fuit , Mundumconditum eſſe initio veris : fic enimcæleftium motuum vertigo congruentiffimè incepta ponitur. AddeDeuin Mysterium Creationis , ( quod verè maximum) totempore quo illud Incarnationis , & alterum Paffionisperegiſſe,SS.Patrumtraditionereceptiſſi mumeffe. Adhæc Ethnici quoque authores id ipſum ſenſereveluti à majoribus fuis acceptum hincVirgilius Georgic. 1. Nonaliosprimanafcentis origineMundi Illuxiffedies,aliumvebabuffetenorem Crediderim : ver illud erat , vermagnus agebat 1 Orbis,&bybernisparcebantflatibuseuri. Quantumadarbores poniferas, dico fuiſſe quo que floriferas, idque exprimigenia , & miraculo ſafecunditate rerum cunctarum. XX. Proprietas 16. Quod ſpectat adMundi interitum ſecundumtotum Syſtema, &deſtrutio nemuniverſalem : primo negavit poſſibilem Aria ſtoteles ſub hocambiguotermino,Mundi corru ptibilis ,&exeoaſſumptoprincipio , non tamen rectèadMundumaccommodato: omne improdu ctumestindestruibile: ſecundo affirmaruntEpicu rei,&Stoici ex natura ſuaMundum ut quodlibet animal, mortalem effe , & deſtruibilem. Tertio Plato rectiffimè ex ſacris profectò literis iſta do cuit in Timeo : effecit Deus Mundumnunquam corrumpendumpreterquàmàDeo,qui illumcom pofuit;fiquando volueritillum diffolvere. At ex Divina Authoritateconſtatdeſtruendumeſſeindie Judicii extremiMundum , reparandumque in ſta tumconſiſtentiæſempiternum: cæterum exnatura ſuanontenditneceffariòadinteritum,nequidemad diſſolutionem : hoc eſt ut diſpergantur maxima mundi corpora , ſydera , elementa &c. ut ſenio diſſolvuntur corpora viventia, aut mixta quoque inanima: commodiffimèautemintelligitur Mundi naturalis incorruptibilitas ratione centrorum ( de quibus inferius ) quæ fingulisglobis mundanis fin ſent ante hæc poſtrema ſecula, tum propter opi nionem de Mundi antiquitate non magna apud omnes eruditos, & cultos: audiLucretium lib.5. Habetnovitatemfumma, recenſque NaturaeſtMundi,nequepridemexordiacepit. Tandem pro omnibus fit Augustinus officiashu jusmodi expeditiſſimè diffipans lib.28. decivitate Dei cap.40.hisverbis : Nos in noftra Religionis biſtoria,fulti authoritateDivinaquidquideire fiftit non dubitamus eſſefalfiffimum: quomodoli betfehabeantcaterainfecularibusliteris. gulainfunt, & adeapartes globorumillorum na turali ſua gravitate tendunt ut gravia elementaria adterræ centrum: indeenimetiam attentis muta tionibus particularibus horum globorum , & vi ciffitudine illa , & circulatione mirabili de qua differt. 6. Phyl. gener. in ſyſt. chimico, periculo diſſipationis occurritur: hinc etiamexploditur ſuc ceffioMundorumnaturalis, cum conſtet ſufficien tiffima inductione inMundononeffe cauſamnatu raliter potentemMundumdeftruere. XXI Propr. 27.Mundigeneſis, modusquequo conditusaDeoMunduseſt,ſequentibusexponitur, DIS 478 Phyſicaparticularis de mundo  Quomodofit conditus Mundus,feudeopere ſexdierum. lecta Sacra Scriptura videnturprofeti: quodenim dixitmateriam effe aternam ,&improductam, erravit intelligentiatextus: terra autemerat ina I. Communia pramittuntur. I cunctos veterum recentiumque Philofophorum librosquafiemun gas , quos deMundi origineſcri ptitarunt, nil exprimes, quodcum unoeoqueprimo SacræGenefeos capitulo ullaratione conferri poffit : ita utetiam ſi neſcires quo authore dictatum fit illud, ftatimed perleto deprehenderesin mentem hominivenire illanonpotuiffenifiDeorevelante. Totvidelicet &tanta, tam mirabili ordine difpofita, ſtylo tam fincero , nudoque, proprioque veritatis loquentis deſcriptacontinenturineocapite,utilliconveniat regula verè aurea ex D. Auguftino , & cæteris PatribusTheologiſquedeprompta addignofcenda ab humanis opera Divina:quotiesnimirum ſeries, &diſpoſitio alicujus operisautrei geſtæhujusmo di eſt, ut exinductione, & confeſſione Generis humani totius , vel certè omniumſapientumcon cludi poffit; nullis hominibus velfiunulinunumcol lectis inmentem primò venire potuiffe : at deinde poftquam contigit;ex eademinductioneconcludi tur,quod abomnibusſapientibusvel congregatis in unum,fummamapprobationem , admirationem, &plaufumneceffario extorqueret toties eſtevi dentiflimum, opusillud eamquedifpofitionemeſſe Divinam. Hinc evidenter concludimus econo miamRedemptionis Generishumani,Hierarchiam Chriftianæ Religionis Divinum effe non huma numinventum: inde quoqueevidenteroftenditur, Mundigubernationem Dei Providentiaconftare : ac denique ex eodemaffumptoprincipioScriptu ram Sacram, &potiffimumprimumcaput Gene fis Dei digito effeexaratum. II. Quidquid veteres Philofophi de Mundi creatione ſcripſere ſanum, &verum,ex Divina Scriptura mediatè vel proximè depromptum eſt: figmentis quidem additis nonnullis,fedquæ facilè deprehendantur. Idpotiffimumvidereeftinduo bus Authoribus , qui cæteris rectius iſta tracta runt. Primus Author antiquiffimus appellatus SanchoniathonPhœnix, cujus opusdeMundi ori ginegræcũ reddiditPhiloByblius,extantquefrag mentaapudEufebium,(lib.1.præpar. Evang)quem I adi fi libet. SecunduseftPlato,quiin Timœo ex ſcripfiffe videturprincipiumlibriGenefis: indeolim appellatus eft PlatoMoyfes grace loquens(Eufeb. lib. 11. præpar. Juſtinus in Parænefi : Clemens Alexand, lib. 1. Stromatum) nam hæcrefertPlato: Deum verbo omniacreaſſe ,Græce αυτολεξεί : Mundum cumperfectum vidit Deus valdeeffe delectatum--Astra ad determinanda temporis patiacondita effe &c. quæ apudillumvideripof funt. Imo errores ipfiPlatonisex perperam intel nu&vacua: eam videlicet non credidit ean dem effeterram , quam in principioDeus crea vit(Juſtin. inParæn.): quod dixit hominempar tim a Deo , partimàDeiminiftris creatum effe; nonaffecutus eſt id,quoddiciturfaciamusbomt nemadimaginem&c. III. Poftulolegi,&in mentehaberi primù caput Geneſisad evitandam prolixitatem, & repetitio nem: moxiſtanoto:primumunomomento& fex diebus confequentibus eſt conditus Mundus: nam inprimo momento creavitDeus cœlum , & ters ram,illudque diciturmomentum creationis : tres confequentes dicuntur dies distinctionis , quia creata inprimo momento tribus illis diebus diftin xit,&diftinguendo produxit nova illa, de quibus diebus illis eſt ſermo : termini autem diſtinctionis funthujusmodiluxàtenebris , cælumab elemen tis elementa invicem. Conſequentes tresdiesdi cunturdiesadornationisfeuornamenti,quia ador natumMundinovaproduxitDeus:nimirum aftra incælo , volucres & natantia in elementis liqui dis , terreftria animantia in elemento folido : ac tandem condito, dittincto , & adornatoMundo hominemcreavit, veluti habitatoreminducens in præparatumhofpitium IV. Adnotabitur fecundodiſtributioiſta die rumad literam intelligenda non allegorice, quafi reveraDeus omniaunomomentocreaverit,ſedad faciliorem intelligentiamdiftributa fit enarratio in ſex dies : ratio ex D. Auguftino : verba Sacræ Pa ginæintelligendafuntut proprièſonantcum com modèpoteſt. DicesAuguſtinum ipſumaliterex pofuifle (lib.4. & §. deGenef. adliteram.) Refp. tuncexpofuiffein fenfufigurato & fatisinnuiffeac ultro permififfe ut exponeretur illa enumeratio dierum juxtaproprium fimplicemque verborum ſenſum : audi S. Doctorem citato lib. 4. cap. 5. quisquis--aliamrequiritinillorumdierum enu merationefententiam,quanoninProphetiafigu rate,fed inhac creaturarum conditioneproprie meliusquepoffit intelligi,quærat, &Divinit adjutus inveniat:fieri enimpotest,ut etiamego alsamhisdivinaScripturæverbis congruentiorem fortaffis inveniam: neque enim itahancconfir mo,ut aliamquæpræponendafitinvenirinonpoffe contendam.Dices fecundoexEcclefiafticicap.18. creavitomnia fimulDeus : ergo eodemmomen to. Reſp. illudfimulintelligi unico quafi contex tu&temporenoninterpolatojuxtaGloffam,Lira num,Abulenfem,Pererium,Molinam,Suarez: quos authores ſemel citatos repetivolo in conſequenti bus ,ubi perinde illis adhæreo. V. AngeloscreavitDeus primo illo momen to: 1 Differt. 11. de opereſex dierum. to: & fequentibus momentis peractumeſt quid quiddeAngelorum peccato , merito , damnatio 479 Mundi, cui clariffimè contradicit hic terminus in ne,&beatificationeTheologi docent,præparato jamdefertoribusAngelisloco inimoterræ. Dices nunquid abyffus de qua hicfermo,Infernuseft? Refp. eonomineintelligi profunditatem aquarum velelementiliquidioris viſui impenetrabilemjuxta D.Auguftinum. Dicesiterum : nonerat incen trotuncterraconſolidata ad loca infera conſtitu enda. Refp. circa centrum tunc quoque fuiffe terramfatis compactam utarcuaretur,&relinque ret ſpatium locis inferis: quoddeducoex hacaffer tione apudTheologos recepta communiter: poft fecundum fuæ creationis inſtansAngeliApoſtatæ detruſifuntinInferos. principiothoc eſtinitio temporis, inprimoinſtanti temporis (exD. Bafiliolib.1. de opere ſex die rum,&ConcilioLateranenſi quarto). Secundus error: fatalis neceffitas,&cafualis productiomun di ; utrumquerefelliturper etymologiamhebrai camhujusverbiCreavithebraic Baraquod deſignateligere,&exelectioneproducere: quid quidauteinexelectionefit ,libere fit , ex ratione , &exideâfit,juxtadicendainTheologianaturali: ergònonfataliternec caſualiter. Tertius error: MunduscorporeusnonàSummoDeofedabintel ligentiâ aliquaſeu Angeloconditus , vel etiam, fi quid abſurdius dici poteſt , àprincipio malo ,ut delirarunt ex detorto Pythagora Hæretici Mani VI. Creavit quoque Deus eodem momento Cœlum Empyreum , ubiAngeli creati effe con gruentiffime videntur SacrisDoctoribus. VII. Quæftioverfatur utrumrigosè loquendo vera,&propria creatio fola fueritprimomomen to , quoAngeli , Empyreum,& Chaos informe creavit Deus: & fextadie,quaanimas hominis, &mulieris item creavit : producta vero reliquis diebus non propriè creata fuerint, fed potiusge nita expræexiftente materia. Affirmativapars probabiliffima eft, imò teftatur Suarezomnes ita fateri: ratio eft,quianon multiplicanturtotmira cula quoad fubftantiam , cùm falvari, & explicari cuncta poffint accerfitis folis miraculisquoadno dum: hoc eft,miraculofa divifione, ſeparatione, &collectione locali : & generatione feſtinata, quæ longiori tempore naturalitercontigiffet, pu ta, arborum,&herbarumex virtutibus ſeminali busper elementa diſperſis. Ratio item eſt, quia magis literaliter ita exponitur Scriptura , ubi dicit germinet terra,producantaqua, producat ter ra&c. Unde videturcolligi tanquam inſtrumen to&fubjectouſumfuifle Deumterrâ,aquis,&ele mentis adnovacorporaproducenda generatione miraculofa. VIII. Quidquiddelocutione Dei antehomi niscreationem dicitur in Sacro Textu e.g. dixit Deusfiat lux &c. per anthropologiam intelligen dumeſt de voluntate , & decreto Deiapplicante Omnipotentiam adopus : non verò de externa, fonora , & articulata locutione ; ( juxta S. Bafi lium , & plurimos alios ) cum enimnullus effet auditor corporeus ;incongruum eftDeum exter na ufum fuiſſe corporea locutione. Appel lationes item impofitæ diei, nocti , cælo &c. per decretum Dei fimiliter exponuntur: quoddeinde revelatum , & inſpiratum peculiarius Adamo imponenti nomina cæteris rebus fundamentum præbetdicendi illas appellationes peculiariter eſſe àDeo. chæi, &Marcioniſtæ: refellunturpervocemDeus unus inquam , &verus Deus Mundum creavit Dicesinprimo verſuDeushebraicenon nomina turpernomenilludineffabile quoddiciturTetra grammaton:hoceftquatuorliterarum &pronun tiaripoſſet Jehova. Refp. ſedinanacephaleoſi ſeu recapitulationetotius capitis primi,initio fecundi appellatur eo nomineDeusCreator:nec fine my ſteriodifferturpronunciatioabſolutiffimi illiusNo minispoſt abfolutam,&perfectam deſcriptionem Mundi creati. Quartus error: multiplex, &non unicusMundus : eliditur pereaverba cælum , & terram , quibus juxta omnium fenfumnondefi gnantur plures cæli ,&terræ , hoceſtplures Mun di,fedunicus. II. Quidfuerit tuncCœlum , & terra fub ini tium creationis explicant ſequentes voces Terra, Abyſſus ,Aque: unde (juxta Bedam,Magiſtrum fecundo fentent. diſtinct. 12. Marfilium ibidem, Eugubinum lib.7. de perenni Philofophia , & in Coſmopeia) hujusmodi eſt ſyſtemaprimæ crea tionis momentaneæ , ſeu ejuseffectus. Primoin ſtanticonditus eſt maximus globustantus , quan tus eſtMundus, ex liquida ſolidaque mole compa Aus & quo propior centro , eò ſolidior,&den fior, quoveroremotiorliquidior, &rariorusque adEmpyreum : aliter ifta intelligi non poffeex conſequentibusdiſces. Interimindededuces:pri mòCælumperindeacTerracreatumeſt inane,& vacuum,quiatertiadie factum eſt Cœlum,quodita intelligitantumpoteſt;utex illoinani,& vacuo & indigeſto conditoinprimo inſtanti,factum, perfe Aum &diſtinctumfueritCælum tertiâdie. Secun dò creatæitemfuntaquæ,&quidquidilludeft,quod ſuperfaciemabyffiinerat:nomineautem aquarum intelligiturliquiditasdenſior&propius terram am bienshebraice מים Maim: Abyſſfi verò nomine ſpatiumplenum,utvorago,liquiditate magis tenui quàmaqua,videlicet aere vel æthere. Hæcautem omnia Cæli nomine defignanturprimo verſuGe neſis, idquepropriiffimè,nam hebraicèCœlumdi citur Samam,cujusexpofitio&etymolo Antecedentia primam diem exnumeroprimo, &fecundoGenesis. I. ram: INprincipio creavit Deus cælum , &ter per hæc verba, ſeu per quatuortermi nos contentos his verbis ſtylo planè Divino emendatur quidquid erratum eft à Philoſophis (erratum eſſe ex diſſert. 1. fatis patet) quoad Mundi creationem. Primus error : æternitas giaeft ibi aqua. Tertò hujusmodicongeriempri moconditamrecte appellariChaosvocabulo græ codeducto exhebraico TobuInanis: quo Ec clefia quoque utitur in hymno Antiquius Cælo, Chao. Quarto,veteresPhiloſophos, &Plato nem falſos in intelligentia horum verborum Ter raautemerat inanis , &vacua erraſſe dicentes Chaosſeinperfuiffe &eſſequidincreatum. Quin toinanis &vacuanegativeficexponitur:nonerat ۱ diftin 480 diſtincta, nonornata, non habitata: quodprobatur Phyſica particularis de Mundo. per decem illius textus verſiones in diverfis lin guis literalibus , quas apud me habeo ſelectas. Sextò quamvis rectedicatur,vacuam, & inanem illam congeriem fuiſſe materiam informemjuxta illud Sapientiæ cap. 11. Tu Dominefecisti orbem demateriainformi; abſurde tamen diciturfuiffe veròubi eſt Italia (triginta ferè gradibus in long tudine diſtans àPaleſtina ) adquatuordecim horas noxprima duravit:hincplura aſtronomica deduci facilepoffunt. Quinta prima illa dies fuitDomi nica,namfeptimafubfequensſabbatum fuit. 11. Fiat lux : Luxhujusmodiprimadiecondi ta, eamque faciens omnium ferèSanctorum Pa materiam priimain peripateticain ſpolitam omni 'trum fententia , & Doctorum cuin Santo Tho forma , quodest impoffibile ex differt.3. phyficæ gen. abſurdeetiam diceretur, quodformas habue rit quidem , fed quæ corruptæ , & deftru& tæ fint confequentibus diebus cum producerentur res aliæ: refugit enim ſententia communis quod initia Mundi ſtatimperdeſtructiones , & corruptiones exponantur. Itaque intelligitur fuiffe elemento rum congeriem immixtam , & indigeſtam ſecun dum gradus diverfos mixtionis, ad modum em bryonismundani cum pluribus formis quafi par tialibus, unde poftea perproductionem fine ulla corruptioneformatafintcorporaelementaria,mix ta,&Cœleftia. III. Spiritus Domini ferebaturfuperaquas: fuper terrainquoque , & aerem : non enim hoc excluditur : fedquod magis fenfibile eſt exprimi turjuxta modumloquendi humanum; hincprimo illudferebatur defignat , energiam, & efficaciam effundebatjuxta Auguſt. citatumdiffert. 9. phyf. gen. ſect. 2. & alios Patres ; & Etymon hebrai cum. Secundò Spiritus Domini defignat ipfam virtutem omnipotentem Dei actu operantem, & artemArchetypamſenſuplatonico. Tertio figni ficat quoque effectum productum , &artemEcty pam,&energiamipfamcreatamſeù rationes femi nales ex differt. 9. phyf. Quarto motio iftaDivina nonfuitmomentanea,ſed perſeverans , & fucceffi vaquafiintendens, & augens , & promovens ad ſtatutum gradum energiam , & virtutem in ele mentorum congerie , & adhuc perfeverare con ftat exloco citato. 1. P SECTIO III. De opere prima diei mundane. Ræmitto circumftantias,velpropriasprimæ diei , vel folum communes duabusconfe quentibus. Prima , tresprimæ diesMun dinon fuere ſolares ,quia Sol quarta die conditus : primæquetres noctes fine ulla lu e fuere,quia nec ſtellæ, vel lunatuncerant. Secunda, in prima die naturali : (hoceft fpatio24. horarum primo)præ ceffit nox per 12. horas , moxſecuta diesillumina ta,quæ diciturdies artificialis : fedhocintellige re latèadhorizontemPaleſtinæ, &ParadiſiTerreftris (juxtadiffert. antec.num. 19. ) cujus reſpectu (ut conftat ex authoritate,& ratione) intelligendum eſt quidquid in primo capite Genefis exponitur habito reſpectu loci peculiaris,& non communis toti Orbi terrarum: atprofecto fimulomnibuspar tibus terrarum dies nonilluxit. Tertia , propter anteceffum notis ad diem in ſacro Textu dici tur:factumest vespere, &mane : inde quoque mos Hebræis , & Italisdiemnumerare ab occafu Solis non ab ortu. Quarta, aliis terrarum partibus nox illa primalongior fuit quam horarumduode cim &quibusdampartibus24.horarum: itautin tegramprimamdiemfine lucehabuerint: partibus ima tanta fuitutex illacondiderit Deus die quarta Solem, Lunam,& omniafydera. Abfurde enim diceretur, quodeadiedeſtructa,& diffipata fuerit adveniente Sole : congruentiffimum autem eft, utficutiex indigefta mole & Chao, productaſunt elementa & mixta ; ita exluce indigeſta &quafi Chaoticaprimo creata diftincta fint,& difcrimina ta &producta corporacœleftia, 111. Exhaccommuniffimè recepta expofitio 'ne proprietates , & effectus luis illius primævæ deducuntur. Prima,luxilla non fuitmerum acci 'densfeparatum,& confervatum miraculosè : quod quidiceret fine neceffitate multiplicaret miracula, &peripateticè nimis res facras exponeret, ductus ea æquivocatione ,quod dicatur lux in abſtracto: cumperinde lucidum dicipoſſetex hebraico vo Hor : fedcorpus fuit,& fubitantia luci cabulo א ור dalumenemittens utSol,&ignis. Secunda, non fuit nubecula quædam proxima terræ Paleſtina : quo enim fundamento dices primos dies, tantum illuxiffe partibus, ubi poftea Paleſtina ? nec alun de excogitata eſt nubecula hujusmodi , quam ut peripatetice negentur ex ea luce aftra inox elle producta. Tertiafuitproductum hoc corpus luci dum (noncreatumrigorose) ex parte præceuen tis materiæ ex fech. 1. num. 7. inductis miraculost difpofitionibus opportunis denfitatis , foliditatis &. itautexliquido illovelaqueo ,vel aerco fie ret corpus folidum,&lucidum. Quarta, magni tudo illius longè fuperabat Solis molem , quia Sol cumreliquis aftris exilla efformatus : non tamen 'dicam molis ejus fuiſſe, cujus Sol , & omnia aſtrå fimul accepta : diceturenim inferiusadaftra effor inanda non folam lucem adhibitam, fed aquas quoque. Cæteruin ejus magnitudo inde etiam conftat , quod fola illuminare debuerit totum Mundi ſyſtema ufque ad Empyreum (cur enim parsMundipotiffima fineluce relinqui debuiffet?) quo fortè non pertingit lux Solis ſed ſyderum: unde ficælorum expanfio non eftfolida ut mox dicam,inter omniacorporafolidanilmajus à Deo 'creatuin eſt, quam lux illa primæva. Quinta, fuif ſe figura ſphæricâ, & globosa probabiliffimum eſt, cum Sol,& ipfe Mundus , & maximaMundicor porahujusmodifint,&præterea adilluminandum opportuniffimum fit corpusſphæricum. Sexta, fi tus illius congruenter dicitur talis fuiſſe , ut ejus 'centrum in ea diftantia conftitutum fuerit à terra, in qua nunc eſt Solis centrum : cum ejus munus lux illa obiret. Septima , motu circulari diurno agebatur ab ortu ad occaſum: idqueper Angeli cumpotius impulfum, quam ab intrinfeco,etiam fi concedatur , fydera nunc moveriabintrinfeco: diſparenim eſt ratiolucis illius triduanæ. Utrum verò quoque motum annuum habuerit per illos tres dies nonimprobabiliterdicitur ad imitandum Solem: fuperfluè tamen adderentur illi luci motus alii folares vertiginis , declinationis &c. Otava, motum Differt. 11. de opereſexdierum. motionillumperlineamÆquatoris àfignoArietis incepiffe, & æquabiliterphyficèdiem,noctemque 481 novemSanctorum Patrem,quinqueConcilia , & 12.horarum feciffe probabiliter poniturexdiſs. I. num. 20. dicetur etiam appofite Solem produ Etumfuiſſe ferè intertiograduArietis , quod lux illa primæva tantundem primis tribusdiebus mo tu annuo decurrerit. Nona , motus hujuslucis primadie factus eft per aquas, quæ locumFirına menti occupabant , unde fubmotæ funtfecunda die: indededucitur ab aquarum illarumreſiſtentia impeditum fuiſſe prima die motum illumampliùs quam fequentibus , adeoque opus fuiſſe majori impetu impreſſo ab Intelligentiis ut motus effet æquabilis. Decima hinc fit lucem illam folidam, &fatis denfam non merè liquidam fuiſſe , ni mirumut fine novomiraculo vincere poffetrefi ſtentiam aquarum : exquafoliditatedeindeoppor tunapluradeducuntur. Undecimaquoddicitur: DivifitDeus interlucem, &tenebras exponitur deproductione lucis inunohemiſphærio: unde effectum ut remaneret nox in altero : itemque de motucirculariipfiuslucis , exquo fiebatutali cubieffenttenebræubiluxfuerat&contra, Duo decima , effectus hujus lucis primus ſplendor , & lumen : nempe diffuſio ſphærica qualitatis illius, quærectius diciturlumen, quam lux. Quibufdam cumTheodoretovidetur lumen illud vivacius in tenfiufque fuiſſequam lumenSolis ex eo, quodin codemcorporeconjuncta eſſetlux Solis,&aftro rum: atqueadeo actione communi magis illumi naret: contratamenprobabilius eſt &communius, lucem illam languidiorem fuiſſe , quodinformis adhuc,& Chaotica:utenim elementorumconge ries , &Chaos virtutesſeminales non adeòeffica ceshabuitante divifionem; italucillautpote plu ribusimmixta partibusopacis. Decima tertia,ca lorem quoque diffundebat , idque potiorititulo quamlumenſterile:nullienimtuncoculicorporei, qui luce indigerent : erant tainen elementa , & Chaos, quibus calor ille cœleftis opportuniffimus adactivitates fuas quafi fermentandas , ut modo Solis calor: ficGregorius Niſſenus, Damafcenus, Eugubinus , Pererius. Decima quarta influxus etiam aliosemififfe,fi danturhujusmodi influxus exSole,&aftrisdiſtincti àcalore,&luce ,proba biliter ex iifdem authoribus ftatuitur. 1. Q > De opere fecunda diei. Uijurantinverba omnia velobſcuravel falſa Ariftotelis in anguftias miferabiles rediguntur hoc loci. Quid enim Fir mamentum fit ? quid aquæ fuperiores , & in feriores exponi vix poteſt , retentis præjudiciis quibufdamdecœlorum ſoliditate , & incorrupti bilitate: contra quætamenpræjudicia videtur ſta re tùmevidentiaphyſica, tum traditioEcclefiafti ca. ItaqueadIftafacillimè &veriffimèexponen daſequentiapoſtulo ex ſola authoritate , alibi bi ratione ,&obſervationeaſtronomicaevidenter ſtatuenda. II. Cæliſuntliquidi nonſolidi , hoc eſt ſpa tium illud inquofuntaftra eſt plenumcorpore li quido( quod dicitur æther) pertingentevſque ad Empyreum. Hoc convincit authoritas triginta R.P. PtolemaiPhilofophia. pluſquamquinquagintaauthores,doctoreſquequos reperies apud Ricciolium tomo 2. Almagesti, ScheineruminRofaurfina,Sciombergium & Sem pilium. AddeD.Thomamfect. 10. metaphyf.te itari nullum antiquorum revera poſuiſſe cœlos fo lidos, fedtantum exhypothefi ad fupputandum: undefolos duosreperies , quiſenſerint cælos eſſe folidosmediitemporisauthores,Joannemà Sacro boſco,&Burbrachium. III. Aquæ verè ſupercælos,velin cælisſunt: ſumptisvocibusCælum, & aqua inſenſu nonal legorico,nonmetaphorico; ledintantaproprie tate , utaquarum nomine deſigneturliquorden fus denfitate, & liquiditate tali , qualem in aqua, elementari experimur. Hucuſque enimpertingit propria fignificatio habraica vocis מיס Maim ,ca quæ vox inlingua fancta eft numeri dualis retque fingulari,&plurali non finemyſterio. Ca terum hoc fenfuveras aquas in cælis effe cum S. Auguftino firmiffimè idponente tot Patres, atqueDoctores ſtatuunt utdicat del Rioinnotis inGeneſim,illoshabere vim,& authoritatemunius plenarii Concilii. IV. Corpora cæleftia ſed Aftra & Sydera conftantelementis fimilibus noftris elementis: ſta tuitur viginti authoritatibus Sanctorum Patrum apud Ricciolium & Scheinerum præter aliosAu thores,Doctores,&Obfervatores, quosnum. fe quenticitabo. Elementorumautemnomen ea fal temproprietatefumendum , utElementa cœleftia cumnoftris conveniantfoliditate, liquiditate,den fitate,& raritate : iſtas enimproprietatesſi tollas, quæ innoftriselementis maxime generales ſunt, clementinomineabuteris. V. Cæliſeùcorpora cœleftia funt corruptibi lia:hoceft mutationi intrinfecæ phyſicæſecundum ſtatus abſolutosphyficos obnoxia. Hoc affirma tur quinque &viginti Sanctorum Patrumpronun ciatis &fentiunt authores trigintaſex collecti apud Scheinerum cum pluribus aliis apudPererium in Geneſim. Repugnat tamen Ariftoteles ſed per errorem: Peripateticiplures contradicunt, atpro pterduplicem æquivocationem in hac voceIncor ruptibile: prima fit interpretando Ariftotelem,cui (utex 1.&2.decœlopatet) Incorruptibileidem eſt ac omninò indeftruibile etiam ſenſumetaphy fico : ficutingenerabile idem Ariftotelieſtac im producibileetiamper creationem,ingenitumidem acimproductumexdiſſert. anteced. adproprieta tem 10. Unde qui damnantAriftotelem , quod dixerit cælos eſſentialiter indeſtruibiles , illius au thoritate non rectè nitunturdum ſtatuunt , colos eſſe naturaliter incorruptibiles. Secunda æquivo catio intercedit cum afferentibus cælos corrupti biles: hienimcorruptionem&generationemnon intelligunt aut intelligere debent juxta definitio nemdatamDiſ. 2. Phy-met. ſec.1. nempequodfit mutatiototius intotuin&c. ob formæ ſubſtantia lis ſeparationem ,aut corruptionem , & novæ edu tionem, aut creationem; fedjuxtaDif. 1. n. 21. dicuntprimocorruptibiles eſſecælos,nonquidem exnaturafua, fedàDeoquandoq;voluerit,utſen titPlato,vel hocfitperannihilationevelpernovam productionem ſubſtantialem miraculofam expli= candainjuxta diverſa ſyſtemata corporis natura Ppp lis. : : 1 482 lis. Phyſica Particularis de Mundo Secundodicuntnaturaliter corruptibiles eſſe cælos,feu corpora cæleftiaſecundum aliquas par tes ,nonvero fecundum ſetota: quemadmodum elementa etiam tantum fecundum aliquas partes corruptibilia funt : quis enim dicat aut credatto tum elementumaquæ naturaliter effe fimulmuta bile inelementumaeris,aut totamterram in ignem? Tertio fentiunt naturaliter corruptibilescælos ef ſe : hoceft alterabiles, mutabileſque accidentali ter , co pacto quo accidentaliter elementa tran ſimutantur, aquainvapores &nubes,&rurfus nu bes in pluvias per diverfos gradus mixtionis im perfectæ , rarefactionis & condenfationis &c. tæſuperiores,aquæ, inquam , illæ fubmotæ,& im pulſæfuntministerioAngelico,velfolaenergiaDi vina,&amandatæ exmajoriparte inregionem ſu periorem ſphæræ mundanæ , ubimox ſtellæ fixe condendæ erant: pars etiam earumdem inlocum receffit,ubieſtterrestrisathmoſphæra: ſpatium vero reliquum mediumplenumquidem,fedæthere ſub tiliffimo &depurato eftfirmamentum ſeù cœlum. VIII. Probatur hæc genuina,& literalis ex plicatio, tum ex verbis SacriTextus,quæinpro priofenfu aliterintelligi nequeunt, tumex-adjun ctis , & quafi proprietatibus firmamenti , quas re 'cenfeo. Prima,firmamentumnoneftfolaathmo Hujusmodi coruptiones&mutationestantummo doagnofcunt &admittuntnon vero ſubſtantiales in corporibus cœleftibus tam Sancti Patres,tum eruditi aftrorum Obfervatores : nec dicuntaut dicerepoffunt veldebent corruptibilia eſſeſydera naturaliter eo pacto ,quo mixta fublunariapræ fertim viventia : unde re ipſatantum volunteſſe alterabilia fenfu peripatetico , acproindelis ſolum effepoteftde hocnomineCorruptibilecum peri pateticoChriftiano : nifiquis ad eaafſfumpta dela batur : quodalteratioaccidentalis fit viaad corru ptionem fubftantialem (juxtaDif. ro. Phyf-gen. ſec. 1. de caufa alterativa)quod ſtatim negabitur quantumadafterationes cœleftes. VI. Circa hosduosterminosfirmamentum& cælum non primo, firmamentum, quod hebraice רקע Ragia ,defignare expanfionem ufque ad certoslimités. SecundoAuguſtintslib. 2. deGe neſi adliteram cap. 12.) ait:firmamentum intel ligendum est omnem iftam machinamdici,qua omniafubftantia (hoc eſtſubjecta) continet: hoc eſttotamolescorporea, quæ undequaqueimminet noftræ regioni elementari, dicitur firmamentum, Tertio idem autem fignificatquodcælumcumdi catur,appellavitfirmamentum cælum:undequid ſphæra, nec aquæ fuperioresfuntaquæ innubibus: abſurda enimhæcexplicatio,cùmnullæ tunc nu beseffent: nec vaporexquo conftant nubes fit propriè aqua, nec athmoſphæra feorfum acceptă nominecœlidefignetur; ſeddumtaxat fimulfum ptacumtoto æthere ſuperiori,ex num.6.Secunda, firmamentum non eft cælum ſolidum dorfofub ſtinens aquasſuperiores, exnum. 1. Tertia, non eſt ſolumcælum ftellarum fixaruin : curenim ilki foli appellatio cœli àDeotribueretur?nonne Sol, &Planetæ funtin cælo? Quarta, aquæfuperio resin partes cæli ſtellati receptæ funt motulocali fine ulla corporumpenetratione: namtum ather illis ante immixtus perftitit in loco firmamenti, tum expreffus eft alius æther , qui erat in parte cæli ftellati , & adlocum firmamenti occupan dum naturaliter , vel miraculosè promotus eft. Præterea rectè dicetur compreſſas, velcondenfa tas fuiffe aquas , idque miraculosè tantùm quoad modum. Quinta , de aquis receptis inferiusin partes athmoſphæræ idem dicendum. Sexta, aquæ illæ fuperiores nonfuerunt in ſtatuviolento, necpendebantfuper firmamentum : quodtriplici terexponipoteſt. Primo , exmutua compreffio 'neinfiguram ſphæricamconcameratæ ,& compa quid proprie dicitur cælum (excepto Empyreo juxtàfec. 1. num.6.) dicitur firmamentuineadem proprietate. Quarto voxcœlum inomnibuslin guisufurpaturinlatiorivelſtrictioriſenſuexplaci toloquentis: perinde enim dicitur volucres cæli, volutresfub cælo:undereperiesquandoque appel laricœlumfpatiumtotumplenumàMundi extremo ufque adLunam :quandoque includi etiamfpatium ctæ fuere : analogiam habesin ponte , qui circa centrum terræ fine arcubus , & fulcimentis effe poteſt:idque ipfum de'liquidis corporibus perin devalet, fi exquifite difponantur (ut miniſterio Angeloruin effe potuit)undequaqueæquè diſtan tesà centro communi. Secundo ,rationeæquili brati nifus in atherem circulariterhinc inde con 'tra nitentem,hoc eftæquilibratumnelococedat. fublunare ufque ad noftram athmoſphæram: deni que athmofphæram quoqueufque ad terræ & aqvæ fuperficiem eonomine comprehendi. Ratioopti mahujus indeterminalæ fignificationiseft, quodil lud idem corpus liquidum juxta num. 2. quod cœlumeft : nempefubftantia æthereadiffundatur adterramuſqve, ſed immixtacum aere elementa ri&vaporibus : ab his autemdepuratus eft æther fupra athmoſphæram , fedadhuc aere immixtus ufque adincertumfpatium,velforte uſqueadLu nam: exinde à noftris elementis depuratus fe cretuſqueest, plerumquetamen immixtuseffluviis àLuna,&reliquis cæleftibus globis emanantibus: quæq;effluvia athmoſphæras faciunt circa eacor pora cæleftia. VII. His præmiſſis literalis expoſitio operis ſecundæ diei fic habet. Aquæ ſen liquidum & denfum corpus , quæ obtinebant ſphæræmunda næfpatium medium e.g.à loco ubinunc athinof phæra terreftris ad eumubi fitus eſtSolvelPlane Tertio,obnoninclinationem ad centrum , cùm ea tunc carere potuerint illæ aquæ , ita ut poftea peculiariterillis fit indita juxtadicenda. Septima proprietas : aquæ illæ fuperiores nuncin eodem locononfunt,utneq; aquæ inferiores: fedquem admodum iſtæ, quæ terram contegebantad altitu dinemathmoſphæræ ; tertia die denſatæ , & ab aere depuratæ congregatæ funt in locum unum ut facerent orbemterraqueum , ita illæ fuperio resquartadie magis conſolidatæ diftributæ funtad 'componenda corpora cœleftia unà cum lucepri migenia: itaut inde fiant totidem globi cœleftes liquido-folidi,ut globus nofterterraqueus eft: quod ampliusexponam in operequartæ diei. Otava, ita rectiffimè , & abfque paradoxo intelligitur aquas veri nominis, liquoremque denfum eſſe in firmamento &fuper firmamentum , quod hebraicè eft idem : ut idemdefignas, cùm dicis aquæ funtin terra,& fuper terram. Nona, rectèetiam intelli gitur firmamentum dividere aquasab aquis : licèt adhuc 1 Differt. II. de opereſexdierum. adhuc quarta dieæquæillæ ſuperiores novadivi fione diſtributæfintingloboscœleftes:ficutitertia 483 rævifceranoneffentomninòcompacta,&folida die novafactaeſtdivifioaquaruminferiorum:quod tamenprimamdiviſionemnontollit. Q aquas Opus tertiædiei. Vemadmodum fecundâdie, aquasaba , ſeuliquidum àliquidodiviſit Deus, fimulqveeasdividens Cælumefformavit; ita tertiadieperegit tertiam divifionem ſeparans inferiores àterrâ: videlicet liquidumafoli do,&hâcſeparationeelementa , quæ informia ab initiocondiderat, efformavit, abfolvitque. Simul ta;ſeddiſpoſita,&excavatain ſimilitudinemcor porishumanicanalibus , & receptaculis opportu nis; ut exphænomenis terræ fubterraneæ conje Aabimus alibi. Hispræmiffis:triplexeſt opus hu jusdiei,primum elementa, ſecundùmplantæ,ter tiumParadifus terreftris: quætotidemparagraphis explico. Primumopus. Ongregenturaquæinlocumunum.JuſſuDei inferiores aquæ terram ambientes in unum, C ſeparatumq; locumcongregatæfunt: & inde extitit terra nonlutoſa , ſed aridajuxta naturam autemjamperfectarerumdiviſione incepitearun fuam:hoceſt nonficciffima,ſedhabitabilis à non demexornationem:inhacenimdiearbores,her natantibus; ex hocaffumptoliteraliconfequuntur bas, vegetabilia , utque audies, metalla,& mine adjuncta &proprietates. ralia quoque produxitDeus:itemque,utcommu niter Sanctis Doctoribusplacet, Paradiſum quoque I. Quoddicitur deterrâ , & aquâ, de cæteris duobuselementis intelligendum : (ita Abulenfis , terreſtrem. Neque hicdixeris non rectè diftribu Pererius ,&plerique)quantum ad aerem, res eſt tos effe diesfect. 1. nu. 3. diviſionis ,&exornatio manifeſta: relictusenim eſtfuperterram ,unde ſe nis. Refp. enim,plantas, mineralia&. ornamenta effeconjuncta: hoceft hærentiavelradicibus, vel cefferantaquæ:fi de igneloquamurelementari, in fibris terræ : atdiſtributio illadeornamentisſepara terrævifceribusdiſtinctum,productumq;effe,pro babiliter dicitur : quodfi ignisnomine ætherem, tisabelementis ipſisjuxtaintelligentiamDoctorum aerisq;portionem ultimam,& puriffimam intelli exponenda. gas ; perinde diſtinctus eft, &productus , ac aci 11. Poftulo, adverti primò, methodumDivi craffior& inferior. naminMundocondendo ,ejusquemaximispartis bus ; quæ proindè totidem Mundi dicuntur, ut II. Numveròmeradiſtinctioanproductio quo que verafuerit elementorum? profecto ſeparatio Mundus elementaris, Munduscæleftis&c. hujus modi autemmethodus perinde eſt , acordo,quo fuit miraculoſarationemodi velocitatis &c. & co ſenſuproductio dicetur,quoex mixto imperfecto Microcofmus , homovidelicet, naturalitergigni tur. Utenim embryonaturaliterproducitur,undè elementaproducidicuntur. 111. Divinafolavirtute,vel miniſterioAngeli homo: itaembryo mundanus,videlicetchaosin formeprimòconditum,exquo Mundus prodiret: fimiliter elementaris Mundus ex aquarum,&ter coexcavatæ funt voragines maximæ in ipſater ræ ſolida ſuperficie , in quas aquæ defluerent ex gravitateſua innata:fimulquecavata funtrecepta ræ, cæterorumque elementorum maſſaindigeſta, veluti ex embryone, vel ovo efformatus eſthâc cula magna interræ vifceribus,itemquecanales& reliqua , quæ pertinent ad fubterranea: inquære tertia die: uti quarta quoque exluceprimigenia, ciperentur tum aquæ circulariterpercurrentes in &chaoticaOrbesſyderei.Secundo,divinum fcri terioraterræ,tùmaer& ignisfubterraneus,dequi ptoremMoyfennonomniaàDeoconditafubini tiumGenefis fufcepiſſe narranda; ſedmanifeſta magis , &fenfibilia duntaxat opera Dei , eaque businferius agam. IV. Indè pofita funt exordia fluminum , & fontium ,quosnonextitiſſeomninòabinitioin fe nobiliora , & hominum generi vulgonotiffima; utpotè quæ fatis fuperqueDeimajeſtatempoten tiamque infinitamindicarent :quodprudenter ad notavitpræter aliosPererius. Indemetallorum , &mineraliumnullafit mentio : ne quidem aeris, autignis, neq; etiamfontium,& fluminumhoc ca pite,cùmcæteroquindubitari nonpoffitquininitio condita in ſe ipfis ,nonmodoin caufis , & femi nalivirtuteillaàDeofuerint:quoddeaerequidem, &ignecertiffimumeſt. Tertio,Mundumelemen tarem conftitutum ad hominis habitationem , & ſubſtentationem invita mortali : ac proinde ele mentaadhuncfinemaccommodatediſponidebuif ſe: videlicetdeſignandus nonfuitlocusaquæ,ter ræ, aeri,&igniomninòjuxtacorumgravitatem, autlevitatem , ut extarent aquæ circumplexæ in ſphæramtotum orbem terrarum. Ita enimàſolis natantibus habitari potuiffet , quod contra homi nisnaturam eſt exigentem adplures actiones na turales, auditiones,vifiones&c. collocari inme dio, ſeuliquidotenuiori, hoc eſt inliquidoaereo. Ratione finisprædicti oportuit quoque ut ipſa ter ipfis,ſedincaufis, & difpofitionibus, viisq;præ paratisjuxtaplurium fententiamdico:etenim fon tes,&fluvii ,quiàpluviis oriunturtunccertè non erant : qui verò ab aquisſubterraneis ,autperco latis,autaliter erumpentibusfiunt,videnturquoque morâaliquâ temporisinterpofitâ exorti fuiffe:vi delicetne ſuperfluaaccerfanturmiracula :verunta menpaulopoſt incepiſſeconſtatex Auvio,qui in medioParadifi,&ex fonte irrigante ſuperficiem terræjuxtacap.2.Gen. V. Inlocum unumcollectæomnes aquæ : illud unumdubitationem movere poffet, ſedjuxta Pe rerium,Suarez&c. literaliterexponiturde unita te,&unione continuativaomnium aquarum : fic enim aquæ toto mari contentæ continuatæ funt: indeeſt unummare,&diverſoſenſumulta maria AtquiddemariCaſpio in Afia permodum lacus circumdato terra ? pluribus authoribus dico per fubterraneos meatus conjungi cum Euxino , ſeu Pontico mari europæo:quodprobatur, quiaCa ſpium nonredundatexaffluxu magnorumflumi num. Idipfum depluribus aliis lacubus maximis Ppp 2 alibi : ( 484 alibi exponetur. Quantùm veròad ipſas aquas Phyſica particularisde Mundo. fubterraneas , &illæconjun&æ &continuatæ funt cummaribus.. VI. Exaquis &terraunusglobus terraqueus confectus eft,nonduo globi vicini , utnonnullus erravit exiftimans aquas maris altioresterrâ eſſe, 1 &indecommentusduosglobos,neterra ſubmer geretur: non enim mare terrâ, fed hæcillo altior eſt,ut conftatex fluminumdefluxuin mare, At tamen ſenſibiliter unum globum phyſicum non exquifitè tamen tornatumterra , &aquaconfti tuunt,Necdicas mareRubrumaltius eſſeÆgypto: &inde Darium regem ceſſaſſe abincepto con jungendi RubrumMediterraneo. Reſp, falfumid effe ex Strabone narrante Rubrum conjunctum fuiſſe Nilo flumini àconfequentibusRegibus. De niquequidquid circumfertur de mari altiori terrâ, fi univerfimhocintelligatur , ludibrium eſtoculo rum, cui medeturOpticaexponensvim angulivi fualis: ti denonnullis terrarum tra&ibus,fatendum ulnbeft demiffiores eſſevicino mari , ut Batavia: inde aggeribus,&dunis opuseſt. VII. Minus probabiliterdiciturinnoftroHe miſphærio citiùs detectas aquis effe partes ſep tentrionales , quam meridionales exeo, quodilla pars mundi fit altior propter montium altiffimo rum frequentiam : undemajordeclivitas adflu xumaquarum opportuna. Nametiamdato,quod cademmontiumdiſtributio ab initio fuerit, quæ nunceft; licèt quoqueplura fluminaindedefluant verſusMeridiem: Rhenus tamen,& alia illuc af Auunt: quod fidicas Euxinum mare refluere in Mediterraneum : refpondeoidconvincere æquili briumaquarum,&copiamfluminum in Euxinum decurrentium , non veròaltitudinem partiumBo realium. VIII, Terra montoſahacipſa die formataeſt, Primò quiaconnaturaliterfatis quidquidterræ ex cavatum eft adalveummaris fublatumeſt inmon tes. Secundò , quia habitabilis terra naturaliter in aliquibus partibus montoſa eſſe debettumad fontes , & flumina , tum ad confiftentiam globi ipfius , qui montibusqualicatenaturexdiffert, 1. propriet. 13. undefalſiſfimumeft, poſtdiluvium tantumenatoseffe montes:quod repugnatScrip turæ dicenti ArcamNoe ſuper montes Armeniæ quieviſſe:tametfiexiplodiluvio,&proceffutem porumnonnullosmontesexortosfateor. IX. Utrùmprofunditas maris æqualis fitalti tudinimontiumnon liquet: licètnil ultraadditum montibus effet, quam quoddetractum exvoragi nibus maris: namconſtatterramexvoragineedu Aam non aſſurgere in altitudinem æqualem pro funditati voraginis. Verùm item non eſt , ubi mare profundius ibi ſempermontes altiores:patet etiamnonomnesmonteseſſeadlitora maris , cùm in mediis terræ tractibus fuerint quoque necef farii. X. Eruditiquærunt,præfertimAlexanderPic colomineus , &Julius Scaliger utrùmglobi terra queiparsmajor fitaqua , quamterra. titatetrinè dimenfa fitfermo , difficiledicitur plus Sidequan aquaoppletæ, fiveaere, utaquæſoliditasſuperet! præfertimcùm hincfacilis ſternatur via adexpe diendum,undè aquæ diluviiprocefferint , & que abiuerint fine neceffitate miraculofæ addenfatio nis. Hincetiamfieret,quodaquæ inferiores,quz abinitioterramcontegebant, nonfuerintinæqua. liſſimè diviſæ medio Firmamento à ſuperioribus aquis ,attentamaximâ illarum copiâfubterranca præter maria. XI. Quantùmveròadſuperficiemaqueam,& terream;aliterab initioforteilladiviſa fuit,&di ſtributa, ac poft diluvium,atque in præſenti fit; quis enim dixerit : utrùm Mediterraneum mare tunctemporis Africam , & Europam divideret utrum fimilia freta , fimiles iſthmi tuncfuerint? huc faciunt quæ de inſulaAtlantica Plato hatetin Thimao ,quæultra fretum Gaditanum pofita, eaq; maxima ab oceano moxabſorptainplurimas minoresinfulas nempeCanarias,Terzerias, Flan dricas &c.diſtracta fuerit : ficArchipelagiproba biliterdicuntur antecontinentes fuiffe , terrâque confumpta abaquis,quodfaxeum , & montofum reliquumerat infulas feciſſe. Hucetiam ſpectant, quædegenerishumani inAmericamingreffupoft diluviumferuntur,nempepertractumterræ olim jungentemextremam AfiamAmerica : quæmodò abilladividitur fretoAnian. XII. Nunc temporis verònaturali rationecon. vinciturfuperficiem aqueammajoremeffe, acfue ritab initio,& fubinde adaugeri; quiadefluxu Auminum in mare terra advehitur , & in fundo marisſubſidit : hincdecreſcit aquarum profundi tas , &exundant mariainampliorem ſuperficiem: quodipſumexperientiâpluribusin locisproditur, Dices experientia quoqueconftatpluribus aliisin locis maria receffiffe , e. g. Ravennamolimappel lebat mare: quodnuncfexmilliariisdiftat. Refp. comparationeinitainterabforptas,relictafqueter ras illæ fuperant : unde viri docti cumBiancano ſentiunt,proptereaterramin æternumdurarehabi tabilemnonpoffe,quiacontinuoexuperant aquæ. Deniqueprobabileeſt inpræſenti majorem eſſefu perficiem aqueam, quamterream, fimaria , lacus, fluvioſque computes: &quantumadmariaobfer ves mareillud,quodPacificumdiciturinterAme ricam,&ultimam Afiam, feuSinas ,exporrectum inlatitudinem terdecies mille milliaria , utinhifto ria Chilenfi fcribitur , & ex mappis geographicis quoq;habetur. Tantumvidelicetfpatiumutfupe retſemicirculum maximumterreftrem,cui fiaddas reliquas aquas,patetafſſertum. XIII. Atque hic advertas remadnotatudignif fimam, &in obfequium D. Auguſtini magni fa ciendam : videlicet negantis cum pluribus anti quis , homines degere in mundo Antipodas. Sic enimreshabetcontraquam vulgocredatur : nam parsorbisterrarumantipoda ,ſeu oppofita exdia metro traqui ab hominibus habitato, eſt obruta aquis : videlicet maris Pacificiprotenfiper 13000. milliaria: neque enimAuguftinus (lib. 16. deCl vitate Dei cap. 19.) ſphæricam eſſe terram aut alio fenfu Antipodasnegavit ; quam quod aquis د ineſſe terræ ex co quod præter maximam fu perficiei portionem, quam occupatterra , conti neat quoque ambiatque aquam : quis enim novit utrùm in vifceribus terræ tantæ fintcavitates five omnia iniis partibus obrutaeſſent;neq;illucaccel. fus, authabitatiopoſſibiliseſſetpofterisAdæ. Secun Dſiert. 11.deopereſexdierum. 485 I. Dicitur Paradifusperficovocabulo (exZe nophonte),quohortusdeſignaturjuxtahebraicam E Secandumopus. Xterrarationibusſeminalibusconfitaprodu ctæ funtarbores, &plantæ vegetæ,atquepo miferæ maximo miraculopofitoinaccelera tione operisnaturalis :necenimfuitinrigorecrea tio exſect. 1. noin7.:cùmexprincipio activo in exiſtente materiæ , &terræ fintconditæplantæ ex D.Thomâcitando adquintam ,&fextam diem: hocftatuto adjuncta,&proprietates attende,quæ ſeqvuntur. 1. Plantæ reverâproductæ funt,nonſeminali ter,&virtute , quiaſolæ illævirtutesnonfuntve ræarbores ,&plantæ: hasautem literalis Scriptu ræſenſusdeſignat.Dices;excap.2.habetur: crea vit Deus omnevirgultum antequam oriretur: hocautemdefignatvirtualiternonrealitereſſepro ductum,utAuguftinusdicitcitatus,differt.9.phyf. gener.fect.2. Refp. literalisexpoſitioillius locieſt: miraculosè productum virgultumeſſe antequam naturaliter oriretur, aut plantæ naturaliter germi narentexſeminefuo. 11. Arboresprimigenias productas cum fructi buslicètvernotemporeexdiſſert. I. n. 19. proprietatemvocis גן Gan:hortus videlicet arbo ribusconfitus, quemincoleretaureafelicitashomi numinterris :temperatiffimoenim Cælo , & Dei providentiainnocentiam protegentenilopus fuis letauttecto,autindumentis,autaliooperoſoappa ratu ad arcendastempeſtatum injurias. II. Locus fuitpeculiaris, non totus orbis terra rumeonomineappellatus,utnonnulli minus rectè cogitarunt. 111. Locus item verus ,&realis fuit , atque corporeus , nonallegoricumquid,&merè intel ligibile , ut Origenes ante alios erravit ad allego rias dilapfus,ubi Divinæ Scripturæintelligentiali teralis nonnihil difficilis occurrebat : quod im prudentiffimè factum , cùm fateri ignorantiam .. præftet. IV. Non fuit locus inIndia , autultraomnem. Oceanum: nonaltiffimus , velufqueadLunæ re gionem,ut nonnulli commenti funt , quoPara difum àdiluvio mox conſeqvuto tuerentur nulla neceffitate : utque exponerent ſedminus recte, III. Plantas,& arbores illas vegetas, optimasq; fuiffe , fru&usqveearum perfectiſſimos: utomnes fentiunt : etenimeotemporeviventia, omnia tum vegetativa,tumſenſitivafuereoptimaabſolutaque conftitutione : quod inhominibus exdiuturnitate vitæ longiffima fatis liquet: idque ipſumdecæteris intelligendumeſt. IV. Utrumomnesomniumplantarum,&her barum ſpecies tunc primò procreatæ fint ; affir mandum cumplerisqve nam indefinita vocabula, immòuniverſaliterufurpata,ubidicitur:omnevir gultum, omnemherbam,hocdeſignant:quodpa riter fuo locodicendumerit deviventibus fenfiti vis,exceptistamen ſpeciebusiis mixtis,quas olim notaviàdiffert. 18.Logicæ. V. Metalla ,&faxa ,& mineralia hacipſadie condita dicuntur, utfuperius adverti : cæterum, cùmnullum litopus miraculofæfeſtinationis;rectè dici poffet, metalla,& mineralia ,&lapides, pre tiofos præfertim,in virtutibus feminalibus, &cau fis fuistuncprimò prognata : &moxcitiffime in cepta corumformalisgeneratio : utdefluminibus dixifuperius. VI. Atquantum ad faxa prægrandia ,quæ funt velutoffa , &compages globi terraquei , & fornices quibus confiftunt fubterraneæcavitates, illa cùmneceſſariafuerintadterræconftitutionem, &quafi organizationem , in ſe ipfis producta cenfeo. T Tertium opus. Erreftris Paradifus hac tertiadieplantatus, & confitusàDeo,juxta text. cap.2.Genefisfen tiuntPatres &Dolores præcipui:præfertim Auguftinus,Bafilius,Beda,Rupertus,Ugo&. ratio eſtquia illaplantatio nil aliuddeſignat , quam loci ameniſſimideftinationemadhominis hofpitium , productis in illo ſelectisfimis plantis , aperta aqua rumſcaturigineinfontem,exquoquatuorflumina orirentur: hæcporrò opera Divinaadhancdiem maximè pertinent. Itaque loci hujus fæliciſſimi adjuncta,feu proprietates ſunt. quopactonemo mortaliumad eum locum adire potueritadelectos primosparentes, juxta cap. 2. Genefis. V. Sed locus Paradiſi fuit propèMeſopota miamnonlongèà fontibus ,unde nunc defluunt Euphrates ,& Tigris : quod probaturex his ipſis fluminibus,quæ exParadiſodelabebantur,ut mox dicam. VI. Situs adOrientemerat : hot eſtcompa ratione inita adPaleſtinam erat orientalis Paradi ſus terrestris. Dicitur voluptatis Paradiſus hebraicè ערן Eden ob loci amænitatem , felicitatem incolarum: quanquamnomenlocipeculiaris fuiſſe illudEdennonnulliſenferint. VIII. Paradiſiintercapedo &circuitusprobabi liter dicitur àquibusdam interpretibus fuiſſetre centorummilliariorum:tantus videlicet ut Adamo nonpeccanteplurimisejuspoſterisſatiscommodæ habitationi fuiffet : donecmultiplicato hominum genere extrahortumillum incolerent : procerto enimhabetur,idqueprudenter,nonomnesinfolo Paradiſohabitaturos fuiſſe Innocentes. IX. Paradiſum terreſtrem modò nonextare,ſed diluviouniverſali diſſipatum eſſe, ſatis probabiliter dicituràSteucoEugubino,Oleaftrio,Corn.Janfe nio , Pererio; &confequentibus pluribus magni nominis authoribus,quorumaliquosrecenfetMal vendadeParadiſ. volupt. cap. 82. Profectò aquæ diluviiillum inundarunt:undeniſi ſuperfluaaccer fantur miraculavel ad tutelam , velad reparatio nem Paradiſi poſt diluvium , inundatione illa de ſtructus eſt ut cætera fimiliter confita. Quodde Henocdicitur ibi vitam agente incertumhoc effe dicit , neque ex ſacro textu deduciD. Auguſtinus lib. 2. Contra Cœleftium cap. 26. X. Arborvitæconfita in Paradiſotantùm alle goricè intelligenda non eſt cum nonnulis , fed propriè , & literaliter : videlicet arbor fuitcujus fructus vimfimul medicam,& alimentitiam habe retadproducendamvitam:utexD.Thomapar.r. q.97.rectè colligitur cumPererio: namvishujus modinaturalisfuitnonſupernaturalis,&fuperad dita: quodfatis evinciturex illis ſacri textus ver PhyſicaparticularisdeMundo. diſi , quæ per declive folumdelapſa in quatuor bis: videtenefumatdeligno vita , &vivatin rivulos diſtributa eſt, nempèmagnorum fluminum aternum. Inde enimdeſignaturperſtitiſſevimil initia Afiamirrigantium. lametiam poftpeccatum in fructibus arborisvitæ : atfi virtus fupernaturalis fuiffet,nonpermanſiſſet : XV. Exhis quatuorfluviis habendum pro cer toduos effeEuphratem,&Tigrim,quihebraicèdi omnia enim ſupernaturalia externa bona propter cunturPherat &Depel, quiAffyriam&Chaldæam peccatum deperdita, &fublataeffe exTheologia alluunt, &Mesopotamiam conftituunt ; hoc eft poſtulo. XI. Hujusmodivirtus nonpræſtitiſſetabſolu tam homini immortalitatem , fed diutiffimam vi tam:itafentiuntoptimæ notæ Doctores : &ratio eſt , qui Adam ſemper in hacvitadegerenonde buit, fed cuftoditainnocentia, tandemincæleftem Paradifum transferendus fuerat modo à Theolo gisexponendo:ergonondebuitarborpararicum virtute ſuperflua. Diuturnitas vero vitæ terre ftris hominum innocentiumprobabiliſſime ſtatui tur cum fæpius laudato Pererio futuradecem mil lium annorumpræter propter : hoc eſt decupla ferè ætatis illius , quam Adam peccator exegit nongentorumtriginta annorum : quemadmodum enimhæcætasdecuplaeftillius,quæ diutiffimamo dò eſt,nempe centenaria: ficilla quoque propor tionefervatâ. regionem mediam interflumina : at feretantun demconſtatduoreliquafluminanon eileGangem &Nilum : ratiohujus eft,quia longèdiverfiffi maæ originis , & decurſus ſunthæcduo Alumina, tùmreſpectu mutuohabito,tùm adilladuopriora. Nilus enim ex montibusLunæ in ultimaAfricaex Caphraria deſcendit: Ganges ex borealiTartaria defluit in Indias. Dices; nominehebraicoPhiſonintelligenduseft Ganges , quia dicitur in Sacra pagina circumire terramHevilatubieſtaurum optimum,&gemm pretiofa: hæcautemterraIndiaeft. Refp.Non in unaIndia aurum enaſciturutevidentiffimum eſt: teſtatur item Scriptura ex Regione Moabitarum aurumoptimumeffodi,ibique eſſeregionem illam Pererium cum cæteris. Hevilat : conſule ſivis iſtaminutius expendere XIL. Arbor vitæ diverſa ſpeciei fuit ab arbo ribus vulgo notis , cum naturalemvirtutem , & Dicesfecundo;pervocabulumGehon intelligen dus eit Nilus : quia dicitur Æthiopiam alluere. proprietates ſpecie differentes habuerit. Utrum Refp. duaseffeAthiopias, Afiaticam unam , de verouna numeroduntaxat tuncfueritanplures? quahic fermo , quæque nihil adNilum : & Afri probabilius videtur unica nam ſatis tunc erat: canam alteram undeNilus. Propterea cuminlib. د futura multiplex, fi multiplicatis hominibusſtatus innocentiæ perſtitiffet. XIIL. Inmundofimilemarborem modonon exiltere dicunt probabiliffimè: non enim inPara diſo terreſtri exiſtit, qui deſtructus jameſt exnum. 9.,nonalibi : quo enimfundamento iddicetur? undefit fpeciem aliquamarborum , quæ fueratab initio propagatamnoneffe. Æthiopiſſa,deAfiaticaEthiopia fermoeſt : fuit teabinitio Tigris , & Euphrates,Phifon,&Gehon proceffu fluminumfontes fatis fint immutati , ut Numerorum cap. 12. dicitur uxorMoyfes fuiſſe enimilaMadianitis. Itaqueexuno eodemq; fon deffluebant perAfiam : licet autem temporum ubiq;terrarummanifeftiffimumeft;attamen nunc quoque in exactioribus mappis geographicis duo XIV. Arborſcientiæboni, & mali, quæ fuit inParadifoterreſtri diverſa erat ab arborevitæ , ut patetex Sacrotextu: nefcitur quidem cujus ſpe ciei illa fuerit,conſtattamenfuiffe corpoream ,nec allegorice exponendamex dictis. Non eft autem appellatafcientiæ ea arbor abeffectu: quafivimha beretfructus illius fcientiæ infundendæ comeden tibus: aliundeenimAdamo fcientiaindita,&in fufa, ut expenduntTheologiagentesdeſtatu in nocentiæ:necquidemnominataeſtà foloeventu: quód nimirumprimi parenteseſupomi interdicti, mox refciverintpractice malumfuumjuxta illud: apertifunt oculi eorum: minusenim literaliterita intelligeretur. At multò veri-fimilius eft , dictam effe exdæmonis fallacia,qui mulieremſeduxit di illiminores fluviidefignantur,dicunturque appel lari brachia minora Euphratis, & Tigris : fortè etiamexficcatiminoresilli nuncfunt,ut plurimos alios fluvios exaruiſſe certiffimum. CæterumEu phratis , & Tigris fontes proximi nunc quoque viſunturinMontibus Armeniæ,indiciumque fa ciunt tùm loci ubi olim Paradiſus : tùmquod ab initio eademutriusqueAuminis fueritorigo : am borumverocurfus eſtmirus , ſecundipræfertim, qui fubterraneus ſemel iterumque fluit, lacuſque duos maximosAretusam,&Tofphiten indecurfa SECTIO VI Opusquartadiei. cens: eritisfotentesbonum,&malum: quodfen- I. tiuntRupertus,Toſtatus ,Pererius &c. facilè au Acdie quæ prima eft exornationis,pro د duxit Deus Solem &Lunam&reliqua tem conciliari poteft cum fecundahæc poſtrema afferta derivatio præditæ appellationis. Porrò ad obedientiam explorandam primorum homi numdeſignata eſt una ceteroquin fructifera, & proficua arbor ex placitoDei , qui fapientiffimè voluit in materiam meriti fupernaturalis deftinare abſtinentiam ab actu, & comeſtione cæteroquin exnaturafua minimèvetita. XV Quoadfontem,qui inquatuorflumina dividebatur conftitutum in medio Paradiſi ſicin tellige : acceleratâ caufarum naturalium efficacia aquarumuberrimaſcaturigo exiluitinmedioPara autfacit autperfluit. H Aftra ; nempe Stellas tùm fixas tent errantes : tùmquas nudo oculo perſpicimus,tum > quas telefcopio , tum quas forte neq; teleſco piovidere poffumus. Exhujusmodiliteraliintel ligentia Sacri Textus deduco. Primonifidetor queaturScripturadicinonpoffehujusmodicorpo ra cæleftia effeproducta vel primo inſtanticrea tioni, vel ſecunda die. Secundo fi proponantur duoſyſtematavelhypotheſes philofophicæ , nulla licètratione firmatæ , quarum tamenuna optimè conſonet , altera maximè difcrepet iisquæ Sacra Paginanarrat; ſtatuendum eſtſecundumhypote fim Differt. 11. de opereſex dierum. fim falfam eſſe,primamverò probabilem: proba bilem,inquam, non certam exeo ,quodaliaquo 487 ampliusexplicanthypoteſim ſtatutam. Prima ,So que eflepoffint ſyſtemata , licèt anemine hatte nus excogitata aut poftulata , quæ perindeacil lud conveniant cum authoritate Divinarum lite rarum. Inferotertio:fiponatur ſyſtemanonuni cènegativum, fedinprimisprobatum obfervatio nibus exa&iffimis eruditiffimorum virorum nec folùmplerorumque , fed omnium, quiAſtrono miam,&fcientiamAftrorum excoluerunt & ex colunt eofeculo , quo illa maximè viget& abfo Jutiffima eft, quale profectò ab omnibus præter ineruditos omnino inhacre , cenfetur feculum labensdecimum ſeptimum æræ Chriftianæ: quod ſyſtema,inquain,exactiffime congruat authoritati ferèomnium antiquorum SS. Patrum,&Chriftia norumDoctorum,qui decœlo &aftrisquidpiam ſcripſere ; undèdicijurepoffit, non fineNumine contigiffe ut quidquid feculis retroactis præfertim tertio, quarto,& quinto ab Reparatâ Salute SS. Doctores de rebus coeleftibus ad normam Sacræ Scripturæ tradidere, id ipfum teleſcopio viderint noftrâætateviridoctifiimi:fiponatur,inquam,hinc hujusmodi ſyſtema,illudq; appoſitiffimè conveniat cum literali intelligentia Sacræ Scripturæ ; inde vero fyftema nulla obfervatione phyſicâ nixum, Ted quibusdam duntaxatlogicis conjecturis&fola eaque vel detortavel pertenſaAriftotelis authori tate. His quidemſtantibusindubitanterprimum fy ſtema adoptandum eft. 11. Itaq; admodum conclufionisdico:exfupe rioribus aquis ſecundadie ſeparatisatqueſepontis fuperfirmamentum&ex fuceprimigenia totpar tes &portiones diviſæ funtvel unicavirtuteDi vina , vel minifterio quoque Angelorum ; quot globi feucorpora cœleftia productafunt hac quar tadie:itaut coaluerintilla corporaveluti exmate riâ exiis aquis eaq; luce, adeóq;globi cæleſtesſo lido-liquidi fintliquiditate aquea , hoc estlongè denfiorepræ illafubtiliffima & tenuiflima, ex qua firmamentum,feucælumeffectum est. Ill. Probatur primo quia niladmittendum ſu perfuum& otiofum in operecreationis : ataquæ fuperiores & lux primigenia fuperflua evinceretur nifi ad compingendos globos cœleftes deſtinata fuiffet : ergo &c. Secundò probatur ex propor tione , quæ inter globum habitabilem terraque um ,& globos cælettes minimè quidem habita bitabiles,fed conditos propterillum habitabilem& ejusdem habitatores: hincenimglobi cæleftes fo lido-liquidi rectè ponuntur : nimirum compofi tione maximè idonea adinfluxus in orbem terra queum effundendos. Tertiòprobatur,quiavifum eſt SS. Patribus juxta fect. 4. ex elementis con ſtare corpora cœleftia : profectò enim fupraqua draginta aſſerta Sanctorum Patrum , ( quæ pro ſtant apud Scheinerum ) affirmant Solemeſſeve len&Lunamapertiusconſtat ex obſervationibus globos folido-liquidoseffe: ex illisvero rectè ca terorumaftrorum&planetaruincompofitioratio cinandodeducitur. Secunda,liquorcujuslibetaftri æthereusnoneft:hoceft multo denfior eft ipfo æ there: videlicetdenfitate aqueâ, velliquoris fenfi bilis :& indedicituraquaproprii nominis, nempè elementum liquidum&denſum. Tertiaprodiver fitate aftrorumdiverſuseſt liquor,ut differt quoq; pars ſolida: difcrimenautem velſeminaliter inerat aquis&luci Cahoticæ , vel ex mixtione diversa, eaque miraculoſa prodiit: quod facilè intelligis a nimadvertens miros effectus naturales licèt, qui prodeuntexdiverſa rerum mixtione adhibitochi mico apparatu. Quarta globi cœleftes perinde nonpendentinmedio æthere tenuiffimo,ac glo busnofternonpendet : perinde conglobati na turaliter illi funt,necpoffuntdiffipari:nimirùm ra tionecentri. Ineſtquippè peculiare centrum fin gulis globis : & circa illud part s cujusque globi impetuminnatumhabentſeſe adjungendi , utdixi de partibus terrestris globi Diff. 13. phyl. gener. fimiliter enimexplicandæ funt gravitates innate propriæpartiumfingulorum globorum cæleftium. Necdicas ünuinduntaxateffecentrum Univerſi: cocedoutiquehocipfu,ſedaddopræterea ex aper tâauthoritate & ratione fingulis maximis Mundi globis centraquoqueineffepeculiaria : quod tam facile intellectu , quàm abfurdum cogitatu &repu gnans experientiæ &authoritati fit, fingerecœlo rumfoliditatem. V. Sed advertes primòadcentra peculiaria partes cujusqueglobi deferri velfaltem niti , nifi prohibeantur. Secundo, liquidum cujusque globi non fupereminere toti folido , utneque fupere minetinterræ globo: (nifi forte in Sole oppofi tum obfervationes evincant ) idque ad fines op portunè , qui obtinerinonpotuiſſentnifi fuperi cies aftrorum folido- liquida effet. Tertiò adver tes fingulos hofce globos totaliter ſumptosadcen trum Univerſi , ſeu caftigatius loquendo ad ter ram, terræque centrum impetum quendaminge nitumhabere, non quidem deſcenſus ſed circula tionis : modoconftet inoveri globos cœleftes ex impetu intrinfeco & impreſſo abinitioà Deo:quod fuo locoexpendam. VI Proprietasquintaconſequitur quæ maximè confertexplicandis cæleftiumphænomenis : ambit ſcilicet fingulos mundanos globos peculiaris ath moſphæra , hoc eſt regiovaporum &exhalatio numeffluentium àglobis fingulis : cùm enim ex elementisconſtentjuxta SanctosPatres , neque ex duobus tantum elementis dicendum fit componi, ſed ex peculiari quoque aere , & igne : hoc eſt ex parte evaporabili& exhalabili; conftat enimnebu las&fumosSolemhabere adeóque vapores exillo riffimum ignem ignem ,inquam exparte foli- effundi, quirursus in eum refluant adpluviæ mo dum , &ex parte eliquatum : conſonant obſer vationes , quibus exhibeturSol veluti mare im menfumigneumfolido ,& igneo littore claufum, exhalans ignea,& fumida effluvia,utquandoque apparuerint in Solem quinquaginta tenebroſæ nu beculæ ex ipfo Soleexhalatæ :utpluribusdicamin ſequentibus. 1V. Quæ confequuntur veluti proprietates dumvelpruinæ. IdipfumevinciturdeLunautpo tèhumoris pleniffima,&vaporibus obnoxiaobca lorem rarefacientem vel innatum vel àSoleacce ptum. Verumquidemeſt , nebulas in Lunanon apparere ; hoc tamenindeeſt,quodhumor illius tenuiffimus fit, nec vaporindè concretus fiat opa cus. Idemprobabiliffimè dicitur de cæteris aftris confonante obfervatione,quâ planetæ aliquando luce 1 1 488 luce diverſo colore ſuffuſa ſplendere obſervati Phyſica particularisde Mundo. funt. VII. Proprietas ſexta adeffluvia& influxusex plicandos hujusmodi ſyderum athmoſphæra mire I. conducit affumpta hypothefiapud doctiffimos vi ros receptiffima: nempèpartesglobi cujusq;fyde rei cumfeparatæ funtàglobofuoaffervareimpe Deoperequintadiei. Xornationis fecunda hæc dies eſt , in ea E utrumqueliquidumelementum(Aquam& Aerem) ornavitDeus corporibus anima tis: nempèpiſces aquarum,Avesaeris abſolutio& tuminnatum deſcenſus ad illum globum : modo longius nondiſtentà globo proprio,quàmab ullo exreliquisglobis mundanis :etenim fi usqueadeo &ornamentum funt. II. Fuit illa piſcium productiononrigorofacre atio: reveratameninfeipfisnonfolùmvirtutepro difcedantà fuo, utminori intervalloabſintabalio ductifuntpiſces: utexprimit literalis intelligentia quolibet ;tunc ex impetu innato,ponitur, easpar textûs: idqueex eoquoquepatet, quodrationes tes determinari addeſcenſumverſus centrumhu jus alterius propioris globi : quippe ratione vici ſeminales,tùmpiſcium, tum rerum aliarumjamab initioinditæ fuerantelementis; atqueadeohacdie nitatis adunumglobum¢rum,lexnaturæde propterillas dicinonpoſſetproductos eſſevirtua terminat cumvicinioriglobopotius quàmcum re literpiſces. motiori nexum,&conglobationempartium ſepa ratarum: tùm quodadfinesplurinosnaturaleshoc III. Nonexmeraaqua,ſedexipſaquidempræ. valente cæteris elementis fimulimmixtis tanquam ipfum conducat ; tumquodbreviorivia quapos funt naturalia ad ſtatum tendant ; tùm denique exmateria , eaquefœcundata virtutibus ſeminali busproductifunt : audiD. Thomam 1.par.qu.70. quod in magnete & ejus attractione quid fimile Nonquod terra aut aqua babeantinfe (hoceft contingat. Porrò partibus quoque globinoftri fuanatura elementari) virtutemproducendi ani terraquei proprietas hæcineft: unde filaxume.g. malia,fedexmateriaelementarianimaliapos terreftredeportareturin regionemMundi propio funtproduciexvirtute(hoceſtproptervirtutem) remLunæ quain terræ; ſaxum illudnonferreturin primituselementisdata. terramſedinLunam : fimiliter faxumLunarepro piusterram delatum. Itaque fi athmoſphærici va pores exaliquo globo mundano adeo eleventur quandoque ut minusdiſtent ab alioquam àpro prioglobo; continget,ut ii poſtea concretiinhunc alium globum defiuant: ita commercia quædam influxuum ſydereorum fiunt : fic modusquotan IV. Primo loco producunturpiſces , quia ex triplici genere animalium : natantium, volantium, gradientiumcenfenturilliimperfectiores , tùm ra tioneſubſtantiæ ipforum , feu corum corporum plexus , qui non fatis perfectus , unde elementa quæinfunt , retinent multum actualitatis phyficz fuæ : propterea ſtatis jejuniorumdiebus veſci pi ſcibus perinde ac herbis licet : tùm ex organi morumpervenirepoffintinterram, exponitur:in- zatione minus accurata : tùm ratione mediiden dem, mediatèſaltem,influxusſyderumremotiffi dequoquerationem petescur humidiinfluxusad còefficaces àLuna demittanturin terras, quipro fead meræ qualitates ſatis nunquam explicandæ, effenon poffunt : denique ex hocipfoconjectura probabili ducitur, influxusàterra emiffos pertin gereufqueadLunam. VIII. Proprietas ſeptimaexaſtrorumliquiditate fit; ut nonmodofecundùm extimam ſuperficiem fuam , fed fecundum profunditatein quoquede ſerviant generationibus & mutationibus globi ter raquei : etenim agitatione liquoris illius fimilitem peſtatibus maris,& ànondiſſimilibus caufis profe &ainferiores partes&circa centrumcujusqveglo bipofitæ elevantur fubinde in ſuperficiem,&ef fluvia fundunt. Undè illâprobabilitate, quâ fen tiunt eruditi viri Solem & alia aftra moveri motu vertiginis&in ſe ipſaagi , nimirumut partes on nes ſuperficiei ſyderum aliquando terram refpe Aent,&otiofænonfint: eademdecauſa liquidi tatem aqueam fubinde motibus agitatam ineiſe a ſtris agnofcimus. IX. Proprietas octava ex obſervationibus de prehenſum eftglobos cœleftes dividi in Lunas& Soles : hoceſt inglobos illuminatos &globoslu cidos & illuminantes: præſtante quæftione utrum ſtellæ omnes fixæ fint Lunævel Soles : quodalibi enodandum: globus autemterraqueusinterLunas cenfetur,quippè illuminaturà Soleperinde acLu nâ,&illuminatur quoque ab ipſaLuna,&Lunam eandemilluminat. fiorisinquodegunt. Reliquorumenim animalium medium eſt aer , licèt ſedes , & fulcimentum fit terragradientium. Acceditin aquauſum ſenſuum, &functionumanimalium faltemexparteimpediri: auriumufus intercipitur:viſus turbatur,tactus& guſtusfatis immutantur. V. Quodintextu habeturproducat , hebraicè dicitur ebulliat : hoceſt maximâcopiâ effundat: hincmultitudo innumerabilis piſcium: etenim ca teras animantes numero piſces ſuperant, ut exo vorumcopia quisque conjiciet. Incauſa eſthu mordenſusquemincolunt. Hebraicèpiſces appel lanturreptile : nonquodpiſcesproprièrepant,ut angues:fedquodmotus illorum , hoc eft natatus per aquas valde affinis fit reptatui inſectorum per terram. VI. Species pifcium omnes fimplices tuncfu iffeproductas Scriptura teftatur his verbisfecur. dumspeciem fuam : nec novæproceſſu tempo--rumpiſcium ſpecies exortæ funt : quodde avibus quoque , & terreſtribus animantibus rectèſenti endum. Porrò ſpecies piſcium ſquamatorum 74. obſervatas effe , & præterea 30. cruſtaceorum, feu conchiliorum ad ſuam ætatemnarrat Plinius lib. 9. cap. 4. Ifidorus autem lib. 12. cap.6. In144. ſpeciesomniabruta,& animaliarationis expertia diftribuit. Atmultò pluresobſervatæfuntadhanc diem,ut viderelicèt,fi libet, apudAldourandum, &alios. VII. QuoddiciturCetegrandia hebraicè eſt Taninim: quodeſignantur monftra , &draconest hocautemloco ex adjunctis infinuatur magnitu do, Differt. II. deopereſex dierum. do , &moles, adquam exereſcunt quorundam pifcium enormia corpora: necenim terreſtriaulla Peroccafionem diſquiritur de ferpente, animalia in tantamvaftitatem augentur , ut qui damPifces : Balenæ,videlicet,aut Cete: ex ca demcaufaundecopia piſcium, ex medioſcilicet aqueo: Sedea potiffimum ratione,quam acuteob fervavit Galileus; quodnimirumjuxtadiffert. 13. phyficæ genera. fect. 4.num. 10 cum pifces æquè graves fint autfereddantmedioaqueo,ineodegunt Commodiffimèadoptimam vegetationemfineulla partiumetiaminternarummutuacompreffioneac proinde citra defatigationemeum laceratione fibra rum licetinſenſibiliex differ. 12.phyſicæ genera, fect.2.nu.3. contra evenitterreftribus animantibus quocumquefitudegant. VIII. Quodadaveshacipladieproductasſpe Etat , cenſendumeſtquoqueillas ſecunduinomnes carumfimplices (pecies in ſe ipfis reipſa progeni tas effe : quodveròdiciturexaquaproductas vo lucres ; D. Auguftinus ,&D.Thomasobſervarunt nomine aquæ vapores quoque aqucos in aere ſuſpeníos intelligipoſſe,dixeruntque ex aercis va poribusfaltemprævalentibus conditasaves : hæc TuntipfaAuguſtiniverbalib.3.deGen. adlit.cap.3. Quidquid aquarumfive labiliterundofum , & fluidum,fivevaporabilitertenuatum atquefuf . 21 10 penfumest; ut illudreptilibus animarum viven rumhocvolatilibus apparetdistributumutrum queenimhumidanatur&deputatur. Reliquapor tò ad aves,& piſcespertinentia ad phyſicamperti nentparticularemde corporeanimato. Deoperefextadiei. Lurafunt,eaque maxima ,quæ fextâultima quemundanæcreationisdieperactaſunt. Pri moexornatumeſtcompletumque terreſtribus animalibus elementum terræ : fecundo conditus homo : tertiò indu&us in Paradiſum terreftrem : quartò coram illo ſtatuta cuncta animalia:quintò ex latere AdæEva efformata : ſexto Deus cor porea ſpecieAdamoconfpicuusDivinum præce ptum injunxit ,&dominatuminomnes creaturas quiEvamallocutus feduxit: &primonon ille na turalemloquendifacultatemhabuit: utnullumre liquorumbrutorum: etenimcontra illorumnatu rameft. Secundonequeadtempushujusmodi fa cultas miraculo indita eft: fuperfluum enim hoc cft, & abfurdum. Tertioneque folusfuitCaco dæmon fictam ferpentis ſpeciem præſeferens. Quartoneque allegoricètantumintelligendus eft, utrumqueenim detorquetliteralemtextus intelli gentiam, Quinto fuit itaque verus ferpens ſed percitus ,& invaſus àDæmone,ut energumeni : fic enim intelligunt cuncti ferè cum D. Auguft. Sexto quoddicitur callidiorcunctisanimantibus deveroferpentenon demaloDæmoneintelligen dum deſignaturenimratio,curDæmonarripue rit potius ferpentem ,quamaliudanimal, Septi moEvanonexhorruitſerpentis alloquium,quiain coſtatuInnocentiæ nullum animalterrorem incu tere poterat homini : acceffit quoque nonnulla inadvertentia & ignorantiaEva,juxtaillud(ep. 1. adTim.)Mulierestfeducta,Adamnonestfedu atus, cumexlocutioneillanonftatimDiaboliinfi diasadverterit, V. Hucfacit quoqueimperiumHominidatum inomniaanimalia :Prafitpiſcibus maris, volatili Primò buscæli , &bestiis,univerfaque terra. dominium illudoptimèconveniebatrectitudini or dinisnaturalis,quæ inſtatu innocentiæabſolutifſfi mafuit:nimirumutinferioraſubderenturomnimo dèſuperioribus : ficbruta homini:corpus animæ animaDeo. Secundòperturbatusautemefthujus modi ordo ex peccato: nontamenprorfus fubla tum eſtdominiumillud: indepoſtpeccatumquo quehomines inbrutaretinent imperium , acpro pterea,utnotantilluftresTheologi, fasefthomini occidere ,& inproprios ufus converterebruta,& animalia quælibet nondum abaliohominepoffefſa venando,piſcando &c. Tertiò ſed abſolutiffimum pacatiffimumque fuit fuiffetque deinceps in ſtatu innocentiæ dominiumhujusmodi inbelluasetiam ferociffimas: quarumtamenmanfuetudo referen daeſt inprovidentiam gratuitam Dei , ex qua dedit : indeexcipit ſeptima dies quietis,& fan&i ficationis. J I. Itaque miraculosè quidem , ſed propriè,& re ipfaexterrâ prævalente cæteris clementis utex V S materia , & ex rationibus ſeminalibus productæ funtſpecies omnes animaliumgradientium : idque inpræcipuis orbis terrarum tractibus, Adnotan ſpecies phantafticæ ejusmodi in belluis omnibus excitabantur , quales in manfuefactis leonibus, tigribuſque ex induftria humana , & affuetudine excitantur. DeHominis creatione. dainhocdivinooperefunt: primum antiquis Phi- I. lofophis extraditioneinnotuiſſe animaliumexter ra productionem , plurimis tamentemporumde. do curſu additisex Poetarumpenu figmentis. II. Recenſent ſacræ LiteræFumenta,Reptilia, Erba illafaciamus hominem ad imagi nem, &fimilitudinem nostram : primò MyfteriumDivinæ Trinitatis indicant, ut Sancti Patres exponunt ; necenim iis intelligi po bestias terra:hincinterpretesdiftinguunt qua drupediamanfueta,& effera,&terreſtria illaquæ ور repunt,cum pedibus careant. 111. Utrum illa, quæ oriuntur ex putri tunc primoinfeipfis condita fint quæritur : in ſemine, &virtuteproductafentit, D.Auguft, &D. Thom nequeidrepugnatlocutioni propriæ quidem , ſed Anthropologicæ facriTextus: aliunde abſonum videtur , quodinitiobeſtiolæ illæin ſeipfis exti terint , quæ corporibus animaliumperfectiorum innafcuntur. R.P.PtolomsciPhilofophia, teſt Deus Angelos alloquutus ; cumnon adfimi litudinemAngelorum factusfithomo:necAngeli animamhominiscrearepotuerint. 11. Illudadimaginem,& fimilitudinemmulti fariam exponitur : at in primis eſt falfum , quod propterea illa dicantur , quafi Deus corporea fi gurafitpræditus ex naturafua,uthæretici quidam delirarunt: indedicti Anthropomorphitæ. III. Falfum quoque,quod tunc Deusſpeciem corpoream affumpferit, &verba illacorporcèdi xeritex ſect. 1.num.8. IV. Imago,&fimilitudoapudpluresDoctores :resprobabiliter in eodifferunt, quodprimadefi Phyſica particularis demundo gnetperfectionesnaturalesAdami;fecundafuper naturales ,&utriſquediverſo modo repræfenten turperfectionesDivinæ. V. Re&èautemintelligiturhis verbisindicata tum primaria magis,tumminuspræcipuafimilitudo hominisDivina. Primain co poſita eft ,quod homo fit intellectivus , hoc eſtincodem ultimo genere ( analogicè licèt)conveniens cum Deo: generaautemfeuclaſſes ſenſu metaphyficoita fo lentdiſtribuiens,vita,vitaintellectiva, Cum-au tem ad rationem imaginis propriè talis pertineat exprimere ultimam ſpeciem , &quaſiultima li neamenta exemplaris ; inde eft quod creaturæ intelle&ivæ fupra cæteras appoſitiffimè convenit imaginem effe Dei. Secundaverò refunditurin aliasperfectiones hominisproprias , quæque ex primuntDivinaattributae.g.quodhomocontineat prærogativaquadammirabilicæterarumcreatura rumperfe&iones&indedicaturMicrocosmus & peregerit; utrimque probabile eſt apudAuguſti. numlib.9.deGen.adlit.cap. 15. neque indecon feceris,Angelosuna produxitlehominiscorpus: productio enim fuit miraculofa , nec fola terra compactione aut mixtione continebatur. Ter tio formatum fuitcorpus eoftatu &firmitatequa ætatem quinquaginta annorum præferret : utvi deturDoctoribuscumPererio: quorum annorum fi ratiohabeatur,addanturque nongentis trigin ta,quosAdamvivendoexegit;fietea fumma,ad quam nemo mortalium Adæpofterorum vitam produxerit : equidem parfuit quam maximè ut hominum primus omnium confequentiamdiutiſ fimevixerit. Quarteathabitu corporis gigantzo Adamnonfuit utquidamexpraveintellectisnon nullis facræ Paginæ locis arbitrati funt: cjus enim oppofitumſcripturateſtatur dum ait per tempora NoeGigantesextitiile. Quintò nonin Paradiſo terreftriproductus fuitAdam, quod excapitez. colligiturubihabetur,Paradifumin quopofuitbo creaturarumHorizon:quemadmodumDeusemi- minemquemformaverat. nentia excellentiffima rerum omnium perfectio nes fimpliciter fimplicesin ſe complectitur. Inde quemadmoduınDeus finiseſtglorificationis; ho mo eſtutilitatis:ut DeusDominusdominantium; homoDominusUniverſi. VI. Hincfit Mundum noneſſeita fimilemDeo, uteſthomo : quiafublatohominepræcipuamillam Divinam fimilitudinemMundusnonhabet. VII. AngelumnoneſſeſimilemDeofecundum alteram illam fimilitudinem. VIII. Adamum fuiſſe ſimilem magis DEO, quamEvamproptereandem ſecundariam ſimili tudinem , quæ incapite totiusgenerishumanipo tiffimuminerat. IX. Secundùm corpus feorfumhominemeſſe fimilemDeoineodemſenſu; fedadmodum figni, &indicii: ſcilicetcorpus fignificat,utramque illam fimilitudinemhominiineſſe. X. Res cætera corporeæ non funt imagines Dei,ſedveſtigia: quiæ nonrepræfentantultimum illud genus intellectiui: necin illocumDeoconve niunt: funt autemveftigium: nempefignum&fi gna , ex quibus indicatur infinita Dei perfectio juxtadiffert. 1. num. 2. XI. Diftinguas autem proprièloquendo, effe imaginem,& effe ad imaginem ; nam Verbum Divinum eſt imagoPatris , noneſtad imaginem Patris: at homo eſt adimaginemDei (licètpro miſcuè quandoquedicaturimago Dei:) effe enim ad imaginem Dei exprimit imperfectam partici pationem,&analogicamconvenientiaminultima ratione ſeu gradu intellectiui. XII. Primi hominis corpus formatumexter ra eſt ut apertè narratur cap. 2. formavit Deus hominemdelimoterræadhancporròefformatio nem ſequentia pertinent: primò hominis prima productio ex terrâ cognita veteribus Philoſophis fuit: unde apud Triſmegiſtum homines vocantur γηγενής,hoc eſt geniti exterra: idipſumexanti quiſſimo ſcriptore Tauto refert Sanchoniathon phænix apudEufebium : idemquePromethei fa bulâobvelavere ethnici Poetæ. Secundò utrum miniſterium Angelorum adhibueritDeusadcom pingendummiſcendumque limuin, exquohuma numcorpusformaretur ,velfolaOmnipotentiaid-XIII. Animæ rationalis creatioin corporeha mano indicaturperillaverba:inſpiravitinfaciem ejus ſpiraculum vita, &factus eft homo inani mamviventem: pereamvocemſpiraculum, uti pervocem,fpiritus ,fatis exprimitur linguafan eta animaspiritualis: quemadmodumlatineper vocemanima,quæ àgræcoάνεμος,quieſtventus: illis porrò verbis: mffiravit infaciem ejus &. apertiſſime animæ creatio deſignatur : cum enim in reliquis aliis producendisindicetur materiacum dicitur: producat terra,producantaqua &c.hit nullâconmemoratâ materiâuna duntaxat enun ciatur inſpiratio,&operatioDivina. XIV. Ex male detortis his verbislapſiTunt Platoniciqui dixereanimameſſeparticulam Dei: quod quidem nifi ſymbolice inteligas longe ab furdiffimumeft: necenimDeusdiviſibilis inparti. culas : necanimæomnes immunesfuntàlabepec cati. HincpotiuscontraPlatonicos &Origenem Sancti Patres conficiunt animas hominum non effecreatas omnesabinitio ante corpora ,&fuc ceſſu temporumcorporibusinditas:etenimhoclo ci narratur , corporis formationem veluti condi tionempræmiffamfuiſſe ante animæ creationem: quiautemin primihominis effectione ſervatus cit ordo moduſque , oftendit qualem præſtituerit Deus ordinem feriemque in geneſi reliquorum; illetamenerror aliunde luculenter refellitur. XV. Immortalitasanimærationalisalibiexpro feſſo evincenda: exhis tamen,quæhabenturinitio Bibliorumfatisapertecolligitur. Hincenimfuppe. tunt illa argumenta , quætanti habita tantumque verſatafunt,velàPhiloſophis notæmelioris,potil Timum quæ Platodigeritin Phædone: nimirunfi militudohumanæ animæcumDeo:imperiumitem hominidatum inreliquascreaturas: tum etiamvis vocisillius inſpiravitqua deſignatur, Animamex trinfecusadvenire,necexcaduciseſſe. XVI. Primæ mulieris efformatioperacta fie eſt. Primo adductus eſt Adam in Paradiſum. Secundo coram illoſpeciesomnes animaliumnon natantium ſtatutæex ſed. anteced. Tertio ex in fufa , & indita rerum ſcientia nomina fingulis Adamus impofuit. Quarto mox fopor injectus Adamo&Evaefformata. XVII. So Differt. III.deglobo terraqueo. XVII. Sopor illefimulecſtaſis fuit,ut plurimi Patres , & Doctores ajunt,ea præfertimratione, 491 necſine illa mutilus: quemadmodumveròilla mi utAdamus ecſtaticus non intuitu corporeo vide ret ; fed intelligibiliter cognofceret Evæ produ &ionem, &itaampliusatqveſublimiusDeiOmni potentiam æftimaret. XVIII. Deſumptaeſt exAdamilatere coſta cumcarne citra dolorem miraculosè , & exea fi mulcumalia materiaelementorumformatum ido neum mulieri corpus. Nequecum nonnullisop poſueris : hincſequi exelementis non ex coſta formatam eſſeEvam, cumdenominatioàpotiori, &majori parte fumendavideatur:tricæ enimfunt iſtæ logicorum : cæterum licèt particula ſeminis minimafithabito reſpectu materiæ reliquæ exqua embryo vel fætus ; abſolutètamen,& rectiffimè dicitur ex ſemineembryonemprogigni:itaexco ſta illaEvam efformatamdices. Porròcoſtailla, necfuperfluaAdamoerat,neq; neceffaria;atparsin tegralis,utneq;monftrofusfuturuseſſeteâ habita; raculosè ſine dolore detracta eft ; ita veſtigium omnecicatricis,&detractionis adjunctâcarnepro coſta ſublatumeſt. XIX. Eâdem ratione animam ſpiritualemEvæ creavit,&corpori infuditDeusutAdamo:Divi nustamen ſcriptorMoyfes tantum illa enarravit , in quibus Evæ productiodifcrepabat. XX. Hacipſaſextadieproducta eſtEva : to tumenimcreationis opus,ſexdiebusperactum& confummatumeft:poſtearequievit Deusabomni opere quodpatraverat :quodipſum ſicintellige: nil qvod ad integritatem Mundi pertineret poſt cos diesconditumeſt: tametfiDeusplurimaope ratur , autoperatus eſtdecurſu temporumjuxta illud: Patermeus uſqueoperatur, &ego operor : unde Auguft. lib. 4.de Gene. ad lit. cap. 12. re quievitàcondendisgeneribus creatur&,&usque nunc, Gultra agitcorundemgenerum admini ftrationem. Deglobo terraqueo. lhil hocloci deterræ,& aquæ elemen tout pura funt elementa: alibienim iſta diſqvirentur ; ſedglobum ipſum 'confidero exaqva terraqve compa ? a X 1 1 1 } 1 1 1 4 1 i 5 tum, &inpræfentiſecundum ejus extimamſuperficiem. T N Defuperficie orbis terrarum. Erra quamhomines incolimusparseſtmun di: cujus ſuperficies ſe&a ,& diftincta pluri mis lacubus, fluminibus : & maribus eft: inde dictus globus terraqveus. Inæqualitate etiampluri mâquâinmontesattollitur , quâ in valles depri mitur terræfacies: quæ cùmita fint,&evidentiffi meomnibusnota; habeanturprodefinitionehu jusglobi: confequuntur proprietates:eoenimno minecomplector quidquidintellectus ſcire autde ducerepoteſtquantumadſuperficiem,&extimas partes hujus globi. 1. Terra eſtſphærica, nonmathematicenecex quiſitephyficè, fedeo fenfuquo negabaturânon nullis dicentibus apud Ariftotelem tympani figu ramhabere,autconicumLucretio. Probatur au tem quiaftellæ, &cæli poli apparent hominipro gredienti pereundemmeridianum(qvæ voxalibi exp'icanda) elevari , &deprimi eâ proportione qvam petit figura ſphærica : itemquiaSol inloco magis orientali citiùs oritureâdem proportione: itemqviaumbraterræineclipſibus eſtcircularis ut exigit figura ſphærica: tùmquiaſipergas perpla nitienvel mare,culminaturrium,&montiumap parentundequaque eadem ratione : tùmdeniqve quia aqva profectò maris eſt ſphærica propterde Auxumadcentrum. • Dices: montestolluntaltitudine ſuâhujusmodi figuram. Refp. etiam fi calculus exaggeratus ma gisadmittatur,dequopoſtea,altitudotamenmon tiumtantanoneft,utrationemauferatſphæræ co ſenſu,quoſphæricamdicimusterram. II. Paradoxaexterra ſphæricâconſequuntur, funtautem:primum,ſuperiorpars mali velificante naviplusitinerisconficitquampes:itemcaputpe regrini quàmpedes: quiamajoremcirculumcon centricumcaput defcribit. Secundum, quolibet tempore eſtomnishoradiei: cum nobis vigefima quarta , aliis perquindecim gradus magis adOcci dentemhabitantibus, eſtvigefimatertia, aliis verò tantundem ad Orientemdiſtantibus datur prima noctis. Tertium, viatorverfus Occaſumdies lon gioreshabet: atverfusOrtum pergensbreviores: qviaprimus ſequiturSolem : analogiam habes in naviſinavita moveatur verſus eandem partem ac navis (exdiffert.16.phyſica-gen.fect.3 )Quartum, quod fiviator continuet per ſemicirculum globi terraquei ad Occidentem iter fietutdeperdat di midiamdiem : pergensverò alter adOrientem, tantundein lucrabitur : & inutriusqueKalendario cuminutuooccurrentdifferentiaerituniusdiei:ſic acciditHifpanis,&Lufitanis occurrentibus adPhi lippinas. III. Terraeſtin centroUniverſiutexhominum inductioneconcluditur & exdicendis num.6. IV. Terra ipſaeſt centrum Univerſi : videlicet centrum magnitudinis ipfius terræ eſt centrum Mundi : hocenimnoneſtpundumimaginarium, ſedipfi terræaffixum. Inhocveròſenſuterra eft centrumuniverſi,quodcircaillam (vel circaaxem ejus extenfumjuxta alibi dicenda ) moveantur globicœleftes:itaut fi loco movereturterra,globi illi orbitas fuas mutarent, & terram ſequerentur velab intrinfeco, vel extrinfecoundecunque cœli moveantur. Analogiam habes in ſyſtematethy chonis: fimotumfuumSolvariaret,autinaliam re ९११ 2 gionem 1 492 gionem mundiabiret;Venus,&Mercurius,&re Phyſicaparticularis de Mundo. liqui folis ſatellites motum quoq; fuumregionemq; mutarent. Dicesin globoterraqueopars aqueale vioreſt, ergonon idem eſtcentrummagnitudinis, &gravitatis. Refp. negofuppofitumquodfitidein centrum gravitatis ,¢rum gravium:illudpri mumnonhabetglobusterræ,itaque: V. Ipſaterra eſt centrum graviumelementari um: hoceſt inipſa eſtpunctum illudadquod ten dunt omniagravia,&inquodomnesetiampartes terræ ſcorſum ſumptænituntur,&gravitantinnata propenfione,veluti attraherentur vi quâdam ma gnetica:quæ optimaeſtanalogia: namvis magne ticaadpolos,gravitas ingenitaadcentrumpropen det atque determinat. VI. Terranonmoveturmotudiurnonequean nuo:ſecusenimfentire, adverfatur SacrisLiteris, &omniumhominumfenfui &decretisSacræCon gregationis fubPaulo V. & Urbano VIII. VII. Quod moveatur motutrepidationisvide licet propter inæquilibrium,ſi quando ejus centrum gravitatis non conjungatur cum centro univerſi, ſenſerenonnulli; fed non re&è,quia terra eſt cen trumUniverfi,nonipſatenditvelnititurincentrum aliud : nempainpunctumplusquamimaginarium, &ferèfictitium. VIII. Terræ virtus ineft magnetica, quafit , ut conftanter refpiciat certas cœli regiones, &par tes , ſecundumcertas fuiipfiuspartes: hinc mon tesdifpofitos habet ut exponam differtatione ſe quenti : videlicet illi magnetici funt, & certum a ſpectumſervant ad certas cæli plagas: quemadmo dumglobi cæleftes certamdifpofitionem habentà poloadpolum , atque reſpectant perpetuò polos cominunesUniverſinonminus,immoconſtantiùs, quam reſpectent centrum Univerſi : hicveròeſt magnetiſmus mundanorumgloborum, quipariter ineſtgloboterraqueo. IX. Si terra utrinque perforata percentram effet, & lapis dimitteretur, vel ſcala utrinquepro tenderetur, vel homoaut aliud corpus in eome dio conftitueretur, aut liquores diverfarum pro prietatum ibi deponerentur : conſequerenturplu ra inexpectata , & curioſa ex gravitate innata . Tantum ex illis adnoto quodlapis dimiſſus ad cen globo Lunæ eundemferèproſpectumſui præbe ret,acLuna exterrisviſa:utque inLunâapparent obfcuriores quædam partes,aliæ clariores ita fu perficies aquea obfcurior,terreaclarior videretur: quodfinostrumhemiſphæriumprofpiceretur,præ. ferret ſpeciemhumanivultus utLuna præfert,cu jus oseffetMareMediterraneum,oculiMareEuxi num,&Caſpium. XII. Totaterraſolida intresveluti maximasin ſulas Oceanointerfluentedividitur: primaefttra Aus ille,qui diciturMundus antiquus, &geogra phice dividiturinEuropam , Afiam, &Africam: fecunda,novus mundus hoceſtAmerica;tertia, terra Auſtralis incognita, quæ porrigiturinlongi tudinem majorem Afia fimul ,& Europa. Por rò alia eſt divifio geographica citra tamen hy potheſes,in quatuor mundipartespervulgatas:alia itemperhypotheſeshoceſtpuncta & circulosima ginariosdequadicendum cumde ſimili imaginaria diſtributione cælefti agemus. XIII. Totus terrarumorbisjamdetectus,& co gnitus eſtexceptis ſubpolaribus partibus : etenim adpolumArticum terHollanditentaveruntacces. ſum. PrimòfubNaucleroBarenſono,quicum fuis exfrigoreperiit. Secundò ſubHudſonoquiex fuo rum fociorum conjuratione in cymba expofitue moxè confpectufublatuseſt:vorticibus nempèæ. ſtuoſimaris abſorptus. TertioſubDavisqui poft plures obſervationes re infeta rediit. Eotamen obſervatore,& narratore, reſcitum ,ultimas terræ partes eſſe quatuor verſusArcticumfubipfocircu loconſtitutas , nempè Inſulam Spitzbergæ, Grock landiam,partemTartariæ,partemAmericæ. Er conftantiffimo illorum populorum relatu nulla un quamnavisproceffitincolumisultra70.gradus ver ſus polum,&fi quaprogreſſa, abforpta eft, unde confirmatur opiniode circulationeaquæ fubterra neæ perpartes fubpolaresutdiſſert.ſequenti : Nu perius abHollandis editæ relationesdeitinereper partes boreales ad Sinas diſtinctiora de co tractu nonnullaprodunt.  Defolidispartibus orbisterrarum. trum, mox afcenderetex impetu acquiſitoinde- 1 ſcenſu , acper ſe (hoc eft nifiextrinfecus impe diretur) tantus eſſetaſcenſus quantus defcenfus , &motusforet perpetuus : quia totgradibus im Nſuperficie ſolida animadverti potiffimum I debent montes , & deferta. Montes ex fine præſtituto funt non fortuito ut differtatione antecedenti ad tertiam diem. Calculus paffim petuslapisaſcenderetquot defcendiffet: namim petus quidem innatus inſerviret ſoli deſcenſui; at ultimusgradus impetuseliciti productus in ultimo inſtantideſcenſus,tantum deſerviret aſcenſui ( ex differ. 12. phyficægeneralis de motulocaliſect. 1.) impetus enim exigit motum pro inſtanti ſequenti : cum vero reliqui gradus impetus determinarent utrumque motumfit , æqualemfuturumeſſeaſcen fumdefcenfui. X. Si àterra ſegmentum ſphæricum abſcin deretur, vel etiam hemiſphæricum; plura quoque vulgo inexpectatacontingerent : præfertim illud, quodeffe poffentduomontesaltiffimi,qui tamen cum valle intermedia conſtituerent rectiffimam planitiem: ex diſſertatione 17.phyſicæ generalis demotuperplanum inclinatum. XI. Globus terraqueus homini conſtituto in receptus altitudinis perpendicularis ſuperHori zontem montiumcelebriorum efthujufmodi. Ry phaimontes25. milliaria attolluntur. Caucaſitra Aus quidam 51. Athos 28. Caſius inPhoenicia20. Montes Lunæ in Africa 15. Atlas inAfrica 15. Hæmus 10. Picus in Canariis 10.m. PluresViri eruditi de tantâ altitudine vehementerdubitant quodteftimonio nautarum tantum nitatur, quidi cunt ex diſtantia milliariorum 300. 400.500. montes illos profpici : quod arduum ac difficile creditu. : II. Ariftoteles primoMeteo. demonteCauca ſo paradoxum videturſcripſiſſe,nempè anteSolis Ortum, &poftOccaſum ſummum montisjugum noctuadtertiamuſquepartemSoleilluftrari:quod quidem ſiintelligas de tertiaparte montis quæ per totam noctem illuminetur , monille adLunam uſque Differ. 111.Degloboterraque uſquepertingeret: fiveròdetertiapartenoctis:hoc eftadquatuoruſque horasnocturnasanteOrtum, 493 dium,unde Sol elevat vapores> inde fitmixtura &poftOccafum : rurfus quærendumnumdeluce reflexa &crepufculari loquaris:&nihilmirumaf fers , per totam enimnoctem æſtivam perdurant crepuscula in altitudine polari àgradibus45. vel fermoeſtdedirectaluce& falfumdicitur:alioquin Caucafus affurgeretad 125.milliaria. 111. Solitudines&deſerta in immenfum pro pemodum porrecta funt in Tartaria deferta in Arabia&c. probabileeſt olim illuc mariaperve niſſe. InAmerica interParaguariam,&Cile ma ximaeſt totius Orbis folitudo: per eam pyxide magnetica velutiper mare dirigunt iterviatores, Uſusharum folitudinumpotiffimus eſt adtempe randas arcendafq; pluvias ob exhalationes ficcas exdeſertis locis emiſſas: hinc Nili inundatio in Ægypto tunc ceſſat, cum venti ſpirareincipiuntà vicinisdefertis. SECTIO 111. De Superficie liquida. 1 H Ecdiſtribuitur inMaria ,Flumina,Lacus, &Fontes: in præfentiMaria conſidero, quæ tamen diftingues ab Oceanis , ut partes minores , & terris circumſeptas à majori bus Maximus omniumOceanus dicitur Paci ficus poſitus interAmericam,&Afiam, &totam terram incognitamabAuſtroinBoream: ubi per fretum Anian anguftatus conjungitur Oceano Septentrionali. Hicautemperpartes ſubpolares incurrit inAtlanticumOceanum , quicumPacifico ad fretumMagellanicum inne&itur,& adcaput bonæſpeicumOceanoIndicoadufq;Orientalem پر d A bit Pacifici limitemporrecto: atque ita expluribusu nusexiſtit Oceanus. Mariaverò funtRubrum, Mediterraneum, Balticum, Euxinum , Caspi umóc. velutibrachiaOceani. II. InOceano (quodpromifcue Maredein eeps appellabimus ex uſu ) animadverti potiffi mum debetmotus quadruplex ſtatus & regula ris ( de tempeftatibus enm & ventis hic non ago ). Primus eſtmotus abOrtu inOccafumqui Cequitur curfumSolis: ejusenim caulaSolipſeeſt elevans in vapores aquas quibus imminet: proin de adtuendum æquilibrium accurrunt aliæ aquæ abOrtu in Occaſum : propterhunc motum ve Jocius navigatur ab Ortu , quam ab Occafu : etiaminmediteraneoexPalestina inHifpanias: ut abHifpaniis pariter inAmericam : quod vulgo nautarum notiffimum: idqueipſum teſtantur PP. Miſſionarii denavigatione ad Sinas. Manifeſto ſeprodithic ipſe motus ad freta infigniora , Ma gellanicum inAmerica,ManilenſeadPhilippinas, adJavam inſulaminIndia , adVaigatz inſuprema Moſcovia, III. Motus ſecundus abAuſtro inBoream in de determinatus , quod regurgitet ex Antartico aquafubterraneautDif.feq.dicetur. 1 IV. Motus tertius reflexionis ſeu æquilibrii quivulgodiciturCorrentiedelMare, cujus caufa vel eruptioaquarum fubterranearum ex quapiam peculiarivoragineſubmarina : velplurium Aumi num affluxus adunam partemMaris: vel etiam determinatur hic tertius à primo motu. Aqua enim tùm àBorca tum abAuftro affluit in me motuum. Obſervantmotumhuncii,qui ſecun dovento navigantes verfus unam partein abri piuntur inaliamabhiscurrentibus. IndeabÆgeo adConſtantinopolim difficilis navigatio: contraria veroviafacilis eſt etiam nullovento : qui exCy proAlexandriamÆgyptipergunt , deportantur Damiatam: nempeinfradirectionem ad60. millia ria: qui vero è Sicilia inÆgeum ; deflectuntur in Adriaticum. Porrò adcaputBonæSpeihujusmo dicurrentesvehementiffimæ funt, utpotèallapſæ exduobus Oceanis Indico, &Atlantico ſeſe oc curſu mutuò collidentibus. Advertes item ali cubiaquas æſtuantes Marisquafi fervere,& ebul lire : quandoque non folumagitatione ſedcalore infigni : alibi vero ſolo motu ebullitionis citra ca lorem : utrumq; contingitpropter vortices ſub terraneosdequibusDiſ, ſeq. V. Motus quartus Maris iſque celeberrimus eſt fluxus & refluxus : inprimis advertes,pluri bus in tractibus Maris nullum omninò eſſeflu xum autrefluxumut in Mari Mediterraneo fere nullus eſt : in cauſaeſt motusreflexionis,& cur rentium qui tollit huncquartum ut percipi non poffit. Currentes enim àfretoGaditano defiuen tes in Siciliam , & Sardinam refringuntur verſus Africam idque per ſtatas horas ita ut fluxus & refluxusmethodusnullaſenſibilisfit : infulæ etiam, &fluminumhoftia,&litorumcurvitates& recef ſus quales in ora Hifpaniæ,&Galliæ adMeditera neumimpedimentoſunt. VI. Cæterumubi contingit fluxus , &reflu xus , huncprogreſſum ſervat; exoriente Luna abHorizonte Maris illius , ubiobſervatur hujus modimotus, quoufqueilla pertingatadMeridia numejusdem loci; mareillud&intumefcit,&fluit vel fluere videtur in littus : indedicitur fluxus. Deſcendente verò Luna ab codem Meridiano ad occiduam partem Horizontis decrefcit &detu meſcitMare : indèdiciturrefluxus. Seddeſcen dentequoque infra ipſumHorizontem Luna, cre ſeit Auxus in cofuperioriMari, quouſque adop pofitum cuinenprædicti Meridiani Luna pertin gat: tunc enim incipit pergitque decrefcere ſu perius illud Mare donecLunaadHorizontemMa risprædicti oritura redeat. Hinc facile vides ſi ter ratotaaquis intecta eſſet; futurum ut induabus partibus exdiametro oppofitis Maris ſemper eſſet fuxus, ( continenter tamen mutatis hujusmodi partibus), &utrumque motum ubiqueduraturum ferèper ſex horas: fedreipſa tum propter inæ qualitatem,&interruptioneſuperficiei aqueæcum terrea, tùm propter motus aliosMaris fitvarietas infignis in hujusmodi fluxibus: unde adcalculum revocari vix poffunt. VII. Singulis menfibus lunaribus in novilu nio, &plenilunio maximaeſtintumescentia Ma ris: inutraqueveroquadratura Lunæ minimuser totiusmenſistumor,& fluxus. Singulis item an nisinÆquino&iismaximatotius anni; minimave ro eſt per Solſtitia intumescentiavel detumeſcen tiaaquarum. VIII. Circacauſas, & principia motus hujus decem&octo differentes opiniones ( interquas nonnullefatisparadoxæfunt) affertRicciolus lib.9. Almageſti : ex quibusrete conciliaris,illud cer . tiffi. 1. 494 tiffimum fit marinos Auxus determinari à motu Phyſica particularis de Mundo. funt nonnulla, fedexmeroabuſu ſæpiùsnotato Lunæ : latet tamen adhuc modus, quo fiat hæc determinatio. IX. Hypothefi duplici probabiliſſime modus hujusmodi explicatur: fcilicet Luna inducitintu mefcentiam maris,cui imminet; vel quodperinflu xus fuos humidos (& fivisetiamqualitates)cum quinta effentia cœlefti delapfos in mareofficiat ef fervefcentiamin illo, & motum quendam fermen tationis , quo impediatur ,&quafiobiceretundatur primus motus marisabortuinoccafumjuxtan 2. Velquodjuxta di&adiſſer, antec,adquartamdiem ànum.6. Aer,&pars athmoſphæræ terreftrisim minente Luna gravitetinipſamLunam , &nonin mare terreſtre ſubjectum : quod proinde alleva jactandi poftulata mathematica tanquam demon. ftrationes. Eſt vero obſervandum, Patrem Fabri phanomenavacuiTorricelliani(dequibusdifferta. tionedeaeris elementoagemus)non exponereper gravitatem acris: quare adverfus ejus præſentem Hypothefim exinde petita objectio (quod ſcilicet tempore Auxusmaris non attollaturMercuriusin tubis)noneſtefficax. Præterquam quodin ob ſervabiliseft qualisqualis variatiofensu metaphy fico&infenfibiliter contingens prædicto tempore circa illud phænomenon. SECTIO IV. Defalfedinemaris , &caterisaquarum tum pondere directo aeris ( nam aergravitat ut 1. alibi audies ) elevetur,& intumefcat ,& inde fiat Auxus : èconverſa vero ratione refluxus. X. Inprimahypothefiexponitur:quodetiam qualitatibusgeneratim. Llaeſtàparticulis falinis immixtis utconftat: quia fal propterea extrahituraquâ marina in Moveas deductâ,&evaporatâ, vel excota: nonautemeſt abexuftis &ficcis exhalationibusut conſtitutâ Luna ſub horizonte , &inoppofito me ridiani punto inducat tamenfluxum in fuperius mare : nam quemadmodumdenſiſſima corpora,& craffitiei profundiffimæ non impediunt trajectio nem lucis, ut fiCæli ipſieſſent folidicontingeret: (nequeenim ex hoc capite Cœloruin foliditasne gari poteft ) ita globus terræ folidus tranfmittere onim veteribus viſum eſt,cùm exhalationes iſtæin congruèdicanturfalſe, potius quàmdulces. 11. Particulzillæ ſalinæcoævæ funt mari : học eſtaprincipiocumaquis marisconditæ,quamquam 'exvenis montium nonnihilfalis in maredefuere concedas:niltamen hoc adtotam aquam marisſa. liendam.Porròludicrumfingereinfundo maris me. poterit qualitates à Luna defluentes , &determi nantes fluxum. Nonnevirtusmagnetis pervadit corpora folida interjecta ,& ferruin attrahit ?cur non&virtus Lunæ fimiliter penetretad ferveta ciendum,& fermentandum mare præfertim cum eadem quoque virtusLunæ pertingatadpodagri cos,lunaticos,hypocondriacos ,chatarris affectos claufos licèt cubiculo ,& muris craffifsimisobval latos. Profectò fi totaterra diaphanaeffet,perci peres facile , Lunamconftitutam inferneinducere Auxuminfuperummare: fedperfpicuitasnilper tinet ad eum effectum dequo agimus : adeoque perinde eritopacitas globi terraquci. Nequedi xeris Lunaminferioremnimisdiftareà fuperoma ri : ſcias,velim,duobus tantùmfemidiametristunc magisfuturamremotamab eo mari, quam distet cùmfupernèilli imminet: immoquandoquediſta bit magis cùmfupereminet: videlicetcumeſtApo gea:infrahorizontemvero en Perigea. XI. Hypothefis hujusmodi exco confirma tur, quod in Oceanis undiquepatentibus fluxus perpetuò eſt inOccidentem:nunquaminBoream, autAuftrum: utiobfervatum eſtfub Zonatorri da,&infretis quoqueMagellanico,&Maldivenli: fedanguftis in maribus,& finubus propteroppo fitalittora mare quit, & refluit juxtalittorum de terminationem; hoceft , exundat adlittus dum fluit,&inde refluit : dum interimtota aquadefluit adOccidentem. Exemplumhabes in fluminere pagulis,&clauftris retardato,quodinripas,&cam pos exundat,indètamenpoftquam exundavitflu eredeorfum pergit. Exquibus omnibusinfertur caufam,quæ retardatcurfummaris abOrtu inOc cidentemillamipfam effecaufamfluxus , &reffu xus: Luna autemefthujusmodi; nempe queim pedit motumilluminfluxu fuo,quemadmodumfi aquamfluentem fubjecto ignefervefacias, utbul liat : retardabitur exinde aquæ decurfus. ros exfale montes,cùmnulla rationeevincantur. 111. Fluminumaquis minuitur falſedomaris non tamenſenſibiliter, quia exhalationes dulces interim elevanturpares,utfenfitquoqueAriftoteles , aquis fuminuminmaredhfluentibus. Dices cùmextil daturaqua marina retinetnonnihilfalſuginis :igitur &illæ quoque exhalationes, Refp. calorem Solis temperatumitaeffe,utnildeſalevolatili fimulat trahat: quodipfum contingeret, fiperinde tempe rata fecundùmartem fieretdiftillatio. IV. Mareminusfalfum eft prope Polos , quia minus indè vaporum attolliturob minorem vim Solis : tumquiailla,quæ calida magis funt , magis falta guſtando ſentiunturpropter particulas igneas efficacius agentes : &indequoque æftatefatfioreft aquamaris : undè cùm frigidiffimum fit mare ad Polos;hincratiocur minusfitfalfum.Advertes au tem,aquamfalfam (modòabſit pinguedo )optimè congelari : fic artificiosè per æſtatem adfervatur glaciesadmixto fale:unde refellas opinantes mare fubpotareideòconglaciari quodfalfumnon fit. . V. Aqua maris nonminus eſtſalſa infundo, quodnonviſumScaligero:immofalfioreſſedebe retproptergravitatemmajoremfalſæ aquæ,nifi Sol exugeretex fuperficie dulces vapores , &uligino fumfalemveluticruſtam relinqueret;undèpenſan turſuperficiei,&fundi falledines. Peroccafionem nota , fontes alicubi aquæ dulcis ex fundomariam exilire, utin ſinu Perficoprope infulamBarenex relatu Tavernier : & hoc unum concedipoteft Scaligero. VI. Præter falſedinem qualitates reliquas aquæ marinxobfervamus: & primò amaritiem, quæinducitur ex nimiafalſedine: hæc enim gradu differt ab amarore : inde fubtorrida Zonâama rum mare. Univerfim autem aquarum fapor,& fimiles qualitatesfuntexmineris , quas aquæ al luunt,&indeinficiuntur. ; VII. Colordiverfisinmaribus varius : venti XII. Contrafecundam hypothefim,quam in. geniofiffimè excogitavit Pater Fabri objici pof- colorem mari quandoque conciliant , quia tur bant, Differt. III. deglobo terraqueo. bant,velcriſpant, undenigredo. Propterdiverſos quoque halitus fitmixtioopportunavariandoco 495 aquâ fimplici affusa , quæ vel diluit mineralia illa lori. Sed maris profunditas nigravidetureadem ratione,quâ cæruleum cælum,&fimiliter longius diftantes montes:nimirum interje&umcorpusdia phanum(velaqua,vel aer)proptercraffitiem,& motum fuumferiempororum amittit ita ordina tam,&difpofitam, utpetit perfpicuitas: exem pluminSelenite,velTalco,cujusplura foliafimul conjunctanigravidentur,atſeparataomninòdia phana.Coloresalioscontrahitmareproptermix tionemmineralium; mareAtlanticum veròviride eftpropterherbam dictamSargaſſo,quæ enaſcitur infuperficieillarumaquarum. VIII. Aquamarinanauſeamcreat&inducitvo mitum, feudeterminateum motum,quoconſtrin gaturventriculus,&prematurverfusefophagum: idque exmultiplici cauſavelpropteragitationem, velpropterauram &vaporem,velexodore. Pur gatbilem,quia illius corpufcula dilatant meatusfi brarum, ut quandoque ſolus odor medicamenti. Quælavantur aquamarinacitius exiccanturpro pterfalem: atpropterejusacrimoniamlintea ex uruntur. Rufi plerumqueevaduntNautæ,quiava porfalſushumores ,&corpusculabiliariaeducitad extimaspartes, quæproindèdifponunturaptèad cumcoloremreddendum. 1X. Aquamarina pinguioreſtdulci,quiauli ginem,&ignisparticulas habet mixtas fali. Sic cùminoleumimmiferis nonnihil falisdiutiusillud perdurat,&nutritlucernam:undead ignemex tingvendumminusaptaaquamarina : quodinre Aingvendoincendionaviummaloſuoexpertuselt Antonius in pugnâAdiaca. X. Generatim in aquisetiam nonmarinisob fervatur gravitas ,&denfitas : graves ſuntaquæ exadmixtochimicofale:hoceſtpartefixadiver forummixtorum,&mineralium,quorumpleraq; noxiafunthumanocorpori, NonnulliAuviioble. vitatemtranfeuntimpermixtiperlacus: ficRhoda nus,fic Rhenus,ſicNilus:in marequoquedefluunt aliquousque luminumaquæ marinisnon mixta: iteminportubusaquamarina leviorquodminus fit falfa,&indefacilius inportunaufragium. Non nullis in lacubus ècontrario propter gravitatem aquænihil demergitur,ut inAfphaltide, ſeumari mortuo:atetiamplumæleviſſimædemergunturin lacuÆthiopiæ propter aquarum fummain levita tem. Hinc reddas rationem deinſulis natantibus tùminagroRomano,tùminBelgio&. nimirum quiaminoreſtgravitasreſpectivafundiilliusinſulæ, quam aquæſubſtinentis, cùmexradicibus&ſtir pibus,& exTophovelutitotidem naves, illæ in ſulæcompactæfint. XI. Narrantur fontesnonnullimodocalidam, modofrigidamaquameffundere, idqueconſtan effluvia, vel ſaltem temperat:piſcibus autem indi genisnonobſuntexaſſvetudine,velconftitutione ſpecifica. XIII. Aqvæ certæ petrificant ,juxta illud (15.Metamorph.)quodpotumfaxea reddit vi ftera: quodtactis inducit marmorarebus. Hu jusmodiaqvæ inArverniainGallia adeòexqviſitè petrificantur, utex merâ illa aqvâ fieri ſtatuædi canturadhibitis modulis: atqueetiamponticuli ex ſuperfluente fornices aqva , quæ mox lapidefcit. Sedquædamex hujufmodi aqvis ſolum corticem lapideuminducunt,v.g. in ramumcertotempo reimmerfum : aliæ ex totolignum, in lapidem vertunt: ratio primieft, quod incorporatæ aqvæ fint ramentis lapideis,& falinis idoneo modoſo lutis : aquâ autem evaporatâ ramenta concre ſcuntutfalisparticulæ, Secundæverò petrificatio nis cauſa eſt ex eo ,quod particulæ lapideæ per porosligni fubeant &ligneasparticulas arrodant, confumantqve,actandemearumlocum,ſitumáve occupent. : L SECTIO V. DeFontibus,Fluminibus, &Lacubus. Onseſt aqva jugi ſcaturigineàterrâ ma nans: Aumeneſtaquacopiofaàfonteuno, F velpluribus derivataperenni curſu per al veumdecurrens. Origo fontium , &fluminum noneſtuna ,fed multiplex:ſcilicet revocari fa cilè poteſt ad unam ex confequentibusquinque caufis quorumcunque fluminumortus, Primo,ex pluviis,& nivibus non altèpenetrantibus fontes, &luminapluraexoriuntur: indicioeſt,quodquæ damſcaturigines per illa anni tempora conſtanti tenoremanareincipiant , cum velabundantplu viæ, vel nivesdiffolvuntur;ficfonsinPyreneisin monte dicto Eftorbe fluit à Solſtitio adBrumam propter nivium tunc eliqvationeminmontibus il lis ; fic thermæCurienſes inGermaniaadAlpes à cruceadcrucemdicuntureffluerehoceſtà feſto dieCrucis inmenſeMajo , adaliumin Septembri. Porrò calculo conficiunt eruditi nonnulli aqvæ copiam majoremfingulisannisdemitti inpluvias, &nives,quamperAuminadecurrat:unde occur resvulgiopinioni. Hæctamen cauſa univerſalis noneſt: tumquod aqvapluviaultradecem pedes terram nonpenetret: venæautemfintprofundio res;utconſtatinputeis: tùm quodfontes ènudis faxisquandoque &ſcopuloſis montibus manent, quopluvia penetrarenonpoteft , &aqvam fonti busſubminiſtrare. II. Alter fluminumortus: exvaporibus aqueis repetendus: nempècaloreSolis,vel ignisfubter r ranei elevatisad fornicescavitatum montium ibi ter ſtatisque temporibus : incauſa ſunt diverſi, fubterraneicanales adeandem ſcaturiginemalter nisaquaminvehentes,velquodunusinterimexic cetur,vel ignesſubterraneiextingvantur,donecpa bulumdenovoparetur. XII. Aquæ nonnullæ lethiferæ funtpræfertim avibus ſupervolantibus ob ſulphureas exhalatio nes,aut aliaspariter noxias : quædamhominibus quoque,&cæteris animantibus nocent, acexa nimant: ad ſenſusautem revocantur plerumque que concretis , utuſuvenitin elambico: ſicenim per rimulas montiumaqvadiſtillans fontem in choat. Ita Aristoteles,&Peripatetici plures,qui hunc fluminum ortum duntaxat adftruunt : quo quidemlicètomnia ſatis explicarentur,qvæ perti nent ad dulcedinem aquæ , diverſasque virtutes aquarum ſcaturentium,itemqve fluviorumperen nitas hincconftaret; attamen falſumeſthunceſſe unicum modum, quonaturalumina , &fontes oriri facit, I. Nam i 1 496 III. Namoriunturetiam ex aquamaris citra Phyſicaparticularisde Mundo. evaporationem , veldeftillationen;ex meraper colatione aut filtratione. Sicin littore paffim re teguntur effoſsa aliquoufque terrâ aquæ dulces: namparticulas terreas penetrans aqua marina re linquit falſedinem : cujus experimentumcapies in vaſecereo,quodfitundique clauſum; fienimde mergaturinmare, implebiturdulciaqua: oblonga enim ſalis corpufcula ,& afpera retinentur&hæ rent, nec poffunt fubire per ceræ poros. Hicpor ro modusufuinoneſtadeosfontes,quiexſummis montibus manant. IV. Ortusitaque fluminum quartò revocatur adfiphonifmum: pro quo exponendopoſtulo,in primisprofunditatem marium nonnullorumlonge maximameſſe: itautbolidedemiſſaexplorari non poffit: poftulo item in fundo mariumlongos eſſe canales, ductus, atquevoragines,per quas delaba tur aquamaris in intima terræ vifcera ultra quoque centum milliaria ,nilenim hoc contranaturam re rum eft,& aliundè certumauthoritate. V. Poftulo item falfam aquam graviorem eſſe dulci , adeoquemaris aquam , dum perrimulasin vifcera terræ penetrat interarenas , & fimilia red di leviorem, quia filtratur,& exuitfalſedinem. Ex alio item capite contingit aquam dulcem minus gravitare in ſubterraneis locis : nimirum obangu Itias rimularum ,& canaliculorumperquos illaſu bit: ficenimfulcitur aqua lateribus rimularumquafi hærendo : quemadmodum obſervareeſt in tubulis fubtiliffimis, &fpongia&c. dumaqua velaliushu mor aſcendit per ea corpora ſupra æquilibrium fuum,utfusèmoxdicam differtatione deaere ,& devacuo. VI. ItaqueintelligeSiphones diſpoſitos, ut in Fig.40. fig.40. Si in brachiofeu crurelongiore,&angu Tab. 2. ftioreBaquafitdulcis& levior , in alio veromi nore&latiorecrureAaqua fit falfior ,&gravior: illa afcendet altius quàm iſta , nec idem utraque equilibrium ſervabit, ut ſervaret fiutrinque aqua eſſet ejusdemgravitatisſpecificæ. Igitur cum inlo cisfubterraneis hujusmodi canales ,& rimulas,& ductus ſupponere fineulladifficultate poffimus; n illis fiet,ut aqua marisperbrachium brevius ,&la tiùsimmiſſapropellataliainaquaminalterobrachio longioreuſque adculmina montium,altiora licet marisſuperficie,unde fontes ſcaturiant. VII. Modusdenique quintuseſſepoteftperfi phoniſmum quidemutpræcedens ſedpoſitoim pulfu, &impetu inaquambrachii A progravitate ipfius aquæſpecificemajori : perinde enim aſcen detaqua perB,utfacilèexperiripotes invitreofi phone: videlicet fimanum impetu dimittas ſuper orificiumA, ex coimpetuaqua fupra æquilibrium afcendet per tubum B. Itaque ob ſimiles aeris compreffiones per ventos , & exhalationesſub terraneas impellifacile poteſt aqua uſque in mon tiumapices. VIII. HactenusdeorigineAuminum: ſequi tur eorundem diſtributio , quæ fichabet. Inorbe terrarum funt quædam aggeries , & quafi coacer vationes montium unde flumina quæque celebria velutiin gyrum diffunduntur. Sicin Europa ex cumulo montium, quiAlpes dicuntur ſeuRhe ticæ , vel Juliæ , vel Cottiæ , vel Penninæ , de. fluunt inGermaniam, Galliam , Italiam , Dalma tiam, Ungariam fluminamagni nominis Rhenus, Danubius, Ænus,Moſa,Moſella,Rhodanus,Arar, Padus,Adiges,Mincius, Ticinus ,Savus, Dravus. Reliquapeculiariperteſtudiogeographicodepre hendes. IX. Lacus diftinguas à ſtagnis : quod primi originem fubterraneamhabeant: ſecundiverò ex augumento fluminumaquâ reftagnante exiſtant Lacusquidam Aumina excipiuntnectamen exun dant:exonerantenim ſeſeperviasfubterraneas: immo&quiflumina non recipiunt , ſiſtagnanon funt. Toto orbe maximus lacus inAmerica di aus Paraima duodecim magnorum fluminuma quas accipit. . DeMundo fubterraneo. Onſequens eft ut fcrutemurprofunda terrarum,ſuperficiedecurſa: idque ad finem etiam explorandi unde ejecta menta ,& effluvia in aerememittan tur, ex quibus pendula illa ,&fubli mia corporafiunt quæ Meteoradicuntur, de qui ٢٠ busordine moxagendum. SECTIO PRIMA. Decompaginevelutioffeaorbis terrarum. QV 1. emadmodumin corporehumano, ita inmundano,& terreftri interna mirabi lioraexternis, fi fiatanatome: necenim terræ interiora quid omnino compactum , & foli dumfunt,utàquibusdam creditur,fcilicet faxeus globus quafi magneticus , undequaqueveluti cru ſtaterræelementaris & mixtæ aliquo ufque inte Aus. Quamvis enim probabiliffimum fit profun diores terræpartes& longiffimè diftantes ab ex fima facienoneffe extellure fertiliadculturam,& geneſimvegetabilium idonea,fed exargilla mine fali , faxea,& metallica;indetamen minimè con ficitur duritas illa à Carteſianis afferta. Quatuor in terrâ fubterraneadignaſunt ſcitu vel eruditio ne. Primum montium nexus , &concatenatio , &velutiorbisterrarumoffatura. Secundum,ignis fubterraneus , ejufque natura,&proprietates, re ceptacula atque canales. Tertium, aqua fimiliter fubterranea. Quartum denique aer fubterra neus: Differt. IV. deMundofubterraneo. neus: quorumprimuminpræſentidiſquirimus. 497 II. Effe ignem fubterraneum comprobant, II. Obfervationibus eruditorum virorum ha betur difpofitos effe præcipuos orbis terrarum montesveluti in circulos quofdam maximos circa globumterraruum, eum colligantesſerieverè mira bili ad finem;primò: ut addito magnetiſmo in iis montibus terra ſemper fecundum eofdem tractus reſpectet eafdem cæli plagas : fecundò ut terra ipfa friabilis , & argillofa,& aptaculturæ concluſa hinc indemontium catenatorumrepagulis diſpo fitionem faciemque non mutet, nec ob terræmo tus aliaſque ſuccuffiones aggeretur alicubipræter quos ordine expedio ſequuntes, veleffectus , vel indicia,velrationes. III. In omnibus Mundi partibus obſervantur montes ignivomi,quorum hiftoriam dabo ſectio ne ſequenti. IV. Ubique paffim occurrunt in ſuperficie terræ fontescalidi,&thermæ: videlicetjuxtaſup putationem Kircherii in Italia octoginta ſex : in Gallia 45. inGermania 120, inHifpania 40. Ex quibus conjectabis de reliquis: Italiamexinde ſci to , à SiciliapræfertiminHetruriamcis Appenni modum. III. Catena duplex, ſeuſeriesmontium circu larisapoloArctico excurrit inAntarcticum,&ite rum redit ad Arcticum. Prima protenditur per Islandiam , Scotiam, Angliam, interque Germa niam , &Gallias ufqueadAlpes : quæ funt veluti nodustranſverſus circuli hujus , qui progreditur perAppenninum Italiæ, & pervadit mediterra neum mare mox Africam dividit uſquead mon tes Lunæ , qui funt nodusalterejusdem catenæ, quæindeufqueadpolumAntarcticum pergit,un depermontes Terræ incognitæ &perAndesmon tesAmericæ vulgolaCordigliera, quæ longiffima ۱۳ 0 لله C S feries eft montium 4500. milliariorumabAuftro in Boream tandem revertit per Borealem Ameri camadpolumArcticum. IV. Secunda catena vel circulusitemabArcti co perRiphæos , &Hyperboreos montes excurrit in Tartariam, indeufque adImaumlongiffimum Afiæmontem,tumperMogorem, &Indias uſque ad Comorinum Indiæ promontorium : & ab eo in Oceanum ,ejusque inſulaspenetratadTerram in cognitam , ex qua per ignotalocaredire ad Arcti cumprudens conjecturaeſt. V. Additur ab ortu ad occaſum circulus tranſverſalis montium ad firmitatem , & ftabili-. mentuin compaginis : funtautemhi montes ,qui dirimuntBorealem,&Meridionalem Afiam fubdi verſis nominibus porrecti per Cinam ad montem Imaum,&Parapaniſum,Dagveſtan& montesGor diæos uſque adCaucafum: inde per partesTauri, &Antitauripertinguntad inſulasÆgæi,ubiAthos: hincinMacedoniam,&ThraciamadPelion,Offan, &Olympum, continuanturmontibus,quosdicunt laCatenadelMondo: inde Acroceraunia conne Aunt cumAlpibus , ex quibus perGalliam mon tes Gratianopolitanos , &Aruernos conjungunt adPyreneos uſque:undeadultimumOccidentem &perAmericam circuli extremum occurrit prin cipiofuo ad Philippinas &Japoniam. Similisitem catena montium abAtlantemonteAfrica porrigi. turinOrtum. 1. ECTIO II. 4 Deignefubterraneo. Um terrâ reliqua elementa immixta funt,&ideò habitabilis illa eſt , &fœ cunda : utque particula quælibet, & moleculaterræ igniculos,& humorem, & fpiritus aereoshabet immixtos; itatotus terræglobus co agmentatur ex reliquis elementisaſſociatis tum in ſuperficietumin profundioribus abditiſque ſuisre ceffibus. K,P. PtolomaiPhilofophia. numignibus fubterraneis pleniffimameffe. V. Aborbecondito ignemfubterraneumfuif ſepluribus convincitur : hiftoriis in primis , quæ terrarum vices temporum decurſu referunt: ſcili cet montes enatos velabforptos: terras in maria commutatas : fretaex iſthmis facta, unde Sicilia ab Italia divulſa , Angliaà Gallia&c, fub iis nimi rumtractibus ignisardebat : utpotiffimum in in fulis Canariis compertum , quæ cum cæteris infu lis per occiduumOceanum difperfis reliquiæ cre duntureſſe maximæinfulæAtlanticæ , de qua Pla to inThimæo. VI. Idemconficitur ab utilitate ,& bono Uni verſi : nam Soliscalor tantus non eſt, ut interna terrarumpenetret, tum adopportunas fermenta tiones progeneſi metallorum, & mineralium, tum ad aquas fubterraneas incorporandas mineralibus ſuccis ,&metallicis. VII. Quemadmodumabuſque rerumprinci pionubes fuere,& pluviæ ; eadem rationefuiffe neceſsè eſt ignem fubterraneum: nimirum ad cir culationemnaturæ : ex qua viciffitudo rerum ,& alternantibus caufis Univerſi harmonia confiftit, VIII. Noniisdemtamenin locisdixerim ſem perarſiſſeignemfubterraneum,utnubesnoniisdem ſemperterræ tractibus imminent: at præparatam materiam &pabulum ſequiturilleignis &co con ſumpto extinguituralibi excitandus. IX. Excitari autempoteftnonuna rationeignis fubterris : primò&difficilius exradiis Solisrefle xis &concurrentibusinfoculos,ut ſpeculo uftorio contingit : nimirum fiprope meatusterræreflexis hinc inde hujusmodi radiis præſto ſit ibi materiæ, &pabuliinflammabilis vena profundior interram porrecta&penetrans ; accendetur illa,& ferpet ignis adinteriora. Secundo exfermentationeob putrefacta vegetabilia ; ut contingitinfœnocoa cervato , quod in medioaccenditurob fermenta tionem humiditatis collectis igniculis fulphureis ipfius fœni adſtatumſenſibilem exdiffer.23. phyl. gen.fect. 2. Tertiò utmixtooleo vitrioli,& oleo tartari mixtura fit vehementiffimè fervens ex lo cocitato. Quartò utCalx accendituraffusâaquâ velvaporeaqueo exloc. cit. &diſ.de igne. Quin tò ut in pulvere pyrio ex fulphure , & nitro , & carboneparato,ſcintillaexcitat incendium. Sexto utinauro fulminante , quod ita præparatur : dif folvitur aurum purum inaqua regia (de qua di camdiſs,de metallis) & fimiliter æs vel ferrum : poſt ſolutionem infuſo oleo tartari præcipitatur : mox colligitur , & exficcatur aurum illud : quod deinde quocumque levi calore , vel Solis ipfius cumtanto ftrepitu , & impetu accenditur, ut vaſa bene craffa diffringat cum tonitru , deorfumque Rrr impe 1 498 impetum faciat ut fulmen ipſum. Septimo fit Phyſica particularis de Mundo etiamexfulphure, nitro , & bitumine adjunta calce mixtura , quæ levi aſperſione velſputo ſta timaccendatur. Ex his omnibus analogia eft ad ignem fubterraneum ejusque accenfioneinexpo nendam, X. Pabulum , & materiamigni fubterraneo fuppeditant terra, foffilia, faxa calcinabilia,& reli quabitumina , & mineralia. Terra vitrificatur, bitumen , & pleraque mineralia inflammantur, metalla verò liquefiunt (ut alibi fusè defcribimus) atque exhis omnibus mixtum pabulum exiftit igni conſervando opportunum : videlicettantæ con fiftentiæ,& compactionis, ut folæpartes ſuperfi ciei extimæ ſenſion infamentur, utevenit incereis candelis : quod fi fubitocum impetu,&concuffio ne accendaturhujusmodi ignis ; illud ex eo eſt, quod pabulum habeat analogum pulveri pyrio, vel auro fulminanti juxta num. 9. Quod vero in torrentes materia liquefacta ,&vitrificata foras quandoque erumpat,ratio eft , quia exreceptacu lis liquida illia materia exundat. Unde velperfi phonifmum ut lumina , vel per vaporaria fur ſum attollitur , ut mox dicam. Reparatur verò, &novumfufficitur pabulumigni nonuna ratione : provariabituminum,&mineraliumgeneſi: potif fimum verò ipfi cineres ab igne refidui cum par ticulis bituminis una mifcentur,& deinde fermen tatione idonea parantur in novum ignis alimen tum : adde ex venis mineraliumremotislicet per aquas pluvias aut fubterraneas affiuere, & ferpe re ad locaignis.poffepabulum opportunum. XI: Montesignivomide quibus num. 3. funt veluti camini unde expirat ne fuffocetur ignis fubterraneus ; quemadmodum in aquædu&ibus ſpiracula , & vaporaria ex arte apponi folent: unde quandoque exilitquoque aqua , ita ex lege naturæ monteshujusmodi ad fimile munus confti tuti ; ex quibus noneftperpetua fumi,autfiammæ erudatio , ut neque femper aqua exilitexfuisva porariis. Quandoquevero ex iis montibusinfo litæ eructationes contingunt , nonmodo flamma rum &fumi,fed arenarum, & faxorum, & lique factæ materiæ :'uti aliquando aquæ ductus angu ſtiores ob affluentem magnam aquarum copiam difrumpuntur,&vehementiusaqua,& fiquidaquæ immixtum furfumexilit. XII. Ignis fubterraneus profundiſſimè pervadit terrævifceranecprobabileeft,quodnonnullisvide tur,uttueanturhypothefim de terræ nucleo;inpro ximatantum montiuin terræque cruſta ſencutei gneshujusmodiaccendi.Namprimoaquapervadit profunditatem terræ fub maris fundum utexortu Auminum (differt.antec.)&aliisrationibus conftat: aerquoque , & vapores intimaterrarumpenetrare ex terræmotibus colligitur: ergo ignis quoque: eft enimparratio. Probaturſecundo quiaficuti maria conjungunturper fubterraneoscanales, &inde fit aquam profundiffimè terræ globum permeare: fi militer negarivixpoteſt montes ignivomosmutuo communicare occultis meatibuse.g.Ætnaſubter ram conjungitur cum monteignivomomultiplici in infulis Liparitanis &Veſuvio: obſervatum enim eft hoc ipfo anno 1694. à viro erudito ex Si cilia Romamreduce , & fubfiftere coacto perocti duumob tempeftatesin Æoliainſula Liparitana,ex monte illo Vulcanio , quem Strongilum vocant, immanemfaxorum&igniumeructationem factam eſſe eodem ipſo tempore , quo Veſuvius furebat, Adnotavithoc ipſumGaffendus anno 163 1. quo incendium maximum concepit Veluvius, exaliis quoque montibus ignivomis infolitas eruptiones contigiffe,acpræcipuè ex monte,quidicitur Semus apudEthiopes : undeviri doctiffani conjectant Vesuvium conjungicumÆtna: huncveroper oc cultos canales fub terris , & maribus cum Syria, cumArabiafœlici,actandem cum Æthiopiæ non tibus ignivomis. Probatur3. Mineralia, & metal lainprofundiffima terræ partegignivel eſſefaten turCarteſiani , illaque in fuperiorespartes elevari dicunt:fedhoc nifi opereignisattenuantis&fub linantis particulas minerales exponi nonpoteſt: ergo ignis fub profundiffimis'metallorum venis ineft. Probatur4. Ex eo,quodexmontiumver 'ticibus, & fummisjugis Auminaerumpant ; colli gunt eruditi aquæ fubterraneæ canales:profundil fimos effe (ex differt.antec.fect.ult.) : ergo fimi litercum exverticeautprope verticemVeſuvii & aliorum montiumignovomorum fumina, & tor rentes igniti materiæ liquefactæ exundaverint in ferre licèt , per canales profundiffimos igneam illan materiam afcendere. Probatur denique 5. quia veteres literati ,&cuncti obfervatores re centes, Cartefianis exceptis ita fenferunt : ergò ita fentiendum. SECTIO II. De ignivomis montibus. BAfiaenarrationemaufpicor,utpoftreliquas terrarum partesrecenfitas inEuropæ duobus A I. celeberrimis montibusdefcribendisconfiftam. In partibus illuftrioribus Afiæ ardent igni vomimontes,acpræfertim in Media ad Turrim al bam quindecim voragines ignivomæ ex totidem montium jugis erumpunt. In Tartaria quatuor ignivomimontes:in Perfidepaffim,&inMogore. In Japonia prope Firandumperpetuus ignis note ad ſeptuaginta milliaria latè illuminat : in fingulis Philippinis infelis ( funt autem undecim millia) 'montes aut voragines igneæ aut thermæ. In in fula Ormuzii exmontibus ſalinis flammæ perpe tuæ,quæ infulam tandemdevaftarunt : nam per ſeptem integros annos arfiffe fertur. InCeilano mons Adamus altiffimus flammas jugiter evomit. In infula Java tam horrendum exarfitincendium anno 1586. utindedecem milliahominuminterie rint , &triduoSol obfcuratus. In inſula Mauri, 'quæ eſtuna ex Molucis mons ignivomus , 'dicitur Picus , flammas evomit ad triginta milliarialate confpicuas, fed anno 1638.totus monsabforptus, &ferèinfula , lacuſque inde enatus , obfervatum etiam eſt inter Javam , & montem Picum per meatusfubterraneosfub Oceanum ignis,&mate riæigneæ commercium. 11. In Americaplures quamuſpiam alibimontes ignivomi : exAndibus hoceſt Cordigliera ſexde cim montes flammas cructant : in Peruvia qua tuordecim: innova Hifpaniahorrenditres. Sic paffim inAmericaſeptentrionali: innovaGranata &California. III. In Terra incognita ſeù Auſtrali incendia plurima .. plurima ſpectaculo funtillac navigantibus : inde tota illa parsMundidictaTerradelfuego. Differt. 1V. DeMundofubterraneo. rentibus. Sæpe enim ut narratur,partesfuperio 499 resmontisintravoraginem proruerunt : inde alti IV. In Africa 8. infignes montes ignivomi : duo inMonomotapa , quatuor in Congo & Guinea,inLybia unus , alter apudAbiffinos : in Atlanticovero mariadlittus Africumplurimæ in fulæignivomæ , ex quibus Columbus , &Veſpuc cius celeberrimi orbisterrarum inveſtigatores im pensèpericlitati ſunt. V. Quantum ad Europam ,in ultima illius parte ſeptentrionali in Islandia ſcilicet,mons eſt ignivomus ineodiffimilisſiculoÆtnæ:quodnives in ſummo vertice afferuetdum adradices ex ca vernis ignis liquefactus exundat : in Groellandia Vulcanius monsceleberrimus : adhujus radices, narrante Zeneto ,qui illucnavigavit,Monafterium conſtructum eſt , in quod ex vicino monte aqua ignea defluit,&percanalesdeducituradcommo daMonafterii : inde enim fiunt hypocaufta &c. delabitur quoque fervens aquain proximum por tum: quiproptereanon congelatur : hincineum ſerecipiuntundique incredibilis copia piſcium ,& avium,quibus vitam tolerant monachi. InNor vegia , & Lapia regionibus maximè borealibus magna fertilitas quibusdam in tractibus propter ignes fubterraneos temperantes climatis frigora. InGræciaquoque monsChimæraPoetarum fabulis celebris. Sunt etiamper aliasEuropæpartestum voraginesardentestummontes ignivomi. In in fulisÆoliis prope Siciliam montes unus,& alterab igne fubterraneoparia ſymptomatapatitur, atque : Ar de MO Ata i monsÆtna,dequo. EECTIO IV. DeÆtnamonteignivomoSicilia. 1. ns iſte radices protendit minimumad 60.milliaria: altitudoejus perpendicula risjuxta obſervationem plurimorumad tria milliaria pertingit:tantum certè eminet,ut ex culmineprofpectus pateat non modo intotam Si ciliam , & Calabriam, atſerenocœlo, in Africam quoque. Contingit autem mira refractio in co profpectu;itautremotæ civitates , &locaproſpi cienti appareantſatisvicina: quod ex vaporibus, &exhalationibus mineralibus aeri immixtis ra نگرد ارش ملة dioſque luminis certo modo alibiexponendo re fringentibus provenit. Unde etiamphænomanum İllud mirabile quoddiciturMorgana inlitore Re pinoèregioneMeſſanæ. II. Declivitashujus montis tantaeſt,utitinere unius diei à radice adfummumjugumvixadeas: ibi crater, ſeùcircumferentia voraginis fex millia riorumeft:nempe amplificata ab anno 1669. ob priftini crateris ruinam intra voraginem. Circa dorſum ſpeluncælatiflimæ,quarumunadictadella Palomba capax fertur30000. hominum. Cæte Pict Per rùmtotus monsvoraginibus,&rimis diſciſſus ap paret: exinde latera fumum continuo exhalant: Auminaquoqueignita, & vitrificatæ materiæ fub indeprofluxere. III. Vorago interior quandoqueprofundiſſi ma viſaeſt,utdifcerninonpotueritoculisfundum, necauribus ictus ingentiumſaxorum exfummita tedemiſſorum: quandoque oppleta cineribus viſa oft figura coni elatabaſi ſurſum excavati refe tudomontis ſenſim decrefcit,&crateris periphe ria amplificatur : interior quoque cavitas angu ſtatur. t IV. Interioraignem ſemperalunt,cujus indi ciumeſteruptio,velflammarum vel fumi conti nuavelfætorfulphureus. Porrò eruptiones dupli cis generis funt nimirum vel eiaculationes inae remarenarumfaxorumque, idqueplerumque ex ſummoapice, quandoque ex dorfo quoquemon tis : vel exundationes liquefactæ materiæ ut plu rimum ex dorſo montis : quandoque, ut refert Faſelus , fua memoria 1536. ex fummo vertice torrens ignitus exundavit : unde refellas non neminem iſtapernegantem ad hypotheſes tuen das. V. Silongiori temporeEtna quiefcat, ſævir deinde violentius : plerumque figna præmittit eructationisventuræ,&inſolitæ : cumnullumpræ cefferitfignum narratur horrenda nimis, & fœda cructatio contigiffe: ratio ſigninonpræmiſſiexeo petenda , quodigniseliquatus à decidente ex ta teribus montis maria ſuffocaretur aliquoufque, ſed mox redditus validiorcoacervatammateriam violentius excuſſerit, VI. Quæpertorrentes erumpit ignita conge ries ad inftarmetalli , ſeùvitri fufi vulgo dicitur Glarea,feu Sciara, & mixturaeftliquida partim exterra vel arenis vitrificatis , partim ex metallis liquatis , & mineralibus prævalente tamen ferro. Hujusmodiglarea ad aeris confpectum concre ſcit in laminasferènigras, ſpongiofas , & fcabras utſpumaferri concreta. Pleræque adocto pedes inlatum expanduntur,craffitudinempedisæquan tes. Porro torrentes concreticompinguntur ex pluribus feriebus , ſeù ſtratis laminarum mu tuo ſuperimpofitarum : namperfeveranteproflue vio,& exundatione fluor ſubſequensexcurrit,& profluit fub laminas jam concretas illaſque veluti innantes devehit. Propterea tardiùs ceffat li quiditasinſuccedente fluore : ſubſequens quippe protegitur ſuperimpofitis laminis ab aeris exter ni contactu , unde concrefceret. Hinc quoque coacervantur cumuli , & monticuli ex hujusmo utam , di laminis , &materiâ jam concretâ pliùs. in deſcriptione Veſuvii dicetur : videlicet ſi obice intercipiatur torrentis via , &novus fubinde fluor fub laminasjam concretas illaba tur , ibidem ante obicem concrefcet , atque ita ponèſequensalius fluor:inde maſſa,&acervusex tollitur. VII. ViſunturcircaÆtnam alvei, ſed ſemitæ fimilium torrentium concretorum , qui diverfis ætatibuserupere : nonnulli ex illis ad 18. millia ria procurrunt, latitudinem ad quatuor milliaria obtinent profunditate decem, viginta , &triginta palmorum. VIII. Anno 1669.nonultimusille quidem ſed horrendus viſu torrensexundavitabÆtna, repen tina ', &novavoragineaperta indorſomontis in tervalloà fummo cratere 12. fere milliariis. Il lud etiam infigne contigit quod Etnæ dorfum ſciſſura hiavertit in longumprotensa pariter ad 12. milliaria , & lata 6. paſſus. Torrens item . ex vitrificata materia ſpatio quatuor menfium Rrr 2 pro 500 profluxitad 12. milliaria, in latitudinemduorum Phyficaparticularisde Mundo. diſpanſus : altitudo verò præter propter 6. paf ſus æquavit : pervenit ad mare, illudque penetra vitad mille paſſus ,ubi veluti exdimidio portum materiâ mox concreſcente conſtituit: quemadmo I. :. De MonteVesuviο. Eſuvius biceps inmedioduplicisjugi voraginemcomplectiturſeùcraterem, dumnuncquoquevidereeſt in litore ,ubi Catana fuit. IX. Profluviumilludignitumin decurſu mon tes quofdamperforavit, alios ex integrofecit, val Jeſqueopplevit: &montesaliosàradicibusavultos exunoinalterumlocum tranſvexit utex teſtibus oculatisBorellus accepit. : X. Eiaculationes fuere ſaxorum ingentiüm in ſublime tùm ex laterali voragine, tùmex ſummo cratere : præfertimexhoc molesſaxeaſexaginta palmorum eò uſqueinaltum evibratautreciderit diſtantiâ mille paffuum à cratere : tantoque im petuutinfixa fit in arenamad 30.palmosex co dem authore. Simulautemarenæ copiofiffima, &ponderofæciaculatæ ,quæ ex eadem erantgla rea,&materiavitrificata in minutiſſimasparticulas diſpersa : hujusmodi autem arenæ ad quinde cimmilliaria circa montem depluere , folum at tollentes ultra quinque pedes : adde minutiffi mum cinerem , & pulverem in remotiffi mas oras Siciliæ , & Calabriæ copiofe de latum, • XI. Illud quoque mirum : quodHamma ex utraque voragine ſurfumcontinenter erumpens in maximam altitudinem abiret inmodum columnæ longiffimæ non acuminatæ formà pyramidis, utvulgaris flamma attollitur ; cujus phænomeni ratioeft,quodnonmeraexhalatioflamineaillafue rit,ſed minutiffimæ fimulguttæ ex liquefacta gla rea ignita , & propterea ſpeciem nocturnotem poreveræ& puræ flammæ referentes : quæque deindèconcretæ ärenamillam ponderolam confia bantdequanum. anteced. XII. Siaccuratocalculo fupputetur quantum hactenus materiæ eruperit ex eo monte: cujusal titudofortaffetantanoneft,quanta a plerifquepo nitur ; evincetur facile,fieri nonpoffe,uttota illa materia contenta antea fuerit intra vifcera Atna extantis ſupermaris ſuperficiem: nequecontrà hoc fatis valent calculi arithmetici unius vel alte rius , quibus extenuare contendunt exundatio nes hujusmodi ad hypothefim fuam defenfitan dam: peccantenim hicalculi in poftulatis,&fup pofitionibus, utfubinde ſimilia,quæ venditantur tanquam demonftrationes mathematicæ inrebus phyficis. Vel itaque oportuit ut continenter de novogenita fuerit , vel aliunde importata ea ma teria : primum autemeffenonpoteft fineſecun do,alioquininterioraEtnæ extantisadeojamef fent attenuata , & quafi excarnificata utmon's totusjam pridemconcidiffet : quodproboquia fi mili de ratione ſuprema pars Ætnæ vel propter unameruptionemfubindeconcidit,& introabſor pta eſt ex prædictis : omnes ergò eruptiones & quafi exinanitiones id iplum jam quoad totum Etnamextantemeffeciffent. Idquemultomagis quoad infulas Eolias,& Veſuvium valet ,cum fint montes longe minores. Hactenus expofita phænomena adcaufas fuas facile revocabis exdi Ais fec. 2. &dicendisfequenti. V cujus ambitus ad triamilliaria. De clivitas protendituradquinque, Profunditas verd voraginis interior demittitur o&oginta paffus. In fundi medio eft veluti focus feu monticulus qui anno1631. eminuit ; nameoannopoſtquietem centum,&lius annorum horrendum inmo dum mons exarfit. Præceflere terræmotus fulgura , mare ſeceffit à littore pluribus paffi bus : moxduplex æftuatio conſectuta : ciacu lati videlicet in altum cineres , mineralia, arenz 'ponderofæ , &faxa molaria inter globos flamma rum&fumi : itaut materia recidens in vicinam planitiem aggerareturadaltitudinem triginta pal morum, Torrentes etiam immenfi materiæad modumliquefactæ erupere. Monticulusilleine dius enatus eſt ebullitione diverforum minerali um : inde variis inficitur coloribus viridis & fulvus exfulphure , arfenico,&fandaraca , ruber excinnabari,& minio,nigerexvitriolo diluto , & cineribus. II Annovertente 1694. quintaAprilis noctu poft tonitrua , & fumos,&intignemAammarum globum,ſeùpotius ingentemlinguam lamimeam eiaculaticineres &arenæ ponderofæ , & metalli cæfubjectam planitiem conſtravere. III. Ufque adduodecimam menfiseruptione fumi & flammarum perfeverante monticulusin terior adauctus & dilatatus eft; ita utin tres quali circuitus divideretur,quorum ultimus, & intimus tribus præcipuè faucibus ignivoinis hiabat : reli qui vero ambitus ab extimo qui profpicitur emi nus, intercapedinediftantinæquali Confequenti bus diebus lapidibuspluribus ex intimointerioris monticuli finu exuperantibus , &ſeſeſuper illum aggerantibusquafi incruſtatus illeeft. IV. Exdorſo interni monticulitorrenserupit ignitæ materiæ , &glareæ vitrificatæ , quæ inpri mum ambitum defluens addecem ferècannas fu blataeſt , fimulque excitavitadverſumſe aggerem ſeucumulum, qui concrevit altitudine 60.canna rum : moxconverfoin Occafumcurſu perrupitſe cundum, &tertiumſeptum hiatu ſeptemferecan narum , perqueillumliquefa&a materiadum flue rethincindeſpondas ex fuiparteconcrefcentefibi conftituit altitudine60. cannarum , illæq; ſpondæ exquifitè adeò,&fabrè formatæ, &lævigatæ funt, utinduſtria , & arte claboratævideantür. V. Hinc in quartum ambitum torrensdelap. fus: (diftat ferè trecentos paſſus hicàtertio), in 'co ambitusex eadem materialacumeffecitmultæ profunditatis 'qui deindè concretus difruptulque pluribus in locisperrimas concitatiffimumfumum expirabat. VI. Moxtorrens exundavitexhocipfoextre moambituubieſtdemiffior,quodq; miruminexitu fibi fuperftruxit ex propria materia fortiffimum arcum exacte cameratum,ſub quem per fauces amplitudineduarumcannarumdefluens &ferpens perdorfum montis ad centum cannas hinc inde Ipondas exſtruxit octo cannarumaltitudine. VII. Torrens hujusmodinoctu eminus viſus iddu Differt. IV. de Mundofubterraneo. illuſit multisutcrederent diſruptum diſhluiffedor ſumVeſuvii : & indè interiorem fornacem ap parere. VIII. Moxverò per abruptum præcipitium, ſeu Cascata ſexcentarum viginti quinque canna rum in vallem profundiffimam delapfus torrens excurrit adunum milliare , tum converſo itine re perrexit ad ſeſquimilliare totâdiedecimâtertia Aprilis. IX. Profunditas materiæ fluentis ferè viginti FOL curmateriaadaeremexpoſitaconcrefceret?Quin ta quidarenailla ponderoſa ? Sexta undeaggeres, &cumuliindecurſu elevarentur ? XXII. Ad primam quæftionem refponfum, eſt fect. 2.n. 9.& 11. Adfecundameodemloco n. 10. Ad tertiam dico flammamillam merè vaporoſam nonfuiſſe; hæc enimtam expanſa,&colorataele varinonpoteſt, ſedfuit flamma mixta cumguttu lisplurmis& minimiscandentibus ejusdem fluoris,, quiintorrentes excurrerat. duarum cannarumeft : latitudoà37.ad.50. cannas: initinerequoque obviasfollas,&valles latiffimas, &profundiffimas opplens æquavit. X. Extimaſuperficies aeriexpoſita citiuscon crevit,& fub illam igneustorrenspræterAuxitmur mure horrendo , quod ferreas, &magnas lami nas,&fragmentainnatantia,& ſeſeinvicem colli-dentia deferret. XI. Ubi occultus torrensobicem offendit vel fecit , in cumulos ſublatus eſt altitudine advigin ti cannas: funt autemtototractu hi cumuli fupra viginti. XII. Adecima tertia die ad decimam fextam torrens nilultra progreffus : occultustamenfue bat & alicubi coacervabatur. Atdecina ſexta die: multomajorexundatiomateriæignitecontigit,quæ ſuper ſtratum,&jamconcretumbitumenvelutiper alveum præterfluxit adquatuor milliaria, ſtetitque procul àmaripaſſusbismille. XIII. Quod mirùm magis, inenarratione edi tahujus exundationis legitur:eâdemdie copiofam nivem cecidiffeineummontem: nequeſolum ex ternum ambitum,ſedinternosquoquemonticulos ti ver 'contexiffe,&addiem,ſeqventem perduraffe mi raculonontamen majore eoquodoſtentantnives perennesperdorſumEtnæ. XIV. Uſquead decimam nonam fluxus&tor rens eodem alveo perfeveravit,ſed materia indu rabaturin via,fubindepropius origini. XV. Tresalii quoqueminorestorrentesejus dem fluoris ex aliis crateris partibus exundarunt: 'quorum unus poſt gyrum trecentarum canna ruminvallem memoratam delapfus adjunctus eſt majoritorrenti: reliqui duo non longiusprogreſſi concrevere XXII. Adquartam,cauſaconcretionis adaeris confpectumanalogaeſt illius, quàm propteraqva inſuperficieanteconglaciatur quamin medio: ni mirumexpiranturparticulæ minus fixa, & acce dunt fixiores , & nitriæ quæ circumferebantur in aere: utampliusdicamubidevinitri aerei , XXIII. Ad quintam , arena ponderoſa copio fiffime cruciataex eâadem materiâ erat, quæfluxit intorrentes , quæque prius candefactamox con creta, comminuta deinde eſt,& friata eadem fe rèratione , quâ vitrea maſſacandens ſi ſtatim aeri frigidoexponatur dum concreſcit diſſilitinminu tasparticulas : videlicet propter inæqualem con denſationemraritatemq;partium vicinarum (Diff. 22. phyf. gen. fect.6. defragili ) : analogia quoque eftin ellychniolucernæ nonnihil aquamadefacto exiliunt enim eo ipſo ex flamma aqueæive ſiculæ oleum rarefactum intro continentes, quæ per aerem diffiliunt minutiffimè , & crepi tant. XXIV. Ad fextam cumuli, & aggeres inde enati , quòd partes materiæ fluentis fuperiores fubindeconcrefcerent,& quafi innatarentinferio ribus , donec hæ quoque concretæ pariter ele varentur ſubterfluentibus aliis mox quoque con 'creturis ,& ita deinceps : unde cumuli extite runt : ex eadem ratione laminarum veluti plura ſtrata ,& ſeries effectæfunt, ut contingit quando 'queglaciei, quæ progreſſu duratur,&augeturno vis cruftis, SECTIO VIL Deaquafubterranea. XVI. Noctevigefimæ primædiei ejaculatus I. eſtnigerrimus cinis , & arenoſus ponderis multi Neapolimuſque,& loca vicina , ut tecta viasque contexerit. Sſe aquas fubterraneas probant ſequentia, &præfertimtriplexmotusfubterraneus a E quæ maris: Primò , aqua maris circulatur fubterrasàPolo adPolum. Secundò, mariapecu si XVII. Materiaignita rubebat prunarum inmo rem:ductilis eratin filamenta utvitrumliquatum : concretaveronigricatutlapidesexquibus atteritur 44 21 pulvisſcriptorius. XVIII. Arte chimica ex hujusmodi concretis lapidibus diciturextractumeſſe antimonium: por effect tio etiamauriperfecti :præcipuè Chimicus illuftris ex libra materiæ illius concretæ elicuit ſex grana cupri:alterveròduo ferri &unum argenti : reli qvumveròreſolutum eftinmeram terram. XIX. Poſteosdies ceſſavitexundatio,utneq; fumusexcratereexhalarivideretur. XX. Hactenus enarratio, exquâ his quæftioni buspotiffimum locusdatur adÆtnamquoq;perti nentibus: Primacur eruptio contigerit: Secunda quid fit materia liquata ? Tertia cur flamma in liaria terris ſupernè& iſthmis feparata fubillisjun guntur. Tertiò , per canales fubterraneos veluti venas Megacoſmidiffunditur aqua marisadflumi num,&fontiumortus...... 11. Quo ad primum motum obfervationibus certifimis plurimorum conſtat undique borealem Oceanumferriab altitudine polarigraduum octo ginta adPolum Araicum : itempari authoritate certumeft,OceanumàPoloAntarcticoreflecti,& recedereimpetu , &fluxuperpetuo, adeoqve ve hementi, utnemini exHifpanis , Lufitanis,Hol landis naucleris hactenus licuerit ultra ſexagefi mumgradumverfus PolumAntarcticumnavigan doprocedere : acproptereàterra auſtralis ad hanc diem incognita fit , & fortè humanitus adiri non poffit. Ex prædi&is doctiffimi viri , & naturæ modum lingvævelcolumnæ attolleretur? Quarta rerum confultiffimi colligunt fieri circulationem 10 ظهر fub 1 102 fubterraneam Oceani à polo Arctico adAntar Phyſica particularis deMundo. Sinas : Malacam , &Sumatram,Javam,&Bor Aicum : nimirum per vorticem quendam Arai cumOceanofubterras penetrante , &per cana les occultos parallelos axi Orbis terrarum tan dem emergente ex alio vortice Auſtrali ,&An taraico' 4 neum: utquandoquenaves ipfæ inaltumcontorte ejaculentur. 111. Quoad fecundum motum , maria plura peculiaria ab ea parte , quâ invicem fupernè di- I. viſa funt interpofitâ terra perfubterraneos mea tus aquas conjungere fatis exploratum eft ex ob 4 C : SECTIO VII. Deaerefubterraneo. : Alor ignis fubterranei aqvam fubterrane. amattenuat , & rarefacit : indè elevatur vapor,&exhalatioitem ſubterranea,quæ fervationibus hifce. Mare rubrum (cujus alveus ſeu fundumper modumplanitiei oblongæinſum mitate collis imminet veluti profundæ valli fun do, & alveo Indicimaris)cumMediterraneoma ri fübterraneè connectitur. Habetur ex hiftoria Arabica authoris dicti Habulhuſſen non ita pri demlatine edita د habetur inquam , quod anno Egira Mahomettanæ 720. piſcis prægrandis ca ptus in mari Rubro ,& à gubernatore feuBaſsa civitatis Sues libertate donatus fuerit cum lamina exauricalco branchiis pifcis innexa ,cuiinfcripfe rat(Arabice)Acmed AbdallaBaſsä Suestibivi tam cumhoc munere donavit Egira 720. hic autempifcis eodem annoiterùin captus eft propè Dainiatam in Mediterraneo. Cum mariKubro jungitur etiam mare mortuum Paleſtinæ , feu Asphaltides;namex marirubro propè civitatem Heltor in Arabia deferta emergit bitumen naphta , quæ illuc fubterraneè ex mari mortuo , & delapſa non temerè creditur. InNorvegiavortex horrendus eſt amplitudine tredecim milliariorum, ubi rupes dicta Muke ,qui jungitur finuiBotnico: illud autem mirum quodvortex illeperſexhoras intro abſorbeat aquam, & omnia fupernatantia, naves quoque : fex verò conſequentibus horis aquam , ingeſta omnia egerat , quodex motu reflexionis ,& Auxu , &refluxumarium illorum eft. In finuPerfico maximusvortex; itautfatis magnum hiatumvacuum in medio aquaingyrum contorta aperiat Indèferturconjungi cummari Cafpio. Deniqueſubifthmis:hoceft tractibuster ræinterdu maria', qualis isthmus Corinthiacus, Mexicanus&c. fubterraneos marisconcurſuseſſe probabiliffimum eft. IV. Hinc intelligi facilè poteft quodde diluvio univerſafi'Divina Pagina habet: ruptifuntfon tes abyffi : hoceftjuſſu Divino, quæ in fubter raneis aquæ continebantur fupra terram crupere : aliter illa fi intelligas literalem Sacræ Scripturæ fenfum prætergrederis , & multiplicas miracula fine neceffitate: unde ex authoritate plus quam 13. Sanctorum Patrum conficiunt effe aquas fub terraneas eruditiplures utPererius,Molina,Schot tus&c. V. Ex vorticibus ipûs marinishocipfum evin citur: nimirùmhujusmodi vortices in mediomaris quibusdam in locis contingunt obvoraginespro fundiffimas fub ipfum fundum Oceani , in quas dumaquapræcipitatur eos gyros vorticofos agit: vel dum erumpit exiisdem turbinaturüſq;adſupe riora maris : hinc ille , qui exauditur horrendus ſtrepitus ex hifce vorticibus : utin freto ſiculo,ubi Scylla, & Charybdis. AddeæſtuariaillatotoOcea no celeberrima : hoc eſt ſpatia maris perpetuis tempeftatibus fæda nullodeſupervento: quæpræ aereumeleinentum,quodfubterriseſtvelfacit,vel inficit. Cine II. Cavernas verò eſſe capaces hujusmodi ef fluviorum invifceribus terræ , & præfertim fub montibus probatreddita echo , &reboans fonus fubterris quibusdam inlocisdiutius poftab iibus bombardarum ,vel pofttonitrua : in his itaque veluti receptaculis adfervatur aer fubterraneus,& permeatus,&canaleshincinde difpergituradufus plurimos. 111. Hincpleraque quæin fuperiori aere con tingunt meteorapluviæ,nebulæ, & fimiliain ſub terraneo quoque formantur:ut ratione,& expe rientia conficitur. Vaporesenim, &exhalatio nesibi cumfint: hoceftmateria opportunaadcos effectus, nec conditiones defint adeosdem,videli. cèt tùm calor, tùm frigus diverfisin tractibus ; con fonat naturæ ibidem tum vapores concrefcere in nubes quæ refolvanturinpluvias : tùm quan doque coagulari in nives vel grandines: tumex halationesexcollifionevelcompreſſione ſuccendi tum adventos,&tonitrua,tumadfulgura, & ful minaprogignenda. IV. Atpræfertim terræmotus ex fimili cauſa oriuntur, undefrunt ignita meteora : quarePlinius ajebatnilaliudfereinterratremor,quamin nube tonitrua: non fitautem terræmotus ex ſolo aere concluſo compreffoqueutinfclopetis pnevmati cis : videlicet exeo quod aercompreffus pervim elafticam fuam (dequadiffert. 14. Phyſicæ gen.) nitatur reducereſeſead figuram,&expanfionem naturalem, idquevehementer: undè tum fonus ' tùmexcuffio impedimentorum: etenim quantum ad terræ motum difficile eſt defignare caufam hu jufmodi compreffionis nifi accedat quoque rare Aio ,quæ modificatio eft longèdiverſa àtenfione ex lococitato: undedixerimprobabilius terræmo tus contingere per accenfionemexhalationis, vel etiain materiæ analogæ pulveri nitrio : quodpro batur ex eo etiam, quod propèmontesignivomos terræmotus plerumquecontingant,adeoóqve ea demeítcauſautriufqve; hoceftaccenfioqualisin fulmine,& tonitru : itemqve probaturquia aqua puteorum ante terræinotus plerumqve halita ful phureo inficitur , quodindicat fpiritus fulphureos tuncaccendi,quinifiaditumidoneum inveniantad fuperiora, terram quatiunt. V. Tremor autem ex terræmotu diverſus contingit ratione diverſæ determinationis , &li nex ; quam accipit impetusjuxtadiffert. 12. pby ficæ generalis de motu locali , ſcilicetvel rationc loci ,vel obicis, velmateriæaccendendæ , vel ejus diſpoſitionis: hincquandoqueſuccuffio terræmo tuseft furfum,&deorfum,&abAriftoteledicitur pulfus,ſenſyſtole, & diastole: aliquando laterali ter hinc inde vibratur: aliasad unam tantùm par cæteris nominantur , funt inter Japoniam , & tem Differt  . V. De meteoris tem finevibratione propellit : & certam ruinam infett ſuperſtructis ædificiis:quiaperhunc motum non reftituitur ut perſuperiores centrumgravita tis ædificiorumut immineat fuæ bafi. Nonnun quain ob cavernas intro excavatas abſorbetſuc cuffione vel integras urbes , aut nullorelicto ea rum veftigio , vel furfum exundante aqvâ , quæ intra cavitates illas ſtagnabat, lacus formantur aut Aumina. VI. Expirationesventiſubterranei adhocar gumientumpertinent : inprimis ventusquiexcry ptis , & cavernis expiratper æſtatein obſervari debet. Sit in exemplum ventus ille , qui æſtivis temporibus frigidiffimus ſtatis horiscircameridiem efflatex lateribus montis Teſtacei Romæ , unde plufimæ cryptæ inædificatæ ad radicemmortis il lius ad vina fervanda : fit quoque mons Cefius propeInteramnam:percujus fiffuras &rimaspro pe radicem quatuor antemeridianis , & totidem .  pomeridianis horis æſtate ventus frigidiffimus efflat , quem artificio canaliumAccolæ vicini op pidiCefiideducunt in domos fuas ,&cellaria ad frigefaciendavina,& fimilia. Illudqvoqve nota tudignumquod temporehyberno nonmodo nil venti expiretex iisdemrimis , fed multus aerper eas ſubiens in cavitatem montis ſecum introrfum fubinderapiat obvias paleas, & fruſta papyri &c. Conſtat verò montem illumjuxta obſervationem notatam n. 1. excavatam interius effe, & aerem fubterraneum includere ; quo dato, ratioventiil lius in rarefactionem aeris externi referenda eſt. Unde fitprimo ut ſpatium majus affectet ac pro indeintro fubeatperfuperiorespartes montis: ſe cundòutminùs gravitet fuper rinas demiffiores quampar fit, ad retinendumaerem interiorem æ quilibratumneexilliserumpat: analogiamin fipho nifmo,& tubisTorricellianisdabodiff.deelemen toaerisubivacuumexamino. DISSERTATIO V. ۱ DeAthmoſphæraglobiterraquei , &deiis quæibiformantur. La P Oat VE 21 5 icrer Eteorahoc eft in fublimi apparen tia: Metarſiahoc eftfubliuniaper inde deſignant ea corpora mixta mixtione imperfecta (differtat. 7. reftria,&pendula inaere. Phyficæ generalisfec.2)fuperter II. Quæ differt. 6. & 7. Phyficæ generalis ex plicata jamfunt, revocanda in hancrem , præfer timde chimicodiftillatorio,& analogicâ circula tione naturæ ,de parteſpiritofa, fixa, &humida cujusque corporis ,derefolutione primæ in exha lationem,&fecundæ invapores&c. quemadmo dumenim cumdiffolvitur roſa inalembico, pars vaporofa,& fpiritoſarofæ elevatur : quoniam ve rò à campana alembici prohibeturulterior afcen fus,particulæillæexhalatæ,& evaporatæ coagmen tantur in grandiuſculas adhærentes fornici tan quaminvifibiles guttulæ, donec aliarum acceſſione majores effectæ ob pondus hærere amplius ne queant, acpropterea defluant quò facilior datur defcenfus;itainplerisqueex dicendis evenire aut ponitur, autprobatur:illud certum, idoneam ex inde capi analogiam ad explicanda phænomena hujusmodi. Cæterum ad rem præfentem faciunt qvoqvedictade effluviisdiff.23. Phyſicæ genera lis ſet. 5. tion Jer III. Globo terraqueo undique fupereminet aer , qui ſecundum altitudinem dividitur in tres regiones velutiſphæricas,quarumunaaliam com plectatur. Prima eftproximaterræ,dicitureous queattolli, quo pertingit reflexio radiorumSolis: lotley quod ditum fatis obfcure : nam reflexio hujus modi adLunamusque pertingere, ferèevidens eft excertiffimis obfervationibus,& rationibus. In telligendum itaque eſt ,radios ſolis incidentes in minutiſſimas,&diverſaspropter ſcabritiem ſuper ficies corporum terreftriumex reflexione colligi, plures qualifoculos: (utcolligun &convenirein tur radii in ſpeculum uftorium incidentes )adhu jufmodiverovelminimos foculos magnafatisco pia radiorumreflexorumpetitur: igiturquoufq; in partibus aeris idoneaconcurrit illorum copia, eò uſquepertingitprima regioaeris. Secunda regio ab eodemlocouſque adultimum terminumquo pos funtnubes &ventiprocedere. Tertia exindeuſqve ad terminun exhalationum afcendentium : nam exhalationes altius afcendunt, quam vapores : & fecundum nonnullosusque adLunam: aliis hæcre gioattolliturà terrâ, vel ad quinquaginta , vel ad centrum milliaria. IV. Meteoratribuuntur intria genera,feuclaf ſes: prinaclaſſis aerea,vel aqveameteoraconti net, dictavidelicetab exuperante aqveâ, vel aerea parte: funtautem : Nubes. Nebula , vel Caligo. Ros. Glacies. Pruina. Mel. Manna. Pluvia. Nix. Gran do. Venti ordinarii. Ecnephia, Typhon. Pra ſter. V. Secundaclaſſiscomplectiturignita meteora, in quibus videlicet prævaletexhalatio ,& fpiritus : quorumhic fyllabus, Tonitru. Fulgur. Fulmen. Pyramis, Colum na,velLancea. Trabs. Dracovolans. Caprafal tans. Clypeus. Flamma,seuStipula, Castor, & Pollux. Helena. Stella cadentes. Ignis fatuus. Ignistambens. VI. Tertia claſſis lucida , feu emphaticahabet, 1 i ! inqui 504 in quibus nimirum lumen,&fplendorpotiffimum, Phyſicaparticularis demundo vel unicè attenditur,qualia ſeqventia. IV. Serenitatemindicat , quia vapores minimè aqveos elevatos effedefignat. Iris. Halo ,feu Corona. Parelium. Virga. Vo rago. Hiatus. Lacus,velFovea. Vi InEſtatecaloremintenfioremfacit,qvia in dè denſatur magis aer, & folidis effluviis repletur : denſataautem corporaimpenfius calefcunt. SECTIO II. DeMeteoris prima claſſis. I. 1 E NUBES. Xvapore aliqvo uſqvedenſatocoalefcit: fi enimnimis addenfetur fit pluvia : fimi nus,funtmeri vapores. 11. Suntautem quædam nubes ſteriles , nec ex illis pluvia delabitur: qviaprævalenthalitusvapori bus,altiusqve folentafcendere, & quoniamlumen Solis reflectunt ſplendidius ob conformationem ſuperficiei ; ( ex dicendis de coloribus) ambigunt intermeteoratertiæ claſſis. III. Vaporad nubem conflandam calore quoq; terræ non tantum Solis attollitur,ut ille vapor , qui fummo maneafcendit. IV. Elevantur vapores etiam mediadie , ſed qvodnimis attenuati,confpicuinonfunt. V. Condenſantur autem adſtatumnubisin fe cunda regione , ut creditur propter frigus : fed a lembici exemplo comperies vaporesnonà folo VI. Noxia eft,cùm reciditfrumento maturo, &reliqvis frugibus , quia cùm terrea fit, exugit , &imbibit humorem frugum , dum per poros fubit. VII. Alianebulaeſt ,quæ ex fluminibus afcen dit,&vaporeſtaqveus,ſedcitiusaddenſatus: indè non enititur ad nubes. VIII. Filamenta illa, qvæ perAutumnum matu tinotemporeſuper ſepes&graminaapparentvel utifilaaranearum dicuntur capillitiumVeneris,feu fila virginea, & funtreliqviæ uliginofæ exnebula àSoleexficcata. IX. Auraſerotina , ſeu crepufculum eſt vapor cum acri exhalatione paruin fublatus , ut nebula, cito recidens in terrampræfertimAutumno &Ve re, quia tunc citiùs deficitſubvefperam calor &lux poftSolis occafum. X. Hujusmodi evaporatio non contingit cœlo pluvio,qviahalitus illi abeunt in pluvias,vel àplu viainterramrapiuntur. frigore condenſari , cum campanæ operculum qvandoque calidiffimum fit ,nec tamenobſtet: ad- I. denſantur autem, cùm una particula vaporis aliam affequitur , &cùm illa continuatur excluſo medio æthere,velquintaeſſentiâmundanaobcompreffio nem ambientis corporis(differ. 22. Phyficæ gen. F ROS. St refolutiovaporis parùm elevati,&agi tati ſereno cœlo : refolvitur autem in a quamadmoduinpluviæ inſenſibiliterdeci dentis ,&folùmapparentis inguttulis coacervatis poftlapfum. deliqviditate.) VI. Denfitasnubium eſt media : cùm fumma fit , evadit aqva : propterea quaſipendent, &na tant nubes in aere , quia obæqualem cumillogra vitatem ſpecificam æqvilibrium fervant. II. Per calorem Solisſatdebilem fub vefperam roſcidus vaporattollitur : determinat enim afcen fumhujusmodi Solis calor: nam attenuat , & i nutiffimè particulas vaporis dividit, indelevitas ,& exhacafcenfus: analogiam habes inglobo exce VII. Cùmvapores afcendunt,rarefacti magis funt: craffiores autem vixad milliare fupra terram attolluntur : ex his conſtant illæ nubes,quæ mon tibus fubje& tæ apparent : reliqvæ quantum diſtent râ, & plumbocompacto ,& aqvæ immerſo, ſi ſe paretur cera , hæc aſcendetper aqvam,quia fepa rata àplumbo levioreftaqua. 111. Decidit autem rosfub auroram ,quia tunc àterrâ , indicium eft : quod velocius appareant quandoquemoveri , qvam navis diftans ad mille paffus. VIII. Leviores verò nubesetiam adocto mil. liaria attolluntur:quòd fialtius,jamexhalatio præ valet. IX. Minutapluviaeſtànube propiore : ita ut ferè terram contingat,illaq; involvatur, qui ex ea pluvia humefit:ratio petenda exf. Pluvia. 1 . E NEBULA. St vapor terreas , &gravior,&ideònon afcendens adlocum nubium;fedcircater ramhærenscitofolvitur:dum enimafcen dunt effluviadiverſæ rationis immixta , invia fe gregantur, & igneaultranubes elevantur,terreain fra fubfiftunt,&innebulam concrefcunt. II. Nebula in aqvam non refolvitur , quia ex folidis partibus terræeffluit: malumqve odorem emittit , ut terrahumectata æſtiva pluviagraviter olet.. 111. Terram fœcundat,cum recidit , nimirùm ob craffitiem ,&uliginemfuam, intenfiusfrigus,quam permediam noctem :& cùm frigore accedit coagulum , hinc condenfatio, quâ vapor in rorem convertitur. Frigus porrò illud perantiperiftafim rectè intellectam Solisadvenien tis eft explicandum exdiff. 10.phyſicæ gener. fect. 4.&diff. antec. fect. ultima de frigore æſtivi venti meridiani. IV. Interræpartesaltioresrosnondecidit,qvia coufq; vaporrofcidus fublatusnonfuit: non item cœlo nubilo,quia calor Solis tuncinefficax : non ſtante vento , quia hic diffipatvapores : Vere au tem,&Autumnouberiorros , quiain æſtate altius elevaturvapor:inhyemenullusfere. V. Inrore funtacres exhalationes, indèrubi gofegetumex roreputrefacto,veladufto fuperillas obconfequentem calorem Solis : fœcundatautem terram,& animalia infectaprocreat , quia vegeta bilibus fpiritibus, &feminalibus abundat. 1. : Ι. GLACIES. Dertinet hæc admeteora faltem ex acci dente propter dicenda : fitautem indu Adduritie &inflexibilitate inpartes liqvidas : quæ inde Differt. V. Demeteoris. inde mutuoalligantur,ut in corporibus duris , & liquidum corpus fixaturexdiffert.22.ſect.3.phy 505 fœcundat agros,quam aqua fluvialis propter im mixtosvidelicet ſpiritus & falesvolatiles ,præ cæ-- ficægener, de raro,& fect.4.deudo.-II. Frigidus aer cum ſpiritibus ficcis nitrofis,-&falinis petituradglaciem, quæincipit ab aquæ teris;frügum&plantarum. 11. Communiter creditur ex frigorenubes in pluviam abire : quod perpetuò contingere nega ſuperficie: ubi particulæ conglaciatæ , & redditæ exdictis .Nubes : quandoque verò evenire fa infexibiles arcuantur ad modum fornicis : inde evenit intrò latentis aeris rarefactio adimplenda teor: namex calore quoqueaerisventodelati va pores ſecernuntur abæthere , & quinta eſſentia, fpatiola intermedia : fed adhæc relege citatamſe runtque pluvia : quandoque collifis mutuovapo Aionemtertiam. III. こ mixturaaeris,& aquæ. 107 Indè glacies levior eſt aqua, quia conftat ribusventorumimpulſuexprimituræther&iicon junguntur, atque coalefcunt majores inguttulas, IV. Exhalationes ſalinæ,&nitrofæaptiffimum 25 quibus gravitatio idoneajam ineft , ut innarenon debeant aeri,feddepluere. coagulum funtad corporaſolidanda: inde caro fa lita durior evadit : cætera deglacie repete exloc. citat. E PORVINA. St ros congelatus veluti minutiſſimus ſal: etenim propter ſpiritus nitrofus immixtos ros congelatur , dum interim aqua vicina perſtat liquida. 11. Propter nitrumpruinamoxrefolutaàSole corpora molliora,ut flores adurit, crudioravero &durioramollificatutbrafficas.. MEL. V Trùmfit meteorumambigitur , an potius merus ſuccus,&fal vegetabilis ? hoc fe د cundumdico fimulque non produci, fed colligiabapibus primò quiaexperimurinflo lp ribus,& foliis arborum humoremineſſedulcem. Secundo , quia cibus eft apum : non negaverin tamen ultimam abfolutionem ab opificio apum accipere perappofitam commixtionem: obſerva musetiamapesadcellasſuas redire cruribus onu-ftismelle&cera:g.neutrumexcerniturabapibus, fed colligitur. C. H. Conſtat autem melexTore&fale florum, &certarumherbarum. Primò,quia tunc copia mellis,cumdulcis rosdecidit. Secundo quia ,fi soremvitroincluſam Solisexponas radiis, mellis faporem acquiret. Imbuiturautemmelqualitatibus forum,&herbarum, &exvenenatis mortiferum oft:hincquoque confirmanturprædictan... догревер MANNA. III. Nubes non dividitur in guttulas propter aeremreſiſtentemdeſcenſui,ut contingit cùm ex altoaquaprojicitur , quæ prope terrain in guttas dividitur: nullaenimeſt comparatio:idque ex eo, quodnubem, cùmexproximaterræexS.Nubes num.7.& infra verticem montis,obſervemus re folvi in minutiflimasguttulas ,iisque afpergi quid quidnubeillainvolvebatur. Non itaqueper fimi fitudinem aquæ ex alto verså fitulâ effuſæ expli canda pluviæ efformatioex nube: alioquinnubes illæ proximæ cum refolvuntur,immergerentvia toren,non aſpergerent:fed petendaanalogia ex mixtura duorum liquorum , vel ſalis inaqua fo luti , fic enim vapor cum aere,velæthere iminiſce tar dum nubem facit : utquedum fegregatur li quorab alio, autſal abaqua initiumfumiturà mi nutiffimis guttulis , vel particulis in unum coale. ſcentibus ,quæ progreſſu majores fiunt : ita in re noſtra: nainpluviapoſito eſt in eo,quodex gut tulis minimis fiant majores ,&expreffo acre fub tilivel æthere,graviores. Cautè porròdiftinguas opacitatemàdenfitateundegravitas : nubesopa citatem amittit cùmpluvia evadit, ut opacitatem nonhabebat cùm vaporeratobdiverſamnimirum particularumtexturam: fedpluvia gravitateinac quirit exdenfitate. IV. Non totanubes fimul reſolvitur , ut ne quetotaaqua fimulconglaciatur, quia neque col liſioæqualis eſtin omnes partes, &innubibusma gnæ profunditatis inferiorpars utpote jam gra vior ſuperioribus citius co gravitatis devenit delabaturinpluviam. د ut V. Majoresverò funtguttæ pluviæ : velquod eſtaltiori nubes velquodvehementiuscollidantur, 4 4 5 ייל L Fys Vecuseſtdenſior melle &candidior : pro Svenit venit in Libano monte : & in Calabria: eſt purgansmedicamentum... II? Duplicisſpecieieſt: roſcidumin granulis ut pruina floribus,& ftipulis hærenscertisannimen fibus. Alterumterrestre,quodemanatutgummiex orno,&fraxino illarum regionum:vel ſponteex ipfis foliis,&trunco ,vel exincifionetrunci: pro 30 % babile eſt roſcidummannaexhalitibus ipfiusterre Aris fublatis,&concretis coalefcere. POLVVIA 20 1; 4. 1. ל a Stnubes in aquam,&humoremreſoluta in aquam,inquam,non merè elementarem, fed mixtam ex humoribus exhalatis : corporumdiverforum : inde enim pluvia melius TS R, P. Ptolomai Philofophia, vel etiamquod abaltiorinubis parte incipiat reſo lutio:ècontrariominoresguttæ. Porroin æſtate fublimiores hubes funt ratione data §. Nubes undeguttæ majores: inhyeme verò fi quæ fintal tioresinnivem abeunt : VI. Vere &Autumno copiofiores pluviæ quia minus vaporis attollitur inhyeme : altius veròelevatur,&indediffipaturin æſtate. VIIs Diftingue Stillicidium , Imbrem , Nim bum: hic maximas guttas excutit. Quandoque pluvia lacteacontigit , ex mixtione materiæ cre taceæ,vel fimilis: fanguinea propter vapores ex certis mineralibus, ut minio,cinnabari, autfi quid i : eft, iis analogicum Pluviafaxea exturbine vi ſa eſt: nonverafuitpluvia manarum pluvia appa rens quoq; eft : nec enim perpluviasgenitain nu bibus infectadelata funt, feddetecta quæ latebant inlocis arenofis pridemibi enata. bros msfr 1 NIX N1-Χ. I. 506 V gelata. Nonnullisviſa eſt nubesomnisnixeſſe,quæ Phyſicaparticularis de Mundo. poft aliquot dies incicatricibus cauſticis proditur. V. Eſtate frequentiorgrando,& plerumque Aporeft,quidum adhuc minutiſſimisgut tulisdifcretus eſt ſubito frigore& coagulo conglaciatur, fitque nix velutiſpuma con fub meridiemdecidit:rarònoctu:quodfi perhye. memgrandinet minores funt globuli ,&pauciori bus tunicis coagmentati , quiaexminori altitudi neferuntur. moxex calore liquefcat in pluvias. Nil opus eft iſta tueri cùmperinde guttulæ vaporumnoncon glaciatæidoneæ fintadnubemfaciendum... II. Guttulæ , feuglobuli nivei aerem rarefa Aum introhabent utglacies : hi autemglobuli per filamina quædam halituumitemconglaciata mu tuonectuntur,&floccos faciunt, III. Nix levioreſt pluvia, quia multum acris complectitur: eſt mollis,ob bullulas ſpumeſcen tes,& filamina : eſt alba quia bullulæ ſphærica cumaereincluſo mifcent ita pororum ſeriem ut VI. Figuram ſubindepyramidalemvelconi camhabet ex co , quodſphærulagrandiorgran dinis ob interni aeris rarefactinem diffiliat inocto velplures parvulas pyramides. VII. Strepitus plerumq; exauditur antequam grandoadveniat , exglobulorum nimirum colli fioneinaere ſuperiore. VENTI. 1. : : X'triplici cauſa gignuntur:ex novoe lumenreflectantnontranfmittant, utin ſpuma, ſe cundumdicenda fuo locode coloribus. IV. Facilè liquefcit ,quia incluſus aer facilè rarefcit amplius,&globulos folvit : & aqua ipſa texturamnivis tollit : fine ftrepitu decidit , quia aeris vibrationem non inducit ſed impedit : ut etiampluvia : unde minus exaudiuntur ſoni , & voces cœlo pluente vel ningente : ut fufius cum rem ſonorumtractabimus. V. Fœcundat agros , quia ocoludit meatus terræ,& affert quoquenitram : propter quod ta men noxiaeſtpotui: utampliusDiffer,defalibus, &fec,denitro. .. VI. Alicubi nix deciditfigura ſtellata,&radio rumcorona,autminimasrolasimitaturtotidem fo liis &nonnullisintermediis filamentis : hæc autem nonnullisgrandopotiusquamnixcreditureffe.Ra tio figuræeft, quia globulusàfex globulisduntaxat contingipoteftcircumpofitis utexgeometricis.con ftat. Alias quoque miras figuras referuntflocculi nivei,inductas à circumſtantiis ut aliorum quoque corporumfiguræmultiplces. : GRANDO. 1. F Ormatur exguttis minimisjam niten tibus deorfum,&fubito frigore,&coa guloduratis, quæquein lapſu augentur quafi novistunicis exvapore&humoreincurren te: analogiam habes inmodo quo candela cerea parantur. 11. Pleriſq: globulis in mediolubalbidumquid ineſt , veluti focculus nivis ,& quafi nucleuseſt grandinis:nontamengranaomniahujusmodicon tinentnucleum. Sic quoquealia alba,aliadiapha nafuntex interpofito videlicetaere:qualis ſpuma. 111. Ex frigore profe&o grando concrefcit: ſedantiperiſtaſimnonaccerſo; fat enim frigida ad hoc munus eſt regio fecunda aeris per æſtatem quoque: cum fummi montesterreſtres tunctem poris adeò frigidi fint, utnives affervent. Ingran dine autem non modo frigus ſed multo magis coagulum,&agitatiocauſaeſtcongelationis: ana logiam habes in aqua ,quæ ſalenitro immixta , & agitata frigefcit adcongelationem, IV. Ob copiam coagulimineralisgrando ar borumfructibus , & ſegetibus noxia eſt: nonve ro ut vulgocreditur ex percuffione : indenonpoſt excuffam grandinem vinearumſtatim ſtragas, ſed ris motu ſenAuxu: exrarefactionequo E rundam partium aeris : ab exhalatione quæitemrarefiat,&dilatetur. : II. Fluxu folo&motusacrisventumprocrea ri facile intelligiturexgravitateaeris (quam exdif fer. declemento aerispoſtulo) eâq, indiverfispar tibus,&tractibus diſpari: quod facilecontingitex immixtione vaporum,denfatione&c. Hincadfer vandum æquilibrium aer ex uno tractu in alium admodumtorrentis impetudefluit:enventus :qui cò uſqueperduret , donec caufaſuperfuerit inz qualem gravitatem inducens aeri in certo tractu athmoſphæræ. Analogiamexhibenttorrentes,& flumina : qui enim motusin liquidoaqucoeftflu xus: in liquido aerco & fpirabilieft ventus. lil, Rarefactio à Solis calore caufaeftgene ralium ventorum : illiusinprimis velutiperpetul abOrtuinOccafum,quicomitaturfimilem motum maris exDiſ, 3. fec. 7. Analogiamhabebis, fi fer reumglobumcandentemfuperaquamducas,ex citaturenim ventuspoſtglobum. Eadem eftcan Taquatuor ventorum , qui fingulisdiebus præfer tim fubZona torrida alternant: nimirummaneab Oriente : vefpere abOcciderite :meridie à Borea, media nocte ab Auftro : Ita fluxus & refluxus maris exhibetur quoquein aere, qui mare ma gnum: :: IV. In æolipilis analogia eſt venti ex rarefa &ionealiundequam à Sole determinatâ : ſi nimi rum orificium anguftum æolipilæ horizontaliter difpofitum fit ; efflat inde ventus ; quouſque to ta aqua incluſaexhalaverit. Quidfimile fubinde contingit in montium , & cavernarum obliquis hiatibus : nimirum igne fubterraneo aquam item fubterraneamattenuante invapores. V. Cæterum exhalationes quoque accerfer. dæfuntadventorum originem,nonquidemexea rationequod venti exficcent humida : hocenim munus præftare quoque poteft agitatus aer vel vapor : motuenimillofacileabſtergunturabudo corporeparteshumorisadhærefcentes : fed ratio eſtquiaventisplurimis vis ineſtquaſifulminea, ut eradicetarbores,& (usdeq;graviffima vertat:quod in ſolam aeris rarefactionemreferrinonpoteft:funt ergòexhalationesaccenſæ ut pulvis nitrius , iſque tenuiffimus , qua: motiones hujusmodi in aere : excitant, VI. Ex terracopiofiffimæ exhalationesafcen dunt,nonpauciores à maripropterſpiritusigneos: poft Differt.V. Demeteoris. THYPHON. quiIndisOrancan. Po poſtpluviam&refolutionemniviumcopiofæele vantur inventorum materiam : fed compreffio nonnulla nubium neceffariaqvoqve eft, ut illæ at tritu quodammodo accendantur,& impetucon- 1. 507 Entuseſt vehementiffimus in gyrumcon tortus perlineam ſpiralem deorfum :inter na que vent lan 2011 a ceptuquâdataportaruantexnubibusintercipien tibusadampliorem locum. VII. Vere,&Autumnoventifrequentiores ex pluviis & liqvatione nivium : etenimquodammo V Japoniam,&Sinas frequentiffimus , ple rumque ad 6. quandoque ad 20 horas obtinet: aqvam marisinvorticem furfum abripit:unde na doinvices alternant poft pluviasventi & contra. vesvelabſorbentur,velcontortæ&inaltumelata VIII. Obliqvum ventorum iterab exhalationi quaſſantur. bus eft,qvodillæ æquègravesac aerperhunctranf verſin difpofitæ ut lignum in aqva,indèdetermi nenturadeamviam : perquain quoque amplior occurratcopia exhalationumquam in via rectade orfum autfurfum. IX. Perdurant venti : cùm plures exhalatio nes fibioccurrunt , &una aliam accendit aut rare facit : quamvis autem in omnespartes æqualiter diffundi poffit exhalatio determinatur tamen ad unam potiùs , quàm ad aliam viam , vel primo quod magis continuetur verſus unum tractum , vel quod infitaerjammotusex prævia agitatione : undeilluc dirigitur exhalatio. Quandoqveventus immutat viamvel ex montis occurſu, velnubis, vel aeris denfioris : unde repercutitur exhalatio: item quod nova venaexhalationum , aut novus ventus in via occurrat , &determinetanteceden temadnovumiter, X. Vonti duo velplures exdiametro&omni nò contrariiquoadomnescircumftantias fumulſpi rare nonpoffunt: poffuntautemalternis,autcum unusperfuperiorem ,alterperinferioremtractum 11. Ex eo fit, quia exhalatio ex diverſis nubibus velexdiverſis partibus ejusdemnubisexitumquæ I. PRÆSTER. StTyphonfedexparte incenfus,&turbi natimpræcipitans. rens in gyrumagitur,fitá;vorticoſa, E II. Differt à fulmine ,quod minus in flammetur& denfiorihalitu , nec tonitru confe quatur . III. Præfter ita deorfum ruit , ut pendulus quandoque inaneat ad inftar columnæ nube fa ſciatus , in quem nautæ bombardas explodunt ut diffipent, SECTIO 111. Meteoraignita. 1. ८ ΤΟΝΙTRU. St. ſonitus editus ab exhalatione fulphu : rea,&nitroſa facto impetu vel nubeindi aeris perflaverit. atip XI. Venti terreſtres ferè interpolatè ſpirant: ratio petenda ab obicevelabinterrupta exhalatio ne: undè inmari æqvabiliores funt. XII. Qualitates ventorum diverſe ſunt prodi verfiscorpufculisexhalationum: pro diverſis item Jocis,quæpertranfeunt: ficventus exæolipilis ſpar gitodoremjuxta naturam liqvoris evaporati. ECNEPHIA. I E StAatus impetuofus ex nube cava &den sâdeorfum præceps ex eo , quodinferior parsnubis tenuismagisob radios Solisilluc reflexos præbeatiterfacilius exhalationi. II. Indicium ejusnubecula eſt nigra ſerenocœ lo comparens veluti ex fummis montibus exeat quædiciturOculus bovis,moxq;ſe explicanslatis imeatra evadit , diemq; obtenebrat : eâvisavela demittuntnautæ, & receduntà littorehorrendam alliſionem præcaventes. III. Inæthiopico mari propè Eqvatorem ad fauces Arabici maris per æſtum frequentes funt: fcribitur recentiffimè exGalliâpræteritomenſeJu catus lii hujus anni 1694. horribilemEcnephiamincidifle propèToloſaminterfulgura,&fulmina&immen all ſampluviæ venenatædiluviem undè funditusever fumfitoppidum dictum S.MartinDiners,& in vicinofluminepiſces interempti, Onpul ansi E lacerante, vel erumpente ex mediis nubi busſeſecomprimentibusanguſtato meatu:inde ſo nitus& boatus. Contingit aliqvando ſuperiorem nubemdeſcendere idque infornicis moremad in ferioremnubem ſtantem nec pariter deſcenden tem: ſcilicetvelobæquipondium cum medio: vel exventoinferneſufflante:hincintermediaexhala tio exprimiturcumfragore. II. Exhalatio autem compreſſa intervapores nubis accenditur , quia colliguntur fimulparticu læ igneæ ad ſtatum ſenſibilem:ut in pulvere py rio , qui ex fola percuſſione quandoque accendi tur :ut in funibus ex tractione accenfis : deni que analogia eſt in dolio vini conglaciati ( cum hoc evenit ) in medio enim congregantur ſpiri tus ignei, &partesfulphureæ,&quafi quintaeſſen tia vini. III. Vetus analogiatonitru eſt ſonitus ignis,ſeur flammæ cum copiofa & luculenta furfum afcen dit , aeremqve findit : fonus ille dicebatur Rifus Vulcani. IV. Duplex fragoreſt tonitru , primus bom bus utexploſi tormenti cum fimultotaexhalatio exploditur: adfingulos autembombos delabi ſo letpluviæ nimbus,ut fi tonitru fuerit verticale ex perieris : ratioquia ex concuffione nubes diffolvi tur. Secundus eſt ſonus continuatus ut currusper tabulatumpergentis : ſcilicet cumexhalatioconti nenter accenditurvelimpingit inplures nubispar tes : quandoque tamen tonitrucontinuatum non eſt, ſed echo reſonans ,& reflectens ex nubibus, vel ex tractibus terræ ſubjectis : cujus indiciumfi non idem fonus diverſis exlocis audiretur. V. Vinum, cerviſia&c. in cellis turbatur ex tonitru quodmotum Infolitumimprimat,undetur Phyſicaparticularisde Mundo.. batur liquor,vel ob noxios ſpiritusdiffufos,&do lium penetrantesfermentaturexobſervationeDo mini Boyles, quicerviſiamhermetice invitro clair famnon turbariextonitruexpertuseft. 1 K FULGUR SEU CORUSCATIO. 2 : St exhalatio purior & denfior: & ideò Hconfpicuain nubibus accenfa 11. Videtur excurrere, quia una aliam exhalationemaccenditut in pulverenitrio. III. Eademexhalatio, &fulguris, &tonitruori goeſt: atcitius confpicitur fulgur,qvamtonitruau diaturex alibidicendis. IV. Sine tonitru fulgurat cum nubes ambiens eft tenuis: refiftit tamen vel defcendit fatis adex halationem colligendam;fortè etiam remotius ful gurat , quam utpoffitaudiritonitru , ut in æftate heri poteft cùm exhalationes fublimius aſcen dunt. V. Tonatfinefulgure cum exhalatio mixtava-, poribus apta eſtad rarefactionemnonitemad in Aaminationem. I. E 4 FULMEN St exhalatio depurata , & tenuiffima ex nitro , fulphure, fpiritu minerali, & metal lico cumanalogia pulveris pyrii,& auriful quaturjuxta dita de refractione motus diſffer. 18. phyf.gen.fect.ult. V. Duplex fulminum ſpecies , prima clarum fulmen,ſecundafumofumcontinet:illudexmate ria tenui velocius pertranfit , nec comburit , nifi textura corporum tranfitum prohibeat fulmineis particulis: fecundum adurit extima ,& minus dù ra: firmioravero vel non lædit, veldifcutit , & difrumpit. VI. Aliqvando interiora corpora confumit, &dura magis intactisexternis: indeliqvefacit au rum illæſo marfupio : confumit gladiumnon vagi nam,offanoncarnem,vinumnondolium:propter texturam nimirum pororum. Analogiæ funt in promptu : aqva fortis arrodit & confumit metal la , nonceram aut lignum : flamma lampadis facilè &citò metalla fundit : ferrum candens contactu fulphuris depuratiliqvefit. 1 VII. Fulmina ut fulgura frequentiora æſtate 'quam hyeme: fedampliùs autumno, &verepro 'pter exhalationes oleaginofas ,& fulphureas , Ro mæpræfertimperautumnum,InregionibusBorea libus rariffima fulmina exoppofitacaufa. VIII. Præcedere ſolet ventus,qviaanteararefit 'exhalatio non fulminea :ſeqvitur quoque ventus ob proportionalem rationem. RELIQVA IGNITA METEORA. i Unt revera totidem fulgura ſeddiverſa figura minantisexdiffert. 4. fect.2. exfulmine exhalat : exploditurautem è nubibus inde odor fulphureus ilta exhalatio ut ex bombarda maximo impetu, idqve verſus terram propter tenuitatem majo romnubis inferioris utdixi f.Ecnephia : utquo que aurum fulminansexerit vim fuam deorfum: fedquisneget fulminafurfumexplodiquandoq;? II. Non faxeuin aut metallicum nucleum ne ceſſe eft advocare ad fulmen explicandum : cujus nuclei inter antiquos folus Avicennas meminit! non negaverim tamen in hubibus lapidefcere pos ſe aliquod corpus , & fubftineri ut filisaranearum lapilli : namcum adignem ex fulphure , nitro,& luto frat lapisduriffimus : cur idipfumi non fiat in nubibus ? Cæterumlicet fulmenperföretdura ,& perrumpat, nil ad rem conficiesexinde : hoc enim ex eo eft, quodinſenſibilesparticulæfulminis con gruentes porosnonoffendantperquos penetrent: tum etiam quod vehementem impetum fulmen imprimatqvandoqve in inanıpartem reifolidæ,& nonin aliam: indeexiftit fractio ex diff.22. phyf. gen. fect. 5. III. Fulinen ſequitur motum aeris , ideò peri culofum ad feneftras apertas tempore fulminum, morari : indè motum obliquum initfulmen,illum que etiam mutat ob aeris mutatum motum: ana logia præſto eft in aqvaex fublimi'turre demiffa, 1 quæ fubinde viain obliquat. Idcirco fulmina in partes terræ altiores ut turres frequentiora incur runt, quia dum oblique agitur fulmen,facilèinres magis extantes incidit: tum quod aer ipſe àturri bus dividatur , isque divifus determinet nubem ad fimilem divifionem,exquâpræparatum fulmen erumpat. IV. Sifulmenjam obliqvatumex nube excus fum moxaerem denfiorem pervadat amplius obli confpicua: plerumqve inſecundâ regione ae ris utfulmen,&tonitru,nonnullatamen etiam' ininfima. I. Siexhalatio accendaturin mucronisfigürain, eſtPyramis. i II. Si perpendiculariter, & oblonga, eftColum na,velLantea. M. Sihorizontaliterprotendatur, eſt Trabs. IV. Siinlongum, fedin mediofitlatior,&gra cileſcat ad extremitates, eſt Draco volans. V. Simagisin longum quam latum ,& floccos habeat,&faltus, citCaprafaltans. VI. Si rotunda,&plana,eftClypeus... VII. Si veluti flamma late diſperſa fine figura T certa utcum ſtipulæ accenduntur, eſtflamma,vel ftipula. CASTOR POLLUX HELENA. Unt ignes apparentes fupermare ininfima regione aeris, &parum fublimes, (præfer S tim urgente tempeftate) fiunuseftHelena fiduoCastor, Pollux. 11. Caufa horum funt fumofitates ſpiritofz ex mari tempeftate agitato elatæ, collectæ ,& accenfæ. III. Si difcurrant hucilluciſti ignespræſagiunt tempeltatem velimminentem vel duraturam,quia defignantexhalationes effe in motu : fi confiftant præfertim circa antennas , vel alias partes navis indicant tranqvillitatem futuram, &exhalationum quietem. STEL Differt. V. De meteoris. STELLE CADENTES VEL DISCVRRENTES. : A 509 debis fublimiorem,ſcilicet fecundariam. Secunda Analogia: ſi aquamadverfoSole exorefurfum in guttulasminutasſpargas plerunque Iris videbitur, CO I. さ ntinguntinſecundaregione,quia motus illarumdifcernitur: motusinquam faltem apparens. 11. Suntexhalationes oblongæ continenterac cenfæ: necenimHammamovetur,fedquemadmo dumcum filumardet, autcum candelæ pauloante Tertia cumper foramen in feneftra cubiculiob ſcuri radius Solis trajicitur,illumq;oblique inciden temexcipiasinvaſe aquapleno cujusfundoappli cata fitcharta alba ; in hac apparebit radiusilletin AuscoloribusIridis. Quarta fi in eodem cubiculo extinctæ firmus ad fuperpofitam flammamalterius candelaaccenditurnondefcendit flamma, fedfu muscontinuò accenditur. 111. Quandoque tamen globulus halituofus inflammatur,&citatiffime agitur , & cadit in ter ram videturautemviætractusaccenfus : eadem de cauſa , qua celeriter titio accenfus rotatus igneum circulum exhibet : quia oculus difcernere nequitvelocitatemtantam, IGNIS FATVVS adidemforamenglobumvitreumaqua plenumap ponas : itautradius Solis A.O. perforameninci datinglobi partem fuperiorem M. O. ut in figu. Fig.41. ra41. fcilicet circagradum 70. à puncto M; inci- Tab.2. dens radius Solis refringetur,& pertingetadpar tem Z, & inde reflectetur adD (nimirum intra globum ) mox vero refractus profiliet in aerem verfusPtinctus pradictis quinquecoloribus : un de fit, tincturahujusmodiimbui luminis radios poſt duas refractiones › unamque reflexionem , quod memoria retine.. IV. Si foramen feneſtræufque adeo fitlatum, Hoitoutradiustotum globi hemifphæricumcolluftret, ES I t halitus pinguis,&tenaxaccenfus&lu cens, ut quandoque lignaputrida &inte i eta,eruca,&lampirides. fubiens lumenitacolorabitur,utexiens ,&in op pofitasfeneftræ fores occlulasreflexumIrim per fectècircularem ibi depinget. -II. Circa plaudes , & cæmiteriapaulòelatus apparetobpinguesibiexhalationes. V Si oculum ſtatuas inparte feneftræ proxi maut radius àgloboinoculumtuumincidat; glo I 411. Videtur fequi fugientem , & fugerefe bus ipfecoloratus tibi videbitur ,nonomnibus fi quentem : ita ut quandoque tota quisnocteober mulquidem coloribus, fedſucceſſive, moto ſciliest raverit inſequensignem fatuum &credens præfti gium : cum aeràfrontepropulfus rediret adter continenteroculo. VI. Idipfum fiet, fi oculoimmobili inpuncto gum,&fimulexhalatioatque ignis fatuus, IGNIS LAMBENS, 1. : E R.globus intelligatur ſenſim moveri vel defcen dere: videbis enim eafdemglobipartes progreſſus coloraridiverfis coloribus Iridis. Stitemhalitus pinguis adhærefcenstrini bus equorum velhominum': undehiha :: Vli. In hisomnibus fi calculum ineas.compe a- ries,radiosillosfolaresdiverfimodècoloratos um litus effluunt. II. Ex compreffione , &attritione halituum axe: (hoceftcumlineaimaginariaducta à centro Solis per oculi medium profpicientis ad centrum, 11 Iridis ) angulumfacere ciroiter42. graduum: quod, & ipforumaccendituretiateitie SECTIO IV. Emphaticameteora, &primodeIRIDE. 1 Starcus ,circuli portio,apparens in aere usque adeo petitur , uthujusmodi inclinationemi nifi habeat folaris radius; tomodocoloratusabo culovideri non poffit...... 1 VIII. Ut igiturplures globuli fimulappare rentita colorati , difponi deberent in circulum vel, k zla E pluvio: fcilicetin nube rolcida guttulis e jus labentibus è regione Solis , coloratus quinque coloribus, nempeinitio facto abéxtimo: primorubrofeùpuniceo,fecundolavo,tertioviti di,quartocæruleo,quinto purpureo,velviolaceo II. Duplex eft Irisprimaria,&fecundaria:pri ر mariaordinatos colore's habet ut dixi,&illius ar cus ſemidiametrum habet ferè quadraginta duo rumgraduum proratione anguli fub quo confpi citur (exdicendis num. 7.) : fecundaria ordi ne converfo colores diftribuit , ut extimus fit purpureus &c. Semidiametrum habet 52. gra duum circiter : undealtiùs hæc attollitur quam primaria 10 gradibus: colores autem habetdebi liores : & magisdilutos: quod fi primaria debilis fit;hæcnullaeft. III. Quadruplicem analogiam Iridis inprimis do: prima eſtIrisilla, quæ fit inexilientibusfonti bus:fcilicetcum ex pluribus minutioribus tubulis aquarum afpergines inaltum exiliunt: oculointer circulosmajores,vel minores: pauciores,velplu res (quodnil adrem) in quoruin tamencommuniz axe feù parteaxis conftitutus effet oculus obfer vantis; ficenim omnes radiifingulorumglobulo rum facerentprædictum angulum:quodut evideni tiffimum poftuloexgeometricis, 16 IX. Itaque Iris primaria nihil aliudeft,quam in numeri globuli, feu ſphærula pluviæ labentis ita difpofitæ, utradii folares in fingulisglobulis bis ita refringantur & femel reflectantur& in oculocon ftituto,utprædixi , faciantpræterpropter42 gra duum angulum: inde enim illæ guttulævidentur tinaæIridis coloribus. Suntautemvelutiquinque feriesautordinescircularesguttularumhujusmodi. quae poffunt facerepofthujusmodireflexiones ,& refractiones idoneumangulum: prima&fuperior ſeriesexhibetcoloremrubrum,fecundaflavum&c. nequehoceſt mirandum,quodinter guttulasinnu meras temporepluvio labentesper aerem , pluri mæfintquæcontinuòdum decidunt idoneè diſpo Solem , &fontem conftitutoIrinvidesminoremnantur ad Iridomefformandam: nifi impedimen quidem ledprimariæ cæleftis ſimilem: quod ſi poſt fontem fint corpora opaca aliam etiam Irim vi- : tum opacum intercipiatur, aut inter Solem,&gut tulas, autiftas inter& oculum. X. Hu 1 1 STE $10 X. Hujusmodi verò ſeries guttularum circu Phyſica particularis deMundo. &oD,&pervenietverſusP, vel in chartam , vel lares, non ita intelligendæfunt, utfolumcompo nant unam veluti fafciam aut zonam circularem, &planam(qualisapparetIris)fed formentquoque conum,cujus vertex fitin oculo:fcilicetdifpofitæ fint fecundumcraffitiem,&profunditatemroſcidæ nubisita,utquælibetſeriesfeorfum (e.g.rubrum co lorem exhibens ) expluribuscirculis conftettum minoribus,&vicinioribus oculo,tummajoribus& ab eo remotioribus, quorum centra fint ineodem axe: atque adeo intelligantur facere portionem conicæfuperficiei: idemque dicoquoadreliquasfe ries guttularum. Quod quidemperinde eſtquantum adprofpectum ; ac fi inzonamfimplicem circula remIridis guttulædifpofitæ effent : namquævide mus in fuperficie conicajudicare folemus inejus eſſe bafi: perinde quoque eft,quo adangulum 42. graduum;fub eodem enimangulo remotiora,&vi ciniora viderepoffumus: quamvis hocipſummul tumdifcrepet,quantumadcoloresIridis alicujusin tenfiores,vellanguidiores præ coloribus alterius. : Phanomena Iridis explicantur. Atetexdictis cor varii fintIridis colores : P nimirumexanguliprædicti tantuladifferen tia,&exdiverſamodificationelucis&mix tione cumumbraexrefractione &reflexionejuxta amplius dicendade coloribus. II. Cur iidem colores permanentes appareant? quianempe continuo afiæ de novo guttæ in fitum, &difpofitionemdecedentium fuccedunt: contin git autem utin flammialucernæ quæ una eademque videtur ob omnimodam fimilitudinem, licet conti nuo mutetur. III. 1:1 Cur fit circularis ?quiaut guttulæ fimiliter coloratæ appareant fimilem omnino angulum fa cere debent radiiàguttulis reflexi : ergo iſtæ de bent effecirculariter difpofitæ ad axem coni de quo ſect.4.n.8.&10. IV. Cur afcendente Sole deſcendat Iris , & contra? quia axis hoc eft linea recta perutrum inoculumcoloratusſedordine inverſo ex ſect.4. n. 2. facietque angulum cum axe prædicto 52. graduum. Itaque ſi quinque aliæ ſeriesguttarum inaere fintproportionaliterdifpofitæ , videbis Irim ſecundariam. VII. Sole ultra 42. gradus elevatoprimaria Irisnonpoteft apparerejuxtan. 4. Sole veroin frahorizontem aliquantumdepreſſo , cum obre fractiones ( ex dicendis de viſione) confpicuus adhuc fit , Irimfaciet eamque majoremfemicir culoexd.n.4. VIII. Communiterdictum olimfuit,integrum circulumIridisSolaris videri nonpoffe:deprehen fum mox eft , quodfi ex editovaldelocopro ſpíciatur,& inviciniore roſcidanubefiat Iris; to tus circulusvideri poterit minor tamen : ad quod recoledictaſect.anteced. n. 10. de ſerieguttula ruminportionem conicæ ſuperficiei difpofitarum. In eovero caſu quandoque impedito proſpectu partis ſuperioris Iridis cruribus inverfispars infe rior apparuit: quod habuit attonitus aliter hoc meteorum explicantes. IX. Síà tergonubis fit monsvidebitur i Iris velut appicta: & exalto profpecta apparebit ſtra ta perpratum: ex ea imaginationequaremotaob jecta licet inæqualiter diſlantia fimulprofpectaju dicamus effe ineodem plano, & æqualiter abefle Quandoque re ipfa in herbidiprati guttulis rofci dis efformatur Iris , & confpicua eſt profpicienti exloco fuperiore... X. Interruptus quandoque videtur Iridis ar cus: item ejus cruranobispropiora quam apex: vel totus arcus videtur inclinatus adhorizontem: vel crus unum vicinius axiprædicto quam aliud: caufa horum omniumreferenda in guttulas rofci das inæqualiterhinc inde diſpoſitas fecundum pro funditatem nubis, velſuperficiem conicam ex fea. antec.num. 10. EECΤΙΟ VL. Decorona,feùbalone, velarea. que centrum Solis ,& Iridis,& oculumtranfiens, I. fi hinc elevetur,inde neceſſariodemittitur: útdual rum rotaruminfixaruin axis. Hinc Sole inhori zonte conſtitutoſemicirculus Iridis apparet, alti اد Eu St circulus coloratus vel ſubalbicans , vel cumcoloribus Iridis, fedobfcurioribus ali quando apparens circa Solem,fæpius circa Lunam. tudine ad42. gradus atquantum elevatur Sol, tantumdemiturde ſemicirculo Iridis. V. Nunquamplures homines videnteandemrnu meroIrim,fedquot homines, totIrides: quia non cademeſtlinea &Soleper oculumunius , & àSole per oculum alterius ad centrumIridistrajecta. Im monunquamvideturbisab eodemobfervatoreea demnumeroIris,quiaguttæ continuodefluunt. I demquoque homo fiàlocoubi eft,&Irimvidet in aliumfecedataliam diverfamvidet Irin,quandoque etiam fenfibiliterdiverfo modofitam :utexperieris ſi juxta ſecti. antece.num. 10. àtergo fit mons, & verſus Irim movearis. 7 VI. Quantum ad Irim fecundariam analo- I. giamhabes inprædićtoglobulo vitreo , in quem fi perpartem inferiorem radius Solaris incidat inB, Fig42.& inde inC,& mox reflectatur in X, &hinc ite II. Fitinnube roſcidainterjecta inter oculum, &aftrum cum textura idonea adduplicem refra tionem radiorum ficuti contingit in phiala vel globo vitreo , vel in extrema partevitreæ lentis adSolis radios oppofitæ. 111. Apparetcum radii Solis ita refringuntur verfus oculum ,ut faciant angulum viginti trium graduum cum axe , vel lineaductaper centrum altri, & oculum, &eademrationequaIris circu laris apparet. PARHELIV M. EmpephænomenumjuxtaSolem &ima ginem exhibensSolis ; duobus modis for N mari poteft ,primoperrefractionem fe د cundoreflexione: primi modianalogiam exhibet Tab. 2. rum reflectatur in D ; poſt duas reflexiones , & duas refractiones exiliet in aerem radius ex pun 133 nummus infundovaſis aqua repleti , quipropter refractionem ſpecierum exaqua inaerem ,hoc eft cx Differt. VI. Decorporecælefti. exdenſoinrarummediumaboculoalioquinnon viſurovideturtamen, velutinummusin ſuperficie aquænataret : utin figura 61. tabulætertiæ. Sic enimcontingerepoteſtpropternubes, &vapores inæqualiter rarosutradiiSolismultipliciter refrin gantur inmedio , & indeSolis imaginemviden damexhibeantin uno loco ubi re veraSol non eſt : duminterimradiialii non ita refracti Solem ipſum repræfentant inloco fuo , ex eo quod per qualiterrarummediumhitrajiciantur:inquodis ronæ. SecundumeftcumradiiSolistransmiffi per hiatumnubis,& ingreffi medium minus illumina. tum,apparentadinftarvirgarum : ut cumperfo raminafeneſtræfubeunt radii in cubiculum obfcu rum : nifi autem aer fuerit vel fumo : vel vapore nonnihilopacatus nonapparebunthævirgæ, quia indiaphanolumenconfpicuumnon eſt ,nifiexo pacocorporereflectatur. : II. Propè terramcraffiores viſuntur hæ virgæ uti etiam radii per foramen feneftræ pro majori pareſt ratiohujus phænomeni abprofpectunum : : mipræditi : fedomninòeſſeteadem,fi vaseſſet cryſtallinum : tuncenimduplex nummus videre tur, utfufius diceturdiffertatione deoculo,&vi fu. Secundus verò modusper reflexionemeft,& perinde contingit, utcùm Solinaquâ velin ſpecu loper reflexos radioscerniture. 11. Contingit etiam duas Solis imagines ſeu diſtantiaampliores funt: ratioeft, quiaradiidimiffi aboppofitis limbis Solis,nequeſenſuphyſico funt paralleli,&femper progreſſu magis divaricantur: eſtoradiiab eodempuncto Solisdimiſſiſenſuphy ficocenſeanturparalleli. VORAGO. parheliafimul cumhalone apparereàlateribushu- L. jus :quandoque etiam parhelium cum cauda vifum eſt: cujuscaufam in ſequentimeteoro agnofces. Cùm Luna ipſa multiplicata fic apparet dicitur Parafelene. Umpars mediavaporum velhalituum tali C textura eſt ,qualis eſt propria nigredinis, pars veròextima diverſam texturam ha bet, mediapars profundiorvidetur,& remotior: quia ea quæ funtlucidiora propiora judicamus: VIRGE. 1. ... On uniusgeneris funt : primam eſttra N Ausnubium rectusexhibensdiverfos co dores excauſa proportionali Iridi,&co prop こ 720 indePictores umbris utunturadremotioraobje&a deſignanda. 11. Itaque ſi ad reflexionem Solis appareat profunditas illa fatis magna , dicetur vorago : fi parva,hiatus: fiin longumprotenſa,lacusvelfovea vocitatur.  rol m 3 الرسام DecorporeCœlefti. SECTIO PRIMA. DeCœlo,feudeexpanĵo mundano. I. Biſtraho à ſyſtematis , & Celum hoc eſſedico ſubſtantiam æthereampro tenſam a terræ ſuperficie ad termi minos Mundi ex Differtatione ſe cunda. In hoc verò ſenſu unum eſt Cœlum , quia nulla ratioautexperientiapro bat effe plures, hoc eſt ſubſtantiam ætheream in diverfis Cæli tractibus diverſam , & differentem ſpeciceffe. 11. Si ratio mixturæ cum athmoſphæris habea tur,limites hinc cœlorum diftinguentur: &tres eſſecœlosexplacitocommunioridicendum. Pri mumfublunaremixtumelementisnoftris. Secun dum planetarium planetarum athmoſphæris , & effluviis. Tertium ſydereum , ſyderum effluviis item mixtum :unde vel nuſquam purum Cælum eſt , vel ultra ſtellas. Dicescur fingulis Planetis fingulos Cælosnondeputamus ? Refp.quodPla netæ per communeCœlumsùsdeque moveantur nechoslimites ſervent. chon III. Ex hypothefibus verò , & ſyſtematis tot numero funt Cæli, quotpetunturadcalculos, & fupputandos aſtronomice Cœlorum motus: unde tùmnovem,tùmundecim,tùmquinquagintaetiam cæli ànonnullis,nec injuriapoſitiſunt. IV. Cœlum hujusmodi eſt liquidum:patet ex obſervationibuscertiſſimis motusPlanetarumMar tis, Veneris, Satellitum Jovis , qui hujusmodi eſt, utnaturaliter per cælos ſolidos tam abſurde fie ret ; quam ſi ſingas ànaturâ inſtitutumnatatuin piſciumper aquamgeluconcretam : videlicet per canales adeo implexos,& involutos,ut eosnon minusabſurde affingasCœlo quàmmari. Dicesex AriftoteleCœli ſunt folidi ; negoaxD.Thomaci tatodiffert. 2. adfecundamdiem. Dices iterum ederetur maximusſonus, fiutnaves permare ita planetæ ſulcarent velociffime Cœlum liquidum . Refp.nunquidfine ſtrepitu ſolidiſſimaCælimachi narotaretur ?moxitemaudiesquid ad hoc repo nendum. Dicesiterum. Planeta e.g. agereturmo tibus contrariis. Refp. revera moveturperſpiras: ex hypothefi verò per motum circularem mix tum . V. Cœlum ſeu æther eſt perfectiffimè dia phanum,neccoloratum,licèt ob profunditatem Gælumpræfertim mixtum athmoſphæris cœru-- leumappareat. VI. Utrummoveatur perpetuò æther agita tione quâdam àDeo impreſſa veljuxtahypothe fimCarthefii,velGaſſendinonſtatuo:fitamenhoc dona 12 ponatur; inde ad aftrorum motus intelligendos Phyſica particularis deMundo. Ariftotelis , Eudoxi , Kalippi. Secundum Ptole proniorviaaperietur. VII. Siæthertotus eſtejusdemſpeciei ut quinta effentia,quæ exdiſſer.9. Phyſicæ gener.elementis noftris immifcetur ; facile intelligitur quomodo 1. virtutes ex Cœlo adelementadeferantur. SECTI0 11. GlobiCæleftes in communi. Untcorruptibiles hoceſt alterabiles: pro S batur ex maculis Solaribus (dequibus mox dicam,) quævel in Sole , vel prope So lem funt cum accidentaria mutatione: item ex Cometis , qui certo certius ſupra Lunam confti tuti funt: probatur denique ex dictis diſſert.2.ad fecundamdiem. A Dices ergo in Cœlo admittitur contrarietas. Refp. dift. accidentaria interqualitates conc. (hæc enimufui eftadtemperamentum) ſubſtantialis ne. Contra primò: g. Sol jam corrupiffet planetas fuos. Refp.ne. fuppofitum, quodfitillacontra Frietas interglobos , fed interpartes cujusqueglo *bi mutuadatur: velfi mavisillam quoque admit te, fedtalem , qualem Solis cuinterra , quam Sol immutatnontamendeftruit. Contra 2. Si datis produci de novo in cælo : Cometas, eofque quandoque Luna majores: fieri poffet ut corrumpereturquoqueLuna extoto,vel planeta alius: quodtamenabfurdum. Refp. Lu naglobuseft ita compaginatus utterra : ita ut naturaliter difliparinonpoffit abullapotentia,vel Angelica,immoterranequeloco moveri pofleab Angelo ftatuunt Theologi cum D. Thoma apud Rainaudum in Theologia naturali : at Cometa funt globi adtempus compactinonexfolido,ſed exrariffimo liquido, utmaculæ, &faculæ ſolares, indè facilè diffolvuntur. Contra3. Frequentiores fierent in cælismuta tiones fi effent corruptibiles. Refp. fenfibiles no bis ne., infenfibiles omitto: nam fi àglobo Solis afpectareturterra mutationesquoque nonnifi ma ximæpercipipoffent. II . Quantum ad difpofitionemgloborum(quod alio titulo dici folet de totius Mundi ſyſtemate etiam globo terraqueo unacomprehenfo )pilcerti ſtatuipoteft ex rei natura, nec humanitus extoto cognofciiftapoffunt:tantum ftatuitur terram quie ſcere in centro phyfico ómnium aliorum globo rummundanorum,quimotu curvo circunagun tur. Objicies. Statuipoteſtde liquiditate ,aut foli ditate Cœli: ergo quoque de difpofitione. Refp. ne. conf. quia inter liquiditatem , & foliditatem mediumnondatur,utinter rectum , & curvum: undefi evidentiâ phyfica evincitur falla foliditas, inde vera eſt liquiditas : at difpofitionesgloborum innumerabiles effe poffunt , que omnes refpon deantphænomenis omnibus,ut reipfareſpondent plura ſyſtemata , quæ falſatamenjam pridemevi tafunt. III. Itaq;hypothefes,feu ſyſtematalicètfalſaufui tamenfuntadcalculosAftronomicos,utinArith meticis regulafalfi &c. ut in Horographia hypo theſis de indiviſibilipuncto totius terræ, Celebria mæi, Apollonii. Tertium,Joannis à SacroBofco, &Burbrachii. Quartum,Philolai,Ariftarchi, Co. pernici. Quintum , Longomontani ,&Argoli. Sextum , Tychonis Bracha. Septimum Semi tychonicum a Ricciolio excogitatum. Horum autem ſyſtematum difcrimen confiftit tùm in fitu globorum ,tùmindiverfitate centrorum circa quá globi moveantur , tum indeterminatione mobi lium,& immobilium globorum , & fphærarum, ut ex appofitis ſchematiſmis in figura43. per teFig.43. deprehendes. Oinnia autem reverafalfa funt.Tab. Primum,quiacœli machinam folidam , &mobi lem ponitvelauthore Ariftotele, vel ejus inter pretibus cum pluribus canalibus per cæli craffi tiem excavatis involutiffimè. Secundum,quia fin git plurimos excentricos , & epicyclosadmotus circulares aftrorum maximèimplexos, idque con tranaturægeniumminimègeometrizantis & prop terſolamapparentiam &fpeciemrerumeminusvi farum. Tertium , ſphæras, & fphærulas fine probabilitate multiplicat multoinvolutiores, quàm excentrici fint , quos ſuperiùs ſyſtema abſtra hens àfoliditate ponit, Quartum,&expartequin tum, (quodnempèdiurnumtantummotumterra tribuit) quia terram moveri ftatuit contra generis humani fenfum, & SacræScripturæ fatis literales textus : quia magnitudinem Mundi,&diftantiam ſtellarum fixarum àTerrâ , & Sole, gratis & fu perfluè fingit inexcogitabiliter magnam: quiafen fibusomnium hominum inomnibus ferèphæno. meniscæleftibus illudi concedit, e.g.quoddiftan tia adeo vaſtal, ut fit dupla diftantiæ Terram in ter&Solem,appareat perpetuovelutiunum idem que indivifibilepunctum: quodftellæ fixæ vel mi nimæinexcogitabiliterfint majores Sole,e.g. quod Sirius 815. vicibus fitmajor orbe magno ,hoceft cœlo ipſo Solis , quod cælum rurfus plus quàm octies millies eſt majus ipſo Sole. Sextum , & ſeptimum ,quia fingitAftrorum motum effe per feaè circularem , cùmmultò probabilius ſpiralis fit, &non menfurabilisuteſtin ſehumanageo metria ,fed divina: quiaponit,v.gr.Solem,& Lu nam percirculum circa terram ut centrum mo veri ,cùm re vera nihilaliudevincatur quàm quod motu fuo tum Luna,tùm Sol terram circumam biat per viam tamen curvam , & excentricain terra. 1 V. Caufa motrix cœleftium globorum eft impetus : quodcertè evidentiffimum eft:nilenim movetur fineimpetu. Quantumverò adcauſam effectricem hujus impetus ſtatuonihil ; vel fit im mediatè,& uniceDeus , velAngeli fimul, aut In telligentiæ , veladſcitâcausa inſtrumentali, nimi rum ſubſtantia mundana fubtili humanitus & phyficèhoc nequit cognofci. Dices, ex impetu impreſſo ab initio globi illi nuncquoque aguntur. Refp. diftingvo , ex impetu proximè confer vatoper fingula inftantia,concedo: nonconfer vatohego: hocipfumquæro, quonampacto con fervetur, &à quo, &juxta quam exigentiam ille impetus? Iterum dices abIntelligentiis cælos mo veri probatur. Primò,innumeraveterum autho ritate. Secundò , quia moveri ab impetu non poffunt, cum impetus fitadlineamrectam. Refp. nequeauthoritateseffe innumeras, necfundariin igitur fyftemata recenfeo : primumeſt Platonis fcri Differt.VI.Decorporecælefti. Scripturæ literali intelligentia: quasdam iteminni tasgravitateſuâ innata ferriadcentrumglobivici. $13 F node qur hoc SC xas illi ordiniAriftotelico,de quo differt9.phyſi cæ generalis : quodDeus per Intelligentias non ipfeimmediatècorporeagubernet. Circa motum verocurvumfufficientiffimèdeterminatio exponi turexinnatainclinatione cujusque globi adaxem Univerfi, duin moveturper impetum licèt indiffe rentem : quemadmodumnavespermarisſuperfi ciemcirculare iterperagunt. V. Quod certum: globiilli nonfunt animati animaproprii nominis: quidqvid ſecusdiciturex prava intelligentia veterum eft: idqve damnatum nioris ,velilleglobus fit terra,velLuna&c. exeo conficiturex loc. citat. quodinfluxus cœleftes , de quibusmox,explicatè,& clarèfic intelligantur. X. Alios efle globos lucidos , alios illumina tos : hoc eſt plurimos ſplendere luce directa, &propria: plurimosquoque aliena,&reflexa: vi delicetplurimos effeSoles,&plurimas Lunas pro batur, qvia Lunæ funtLuna ipſa,Mercurius,Ve nus , Satellites Jovis & Saturni : (hoc eſt Plane tæ minores gyrantes circa majores illos ) Juppi ter ipſe Luna eft , nam eclipſatur a fuis ſatelliti. in quinto Concilio generali : Aftra videlicet eſſe bus: hoceft, impeditur nè lumen excipiatà Sole totidem animalia: efto enim ab intrinfeco move rentur , feuexigerent moveri ; non indè efficies effe animalia, utnequeſaxapropter fimilem ratio obeosinterpofitos:quemadmodum Satellites quo queſuos obumbrat, & eclipſat , ut obfervatum à RegiaSocietateaſtronomica,&phyſico-matena nemvivunt. VI. Velocitas motuum illorum licèt maxima, analogiam tamen,& explicationemhabetinfono, qvi citiffimèpropagatur ; itautobfervatumfituno Tecundominuto300. paffuspercurrere. Syſtema Gaſſendi analogiam præbet lucis pofitæ ineffluviis velociffimè in terras dilapfisàSole : unde refellas Copernicanos jactantes minimè intelligibilemeſſe velocitatem tantam. ticaanno 1666. IdipſumdeSaturnovel obſerva tum,velconjectura ſuppoſitum. Solesverò funt Solipfe,&plurimæ faltemexfixis ſtellis:(namde omnibus ſtatuinonpoteſt : fortèenim interillas plurimæ Lunæ) tanta enimeſtdiſtantia fixaruin à Sole, ut ex illis appareret vel in ſyſtemateTycho nicoduntaxatutſtellatriplex: hæc autemfatis non eſſet adilluftrandas ſtellas , itaut è terra profpici VII. Æqvivalenter motus globorum cæle poffint , ficut nequeunt tres ſtellæ terræillumi nare notu , quodetiam patetinſatellitibus Sa ftium exponiturper motus mixtos curvos, quem turni , qui à Sole illuſtrati oculo nudovideri non admodumdiffert. 12.&feqvent.phyſicægeneralis, poffunt. Probatur item quia ſtellarum lux adeò motumrectum, motumreflexum,fimilesque ex nividaeſt ut reflexa effenon poffit, præfertim in plicui. Si imagineris ſuper ſphæram folidam for maxima diftantia à corporefolari,undeluxdire micam incedere motu obliqvè oppofito motui eta prodit. In Hypothefi Cartefii nonnulli So-. ſphæræ emergetmotus mixtus curvus , & ſpiralis les,(ſcilicet ſtellæ fixa )qui in ſuorum vorticum formicæ ipfius, tardiorq;quàm fit purus ille ſphæ centra initio occupabant in Lunasconverſi ſunt= ræ motus. Hujusmodi itaque eſt motus aſtro (nempè in cometas aut planetas ) idque ex eo , rum,non folumtamen inixtus exduobus , at ex pluribus fimplicibus motibus (virtualiter licèt) : quodmateria ſtriata eò usqueobdu&i&incruſtati fint, ut liqviditatem&lucem ingenitam(cartefia namprimòmiſceturinotu curvoduplici oppoſito nam videlicet ) amiſerint , vires item& motum obliquè. Secundo, ex moturectofurfum,acdeor fum undealiqvandolongius àterra Sol diftat, idoneum adglobulosſecundiElementiſuumvorti د quandoqueminus : idque propriè,& reverânon exhypothefi,&imaginatione. Tertioitemcon jungitur motus rotationis , feu vertiginis, certifli moin fole, &probabiliterin reliqvisverè omnibus aftris. Quarto , immiſcetur motus rectus trans verſalis verſus PolosUniverſi. Exquibus omni bus mixturamirabilis efficitur , quæ apparet ma ximè in Luna , & perparum advertiturinStellis cem componentes ſecum in orbem rapiendos. inde factum, utde poffeffione ſui vorticis detur bareturquodque hujusmodi debilitatum , indura tum,&infufcatumfydus; nimirumvicinorum vor ticumimpetu eovorti eabforpto & fydere abre pto. Hocautem , fi inprimoadquemdefertur, A vorticenonconfiftat : (quod evenitex certa pro portionevelocitatis&validitatis motûs tum ipſius fyderis tum partium alienivorticis per quas tran fixis: hoceſt inglobisànobis remotiffimis:atque, ita proportione ſervata in cæteris planetis propio fit) fed inaliumproximum delabatur; evadit Co ribus , aut remotioribus terræ,quodquidemarcano nonvacat. VIII. Motum hujusmodi exqviſite circularem effefalutisobfervationibus dicinon poteſt:&lon gèfalfiffimum eft omnia aftramoveri circulariter circacentrum terræ,vel Univerſi: nume.g. Stella polarisitamoveatur? utique circa punctumaliqvod axismundaniunumquodq; ſydusmovetur, feddi verfiffima funt hujusmodipuncta pro multitudine ferèaftrorum circumeuntium. Hincampliùspro baturMagnetiſmus omniumaftrorum: hoceſt re ſpectus innatusad Polos Univerſi isque multòma pa jor,quàmpropenfioad centrum. IX. Liqvido- folidos globos cæleſtes eſſe , & athmoſphæras habere probatur ex opere quartæ dieidiffert. 2. quod aliter clarè, &diſtinctè exponi nonpoteft: partes quoquecujusqueglobi ſepara--115R.P.PtolomæiPhiloſophia, findi meta: Siveroconſiſtatincerta diſtantia àcentro vorticisalieni; ibique roteturcircafolemautſydus ineocentroconſtitutum,juxta ea quæ dixi diſſer tatione quintaPhyſi. genera. ſect. 3.num. 13.&14; fit planeta. XI. Via lacteain cælocongerieseſtinnuberabi liumftellarum,quarumaliqvælatis magnæ ,&luci dæopeteloſcopiividentur. XII. Stellæ fixæ : hoc eftcorpora illacœleftia , quæ inter ſe mutuo eandem diſtantiam reſpecti vamperpetuò ſervant, (indeenim dicuntur fixæ) funthumanitusinnumerabiles:oculoqvidemnudo olim obſervatæ 1022. àKeplero autem item nudo oculo deprehenfæ 1392.tuboopticoaliæ innume rabiles diſtinctæ,fed quotaliæ forteeruntetiamtu XIII. Magnitudinem ſyderum omnium , eo booptico inviſibiles. rumque diſtantiam àterrajuxta exactiffimas ob ſerva Ttt $14 fervationes , & calculos relatèad molem terræ, ejusque ſemidiametrum , (qui adhibetur pro cala Phyficaparticularisde Mundo. XV. Sydera influuntinhæc fublunaria : hoc eft cooperantur , vel determinant plures muta moaſtronomico) adnexus in finefectionisſche matiſmus exhibet. XIV. Stellæfixæ ſcintillant,ſednonfolæ,nam planetæ quoque , præfertim Venus,&Mercurius, nonnihilMars :nilferèJuppiter,&Saturnus, ut obfervationibus compertum. Diverfum in mo dumpleraque ſydera ſcintillant quaſidifferentibus vibrationibus : Venus enim concitatiffimè radios vibrat. Cauſa ſcintillationis hujusmodi non foli vapores funt elementares , vel pulvifcuti perac. remvolitantes ,quamvis nonnihil hoc ipfumcon feratadexhibendasvibratiunculas hujusmodi ,ut exrebusin fundoaqvæ fluentis proſpectisconje Aarepotes. Longètamenminusſcintillatiohujuf modi fit , vel fieri videtur ex debilitate facultatis viſivæ, quodnil adrem præfentem. Ratioitaque eſt ,quod ſtellæ quoque fixæ motum vertiginis habeant , &rotentur: figuramquoque nonom nino rotundam,&fphæricam,fedplurium facie rum,utadamantes ſecti aftificiosè,utobſervarunt longioribus teloſcopiis Galileus , & Scheiner: indeut adamantes,& geminæ relinqvæpluriumfa cierum, cùm adlumenagitantur, ſcintillant, idqve diverſo modoprodiverfitateſectionum,nondiffi militer ſtellæ: itaut differens ſcintillatio in diver fas ſectiones ,& diverſas faciesreferenda fit. Ad de,quodviſumKeplero , ex compoſitione ſtella rum liqvido- ſolida eas ejaculationes partium lu cidarumin illis fieri, utſpeciemſcintillationispræ ferant. tionesfublunares : patet inLuna, quæ profecto determinat mutationes inmari ,& inplurimis vi ventibus , conchiliis , cancris, quorum cumLuna crefcit, & decrefcit humor : in ægrotis quoque, &affectis podagra , chatarro &c. Luna igitur verèaliquid efficit quoad has mutationes : quod probatur ex regula differt. 1. Phyficægen,fet, 1, dignofcendi caufam à conditione. Idipfum de Soleconficitur propter mutatas anni'tempeftates, quas determinat ; idquoque dereliquis planetis, &fixisparitate rationiscomprobatur:adexplica tionemveròinfluxuum facit, quod Afſtrafintfo lido-liquida,&influxusvelremotiffimos perath moſphæras communicetunum ſydus cum alio,ut exdiffert. 2. fat patet: idqve ipſumobfervatumvi deo,licètobiter,a Ricciolo. XVI. Non influunt tamen Aſtra directè in animam rationalem hominis : ftultiffimum enim eſt aliter opinari quid enim poſſuntdirectècor poreiinfluxus,vel ſubſtantiales fint,vel acciden talesinrem ſpiritualem: nunquidcalefacere,num humectarepoffint?Tandemindirecte,& mediate, & improprie in animam influere dici poffunt, quod in corpusinfluantanimæconjunctim : hujus autem mutationibus anima mirabiliter determina tur adquosdam motus ſpirituales nempè intelle &iones,& indeliberatasvolitionesfine ulla lasto ne libertatis humane, perinde utaliæ corporis af :fectiones , febres, podagra , & fimilia libertatem animæminimelædunt. : LATI Differt. VI. Decorporecælefti. ALTITVDO GLOBORVM MVNDANORVM,  ET MAGNITVDO. DimenſionesOrbis terræ in milliaribusItalicis, quorum fingula continentpaſſus mille,ſeupedes5000. Hæc terræ magnitudo eſt om Milliaria. Gradus Circumferentia Semidiameter Diameter Terræ Superficies Soliditas 827971 Milliariaquadrata. 215,336,790. Milliaria cubica. nium probabiliffima , deducta ex accuratiffimis obfervationibus Ric cioli (quo nullusunquamaccura 724 26010. 44 42347 17 tior,& feliciorin obſervandis iſtis teſteTaqveto ) eandemſtatuunt Maffonus , &Keplerus , eadem ferè deducitur excalculoEratho ſtenis emendato omnium celeber rimo: abeainunotantùmmilliari italico quoad terræ gradum diffen tiuntDioniſiodorus,&Gaffendus, &eamferèdeſignantNavigatores moderni.--296,949,433,410. Planetarum altitudoàterræcentroinſemidiametristerræ. ; Saturnus Juppiter Mars Venus Mercurius Sol Maxima Minima Differentiautriusq; 90155 47552-21005 37743-26445 2373 32412 21111 : 13632 Certum eſt diſtantiam Sofis à terrâ excedere femidiametroster ræ950.hoceſt milliariariorum ita 12919 10868 7580 LunaApogæa inquadraturis Luna Perigæa 1917 3932 7074 $6640 LunaApogæa inconjunctione 64 Luna Perigæa in oppofitione 5345 : 11002 6932 506 60 20 0.9 60 4 ficorum tres milliones : fatis e tiamcertumexcedere9.milliones : ex accuratiffimis obfervationibus fitut intabula excedere 23.millio nes: juxta Vendelini obſervatio nesexcedit43. milliones milliario rum. Magnitudo Planetarum. Majores (Saturnus Juppiter terrâvicibus Mars 894 681 1 CertumeſtSolem eſſe majorem 2 Sol Minores terrâ vi cibus. Venus Mercurius Luna 27000  17 64 35 terra64. vicibus ; ferè certum eſſe majoremplus quam 1700,vicibus: probabiliffimum eftjuxtaTabulam effe27000. Maguitudo fixarum nonnullarumexomniumaccuratisſimis licètocula ribusobſervationibus P.Riccioli,&P.Grimaldi. Sirius primæ magnitudinis Arcturus primæ magnitudinis Majores Aquilaſecundæmagnitudinis terrâ vicibus. U Polarisſecundæmagnitudinis CaputMeduſætertiæmagnitudinis Propus quartæmagnitudinis. Plejas lucidiorquintæ magnitudinis Alcorſextæ magnitudis Altitudofixarum,&cæli ſtellatià terra eſt plusquàm 100. mille ſemidiametris 815 $12 137 64 terræ ; hoceſt plusquàm 34 326. milliones Italicorum 26 milliariorum : nec certius 18 cadiſtantia poteſt humani 9 tusdeſignari. Ttt 2 : : SE 516 1. : E Phyfica particularis deMundo. ulla duravit unquamperannum: adſummumper SECTIO 111. DeSole. St verum elementum ignis , & materia ignita ut cx phafibus evincitur & plus quàm40. SS. PP. &Doctorum authoitate , exdiff. 2.: afferturquoque cap.43. Ecclefiafticiubi habet SacerTextusVas admirabile (videlicetSol eft)opus excelfiin meridiano exuritterramfor nacemcuftodiensinoperibus ardoris&c. ſpeciem autemexhibetSolOceani ignis undantis,&Auctu antis, cujus litora fint folidus ignis cum inſulisfuis, quævidenturveluti criſpæ quædam &rugæ in me dioundarum. II. Finis liquiditatis eſt, ut Sol totus fecundùm omnesfuipartes agitatas ,&ex fundoemergentes inſuperficiem influere poffit: idque efficacius , ut aquaagitata vehementiusexhalat. III. Nullus timor ne cœlum àSole combura dies 70. utanno 1677. ex obſervatione Domini Caffini. Itaquenonfunt planetæ ,& licèt aliquan doplanetaMercurii vifus fit ut macula in Soleà Gailendo &Caffino;difcrimentamenobſervatum, qvodveræ maculæ evanefcantabsq;gyro. X. Cartefius cenfet hasmaculas eſſe àparticu lis ſtriatis , quæ ſeparanturàcorpore liqvido So lis ut ſpuma ab aqva : probabilius dicuntur effe nubesvel fuliginesaSole ejectæ , ut noftræathmo ſphæræ meteora. Porrò cùmatri colorisfunt; ma culæ dicuntur,&facilius obſervantur: cùm ſplen deſcuntdiffimili tamenluce àreliquoSole, faculæ velluculæ appellantur. XI. Numerusillarum fimul viſarum variuseſt: quandoque usque ad quinquaginta viſæ fimul: quæſeparabantur&conjungebanturſubinde.Ma gnitudo illarum , datâ diftantiâ Solis juxta diver fas theorias ; quandoque majorAfrica exSchei tur : utique ſi terra aut mixta noſtra in viciniam Solis transferrentur, combufta abfumerentur, fed ſubſtantiacœleftis eſt incombustibilis : cujus analo giam habesin lapide , ſeu mineraliilloquod dicitur Amiantus.. IV. Nonextinguitur ignis Solaris , quia non ſeparatur aut diffipatur : idque ratione centri , & humiditatis maximæ fixæ & uliginoſæ, quæprohi betſeparationem partium, utcernereeſtin metal lis liquatis. V. Habet athmoſphæram ut terra in quam vapores Solares abeunt ,& inde nubes Solares quædicuntur maculæ , & exhalationes, quæ funt Aammulæ feufaculæobfervatæjam ab anno 1611. primumàP.Chriftophoro Scheinerin lib. Apelles pofttabulam: &deindeaGalileo ,&rurfus inte grovolumineinfcriptoRofaurfinaà Scheinerplu ribus quàmbis mille obfervationibus, VI. Modusautem obfervandi hujufmodi ma culas Solaresmultiplexeſt. Primo,oculonudofed conftituto Sole propèHorizontem. Secundò,per teleſcopium fed vitro objectivo colorato. Tertio, ad foramen feneftræ cubiculi obfcuri introappli cato teleſcopio ,ex quo imago Solisprojiciaturad certam diftantiam in terfam chartam. Quarto,id ipſumfineteleſcopio in chartam longius amotam àforaminefeneftræ. Quintoper ſpeculum refle Gens imaginem Solis in chartam diftantem pedes 20. Sextodeniq; perteleſcopium directum inSo lem, fed vitro objectivo quafi obſcurato,& minima illius parte deteta. VII. Apparentiaharum macularumludibrium nero,quandoque æqualis toti orbi terreſtri ex Ric ciolo viſa eſt. XII. Ex motumacularumdeprehenfus eſt mo tusvertiginis Solis ab Oriente in Occidentem, quo Sol, & athmoſphæra cum maculisagitur& verti ginem abfolvit 27. diebus , & 8. horis refpectu ad terramhabito. XIII. Quantum adapparentiam,maculæ con ſtantes non funtnecæquabiles. Tempore Schei neri ,& Galilei fingulis ferè annisconfpicuæ erant maculæ in Sole : anno 1632. nullamacula pera ſtatem , quæ fait calidiffima : ab anno 1650.ad 1670, vixuna aut altera obſervata eſt ex Caſſino: fedà 1670. nullusferè annusfinemaculis : de qui bushactenus. ; XIV. Juxta Keplerum tantùm materiæ ad denſatum eſtinunoSole, quantumintotoreliquo Mundo: fedquod certum, Sol major terra eſt, &propterea dies ſemper eſt plusquam in terræ hemiſphærio , utquoque in cæteris globis luna ribus. XV. Directis oculis aſpici ſine læſione non poteſt Sol,quia calor ejus rarefecit retinam oculi : inde dolor,&lacrymæ ob compreffionem exrare fatione fibrarum,&humorum:hinc enim expri munturlacrymæ. Sternutationemquoq;ciet,quia exdilatatione retinæ titillantur fibræ nervoſæ us que adcerebrumut pluribus dicamubi de ſternu tationis motu. Dolor autem capitis ex Solis ca lore , nonproptereaeft, quod cerebruminflam metur, fedquod fanguis rarefiat, & inde tume ſcant vaſa & obftruantur meatus : Martio menſe oculorumnoneft expulviſculis aereis aut bullu- majoreftnoxa:tunc enim fucculentiora funtcor lis vitri, aut maculis chartæ,ut nonnulli impugnan M tes perſpectam veritatem commenti funt, quia ex diverfislocis àdiverfis Obfervatoribus,diverfis te leſcopiis, vel eodem circumgyrato eodem tempo re maculæ ineademparte Solis apparent. 'Vill. Non funtlongiffimèdiſtantesàSolis cor pora&verni ſolisdebilior eft radius, utnon refol vat, fed moveattantumhumores. Perdiescanicu lares damnuin noneſt àSole,fedpropter vapores uliginofos elatos (quibuspotiffimum abundatRo manus aer,) quique in corpora æſtu rarefataco piofius fubeunt. pore,fedvelilli adhærentvelin ejus athmoſphæra fitæfunt:quianullamhabentparallaximquoadSo lemhujusmodi maculæ,licèt exdiverfis locis ob ſerventureodemtempore. IX. Nonfunt corporaopaca exinftitutona turæ circaSolem adejus calorem temperandum quia perpetuæ non funt , &fubinde evanefcunt exmediodiſco Solis , aut ibiprimo oriuntur,nec XVII. VidenturtremereradiiSolis peraerem utexperiri poteris reflexione ſpeculi , aut refra Aioneperteleſcopium: ratio exeo quod calorat tollat terræ vaporesperturbate hique proindè agi tentur (exdiffert. 23.phyl.gen. ubi de calore ) & opacitatem nonnullam fecum inaerem inducant : undefitconfpicuusilleſubſultus. XVHI. CaloreSolisdenigraturcutis corpo rum, 72 Differt. VI.Decorpore cœlefti. 517 tum,quiahalitum educitexcorporeconcrefcen- jusmodi, &defluxuspotiffimumcontingitinple temtameninipfa cute, idque obipfum Soliscalo- nilunio : tunc enimhumor exLunafublatus per rem , qui non attenuat& elevatquidquidhumoris pendiculariter magis, & directo movetur verſus ineft ,& indepinguemnigramq; fuliginemhæren- terram,quiaSoltunceſtLunæ oppofitusinterpofi temcutirelinquit, Hocipfum calorignisnonpræ- tâterra. Atperpendicularisille motus, & recef ſtat, quiaex hoc emittunturcorpufculaigneaabſu- fus vaporum Lunarium in co difcrepat àmotu mentiaomninoterreoshalitusillos: exindeflamina per obliquam viam eorundem: quod per illum quoq; candidamreddit camini fuliginem. vapores eodemdatotempore, & velocitatemagis De Luna. Vnaſphæricaeſt licet non exquifite, I. L quiacentrum habet (exDiff.2.ad4.di cm)inquodpartesLunædumgravitant, conglobantur : ergo&c. ficoccurritur volentibus objicere,quod cumLunanunquam tota videatur, removeantur à Luna ,&vicinius accedant adter ram: ut ex geometricis conftat. Verumtamen animadvertes re vera elevationes , & receffus hu jusmodivaporumfieri ſemperpermotummixtum: ſcilicet exmotuperlineam tangentemipſam Lu nam,&perviamnormalem feuperpendicularem Dices tertio , exhauriri deberet tandem aqua adSolemvapores eos attrahentem. Lunaris. Refp. majorem vaporum partem inil deillius rotunditate nil ſtatuipoffit. II. lam refluere, reliquamvero compenfariaffluxu ad Superficiem habet fimilem globo terreftri, Lunam vaporumterreftrium fimili circulatione : tumcæterorum quoq;planetarumvaporibusconti omninoeſſetlævigata, videri vixpoffet: immo ne nuoaffluentibus : adde maculas quafdam Lunares inæqualem videlicet montibus , &vallibus , quia fi quandoq; minores videri forte propter fublatum vixquidem expluribus fimul locis , unde nuncfi mul eft adſpectabilis: fed ex certoduntaxatlocoad humoremdecrefcentibuslacubusLunaribus. quem reflecterentur collecti radii luminis ut eve i nit in ſpeculis , & argento lævigatojuxta dicenda inloco.Nonpoffuntitemintelligialiterphænome Dices quarto apparere debent nubes , &fimilia inLuna. Reip. ut rosnonconfpicuus concre na Lunæ : fcilicet quoddenticulatain limbo,& fcit , &interramdeciditfine nube ſenſibilivelne bula exdiſs, antec, itavaporLunaris extenuitate, limite inter illuminatampartem lunarem , & ob &perfpicuitatefua. ſcuratam appareat : quod in ipfo tractu obſcu rato quædam particulæ fint illuſtratæ ; nil enim aliudeffe poffunt, quam vertices &juga montium V. Lunafempereandemfaciemfeuhemiſphæ riumobvertitad terram: ut patet exobfervationi lunarium excipientium radios Solis cum adhuc bus:caufa refunditur inmagnetiſmumLunæ inæ qualiterperillamdiftributum: unde ineodem ſem mediævalles obſcuræ funt: præterea quodjuxtadi verfum ad Solem profpectum ordinatim partes perſitu hemiſphæriumLunarereſpectat terram. VI.Indetamendeprehendinonpoteft:rumLuna obſcuræ illuminatæ reddantur,& viciffim : quod ten te in umbras projectas à montibus refundiduntaxat vertigineinfeipfam rotetur,nec ne?DuHamel cum Caffino contenditquidem ita moveri, fictamenut poteft : quare prudenternon dices phænomena polus unus vertiginis Lunarisfit ferèinmediohe miſphærii,feudiſciſemper adterram converfi. iſta inde effe , quod Lunacompactafitexdenſio ribus , & rarioribuspartibusdiverforumcolorum /ig.44. quamvis læviffimis: intuere figuram44. Tab.2. III. Maculas habet naturâ diverſas, perennes. alias , alias inſtabiles propter diffimiles plureſque VII. Certum tamen eft ex obfervationibus, Hevelii præfertim, quod Luna ſaltemofcillet ſeù libretur, idqueduplici motu vibrationis abAuſtro inBoream,ab Ortu inOccaſum,quodex inacu cauſas illarum: videlicet exumbris montium , ex 5 cavernis,&foffis, exparteliquidaLunari. lis ipfius Lunæ accedentibus , & recedentibus ad ejus limbumprobatur. IV. Nam folido-liquida eſt Luna quod pro baturpræterdicta adquartam diemDiff.2. potiffi mum ex eo , quodterreſtria corpora humectet Lunautvulgatumincancris,oftreis,& plantis om nibus in pleniluniis tumentioribus , & fucci ple nioribus: ergò hunc humorem effunditLuna: er goinſehabet: necenimaliterintelligipoteft. Dices ut fol calorem itaLuna producithumo tor rem. Refp.primo&proptereàSoli caloreminef ſe dicimus. Secundo, humorſubſtantiaeft,nonme rumaccidens , &nifiextrinfecusadveniatdenovo in eacorpora;iniisoriri nonpoteft : non enimex rand refractione mera fit,quia nonrarioraevadunt,cum gravioraquoque tuncfiant illa corpora. ran Dices ſecundo , Luna quoque exiſtente ſub is pe terris illud evenit. Refp. non hic defluxu,& re re fluxuſedde effufionehumorisagimus , quem Lu wola na continuò dum vertiturcircatotamterram ef fundere poteſt. Itaque calore Solis attollitur ex Lunahumor illeinvapores, qui ſi concreſcantin parte viciniori terræ quamLunæ, in terram de ſcendunteamque humectant: vicinitas autemhu : VIII. Luna illuminatur lumine ſecundario : obſervaturpræfertim cum Luna falcata eft : pars enim obfcura colorequaſi cineritiotincta videtur. Quodeftlumenſecundarium,&à reflexioneterræ illuminatæ profectum,ut ex Plutarcho etiamvete res fenfere,& noftrâ ætate primumGalileus : ratio eft quia lumen illudnoneftab intrinfeco,quia non uniufmodiante,&poftplenilunium: idque ex eo, quod lumen illud juxta leges anguli reflexionis (exdiſs.18.phy, gene)återræ partibus projiciatur inlunam :unde uberius , &lius eſt hujus modi lumen cumLuna ſupereminet terreftri , & folido tractui globi terraquei ( v. g. Afiæ) quam dumaquæ,&mari pacificoſuperſtat : pars enim terrea utpote ſcabra, reflectit lumen amplius, & plures in partesut poſtulo exdicendis de viſu, &vifibili,.. Obfervationes circaLunam.4 Primò,obſervatumeft,Lunam ingulis diebus 1 mutare locum ſeù punctum ortus , & oc : cafus 518 caſus ſui adeò fenfibiliter , ut vix tantundem Sol Phyſicaparticularis de Mundo. mutetquatuordecimdiebus. Secundò. Lunam tardius moveriinOccidentem quamſtellas fixas : nempe finocteunaLunafimul cumcertaſtella fixaappareat, ſequenti nocte fixa illa Lunam longe præcedit. Idque obfervatum eftmultomagisinoppofitione,velconjunctione quam inquadraturis evenire. Tertio. Lunam cum falcata eſt,converte cor nua in regionem oppofitam Soli , nunquamverò verfus Solem. Quarto. Minoremmole videricum eftinqua draturis,quam inoppofitione&conjunctione. Quinto. Lunam aliquando Solemobfcurare,& ipſumreferendumeft incertum fitum , &diſtan tiameorundemàSole reſpectu habito adterram. II. Mercuriiproprietates I. Soli proximus eft, Fig.49 II. Propterearariffimè videtur. III. Cum tamen Tab apparet falcatus, lucidiffimus eft , & acutiffimam lucem habetobvicinitatem ad Solem. IV. Vifos eſtàGaſſendo ,&Hevelio,& aliis in ipſo Sote eclipſatus, & quaſimacula:fedeoinhuncmodum viſo ejusque parallaxi obſervata demonftratum inde eſt reliquas maculas Soli inhærere,necplane tas alios effe. V. Scabramfuperficiem habetut planetæ reliqui. VI. Mixtura motuum infigni •movetur velfingitur moveri adcalculos. Utrum per vertiginem agatur ex reliquisplanetisconje ecliptare , quia media interponitur inter Terram, &Solem. Sexto.Hocipſumobſervatum eſtduntaxatcon tingere inconjunctione Lunæ cum Sole. Septimo. Obfcuratur autem Sol quoadcertas terræ regiones nonveròaliàs : & nunquam toti terræ hemiſphærio : inde probaturterrameffeLu namajorem. Octavo. Quandoque ita Solem obfcurari ut limbus ejus lucidus quali ſplendens annulus re maneat. Nono. Viciffim adnotatum eft , "Lunain ipfam quandoque deliquium pati , & eclipſari. Idque ex eo quod inuinbram à terraprojectam immergatur. Videlicetcum interSolem , & Lu " ctura eft. III. Venusplaneta , & fydus omniumnotifm-Fig.48. mumvulgò ,&fplendidiffimum, poft Solem, &Tab. Lunam. I. Teleſcopioapparet cumphaſibus , ſeù apparentiisferèlunaribus. II. Illud mirum quodfal cataVenus ,&dichotomauberius ſplendeat oculo nudoprofpecta,quamplena,&rotunda: fed ratio eft,quod tuncpropiorfitterræ:denticulata quoque apparet, cum falcata,fiteleſcopioſpectetur: unde ejus ſcabrities ,& afperitascolligitur. III. Ratione fuorummotuum fitutquandoquevefperepoft oc cafumSolis,quandoquemaneanteortumappareat, quandoque etiamperdient exubertatelucis,&vi cinitatemad terrain. IV. Vifaeft eclipſata in Sóle namdirecto mediainterponitur terra. Decimo. Lunam obſcurari reſpectuhabito ad totam terram. Undecimo. Lunam eclipſatam lucem nigram, &ferrugineam quandoqueretinere, quæ inLu nam projicitur à radiis Solis refractis in athmo ſphæraterræ,&indeallapfisadLunam. Duodecimo. "Eclipfim Lunarent frigidum hu morem,&frigusin terram influere. Decimo tertio. Eclipſim Solis parumtempo ceumaculaolimà Scheinerio,&deindeab aliis. V. Vertiginosè agi probabiliffimum :quodex maculis ipfiusprobaripoffe contenditP.Fabri. IV. Mars cum reliquis ſuperioribus appel lationes has fortitur , quibus prima veluti ejus proprietas fignatur ſcilicet. I. Veldirectus eft,vel stationarius,vel retrogradus.Hoceftitamixto& compofito motu agiturzütquandoq;videatur motu propriodeferriabOccidente inOrientem : quan ** doque toto hujusmodi motu carere : quandoque motum illum convertere in motum abOrientein ris perdurare , & totalem eclipfim eſſe inſtanta neam, quia Sole tardior Lunamovetur inOcci dentem. At eclipfis Lunæ quandoquetres horas obtinet : latitudo enim umbræconicæprojectæ à terra in locum ecliptis longèmajor elt quam fit amplitudoLunæ. His obſervationibus ſuperſtrui Occidentem. II. Mars cumretrogradus eſt ſexies feipfo majorapparet : quiatunc terræ vicinior eft.Fig " III. Maculas habet eaſque conftantesex quibus vertigoMartisprobaturexCaffine. Tab.2. V. PlanetæJovis propriarecenfentur. I. Re trogradus terſe ipſo major exhibetur ex ratione turAſtromialunaris. Planeta alii. 1. SECTIO V. M jamdata. II.Maculashabet,&fafcias, ſeùzonas Fig.4 * obvolutas ex quarum diverfis phafibus feu appa-Tab.a rentiis abEustachioprimumobfervatis,P.Goftignez vertiginem Jovisdemonftravit. III.-Satellites ſeù planetulas dictos ſtellas Mediceas habet ( ut in Ercurius eſtomniumplanetarum lo- fig:46.)peragentesgyros fuos circaipſumdiverſa co proximus Soli , ſuccedit Venus. Uterq;diciturplanetainferior:tres a liiverò,Mars,Juppiter,Saturnusplanetæſuperiores appellantur : quod duoillicircumaganturlicet& mifceantmotus fuos,propiorestamenfemperfint Soliquam terræ : contrareliquitres. Nullusexiis centrum habet in Solegyrorum fuorumſenſume taphyfico neccirculariter movetur fed potiùselli pticè, aut verò fimilius per ſpiras : nifimavis re aius dicere via humanitusincognofcibili. Omnes hi planetæ lunæ funt , &nonnullicircaſelunulas alias habentutmoxdicam: nonomnes tamen ex terra profpecti phaſes lunares exhibent : falcati videlicet apparentes aut dichotomi : Mercurius tantum , & Venus hujusmodi videntur idque velocitate. IV. Ab horum umbris quandoque Juppiter maculatur, ut ipſe eos quoque eclipſat umbraſua:unde luce Solishunc&illosilluminari conficitur. VI. Satürnideniqueproprietates funt.I.Remo-Fig.45. tiffimus eft omnium Solarium planetarum. II.CumTab.2. retrogradus eſt major duplo videtur. III. Obſer vatuseft àGalileo veluti ovali figura , & quando que tanquam anfas >aut manubria haberet : ab Hugiensdeprehenſahæcphaſis inde effe,quod in medioannulo,feùcirculofenfibiliterlato , & in ſenſibiliter crafſo pendeat Saturnus ut ſphæra ar millaris in horizonte ſuo ( ut in fig. 45.) inde ob diverſam inclinationem adterramillius annuli ap parentiæ &phaſeshujusmodi Saturni facilèexpo nuntur. Differt. VI. Decorpore Cœlefti. muntur. Huictamenexpofitionioccurritnovoſy- tionis Non veròeftab intrinfecoaccenfa , & 519 RemateDominusGalletAvenionenfiscontendens ſplendida,ledopaca & illuminata. citraverum annuluminmeram reflexionemhomi IX. Nam Cometæ omnes obſervati ultimis nis ſolaris certàobliquitatephafimhancreferripof fe: ut in diariogallicoeruditorumanni 1684.1V, Falciametiam diftinctamabannulohabet obler vatam à Caffino,quæfortèprofundiffima folla eft. V. SaturnifatellitenunumdetexitHugiens , alios duos Caffinus ,& iterum duosJofephCampana longiffimoteleſcopioadhibito, C EECTIO VI DeCometis. Ometa eft phænomenonnonperpetuum in cœloapparens fubindecaudatuin crinitum,de quolequentiaſtatuo, vel feculisduobus, caudamhabebantSolioppofitum, utetiamante1ychonemadverteruntalii, & quif que potuitin Cometaanni:1680. unde cauda illa meraflammanoneft,quæ velfurfum ferretur,vel inordinate: ledradii folaresper Cometæcaput ſe midiaphanumpenetrantes,&indeeffufiinmateri amnonomninodiaphanam , quæ velutiathmo ſphæram Cometafacit, apparentiam illamcaudz efformant: ut contingitinmeteoroilloquodVirga dicitur ex differt. 5. quodqueprojiciturquoquein partemSolioppofitam, X. HinctriageneraCometarum,primicauda ti funt,fecundibarbati , quiin anteriorem partem 11. Plures Cometæ(nifimavisomnes)ſuperlu anaresfunt: ratioeſt, quia fiparallaxiinhabentmi norem,quamLunahabeat;funtfupraLunamiquod radios illos projiciunt, &differunt àprimis tan. tumrefpectuhabitoadSolem: nam fimane oria principium aftronomicum certiffimum; fed expe turCometa anteSolem barbatuserit , fi veſperè rientiahoccertumadeo eft,quamquodfintmacu confequaturcaudatus erit:tertii funtcrinitiinor bem radioseffundentes: ex eo quodmateriacon læin Sole,&fatellitescircaJovem:perindeenimex-certiffimis obfervationibus cuncta iſta comperta ſtentita condenſata,&compactaheterogeneè,ut radiosSolis reflectat fimul & refringat,idque un Aunt,utnemonifiimperitiffimus hacætate,& obi dequaqueinorbem, ftinatiflimus temporeTychonisnegareaufusfuerit: fatetur enimRiccioliusargumenta ſychonis totac tantaeffeutevidenterconcludere videantur. 111. Cometæ non fiunt ex conjunctionevel ſydono notorum Planetarum: evidenti enim ex perientia manifeſtumfimul videriCometas,&fe paratos Planetas vulgares. Præterea extra Zo mi diacumquandoque ſuntCometæ ,undènonexor bitant Planetæ : ficCometa anni 1680. & 1681. cvanuitintertriangulum,&caput medula. IV. ProbabilenoneftcoseflePlanetasextraor dinarios , redditos confpicuospercircularemmo utum,cumverfusterrampropiusaccedunt:finefun damentoenim figunturignotæ hujusmodi circula res orbitæ. V. NoneftaggregatumexStellisanteexiften tibus &feleconjungentibus,quia obſervareturca rumacceffusmutuus,&receffus. VI. Noneſt Stellaapparensdeterſis maculis &quafi amotovelamento materiæ ſtriatæ illam ante contegentis : quia perinde maculæ iſtæ quafiexvorticibuscarteſianis erumpentes Stellas Exas quandoque occultarent : quod nunquam الجديد erf dor الله & Te factum. 10 VII. Itaque probabiliſſimumeſt Cometas ficri denovoexmateria,&vaporecæleftieffluenteex globis mundanis, &diverium inmodumconden Latoadhibita analogia macularum folarium:pro baturquiaàmateriafublunari,vaporibus nempe & exhalationibusterræfierinonpoffuntſaltemexto toCometæ, quæfuntcorporamajoraquamterra: ergoàmateria fuperlunari: itemquia certumeſt, maculas , &faculaserumpere àSolemajoresipſa terra : eft autem obfervatum apud Ricciotum, quod eotempore quo Cometæ apparent , nulla apparuerit macula circa Solem ut anno 1618, Hincconficiturmateriamillam ſolarem (ut quo que cæterorum aftrorum)longius àSoleeffuſam inCometamefformatam fuiffe. VIII. CaudaCometæ eſtrariormateriaquam illa, undecaputCometæconftat,ſedejusdem ra Faciliter XI, Cumveri Cometæconflentexmaterianon quidem accenla led duntaxat illuminata àSole idquemanifeftumfitdecaudaexdictis,inde fit,ne quecaputacccenfumeffecum fitejusdemrationis. Sednonnulli confundunt Cometam cumDracone volantevel fimili meteoro,cum tamen longumfit difcrimenquoaddurationem,motum,fitumque... XII. NihilpertinentadCometas calamitates, quæpercademtempora forteeveniunt in terris: namperindecontingunt,majoresquoque,fineullo Cometa&Ariftotelemretorqueoadfeipfum 1.Me teor.cap. 6.dicentem: non oportebat aliquando quidemfieri,aliquandonon,fedfemperutcerta defignareturcaufa. DecirculisCæli imaginariis,&illorum primo invento. Ropterobfervatos motusCæliimaginati funt P primi illi , qui ad philoſophandumteſedede runt,circulosquofdam,&puncta infcriptacce to,exquibuscompacta eſtdeindemachina, quædi citurſphæraarmillaris:hinc operæpretiumeftpræ noffeviam,&occafionemhujushypothefis. I. Imaginati funt, aut fuppofuerunt homines illi Cœlum, &Cælosfolidiffimamefleſphæramà limite Mundi univerſi pertingentem ad Lunam, quæque complecteretur in medio veluti nucleum, globumterreftrem cum athmoſphæra ſuacircum Bua ,addita etiam regioneignisàconfequentibus Philofophis... 11. Obfervarunt autemSolem (uti, & reliqua aſtra )moveri abuna Mundiplaga ,quæ dicitur Oriens , & velutiafcendendo progrediadapicem Cælimoxin aliamplagam,quædiciturOccidens defcendere:iterumque interpofitocertotemporis fpatio ex Oriente extolli : totumque iter 242 horis decurrere: fic Lunam quoque, &fydera. Hinc quia terram ſphæricam ponebant imaginati funtinterrapuncta quatuor feu partes exdiame trooppofitas,quædicuntur puncta cardinalia , δα 4 his 520 his,nominibus deſignantur Ortus , Occafus,Bo Phyfica particularis deMundo. reas , Auster, ſeu Meridies. Mox imaginati funtcirculum quendam itatranſverſim circa ter ramductum,uteamquafidivideret,&undequaque pertingeretuſque ad extremos margines cæli ,qui videntur veluti terræ incumbere : quoque circulo cœlorum ſphæra induo dimidiafeu hemiſphæria fecareturquorum unum apparens eſt aliudoccul tum,&hunc circulumHorizontemappellavere.- III. Cum advertiſſent Solemitaattolli fuprater ram,&indedeſcenderead Occaſum ,ut fummus apexhujus motus, ſeu terminus inter afcenfum, &deſcenſumdeſignaripoffet: finxerecirculumfu praſuumipforum verticem, qui tranfiret pereum apicem , eumque circulum dixere Meridianum qui quaſi dividerettotam Cæleſtem ſphæramtum vifibilem , tùminvifibilem in duoaliamododiver ſo ſectahemiſphæria , quorum unum Orientale, Occidentale aliud. IV. Obſervarunt itempræfertim majores no ſtri , ſeù qui degebant in plaga terrarum boreali, Solem itaafcendere abOrtu ut gyrumcircuitum que quemdam obliquum , & inclinatum non vero perpendicularem relatèad terram motuſuopera geret: inde imaginati funt ſphæramtotam Cæle ſtem ita rotari ut poli illiusimmoti (ex geometria enimjamnoverant in omnibus ſphæris , & globis dumrotantur , & motu orbisagunturdeſignatos effeduospoloscoſqueimmotos effe , ) illius, in quam, poli noneffent conftituti , &collocati in horizonte,ſed polorum unus effetelevatusfuprà horizontemeumquedixere polum Arcticum:alter * verò infra demitlus quem vocavere Antarcticum. Inde adnotata funtduo punctopolorum, & ima ginarius axis feù linca per eos polos , & centrum . Univerſidu& ta. ۴۰ 4 V. Finxeruntquoque alia duo puncta ineſſe Cælo , unumperpendiculariter imminens verti i cujusquehominis exiftentisinterra , quod dixere Zenit : aliud perpendiculariter item ſubjacens pedibuscujusque hominis : pofitumque inhemi ſphærio Cæli fub horizonte , idque punctum eftNadir. Progreſsaimaginatione exprædictis finxe reiterum partes fingulas, & puutta ſphæræ illius Cœleftis folidiffimæ exceptisduobus poliscircum agi & 24.horisdefcriberetotidem circulos,&cir cellos majoresvelminoresproutpuncta fphæræ re motiora,velpropiora erant alterutri polo: atq;cx his circulisnonnullosadnotaruntdiligentius: acpri mocirculumperactumàpunctisæquediftantibus ab utroquepolo,quimaximusomniumeſt,eumquedi xercÆquatoremqui menfura eſt temporis motu fuo. Secundohinc indeabæquatorecirculosalios præcipuosdeſignarunt:nimirumex eajamfactaob fervationequodin æſtateSolgyris fuisdiurnisno ftro Zenitpropius accederet, in hyemeverorece deret;indedefignati duo circuli imaginarii inCœlo quafiex diurna circulatione Solis deſcripti inillis Cœliplagis,quæfuntquafilimites ſolſtitiorum,hoc eſt maximi acceffus , & receffus Solis relatè ad noſtrum Zenit ſeù punctum verticale : ( quod idem) eofque circulos appellavere Tropicos feu verfivos. Tertiocumobfervaffentnonnulla ſyde ranempè vicinapoloArctico nunquamoccidere fubhorizontem, fedperdiemoblucemcopiofio rem Solis duntaxat occultari: quædam verò alia fydera nunquam oriri, nec apparere fupra hori zontem, nimirumquæ proximaſunt oppoſito polo Antarctico : inde duos circellos attentius imaginati funt, unum , quiveluti limes eſſet omnium par tium Cæli ,&fyderum nunquamoccidentium: cumque dixere circulumArticum ; alium, qui effetlimes nunquam orientium:quemvocaruntcir culum Antarcticum. Quarto reliquos veròcir culosab aliispunctis ſphæræ Cæleftiscircumrota tæ deſcriptos, communinominedixereparallelos circulos æquatoris, ſeu fimpliciterparallelos. VII. Prædictos porro circulos , & puncta à num. 1. expofita ſuppoſuere veluti deſcripta ef ſenttùminconcavaparte ſphæræ Cæleftis , tùm inconvexa ſphæræ,ſeùglobi terreftris: quod fa cile concipis cum terra fit veluti ſphærula in me dio majoris. VII. Obſervarunt autem ex quacumque or bis terrarum parte hemiſphærium Cæli videri perindeacfiincentro terræ confifteremus, licet in ſuperficie degamus : inde ſtatuerunt quod ſenſu phyſicoorbis terræ cenferi poſitvelutipunctum comparatumCælo: at ſenſu metaphyfico nonita eft, neque itemſenſuphyſicoquoadcertos refpe tus ,&proportiones inter certaspartes terræ,& Cœli. IX. Nam animadverterunt, refpectudiverſo rum terræ tractuum, velhominumindiverfispar tibus conſiſtentium, diverſumdeſignarepofleho rizontem,diverfum Zenit,&Nadir,diverfum me ridianum. X. Compertum quoqueeft: fi quis exparte terræubi nosdegimus , °ebantprimi Obfer vatores progrederetur rectaverſus alterutrumex quatuor punais Cardinalibus dequibus num. 1. aliquidCæliterræque ſenſim confpicuumdetetum iri à fronte &aliquidoccultandumàtergo. XI. Quodfi perrectamitemviamverſuspo lum Arcticum pergeretviator circumiretque or bemterrarum, polus , & Stellapolaris appareret illlcontinuò magis elevata,& fublimior,doneced perveniret, ubi polus Arcticus evaderet illi verti calis&in puncto Zenit conftitutus : adeoquepo lusitem oppofitus reſpectu ejusdemhominis col locatus effet in puncto Nadir. Igitur vocarunt coshomines authabitatores,qui intaliregioneter rarum degerent, aut degerefupponerenturhabi tantesinfpharaparallela. XII. Si vero quis rectaitem via ſedoppofita tergaobvertenspolopergeret: continuo appare ret illi polus demiffior, & propior horizonti, do nec eo uſque procederetutinhorizonteipſovide retur confiftere polus Arcticus quafi continenter defcendiffet: &fimili quoquepacto polusAntarcti cus quafi itidemaſcendiffet, inhorizonteconfpice retur. Hujus autem regionis habitatoresdixere habitantes infpherarecta:atreliquos omnes inco lentes alias qualcumque terrarum plagas appella verehabitantes in (phara obliqua. Ratio harum appellationum eft, quia primis habitatoribus Solis circuitus funt totidem circuli paralleli horizon tihabitatorum illorum ſecundis habitatoribus circuli Solares ſunt perpendiculares , & red ad illo Differt.VI.De illorum horizontem: tertiis verò, quales nos cir culationes Solaresoblique incidunt, & inclinateſe corporecœlefti. 521 illius Stellæ , fed adevitandamconfufionempro pternum.4. appellaturafcenfiorecta. III. Latitudo eſt diſtantia Stellæ Aab eclipti ca : menfuracapiturperarcum circulilatitudinis : : г. canthorizontemjuxtan 4. XIII. Obfervaruntdeinde proficiente eruditio ne Solem,&Lunam , & Planetas reliqvos, motu hoceſt ducti perpolos eclipticæ ( nam eos habet quodam mixto moveri,qui compertuseft,exeo, diftantes 23. gradibus àpolis Mundi)& Stellam qvode.g.Lunanocteunaappareatvicina,&quafi A,&pereclipticam. fimulperagens cum certis Stellis fixis : ſeqventi ve rònocte Lunaconfpiciatur proxima aliis diverfis Stellis eo ordine utLunaaccedat continuòad Stel las magis orientales, &àmagis occidentalibus re cedat: indè imaginati funtfafciam quandam circu larem ineſſeCœlo ,latitudine quatuordecim , vel decem & octo graduum eorum ,quorum circuli peripheria eſt 360. eamque fafciam dixere Zo diacum. Inejus veròfafciæ latitudine defcriptos intellexerunt totidem circulos , quot ſunt viæcir culares , quas decurrunt motu (quem dixere pro prium) finguliPlanetæ : fupponuntur enim mo veripeculiari motuutformicamovereturfuperro IV. Longitudo Stellæ eſt arcus eclipticæà lo coubihæcfecaturàcirculolatitudinisusqueadpri mumgradumArietis. V. Amplitudo ortivaStellæeſt arcushorizon tis à puncto ortus prædictæ Stellæ usqueadlocum, ubi ſecaturhorizon abæquatore: fimiliter ampli tudooccidua. VI. Circuli verticalesſunt du&i perZenit ,& Nadir,&omnespartes horizontis: horum unus ſempereſt meridianus: dicuntur etiam Azimut A rabicè utquibusdam placet. VII. Almucantaratcirculifuntparallelihori zonti,decreſcentes ſemperusque adZenit ; utpa tamin unampartemdumabrotadeferturin aliam, ralleli æquatoris, de quibus jam dictumfect.7.n. 6. Porrò quicirculusinfaſciæ,feuZodiaci mediode ordinedecrefcuntufque adPolos. ſcriptus eft,via eſt propriaSolis ipfius;quammotu 2 : 0C proprioabfolvit anni fpatio : & dicitur Ecliptica duciâappellationeabEclipfibus.. XIV. Ex præmiffis obfervationibus profe &um eſt ſyſtema illud commune , quoddicitur ſphæraarmillaris: nimirum machina,quæ puncta& VIII. Altitudo Stellæ fupra horizontem eſt ar cus circuli verticalisper illam Stellaın ducti pertin gensabhorizonteadillam. Secundaclaffisterminorumadſphæramter circulos illosimaginarios defignatveluti ſeparatos 1. &avulfos àreliqvis cæli partibus , & magnoufui eft ad imaginandas ordinationes , diviſiones,& apparentias aftrorum, dequibus nulla eſt contro restrempertinentium. to puncta maximeadnotatur , quorum quatuorCardinalia expofita ſect.7. num. 2. & quatuor lateralia in horizontenem pè primum deſignatortumSolis fummè æſtivum , is ni. tru! N de verfia. Ex hacetenim ſphæra nihil ampliusaddi ſcitur quoadCælorum conftitutionem,fedfacilior duntaxat methodus paratur ad Cæleftia confide randa: propterea pofifphærain arımillaremrelictus adhuc eft locuscæteris ſyſtematis , quibus conten dunt explicare , quonam pacto conſtructa re vera fit machina Cælorum,& fiant fyderum motus : ut ſcilicetrefpondeant iis phænomenis , & phafibus , quas repræfentat ſphæta armillaris : ex illarum enim obfervationibus eficæ funtdiviſiones , & ſectiones hujus fphæræ. Plurimum vero confe ret tùmaduſumſphæræillius, tumadrecteAſtro 2 addr nomica intelligenda nomenclatura duplex ſen claſſis gemina terminorum , & vocabulorum: quæ vel ad loquendumde ſphæra cælefti inſtitu ta funt , vel inducta adrein geographicam expo nendam.. fecundum fummehybernum: indicattertium oc caſum ſumme æſtivum, quartum deniqve occa fum fuminehybernum. II. Quinquecirculi paralleli iidemque reſpectu cujuscunqve loci,& iminutati,quitainentanquam lineæ deſcribuntur in mappis geographicis,nempè Æquator,ſeu lineaÆquatoris, autabſolutèlinea, duoTropici,& duo Polares diſtantes23. gradibus cum àpolis. III. Quatuor alii circulinonparalleliſeuclaſſes horumcirculorum. Primò horizonquitriplexeſt: ſcilicetfenfibilis ductus per ſuperficiem terræ us quead limites Cœli confpicui : rationalis ſemper adjunctus fenfibili,& ductus intelligitur per cen trum terræ : denique terrestris exporrectus cir cumquaqve quo hominis ſtantis ſuper planitiem pervenit intuitus : quod ad30. milliaria quidam extendunt, aliisdiſſentientibus. Secundo circu Jus Zodaicus eſt , qui ad alios circulos defcriben . PrimaClaſſisterminorum adCæleftes circulos,& dosin terræglobo adhibetur. Tertiòparalleliæ punctapertinentium. quatoris , qui etiam dicuntur circuli longitudinis quiainillis locorumlongitudinesdeprehenduntur. 1. pelos octe : Eclinatio partis Cæli vel ſyderis (fit in D cator 100 % exemplum Stella A) eſt diſtantia ejus demab æquatore ; ejus menfura capitur in arcu circuli declinationis : hoc eſt circuli ma ximi ducti perpolos Mundi,StellaımA,&æqua torem. II. Aſcenſio recta StellæAeſtarcus æqvatoris à puncto ubi hic ſecatur à circulo declinationis ejusdem Stellæ usque ad primumgradum Arietis in ipfo æquatore : videlicet revera eſt longitudo Quartò meridiani,qvi etiam dicunturcirculilatitu dinis: hoceft in iis diftantiæ locorum abæqvato redignofcuntur. Porroconftitutumeftexplacito, primummeridianunundèſumantur initialongitu dinum,eumeffe , quitranſit per montemPicum Infulæ Canariæ. IV. QuinqueZonæattendunturſeufaſciæcir culares in globo terraqueo , quarum limites funt quinque illi circuli notati num. 2. Etenim inter utrumqve Tropicum fafcia intercepta eſt Zona Uuu tor 1 Phyſicaparticularisde Mundo. 522 torrida : hinc inde proxima eſttemperataduplex ris ſuperatmediahoradiemlongiffimam remotio usque ad circulospolaresquibus includitur frigi daitemZonaduplex. V. Climata funt fafciolæ,in quas ſubſecantur Zonæſeufalciæ majores &hincinde ab æquatore numerantur 30.climatavidelicetusqueadcirculum polarevigintiquatuor: quorum fingula mediaho racomputantur: hoc eſt diſcrimeninterhabitato res unius climatis à poloremotioris , & contigui alterius.climatis propioris polo eft , quod dies longiſſima ſeuæſtiva Solſtitialis reſpeau propio : Tis. At à circulo polari ad polum ſex climata computarittur , quorum unumquodque uno menſe cenfetur: nimirum propterdies artificiales men ſtruos , bimeſtres &c. qui contingunt in ſphæra parallela vel quafi parallela. Sedhactenus iſta: interimpofitoveluti fub oculis Mundo hæreamus exaudituri cum Auguſtino voces illius qvibusin definenter:fenonnifiàDeoineffabiliter,&in vifibiliter magno,&ineffabiliter &invifibiliter pulcrofieripotuiffeproclamas. PHYSICA PARTICVLARIS. DE ELEMENTIS HVJVS MVNDI, SEV Quatuor corporum fimpliciumcontroverfa , &phy A ſiologicapertractatio. Tamusadhucin phyficiscontroverfiiscolle &urifru&umex iis,quæanno præterito velexcultavelfatafunt: ſcientiamenimrerum naturaliumu nusnoncapitannus ritu naturæprolixiori intervallodividentis ſemen tem, &meſſem. Porròfructumjuxtaproficuum,& fapidum exconſe quentibus porrigiſenties,modopalato ineruditononſis,àtriplici quæ fupereſt corporis naturalis tra&atione; deelementis videlicer,de mixtis expertibus vitæ; dequeanimatis. Ad illud verò primumdumaggredimur proderitrecoleredif fert. 6.&7.phyf.gen,illamfect.1.&2. hanc 2. Controverſadeelementis generatim. ElementorumAriftotelica definitio eorumque certaproprietates. Lementum Ariftoteles definit (5. met. cap. 3.&3. decœlo tex. 31.) id ex quo inexistentefit corpus : &ipfamelementumeftindivifibile in paries beterogeneas : hoceftin partes quæ funtcorporadiverſæ ſpeciei phyficæ: ſtatim nota easvoces exquoinexistente,& com para cum definitione materiæ primæ itemArifto telicadata differt.3. phyfic.gener,fect.2. num.4. nempe estprimumſubjectum exquoinexistente fit aliquid: utrobique deſignaturpars conftitutiva rei exinde faciendæ , nonveròterminusmerusà quo,velquid fimile. Caterumhæc triadiftingues: elementumpurum impurum,&fignumelementi; hoc poftremum defignatcorpusquidem mixtum, ſedinquoexmajori potioriqueparteultroſepro dat affinitas cum uno ex elementis potiùs quàm cumalio:ficciniseftfignum elementiterræ: aqua , roſacea elementarisaquæ. II. Interproprietates elementorum incommu ni prima eft numerus quaternarius , qui negari nonpoteft,necdebet: quo tamenſenſuconceden dusfit nonnulla obfcuritas: num ſoloſenſuexpo fitodiff. 6.phyſica gener.ſect. 1. numquoqueſenſu præfentis num. primi , quo elementum idemeſt accorpus fimplexmifcibile?quodhis rationibus HE probarividetur. Prima,quatuorfuntprimæ quali tates calor, frigus, humiditas, ficcitas: ergoqua tuorcorporaillarum funtprincipia: ſedcontra il larumqualitatum primatum,&numerum multaob ſtant: curenimnon plures, cùm obſcurèfatis reli quæ omnesaffectiones,&qualitatescorporum ex illis veluti ex ſcaturigine deriventur, videlicetopa citas , perfpicuitas , colores &c. ? adhæc recole differt.23.phyf.gen. Secunda ratio petitur ex re folutione corporum:quatuorenimilla velillorum figna eruuntur: nempècinis,flamma, humor,ha litus ex combuftione ligni : ſed arte chimicâ plura alia qvoqve extrahi enarravimus diſſert. 6. phyf. gen.aſect.3. Tertia ratio, quatuorfunt locadefi gnata elementis Mundi, & præcipuè elementaris ignis locus ſphæra eft circa concavum cælilunaris, ergo &c. fedhocpoftremum eadem facilitatene gaturquapofitum fuit: idque negatum reliqva in firmat : præfertim cum receptaculis iftis reliquis impura elementaduntaxat contineantur : qualis aqua marina; necaliunde privatasſedesdeſtinare fitneceſsè,elementis quatenus mifcibilia ſunt. Ita que poftulamus ex authoritate quatuor eſſe ele mentaſeurmiſcibilia. III. Alteraproprietas eſt:elementa ſecundùm corumpartes fieri de novo,generari,& corrumpi utipſamixta:quodrectè dictum fideimpurisele mentisfit fermo vel elementorum fignis. Qvan tùm verò adelementa pura lis eſſe poteſt minimè decidenda,potiffimumcumſenſuperipateticopu Uuu2 rus 524 rus ignis neque comburat , neqve ſplendeat:talis Phyſicaparticularis deElementis. enimin ſphæra tunari ponitur. Qvare fi conce datur purumignemnoncorrumpidifficilèdicetur generari : aut cætera elementa puracorrumpi& generari. perindeeſt , cùm perinde illa ſpeciedifferantà mixtisrefolutis) nonmajori opera aut diffimili ac glacies refolvatur in aquam , & ab aqua lixiviali lal deponatur : ergo quemadmodum prudenter negari non poteſt aquam in glacie , & falem in IV. Elementa invicemtransmutaritertiapro- aqua lixiviali actu fuiffe , ita neque elemeritailla prietas eft:videlicetpura in impura :qvodperinde certum ac mixta in mixtacommutari : hoceft quandoque mutationerigoroſa, quandoquelaxio ri : experientia enimconftatperindeexignefieri cinerem, ex aqvavaporem,&ex vaporeaqvam: ac exferro rubiginem, ex minerali metallum,& fi vis exfemine lactucam. Lis vero,quoadimme. diatam ,& proximamtransmutationem cujuslibet clementi in quodlibet ſtatim paritate mixtorum compefcitur : ut enim mixta fingula naturaliter immediatè in qvælibet alia mixta nontransmutan tur , ita neqve elementa. Quareelementa, quæ dicuntur diſſymbola : (hocestquibus infuntqua litates oppofitæ in ſummo) immediatè converti invicem nonpoffunt: elementa verò fymbolaita mutari, conceditur. At elementa pura mutuòita transmutari prorfus falfum : ut vel ex eopatet, quodjam ab igne totus aer transformatus effet ardente ignein aere: de reliqvis item par ratio: neqve æquilibrium autcompenfationemperfuade requis poterit: hoceft quodtantundem puri ignis alibi convertatur in aerem , quantum hic aerisin ionem. Quartaproprietas Elementorum. Elementafenfuphyſico,&fenfibilinonfunt A actainmixtoperfecto.... Dhocaffirmandumrevocaexdiffert.7.phyf. gen.fect. 2. num. 8. mixtionisdefinitionem: exejusdemnuin. 11.diftinctionem mixti fub ſtantialis in perfectum,&imperfectum:& primum breviffimè &peripateticè fic explica: corpus mix tum eductione novaformæ ſubſtantialis, quæeft forma mixti, generatum. Prob.concl. inmixto perfecto elementanonre tinent actualitates , & virtutes fuas proximèexpe ditas Tenfibiliter, adeoque neque denominationem ſuamprimariam, ſeù meritum objectivumutdica turdeligno v. g. hit eſtignis,hicest aqua,ſedhoc ipfum ex diſſert. 7. citata num. 13. eſt, elementa noninefleactuſenſuphyſicoinmixto,g.&c. Elcmentafenfumeraphyſico, &infenfibitifunt attuinmixtoperfecto. P : ; Rob: juxta minutiffimas inductiones ,juxta principiaphyfica apudPeripateticos indubia, juxta fententiam Ariftotelis fincerèdeclara tamnegarinonpotefthoc ipfumergo&c. Trici pitis antecedentis prima parsprobatur: ex filice icau calybis colliſo : exfunibuspertractis,&ſex centis aliis exilit ignis : mixta pleraque perfecta refolvunturin quatuorelementa, faltem impura, velfignaelementorum, (quod adrempræſentem in mixtisperfectis. Clamabis foio hæceffe mixta perfecta:illa imperfecta: fedexperientia,&indu ctio præcedit has nomenclaturas ex eaqueſtatu endumeft, quidcommunequidpropriumfitutris quemixtis. Secundaparsantecedentisprobatur1.quiamix tio,mixtiononeffet: illa enim exAriftotele(lib. 1.de generatione cap.20.) Eft mifcibiliumfeu elementorumheterogeneorum alteratorumunio: atunio eſſenonpoteftnifi elementa unienda actu permaneant : ergo &c. adde paritatem compoſiti cum mixto: utmateria&formaunitaeffentialiter petit perſiſtentiamutriusque : fic elementa unita, feu elementorum unio. Secundò quia effectus denovoeffet fine cauſaſecunda efficienteinvoca to extraordinario concurſu Caufæprimæ quoties. cunqueab igne comburiturlignan : exhoc enim refoluto fit humor , vapor,exhalatio,cinis &c. fingula funt corporaphyſica, & fignafaltem ela mentorum: dicis illagignidenovo:caufamdeſigna efficientem: nonipfum lignum deſignabis , cre do,quoddeſtruitur dum illa primo fiunt: fedne que ignem comburentem : quomodo enim idem ignis ut caufa adæquata ex eodem ſubjecto co dem mododifpofito (falvo co axiomate: idem manensidem,femperfacit idem)producatnatu raliter terram , falem , aqvam &c. cogitaquævo lueris effugia : femperrepones abfona Ariftoteli: quale illud, quod inligni partibusdiverſis diverla difpofitionesinfint:jamenimfateris noneffequid homogeneumlignum e.g.palmare,contraidquod alibiſemperdenuncias: prætereajamadmittisineo lignopluresformasſubſtantialesheterogeneasexi gentes velproducentesdiverſas illasdifpofitiones, quodipfumalibi negare foles. Mirum quoque ſi diceres ignem illum eminenterformas illasfalium, terræ,vaporuncontinere: adeoqueperfectionem qnandain propriamDei attribueres igni, autical temignemperfectiorem diceres illis mixtis , qua omnia minime cohærent. Tertiapars antecedentis probatur: Ariftoteles ita fenfit , & ita Tenſiſſe ſentiunt celebres totius antiquitatis Peripatetici Alexander , Philoponus Niphus,Themiftius, Averroes,Avicennas ,Alber tusMagnus , Aureolus , & eruditè noſtra ætate Plurimi. Cæterùm Ariftotelis textus primus eft definitio elementi citata ſect. 1. num. 1. ex qua fit : vel materiam primam actu noneffeincompo fito , vel elementa actu eſſe in mixto. Textusle cundus ex definitione mixtionis paulò fuperius citata. Ubi miraberis illorum perfugium , qui di cuntvocemillam alteratorum,eſſe idemaccor ruptorum : qvodmanifeſtè falfum,tum propter terminum unio mox ſeqventem , tùmquia apertè Aristoteles dicit elementanoncorrumpi, tùm quia eodem ipſo libro 1.de generatione accuratiffime diftingvitAriftoteles corruptionem ab alteratione. Tertius textus : quoduno corrupto velutroque elemento mixtio effe non potest: misceri enim nonpoffunt,que nonexistunt(ficapertè exlib. 1. de '1 Differt 1. Deelementis generatim. degenerationetextu 82.) Quartustextus:opor setutfitfeparabilecum exiftentiaàmixtou 525 mentoineademparte materiæprimæomitto (non enimhocdicout moxaudies)nonpoffunteffe fi trunqueelementum(itatextu 83.)Textusquin tusex illoipfo locoquemprofecontorquentad verfarii (eft textus84.)confundentesmodumlo quendi Ariftotelicumcumrecentiori inſcholisufi tatoquoad hæcvocabulavirtus,potentia, actus: dicunt enimelementa verè corrumpi,&tantum remanereinmixtoquædamaccidentiafimilia, (& noneademjuxtarigidos Peripateticos)accidenti bus elementi e.g.caro habethumiditatem fuam, &aquafuam: atque ideffequoddicitur: ele menta ſecundum virtutem remanere in mixtis. Cæterùm Ariftoteles nominevirtutis intelligitef fentiam,ſubſtantiam,&naturamipfius elementi, quævirtus , & principiumeſt motus, & quietis periplum: nomineveròactuscum additofimpli citerintelligitfenfuphyfico,&fenfibiliterexiſten tiamelementi; atqueclariffimèpronunciateodem contextu,elementanoncorrumpi: ſedaudiipſum Ariftotelem: elementainmixtononpermanenteo moto-actu utcorpus,&album(videliceteo modo Menfibili , & phyſico , quocorpusalbum fentitur effecorpus,&effealbum)fednequecorrumpun zur:faivatur enimvirtus corum,quænamiſta virtus est elementorum ,quænon corrumpuntur? nimirumnatura , & fubitantia elementi fineejus operatione ad extra exuperanti. Sextustextus lib. 2. degenerationeubiexprofeſſohancquæftio nemverlat,nonverò lib. 1.contra quam nonnulli opinentur :textu inquam48. Quamiſcentursen 10 elementacorrumpunt excellentiasfuas(græcè 20 ecC de 1 Te Jos ὑπεροχὰς)adinvicem,ideo illorumelementorum utrumquenon estfimpliciterattu(videlicetutcor pus&album extextuanteced. )fedfitquidme diumfeù mixtum. Quibus verbisdeſignaturin mixtoclementainvicem impedirine operationes ef fuasadextrafecundum totam energiam, &ente lechiam (quoutroque græco vocabulopromifcuè hic utitur Ariftoteles )exerceant, adeoque à for mamixti, cuifunt fubordinatæ formeelemento rumcontineriiflasin officio , aquilibrio,&tempe ramento : & hoc ipfum fignificariab Ariftotele, cumdicitelementanoneffe fimpliciter actu , & energia,&fecundùmexcellentiasinmixto. OBJECTIONES. Bjicies 1. Ex Arift. non remanentactuele menta in mixto. Reſp diſt ſecundùm exu perantiam , & excellentiam operationisco: ſecundumeſſentiamfubdift:ſenſuphyſicoco:meta phyſicone: Exempla iſta præmanibushabebis :ut pondus inæquilibrio,&gravitas manet,& nititur actu,licèt nonactudeſcendat, quia impediturab aliopondere æquilibrante : ut aqua inglacieactu non humectatautfluit: utignisinſphæraperipa tetica actu non comburitautſplendet: utlux in corporediaphanoinhærensnon illuminat: utfor maignis&calorin ſummoinamiantoinhæret,nec tamencoufumitpropternullam capacitatem com buſtionis in ea materia : ita elementain mixto, Contra I. Contraria nonpoffunteffe fimul in eademmateria: fedelementafaltemmediatè funt contraria: ergo &c. Reſp. diſt, ſecundumexcellen tias fuas co. fecundum formam fubftantialemfub. dift. non poffunteffe fimulelementumcum ele muluna formaelementariscum formamixtiin ea demparte indiviſibili materiæ ne. Contra2.Ergoincidimus inſententiam illorum, qui dicunt elementa ſecundumformas refractas, &remiſſaseſſe inmixto : quod falfum quiaſub ſtantia non fufcipitmagis,&minus. Refp. dift. ſententiam illorumperperamexpofitam ne,ſince rèut abillis fuitpropoſita, intellectam conc. quos vocas illos Principes funt philofophiæ peripateti cæ, qui cumdixereelementa refractapermanere, idfibi volebant, quoddixit Ariftoteles,nempeclc mentanonremanerefecundum excellentias ope rationis fuæ: hoceft remanere impedita, æquili brata,&temperata, Contra 3. Ergoforna mixti facit unumper ac cidens : quia advenitenti completoper formam elementarem.Refp.exdiffert. 3.phyſ.gen. let 2. ubi de formispartialibusperdiftinctionem forma fubordinatæ,&nonſubordinate;inde facilè dilui turquodopponis. Contra 4. Generatio unius eft corruptio alte rius ,ergo elementumcorrumpiturcum mixtum generatur. Refp.negoconfeq. formamixtiante. cedentis, vel impurielementicorrumpeturadſal vandumaxioma: remanentautemparticulæele mentipuri,impuratætamen, modocumunafor mamixti,utpriùscumalia. Objicies 2. Velremanetignistepefactus vel eſt inexplicabile quomodo nonextinguaturvel non comburat. Refp. negoanteced. Utremexplicem, rigido Peripatetico , ex eo peto , num ignis in ſphæra fuafit tepefactus vel extinctus , vel Lu namipfamcomburat ? Item extepeto, fiexillis es,quidicunt inporis filicis , & funium, immo & aquæ marinæ latereparticulasignis nonconfian testamenunumcompofitum cum filice &c. fed ſolumjuxtapoſitas : undeſcintillæprodeant, quæ colliſione & agitationeexcitantur: peto,inquam, idipfum: &utdices,dicam : videlicet particulas diſperſas uniuselementi, & immixtas fecundùm minima cum particulis alterius elementihabere quidemaccidentia ſua immanentia , & propterea nondeſtrui; fedoperari ad extra feorfimnonpof ſe effectum adæquatum, & æqualem fuæ virtuti, quiainvicemimpediuntur: &inde fit,utignis non comburat, necaqua ignemextinguat: hujus ra tio ulterior petenda eſt ex diſſert. 10. phyf. gen. ſect. 2. num. 12. ubidixi particulas infenfibiles agerenonpoſſe ſphæricè, Contra 1. Eft inexplicabile quomodo mixtum agatadextra effectum faltem mixtum,&tempe ratum : iteminquo pofita fit elementorumaltera tio, Reſp. hocpoftremumexplico: pofitaillaeft tum indiviſione ,&terminatione (juxta phrafim Ariftotelicam ) elementorum , tumquodfingulæ particulæclementorum fint inmateriaprima , in quaeſtitem forma mixti , & accidentia propria hujus forme; indealterantur formæ elementares : hoc eſtdeterminanturutaliter fe habeant quoad energiam fuam,acfehaberentſiſeparatæ effent,& actunon ſubordinatæformæ mixti. Illud primum confequenter explico : æquilibrium enim,& tem peramentum exeo eft, quodparticulæelemento rumjuxtapolitæ , veluti caufæinadæquatæ agant fimul 526 Phyſica particularis De elementis fimul ad extra a&ionecommuni ,& fe mutuoim pediant, ne exerantinactu fecundototaliter fuam Virtutem : ( ut quantum ad caufas totalesinactu primodixiDiffert. 10.phy.gen. fec.5.num.2.): proptereà producunt operationem temperatam: ficuti arenulæ plurimæ argenteæ , & ferreæimmix tæ emittunt ſpeciem cæruleam ob mixturam: quemadmodum etiam plura mineraliapræfertim fpiritus vitrioli , & tartari fimul immixta calefa ciuntfenfibiliter; licetſeparataſenſuphyſico calida noneffent, Contra ſecundo, vel in eademparte mixti ſunt omnesformæ elementorum ,&forma mixti:hoc eft quinque formæ velnonfunt : athocfecundum eft contraAriftotelem , qui dicit mixtumconftare expartibus fimiliaribus &homogeneis : pars au temunamixti effet ignea,alia aquea. Refp. utin corpore equi v. g. in fingulis partibus eft anima cqui,non vero in fingulis eftforma oculi, ficin mixti fingulis partibus non funt omnes fimulfor mæelementares ; fed en forma mixti cum aliqua forma elementari : quoniam vero fenfuduntaxat metaphyfico formæ elementares infuntin mixto; proptercaomnespartesinfenfibilis mixti(quæpro indedici folent partes mixta) funtejusdem fpe cici, & homogeneæ; tametfi partes mifcibiles , & infenfibiles fintdiverfæ rationis ,& fpeciei propter diverfas formas elementorum, "Objicies tertio , in omni ganeratione de novo fit refolutio accidentalis ufque ad materiam pri 3 denominatur. Refp.nunquidinhominec.g. có gnitio recipitar in corporehumane utdenominet hominem intelligentem ? Hæc exinde dicuntur quodomniaper cauſas formales , & fubje&a pu tenturexpedienda quodfæpius à menegatumeft: merita enim objectivaadhujusmodidenominatio nesnonfolius ſubjectationis,& informationisgra tia,fedveltitulounionis velconnotationiscumil loſubjecto funtinnatura: in renoſtradenomina turhomo albusrationeunius partis inqua fubje ctaturalbedo : fimiliterhomo intelligens. Contrafecundo, folumcorpusnonpoteftde nominari intelligens: at forma ignis fecundumſe denominaturcalida: ergoideftex eoquodinilla forma fubjectetur calor. Refp. ne: conſequen tiam: hoc ipfumeft exaptitudineadtalemdeno minationem,quæ eftinforma ſecundum ſe: non vero fimili aptitudo eſtincorpore item ſecundum ſe: nam formaignis eftidratione cujus debetur calortali corpor. Contràtertio , formanonperficeretur abacci dentibusfi illanon reciperet: fed perficitur : ergo &c. Refp. nego ma: qualem qualem perfectio nemconfequeturex eo , quodin eodemſubjecto recipiatur, & veluti ad eandemmenſamaccumbat cumaccidentibus. Contra quarto,ſubjecta quæ non poſſunt deno 1 minari calida,nonrecipiunt calorem: ergo è con trario quæpoffunt , recipiunt. Refp. totumne mam perAriftotelem:hoceftpereuntomniaacci dentia quæ erant in corrupto, & fiunt de novo alia : ergo à fortiori ht refolutio fubftantialis , & pereunt omnes formæ fubftantiales quæ erant in corrupto:probatur anteced.generatio eft mutatio totius în totum nullo fenfibili remanente utfubje &oeodem. In gratiam hujus objectionis fit. CONCLUSIO III. Ingenerationecorporumnonfit pradiéta refolutio accidentalis. Robatur quia miutiplicaretur otiosèproductio Paccidentiam accidentiamfi fieret': ergo&c. Probatur an teced, accidentia faltem aliqua omnino fi milia funtproprietates ,& affectionestumcorpo ris corrupti tum geniti, quædicuntur communia : fed otiose corrumperentur, utnovaomnino fimi lia producerenter ingeneratione: fatis enimeft ut go : confequentiam pſeudofummulifticam , cum it aboppofito antecedentis ad oppoſitum confe quentis contra lib. 3. elem. thefi 23. Antecedens falfum, quia lex recipitur in aere diaphano, quin hicdenomineturilluminatus. Contrà quinto , accidentia firmius inhærerent materiæ , quam forma fubftantialis , fi hac ab eunteilla perſtarent. Refp.Dift. firmius firmitate gradus, & compofitionis nego, quia formafub ſtantialis facit unum per ſe: firinitate minoris fe parabilitatis co:hæc eft conclufio. Objiciesfecundo,num&accidentianoncommu niagenito&corruptofoli materiæprimæ inhærest quandocumque funt?Refp.ad tollenda fuperflua fubjecta,& addandamomnemrationementelechiz formæ inateriali fubftantiali&hocaffirmo. Quinta proprietas elementorum. illa conferventur fi fieri potelt fine abſurdo quod J. poffepatebit. Refp. itaque ad objectionem præ Exam,illudtotum,& illudfenfibile effe ipfum cor pus fubitantiale quod totiin mutaturlicetnonto taliterin generatione , nec ibi ullo pacto comme HÆcilladifputatararo, frequentercom memorata, &nonpaucisæquivocatio nibus involuta de gravitate elemento ruminpropriislocis:nilhicverſo degravitateae. ris,affumo elementacerto graviaterram,&aquam, morantur accidentia quodDiffert.2. Phyfico-me taphyfica fec. 1. num. 17. collegiexdefinitioneal terationisibidempofita. Objicies rurfus:illa accidentia faltarent hoc eft mutarent fubje&uin ergo adeft abfurdum. Dift. fubjectum inhæfionis nes fubjectum denominatio nis co: quodvere fubje&umphyficumnoneft, fed efltotum,&collectio refultansexſubjecto inha fionis & alia parte, &hoc totum denominaturab affectionibus , &accidentibus partis niſi ſpecialis : adfit repugnantia. Contra primo , debent recipi in ſubjecto quod &inprimisnoto: idem quæripoſlede mixtisgra vibus ; num illa aliquando velalicubinongravi tent? utvinum &cætera liquida, metalla, mine ralia,&fimilia dura. II. Obfcuritatem faciunt hi duo terminigra vitare,propriatocaelementorum: primusexDiff. 12.& 13.phy.gen.demotu locali fic intelligendus, ut diftinguas gravitatem à gravitatione , quæ et actus ſecundus illius: quæque iterum dividitur in mirumnisamſeugravitationem negativam , quam aliqui vocarent appetitum innatum defcendendi deorfum : &in impulfionem feù actualem produ aio Differ. 1. De elementisgeneratim. Gionemimpetuscummotulocali. Inpræfentide primapotiffimum gravitatione fermo eſtveleffe 527 aquailla doliari : ſed plerique æquivocationibus debet :evidentiffimumenimeſtelementa, quan doquenondefcenderenecmoverilocaliter:adeo quenon cogeneregravitationisfemper, &ubiq; gravitare , quæ conjungitur cum motu locali, Sedquæritur utrum nitanturfaltem velrefiftendo contranitenti , vel conando quantum eſt de ſe exerereimpetum,&moveri localiter: exemplum habes duplex. Primum in duobus ponderibus æquilibratis in bilance;utrumque nititur &gravi tat,fedcontranitituretiam unum inalterum: unde neutrummovetur, aut quidquam impetusprodu cit nequidem in brachia bilancis fuſpendentis ex citataDiffert. 12.fec. 2.ubidedetentione. Secun dum exemplum infornice,&infabricaconcame rata : lapides &cæmerita, exquibus conſtat for nix,gravitant&nituntur,fedimpetumnonprodu cunt adextra in vicinos invicem lapides fingulis fingulorum defcenfum impedientibus. Itaque fi perinde elementa in propriis locisfe habuerint; dicendumerit revera gravitare.-1H. Proprius locus elementorum facilius de fignaretur fi corpora omniaconglobata effent pro gradu gravitatis fuæ :tunctamenhabendaratio ef  fet corporummixtorum:quorum quædamgraviora funtfaltem impuriselementis,utaurum &plumbu. Sedinpræfentiglobuselementorum nonitadiftri butus eſt juxtàgradus gravitatis , unde difficilius quinam fitlocuspropriusclementorumdeprehen ditur. At in primisillud necredas,centrumglobi totius locumhujusmodi proprium effe: nampri mo illud commune eftomnibuspravibusnonpe culiareunius præ altero : ſecundo, terminus qui dem&finisfaltemæquivalenter, &modo noſtro concipiendigravitationiscujusque effe poteft,fed locusgraviumeffe non poteſt,quia punctumest, inquolocari innunieraimpenetrabilia,& extenſa gravia naturaliter nonpoffuntniſiadfummumal ternis&feorfim: itaſcilicetutimpoffibilianaturali ferfitut omniagravia fimul in loco proprioconti neantur,quodabfurdum. Itaquejuxtacommunem hypothefincuiadhærendum, locus propriusdefa to (faltemproprius per accidens) elementorum gravium eft ille , ubi elementum grave conftitu tumnonhabetinfraſe ,nec adlatera aliud in fpe cieminus gravecorpusſe ipſo elemento : fic aqua in mari , &ſtagnisjuxta hanc intelligentiam eſt in locoproprio: quiainfra,& adlaterahabetterram: elementum aquàgravius. கட் ; Elementagravioraperinde gravitantinlocis propriisac inalienis. Ro:affumpto in exemplum elementoaquæ,de  P quopeculiariaexperimentacontrovertuntur : in dolio ligneo aqua perinde ſehabet quan tumadgravitandi niſumac in ſtagnovelinmari: ſed indolio gravitat juxtà num. 2. nitendoſal temperinde,acponderainbilance: ergò & in ſta ghovelmari, Nemodicet,opinor,aquam invafeli gneoſupertectum v.g.pofitameſſeinpropriolo co:nemoitemphænomenum ullumautproprie tatem aquæ in propriolococonſtitutæ adrem præfentemadducet, cuifimilereponinonpoffitin ludentſieruditi ,velhallucinabunturſi in motu lo cali &gravitate rerum peregrinantur:dicentenim doliiligneilatera &fundumpremiabaqua &quan doque difrumpi, fednonpremi latera,& fundum maris&ſtagni: addent vas ligneumplenumaqua fuper caputimpofitum bajuli gravitare, non item mare, &ſtagna: exDiffertationibusphy.gen. de motulocaliinculcabis, ac potiffimum exDiffert. 12.fec. 1. initio,gravitatem,&impetumpoſitivum nonexericontraimpedimentum inamovibile:fe cuscontraimpedimentum amovibile, faltemcon tinentiimpulfione,quale eſt fundum ligneum do lii: quodtamenadrem præfentemnilfacitcumde gravitate potiffimum negativa controvertatur: itemexDiffert. 13. fubfinem longediverfumeffe; quoddoliumaquâplenum,fimul&aqua,quæ ineft gravitet inaliudcorpus ſubjectum (quod pariter adremnonpertinet);quodq;fingulæ partes aquæ doliocententænitendo gravitent, perindeacpon deraæquilibrata in bilance , quæ actionecommu ni nitunturcontra manumvel clavum, ut quan doque clavum avellant : fimulque fifi peculiari, &negativoinvicemcontranitentur. Duotibihabebisexperimenta. Primum quan doplenum eftdolium vinovel aqua per infimum foramen apertum majori impetu effunditur vi num, quam fidoliumautfimilevasplenum nom fuerit, ( idq; juxtaproportionem motusaccelera ti exDiffert. 15. phyfi. gener. ſec. 1.)hocautem nonaliundeproficifcitur quam quodgravitent ,& nitantur partes vini etiam fuperiores, &deorfum ferantur. Exhoc autem experimento non infero partes ſuperioresviniimpellere inferiores:hoc e nimnegoutnegaviDiffert.12.citata,cumduopon derafuperimpofitafimulraunt,unumimpellerea liud,fedactione communi dixi utrumque moveri: quodinferoeft:anteaperitionem igitur foraminis totumvinumquoque nitebaturdeorfum, adeoque gravitabatut ponderainbilance,in quafi abſcinde returfuniculusponderisuniusexemplumoptimum effetejus, quod contingit cum aperiturdoliimea tus. Secundum experimentum : affumetubum oblonguinutrinque perforatum,&occludedigito fuperius orificium,&inferius in aquam immerge, quæ nonfubitintubum ( quod aer inclufus fur fum exire nonpoffit ex dicendis differ.fequen.) Atfitollas ſupernè digitumfubit illicò aquaîntu bum: nimirumproxima illa parsaquæ fubtubo: I unde hoc?ex impulfione nimirum reliquarum aquæpartiumtrudentium illam furfumpertubum, perinde acpondus majuslancisunius trudit fur 4 Tumpondus minusalterius:undeconcludoetiam anteimmerfionem tubinitebantur negativèpartes aquæ ad fimilemtrufionem : ficuti etiam quando pondera ſuntæqualia , pondus unumnititurcon traaliudlancisalteriusutelevet. OBJECTIONES. 0 : Bicij. primoelementa graviagravitantutad locumpropriumperveniant:ergoinproprio loco non gravitant: quia obtentofine ceffat nifusadponendummedium. Refp. finalem iftam caufamrigorose,&in fenfuformali acceptammihi eſſefalfiffimam nonut adlocumpropriumde fcen : 528 ſcendant (qui nullusabſolutèeſt,ſedomnibusele Phyſica particularis Deelementis. mentiscominunis) fed ut conglobaripoffint circa centrum,&reipfa conglobentur,ideo &adpro prium & adalienuinlocum graviadeſcendunt. Ille enimeftfinis naturalisgravitatis,& gravium: quem admodumenim materiæprimæeft componerecor pusnaturale,fic elementorum eftcompingereglo bumhabitabilem (recole differ. 2. de Mundo ad quartam diem) hujusmodi autem finisrectècom ponitur cumgravitate,& nifu actuali,etiaminlocis appellatis propriis : quare dift. antec. gravitantut adlocumproprium&c,tanquamadfinemultimum nego,nonultimumconcedo. Contraprimo,finis aquæ , v. g. eſtconglobari non immediate,& proximè circa centrum,fedfu praterram : ergo to obtento fine ulterius deorfum gravitare, & nitinondebet: atquicum inpropriis Jocis eſt aquafupra teiram eſt, ex nu. 3.ergo&c. Refp. dift. antec, finis aquæ folius , & feorfumfum ptæ ne. collectivè ſumptæ cum terra conc, fi aqua ſcorſum confideretur, habet, illa pro fineabſolutè conglobationem circa centrum vel fit infra terra, velnonfit : unde fideficeretterra, aqua exnatu rali fua gravitate circa centrum immediatè conglo-. baretur,ut Ariftoteli quoque viſum exdiffer. feq. quando veroterra , & aqua fimul comparantur, tunc nonfinisabfolutus,fedcomparativus confi deratur : qui eſtut conglobatione circa centrum tali,nempe fupra terram aqua conglobetur: uter queautem finis facillimè expeditur per nifum il lumaquænaturalemnonattendentem, aut exami nantem,utrum fit,velnon fit infra illam terra. Contra 2. Omnegraveappetitquietem:fedex dictis quies eſt impoflibilis : ergo &c. prob. mi. in centroquiefcerenonpoffuntgraviaexnum.3.fed neque in ullo proprioloco extra centrum , quia ubicunque fint , nitunturdeorfum, adeoquenon appetunt ibi permanere,feu quiefcere, Reſp dift. appetit quietem,hoceft conglobationemcircacen trum, quæ eft finis gravitatis co. hoc eſtceflatio nem ab omni nifu etiam negativo deſcendendi deorfumne:tenduntquidem omniagraviaad cen trum, fed nonutibi quiefcant, atpotius utcon globenturcircaipfum centrum. Realiter quidem eftidem tendereadcentrum , &ad eam conglo bationem ,atque in hocfenfu ultrò conceditur, gravia appetere quietem : cæterum potius appe tunt motum , quiaappetitus hujusmodi medium eſttumremotum,tumproximumad finempoffi dendum : nifi enimniterentur ad motum; finem conglobationis non confequerentur. Quare ut corporumviventium finis eſtagere,&moveri vi taliter , aut faltem in actu primoproximo effe ad hujusmodi motum ,& actionem , itagravium eſt, finis niti admotum , & actionemlocalem : hoc enimrectè inſtitutanaturadepoſcit, : Objicies 2. Experimenta quædam non itafaci lia explicatu , quibus tamen malè fidunt , qui ad verfantur conclufioni: omnia enim illaretorqueri poffunt in eos ipfos confideratis gravibus extra proprialocaconftitutis... Sit primum experimen tum: corpus folidumæquale in gravitate ſpecifica cumaqua (terminosnoſti ex differt. 13. phyficæ gener.demotu locali ſect. 1. &4.) v.g.globus ex cera &plumbo compactus immerſus in aquam ubicunque pro libito collocetur , perſtat ; ergo nonnititur deorfum necgravitat,alioquin re ipía deſcenderet : ergo neque æqualis portio aquæ, utpote ejusdem gravitatis ſpecificæ in reliquam aquamgravitat. Refp. ne, conſeq, nititurdeorfum illeglobus,non tamendeſcendit re ipſa , quia æqui. libratur, & fubftinetur, utinfornice, vel bilance àreliqua aqualaterali: en experimentum adrem. Invaſeaddimidiumaquârepleto, ut in figuraso,Figs conftitue baculum rectum qui innatet: manebitTab. autemerectus fi in extrema parteimmerſaparti culam plumbiadnectas : extra aquamparsbaculi A. B. permanetperpendicularis :infunde rurfus aliam aquam ut perveniat uſque ad partemvais E. elevabitur baculus , at ſemper cadem ejus pars A, B. ( e. g. palmus ) extabitextra aquam vel magis, vel ininus profundam : unde hoc ?quia baculusſubſtinetur ab aqua laterali, & æquilibra turejus niſus,licètnunc magis nuncminus bacu lusdiſtet à fundo aquæ : fic in reliquis omnibus evenit, Secundum experimentum , minus grave ut li gnumcum impetu exfundoaquæfurfum afcen dit : ergo illud lignumdumeftinaquanon gravi tat. Refp.gravitatfedut minuspondusuniuslan cis,quod elevaturà pondere alterius majori. 1ertium, magisgrave, e.g.plumbumimunerfum inaquam ibique lanci appenfum minus ponderat quamappenfumin medio aere (ex cit. diffent. 13. ſect.4. num.4.)ergonon aliundequam quod mole æqualis portio aquæmoliipfius plumbi nonpon derat in reliquam aquam. Refp.ficuti æquilibra retur æqualis portio aquæ ab alialaterali aqua, ita ſecundum parem ratam æquilibratur quoq;plum bumàlateraliaqua : exemplum fit,dum in bilance appendishinclibras5o.plumbi,inde 25.; &quis lancem quinquagintalibrarum manuſubſtineatre fiftentia refpondente25. libris ; ſtatera permane bit in æquilibrio ,ita utfi quisnon advertat fubfti nentemmanum,judicarefortèpoffet 50.&25. li brasplumbi æquales pondere eſſe: ita contingitin renoftra. Quarediftinguehos terminos gravita tionem,feu momentumabfolutum,&respectivum: abfolutam gravitationem habetaquaetiamin pro prio loco, fedquianonpercipitur, &non præ ponderat, ideo diciturnon haberegravitatem ref pectivam,fcilicetnon præponderantem , ut obſer vareeſtinbilance. Quartum,vas,ſeuſphæragraciliffimaænea aere plena in aereponderata, & fimiliter aquâ plena ponderata in aqua utrobique ferè æqualiter pon derat : ergo ex eo, quodaquainproprioloco non ponderet. Refp. ratio æquipondiieſt , quiaaqus inaquam nonpræponderat, necreſpectivam ha bet gravitationem , quia æquilibratur : attamen ponderat abſolutè : quemadmodum autemaqua aquæ ita aer aeri æquilibratur : inde æquiponde rantia. Quintum, ſitula cùm attollitur exputeo ,& ad huceſtimmerſa,ferè nilponderat : fecus cùm per aerem elevatur. Refp.hocquoque effe ex æqui librio aquæ cum aqua: inde pondus tantumipfius vafis , illudque diminutum juxta experimentum tertium percipitur ab attrahente. Sextum , herbulæ erectæ enaſcuntur in fundo ſtagnorum,&fluminum : at fi aqua gravitaret illas deprimeret, Refp, quemadmodumfublanceæqui librata د Differt. 11. De librata licètappendentehinc indecentum libras,fi aliquantum fupra terram elata fit ſtatera.crefcere poffunterecta herbula: nonaliter fub aquaperin deæquilibrata: neque quoadlateralen aquamperi culumeffe poteft depreſſionis herbulæ: lateralis enimilla utfuperioraqua æquilibratur. Septimum, Urinatores fub aquis experirentur maximumfupraſepondus , idquequoprofundus aeris elemento. rem, aut aliud corpus ſpecie levius , adeóque in $29 aereminclufuminpectorenatatorisurgere&gra vitare aqua lateralisdeberet: niltamenhujusmodi contingit : experitur quidemnatator mollemun dequaque compreffionem ,&quafiamplexumab-aquacircumambiente, ſednulla eſtviolentia: tùm quianiſus illæ aquæ impetumnonproducitincor defcendunt. Refp. niltaleeventurum,quodexem plo libræ patet, fi caput ſupponas lanci æquilibra rænil ponderispercipies: idquevelmajus,velmi nus fit pondus,&gravitasabſolutaponderis in lan ce:ficde aquaprofundiorereshabet. Dices , faltem ab aqua laterali premideberet 4 urinator &quafi fuffocarihincindeurgente aqua. Refp.hocinprimis foluendumquoqueeffeab ad verfariis nontantum ex eo ,quod in aqua extra proprium quoque locum idipfumcontingere de beat: fedquodperipfos aquagraviterſuper ae 3 6 pusurinatoris, tumquia hoc eſtinamovibile per eamcompreſſionem,aereniminternusextrudinon poteſt undique & æqualiter aqua comprimente : tumquia fitcorpus humanumſpecie levius efta quaut probabile exeo præfertim, quodad maris fundumneinodefcenderepoffit,nifi appenſoali quopondere adpedes , &proptereaquiſedemit tunt in aquas experiantur ab ipſa aqua ſurſum ſe urgeri,&quafipropelli: ſiinquam,eſt levius; to tus niſusaquæ in natatoris corpus eritadilludat tollendum ſurſum:hicveròniſusnoneſtpondero ſus, neque comprimit.  P C DeAeris elemento. :: Baere cur ordiar elementorum fin gillatim tractationem , facit celebris illius proprietas duplex, gravitas, & elaterium : utraque accommodatiffi ma ad liberandam rerum naturam à vacui horrore,cujus proptereadiſceptationemhoc culumpercanaliculum A.E. ferruminatumadori ficiumvafis &nonpertingentemuſquead ejus fun dum: immiſſo itaque aere quantum poteft perſy ringam,deindeaquam intrudas quantum valueris: aquadefcendet,&occupabitinferiorem regionem loci ſepofui.  Aeris attributa , &proprietatesprater elate rium, gravitatem. Iquidum , ſeu liquor ille ſpirabilis in quo 73 Ldegimus quique , terræ globum circum ambit, dicitur aer, & eſtveluti emporium commune,ubi commercia exercetperpetua Cœ lum,&terra, inde per influxus hincpereffluvia. Exdiffert. 5. deMundo,ubideMeteorismultiac cerſes adaerem pertinentia : cæterum ambigitur vafis usque adC.D. &compriunet aeremjam illue immiſſum,ut ſeſe recipiatin fuperioremvafis par temfupra C.D. ibiqueviolentercomprimatur. Ita epiſtomioclaufumvafculumdiciturfonticuluspor tatilis. Quod fi epiſtomium abduxeritexiliet in al : tummagnoimpetuaquapercan liculiorificiumE. Porrò curaquaexiliatin cauſe eſt aerfuperincum bens violenter compreſſus , quiut ſe expediata &trudit fuppofitain aquam compreſſionenititur, utlococedat quadatâportâ. II. Aer quamvis purus rectè diftinguitur in craffiorem,&fubtiliorem utrumque elafticum,& communi nomine aeris elementaris defignatum. Diftingvitur autem ab æthere, ſen ſubſtantia fub num aerdiftingvatur ab æthere , ſeu ſubſtantiatili , vel elementoaftrorum. Utrum elaſticus fit æther ambigitur: caufam eſſe omnis elaterii non CO? fubtili, num etiam ab exhalationibus , & vapori bus: fedadnotatodifcrimineaerispuriab impuro, . قافات cenfeo aerempurumàvaporibus diftingvi :quia vimelaſticam talem,& tantamhabet aer,qualem necvapores aquei,necfumi terreftres ,autexha lationes, utinequeaqua : nam extendi, aut com primiaqua nonpoteft couſque quo aer, qui ex obfervatione D. Mariotte extendituradſpacium oute quatermillecuplum. Oppones fonticulos portati les: nimirum vaſcula plena aquâ quorum epiſto mium fireferetur , exilit aqua admultamaltitudi nem : indè autem probatur maximam effepoſſe aquæcompreifionem. Refp. nonaquæ ,fed aeris intus fimul incluſi compreſſio phænomenum illud Fig.5:. efficit: etenim in figura 51. fi admoveas fyringam Tab. 2. ad orificium A. &impetu immittas aeremin vas . nulliscreditur : illudverò inprimis poftulandum motumætheris localemnoneffejuxta legem gra vium,fedutignemperipateticum,aut ſphæricemo veri, aut per totum Univerfum motu quodam ac commodatojuxtadeterminationem corporumin currentium agitari. Cæterum fineæthere difficile expediri poteftrerum natura a vacuo: nifi enim ſubſtantia fubtilior aere elementariponatur , ex poninonpoteftquomodònonrelinqvatur ſpatium vacuum inmachinisTorricellianis,& fimilibus,de qvibus infra. ma, componituraerexparticulis irregularis figuræ III. Acris proprietates ordine expedio : pri. iisque perparvis , & ad elaterium opportunis. Analogiamhabes inminimis filis lanuginis plica tilis A : Xxx 530 catilis. Propterea filaaerea invicemnonimplican Phyſica particularis De elementis. tur:fcilicetex parvitate:ad quod etiam facitæther indefinenteraeremagitans. Hincratiocuraernon indureſcat ut aqva inglaciem: hinccurnonadhæ reſcatcorporibus itemvtaqva. IV. Humiduspotiusquam ficcus eſthumiditate Ariftotelica,quia figuratur,&terminatur figura& terminis alienis:hoc eft corporis ambientis:atnon eſtudus (quodvulgariternominehumidi intelligi tur)quianon adhærefcitexdictis. Dices aerex ficcate. g.expofitum pannumhumefactum. Refp. inde tantum confici humidum diffipari ab aere: hoceſtparticulasvaporis,&aqvæ filis &ſpirisae reisinvolutas furſuin rapi : nonverò ipſumaerem reipfa udum eſſe autficcum : hincdifcis vapores non exfolo caloreelevari rarefactos , ſed ab ipſo aereabripi implicatos. V. Frigidus fitancalidus alii difputant:pluribus fuadetur calidum fieri aerem àSole vel ſpiritibus igneis immixtis:frigidumverò exaliiseffluviisfri gefacientibusutnitrofis,falinis&c. Dices: primæ qualitatesdiftribuidebentelementisut fingulisuna conveniat in fummo,alia in excellenti: inqvadis tributione ,aeri tribuitur humiditas in fumino , & calorinexcellenti. Refp.Hoc effeelementis dare provincias(utolimTullius ajebatlib.1.definibus) &optaremagis quàmphilofophari: humiditasA riftotelicatribuselementis convenit, igni,aeri , & aquæ: enviolatælegesdiſtributionis. Calorem ex aeris imminens uni regioni in moleæquali fitgra viorquamalia pars æqualis itemmolis : adeoque ad æquilibrium neceſſe ſitut in minorialtitudine,& mole aerillediſponatur & conjungaturcumalio circa terram : cùmcæteroquinobuliginem , & vi ſcoſitatemnonpoffint eæpartes invicem miſceri. Undeconficitur,ultimam ſuperficiem totius acris athmoſphærici nec æquidiftantem à centro nec ſphæricameffe, fedplerumque irregularem. Di ces: elliptica erit vel ovalis. Refp.ita fentiuntqui exfolacondenſationeaeris circa polos, quòSolis radiusnon adeò efficaxpervenitinæqualemdiſtan tiamcontirigere in athmoſphæra opinantur : fed aliunde qvoqve , nimirumexvaporibus immixtis, eximpetuventorum ,&fimilibus caufis inæqvali tashujusmodi accerſenda eft. Advertes porrò ex diverſa hujusmodi addenſatione & irregulari ath moſphæræ obfervationibus aſtronomicis pericu lumfallaciæ infigneimminere. SECTIO 11. Proprietates dua reliqua aeris. CONCLUSIO PRIMA, Aervimelasticambabet. P : Robaturex fect.1. num. 1.& diſſert. 14.phyſ gen.ubideelateriogeneratim.Compreffius & ignis natura proficifci per inductionem colligo: fuperfua igitur,& importuna aliaexcogitaturdi pervim intrufus aer v. g. inglobum æneum velfollem,& multo magisin fclopetum pnevmati cum , remotavi comprimente erumpittantoim vifio. VI. Aerporos habet,quia comprimitur aliter petu,utglandesplumbeas explodat eòferè modo, enimfieri nonpoteft elaſtica compreffio. Poros quopulvisnitriusaccenfus: evolviturenim&exi autemhabet plenos æthere ,& quandoquevapo litaer non minusquamcalybs convolutus amoto ribus aut exhalationibus. Inde verò diaphanus eſt aer,qviaporos ordinatiffimos haberepoteftniſi óbice. Itemfit aertenfus intra fyringam , ſcili cet magnâ vi elevato embolo & inferiori fiſtulæ quandoq;ordointerturbeturàvaporibus. VII. Ex effluviis vaporofis & fumofis , quibus imbibituraer difcrimina illa profluunt,unde alius orificio occhifo; ſi ceſſetniſus extrahentisembo lum ,aer relabitur,&reducitur,ſecumque embo lum retrahit intra fyringammaxiına vi : adeoqve craffior aer , aliusfubtilior , gravior,levior,falu brior, peftilens &c. Indevirtusvegetabilis, vis fo Jutivaaeri ineft. Hincpræſto eftcaufa,cur ferrum aeri expofitum rubiginem,cuprum æruginemcon trahat:fcilicet propterfpiritus,hoc eft particulas volatiles ſalinaspræfertim ,&nitrofas. Cur fi ter ramvirginem,hoceſt excryptis profundiserutam aeri exponasfuccreſcant in illaherbæ propriæ re gionisillius :nimirum exvolatili ſemine. Curfiter ram,undèmultis lotionibus nitrum extractum fit , aeri iterùm exponas, nitrum rurfus recuperet, & ita caput vitrioli mortuum,quoddiciturColcotar virtutempriftinam ab aere recipiat. VIII. Circaterræglobum athmoſphæraeſt, (ex diff.s.de Mundo)exaerenimirumimpuro,cujus convexa ſuperficiesextremareveraſphærica non cft : quia cumgravis fit aeradeoq;legegraviumæ quilibretur circa globum terræ conglobariinſphæ ram faltemphyficèperfectamnonpoteft. Adhoc autemprobandum affumitur,partem aeris immix tain vaporibus refiftere feparationi,idq;diverſumin modumrationenexus,&viſcoſitatis,quamexva poribuscontrahit : exquo etiam fit , ut difficilius pernebulamproje&amoveantur &etiamglobibo bardilesutexperientiabaliſtica conſtat. Itaq;pro pterdiverſam mixturam contingit utportiouna perindeacchorda ex inteftinis valdediſtenta , & moxfibirelicta ſeſereducit: ergò ex elaterionon minus fiunt illa phænomena in aerequàm in ca lybe,&chorda:ubi enim effectus fimilis,natura li inductioneducimur ad fimilemcaufamftatuene CONCLUSIO IL Erimpurasexpanfuspropèterramcompres dam. A Jusperpetuoest&patiturinvielastica.Vi deliceteſt veluti lana in magnoacervo quoad fingulas particulas compreſſa : probatur autem nametiamfiabinitiocompreffusnonfuiffetaerhu jusmodi;exvaporibustamenelevatis,tumexim petu ventorum compreſſus conſeqventer fuiffet. Addoprobabiliterdici,abinitioquoq; cùm fepara tus àreliquiselementis fuit(juxtaDiff.2.deMundo adquartamdiem)utcederetlocum reliqviselemen tis in ſpatiumanguftum ubi comprimereturrece ptum fuiffe. Prætereaaer iſte inferiorà fuperiore aereutpotegravi comprimitur,quemadmodumla na inferior in acervoàfuperiore. Adhocipfumfacitexperimentum in recipiente D.Boyles frequenter exhibitum : recipientis au tem hujusmodi Iconifimum ad ſequentia oppor tunum Differt 11. DeAeris elemento. Fig 52 tunumhicexhibeo fig.12. Itaque utriculus , aut Tab. 2.vefica flaccida ,avere aerevacua,alligatoejus 537 eſt: admiffo enimvacuo magna exparte periret orificio&in recipiensimmiſſa , dum exhocaer exhauritur per antliam ,incipit illa turgere,& ex tumoreadeòtendi utquandoqueelevaveritfuper Impofitumpondus75. librarum quodfiintrareci pienspermittatur regredi aer; vefica detumefcit reditqve flaccida : unde ifthæc ? Nimirum quia aerrefiduus intraveficam ,cùm liberaretur àcom preffione externiaeris ,evacuato recipiente,ex plicavit ſpiras , & filamenta ſua per vimelaſti cam,& inde tenfio illa &tumor. Igituranteaer illecompreffuserat. DicescumP.Linoiftacon tingere,quiaabaere dum educitur ex recipiente lateraveficæ attrahuntur veluti funiculis,&inde illam tumefieri. Refp.dehifce funiculis mox di cemus: Interimnota,fiveficaomninò fitinterne. aerepurgata,etiamevacuato recipienteiliam non intumefcere : fecus autemcontingeret fi alateri bus attratioillafieret. Aerabsolutamgravitatemhabet. Ræmoneoaerem refpe&ive leviorem effea quâ, feu minusgravem inproportionejuxta Galileumut 1.adsoo.fecundumMerſennum, L anto 1 & 0 &Fabri&c. ut1.ad 1000. itemadnoto ifgravis eſt aer, inlocoproprio quoque gravitareexDiffert. 125 anteced.fect.3. ProbaturAriftoteles ita fenfit, ergò &c. prob. antecedens: hæc habet ille 4.de cœlotextu zo & 34.Infuaregioneomniagravitatemhabentpra terignem,eriam aeripfe:fignumhujuseftquia ponderatplusuter inflatusquam vacuus : quid clarius? advertes tamen inflatum urrem contine reviadactumacrem&introcompreſſum:ficenim ponderari poteftin aere externononitacompres fo: atque ita occurres objicientibus , quodaerîn acreponderarinonpoffitjuxtaDiffert.anteceden tem fect. 3. adquartumexperimentum. Audi rur TusAriftotelem: Si deorfumfubtraheretur aqua, defcenderetaer:fedfubtractodefuperignenona Icenderetaer,nifivi:quemadmodumaquainre gionemacris nonafcenderetfedimterramdescen deret : unde clariffime infertur gravitatemacri convenireperindeacaquæ. Objicies,aer in follibus,&utribuspurisnoneft, ledmixtus vaporibus. Refp. de iſto loquimur: nam aer athmoſphæricus mixtus vaporibus eft 5 non purus , ut aqua marina pura aqva non eft. PR Porro experimento Ricciolhus deprehendit vefi caminflatamduobusgranis magisponderaſſequam vacuam. Contra primò,fentiremus pondus aeris fupra nos. Refp. adfect.3.citatam iſtapertinent. nter fo Contra fecundo,der facillimè cedit unicunque motui,nonita aqua: ergò aernongravitat. Refp. deM ne: confequentiamnonexgravitate,ſedexdiffici liori ſeparabilitate fit difficilior motus per aqvam rete? quamperaerem. V SECTIO IIL Devacuo. Acuum juxta Diſſert.4. phyſ.gen. explica tum,eſſenonpoſſe naturaliter,axiomaferè ſyſtema peripateticum præfertim quoaddiffufio nemaccidentium,&fimilia: impoffibile itaquena turaliter vacuumeffe (licet miraculosènondubi temeffepoffibile contraCarteſium)altro confen tio &nexuiſeuconglobationi elementaripotiffi mumrepugnare; fedliseſtutrum hæcplenitudo, học cất fugavacui , &carentia, habenda fit tan quamcauſaveleffe&us in rerum natura? Dicunt plures effe caufam phyſicam camqve efficientem velexigentem:cuinomenfactumfugaseuhorror vacui:adeóqueeffevelaccidensrebusfuperaddi tumutgravitas innata , & quantitas interna: vel identificatamvirtutem cum corporibus, quæq; ef ficiat inprimismotumfursùmgraviumincertis cir cumftantiis. Dicunt etiamnaturam naturantem ad fartamtectamfervandamlegemiftamdevacuopro hibendo&Univerſo difpenfare frequenter inalus legibus fuis,utquodgraviaferanturdeorfum: ad eóque horrorem vacuieſſe virrutem ,quæ vincat plures alias virtutes , &caufas naturales: eſtenim longepotentior. Qualitas vel virtus impreſſa corporibus, qua voceturfuga vacuinullaest,nequelexna tura,quedispenset in reliquis legi busnature. Robatur,quia 1 fineneceffitate &experientia & rationeponerentur iſta : immòcumabfurdod hoc eftremumproboreliquadeincepsexpos fiturus:primòquiainfaxov.g. ineffſetgravitas in natafimpliciter,&fimul levitas innata,quâuti de beretduntaxatproquibusdam certiscafibus ; hoc autem eſt velutifilios-familiasfatis morigeroslapi des gubernare. Secundòquiafi intelligi poteftre rumnatura conftituta fine hujusmodidifpenfatio nibus,&obtinereillapoteft perpetuamplenitudi nemUniverſi fine dubioita intelligenda,& æſti mandaeft , cum Sapientiam infinitam Conditoris longè magis commendot, Salvis omnibus legibusnatura nullum vacuum perpetuaplenitudoinnaturacoſervaturper gravitatem:&elaterium aeris:utque natu raliterestimpoſſibileaeremnongravitare ith vacuumeffe. obaturauthoritate,& ratione: conftat aerem naturaliter gravitare,&elafticum effe , utSo lemlucere ſalvis legibus naturæ : fed confe quiturnaturaliter&neceffario exillagravitate , & elaterioplenitudo, & carentiavacui inUniverſo, ut ex luceSolis conſequuntur dies, & anni : ergo Utfalvislegibusnaturæ funt dies &anni in mun do,itaplenitudo &carentiavacui: ut minorpro beturoftendendumeftomnia experimenta , quia bus comprobari videturexiſtentia qualitatis , & accidentis illius , quoddicunt vacui horrorem re Aifimè exponi aſcita folâaeris gravitate,& ela terio. A Xxx2 SE 1 $32 : S Phyſicaparticularis De elementis. rius : itemq; fi violenterperfollem intrudaturaer, &intrarecipienscomprimatur; pendulus mercu SECTIO IV. Experimenta circa vacuum. Untſequentia. Primò, MercuriusintubisTor , riusſuperſcandit limites ſolitos: quæomnia exper tus eſtBoyles. : ricellanis quoddiciturvacuumTorricellianum. Secundò,aqvainfimilibustubis. Tertiò,vacu Octavumphænomenon. Simercuriustùmpen dens, tùmſtagnans fuerit ante purgatus (purga uminrecipienteMagdeburgico. Quarto,Siphon. tionequadam, quæperexuctionem aeris mercu Quintò, Syringa. Sexto,Antlia. Septimo,Mar rio naturaliter immixti in machina Boyles cum mora lævigatiſſima congruentia. Octavo,Suctio nonnulla alia qvoqve præparatione(differt. 2. de pertubum.Nono,Reſpiratio. Decimo,Medicæ Foffi. ) extubo etiamſex pedesalto, aut75.digi cucurbicula. Undecimo , Irrigatoriumhortenſe. tosnil mercurii deſcendet: exquophænomeno Duodecimo, Scyphus in aqvam inverfus. Deci D. Mariotte adactus eft confugereadhorrorem mòtertio,Lagena oblongicolli. Decimò quarto, vacuivel legem arcanam naturæ. Sedadnotan Tubuli capillares. Decimo quintò Spongia. Deci dumiex obſervatione: D. Hugiens mercurium moſexto,Ellychnium&folles ignarii. : P : Primumexperimentum..... purgatum non deſcendiſſe quidem , factoetiam experimento inrecipiente exhauſto ; at ſitubus. 4 if aliqvantum concutereturtotum ſtatim mercurium delapſumeſſe : quodfi nulla fieret concuffio,pau Luraſuntphenomena hujusexperimentior lò poft apparuiffe guttulam aeris inmediomercu dineexponendailloexpofito: fititaquetubus riopendente , quæ perillumafcendebat, ac in as vitreus27 digitoslongus(utin figura53. tu Fig.53. busA)unatantùmſuiextremitateapertus,aliaher pice tubi dilatata&expanſa, tandemdejecit mer curium . Tab.2. meticeclaufus : (vel etiampellecontectus fuilla ) impleatur mercurio, &digitooccludatur orifici um: moxinvertetubum,&immergeorificiumad. hucdigitooccluſumincatinummercurioplenum; ſubtracto mox digitomercurius pendensin tubo permanebitaltitudine tubieâtamenvariandâjuxta ſeqventia. Atque hoc fit primumphænom. Secundumphænomenon: fitubus longior effet Nonum phæn. Siextra recipiens experimen to facto fuperaffundas ſtagnanti mercurioaqvam, autvinum,autoleum&c. altiùselevatur pendens mercurius: unde ſiincylindro concavo altiſſimo fieret experimentum,&fuper affunderetur aqua, mercurius ſuſpenſus in longiffimo tubo perfifteret pendulus. Decimum phæn. Si pendens mercurius relin defcenderet mercurius ufque adprædictam altitu- quat partem fupremamtubi Bvacuam ,& adillam dinemdigitorumvigintiſeptem ferècum dimidio, &fuprema pars tubi vacua relinqueretur faltem mercurio ut in tuboB:quodſibreviorfittubus,to tusinercurioplenus perſtabituttubusC. Tertiumphænomenumſidetineas tubum incli natum,nonveròperpendicularitererectumincati nouttubumE.partemejus eomajorem mercurius occupabit , quo major fueritinclinatio : nimirum juxta regulasponderum fuper planuminclinatum (exdiff.17.phyf.gen.ſect. 1.ànum.5.) Qvartuin phænomenum. Prodiverſa aerisdis pofitionedenfioris & gravioris aut contra juxta Iet.1.nu.7.variataltitudinem pendens mercurius, &quogravioraer,eoaltiorille pendet : hincex obſervationeeruditorum in vertice montis minus altus,quam in valledetinetur mercurius : itautdi fcrimen qvandoqve deprehenfum fittriumdigito rum: utpræcæteris adnotavit, &obfervavitRo hault,&D. Caffinus. Comparationemtamenhu jusmodivaldèdifficilem teſtaturMariotte&P.Che rubinrevocatindubium. Quintum phænomenum.Veltubusbaſefitlatior velanguftior,vel unius velalterius figuræ, cylindri cævelconicæ,velglobulumhabeatinapice,velnon perindeeſt. *Sextum. Velfiat in aereaperto experimentum velin cubiculo,quodtamencommunicetaliquopa tocumexternoaere,nildifcrepat. Septimum phænomenum. SiinrecipienteBoy les claufo fednonexhauſto fiat , perindeevenit: extrinfecus ignemadmoveas , ex calefactionefiet uttrudaturdeorfum infralimitemſolitummercuri us : quodtamennoncontingit ſitubus fit amplior, &globumhabeatinfummitateuttubusD. Undecimumphæn. Siin lanceunaſtateræpo natur tubus cuin mercuriopendulo, &fimul vas ubi ſtagnat reliqvus mercurius : hoc eſt totahæc machina ,quæ v.g. ponderet duaslibras: utæqvi. libreturin altera lanceponidebet tantundempon deris. Duodecimum. Siinprofundo fatisvaſeſtagnet mercurius ,&longior fit tubus, inquo mercurius alterpendet,&tubumipſum ſenſimattollas àfun docatini ferè adſuperficiemmercurii ſtagnantis, (nontamenextrahas) fiet, utmodo majus, mo dominusrelinquatur ſpatiumvacuum in ſuprema parte tubi. Decimumtertiumphan. Quodfitantulumex tra ſuperficiem extimamſtagnantis mercuriiorifi ciumtubieducas,uteffluatguttulapendentismer curii; reliqvus qvipendebat impetumaximoreſul tabit,&perrumpetquandoq; figillumhermeticum tubi,&exilietinaltuin adhominis ſtaturam: qvod fi reſiſtat figillum, tandem mercuriusdelabeturex tubo,&aer autaquaillucaſcendet. Hæc omnia rectiffimè explicanturpergravita tem,& elaterium aeris fuperincumbentis mercu rioſtagnanti incatino:perinde acfifuperincum 1 beret columna altiffima aerea feparataàtoto reli quo aere, eaque tantiponderis, utimpediretne at fi aerem exhaurias ex recipiente adquartam ſuctionem aerisdeſcendit mercurius in catinum ferè totus,& fi omninò evacuaretur,totus mercu rius deſcenderet. Si verò rurfus immittatur aer in recipiens iterùm afcendit per tubum mercu ſuperficies extima ſtagnantis mercurii vel tantil lum ſurſumelevaretur. Adfaciliorem intelligen tiam imaginare cuncta hæc experimentafieri non inaereomedio,ſedinaqua ,& fubaqua , aut fu'o oleo:conſequentureademomnino phenomenain tubis Differ. 11. DeAeriselemento. tubis quoad pendentem mercurium , tunc autem indubiènon a metuvacui, nonàfuniculisſubſti 533 nomenumdecimumtertiumorificiumtubiinferius exmercurioſtagnanteinaquam fuperaffufamtan neretur pendens ille mercurius , fed à gravitate aquæ,vel olei ſuperincumbentiscatino,& mercu rioſtagnanti. Igiturpari rationecumfiuntexperi mentainmedio aereſeucircumambienteacreha bente gravitatem fuam ſpecificam(minorem licet) perinde acaqua. Itaque aerincumbens mercurio tagnanti æquilibrat illum , hoc eſt tantumnititur deorfumille aer,quantum furfum (ex impulfu vi delicet,& nifu negativo mercuriipendentis)mer curius ſtagnans nitatur: adeoque neuter cedit aut vincitur. Evidensautem eftquod mercuriuspen dens intubodeſcendereincatinumnonpoffit,nifi ſtagnans in catino mercurius aliquousque verfus marginem catini furfum attollatur. Aliundeve rò prædicta phænomena explicari non pof funt primò per qualitatem odio habentem va cuum : hæcenimnimis ingeniofa &vafraeſſede beret , ut difcerneret tubos longiores àbreviori bus , inclinatos à perpendicularibus , poſitos in montibusvel invallibus,item aeristemperiem&c. rurſuſque fatuanimiseffet , utfineulla neceffitate, &nuilo imminentepericulo vacui, nimirum cum abundatcompreſſus aerinrecipiente , utinphæ nomeno ſeptimo contra legem naturæ truderet, &pendere faceret gravem mercurium intubis. Secundonequeexplicari poffuntcum P.Fabri,& P. Lino,&fequacibusperfuniculos,qui attrahant &alligatumdetineant pendulummercurium intu ki 可 7 DUS bis. Inprimisenimcum perniſum,&gravitatem &elaterium aeris aliunde probatum exiſtere in natura,hæc ipfa facilè explicentur; quid opus eſt novashypotheſes funiculorum comminiſci , & fingere caufas aut divinare? Præterea funiculi ifti difpares in monte&in valle: item pro longitudi ne majori, vel minori tuborum juxtaphænome numduodecimum: immoproarbitrioipfiusobfer vatoris nunc elevantis nunc deprimentis orifi cium inferius tubi per profunditatem ſtagnantis mercurii ludicrè fatis finguntur. Objicies 1. Infuperioripartetubi-longioris e.g. tubi B. (in figura 53. )eit merumvacuum,quia dum præcipitat tantundem mercurii extubonil afcendit acris: ergo juxtaEpicureos ibi eſtvacu um. Refp.necjuxtailios necullos ibivacuumnifi metaphoricum effe:noiti enim exdiflert.4, phyſ. gen, vacuumdiffeminatumnoncoacervatum in ly ſtemate epicureoponi. Cæterum in illudfpatium fuperius tubi B. vel fubtilioresſpiritus mercuriales, velaerexpreſſus exipſo mercurio,ſubtiliffimusta 1 men, refluit iſque maximèdiſtentus,vel etiam æ therpervitri porosſubit. Etenim omnibus inli metic 4orek quoribus multum aerisineft: ſcilicet aerisimperfe &ècommixti non folum componentisſubſtantia liter ipſum corpus mixtum : patet autem illud.ex purgatione liquorum in recipienteBoyles : nimi irperg vents rumcumliquoresintus claufi fuerint,&recipiens evacuatur ; cerneres liquores illos ebullire veluti fuppofitus igniseffet; illa autemebullitionileſtali aate ud,quamaeris cum liquoreintermixti ſecretio,& afcenfus cum explicatione elaterii ſui:quodipſum contingitquoque in mercuriodelabente exfupre mapartetubiB. A Contra: fideſcendente toto mercurio,aquain tubumB.afcendat , ut contingit cumjuxta pha tillum elevatur; aqua totumſpatiumtubiuſquead apicemoccupat:ergoquando mercurius pendebat inſuperiore parte nullumcorpus inerat,quiavel incaſuhicpropofito penetraretur cum aqua to tum tubumoccupante,vel ſaltem ſui aliquamſpe ciem,&indicium redderet inſummo apicetubi. Refp. uti antecummercurio , ita mox cum aqua corpus illud,quodcumque fit certèfubtiliffimum, immifceri : nequenegaverim ætheris,& fubtilio risacris portionemperporos vitriabire,perquos ſcilicet accurrerat. Objicies2. In recipiente clauſo juxta phæno menumſeptimumdicinonpoteſt , à gravitate ac ris externi ſubſtineri mercurium : ergo ex metu vacui vel funiculis ſubſtinetur. Refp. ſubſtineri tunc ab elaterioclaufi aeris intra recipiens , qui remanet compreſſus circumquaque ab ipſo reci piente perinde ut ante comprefius erat a reliquo aere athmoſphæræ circumambientejuxta ſect. 2. concl.2.analogiamhabes in acervo magno lanæ, quipremat fuppofitum v. g. arcum; fi ita inter ponatur tabulain medio acervi ; ut amotâ etiam fuperiore parte ejusdem acervi , tabula impediat exacte , non inquam aggravet ultra nec allevet villos lanæ inferioris perinde ut impediebat ſu perior lana coacervata in eocafuilla reliqua inferior lanaeodem prorfus pacto premet, ut an tea, arcum vel aliud corpus fuppofitum. Sic in caſunoſtro latera ſeù parietes concamerati reci pientis vitreiaerem incluſum (& non exhaustum) retinent perinde compreſſumutante compreffus erat. Contra 1. Elaterium inaere remanetetiam poſt fuctionem ,& tamen non ſubſtinet mercurium pendentemexphænomeno ſeptimo: ergo neque anteexutionemfubftinebat. Refp. negoconfeq. qui-remanet elt tum æther, tumaerſubtilioradeo diſtentus , ut fufficiens elaterium non habeat ad ſubſtinendum mercurium. لا Contra 2. Saltem juxta phanom. octavum in mercurio purgato ex folo metu vacui contingit fufpenfioad75. digitos: probaturquia dicinequit tanto majus pondus mercurii æquilibrari ab aere fupereminente mercurioſtagnanti: quiapondus il lius aeris tantummodo æquilibrat 27. cum dimi dio digitos mercurii juxtaphænomenumprimum. Refp. negando anteced. &poftremam caufalem diftinguendo : tantumaqu librat 27 cum dimi diodigitos &c. quando vel obſtat hermeticum figillum tubi , aut longitudo tubi tantum 27. cum dimidio digitorum ,aut etiain minor: vel faltem obitat aer in fummitate tubi majorisremanens &elaterio fuo fatis urgens; concedo: quando nil horumobſtatnego: videlicet tantummodoæquili brare27. digitoscumdimidio: poteſt enim etiam majus pondusæquilibrare;ut exobſervationeDo mini Hugiensfacilè colligitur , cum dicitaerem aſcendentempermercurium ad fummumtubi api cemtruderedeorfumpendulummercurium. Quas recumnonadefthujusmodi impedimentum, po teſt aer externus æquilibrare mercurium etiam ad 75.digitos. Atque itaetiamrefpondeturad ipfum phanomenumDominiHugiensexhibitum inreci pienteexhauſto : aer enim illeſubtilis refiduus in reci 1 ! $34 recipientefubftinerepoteftmercurium purgatum; Phyſicaparticularis deElementis. ret; profe&ònonæquilibraretlancemB, ubi et : ſi ſuperhuncin apicetubi non ſitaer,quielaterio fuocontranitatur , &deorfumurgeatipfum mer curium. Hinceft,quod cumguttacompreſſa ac risfurfumafcendit,& leexpandit , ipfa prævaleat contra aerem fubtilem recipientis , & mercurius decidat : qui decidit quoqueexfuccuffione,quia perillam particulæ aliquzacreæ immixtaex mer. curiolicet purgatoexcutiuntur,utcollifioncexfili ceſcintillæ,&inapicem aſcendunt. Addeexilla fuccuſſione produci impetum in mercurio : ex differt. 12. phyſicæ generalis,qui impetus ſateft ad tollendum aquilibrium : determinatur chimà gravitate innata mercurii,ut fimul cumillanita turadviamdcorfum: etenimſuccuffioomnisde ſcendere facit gravia ,ut frumentumexinde in faccodeprimitur. Contra 3. Aer refiduus in apice tubilongioris eft fubtilior quam qui reſtat inrecipienteexhau ftoBoyles: nam eadem ibi fiuntexperimenta ac pondus plumbeumduarum librarum: ergo neque etiamcumineademlanceponiturmercurius cum tota machina: pendulusmercurius in tuboſubſti. nebitur, &æquilibrabiturabaere : probatur con fequentia , quia fi mercuriipendentispondus col letivè cumpondere inercurii Aagnantis incatino æquilibratur à plumbo lancisalterius , jam ille mercurius pendens non poteft præterea æquili brari àpondereaeris incumbentis ſupermercu riumſtagnantem : eltenim impoffibile ut idem pondus fimul æquilibretur duobusponderibusſed momentisadæquatis , & totalibus , hoceft adæ quate ,&totaliter illi refpondentibus: non minus quamquodà duplicicaufa totaliin actufecundo habeaturidemnumero effectusexdiſſer. 10.phy. ficæ generalis. Refp. hoc argumentum nonnullis, vifum effe demonftrativumcontrà pondus aeris , fed reves curatiusutfacta funtabAcademia Florentina:ergo quemadmodum inrecipienteexhaustojuxtapha nomenumOctavum aerrefiduusnonhabet luffi ciens elateriumad fubftinendum mercurium: ita necille in fummitate tubi Torricelliani adurgen dum , &renitendum contra nifum aeris externi. Refp.aerinrecipienterelicau's nonhabetfufficiens elaterium ad elevandum &fubftinendum mercu riumpendulum, fed aer in ſumınitatetubi refi duus habetfufficiens elaterium ad reſiſtendum ne ultra 27. digitos cum dimidio trudatur fürfum ab acreexternomercurius:ratioeſt ,quia ifteaer in fummitate tubi actione communi cum pondere mercurii nititur,&refiftit: aerverò externus cle vans mercuriumfe folo,&actioneprivata agere deberet & niti : quid ergo mirum poſſeillum in confortioalteriusquodiſteſeſolononpoteft? Contrà 4. Juxta phænomenum quintum cum tubus eſt latiorelevatur plus mercurii; ergo hon elevatur ab æquilibrio aerisexterni athroſphæri ci, quia ifte perpetuòeſtejusdemponderiscujus cunquelatitudinis fittubus : unde fi minus pon dus æquilibratur abillo : majus pondusnonpote rit. Refp, in latioritubomercuriusnonplusgra vitarequamin angustiori tubo ,ſed in plures par tes ſuppoſitasvel catíni , vel mercurii stagnantis in catino gravitare actionecommuni , vel niti : adeoque nifus ille diſtribuitur in plures partes rei fubje& tæ: undefit;utinfingulasillas partesperin dê gravitet, ac gravitaret mercuriustubiminoris, Exemplum habesexdiffert. 12.phyſicægeneralis fect. 2. ovorum , vel uvarum in caniſtro,perin de enimearumpondus inminori vel majori ca niftro diftribuitur , & perinde ova fubjecta utro biqueà fuperioribuspremuntur. Confiderantem, fi pro tubo latiori plures tubuli incodem catino ponerentur; ab eodem pondere acrisæquilibrare tur fimul mercurius in fingulis at perinde eſt quantum ad æquilibrium mercurius in tubo uno latiori contentusautdiviſus inpluribusgraciliori bustubis. Objicies 3. Ex phænomeno undecimo: fiin lance A ſtateræ, in qua appendatur machina ex Fig.54. Catino , & tubo mercurii ut in figura 14. nil Tab.2. effet hujusmodi ſed lanx vacua effet : hoc eft uni lanci ſolus aer athmoſphæræ fuperincumbe ra ſophisticumeft. Etenim fi in media aquafic ret experimentum idemeveniret ut inaere,fal va nihilominus aquæ gravitate perinde enim hujusmodi machina Torricelliana . g. duarum librarumetiam actu pendente mercurio in tabo, ut in ftatera æquilibretur ; petit ut în altera tan ceponatur pondus duarum librarum ( fi bilang fit æqualiumbrachiorum) vel appenfio fit fud aquis vel aere : & tantum attendenda eft ( ex differt. 13 phyf gener,de motulocali fect, ult.) regula Archimedis,quoadgravia ſpecifice diverla lub aquis po..derata, Itaque in phænomenoprz dicto undecimo advertes , in lanceA ubi mer curius pendet in tubo elfe veluti appenfam alte. ramlibramin qua mutuo æquilibretur mercuriu pendens & aeris cylindrus :quod minime obitan quín fimul & collectim tum mercuriustum aer lancem A. premat &gravet, ut æquilibret lancem B. inquam gravitat tum alter aeris cylindrus,tum plumbi pondus par mercurio pendulo : inquo nil novum; fi diftinguas momentum divifim.ac ceptamabeodemuna cumalioelectim fumpto; &memineris non minus ponderare bilancen quilibrantem duas plumbi abras, quamhas ipta extrabilancem. Contra 1. Nonpoteſtaerincumbens ſtagnantı mercurio aquilibrare mercurium pendentem : quia mercurius pendens æquivalet pondere aeri fupereminentiadipſumtubum , fedifte aerlongè minoriseſtponderis ,acille :utenimexomnicor poreficexaereominus &interiorcylindrusſecun dum ſiconfideratus minus ponderatquam maxi mus , & exteriorcylindrus qualis eltaerathmo Ipharicusſuperincumbens mercurio ftangnanti in catinoe,g.rotundo,&lo. Refp.diftinguendum effemomentum àpondere:exdiffert. 13. fed. phyf.gen.de motulocali,&attendendameffelibram inæqualium brachiorum exdiffert, item 21. phyl. pen.exutroqueenimfacilèdiffolvitur quodobji citur : quodque perinde inaquaacin aere contin geret. Æquale momentumhabet aer incumbens tubo,ac incumbens mercurio ſtagnanti, licet fit inæqualisponderis: ratioeſt ,quia diameterbaſis ipfiustubi ſehabetutbrachium minus, &diame terfuperficiei ſtagnantis mercurii ſe habet ut bra chiummajus: undereciprocèfit ,utæquilibretur minus : i Differt.11.DeAeriselemento. Secundumexperimentum. tubus altitudine pedum 31½ ( præter pro 535 minus pondusillius aeris cum majore hujus: hoc f eſt æqualemomentum actuale habet: analogiam 2.55. habes in Siphone ut in figura 55.cruribus ſurſum b.3. inverfis, quorum unum fit latiffimum , aliud ſatis anguftum, ( non tamenanguftiffimumexdicen Spterjuxtadiverfas obfervationis ) aqua reple dis) aquainutroque crure adeandemaltitudinem tus invertaturinvas aquæ ſtagnantis ſimilia fere ſuperioribuscontingunt:cumenimgravitas ſpecifi &libellaelevatur,nec major moles aquæ in latiore caaquæ adgravitatemmercurii ſehabeat ut1.ad cruretrudit aquamminoris cruris ultra libellam: 14. inde aqua quaterdecies altiorpendula manet: L videlicet duo illa crura ſiphonisperinde continent unde facileinferturab æqualinifuutrumque æqui aquam,ac fiillain unoeodemquevaſe continere librium effici : at nil aliuddeſignari poteft quod tur , cujus planum operculum duobus orificiis æquiponderet duobusponderibusmolis adeo inæ. (majori uno &altero minori)fuperius effet per qualis ( nimirum mercurio, & aquæ pendenti ) quamaerambiens, ergo& . foratum. Contra2. Aerille fupereminens tubogravitare deberet,fednongravitat: ergo&c. Refp. ne, mi, gravitatutpoteelementumconftitutum in proprio loco, etiam fi propter æquilibrium cum reliquo aeretantumnegativenitatur, 4 Tertiumexperimentum. نیر Nventum eft OthonisGuerichiiMagdeburgen fi fuperare nonpo teft ,&pofitive urgere figillumhermeticum tubi. Undefi locohujusfigilli fummitas tubi occlufa fit fis inde dictum Magdeburgicum: fit autem in magnoglobo , undeeduciturperantliam quan tum fieri poteft aer ferè ut inrecipienteBoyles. Sedphænomenum præcipuum eſt globus cupreus 1 at ' 1 i ان pelle fuilla ; operculum exiſta confe&umabacre Tupereminente intratubum urgetur ,& curvatur ſectus induo hemifphæria, cujus diameter lit ad atpatetexperientia: item fi digitooccluſeris orifi duospalmos: conjunctis hemifphæriis oblitá cerâ cium illud fuperius dum pendetinitio mercurius, ne aer externus fubeat : quantum fieri poteft globus evacuaturpermachinamMagdeburgicam = experieris digitum trudi intra tubum eadem om ninovi,quainmedicas cucurbitulas truditur , & inde fit uthemiſphæria ita cohæreant, & congru elevatur caroutmoxdicam. ant, utvixà ſexdecim equishinc inde nitentibus in rectum divelli & feparari poffint. Ratiodiffi Contra3. Inhoc cafuexperiordigitum ,&car nemattrahi nonverò trudi: ergoàfuniculismer. cillimæ ſeparationis eſtquia ut disjungantur heini--curii defcendentis provenit illa attractio. Ref. ne. ſphæriadebet fimul dimoveri totusaerillis ſphæ anteced: fallax eft aut faltem ambigua imaginatio: rice imminens inæquilibratus : ſphærice inquam, fimiliter etiam follis aut vefica dun inflatur per non cylindrice, in quo conſiſtit tota ratiodifpari fyringam,& uniformiterab aere immifſſoimpelli tatis, & difficultatis majoris in hoc experimento præ reliquis. Nam cumexcommunipoftulatoin tur,fiviveret& fentiret;imaginaripoffet ſeextrin fecus attrahi & extendi,nonvero trudi,& impelli: cæteris omnibusexperimentisaerſecundumlineas effectus enim omninoeſt idem neccaulaimagina perpendiculares premat, & refiftat; inpræfenti fionediſcernipoteſt: fic quoquetrabsdum furfum peraquamelevatur: ſiviveret,crederepoffet, ſe confequitur,quodradiiomnes ſphæræmaximæ de reæ perpendiculares fint adhemifphæria illa cu prea ſphæræ ipſiaereaconcentrica:adeoquerefi veluti fitulam ab aliqua vi ſuperioreattrahi,cumab inferiore impetu aquæ trudatur: fimiliterinrepræ ſtentia fit pro ratione ſphæræ maximæaereæ: inde fentigravitasnon folum aeris fupereminentis digi ut duohæmiſphæria prædicta diſtrahantur juxtà tofedundique illum ambientis ( namtori illiaeri calculumnonnullorum fingulis illis equis trahen ablatum eft æquilibrium propter deſcenſummer dumeffetponduslibrarum 1404. curii , relatèad relictam in ſummo tubo vacuita tem)premitdigitumtuum. Contràultimo. Exphænomenodecimotertio, ideò cumtantulum elevaturorificium infimum tu bi fuprà mercurii ſuperficiemſtagnantis refilitve Quartum experimentum. : Iphonſen tubusinflexuscruribusdeorfumver fis aquarepletus vel ſuctione,vel aliter: fi cru Jociffunemercuriuspendens ufque adapicemoc or clufum tubi ; quia aer exterior impetu maximo accurrit adimpediendumvacuumtuncpotiffimum mat imminens : nam cum effluxerit guttula mer curii pendentis extubo,funiculiinterninonpof funtamplius ſeextendere, undevacuumſequere tur. Refp. nego iſtas caufales,& defuniculis re torqueo : cur enim in tanta neceffitate illos non permittisextendi : quos pro arbitrio obſervatoris mfiel juxtàphænomenumdeciinum ſecundumextende bas? itaquerefilit mercuriusmagno impetu, quia Quad tollitur æquilibrium inter illum , & aerem exter numob effuſamguttulam : ferè utcontingeretin ſtatera ante æquilibrata fi tollas ex una lance ali ti, quidmomenti vel ponderis: ſtatimenim præpon derat,præcipitatque lanxgravior,&furfumimpel 1 & litminusgravem, S rebreviore in aquam ſtagnantem in vaſeim mergaturut infigura56. defcenditcontinuoaquaFig. 6. percrus longius , &afcenditperbrevius donecTab. invaſe ſuperſit quidpiam aquæ ſtagnantis ab ori ficio crurisbrevioris contactum. Ex inæquilibrio aeris hocprovenitgravitantis &urgentistum ad verſus orificiumcrurislongioris,tum fuprà aquam ſtagnantem in vaſe : quodperinde etac figravita ret , &urgeret adverſus orificium etiam cruris brevioris. Unde hinc indenititur,&refiftit aer contraaquam jam contentam incruribus : fimul autem& aquautriusque cruris contranititurutde ſcendatdeorfum : at aquacruris longioris,utpote longior aqueus cylindrus , magis contranititur quamaqua crurisbrevioris ,breviorem cylindrum faciens; indeprævaletnifus illius aquæ contra ac rem fibi refiftentem , eoque ipſo tollitur æquili brium, & alius aerprævalet contraaquam cruris bre-٠٤ 3. 1 $36 brevioris , truditque continuò aquam ſtagnantem duntnonnulli,folvi diligentihae obfervationes percrusbrevius,dum longioris cruris aquapræva iens defcendit. Notabis primoneq; perſiphonem PhyficaparticularisDe elementis. etenim pondus quodpercipioformaliter non eſt neque per aliasſequentes machinas altiuselevari aquam ,quamfubftineaturin ſecundo experimen to: qula pondusaeris taminunoquàm aliisexpe rimentis æquilibransubique eſt idem & ejusdem momenti. Secundo,nilreferre, quodcrus brevius fit latius & baſis majoris , quam crus longius: quemadmodum tubi latioresTorricellaniphæno mena inde non mutant. Quod fi latius effet crus,quodeft longius nondefcenderetaqua, quia aer per illud uſque ad apicem cruris brevioris afcenderet,&urgeretdeorfum illius cruris aquam. Tertio, inevacuatorecipienteBoyles ſiaquâpur gatafiat hoc experimentum perinde evenire ac in aereaperto: utidaomarmoraquoque lævigata in codem recipiente nondivellunturjuxtadicenda: quamvis mercurius in tubis non ſubſtineatur ibi exdictis : advertere enim debes quoad ſipho nem (&marmoraquoque ) æquilibrium inter, cedere interpartem aeris , & aliam ejusdem par tem :quo ad mercurium vero in tuboæquili brium intervenire inter aerem ex unaparte , & mercuriumipfum ex alia : proptereaevacuato re cipiente perinde illa experimenta fuccedunt, hoc pondusipfius liquoriselevandi, fed æquivalenter: ſciliceteſt tantum&talepondus aerisathmoſphæ riciimminentisembolo,quantumrequireretur, ut æquilibraretliquoremelevandumin ea molecu jusfitcapax fiſtulaorificii. Ratio eft quia ab co. lumna aerea athmoſphæra truditurliquor inſy ringam: fuppono autem claritatisgratia fyringam perpendicularemhorizonti: (nilenimimmutatejus fitus)itaque quogravioreſt liquor elevandus,tanto plusconnititur,&exeritgravitatisinillum aertru dens dum elevat : adeoquetanto minus nititur in alia corpora circumpofita : & præfertim in ipfamcolumnam aeris imminentemembolo: hinc fit ut aer hic imminens embolo tantundem ma neat inæquilibratus , quantum alter aer nititur in aquam, eamque æquilibrat : hoc'eſt quantum ponderat aquaipſa. Undenon mirumquod ele vandoembolumpercipiampondus,&momentum :. reſiſtentiæ tantum , quantum eft ipfius liquoris clevandi. Sextumexperimentum, : Ntlianil aliud, quam longior fyringa : lon verofecus. A 4 I Nſyringa, noto inftrumento: ſi ejus fiſtuia in amfit immerſa; attractoſurſumembolo aqua ſubit. In recipiente evacuato teſtatur Boyles aquam perfyringam attracto licetembolo , (quodfacile ibi fit etiamfi fiftulafit occlufa) nihil tamen liquo ris per orificium apertum fiftulæ afcendiffe. Ita que expondere velmomento aeris fuperaquam A giortameneffenondebetuno &trigintape dibus cum dimidio juxta experimentum f Quintumexperimentum. : cundum. Septimumexperimentum. Uofintmarmora promajorifacilitaterotun D da&diametroduorumdigitorum, lævigataj &oleoperunctaproſupplendaperfecial vigationeeaq;conjuncta&applicata mutuo; fipa : fallele unum marmorelevare tentes ſequetur al valisſtagnantemtruditurperfyringam aqua, vide licetobablatum æquilibrium ipfiusaeris, idque ex duplici capite. Primo, quia aer interiorfyringe tractione emboli attenuatur &diſtenditur ,reddi turque ineptus ut truſione ſua deorfum tantum refiftat contra aquam orificio ſubjectam quantum aer exterior imminens aquæ ſtagnantiurget , & trudit aquam ipfamperorificium fiſtulæ, Secun do quia aer exterior imminens embolo vel ejus manubrio retrotrahitur per attractionem emboli, &impeditur ne gravitatione communi gravitet cum aere incluſo inipſa lyringa inaquam fuppo fitam:hinc fitquod ficlauſo orificio fiftulæ embo Jum attrahas maximo nifu; (quodfieri aliquouf que poteft) ftatim tamenac ceſſas, embolus fibi relictus recurrit velocifſimè incavitatem fyringæ, nonproptermetum vacui,nec quod attrahatur à funiculis jam explofis , fed quia truditur à ponde re aeris imminentisembolo. Dices: cum embolum attraho,percipiotantum pondusfubftineremeattrahendo,quanta eftgravis tas ſpecificaliquoris elevandi per ſyringam e. g. fi folum aërem attraham minuslaboroquamfi aquam &attollens hancminus quam ſi mercurium , uti etiaminſuctioneper tubulumperforatum experi mentoconftat: ergò hocproptereàeſt , quia vel perfuniculosvel aliterimprimo impetum,ut attra ham,liquorielevando: nonilletruditur ab aereex terum, nec divelletur etiam ſi adillud inferiusap pendas octoginta immoducentaslibras ponderis. QuamvisveroBoylesnarretin recipiente poſtde ciman ſuctionemdecidiffe marmorinferius : Ma riottetamen,&Hugiens contendit nondecidere niſipari pondere appenſo quo in aere apertodis velleretur. Exeotamenquod magnisviribustan demdiſtrahanturea marmoradeponesmetum va cui,alioquin, quodmetuiturtandem eveniffet dum marmoradivelluntur. Contenduntenimaffertores hujus metus futurum vacuumdivulſoparallelèuno marmore abaltero, quia ininſtantidivulfionis aer moverinonpoteft localiter (repugnatenim mo tus inſtantaneus) utimpleatſpatium medium ſub marmoribus illuc accedendo per latera. Porrò difficultas ſeparationis eorum marmorum eſt gravitate aeris,hinc contra ſuperius marmor,inde contra inferius nitentis : cogita experimentum fieri fub aquis,&juxtaexperimentumtertiumre dilucidèpatebit. Octavum,&nonumexperimentum. : tubum facitutliquor inosafcendat, Srefpiratioitemutaerextrinfecus fubeat per os, &tracheam in pulmones : utrumque evenit, quiadilatatione pectoris infugendo,& infpirando magis diftenditur aer interior , adeoque ejus cla terium minuitur itautnon ſufficiat ad æquilibran terno. Refp, argumentumhujusmodi,cuinimis fi dum Differt. 11.De remori,&tracheæ. M dumacremexternum: undeiſte prævalet,truditq; velliqvorem ,qui fugitur,velpartemaerispropio Decimumexperimentum. Edicæ cucurbitulæ experimentum indeeſt, qvod aer intra cucurbitulam rarefactus ,& immixtus flammæ propter ſtuppamaccen fam cùmextingvitur, &denſatur,extinctione illa temperaturam acqvirat minus aptamad elaterium (utcontingitfæpèintemperatura chalybis)adcoq; aer refiduus intra cucurbitulam æquilibrare non poffitpondus &nifumaerisexterni,quipropterea carnemcircumquaqve premittruditqveſurfuinex dictis ad objectionem tertiam. Undecimumexperimentum. Fig.57. I Rrigatorium hortenſe perforatum inferius in modum cribri cum unico ſuperius orificio ut in figura 57.itaut fuperius orificium digito ſuper aeris elemento. 537 vinum&aqua : opterea illud filatim per aqvam afcendit. Contingit autem ut inanguftiffimo collo conformarinon poſſitinbullulasautguttulas aqva fimul& aerut opuseffet ineomutuo afcenfu,& deſcenſu:poffit verò vinum,&aqua infubtiliffima fila attenuari. Dices iterum cur inclinatâ lagenâ deſcenditaqua : &aerafcendit? Refp. fiinclinatio nonfit pernodica:(namineocafuperſtatpendu laaqua)tollitur æquilibrium inter partes aquæ , & aeris: & incodem collolagenæ velutiduocanali culi fiunt: perſuperioremaerafcendit inlagenam: perinferiorem eumquealiquanto plus occupatum ab aqua juxta ejus inclinationem hæc propterea prævalens deſcendit exlagena : explicandumqve 1 hoceſtjuxtaquartumexperimentum. Decimumquartum,&reliquaexperimenta. I. : Ubuli vitrei capillares ejusmodi funt, ut illorumcavitas diametrum habeatvixuni T uslineæ (hæc eftduodecima pars latitu dinis digiti ): utrinqueorificiumapertum habent. Tab. 3. pofito claudipoffit:elevato digito immerſoqve in aqvam irrigatorio,&aqvâ fic impleto; ſidigitum ſuperponas pendulam detinebit aqvam : fimiliter tubusutrinq;apertus fimili ope digitiappofiti ,vel fublati aqvam pendulamretinet, aut effundit:ratio utrobiqve eſt eadem, non quidem qualitas meti culoſavacui , fed gravitas , & nifus aeris nitentis ſubireper inferiora foramina irrigatorii,per quæ nititur quoque aqvadeſcendere:fed hæcfolo fuo pondereprævalere non poteſtutin experimento 2 0; f fecundo , prævaleret autem fiirrigatoriumlongi tudine excederet triginta ,&unum pedes cumdi midio ex di&is : & prævalebit ſi tollas digitumà fuperiori orificio : jam enim pondus aquæ àſuper eminenteacreadjuvabiturut infranitentem aerem vincat. S Duodecimumexperimentum. Cyphusinaqvaminverſus &ficimpletusaqva: : cum per illam elevatur verfus aqvæ extimam ſuperficiem attollitur intra ſcyphumaqua fupra libellam ſeu libramentum externæ ambientis aquæ, Namaqvaintraſcyphumtruditur,&ſubſtineturab externaaqvâcompreſsa abaere,quononcompri mituraqva intraſcyphumjuxtaexperimentumſe cundum,cuihocconfonat. ام Pe L Decimumtertiumexperimentum. Agenaplenaaqvâoblongi&angufticolliper pendiculariterinverſa aqvam noneffunditob fimilem rationem experimento undecimo, quia aer contràorificium nititur. Dices curaer xperi ſubire permediain aqvamnonpoteſt,cumfitadeò ſubtilis ? cùm cæteroqvin ſi orificiumejusdemlage næ aqvâplenæintingasinvinum;hocpertotamla genamafcenditutpotè levius aqva,&aliquid aqvæ defluit: igiturmultò magis aer. Refp.nonnulla li qvidainvicemnoncommiſceriſedconjungigutta timutoleumcumaqua,ficquoq;mercurius,atqve etiamipſeaeraqvæimmiſcerinonpoteſt: inde aer &am perbullulasafcendit peraqvam,uti aqva cadit per guttasdiffer. 22. phyf.gen.deliqvido:contraverò R. P. ProlomæiPhiloſophia. Siitaq;unumhorumintingas leviterin aquam ſta gnantem, hæcafcenditintubulum&eòaltius,quò ille anguftior: utqueobfervatBailesToloſanus,nifi longiorfittubulusliquorafcendetquoque adfupe riusorificium,& guttulaexibit. Atcurandum pri moneliquorfitviſcidus : ſecundò nectubulus in trà uliginofus:tertioutliquorfacilè adhæreat vitro qualis eſt aquacalida , velfrigida , ſpiritus vini&c. nammercuriusnon adhæret,&ideò tantum abeſt ut afcendatintubulum,quin fub illiusorificium in ferius deprimetur infra libellam reliqui mercurii ſtagnantisinvafe. II. Hocautemphænomenonperinde ; Primò, contingit in ſiphone cruribus furfum verfis, nam ficrus unum fitcapillare fupra libellam in illoa qua afcendetreſpectu aquæ alterius cruris. II. In ſcyphoitem nonuliginofo,& aqua non repleto usqueadlabrum: circalateraenim,&parietesvitri elevaturaqua,&inmediorelinquitcavitatem : at contra mercurius affurgit inmediodepreſſus àla teribus. Quodautemmirabile in ſcypho omninò ad marginemusq;aquâplenooppofitumdictorum contingit: aqua enimaſſurgit in medioin figuram convexam: mercurius contra concava figurâ in mediodeprimitur. 111. Si globuli innatantesſta tuanturinaquavaſecontenta, fintq; aliiglobulivi treialiicerei,adeóque uliginoſi, quiq; non hume Genturabaqua : circaeos affurgitveldeprimitur aquamodoprædicto : & fequunturacceffus &re ceffusmutuigloborumvelutiſympathiciutdiligen terobſervavit Mariotte. IV. Sivirga vitrea aut cerea aut fimilis materiæ directo immergatur in aquam circa illam contingunt fimiles elevatio nesautdepreſſiones aquæ. V. In fiſſura,&rima calami ſcriptorii vixtangentis atramentum , hoc afcendit : modoabfit uligo. VI. Siduocryſtalli nælaminælævigatæ perlatumjungantur,&utrius que coſtæ congruentes tantulum in aquammer gantur,per corum mediuminterſtitiumaqua ele vatur. III. Hæcomniaphænomenaineandemcauſam referuntur,& ex iis explicanturdilucide effectus naturæ mirabilespræfertimvegetatioplantarum & animalium : nimirum quopactohumorperradi Yyy 1 ! CCS  ces capillares afcendat, aut per venas nondiſſimi liter tenues, arteriasque promoveatur. PhyſicaparticularisDe elementis. IV. Hincqvoqve ſpongia,ellychnium,filtrum chimicum , fen percolatio per fruſtumpanniculi ad marginem vaſis appenfum,exponuntur: in fin gulis enim per totidem canaliculos minutiffimos , diſtortos licet adeóque inclinatos ( quodpotius confert exregula de motu furfum perplanumin clinatum) humores afcenduut. Ubi adnotabis, quodetiam fi fibrillæ &tubuli ſpongiæ,radicum &c. fint crebris per latum poris perforati ; hinc ta mennonimpediri aſcenſum humoris uſqueadori ficium fupremum tubuli , qvia aer externus com preffione fuâ impedit ne humor per cos meatus erumpat. V. Sedcaufa communis omnibus hujusmodi phænomenis , acpræfertimquoad tubulosvitreos capillares non una eft ,necfatis obvia : vel enim primò afcenfus ille referendus eſt in aereminferio rem compreffum , qui aqvæ ſtagnanti proximus eſt , quiqve totum elaterium fuum exert versus eampartem ubi minoreminvenit reſiſtentiam ex regulaelaterii notata differt. 14. phyficæ generalis de Motu locali ſect. 2. n. 8., adeoqvetruditaqvam in tubulum capillarum : cùm ibiminima fit reſiſten tia ex gravitate aeris fuperioris fuperincum bentis orificio ſuperioricanaliculi,&ferè phyſice nulla. VI. Velſecundò proptereà aqvaafcendit,quia intra cavitatemcapillaremtubuli, ſolus inest æther, aut ſubſtantia fubtilis د non verò aer craffior, &gravior (ut fimiliterpropè latera , & parietes ſcyphi, autcryſtalli ) : quia non benè congruunt, immediatocontactu aer cum vitro(utneqvemer curius , autuliginofa corpora cum eodemvitrocx num. 1.) idquerationepororum,quinon commu nicantdirecteinterſe : adanalogiamfintduo affe res , e. g. veltabulæperforatæ in modum cribri, ita mutuò congruant , ut foramina unius tabulæ objiciantur partibus alterius tabulæ non verò ejus foraminibus; fi aquam, vel aeremcumimpetuim mittas per foramina unius tabulæ , impetus ille tollet immediatam contiguitatem tabularum inter ſe, ſecus verò contingeret fi foramina utriusqve tabulæ exacte invicem refponderent: fimiliter ae ris fubtilioris,& ætheris ingreffus per poros trans verfos vitri fubmovet contiguitatem aut acris craffioris , aut mercurii , & indefitutinter vitrum, &mercurium, aut aerem craffiorem intercipiatur quaſi velum,autſeptum ætherisfubtilioris , levio risque , ac proindenon impedientis ne aquafur fumenitatur. DISSERTATIO III. DeIgnis elemento. ipfumcomprobatur , quodflamma candelæperfe. veret accenfa, &fubinde pabulo nutriaturnovo: etenim licèt fingulæ partes Aammeæ continuo flu 1. . DeIgnepuro. Dpurum dignofcendum ignemex notioribus impuri ignis proprie tatibus progredimur : funt autein illæ tres , quas in ignepaffimob ſervamus : nempè calor ſummus, lux ſumma , & agitatio , feu motus circumqva que maximus : nilenim in rebus creatis cernere eft, quod in iisproprietatibus ignipræftet. Hinc probabiliffimè dicitur purum ignem principium effe primarium , & proprium horum trium, ca Ioris , lucis , & agitationis : ita ut omnia ex naturâ fuâ lucida , calida , ideò fint quia mix ta funt igne coque prævalente cæteris miſcibili bus. II. Agitationem illam ,& motum advertes eſſe qvidem potiffimum furfum , fed aliqua ex parte qvoqve eſſe verſus latera,& deorfumjuxtadeter minationem motus localis multiplicem aut ob impedimentum facilius fuperabile ad unam par tem , vel aliundè. Porrò quod flamma effundat infenfibilia effluvia fua etiam ad latera , experi mento patet , quo pannus lineus calefactus ad ignem imbibit corpufcula igneamox fcintillantia , cùm evolvitur ille pannus in loco obfcuro : nifi enim flamma lateraliter ſpargeret fua effluvia: hoc phænomenonnon contingeret. Exeoquoque id ant , & evanefcant , neque durent niſimomento phyſico inſtatu flammæ ſenſibilis , & vifibilis ; at tamen nova continuò accenditur flamma, & fuc cedit in locumalterius evanefcentis adeò celeriter, utuna duntaxat diù permanens flamma effe vi deatur : nimirum tanta velocitate impreffiones omninò fimiles oculum afficiunt,utunaabaltera difcerni nonpoffit: cujus affectionis viſivæexem plumalibiexpofui, videlicetin accenſo titione ve lociter circumgyrato & ignei circuli fpecimen fa ciente. Atunde,& quo pacto fubindenova flam ma accenditur in pabulo fuppofito? Exeovideli cetquod particulæ igneæ nonnullæ antecedentis Hammædeorfum fubeant in ceram, eamquedis ſolvant, humoremqve attenuentindè enim colligi tur novus ignis, & novaflamma , qvæ pariterun dequaque agitata nonnullas fui particulas projicit infuppofitam ceræ,vel olei ſuperficiemadnovam flammam colligendam , & accedendam. Simile quid in inflammatione lignorum, aut alterius pa buli inflammabilis contingit , ex quibus omnibus ſatconftat de agitatione vel irregulari , vel ſphæ ricaignis. III. Advertes tamen agitationem hujusmodi non uuiverfim liberam eſſe&totalem; fedqvibus damin corporibusvel ignitis,vel igneispartes ac cenfas Differt. 111. DeIgniselemento. Cenfas nonavolare;ſedagitationemſeamita tem perare , utà corpore ignito non avellantur. Sic 539 fuperiùs commemorata;ſenſu enimmetaphyfico expediam quomodo verus ignis fitin ferrocan : dente,&veraflamma quibusdam in viventibus ut innitedula,crucis qvibusdam&c, nectamenquid qvidin illis lucet continuòex illis avolet,utavolat Hammacandelæ. IV. Dubitari poteſt utrùmpurus ignis ita fit principiumcaloris fummi,&lucis ſummæ,ut, cùm puruseft ,neque fenfibiliter luceat , neque caleat: fic enimviſumeſt Peripateticis illis , qui ſphæram ignisproximè fubLuna conftituere : quod ipfum experimentis evinci facilè poffet : etenim hipra apicem flammæ nihil quidem lucet , ſed ſumme convincuntur illa quoque corpora calida elfe; fal temoppofitumnonevincitur: aliundèverònovi musefficaciamcaufæ fimul calefactivæ , & illumi nativæ impediripoffeſecundùmunam vim,&ex peditamrelinqvi ſecundùm aliam,ut patetinaere omninòdiaphano,qui àSolenonilluminatur, fed calefit: cujusoppofitumin aliis corporibus habita ratione diverſarum difpofitionum contingerepo teſt,utilluminatareddantur,&noncalida. De igne impuro,&mixto. calet: adeóqueibi veruseft ignis, multòmagis de- 1. puratus , quam in pluribusaliismateriis ,quæ pa bulum igni præltant : èconverſo in lignis putri dis , nitedula &c. quod ſplendet verus eſt ignis , Fficaciam , & proprietates ignis elemen E , taris &mixti fic recenfeo ,utab ejus nutritione,&pabuloinitiumducam: qvam vis enim metaphoricedicatur ignisnutririaviven L 3 isque prævalens cæteriselementis: non tamenca let. Exquibus omnibus conjectarelicet, purum ignemita fecundùm fe principium efle caloris ,& lucis , ut ifi mifceaturcum aliocorpore , illius particulæ agitenturadeo ordinate,utindè fit dia phanus nonſplendidus: eaqueagitatio minimè fit perturbata , qvalis requireretur faltem ut difpofi tio addeterininandum fenfibilem calorem ,exdi Ais diff.23.phy.gen.decalore. Adhocporròana fogiadefumiturexplerisquemineralibuspræfertim oleotartari , &vitrioli,item oleofulphuris,&ni tri , qvæ feorfim , &feparatanon incalefcunt,in mixtaveròfervorem concipiunt : itapurus ignis nifi mifceatur exerit. , activitates fuas ſenſibiliter non V. Dubitari item poteſtutrùmniſus , & im petus ad agitationem prædictam fit exnatura ignis primario, vel àſubſtantiâ æthereâ fubtiliqve ? Qui diftingvuntætherem ab igne puro elementari,inil Jum ritè referunt ignis agitationem , quia videlicet majores cùm fint igneaparticulæ,quam æthereæ; illæ quafi abhis devehantur,&impellantur: unde juxta diverſas determinationes efficiatur agitatio perturbata & impetuofa propria ignis: analogiam habes inſpiritibusanimalibus, qui licèt fubtiliffimi fint,imprimunttamenmotumorganiscorporisani matimultomajoribus,qvæ exdeterminationeſpiri tuummoventur. Atq;hocpactodiff.22.phy.gen. tibus ad elementaappellatione translatâ : ex hoc ipſotamenrectè intellectopendet explicatio faci lis tum naturæ , tùm reliqvarum proprietatum ignis : exinde enimquidfit generari ignem ?quid extingvi? declaratur. Itaquepabutum, feu ali mentumignisperinde eft,ac materia ex quaphy ficusignis accenditur : materia autem non prima peripatetica intelligitur,fed corpusſenſibile,quod inigneinconvertitur. Hujusmodi autemcorpo ra,quænutriunt ignemfunt,inquibus plurimum ineſt ſulphuris chimici: hoceſt uliginis & humidi tatis pingvis,& nonaqveæ,ut patet in oleo , bitu mine , cera,&lignis aridis : itautpleraque , quæ inalimentum ignis cedere poffunt , aut corpora vegetativa fint , aut exhujusmodi corporibus ſe creta , &educta : ratioeſt , quia percolatione, &filtratione vegetativa ſeparanturuligines , &hu mores pingves ab aquofis , atque ita præparatur alimentum igni ,&quiahujusmodipercolationes opportune contingunt in nonnullis mineralibus, exindè bitumen,&fimilianutriuntignem. 11. Illudextra controverfiam eſt , pabulum hujusınodi in iis corporibus duntaxat reperiri , in quibus non prævaleant aliaelementa diverſa ab igne, videlicet autterra, aut aqva, aut aer , vel ſi quaponanturalia elementachimica, quæ accendi nonpoffint. Hinc metallanonfuntpabulumignis 4 obprævalentem inillis terram, licetliqvefiant, & کار deraro, &denſo fatisexplicuimus motumvelo ciffimum ignis in explofiorie bombarde, & fimili bus : cæterumprobabile fatis eft primariòab ipfo igneprovenire niſum ,&agitationem illiuspro priam. VI. Quidquidinrerumnaturavel lucet,vel caletabignehocipſumhabere fatisprobatur:quia aliundeconſtat ignem horum effectuum effeprin cipium ,præterea nulla ratio autneceffitas,autex perientia ſvadet multiplicanda eſſe hujusmodi principia naturalia, itautfintcorporailluminativa, &calefactiva ſenſuquoque métaphyfico,non fo lùmphyſicodiverſæ ſpeciei ab ignepuro: neque dixeris aerem ex fua naturâ calidum eſſe: eſto enimaerelementaris,videlicetimpurus,&mixtus æthere fit hujusmodi ; nullatamen rationeproba turaerem ipſum purum potius calidum effe , & calefactivum ,quam frigidum : neque item repo fueris nonnulla eſſe lucida , quæ calidanonfunt, adducasque in exemplum ligna putrida,&fimilia igneſcantquoque,ut aurum,argentum, æs poft li quefactionem,ferruanveròante illam : fednulla exc illis inflammantur , nequeinignem commutantur Neqvedixeris ex metallis liquefactis quoq; igneos habitus evaporare,utexodoredeprehenditur:ete nimſufficiens halituumportioadinflammationem illa noneft: undeneqvefumusfenfibilis ex liqve fatometalloavolat,namvalidus plexus metallo rumreſiſtit tùm inflammationi ,tum abſolutæ,& veræconverfioniinignem. III. Prædicta nonextotopabulumoportu num ignis explicant: etenim poft accuratiffimas obfervationes ſecretioris cujusdam alimenti natura comperta eſtad confervationem ,&accenfionem ignis omninòneceffaria. Antetamenexperimen tanonnullapræmittenda , quamhocipfum expli cem. I. Silucerna accenfa undique occludatur vitro ftatim extingvitur : ratio reddi ſolita hujus extinctionis eſt, quia flamma novum ſemper ae rempetit, àquoquaſieventiletur;alioquin fumo, &fu 1 Yyy 2 540 Phyſicaparticularis deElementis. &fuligine fua fuffocaretur. II. Si inmachina, ſeu recipiente Boyliano evacuato aere merum fulphur includas ; nunquam illud accendes vitro licet uſtorio adhibito :quod ficum fulphurenon nihil nitri admifceas , facilè accendes : adnotabis porrònullumlocum hic habere rationemillamde fuffocatione ex fuligine. III. In eademmachina impofitæ prunæ accenfæ,vel flammapoſtevacua tionemftatimextingvuntur:ibidemetiamſplendor nitedulæ, & ligniputridinon apparet. IV. Intra tubum fuperioriparte claufum adactus pulvispy rius accenditur nihilominus : idque fineaccurſu acris in actu accenfionis: etenimetiamfiapertum orificium tübi fub aqvam ponas , nihilominuspul vis accendetur. V. Ad ignem accenfum , feu Aammamcontinuo novus aer accurrit àlateribus ad impediendumquidem vacuumfedexeadeter minatione, quod aerproximus igni reddaturde bilior,& leviorconſumptonitro in pabulum ignis. VI. Ineſtaeri nitrum aereum: qvodvegetationi , &fermentationi utiliffimum eft, & exhoc capite potiffimum neceſſaria eſt refpiratio , &inſpiratio novi ſubinde aeris animalibus : indè etiam obſer vantviri eruditi verenovovigoremincrefcerecor poribus ex hujusmodinitro, toenimtempore co piamajoreruiturnitroſi ſalis exterrâ , ut experi mentofacto eſtobſervatum:quodq; ipſum acceſſu &influxu Solis contingere conſentaneumeft. Ex câdem rationeflante auftralivento langvent ſpiri tus vitales : tuncenimautperpluvias , autperva pores aqueos aereum nitrum diluitur: hinc etiam inlocis paluſtribus habitatio eſt inſalubris: vapores enim illi nitrum imminuunt, quod flanteboreâ in aerem copiofius infertur,&proptereatuncvege tiorafunt corpora. IV. His omnibusobfervatis cum viris crudi tis conſentioadigniselementaris accenfionemduo ſemper reqviri veluti alimenta primigenia,ſcilicet fulphur,&nitrum: qvorum'ex immixtione exiſtat ebullitio,effervefcentia& tandemignis: cùm autem utobſervatum eft, aerpartibus nitrofis abundet,id circòneceffarius eſt aerad excitandum,&foven dumignem:itautcujuslibetignis ,& flamme ana logiam accuratamexhibeat flammaex pulvereni trio excitata:hujus enim compofitio pulveris , ex fulphure,nitro& carbonedefignatquodnam fit pa bulumprimarium, & fenfu metaphyficoconfide ratum cujuslibetignis. V. Adhocipfum confirmandum faciuntpro prietates nonnullæ fulphuris , & nitri ,quas hic indico: etenim fulphurcommuneſeſolononfacilè accenditur , fed implicitum fulphurato inflamma tur: ratio eft ,quia nimis compreffas partes me rum fulphurhabet, nec porosfatis idoneos ,ut ad miffo nitroaptum fitpabulumignis: undè immix toquoque carbone facilius accenditur: ita enim partes invicemdifponuntur ex hujusmodimixtio ne, utfacilèignis fubirepoffit, &actionecommu ni in utrumque fuumpabulumagere. VI. Nitrumquoqueſe ſolonunquam inham matur , neque incrucibulo pofitum neque vitro uſtorio tentatum; atfi carbones accenfosin illud injicias , concipit ſtatimflammam : videlicet mix tioneilla particularum carbonis ,& nitri opus eſt ad eam inflammationem. Hinc nitrum diffolvit omnia corpora fulphurea , poftquam incaluere: hinc qvoqvefi ferrum candens innitrum immers gas,flammanonexcitaturniſiſaltemferrum fitcan dentiffimum : tuncenim halitus exferro fulphu reievaporati immifcenturcum nitro. Unde recad dicitur nitrumeſſe menſtruumignis : re etenim ves råignisnoneſt,necinillo prævaletignis,fedreqvi riturad exiftentiam , & confervationem ignis: quemadmodumexoppofito adglaciemquoq;for mandamopuseſtnitro:autfaltemalioſale,quinitri multumhabeat. VII. Ex hactenusdictis ratio petiturad plurima ignis phænomena explicanda cujusprimum illud fit:quodaercraffiorcryptarum,cellarum,&fepula crorumflammamextingvit ,quiaaerille nitro op portunocaret. VIII. Quædam funt corpora quæ licètmulto ignepuro conftare dicanturnontameninflamma ri,autin ignemvertipoffunt,quiafulphur illorum corporumadeocompactumest , ut interilludni trum ſubire,&mifceri nonpoffit. IX. Curintantam rarefactionem amplificetur flamma continuògenitaex ligno vel cerâ ? ratio eſt, quia nitrum admixtummaximèrarefitutpatet inpulverepyrio. X. Curveròdantaxat ſuperficies ceræ velo lei expoſita aeriinignemfenfim convertatur ; eft, quia cum illa tantum admifcetur nitrum aereum, noncum profundioribus ceræ partibus nifi con fumptis fuperioribus. Curitemquandoqueflam na appareat elevata per digitum aut ampliusfit pra lignuin qvod comburitur , nec illud contin gat; eft , quia particulæ fulphuris elevatæ exli gno ibi tantumnon verò inferius cum nitrico pia proportionata commifcentur: propter ean dem rationem fit qvoqve , ut flaminæ fummus apex,&inferior pars cærulea , & femidiaphana appareat. XI. Cur tanto impetu ignis feratur , & agi tetur ? quia nempèex folidioribus nitri partibus commixtis admotumvelociorem , & validiorem redditur opportunus tùm ignis , tùm fulphur, quod cæteroquin ſeſolo valde flexibile , & ce dens eft. XII. Curnonnullæ Aammæ minus comburant &rariffimæ dicantur ? Qvianitri plus admixtum habent: ut ipſa flamma pulveris nitrii : tùm quià minus habet extranei corporis admixti , & æqvi valentis carboni ,qui inipſo pulverenitrio admi fcetur. Licèt enimdoſis quædam proportionata nitri ad omnem ignem accendendum naturaliter requiratur : hæctamen latitudinem habet nec in indivifibili confiftit ; unde quando minima nitri portio eſt, multumque cumfulphure extranei cor poris eftadmixtum; tunc accenditur ignispruna rum nonflammeus: quandoverò particulæ ignis colliguntur quidem fed non avelluntur (faltem ſenſuphyſico) tunc fit ignitionon ignis , utcon tingit in ferro candente. Hactenus pofitæ obſer vationes ad confirmandum inferviunt , quæ de pabuloignis conftituimus. : SE Differt 111. De Ignis elemento. De generatione, &extinctioneflamme, 541 niumlucerna. Ellychniumenimvicemgeritcar bonis,exquocomponitur pulvis pyrius : oleum eſtprofulphure,&nitrum fuppeditataer; ex hu jus miſcellæparticulis idoncis , & aptis fit flamma I. G &ignisimpuri. Eneratur ignis , cum abagente extrin leco ita attenuatur humormixti com buſtibilis,ut avolet& feparetur: atque itaparticulæ fulphuris,quæinerantſenſu metaphy fico amotointermixtohumore colliguntur, ac po nunturin ſtatuphyſicoignis : hinc ſtatim fenfibili ter nitunturadagitationem fuam velociffimam , & calent,&lucent: fictamenutdum agitantur,dif fipentur eo ipfo, & inde ceſſentlucere, & inox etiam ſenſibilitercalere : ficenim fit, utprimaex citatio particularuin ignis veluti inſtantanea lu ceat &caleat: cui deindealtera fuccedat, &pri ma in ſpatioantecedenti ita agitetur quaquaver fum,utftatumphyficum amittat, &extinguatur: analogiamhabesinigneis ſcintillis excuilis ex fili ce, quæ ftatim videntur extingui: quia nonfucce dit continuò primæ ſcintillæjam excuſſa ſecunda 7 2 &itadeinceps : quod fi fluxus continuus plurium ſcintillarum effet,videreturflamma confiftens eſſe, utquælibet alia ,quamdicimuspabuloopportuno nutriri. II. Ariftoteleslib. 2. de generat. tex. 21. hu jusmodigenerationem ignis exponit paritategla ciei: aitenimignis eftfuperabundantiacaliditatis utglaciesfrigiditatis:congelatioenim &exarfio Superabundantia quædamfunt. Undequemad modum ex aqua fit glacies induratione , ex qua reddantur inflexibiles particulæ aqueæ , propter 7. coagulumnempeillasdividens, & fixans : ita ex  1 ! materia combustibili fit ignis collectione , &agita tione: ex qua reddantur mobiles fimulque colle Aæparticulæ ignez. III. Nectamen credendumhoc tantummodo evenire in igne Hammeo, cum contingat quoque inigne carbonis velpranaruin:phyſicus enimom nis ignis quacumque ex materia excitetur conti nenteragitatur,& expartefaltem fluitjuxta fec. 1. num.3. Illudtameneſt difcriminis , quod incarbo neignis immifcetur cumpluribus particulis terreis nonigneisſed ignitis, quæ humido tenaciinnexæ, nec cumigneavolant , nec ignem ipſum avo arefinuntinſtatu illo phyfico, quemhabetexci tataflamma. Licet enim in ipfa quoque flamma mixtura intercedatex igne,&partibusnon igneis ledignitis,iſtæ tamen cum tenaces,& fixa ( faltem in fummo)non fint,nam fumi ſuntautvapores, facilè avolant, fimulque ignis flammeus continen ter fluit, idque ſenſuphyfico, Inde eſtquodAri Uma ftoteles lib. 1. Meteor.&lib.4. Hammameſſedixit fumumſedſpiritumardentem:quodtamen ficin telliges , ut famum velvaporemflaminæ immifce ri, non tamenflaminameiſe dicas : flamma enim ex humido uliginoto , fumusex aqueoterræ im mixtoprovenit. Etenim adnotabis cum flamma furſumefferri, &fublimarivelutimpetucommuni ptt partesetiamſalinas&terreftres , exquibus fuligo conftat ,& craffiorfumus; quæquenonnihil fur ſum elevatæ tandem decidunt , aut adhærent ex determinatione figuræ corporibus in via occur rentibus. IV. Exponiturquomodoaccendatur ,&con ervetur flamma pabulum accipiens per ellych &ignis:reliquumabitvel in fuligines,velin craf fiores particulas adhærentes ellychnio. Afcendit veròoleum nonmetuvacui,fed quemadmodum expofui diſſert,2. fub finem,quod per tubos ca pillares vitrcos aqua afcendat : fic enim oleum adhærefcens filamentis interioribus ellychnii , & extrinfecus præponderante aere , attollitur quan tum fatis adignempaſcendum. Sed curellych nium interim non confumitur, & comburitur à flamma ? ratioeſt,quia colliguntur,&in promptu funtex ipfo olcoparticulæ magis aptæut conver tanturinflammam , quam fintipfa fila ellychnii: hæcenimquamvisſenſibiliter maximè flaccida ,& combustibilia ; reſiſtunt tamen magis activitati ignis , quia nimirumhumoreorumnativus tardius rarefcit,&commixtus magiseft cumterrafua : fi militer obſervabis quod aqua vitis accenditur il læſopanno illâmadido: &hocipfumult riùs ex plicatur viridisligniexemplo , quod ideo nonac cenditur , quia poros humorerefertos habet ob ſtante, ne per illos fubeatignis: ficquoque porро ros panni refertos aqua vitis difficilius fubitignis quam per aquam ipſam vitis , unde activitatem fuamduntaxatinillamegerit;atqueeodem modo philoſopharedeellychnio. V. Obſervationes expedio quo adexcitatio nem,&accenfionemignis. 1. Scintillæ ex filice excuſſæ plerumque caduntdeorfum: ex gravitate videlicet ſua: præterea microſcopio obſervatævi dentureſſe particulæ calybis , & filicisfimul com pactæ,&vitrificatæ,acferèrotundæ,& politæ,qua les Cartefius ponit : re etenimveranon funtatomi igneæ,fed veluti carbones accenfi , autpetræ calci natæ. 11.Duo ligna affricta fimul ſcintillasnon ex cutiuntnifiduriffima fint : duo verò filicesimpacti ſcintillant, ratio eft , quia pariculæ ligni inolliores funt : undecomprimuntur,necexcutiunturaut agi tantur,utopuseffetadignis accenfionem. III. Af fritupellisquorundam animalium fuperdeorfum, ac præfertim felium ſcintillæ excitantur potiffi mumperhyemem: ratiopetenda eſtexhalitibus pinguibus adhærentibus pelli illorum animalium, quiproinde affricau agitantur opportune ad accen fionem:analogiamhabes inignelambente,&fa tuo,&fimilibus meteoris exdifs. deMundo, V. Exfænoaggeſtoexcitatur flamma exratione alibi indicata (differt. 23. phyſi, gene.):humiditatevi delicet colligente adſtatum phyficumignisparticu las. V.Infunibusraptatis,& tractis ignis accendi turobexpreſſumhumorem , atque indecollectos igniculos,utin fæno. VI. Incaleſcitcalxquialenlu metaphylicoplurimum ignis inillaineſtpoſt calci nationem: propterea calx vetufta,& diu aeriex pofita moxaffusâ aquâ nonaccenditurob evapo rato's videlicet igneos ſpiritus. Atcum recentiori talci affunditur aqua , impediuntur hujusmodi ſpiritus ignei,ne inſenſibiliter avolent ; plureſque fimul colliguntur intra poros calcis , inde agitatio ne ſua,dum exitum quærunt,calcemdiſrumpunt, &fenfibilem caloremprocreant. VI. Obfervationes quoad extinctionemignis, I. Suffocatur ignis ve! Hamina operculo, aut etiam injecta 542 injecta lana, aut terra: nimirum quia impeditur ex Phyfica particularis De elementis. que ſubſultatcumextinguiturflamma candelæ ex dimidio pabulum illius , nempe nitrum aereum. II. Flatu extinguitur , quia diffipantur particulæ ignis jam collecti , &excitati , ne ſubeant ad alias particulas colligendas ,& accendendas in pabulo : quandoverò flando augetur flamma, aut ampliùs accendunturcarbones; illud eft, quia opportuna illa ventilatione particulæ ignis accenſi inmajori copia adiguntur in pabulum ad alias colligen das. III. Extinguitur aqua ignis , quia exinde meatus occludunturipfius pabuli , & impeditur neſubeatnitrum aereum,fimulquediffipantur par ticulæ igneæ jam accenfæ. Sed ignis appellatus græcus olim in bellis adhibitus arena tantum ex tinguebatur non aqua, nimirum propter tenacita temuliginis , cuiadhærere cum non poſſet aqua, nec ignem extinguerepoterat. IV. Extinguitur demum flamma lucernæ in oleum immerſa , aut د candelæ flamma deorfum inverſa quia neque oleum , neque cerra opportunum pabulum funt, niſi ſubinde intantadoſi, quanta immiſceri poffit cumcircumfufo nitro. VII. Plurima ſunt obfervatu digna in ipſa flamma candelæ. I. Videtur eſſebulla flammea figurâ conicâ , & halitu vaporoſoplena, diverſiſ defectu pabuli : & revera in fine altius extollitur: illud primum eſſe à motu aeris urgentis magis inæqualiter hammam nonnulli dicunt , & analo giam afferunt, quodcum canituraut fonaturpro pèlucernas accenfas ,harum flammæ ſubſultent exvibratione aeris circumftantis: fedclarior ratio in re noſtrapetitur ex diverſa impuritate , vel quantitate materiæ , quæfub finem interpolatè in flammamconvertitur: quidfimilecontingitinillo meteoro,quoddiciturcapra faltans. Major verò videtur moritura flamma nam deorfum effuſæ , particulæ igneæ repercutiuntur,& unafimulcum conſequentibus particulis fplendent componunt queflammaminſtatuphyſico. VII.Cum copiama joreſtalimenti,autetiam impuriùsillud eſt,flamma altius attollitur ex ratione mixturæ determinantis adftatum phyſicumcopiammajoremimpuriignis. VIII. Cumduæ flammæ contiguæ collocantur, in unameamdemque conicamper ſecoeunt: fcilicet quia comprimuntur à vicino aere : ut contingit duabus guttis vicinis quæ eâdem ex caufain unamguttam coalefcunt: quod notavidiſſert.22. phyſ. gen.dequalitatibus fect. 4. de liquido. IX. quepartibus compofita: inde colorejus diverſus, in bafi cæruleus eft: propius circa ellychnium ve Muti obfcurus alius conus in medio ipfius coni flammei apparet. Apex , & cufpis flammæ ru bra ,&maximè calida. Silongius fitellychnium flamma fit obfcurior , quæ cæteroquin candicare folet infra apicem. Hæc omnia referenda funtin diverfos gradus depurationis à corpore extraneo, vel illud fit vapor,aut fumus. II. Lamella in me dio flammæ pofitaobduciturfumo: ſecusfipona tur fupraapicem flammæ : craffioretiam inprimo cafu elevatur fumus ,& flamma ipſa altius affur git: quod ipfum contingit fiper annulum ferreum fubire facies flammam: pro ratione horumeſtim pedita ex eo obice attenuatiovaporis : immo va porjam attenuatus iterum determinaturab oppo fitalamellavel annulo , ut concrefcat& denfetur: ex impuritate verò majori ipfius flammæ indepro veniente fit ut longior eadem flamma appareat, HI. Cumpofitalamella in medioflammæ paulatim fubducitur,altiùs elevatur flamma , quod refertur in pondus circumftantis aeris mutantis æquili brium ob fubductam lamellam. IV. Flammæ fi gura,nimirumininferiori parte convexa, ſecun dumlongitudinem rotunda , &inconumacumi nata ex premente elaſtico aere hincindedetermi natur : & quia nonpremitaerfupraapicemflam mæ,naim premit, utelevet eam furfum, inde co nica exiftit figura : analogiam habes in ceræ cylin drulo , quemſi ſuperpofita palma agites fuper menſam,acuitur ab extremitatibus,nimirum id eſt ex agitatione cum æquabili preffione. V. Cum primoaccenditurcandela non conica,ſedcylindri ca flammaeſt in eoinitio,nonnihil etiam in apice arcuatur , & fit convexa ; ratio eft quia in eo primo inſtanti phyſico major agitatioignis magis refiftit aeris compreſſioni , ac propterea ignisipſe Aammeusminusacuitur: addeinitio flammam can delæ impuram effe magis,& indefufcam,&caru leam, adeoque minuslevem, &proptereaminori Lanugo quædam circa flammamapparet , quæha litus eſtnonbenè accenfus , &vicinoaeri mixtus: inde filamenta quædam lucidaconfpicua exhiben turnondiffimili ex caufa, ac cumvini rubrigutta aquæ immifcetur , apparent veluti fila illiusvini peraquamdifpergi. X. Si quidpiam mediæ flam mæ immergatur ,nihilominus confpicuum erit: fecusverò fiproximè poſt hammam collocetur, ratio eft, quia immerſa e.g. lamina in mediam flammain impedit aliquo uſque mixturam vapo rum cum puriore flamma, atqueadeo abhactollit perfectamopacitatem: cumverò mixtura illainfit flammænifi impediatur,inde ineft quoque opaci tas prohibens profpectum per mediam ipfam Aammam. XI. Perhyemem flamina candelæ con tractior eft , & collecta magis , æſtate verò diſtra Gior : quemadmodum hyeme calidior ſentitur ignis : cujus ratio, quodhyememagis exprimatur humor extraneus vaporque ex ipfa flamma ob preffionem aeris ambientis hyberno temporegra vioris. IX. Quæ obſervanda funt in fumo ad ignis plenam tractationem ſpectant. 1.Eſtitaque fumus mixtum corpusex halituterreo cum modicova pore,nec fatis attenuatoadjunctis fimulnonnullis igneisparticulis : inde cum minus ardet, aut arde repoteſtlignum;major fumicopia attollitur , quis tuncminus attenuatur vapor, minuſquecolligur tur igneæ, & fulphureæ particula. II. Nigerat fumus, &in nigram fuliginemſublimaturpropter particulas ſtriatas, quæ nigroremdeterminant,ut ſuolocodicam: denigrat etiam , quia facilèillius particulæ adhærent obviis corporibus : quando quetamenex diverſa commixtione fumusſubal befcit , ut qui exhalatur ex fornace calcis : qui etiam proptermultam terram , &parum humoris rubefcit. III. Conftat fumus acribus, & quafi fa linisparticulis,inde ciet lacıymas ;nam glandulas. & fibrillas oculorum vellicat , ac pungit ; inde etiamtufſimexcitat, & fputum prolicit : nonnul larumque rerumfumimedicas , & fpecificas virtu. tes habent exdiffert. 23. phyl. gen. ſect. penult. niſu prævalenteab aere furfumadigi. VI. Quando caufa ! Differt IV. De elementoAquæ. caufam horum repete. IV. Fumusafcenditſurſum impulfus ab aeregravioredeſcendente : quemad 543 gravior, adeoque nonnititur infrafumumdefcen modum enim aqua pertubumdefcendensaerem furfum impellit, fic tamenutaquafecundum late ratubi deſcendat, per mediumveròafcendat aer : ita quoque fecundumlatera camini aerdefcendit, unde experimur delabentemventum ſtantes fub camino. V. Fumus retro agitur in cubiculum, nec percaminum ſubit , vel quia aer externus impedituràvento ne deſcendat , vel quia à Sole rarefit aer ipfe externus , unde tuncfumo noneft dere. VI. Fumus in progreffu tardius furfum د enititur , quia fit gravior,dum frigefit aut aeri admifcetur. VII. InrecipienteBoyliano exhauſto, fi vitrouſtorio fulphurinclufum tentetur, non ac cenditur.quidem, quia nitrum deeft , juxta dicta fect.2. num.3. fedfumuseducitur,qui non, aſcen ditperrecipiens,fedpotiùsdeſcendit, quia levior eftaer ibirefiduus : quod fi novus aer immittatur inrecipiens, fumus ſtatimelevabitur. DeelementoAquæ. Lurima ad hoc elementum fpe tantia alibiexpofitanonhic re B duntigniculicalefacientes marmor, aut aquam , & cuminlocum eorumaliinonſuccedant,quiprodu petenda funt, fed recolendaex differt. 3.& 4. de Mundo,ubi de aquatum fubterranea,tumfuper terranea:exdiffer.14.phy.gen.de motu locali, ubi de gravitatione 5 a. מ 56 r a Y r ۴ at in liqui dis,ex differt.23. de ſtatibus corporumfect. 4. ubi de liquiditate,ac exdiffert. 1.de elem, ſect. 3. ubi degravitate aquæin propriis locis: præterhæc examinandæ manent peculiares aquæ elementaris proprietates ordine fequenti. I. Aquacommune vehiculum eſt, & foluti vumcæterorum elementorum: perillam enimre liqua redduntur proxime actuola , ut vires fuas promant,& exerant, II. Notæproprietates aquæ funt, humiditas: unde humida,&udaeft aqua:perfpicuitas: minus tamen quam aeraqua eft perfpicua : fluida quo que eft, feù liquida, quæ proprietasabhumiditate ſeùuditate differt : flexibilis exinde etiam dicitur aquafenfu moxexponendo. III. Frigida eft ex fuinatura potiùs quain ca Jida : obdenfitatem etiam plushabetfrigorisquam aer : plusetiam poteft ab extrinfeco frigefieri: inde fenfum magis afficit aqua frigida , quam ventus frigidus. Non verò aqua intenfiffimè frigida eft naturà ſuà, niſinomine frigidi inſummointelligas quod extinguat calidumin fummo,ignem nempe: quod tamen perindepraftat aqua ipſa violenter calida, ac naturaliter frigida : certumitemeſt con gelari aquamexintenfiore frigore, exquorigidio AN res redduntur aquæparticulæ : quæ proprietas eſt frigoris ex differt. 23. phyf. gen. de qualitatibus fe&.3. Quod aqua calefacta revertatur ad prifti TIDUS numfrigus, nonitaproprium eftaquæ,ut quoque aliis corporibusnon conveniat: obfervamusenim idipfum in acre , marmore, & fimilibus calefactis, quæ recedente caufa calefactiva ſenſin calorem extrinfecus indu&um amittunt, &ad ſtatum nati vi frigoris redeunt. Utrobiqueexplicari idfacilè nan poteſt accepta analogia ab extinctione flammæ ob defectum pabuli, vel caufæ fubminiftrantis pabu rolet . Jum ; etenim non diffimili modo motu ſuo dece cant,vel confervent inipſo marmore,velaqua ca loremindeaqua frigefcit. Porrò aer ipfæ aquæ ca lorem extinguit, veluti flabello abigens,&expel lensigniculos: indeeſt quod citias aqua recuperat priftinum frigus inſuperficie, quam fecundum re liquas fui partes: quemadmodum citiùs congelatur in extima facie ; cum aeris appulfu conglaciatio quoque perficiatur (differt 22.phyf. gen. fect. 3. ſub finem). Noveris autemjuxta Cartefianos reponi frigoris reditum in eo , quod aqua motum, &agitationem caloris propriamcommunicetvici nis corporibus, atque inde explicare ſe dicunt cur aqua diutius calida fervetur concluſa globo fer reo , quodſcilicet cumglobus ille minus fit capax motus illius,omninofaltem ,recipiendi, indediu tiùs aquaeumfibiconfervet. : IV. Particulas integrales , & moleculashaber aqua ut reliqua co pora his quidem, utperhibent affectionibuspræditas: nempe ponunturaquæ par ticulæ teretes effe, flexibiles , & plicatiles : non adeò tamen breves , minutæque, utaereæ : unde arcticus complicentur mutuo : non ramofæ, ut oleum,quod proindè difficiliùs feparatur, & eva poratur. Porro àCartefianisparticulæ hujusmodi aqueæ , dicuntur exinde contraxiffe figuras præ dictas , quod inporos terræ oblongos,& obliquos fubiuerit materia primi elementi Cartefiani , & quoniam in latummoverinonpoterat, compacta fit inparticulas aqueas. V. Exhujusinodi verò configuratione repe tendæ putantureſſe aquæ proprietates : inde enim eft, quod aqua tenaciternonadhæreat corporibus humectatis , nequidem invicem particulæ aqueæ tenaciter adhæreant: unde guttatim , nonfilatim decidit,& depluit aqua : inde eſt quoque , quod corporibus omnino lævigatis , autlubricis nullo pacto adhærefcat,utpennis avium,vel oblitis per unctiſque rebus. Inde quoque avolat aqua om niumprima in diftillatione corporum. VI. Flexibilitas aquæ facit , ut pervadat facilè corpora,& meatus fubeat , etiam aeri impervios : quia denfior cùm aqua fit , dum ſubit , folvit ea cor 544 corpora,aperitquefibiviam :quodipſum efficacius PhyſicaparticularisDe elementis. præftat, cumcalida eft ob ignemadmixtum. Per vadens verò fecum afportat ex corporibus ſales, ramenta , & tincturas vegetabilium atque minera lium eademprorfus ratione,quâ corpora tergità fordibus ; fubiens videlicet ,ſecumque aveheris quidquid facilè poteſt à corporibus avelli. Non tamen per omnesomnium corporum poros aqua ſubit; cujus ipfius ratio reddivixpoffet;nifipar ticulas certo modo figuratas haberet aqua. VII. Exeademflexibilitate quoq; fit, ut minus validèurgeantur,atq;impellantur corporaabincur rente aqua:habitafaltem rationemolis &ponderis. Quemadmodum, fi quis projiciat ſecundum lon gitudinem funem contra corpusoppofitum, multò minus illudurgebitur , aut impelletur propter fu nis flexibilitatem, quam impelleretur , fi baculus æqualis, licèt, dimenſionis , &ponderis item fe cundùm longitudinem contra eundem obicem ja Garetur. Porrò exhac ipfa flexibilitate nonnulli contendunt exponere curinfipida,& inodora fit A aquaelementaris , quod nempè validè nonafficiat organa guſtatus,&olfactus. VIII. Aquam poros habere 'probatur tum'ex folutione ſalium , tum quod rarefiat: fed quoad folutionem illam, ultra dicta differt.4. phyſicæ ge neralis adnotabisexperimentum captumàMaigna no:videlicet fit aquain thermometropoſita: fici neres, autſales in eamaffundas , tumefcet illa, & aſcenderevidebiturpertubumthermometri.Quare tametfi aqua aperto &patulovaſecontentaex fo lutionefalium nonvideatur intumefcere , aut fal tem noneffluat; illudex eo eſt, quod aqua eleve tur fupra marginesvitri, ejusque libellam , & pro ptercompreffionemcircumambientis aeris (juxta X. Difficillimèaquaextendi, &comprimipo teſt ſaltemſenſibiliter, in quo maximèdifcrepat ab aere: experimentum est : imple ſyringam aqua, claufoque accuratèinferiori orificionulla vi intro adiges embolum. Ratio difficilis compreſſionis petendaeft ex figura tereti particularum,quæfunt veluti columnulæ, necpoffuntimmutare figuram fuam : nequehocpeculiare eſt aquæ folius; terra enim,ignis &plurimainixtatendi& comprimine queunt ſenſibiliterſaltem &fenfuphyſico. Necre fert ad hujusmodi compreffionem afferendamdi 'cereporos aquæ ineffe: compactæ enim ita pof funteſſe partes circa poros, ut tendi,aut compri miminimèpoffint:licèt excaloreporiaugeri , aut variari poffint: quod contingit in aquærarefactio ne, quam utalibi monuimusdiftinguesàtenfione. Nihilominus abſulutè dicendum videtur aquam poffe comprimi exhoc experimento: fitſphæra, autglobus æneus,vel argenteus plenusaqua clau ſuſque , iſque extrinfecus hinc indecontundatur, itaut mutet,& contrahat capacitatem, &perime triamfuam , quod aliquoufque fine globi diſrup tione fieri poteft ; profecto intus comprimetur aqua, cujus aperta ratio exhibeturex eo , quod ſi globi orificium aperiatur maxiino impetu aqua exiliet:inAcademia Florentinafimileexperimen tum peractum eft in globo argenteo fatis tamen gracili: nectamencompreſſa eſtintrò aqua , Ted dumtundereturglobus adfingulosictusexudabant exgloboguttulæ aqueæ : fortè craffioris ambitus globusrequiritur adaquam comprimendam. XI. Congelatur aqua: utrùin verò in eo ftatu rarior fit an denfior quam liquidalitigatur : certè glacies innatat , utlignumaquæ : quod fi in fru ſtula comminuatur , perinde acligni fruſtulade differt. 2.de aere ſub finem)non effluat. IX. Rarefcit atitem plurimum aqua uſque ad vapores , non tameninfra ſuum ſtatuinnaturalem ſcendet infra aquam: ( quodtamenobſervatu dif ficile) undè à copia pororum raritasglaciei vide 'turconciliari. multùmaddenſatur:necdifcrimenquoadhoc no tabile intereſt inter aquam in ſtatu naturali, & ex trinfecus frigefcentem. Ambigitur utrum tranſ mutetur in verum,&elementarein aerem: expe rimentum fecitRohault, utè contrarioobſervaret, numaertranſmutaréturin aquam : videlicet phia lamduntaxat aere plenam, clauſamquehermeticè pertres annosdetinuit immerſamaquæinprofun dacrypta : nihilveropoſt illudtemporis aquæ con creviſſe intra phialamdeprehenfumeſt:undecon jectare licet ad oppofitum. XII. Aqua temperat, duroriemq; reddit can dentem calybem immerſum , quiafrigore ſuo ri gidas redditcalybeas particulas , 'poruliquepluri miidonei indeefformantur, ferè utevenit in gla cie. Calorveroantecedens huntorem naturalem calybis aptum,& opportunum magis reddit , ut exconſequenti temperatura rigefcat , & indè par 'ticulæ calybeæ indurentur : unde fit quoque , ut aqua calida facilius , citiuſque congeletur , quam quæfrigida prius fuerat. DeTerræ elemento. Erræ globum diviſim, conjunctimque confideratumdediàdiſſert. 1. ad4 de Mundo; hìc autem elementare.. .er ram attento puram, impuramque , & mixtanonnullaterreaimperfectiora. SECTIO PRIMA Deelemento terra pura,&impura. I. Lementaris , & puraterra eſtcorpus il Elud, quodfixumremanet inrefolutio ne mixti: ex hujusmodi enim corpore multum in vulgari,& impuraterra , fixifque corporibus incſt. Elevatur quidemnonnihilquoqueterræ incorpo rum refolutione, utpatet in fumis,&fuligine , ſed multò potiusidquod reſidet & remanet exreſolu tione&multonotiuseſtelementum terræ. II. Nufquam terrapura deprehenditur, ubiq; mixta,& impura eſt in globo terreftri. Diſtinctio veròpuræab impura, ambigua valdè: nam primò : minu Differt V. De Terra elemento. minutiffima arenula,quæ veluti bafim ,& funda 545 fluit , cùm in certo motucalorCarteſianus fitpo mentum mixtionis eſt, terra pura dicitur ; ſed illa mixta eſt idoneis ſalibus fixis , exquibus con flaturelementum fixumpluribus præditum quali tatibus :quæelementares minimævidentur: adhuc tamenexindèdicipoteſt terrapura,quod ab aliis vulgaribus elementis ſecreta,& feparata fit. Se cundo,ſales omnes,qui dicuntur fixi , terræ puræ nomine fignantur: quodingenereelementiterre ftris & fixi omnes hujusmodi ſales conveniant, licèt ſenſu metaphyfico non fint ejusdem atomæ ſpeciei: ad hocfaciunt, quæ dixidiſſert.6.phyſi cægeneralis de ſyſtemate chimico. III. Proprietatesterræ utcumquepuræordinere cenfeo. Præcipua eſt firmitas, ſeuficcitas, exqua particulæterreæ depuratænullaminvicemcohæfio nemhabent&fenfuphyſicovixfigurammutant. IV. Frigus terræ competit , quatenus ignem illa extinguit , & ob infignemdenſitatem atque obnitrumterreumfatis frigefacit: tumquodcoa gulimunus obeat, tuminglacie , tum ingrandine hujusmodi ſuis particulis nitriis. V. Gravitasinparticulis terreismultaeft,non tamenin terra impura eſt maxima præ omnibus corporibus gravitas propter porosvidelicet am pliores: unde mixta maximèterrea,non proindè femper graviora funt : fic in fubere plus terræ, quàm in habeno, & quercu,fedminor gravitas. Inhydrargyro etiam terræ,& humoris accurata mixtura gravitatem procreat. Cæterumgraviffi mumcrediderimeſſecorpus,fiex folis ſphærulis terreis conftaret,&poriaqua oppleti eſſent: nul loalioadmixto elemento. VI. Duritiesterræpuræ indicatur ſatis ex eo, quodarte chimica ex terra,&fale opportuno igne colligatis mixta duriffima , & ferè indiſſolubilia fiant,utmetalla,& faxa. VII. Figuramolecularum terræ,vel irregula ris eſt ut arenuların: unde emergitpororumco pia:velſphærulis minutiſſimis coalefcit: idque ex coquodarenula, quæ cenfetur maximè purater ra propterhujusmodi ſphærulasalba fit: præterea lævigatiffimas ſphærulas hujusmodi eſſe conjicitur incinere,&lapidibuscalcinatis, quibus tumlævor tum albedo ex particularum ſphæricâ configura Lione,juxtadicendade coloribus,conciliatur. VIIL. Affuſo humore denigratur terra , quia repletis interſtitiis terreæ ſphærulæ in particulas oblongiores ſtriatas producuntur : inde nigredo, exdicendis ſuoloco: educto verò vi caloris hu more,iterumalbefcit terra. IX. Diaphanæ funtparticulæ terreæ , & are nulæ ex difpofitione nimirum pororum infenfibi lium,juxtaitemdicendadediaphano. Hincplu racorporaterreſtria perfpicuafunt, & omnia,quæ vitrificanturtalia fiunt. X. Cartefiani hypotheſim fuam de elemento terræ ficdeſcribunt:dicunteamconftare exparti culisminùs folidis , craffioribus, ninusque aptis ad motum, nempe propter figuram irregularem, & implicatiorem præ reliquis partibus globi terra quei: quamvis enimtotus ille globus ex tertio ele mento Carteſiano conſtet , ob diverſum tamen plexum,&denfitatem , partes quædam ,quæ du ritiem,& ficcitatemex quiete habent,terram com ponunt. Frigiditas quoque ex eademquietepro R.P. ProlomæiPhiloſophia. ſitus. Gravis ex eo , apud illoseſt terra , quod nonreſiſtat motui fubtilis materiæ , quæ propellit terramverſuscentrumvorticisterreftris. Opacam effedicunt explexuirregulari particularum. Por ro exeadem inordinata texturainſenſibiliumpar ticularumdeterminatur,utillis videtur,figura irre gularistotiusglobi: indeenim montes, valles &c. inde quoque eſt,quod partes quædam magis du-' ræ, aliæ verofintmolliores. XI. Illud adnotationedignum in prædito ly ſtemate , quod pertinet ad terreſtres poros qua druplicis ſpeciei. Quidam enim recti funt veluti cylindrici : alii undulati,&flexi hincinde& hi ve lutimoduliaquæfunt,utprimi ſalium:tertii ramoſi, &invicem communicantes in quibus figurantur olei particulæ : poſtremi veluti totidem cochleæ, autmatres vites præ reliquis operofiusexcogitati " perhos enim fubiredicitur materia ftriata primi elementiCarteſianiſeueffluvia magnetica: funtpa rallelèdiſpoſiti adaxem terreftrisglobiab uno in alterumpolum: fedexillis alii ſpiras , & cochleas habentoppoſitarationecontortas,acreliqui habe ant: ut ſcilicet materia primi elementiſtriata per ' poros hinc& inde terreſtrisvorticis deſcendens in poros terræfubeat conversâ ratione: hoc eft quæ delabiturperAraicumpolum¶llelosaxi po ros ſubit;perAntarcticum erumpat : &viciſſim quæ intrat per porosAntarctici exeatexAraico, necinvicem interturbeturcirculatiohujusmodi. XII. Terra impura alia fimplex eſt, nimirum cuinilaliudineftmixtum,fedqualitates, & modi ficationes habet communes,&quaſitranſcenden tes: e. g. terra mollis , denſa, dura,alba, rubra, nigra &c. Hujusmoditerræ,licèt impuræ ,fimpli cestamenfunt,quia mollities,denfitas &c. gene rales quædam modificationes funt. Aliaitemter ra compofita eſt , qualis fulphurea , nitrofa &c. quodilli infit minerale , ſeu foſſile fulphuris , ni tri &c. adprimum itaque terræ genusexponen dumfaciuntdictadiffert. 22. 23. phyficæ generalis dequalitatibus , & ftatibus corporum: ad fecun dum quædicentur in ſequentibus de hujusmodi SECTIO IL Demixtis terreftribus imperfectis. Æteris elementis,quæ reſpondent mixta im mixtisinanimatis. C perfecta recenfita jam funtdiffer. 5.. deMun do:ſuntenimipſaMeteora,autillis affinia, ac proinde operâ unaſolita pertractari. Quæitaque ſuperantterreſtria hicdamus:corumenimnaturas &proprietates præcipuas phyſiologum ignorare nondecet. 2 I. Cinis mixtumterreſtre eſt, prævalet enim inillofenfibiliter terra. Statim dices levem cinerem eſſe , acproinde non prædominari terram. Refp. hincprimaproprietas cineris elucet. I. Nimirum levitas ejus ,quæ àporisamplioribus eſt: id autem nontollitquin compactæ partes cinereæterreæ fint: aer enim, quiporis intercipitur facilè ſepara tur, & fupereſt merus cinis. II. Hinceft quod humorem,&quamfacilèexugit, itaut cyathus cineribusplenus ferètantundem aquæ excipiat, ac vacuus: ferèinquam ,nam juxta obfervationem Maignani diſſert, anteced. pofitam nonnihil cinis Zzz exin 1 : i e 546 Phyſica particularis deElementis. 1 exinde tumefcit. Porrò cineribus infufa aqua in jusmodi calx ſal aut cinis aut pluvis metalli refo poros infinuatur,nec exhalatur: utexeo conftat, luti. VIII. Calcinata pleraquecorpora pondere quodfi cinerem madefactum alembico imponas, ferè tantumdem aquæ elicies, quantum infudifti. III. Nonnihil ignis ineſt cineri :quodexejuscali ditate probatur,ac proindemerum fignumelemen ti terræ dici nondebet. IV. Figura particularumci neris floccos nivis imitatur, videnturque effe ex ſphærulis terræ modico viſcoſoigne, velfulphure colligatis. V. Propter hujusmodi fphærulasfub albidus eft, at ex fuligine admixta, ejusque ſtriatis augentur. Sicantimoniumcalcinatumopeſpecu li ultorii,gravius compertumeſt inAcademiaRe gia:plumbumquoquecalcinatum,& indeconver tum inminiumparte fuiponderis decima auctum eit : quod ipfumincalcecommuni evenit : exco autem eruditi viri cumBoyle cenſent pondus in crefcere, quia effluvia ignea, eaque innumerabilia III. fubeant incorpuscalcinatum. Arena ex fucco lapideſcenteeſt , juxta particulisinfufcatur. VI. Remanent fales incine re, qui dicuntur lixiviales , quia lixivio percolati dicenda de lapidibus concrefcit , aut ex abrafis ipfis lapidibus decidit : quod fi diluatur exquifitè avehuntur : funt autem ad abſtergendum optimi, terra ab uligine, &falibus, folaarena relinquitur. uliginem enim habentaliquam,& acrimoniam, qua Exarenamixta calcefit arenatum, ſeù cæmentum facilè fubeunt, & uligine involuunt,quasavehunt poft evaporatum nimium humoremaqueumma àcorporibus fordes. 11. Calx vel generatim, veljuxta peculiarem vulgaremq; ſpeciemattendipoteft.I.Hæcpoftreina faxumeftaduftum ,ſeùcarbovel cinis lapidumabe unte humore&exparteigne:nonfine illotamen i humorevifcofiffimo, qui ſe prodit in vitroliquato: hic enim cum inne&atminimas,&ultimasmolecu las lapidis ,non refolviturin calce. II. Vis cauſtica calcis vivæ, ſeù vis corroſſiva eftàcorpufculisfali nis,& acuminatis ipfius calcis: hæc enimigne agita ta,& comminutafacilèpenetrentvicina corpora & corumnexumdiffoluunt: hinccalxcadaveracon fumit. III. Diluitur humoreaqueo nonoleofo,hic enimnon fubit ob figuramparticularum ramofam: diciturporro extingui ; nam dum inducitur nova textura, ignis,quiſenſu metaphyfico ineratinporis calcis, colligitur adftatum phyficum,&fenfibilem, &cumavolare initio nonpoflitobſtructisab aqua pororum orificiis ,inde exfenfibili calore induci tur rarefactio, atqueebullitio inhumoremaffufum, &attenuatum: undefumus ,& quandoque verus, &merusignisexcitatur,quo ceffante calx extingui dicitur. IV. Juxta principia chimicaaquâdiflol vítur calx, quia acidum ipfiuscalcis , cum aquæ alkali pugnant inde effervescentia. In ſyſtemate Cartefii diffolvitur, quia cos poros habetcalx, in quos aqua fubire poteſt circumdata duntaxat , & innatans inprimo elementoCarteliano , nonuna fecundo elementocomitante : inde vehementius, &perturbate agitatur : co nimirum motu , in quo ( ex differtat. 23.phyficæ gener.) naturam caloris Cartefiani reponunt. V. Odorem quem calx exhalatdumextinguitur exhalitu ipfiusef Auente eſt , at muri qvoqve recentesodorem fi milem effundunt,noxiumquidem capiti,ob acria calcis corpufcula. VI. Calx diffoluta induratur deinde: idque ex eoexponiturevenire,quod cum ad poros igniculis confertos aquapervenerit ve luti cuneusfubit , divellitqve poronum latera , in deinplurimas ſuperficiescalxdiffolvitur , exhala toque igne particulæ terreæ calcis ſecundum fu perficies planas ſe contingunt , congruuntqve exquifite, atque adeo ex compreſſionecircumam bientium corporum inducitur durities juxta ex pofita differt. 22.phyſ. generalis ſect. 5. VII. Me talla qvoqve, & mineralia calcinanturquandoque per ignem proprii nominis, ut faxa : quandoque veroignepotentiali ut dicunt Chimici,& eſthu ximeindurefcens, quantaduritate nonpræſtatſola calx , cum poftextinctionemexiccatur: nam in arenato unionis , & glutinis munus obit calx ipſa, particulævero arenæ perillam aoagmentanturut redeant ferè adintegritatem , & duritiem lapi deam. Porro inter arenaspræſtat cæterisputeo lana exuligine nimirum ipfius , qua fit ut arctiùs percalcemgranulahujusmodiarenæ invicem coa leicant , dummodo antea copiofiori aqua aſperſa fuerit aduliginemprobe tubigendam. IV. Carboextin&usutrumterrestre anigneum mixtum fit ambigitur : prævalere terram refidui cineres indicant : nec ex ejus levitate oppofitum evincitur, quæ in laxiores poros refundenda : in natat quidem aquæ carbo integer , ut lignum quoque , fedcomminutusin minutiores particulas aefcendit utligneaquoque ramenta. Undenigre dinem contrahat alibi diſquiretur ; tantum hicno to friabilemeffe ob tenuem textum , & plexum, multamqueterram,&indenonpoffelævigari, ob laxos nimisporos. V. Fuligo terreſtre mixtum fublimatur cum igne,& vapore, fed inaere concreſcit, altiùs va pore fublato : & nifi alicubi adhæreat interram decidit, ut ex fumo intortitiorum auttædarum, quandoque obſervamus nigra quædam filamenta delabi. Quandoque accendituradmoto igne,unde canini inflammantur : nam ignem infenfibiliter continet , ſatis tamen difperfum & immixtum terra ,undevelutiper ſaltus,&interpolatè accen ditur, quemadmodum ſcintillæ illæ quæ in charta recens aduſta iterum accenduntur , videnturque difcurrere , quia interpolatum alimentumdifper fumque habent. VI. Flocci illi, qui incubiculis, & fub iectis obſervantur ex halitu funt valde terreo evapora to ècorporibus &lacernis : namcumhalitus ille nonnihil elevetur motu aeris , & habitantium in cubiculis , abigitur in angulos, ibique colligitur : analogiam habes exmeteoris ( differt. 5.deMun do) infilamentis illis,quæ capillus veneris appel lantur. Deniquecenfenturinterimperfectamixta terreſtria mucoradnaſcens humidis corporibus,& dubitatur utrum fit vegetativus necne ? Situs item ille fubuiridis fuper rupes, & tegulas &c. adcre ſcens , & fi quod aliud, quorum omnium corum que proprietatum caufas facile ex dictis inveſti gabis,& comperies. PHYSICA PARTI CVLARIS. DE CORPORE MIXTO INANIMI. De primaclaſſehujusmodi mixtorum, videlicetdefalibus. Lementarem tractationem confequi : eſt obſervandiad prædi&amconfufionem tollen tur phyfica particularis de corpore mixto inanimi : nimirum quidquid in orbe elementari ſenſibus ufurpa mus, neque elementum eſt , neque vivens , ilud argumentum eſtdisquifitionispræ ſentis. Porrò fi animumdiligenteradvertas agno fees hujusmodi corpora ferè omnia fubterranea effe,& quafi lucifuga,utniſivelinduſtria,velex accidente efferantur inhæcfuperiora; ininfernis, &abditis terræ vifceribus naturâfuâlateant : inde dicunturgeneratim foffilia , &mineralia quando que,abunaſpeciead genus traductaappellatio ne. Illa itaque infex claſſes,ſen ſpecies tribu untur totidem differtationum argumentum : vi delicet ſalina , mercurialia, fulphurea , lapidoſa, metallica , mineralia , quorum prima in præſenti examinamus. DeSalibus in communi. : Vibusdamplacuit ſalinacorpora,feu fa les,dicere ſuccos macros : vel liquidi tas , autdurities hujusmodi ſuccis con veniret : nimirum eam inftituerunt foſſiliumdivi fionem,utprimo fuccos macros,fecundo mercu riales,tertio fuccos oleofos dicerent eacorpora, quæadtresprimasclaffes redegimus:utcunquelo quanturilludcertum,ſalinacorporainplurimasfub ſecari ſpecies & claſſes cum nonnullaconfufione inducta potiffimum ab idiomate chimico: adquod interpretandumin primis affumotanquamdefini } tionem ſalis in genere : falemeſſevel corpusvel partemconſtitutivam corporis,quæ humore aqueo infufa refolvitur, & faporem habet ,ſaporemque conciliat rebus , quibus immiſcetur. Deindedili genterfales illi,iique multiplices,qui principia chi micafuntomniumcorporum,diftinguendifuntab illis, qui vera ,¬acorpora mixta inanimafunt: indeenimprimidicunturſalesfimplicesſecundive ròappellanturcompofiti. 11. In præſenti ſales fimplices quantum ſatis dam. Illiitaqueex reſolutis chimicè corporibus ſeparantur,iique variinecunâdiviſione diſtributi: primaquidem eſt ſimplicium ſaliumdivifio intres ſpecies: nimirum volatiles, fixos ,fluidos , omnes queiſticonfiderantur velcùmconcretifunt in ſtatu phyſicoſalis,vel cùmaquaſoluti. III. Volatilis fal , qui etiam dicitur ſpiritus fa linus,perignemfublimatur,& avolat cumvapo re : cæterum appellationemhujusmodireſpective plerumquefortitur, quodnempèvelnullo,velnon codemgradu igniselevetur alius ſal , ifte eleva tur: idque referendum eſt in figuram , & ple xum qui facilè ſeparetur. Potiffimumdomina turvolatilis ſal infuccis animaliumut fanguine, &in rebus fulphureis. Fixus fal explicato vola tili facilè intelligitur : ejus verò proprietaseſt cor porafixare,& continere,& potiffimum abundat intartaro. Fluidiverò ,&liquidi ſales reſpective quoquedicuntur,&pauloconfufiùs , ex eovide licet , quod aqua ſoluti faciliùs quàm alii ſales penetrent corpora: illud quoque fluidorum eſt proprium,quodfpiritus,ſeu volatilia quæquecor pora (nempètùmſales,tùm mercurii,tùm fulphu ra volatilia dantur ) in amplius ſpatium tendentia retinent. Abundatverò innitro fluidus fal,&ibi mifcetur cum ſpiritu fulphureo , inde nitrumre rum omniumratioſeminalis , & nutrimentum eft exeamixtura. Extrahunturetiam fluidiſalesnon modoexmineralibus , fedex vegetabilibusquo que.. : 1V. Aliaſalium fimpliciumdivifioinalkalicos, &acidos,qui nimirumimmixti invicem tumultu antur : primiverò cumrebusfulphureis& oleofis cognationemhabent. 1. V. Tertiadivifioin lixiviales,&ſales ſalinos primi perlixivium eruuntur excineribus , ſaltem plerique,&humidoaeri expofitifacilè folvuntur, quædicitur folutioperdeliquium, ut videre eſt in ſalecompofitotartari : ſales verò falini difcrepant duabusin illis proprietatibus. VI. Divifio alteraeſſepoteſtin nitrofos ſales accepta nimirum appellationeà nitroipſocompo : : ſito ſale , de quo mox : funt autem ferè iidem ac Zzz 2 fales 548 fales alkalici , ſeuqui cumacidis tumultuantur, & vocanturctiam fulphurei.. Phyſica particularisDemixto inanimi. VII. Hujusmodiſales omnibus ineffe mixtis analyſi fata Chimicicontendunt, tum inanimali bus , tum in reliquis foffilibus , fi nempecalcina tionerefolvantur. VIII. Omnibusverò hujusmodi cumcompo fitis falibus communis eft proprietas cryſtalliza tio,quamindicavidiff22.phy.ge.de ſtatibusfec f. deduritic; adeamprætereanota exBayleToloſa nophænomenum dignum ſcitu: nempe incyatho folutionemfaliumilletecit, moxevaporata admo deratum ignem aqua,graciliffima cruſta ſalis inor bemadhæfitipfi vitro,procedentedeindeevapora tione aquæ interhujusmodi cruſtam , &vitri fu perficiem internamveluti per filtri aut ſpongiæ fi bras liquor falinus afcendebat , atque evaporato penitus humore aqueo remanfere ſalinæ parti culæ , vel cubuli fuperpriores aliosincumbentes, atque ita vitrum incruftantes : hoc pacto elevata eft cruttafalis uſque ad labrum cyathi, ac deinde defcendit per exteriorem ejus faciem totumque duplicata interiùs , &exterius ſalina crufta ob duxit. Hinc quidquid in arborum vegetatione, &fuccinutritii attractione natura moliatur expli cari facilèpoteft, I.. DeJalevulgari. Nterſales compofitoshuncprimoloco I adduco,in quemdefinitioexamuffimqua drat data ſect antecedenti , ejusque pro prietates ordine reddo,&inprimis :peripateticèſal communisabundatterrâ,parumhumoris habet,un dedifficile liquatur : uliginofumtamenhabet, ut ex tactu percipitur : vixignemcontinet,unde accen dinonpoteftnifimixtus vapore potenti. Chimi 1 cèconftatex fimplici nitrofo, & acido fale, præ valet tamennitrofus , hincfpiritus falis commu nis licetacidiffimus , adhuc tamen alkalicam reti net naturain , unde in evaporationeprimam pars nitrofa hujus falis concrefcit , quæ inde patet, cun immixta falibus certo nitrofis e.g. tartaro, nontumultuetur , quæ verò pars infundo rema net aquâ totâexhalata aciaioreft. II. Conftat oblongis , & rigidis , ſpinofisque particulis in ſyſtemate Carteliano : inde aqua ma rina perlanam percolata dulce/cit , relinquitenim implicitas in illa afperas quafi ariſtas falis. III. Alius eft factitius,alius foffilis: hic ex fo dina,vel minera,utfaxaeruitur,itemqueduplexeſt, velalbus marmorisin moremundeſtatuæ,velpel lucidus,quidiciturſalgemmæ,cujusilludproprium, quodigni injectusnon crepitetob nitri fixicopiam, difficiliùs autemquam foffilis aqua ſolvitur, IV. Factitius fitdeducta aqua marina in fol fas &evaporata , aut ferventi ebullitione ad ignem: ficenimdeciditinfundumvafis , confor matquele in cubulos. V. Aqua folvitarquia nimirum minimæ par ticulæ aqueæfubeunt in minimosporosfaliseum que adeo comminuunt, ut pelluciditatem aquæ non turbet: quod tamen ex eapotiffimuth ratione eft , quod fal ipfenatura fuafitdiaphanus ut patet in ejus cryftallis. Cæterùm colores contrahitva. rios immixtis aliis corporibus ,femper tamencum aliqua perfpicuitate ,quæ cumpurus eſt , degene ratincandorem : cumveròliquefit rubefcit , ut faccharum quoque ſerie,&difpofitioneparticula rummutata. VI. Saporſalinus mediuseſtinter amarum ,& acrem,amarusenim craffioribus ,& magis aſperis, acer fubtilioribus , & magis lævigatis particulis conftat ,quam falinæ fint:unde minus penetrat, quamacer: minuslacerat,quamamarus. Exinde juxtachimicosproprietas ſalis fluit, cujus ratione carnemconfervat, ſiaſpergatur:nimirumquia fu bit ,&quaficonſuit fibrascarneasexpreſſoexpo ris humore, qui putrefactionem cieret: unde res falira exficcatur & folidior fit , uti etiam piſces marini ſolidiores : rubefcitetiam caro ſalita ,quia ex falealbo ,&carneſubnigramediuscolor ruber ; nonomniatamenapta funtutſalianturpropter la xitatem pororum,quibushærerenonpoſſuntfalis particula:inde carnis pinguedo minùsfalitur:hye mequoque faciliuscaroſalitur, quia poros conſtri ctiorestunchabet. VII. In corpore viventi animaliguſtumvelli catſubiens poroslinguæ,&ventriculi , inde edendi appetitus: fitim procreattum quia fauces exficcat, tumquia inferitur in poros,&vellicat ,undeablu tioneopus eft,Pecudes,oves præfertim , miredele Aantur falis efu oblinguamearumafperam , qua ſpiculis falinis vellicatur: pingueícunt etiam,quia confuendo fibras impedit exhalationem fucci ,& pinguedinis:ſcabiem,&pruritumgignitnimiusla lis efus quia orificia capillaria exquibus noxiihu mores excerni deberentobAruit. VIII. Vimarrofivamhabet ex rationenume ri6. inde muri ,&ferramenta , ubi conſervantur res ſalitæ& fal confumuntur tollit enim humo rem,&fi ipfefalnon fit aptusnexusad fixaspar tes corporisfaliti colligandas fitcorrofio ,& non fola exficcatio:hinceftquodfpiritus falis maximè corrofivus fit , &ingrediaturaquam regiam diſſo lutivam auri. IX. Granum ſalisoleolucernæinjectumfacit utdiutius conferveturoleum, quia ramoſas parti culas olei implicat ampliusariftis fuis,&impedit ſeparationem,adeoque inflammationen. X. Granum iteminjectumprunis crepitat ut bombula, quia humorintra poros,&cavitatulas falis conclufus , ut rarefit excalore , excutit am bientemſalem. XI. Salem ammoniacum ſalicommuni adne. to,eſtenim compofitus excommuni , & volatili nitroſo: quiin arenis Lybiæ efflorefcit, perfpicuus eſt utſalgemmæ. Arteetiamefficiturexfuligine, I, falecommuni &c. DeNitro. Alpetræ,Halinitrum,falnitrum,&nitrum S idemeft :duplicis fcilicet ſpeciei,primum foffile ,quod ex minera eruitur , vel per efflorefcentiam in fuperficiem terræ, & inmuros recenteslanuginem edit. Secundum fit ebullitio ne,&exhalationeaquæ nitrariæ , qualis eft aqua Nili nitrofa ; ficuti aqua marina ſalita eft, Fit etiam perdilutumcineris quercini vel terræ nitro fa, Differtatio1. DeSalibus. læ,&excrementitiæ;ita enimcryſtallinitri inna tantes remanentdeſidente adfundum cinere vel terra: atmultiplici percolationeopus eft,uta fale communiimmixtodepuretur:indiciumautemde purationiseft, cumin ignem conjectumnoncrepi iat,ſedtacitèliquefcit&inbullulasintumefcit. 11. Cryſtalli nitriæ funtveluti ftriæ perforatæ, aut priſmata exagona inæqualium laterum ex ob fervationeBoyles ,&Lifter.- III. Multumhumorishabetnitrum,indèrarefcit maximè,utobfervareeſtinpulverepyrio: ebullit tiam fiacetum immiſceatur. IV. Amarumeſt,& mordaxexmixturaaci di,utmoxdicam: ex coautemfit aqua ſtygia,feu fortis ad diffolvenda metalla , argentum præ Fertim. V. Sedmirabile eſt quod frigefacit fi manum Immergas inmaflam nitri bene tritam , & lente mannmagites: quod ſivehementiusverſes potius calefiet: ficetiamlagenamplenam vino innitrum 549 ſtriatis particulis , quæ nigredinemquoque conci liant,conjicitur. III. Diffolvituraqua ,ut cæteri ſales : cryſtalli verò,quasdeponit,figuramhabentparallelepipedi obliquangeli. Porròdiverſi coloris eſtjunctatamen perfpicuitatejuxtadiverſas ſpecies: aliudenimfub viride,aliudfuſcum,aliud rubrum. IV. Oleum, ſeuſpiritusvitrioli ſummogradu ignis educitur, cauſtica vi&corrofivapræſtat:un deexeo cumaliisfalibusaqvæ ſtygiæ fiunt. V. Juxtachymicain reſolutionem in vitriolo prævalet fal acidus , & fixus : undetumultuatur cumalkalicis : quia verò acidum fuumbenèmix tumhabetcum fucco minerali,nifi calcinetur vires nonexerit, fi immergas ,& moderateagitaveris frigidam red- I. des : ratio quia corpufcula frigida nitri modica agitationeſe ſola fubeunt perporos vitri , velin DeAlumine. Imile vitriolo eſt , &quod foffile, reperitur in fodinis metallicisutillud,præfertimargen S teis , quandoque liquidum invenitur, ac la manum,cùmverò vehementioreſtcommotio,ca &eicoloris cumperfpicuitate. lidiores quoqueparticulæ , quibus conſtat nitrum elevantur. Illudverò rationisveritatemcompro batquodnitrum femeladhibitum,moxamittitvir tutemfrigefaciendi. VI. Juxta chimicamconfiderationeminnitro optimaex mixturaacidi , & alkali , indè illudre rumomniumgenerationi,&confervationioppor tuniflimumperhibetur: namexomnibuscorpori buselicitur:vegetabilia nutrit , flammam,&frigus inducit : metalladiffolvit. Spiritusnitricumſpiritu vitrioli immixtum effervefcit&fumat ,unde visal kalicanitri comprobatur. DeVitriolo. . CH Halcanthum ,atramentum ſutorium,fal martis , flos æris , idem eſt acvitriolum, quodinquatuorſpeciesplerumqvedividi tur,quibus hæappellationes: mælanteria, ſoris , calchitis , miſy , & vulgatius vitriolum Romanum Cyprium,Germanicum,Atrum. II. Aliudeftfoſſile , aliud factitium : illud ex ginni venametallicaeruitur , quæ tandem definit in vitriolum , velut in metallicum excrementum, unde foffores cùm ad illud pervenerint , ſiſtunt operam. Plerumque concreſcit adinftarpilorum, vel plumarum. Secundum fitexdilutovenæ fos filis , vel marcafitæ ærariæ , educitur etiamutni trumexfuafoſſili terra , itemex omni aqua atra amentoſa: nain exfucco acerbiffimo , &maximè adftringente conftat , adeóque coagmentari ex : 11. Faditium exaqua aluminoſadecota fit,& percanales derivata, ad quorum latera concreſcic alumen, cujuscryftalli fiunt octo hedræ , ſedrarò exintegro figuratæ. 111. Diffolvitur aquâut reliqui ſales ; in igne veròbullulasexcitatutnitrum. Éjus verò ufuseft in aquis fortibus , tùmad tingendas lanas, tùm ad chartam ſolidiorem reddendam. Porròaliud alu meneſt fiſſilequodalumenplumæ dicitur&eſtin combustibile,&fortèidemcumAmiano. Ducitur ex vinifecibus,&ſedimentis,& E cum doliis adhæret cryſtallos fuas fimiles vitrioli, fedlongiufculas veluti trabeculas conjungit in figurascraffiores,quæ omnes angu lumfuumfurfumattolluntverticalem, nunquamco fitu planamexplicant ſuperficiem. II. Dicitur ſal lixivialis , quia per deliquium folvitur , hoc eſt expofitus ſuper declivem tabu. lam ad aeremhuumidum inoleum tartari diſſol vitur, &extillat: ineoautemprædominaturvis alkalica. 111. Adhibeturinomni præcipitatione metal lorum, quæjamfolutafint abaquis fortibus iisque acidisjuxta eaquædixidiff.22.phy.ge.de ſtatibus, ſect. de duritie : illaverò quæ fulphure abundant corporaabipſo ſaletartarifolvuntur &aliis alkali cis,acdenique præcipitanturà ſpirituvitrioli , & aliis acidis : DeTartaro. :Phyſicaparticularis De mixto inanimi. De Fosfilibus mercurialibus. Ercurialia funt illa , quæ facillime exhalantur ad ignem , conſtant 1 matur in ſpumam albam, quæ eft anatonomaſtice enim expartibus minutiffimis & maximè volatilibus , etiainſi nonomnes illæ liquidæ;fed fixæ plures fint. Inter hæc foſſiliavero eminet mercu rius proprii nominis. cu II. Hic autem exfubtilitate fua pervadit,& ſubit ferè omnia metalla , plumbum , ſtannum, argentum, aurum ,& omnia folvit; inde rerum omnium venenumàPliniodicitur : nam diffolvit, &diffuit pervadendo corporumnexum:quemad modum aquachartam,quamhumectat, attenuato glutine diffolvit: ex eadem porrò fubtilitate mer curius per eosmeatus corporum fubit, per quos nullus alius liquorpenetraret: nontamenvitripo ros penetrat. III. Mirus mercurii eſt ad aurum acceffus : nam ſi ſuppoſito igne ille permittatur avolare , & in propinquo fit quippiam auri licèt occlufum arca; mercurius , qui fubli:naturnon abit recta in auras , fed divertit ad aurumrepofitum ſeſequein illudinfinuat : cæterum exhalatur facillimèvel ad modicum ignem : recuperaturitem facile,fi adhi beatur rete , hoc eft fornix elambiciubi concre Icat. 25 IV. Mixtus vitriolo , & ſale communi fubli 1 fublimatum, efficaxvenenum& maximècorro , fivum: ipſum autem fublimatum admixtum calci vivæ , & inditum retortæ reſtituitur ad ſtatum mercurii. Præcipitatur item mercurius mixtus : oleo vitrioli , & dicitur præcipitatum : atque hoc ipfumaffuſo ſaletartari ſoluto perdeliquium redit iterum inmerummercurium, quiproinde dicitur incorruptibilis. V. Mercurius non humectat ,cùm tangitur exoptimo plexuhumidicum fixo: nigrum tamen veluti ſqualloremegerit, undevaſaquandoquehu mida redduntur: &veluti velo quodam obducitur ejusſuperficies, qua amotaſplendetmaximè, VI, Cæterùm humoris compacti multum habet, &multumquoqueterræ: hocpoftremum: quia graviffimum omnium eſtpoſt aurum : illud primum,quiafluit,& facilè exhalatur. VII. Purgatur à Boyle mercurius in retorta immixtocinnabari cum duplo pondere limature calybis : ex coque purgato fiuntexperimenta illa recentiorain tubo Torricelliano expofitadifferta tione deAeris elemento. VIII Affufus fpiritus vitrioli mercurio nul 7 lam excitatebullitionem: ſecus ſpiritus nitri: unde conjectura fit, acidum vigere in mercurio. DeFosfilibus fulphureis , & bitu minofis. Vlphurea propriè funt viſcoſa 4 vatumomnesfuccos oleofos,&fulphureosetiam foffilia, facilè inflammabilia,& difficilè liquabilia :bituminoſa verò viſcoſa quidem funt, fed faciliùs liquantur, quam infham mentor: in utrifque proprietas diverſaprofluit ex diverfitate humoris compacti magis cum partibus fixis inbituminofis , quam in fulphureis : in his autem plus ignisineft,humidumque magiseftat tenuabile. II. Communefulphur peripateticèconfidera tummultum ignis habet,modicumverò terræ,ſed probè compactæcum humore mediocri : ratio eſt quia facile inflammatur, neccineres ſubſidunt:& cumaccenfuin eſt flatu extingui vix poteftex vif cofa humiditate. Chimicè verò in eofalnitroſus, & volatilis dominatur : licèt acidus quoque, ſed extraneus infit: porrò refolutione chimicaobſer extractos explantis poftpluresrefolutiones abire inaquain,terram, &falein undè conjectant de principiis fulphuris. III. Gignitur autem cum halitusterreſtris un Guofus, &igneus elevaturadeam venam ubi ge neraturfulphur,quodeſtvelutiadeps terræ: quem admodumenimhicinanimaliexparteoleoſaſan guinis,&nitroſageneratur, idquecirca partesubi intenfiorcalor naturalis;ita inMegacoſmoproba biliterponitur fulphuris geneſis:quod fæpe in ea demvenacumvitrioloinvenitur. 1V. Sulphur vivum in minera cinereum eſt, præparatum vero fitfubflavum: ſpumam imitatur oblatiorem plexum,quodipſum conjicitur ex le vitate. Porrò nativum fulphur aqua forti aſper ſum fervet , non verò præparatum , ob pugnam acidi, & alkali, V. Bitu ! Differt. 111. De Foffilibusfulphureis c. V. Bituminum variæ ſpecies ſunt,quibusde 552 meneſſe exBalticomari ,plerumque nigrum,& hnitionumeri primi convenit ; harum prima an tonomaſticèdiciturbitumen , quod tum inmedia aqua ardeſcit : tùm ut luculentiùs ardeat aqua a fpergitur: namhumoraqueusſubit poros,&igneis particulis viamparat, dilatatque ; hæc porrò pro prietasſequentibusetiam ſpeciebus ſaltemplerisq; convenit. VI. Carbofoffilis,camphora,gaghates,naphta, petroleum, maltha,afphaltum funtreliquæſpecies, quibusadnumera ſuccinum: convenit enim bitu amarum : non veròeſt gummi arboreum , licèt multa fimilitudoquoad proprietates intergummi, refinas arboreas , atque bitumina infit. Succinum vero aliud liquidum innatans aquis , concretum aliud. Camphoracandidam Hammamexhibet,& inpyrobolis ufui eft adſtellas lucidiffimas imitan das. Gaghates durum , &politum bitumeneſt. Naphta candidum,&fubtile,itauteffluviisvicini ignisaccendatur. DeLapidibus. Natura ,&proprietates lapidum exſale chimicè induciturdurities:undeſalitacaro durior eft. Ulteriorem analogiam exhibent ad rem noftram quæcumque liquida concrefcunt : generatim. Apisdurum eſtcorpus,nonducti le , neque per ſe liquabile , niſi quandoque ob mixtum metallum itemquemolles fructus ,qui faccaro conditi indu rantur : præterea lapides,qui invifceribus anima lium progignuntur, acdenique aqua , quæ per fluens canales plumbeos , relinquit veluti forni lapides nonnulliliqventur , neque cemlapideum ineorum parteconcava, nimirùm inflammabile , neque in aqua re fumos terreos ,quos ſecum advexitaqua ibicon folubile , necad animalis corpus componendum pertinens: hisnimirum attributis continetur lapi dum natura , de quorum primis principiis nilhic crefcentes. 1V. Lapidum nonnullicertam figuramhabent, addo præterſtatuta inphyſica generali quoad ma teriam,&formam&c.fedfecunda,autimmediata principia corumdeminveſtigo. II. Geneſis lapidum altius repetenda juxta obſervationem plurium Eruditorum : notandum enim expiratione perenni globitereſtris disjungi, &fepararimutuòparticulas:graviores nimirum & rigidiores,à levioribus & flexibilioribus. Hæverò ſeparatæ terram illam conftituunt,quægleba dici tur,fœcundanimirumvegetabilium. Adparticulas autem duriores cùm acceduntex profundioribus terræ vifceribus igne fubterraneo (ex differt.4. de Mundo)follicitatis aliaeffluvia, & fpiritus oleagi nofi,& glutinofi , & fumi terreſtres, fit terra, quæ diciturargilla:nechujus ipfiusanalogiadeeſt: fie nim pulvere terreo mifceas viſcoſain aquam, fiet maſſaargillæ fimilima. Porrò ulteriore calore vel Solis,velfubterraneo ex argilla progignunturlapi des ,ut arte figuli fiunt lateres exhalato humore aqueo,partibusq; mollioribus. 111. Hoc ipfum clariùsexponit communedi tum, quodex fucco lapidifico,incorporato ra mentis lapideis opportuna percolatione lapides concreſcant , cujus ipfius analogiamdo in cry ſtallizatione ſalium. Adhæcautemomniaconfir quod invim plaſticam,& formatricemjuxta chi micos refertur : fed clarius,&explicatiùs adfcri bendumideft accuratiori percolationi , quâunius tantùmcertæfiguræ particulæ inunumcolligantur, &coagmententur,quodexcubicâ chryſtallizatione falis communisintelligi facilè poteſt. ; V. Augentur pleriqve lapides per accretio nem, feu juxtapofitionem etiam infodinis: hoc eſt novæparticulælapideæ accedunt,&agglome ranturjam concretis: nonnullitamenlapides quaſi per introfufceptionem , non tamen vegetativam increfcunt; ſcilicet percolatione,& fuctionefucci lapidifici per internos meatus corporis jam con creti : cujus analogiamhabes ſi tubum repleveris gypfo: per illum enim exugitur, & afcendit aqua tubo ſubjecta : quemadmodum evenit quoque in filtris chimicis , in tubis capillaribus , acdenique in virgaauri mercuriumimbibente(differt. 4.phyſ. gener.&2.deElem.) Exhis enimexponiritepo ▼ teſt introſuſceptiofinevegetatione. Unde refellas nonnullos opinantes foffilia vivere ut plantas , ex eoquodmodopræditoangeantur,acitemex co quod veluti radicesdiffundant per interioremter ram. Dicuntetiam ſeidipſum probare , quia fi mera terra injiciatur in lapidum fodinas , tractu temporis in lapidem illa vertatur , veluti ſurcu mandapotiſſimùmfacitprincipiuminductionecol- lusinfertus in arborem : fedabsquehujusmodive lectum: quodnempèdura omnia corporaex li quidis inducto coagulo formentur , fimulque ſu perfluo fluore exhalato : etenim qui remanetvi ſcoſushumorcolligat,& aftringitfixas particulas, &ramenta in durum corpus. Succus autem ille, viſcoſus ſale oportuno probabiliter conftat: nam getationejuxta principia chimica hocipſum rete intelligitur inde eſſe , quod fixum attrahat ad ſe fuumvolatile ; atque ita ſpiritus lapidei adhære ſcant , vel ſubeantperporos terræ inlapidemvel metallum mutandæ. Sicquoque exDigbao , ut alias monuidiffert.2.deElem. caput mortuum vi .. trioli 1 : 4 1 : 552 trioli , ſeu Colcotar expofitum aeri attrahit ido PhyſicaparticularisDe mixto inanimi. neumvolatile,fitque perfectumex integro vitrio Jum, Præcipualapidumgeneraſuiscumproprie tatibus defignantur. AN I. otioribus , & nonpretiofis lapidibus initio facto ſpecies ſubalternas lapidum expedioin atomas&infimasfacilèdivi dendas. 1. İllarum prima fit marmor, cujus con ftitutio ex plexu, & percolationeperfectiori exi tit : nam minutioribus moleculis,& paucioribus poris conſtat,inde lævigabilemagis eſtquàm cæteri Japides. II. Probabile eſt conftare ex minimis ſphærulis , quia omne contritum marmor album eſt (juxta dicendade coloribus ) . III. Nigrum marmor exquifitius lævigatur , quia minoribus ſphærulis conftat , quæ fectæ minores item cavita tes medias relinquunt : quia verò nigredoeſtà particulis ftriatis ex alibi dicendis , ideo in nigro imarmore ftriæ ex ſerie ſphærularum conflantur. IV. Porphyrites marmoromniumduriffimum eſt purpureis, albifque maculis diſtinctum : ex plexu, &minutiffimèdiviſo humoreutrumque provenit. V. Colores varii marmorum diftributi, five tan quamvenulæ, fiveutmaculæ,funtexfuccidiver ſapercolatione: ſcilicet perdiverfum colum, vel cribrum , undè diverfimodè figurantur particulæ 1 juxta diverfos colores : analogiam do extractatu decorporeſenſitivo in lacte, chilo , & fanguine, quorum color diverſus ex diverſa percolatione ſtatuitur. Cæterùm faccus mineralis diverſus, vel mineralis exhalatioin ipſum ſuccumlapideum anteconcretionem ſubiens,read diciturinducere diverfos colores , idque etiam in ipfis gemmis: quodprobatur ex eo,quod ignisvi pleriquelapi desfuiscoloribusexuantur, igiturextraneierant, &nonexintima lapidisnaturâ. II. LapisLydius. 1.Maximènigereſtobmini mos&plurimos poros,undedeterminanturſtriatæ particulæ, II. Duriffimus eftex plexu. Ill. Den ticulos acutiffimos habet , veluti fubtiliffima lima, quæ tacqui ob fubtilitatem afpera non videtur: hinclapis lydius affrictu rodit metalla, & tenuiffi mas corum particulas ſuffuratur. III. Silex duriffimus omnium, ſaltem durior marmore. I. Crefcit in ſua fodina ,vel matrice tuli,&ftriæ cotis complanari ſolentaqua ,vel oleo. III. Excolliſioneſcintillat,eſtenim Pyrites. V. Pumex. 1. Eſt veluti ſpongia lapidea,& dura , fedrara, unde aere ,vel æthere poros op pletos habet, hinc innatataquæ , & infulis natan L tibusprofundamentoeſt. II. Vi caloris plerum queconcrefcit , propterea exmontibusignivomis pumices eructantur. VI. Tophus. I.Spongia itemlapideaeſt , ſed denfiorgraviorque indenoninnatat,necpervadi tur totus ab aqua. II. Percolatione concrefcit, defluente enim aqua relinquuntur particulæ lapi deæ: fic extophoconcameratæ plerumque ſpe cusſunt,exquibus aquadiftillat. VII. Lapides ex laminis compati variarum ſpecierumfunt. 1. Petroſtilbe vulgo lavagna ex laminis concrefcit, quia prima concretiofit veluti inſubtilemcruſtam,exudante fupra, infraquehu more : moxnovus ſuccus lapidificus expanditur &accrefcit primæ cruſtæ. Nigra autemeſtobſtria tas particulas , & exnigrore fit, utSoliexpofita (ut cùm adtecta formanda adhibetur) vehemen tiffimè incaleſcat. II. Lapisſpecularisvulgò talco exſuccoaccuratè depurato,&expanſo concreſcit pariterin cruftas:exordinationepororumeſtper ſpicuitas:ſcilicetlamellarumcùm invicemfeparan tur, nam fimul conjunctæ opacæ funt ( quemad modum aqua profunda obfcura eſt),nempe ob inordinationempororumuniuslamellæcumlamel læalterius poris. VIII. Lithophyta,hoceftlapides-plantæ , ſeu creſcentes perintroſuſceptionemexfect.anteced. nu. 7. inplures ſpecies tribuuntur. I.Harumprima gloffopetra, quæ crefcitin modumlinguæexmatri ceſua:idq;quia fibrashabetinlongum difpofitas,ut truncus arboris. II. Teſtæ & Conchylia,quibus o ſtrea ,& fimilia integunturad lithophyta revocan tur:nequeenimfacilefuaferisanimaſenſitivâoftrei textamipfamanimari. III. Porròhucinducipoſſet quæftio de conchyliis,&cruftis teſtaceis,quæde prehédunturquibusdain montibus:undeconjectu ra eft,quandoque montesillos aquis,&marifuiffe demerſos:juxtailludTertulliani tefte, comcby lia adhuc peregrinantur in montibus cupientes Platoniprobare etiam arduafluitaffe contrata menvideturpluribusEruditisviris: nimirum reddi rationem longè probabiliorem , & caufam unde fintmontana illaconchylia, quam illorum origine accerfitâ ab uſque univerfali diluvio. IV. Cora ex fucco ibi percolato. Il. Diverſos colores re- lium per introſuſceptionem fit aſcendente hu fert , & mixturam opacicumdiaphanoobdiſpoſi tionem variamparticularum ex percolatione. III. Curram , licèt irregulariter figuram plerumque habet, quia fuccus dum juxtaponitur undequa que diffluit, & diffunditur circa primam guttam ſucci lapidei , quæ rotunda concreſcit compreſſa ab ambiente corpore, utoleiguttain media aqua. IV. Validè refilitprojectus ,nimirum propterdu ritiem elaſticams V. liquefcit quandoq; ob mix turam vitri. VI. Colliſus ſcintillas emittit , quia revocatur ad genus lapidum infrà nominandum Pyrites. IV. Cos nigra eſt ob particulasſtriatas,& du ras. II. Veluti denticulis aſpera eſt etiamad ta Aum,&inde rodit ,atteritque metalla , & vitra,, quæ proindeacuuntur: atne nimis atterat, denti more,& fuccoinfibrillas exvi formatrice, licèt vegetativènon vivat. Porrò falfum eſt coralium mollius eſſe ſub aquis , uti plura alia fabulofa de cocircumferuntur. Cæterum,nullus tibi erit ſtu por, quod lapis imitetur figuram arborum vege tantium ; fi advertas in naturâ plura alia corpo ra aliorum eſſe veluti naturalia fimulacra. VI. Amiantus lapiseſt,qui duciin filapoteſt , ex qui bus telæ , &Strophiola contexantur igne incor ruptibilia : imitatur autem linum, aut cannabim, & affinitatem habet cum alumine plamæ, quod fofile eſt ſalinum , exdiſſert. 1 . IX. Lapides minerales , quemadmodum ar bores metallicas lapideis affines hucnon induco ex ſequentibus diſſertationibus. Speciem lapi dumpotiusindico, qui in rebus , & corporibus & anima Differtatio IV. De Lapidibus. animatis innafcuntur : horum præcipuus eſtBe zoar, qui in ventriculis indicarum caprearumpro 553 natis folutis ſuccumferreumextraxit: analogiam gignitur, ex membranis ſeutunicis pluribus con crefcens: nimirumob fuccumviſcoſum,&lapidi ficumex herbis ; quibus animantes illæ pafcuntur, Hinc frequenter in mediohujusmodi lapidis de prehenſa eſt meraherba nondum petrificata, ea que odorefuaviſſimo. Porròhujusmodilapispræ paratus remedium cardiacum eft contra morbos, quicorinvadunt,vel ex putredine oriuntur. De nique ſpeciem lapidum , qui Pyritæ dicuntur, vi delicet colliſi ſcintillant, adnotabis: adillam enim pertinent plures ex fuperius di&is , & inferius enumerandislapidum ſpeciebus. De gemmis , &lapillis. 1. Emmarum proprietates , &ſpeciesutre Greenfeam,initium ducoab colapide qui د ambigit interpretiofos &vulgares: hujus modicryſtallus eft,lapisvidelicetperfpicuus.I.Quæ nonexglacielapidefcente oritur,utnonnullis ex cidit,etenim in regionibus quoquecalidiffinis,uti in infulaMadagascar copiosè provenit : præterea gravior eft glacie,&ipsaaqua: ſcintillat quoqueex Collifionepropter igniculosnempeimmixtosſucco cryſtallino , denique adeo dura eſt cryſtallus , utvitrum ſcalpat&fecet,nil autemhorum ingla ciemcadit. II. Perfpicua eſt cryſtallusexdiſpo fitione particularum , quæ plerumque figuramha benthexagonam,utfalquoq; ammoniacus,&alu menexdiffert. 1. cujusfiguræ ſi rationem quæras illa eft probabilis : quod plures velutiguttulæ,vel bullulæfucci ſuperincumbant &adhæreant, itaut quælibet guttula à fex fimilibus aliis circumambia tur, atque indedetermineturea figura. III. Ca terum minimis ſphærulis conftare cryſtallum ex co arguitur, quodtrita albefcat. IV. Diftingues porrocryſtallum artefactam ex vitroàpræceden ti,quæ proinde dicitur montana cryſtallus: vitrea enim fit ex puriore arena,& ſale alkalicoſeuſoda, inde fluit vitrum depuratum magis , ex quo po cula, quæcryſtallinadicuntur. II. Adamas duriffimus gemmarum eſtexpar ticularumplexu,&figura, ac prætereaex humo ře optimè digeſto : inde puriores adamantes qui exmontibus eruuntur, &ii qui quandoque con creti in medio alteriuslapidisdeprehenfi : durities habesinipfisgemmis fictis coloratis,feuquoddici tursmalto,videlicet fiuntmiſcendoaliquidmetalli, &mineralis materiæ vitreæ liquatæ; itaenim na turaliter exmixtione colorariverasgemmas intel ligipoteſt: idque ex eo quoq; quodquandoque in parteuna,&non inalia fintillæ coloratæ , unde quandoque ſmaragdiexpartealbiinveniuntur. Fi guramverogemmarum facilè explico cryſtalliza tione falium , utenim humore ſuperfluoevapo rato ex vi plaſtica ſalinæ particulæ in certamita tutainque figuram fenfibilem componuntur ; ita crefcit. fuccus gemmeus ſecundum partem fixam con 1 IV. Species diverſasgemmarum inclaſſes di ftributas denique enumero. 1.Gemmæ, quæ pel lucidæ funt,& coloris expertes: præter Ädaman tem eſtOpalus, quicoloresdiverfos iridis in per ſpicuitate ſua exhibet. II. Gemma , quæ pellu cent,&fimul colores habent. Smaragdus , qui viret gratiffimè : orientalis minoreſt ſed durior, magifque translucet. Prafius cujus virordilutior eſt. Beryllus aquam marinam viriditate refert : Malachites viridis cum venulis candidioribus. Carbunculorumſpecies plures funt. Rubinus coc cineo,&fanguineocolore accenfus rubet. Bala tiumdiluto,&rofeo colore. Granatus coloremi nii. Hyacinthustriplicis ſpecici , vel rubet utmi nium,velflavuseſtadinſtarſuccini, velut vitrum antimonii coloratus;Ametyſtus eft purpurei co lorismixti exrubro, &cæruleo. Sapphirus ca ruleicoloris; fic etiam Turcoites. Topacius au rei colorisviriditate admixta. Chryfolitus vel ex toto aureus , vel una ſubviridis. III. Gemmæ opaciores, quæuna inparte pellucent,&non in alia. Sartacarneum coloremrefert. Onyxcolo rem,&fplendorem unguis habet quandoque cum venulis albis, Sardonyx ex duobus illis immixtus cum circulis albis ,nigris ,&fanguineis. Chalce doniuslevi ,&nebuloſo colore,quandoque non nihilpurpurafcit. IV. Gemmaininimè pellucen tes. Achates lineashabetdiſcolores , quæ arbores, animalia ,& fimilia quandoquerepræfentant. Jaf pis variicoloris : orientalis viridis eſtpunctis fan guineis,nec facilèabaliisgemmis diſcernitur, SECTIO IV. Devielectrica. tamen adamantis ictu mallei valido vincitur. II. I. : : Is elearicaea eſt ,cujusratione attrahun Perfpicuus eft,& fulget,ob pororum , & lamella rum, exquibus conftat, difpofitionem aptam ad refractionemfulgurantem lucis : porrò colorva rius in adamante, quandoque enim flaveſcitutto pazius, quandoque ſubviridis, vel cæruleus. III. Scintillat colliſus , ob igniculos ex quibus con ſtat , licet in eo prævaleatelementumfixum. IV. Vimelectricamhabetdequainferius. III. Quantum ad reliquos lapillos, gemmaſq; in primis caufam reddesillorum figuræ , coloris, &perfpicuitatis : hujusmodi enimgemmæviden turfieri ex ſuccis metallicis , aliorumque foffilium percolatis ,&variè perinixtis , unde eſt quodnon longeà fodinis metallorumgemmæ oriantur : ac præterea ſolutis hujusmodi gemmis chimice metal Jum,aut mineraleeruatur : etenimBoyleexgra R. P.Ptolomæs Philofophia, tur , &elevantur leviufcula corporaad Vur moto prope corpore prædito vi eleari ca. Porro nonfolum electrum aut fuccinum , hujusmodivirtute præſtat, fed pleræque gemmæ, quas propterhoc locivirtus hujusmodi expendi tur,præterearefina,gummi,& ferèbitumen omne, cera etiam hifpanica,vitrumquoque. Scilicet af frictumpannocorpuselectricum, utexindè non nihilincalefcat,attrahit minorespaleas, aut fruſtu la chartæ , atomos etiampulveris , & fumumip ſumvideas adelectrumvicinum rapi, guttulæ quo que olei , vel aquæ verſus illudelevantur , velut in cylindrulos elongatæ. II.Obſervationesveròquoadhoc phænomenon habitæ funt ſequentes. I. Cum pulviſculus attra hitur, attractio fit ſparſim , &motu incompofitos Aaaa non 554 non per lineam rectam. II. Si affrices electrum, &deindeigniadmoveas , vix quicquam attrahet. Phyſicaparticularis Demixtoinanimi III. Quodfi anteaigni fitadmotum, &moxaffri aum, validius attrahit. IV. Vehementi vento flante vixattrahit, ſedpotenter ſereno cœlo. V. Succuffum quoquedebilem vim exerit. III. Ad caufam virtutis electricæ reddendam revoca exdiffert.23. phyficægeneralisfect.penult, quæ ibi de effluviis diximus , & athmoſphæris : etenim per caloremconceptum exaffricau, quem admodumeffluvia odoroſa , ita elearica evapo rant, quæ in athmoſphæram circa corpus electri cumconglobentur. Hocpofito facilè intelligitur quomodo effluvia illa impedita à circumambiente aere,&compreſſa ne longius diſcedant ab electro, circaipſum circulentur,acdeterminenturutiterum ſubeant perporos ejusdem ex quibus effluxerant: interim verò circulatione illa implicitas feſtucas, aut leviuſcula corporafecum reducuntverfus cor puselectricum. Adquodfaciteffluvia hujusmodi continuari,&ductilia eſſe tanquam filamenta: funt enimuliginoſa, & inde ſubire quoque inporosfe ſtucarum,eaſqueimplicare. IV. Hinc rationem reddes cur diſperſim fiat attractio; exprædicta nimirum circulatione vapo rum: curad ignemdebiliteturvirtus , namhic at tenuat nimis &leviora reddituliginoſa effluvia,quæ proinde jam non conglobantur circa electrum, ſed in altuinattolluntur: cùm verò igniprius ad movetur electrum , ex calefactione ipfiusporidi latantur , & copiofiora exeunteffluvia. Porrò ventus vehemens illanon finitcirculari. Demagnete, &vi magnetica. I. Ne-Aturam,&præcipuasmagnetisproprieta tesgeneratim explico inprimis : mox ad cauſas deſignandas progredior. Itaque magnes lapis eſt , ſed immixtus multa materia metallicâ , & calybea , utexperti funt eruditiviri, quiexanalyſi chimicâ magnetiscalybem eduxere: coloris nonunius eſt magnes : ille optimus , qui ad cæruleum, velferrugineum propendet, deter rimus verò eſtalbus : figura naturalis illi minimè certa,fedplurimum confertarte inducta : infor mis enimmagnes minus attrahit,ille veròproprie tates fuas efficaciter exerit , qui ovalis eft. Ex il lius proprietatibus prima eaque notiffimaeſtattra aio ferri, feu ( ut initioabſtineamus àquæftioni bus) acceſſus mutuus ferri , & magnetis ; quam vis enimut plurimumferrum accedat ad magne tem , quandoque etiamviciffimad immobile fer, rumacceditmagnes. Secunda proprietas magnetis perinde vulgata eſt adhæſioferriadmagnetem,&fufpenfioponde renonobſtante. Tertia proprietas eſt motustonicus , feuverti citatis , ex quovidelicetmagnes liberè fito ſuſpen fus incerto quodam fitu fuapte natura filitur , & fi ex illo dimoveatur continuo in eundem fitum ſeſe reſtituit : videlicet in linea meridiana ſiſtitur د magnes ita ut fecundum unamcertam partem polum Arcticum terreſtrem refpiciat, ſeu Septen trionalem , fecundum aliam verò polumArtarai cum , feuAuſtralem : eteniminunoquoque ma gnete exiſtunt poli , ſeu punta quædam certa, quæfuaptenaturaadpolosMundi ,fi magnesſu ſpendatur, convertuntur : interillos verò polos intelligitur ducta linea , quæ eſt axis magnetis re ſpondens axiMundi: porrohosterminoscoſmo graphicos, potiffimum exdiffer.ultima deMundo calleredebes. Quarta proprietas eſt communicatio virtutis magneticæ: quodvidelicetferro,autcalybiperaf frictum , aut contactum magnes proprietates fuas tùmprædictas,tùm dicendas impertiat, ut vulgare experimentumeft in acubus magneticis. Quinta: motusfugæ,quoliberèſuſpenſus unus magnes, autunaacus magnetica fecundum unam ſui extremitatemfugit , & recedit ab altero admo tomagnete: ſcilicetſecundumpolos cognomines omnesmagnetes,&magnetica dicuntur inimiça; ſecundum verò polosdiverſi nominis amica funt, utampliùsmoxexplicabitur. Sexta : virtus attractiva ferri major in polis, quaminreliquis ejus partibus : in noſtro itemhe miſphærio cis æquatorem major virtus ineſt in magnetibus, &magneticisinpolo illo qui refpicit fuapte natura polum Septentrionalem Mundi , quique contraquam forte credis,appellaturpolus auftralis , quain in alteroreſpectante polumMun di auſtralem ,quique dicitur polus magnetis Se ptentrionalisvelArcticus. Septima augmentum virtutis ad ſuſtinendum majuspondus ferri,fimagnesferro armetur ; ar matur autem cumduofruftula ferri aptanturad oppofitos polos , aut etiamduæ lamellæ ferri albi, ſeu latta ; autfiperforeturaxismagnetis,& infe raturfilumferreum. Otava,declinatio quædaminconftans,& ano malaalinea meridiana , hoc eſt magnesliberè ſu ſpenſus motuverticitatis ,&tonico juxta num. 3. non ubique exactè ſe fiftit fupra lineammeridia nam , autdirecto refpicit polos Mundi; fed pro locorum , ®ionumdiverfitatedeclinat ab ea 4 linea , alibi verſus Orientem , alibi in Occi dentem. Nona , inclinatio quædam varia,ſedregularis quamagnes, vel acus magnetica accuratèſuſpenſa percentrum gravitatis non perſtat in æquilibrio, ſedpræponderat, & propendetverſus unampar tem,nimirum innoftrohemiſphæriopræponderat exparte , quaSeptentrionemrefpicit. Hujusmo diauteminclinatio tantominor eſt , quanto pro piorterræ tractus eft æquatori , namfub æquatore perfectè perſtatin æquilibriomagnes. Decima,ſiramentaferri minutiſſima, qualis eſt pulvis ſcriptorius, habeantur incharta , cui ſup ponaturmagnes ; ramenta illa perſe ipſa ſeſe di ſponunt,& ordinantincirculos, ſeu inſegmenta circulorum concurrentia hinc indeadpolosma gnetis,feu ad partem ſuppoſitamhis polis : ut vi deanturquafi egredi exuno magnetis polo,acre vertiinalium. Quod fi magnetem ipſum pulveri ferreo admoveas , videbis utrimque magnetispolo appendiveluti barbulas plurimis videlicet ex par ticulis illius pulveris fibi invicem hærentibus fila tim. Quod fi verò partibus aliis magnetis pulvis ferreus admoveatur nonerigiturin fila, ſed alibi, videlicet in medio axe, aut partibus medio axire ſpondentibus adjacet pulvis fuper magnetem , in aliis : Differt. 1V. aliis verò partibus nonnihil inclinatus producitur DeLapidibus. exconnexismutuògranulis in fila, eo magis ere 555 diutius conftiterint, undeforcipes &fimilia ferrea ta,quopropiora funtalterutripolo. Indagaturcaufavirtutis magnetica. Onnullain anteceffum,velpoſtulo vel aflero. Etprimò magnetiſmumlongè probabiliusexponipervimimpulfivam, quamperattractivam: etenim quidquid miri , & inexpectati contigitin magnete, totum revocatur admotumlocalem , videlicetvelferriad magne tem magnetisve ad ferrum , vel tum magnetis, tùmferri ad certum fitum habito reſpectu,velto tius Univerſi , vel faltem globi terraqvei : unde quæftio tota revocatur ad indagandum , quænam fit cauſa determinativa motuumhujufmodi ? Pro fectòjuxta dicta de motu locali impetus eftexigi, tiva ſaltem cauſa motus : nonnulli tamen diftin gvunt inter impetum illum, qui verè impulfio eſt, &alium quivocatur attractio , quam volunt om nino diftingvi abimpulfione:fed profecto vixin telligi poteft hujusmodi vis, aut quomodo exera tur,aut applicetur : quid enim res immobilis effi cit, dum merè attrahit , nullavero ratione impel lit? contraverò facilè intelligiturimpulfioproprii nominis , eaque deducitur ex principio evidenti phyfico¬iflimo:videlicet eximpenetrabilita te corporum ,exqua fitut unum in alteriuslocum fubire non poffit , nifi alterum illinc expellat,& hoceft impellere, feuimprimere impetumproprii nominis. Nonminùs facilè intelligitur, & expli catur ipſa vulgaris attractio , fi revocetur ad ve ram impulfionem e.g. cùm equus attrahitcurrum veriffimè producit impetum , eumquecurrui im primit , videlicet dem pectore urget , & trudit lora, vel torquem illum ex coriocolloequi cir cumductum , cuiconnectitur per funes , & lora currusretropofitus; tantâvitrudit eum torquem, cumque pellit , quanta fatis eſt ad impellendum currum ipfum fi hicpofitus efletanteeqvum : nunc verò eâdem actione, eaque communiimpellit , tùm funes antepofitos,tum currum retropofitum: atque hæc ipſa eſt quæ vulgo dicitur attractioni mirumveriffimaimpulfio,fedtali certâ modifica tione,&directione. Inreitaquenoftrâdemagne tifmo , quidquid vulgò dici poffitde vi attractiva referendum pariter eſt ad vimreveraimpulfivam, inſtrumenta,quæad ſcalpendum ignem apudfocos erecta retineri folent,vimcomparantadattrahen-- dasaciculascalybeas: fic etiam virgæ ferreæ , quæ diutius jacuerint fuper terram, præfertim ficon titutæ fuerint in linea meridiana vim converſivam adpolumacquirunt. II. Probaturexproprietate nova,ſectione anteced, quia acus magneticæ filo ſuſpenſæ inclinanturverſusglobum terræ,perinde atque inclinari obſervanturad magnetem feu ter rellam: ex quo fitniſumtonicummagnetisſeuver ticitatis noneffeverſus polos cæleftes, fed verfus polos terreſtres : unde tandem concluditur vim magneticam ineſſegloboterreftri. III. Inconſtans declinatio magnetis juxta proprietatemprædictam aliârationeexplicarivix poteft, quàmex inæquali magnetiſmo indiverſis tractibus terræ. IV. In fo dinis, &rupibus &lapicidinisapparent interme diaimmania faxadefcriptæ lineæ , & quafi fibræ longiffimè protenſæ abauftroinboream,&difpo fitæ parallelæ ad axem terreſtrem exquo fatispro babiliterconficiturmagneticamvimpereffluviavel fpiritus illapfamillis tractibus determinare diſpoſi tionemillam àpolo inpolum. Minus Philofophicè reſponderesquærenti de proprietatibus magnetis : talem eſſe magnetis naturam : quemadmodumdehorologiis rotalibus corumque fono,&motu ineptè refponderes v g. Sinisinterrogantibus: quodtalis nempè fit illius machinæ ſtructura ut fonet , & horas indicet. Præterea neque dici rectè poteſt ex merâqualita tate, ſeuaccidente inhæſivo proprietates magne ticasprofluere: quiaperipateticè nullumaccidens diffuſum admitti poteft , quod nullum effectum formalem, vel ſecundarium , velprimarium ha beatin ſubjecto cui ineft : hujufmodi autem eſſet accidens magneticum diffufum , per aerem v. g. neqvereponere potes lucem quoque diffundiper aerem nec illum illuminatum reddere: noſti enim exalibi dictis lumen àcalorepuro , & mero non diftingvi,adeoqueeffectum formalem calidiin aere ab ipſo lumine fieri. Adde plures veluti diſpoſi tionespeti in ferrout à magneteattrahatur, ac fu ſpendatur,quænullo pacto adqualitatem , feu ac cidens inhæfivum difponere poffevidentur e.g. figuratumferri, tummagnetis , quæ quidem con ferre poteſtadexponenda effluvia vel ex ferro, vel ex magnete emiſſa, at utqualitas educatur ex eocorpore inilludqve recipiatur ficut calor,qvid idquepotiorijure: etenim ſi attractioneſenſume quæſoovalis figura confert præ quadratâvelirre taphyfico exponi velles magnetiſmimotuslocales rationem redderevixpoffes, cur nonattrahantur admagnetemreliquacorpora , præter ferrume.g. laminæcupreæ&c. II. Quodfecundolocopono,eſt magnetiſmus ipſius globi terreftris : vel totus ipſe globus fit in gens quidam magnes Gilberto ut videtur ; qui converſo magnetem terrellamappellavit:velnu cleus ipfius globi fit verus magnes ut fentit cum pluribus aliisP. Zuchius: vel ipfa fincera terra,& interiormagneticaprorfusfitutCarteſiani paffim: vel vis magnetica etiam in ſuperficie promifcuè infit elemento terræ ut contenditCabeus. Pro gulari?Adde amicitiam illam,& inimicitiamjuxta proprietatemquintam exponi nonpoffepertale tuum accidens inhæſivum : quo enimpacto fingi poteſtutratione hujufmodiaccidentis duæ aciculæ applicatæeidempolouniusinagnetisſecundùmex tremitates quibus applicatæ fuerint ſeſe invicem refugiant?&fecundum alterutram extremitatem nonapplicatam magneti adapplicatam alteriusaci culæ amicabiliteraccedant: IV. Aliaexpartetametfipereffluvia explicare quis contendatphænomena magnetisdifficile ta menaſſequetur , ut intelligas ex meris effluviis fer 1 rumadmagnetemſuſpendiponderenonobſtante: batur autem aſſertum I. quiaferramentaex ſolo contactu , & applicatione adterramvimmagne ticam acquirunt ,præfertim ſi erecta ſuper terram : prætereamotusipſefugæ ambigue ſatis revocabitur adſola &meraeffluvia: quamvis accuratiffimum ſyſtema magneticumautCarteſfiii , autP.Fabri ex Aaaa 2 toto : 556 toto ponatur, ac digeratur : videlicetprimus per Phyſicaparticularis particulas ſtriatas , fecundus per aciculas effluen Demixto inanimi. verticitatis lignum ageretur. Quarelapis illequieſt tes ſtatuit omnia poffe explicari magnetica phæ nomena. Itaquedico conjungi fimuloporteretum effluviorumhypothefim, tumperipateticumprin cipium formale , & una adjungi chimicaprinci pia,utquantumfas eftprobabiliademagnete con ſtituamus. V. Quemadmodumdiffert.4. deMundopoſui aquamfubterraneamcirculari cumfuperterreſtrià poloinpolumitainpræſentidico fieri fimilemcir culationem vaporum,&effluviorum,& fortecum aliquaconfenfione & refpectu inter utramque cir culationem: quodvidelicet aquarum circumauus motus determinetadfimilemfluxumvapores quo que,&effluvia fubterranea: analogiamfufficitdis fertatio 3.& 5.itemdeMundoubiconfenfusillein ter generalemmotum maris,&venti feu aeris ab Ortu inOccafum examinatus eft. VI. Quemadmodum igiturexſectioneantece dentijuxtaproprietatemdecimaminchartaſuper impoſita magnetidifponitur in ſegmenta circulo rumpulvis ferreus ; fimili ratione intelligi facilè poteft ,circaglobum'terreftremeffluvia magnetica circumftantiaàpoloin polum diſponi ,& ordinari potiffimumin inferioriregione athmoſphæræ,atq; ita continuo fluxu ſervata eadem linea directionis ſpiritus ſeu vapores hujusmodi magneticos circu lari. Quodveròhujusmodieffluvia altiusnon ele ventur,velultra athmoſphæram, vel mediam&in fimam ejus regionem,fuadetur abundè ab eorum gravitate , quæ æqualis în ſpecie eſſeponiturcum aere inferiore:undeinilloquafiinnatantdumtrans verfummoventur, neinfuperiorem athmoſphæ ramattolluntur. VII. Quodmoleculæ hujusmodivaporumvel oblongæfint, & ftriatæ, vel tanquamaciculæ aut ariſtæ acuminatæ fecundum diverſas hypotheſes ponitur : ſtriatas dicit Cartefius ex eo , quod illæ duplici motu agitenturjuxta illius ſyſtema: nimi rùmtùmàpoloadpolum, tùmabOrientein Occi dentem eximpetu impreffoàprimo elemento , ac proindèexduplicihujusmodideterminatione con ſequatur,utillividetur, configuratioſtriatainpar ticulis motu illo mixto convolutis. VIII. Hujusmodiparticulævelexnaturafua,vel eximpetuimpreſſo exigere ponunturutextremi tatesfuasin eodemfitu,& directionequantum fieri poteſt adfervent habito reſpectu ad polos : itaut niſiviolenterabdirectione hujusmodinondevient, &fiquando deflectantur,ingenito nifuinillamſeſe reftituant : quemadmodum gravia ex naturaſua vicinitatem centri,utque elaſtica ſtatutamconfigu rationem quantumpoffunt affectant. IX. Efluvia& evaporationes magneticæ fub tiliffimæ funt, itaut corporum poros fuicompara tione latiores facilè ſubeant &circulationemfuam circa globum terræ liberè conſeqvantur occurſu corporum minimèimpeditæ. Atin magnete ipſo adeò congruentes poros nancifcunturut cumin illas fubeunt , facilè tranfire , & præterfuerenon poffint, ſedveluti aciculæ illis infigantur: indè con ſequiturnonabfimile ejus , quod eveniretſipluri mæmagneticæ aciculæinfigerenturſuberi,velcui vis ligno,moxquelignumipfumperfilum liberè ſu ſpenderetur : ex vi acicularum motutonico , & magnes proptereaagitur motu verticitatis quodut dixi effluviis magneticis confertus fit iisque innu merabilibus : tum modo expoſito affluentibus , atque hærentibus magneti,tumex reiipfius natura componentibus primario magnetem ipſum : vi delicet fimul cum materiatum elementari , tum metallica. X. Quodveròdetermineturmagnes admotum ſugæjuxta proprietatemquintamexplicaturexdi verfitate pororum, & meatuummagnetis ipfius : quodvidelicet fecundumunam partemminusapti fintquam ſecundumaliam utper illasfubeant ef fluvia magnetica circulantia :e.g.à polo Arctico in Artarcticum, ſemitæ pororum expeditiores fint quamècontrario. Aptitudoporròhæc,velinepti tudopororumdupliciter exponitur: vel adhibita, &fuppofitâ configuratione corumſtriata vel fup ponendo quafipilis,& ariftulis poros illoshiſpi dos, idqueverſusunam partem, itaut abillâpro hibeant autdifficiliorem reddant aditum effluviis magneticis : ex quotandem determineturadverti citatem magnes ex impulfu nimirum particularum magneticarum,donec pororum femitæ ,& tubuli inmeridiana directione conftituantur, per eam e nimparticulæ illæ circumfluunt. Neque dixerisef fluvia,feu particulas magneticas impingere quoque inalia corporaeorumque porosfubire, nectamen eaconvertere. Refpondeoenim, cætera corpora poroshaberelatiores perquos effluviaillapertran ſeant adeò laxè utnonimprimant inlateraporo rumimpetummagneticum. Exdictis itaque com modiffimeexplicaturquidquidpertinetadmotum magneticumtonicum. XI. Per eandem quoque hypothefin caufa redditur declinationis, quæ eftproprietas magne tis octava ex fect. antec. fupponendum enim eſt difperfas effe fubdiverſis terræ tractibus mineras ferri,ex quibuseffluviamagnetica uberrima exha lentur , &circulentur circa globum terraqueum: fed quia obliquâ nonnihil viapro fitu minerarum effluvia illa profiliunt: indè fit,utincurrentia jux ta numerumnonum,&fecundùmin magnetem ali quem aut corpusmagneticum liberè ſuſpenſum, illud determinent ad lineam , & fitum, fecundùn quemdeferuntur ipfa effluvia , oblique inquam , habito reſpectu ad axemMundi: quæ eft ipfiſſima declinatio magnetis àlinea meridiana. Satis au temviris doctiffimiscomprobata videtur hujufino diexplicatio declinationis magneticæ ex eo, quod obfervatum fit re ipſa ſubeſſe mineras ferri his lo 'cis , in quibus contingit hujusmodi declinatio: præterea cum temporumſucceſſu mineræ illæ ex haurirentur ceffaſſe autdiminutam fuiſſemagne ticam declinationem: contra verò cùmditeſceret, & augeretur alicubivena ferrea creviſſe declina tionem. Addeperindedeterminari declinationem magnetis , aut acus magneticæ à ferri venâjam extracta,& inproximo collocatâ. Deniqueuti ob ſervatGilbertus , declinationes hujufmodi magne ticæ,cumearumexperimentum ſumitur inmedio Oceano, ubique fiuntverſus illam partemcuipro piuseſt littus,&tractus terræ:eſt enimin ipſa terra magnetiſmus. XII. Exponitur ex iisdem ſtatutis principiis magnetis inclinatio: nimirum effluviamagnetica pro prorumpunt exporisterræ,& fupraterramdiſpo nunturea inclinatione , quam exhibetpulviſculus Differt. IV. De Lapidibus. rius quafipendulumdetineturfub altero fuperiori ferreus impofitus chartæ fubpoſito magnete : ea 557 excompreffioneaerisex loco citato:quodfidicas quippe effluvia fubeunt,&penetrant ex dictis , in magnetem liberè ſuſpenſum:prout igiturmagnes eftin terrarumplagapropiori autremotioriàpolis terræ,determinaturutſecomponatinaliquodma gis,velminus obliquumfegmentum illius arcusin clinati quem exhibet pulvis ferreus magneti cir cumpofitus ſcilicet circa globum terraqueum perinde difponitur quodlibet magnetis fruſtum li bere fufpenfum autacus magnetica inquacumque Mundi plaga:accirca magnetemdiſponatur quæ libet oblongior particula velbarbula pulveris fer rei: undependebit magnes eoobliquiusadterram quofufpendeturinlocomagisboreali:utipulviſcu Jus ferreus difponitur circa terrellam, perpendicu lariter fi immineat ejus polis: parallelè fi incumbat imaginario æquatori : & inclinate magis aut mi nusinpartibus mediis interpolos, &æquatorem. Notanda enim funt inrotundomagnete ſeuter rellacirculi hujusmodi,&puncta coſmica , nem pepoli, axis, meridianus&c. XIII. Quoadattractionem,&fufpenfionemferri adhypothefim jam expofitamhæc addendafunt: nimirummagnetemnon folum excipere effluvia magnetica accedentia ab orbe terraqueo : ſedex hujusmodieffluviis compactamhabereathmoſphæ ram circa fe : nam exdiffert. 23. phyf. gen. fect, penult. plurima corpora peculiari atinoſphærahu jusmodi donantur : electrain primis,& corpora electricaex dictis utomnibus fere Eruditisjam vi detur: facile autem fuadetur vapores magneticos circularicirca corpusmagneticum ex eo quod re pellantur ab aere circumambiente , acetiam com primente :idqueproptergravitatemtum obporos aerisminus aptosadtranfitumpræbendumeffluviis illis,quam fint pori ipfi magnetici. Præterea vero fimiliterponitur ferrum quoq; ipſumathmoſphæra inſtructum effeex effluviis videlicetferreis,autmi neralibus. Itaquejuxtadictalococitatofacilein telligitur contingere ut cum admoventurmutuo in certadiftantia ferrum,&magnes ,utriusqueatmo ſphæræfimul admifceantur, & ex ea admixtione alterentur & fermententur, atqueexinde effluvia illa ſummoperèattenuari&leviſſimareddi : exquo fiat propter miram vim fermentationisalibiobſer vatainetiam, ut miſcella effluviorum, quæ direto intercipitur interferrum,&magnetem nonæquili bret amplius aeris nifumurgentisàtergo vel fer rum,velmagnetem,acproindeperhuncniſum ex dictis de gravitate aeris ejusq; phænomenisdiffer tatione ſua, propellatur, velferrumad magnetem, vel contra magnes adferrum : etenim hoc etiam quandoq; contingit. Analogiamadhoc ipſumdo: confiftatinmediaaquaglobus excera,& ferro quilibratus,&pendulus,utſetantumnonmoveat: fi fupponas ad ejus globilatera aquam proximam rarefieriinleviſſimum aerem,quidcontinget? Ni mirumfurfumattolletur ille aer,& aqua remotior lateralis compreſſaàlongèremotiori accedetpro ximèadglobulumhærentem&pendulum.Idipſum intelligo evenirein acceſſu ferriadmagnetem. XIV. Quodveropendulumferrumdetineatur fubmagneteexponoperanalogiam duorum mar morumlævigatorum congruentium,quoruminfe confequiexdictis,uthinc indeferrum, & magnes moveri,& mutuoaccederedeberet àtergo utrius queurgente elaterio &gravitate aeris : item quod maximumquoquepondus ferri elevandumeſſet à magnete fiex æquilibrio aeris mutato acceſſus fer ri determinaretur. Reſpond. exdiffer. 14.phyf. gen.demotu elaſtico,elateriumurgere abeaparte, ubi minorem invenitdifficultatem, acproinde ae remtumex elaterio tumgravitate nonutrumque fimul,fed velmagnetem,vel ferrum urgere ut loco moveatur. Adfecundumverorepono,cummagni ponderis ferrumeſtaut magnes , tunc aerem ex majorifacilitatedeterminariadcirculandum utoc cupetlocummedium interferrum,&magnetem ; quamuttrudatpropellatque ferrum. XV. Communicatiovirtutis magneticæ expo niturper analogiam mercurii fubeuntis invirgam auream, eamquedealbantis : etenim tamfacilein telligiturminerale effluviummagnetis ſubire infer rumeiquemagnetiſmum conferre,quàm minerale itemeffluvium mercurii ſubire in aurum illudque dealbare: adde adulteriorem analogiam, quemad moduinperignemſeparaturabauroimbibitus mer curius, itaetiamà ferro magneticoperignem tolli vim magneticam. XVI. Porrò exlyſtemate peripatetico compa rationem induco intergravitatem innatam gravi um&nifum ferriaccedendiadmagnetem: quem admodumillagravitas eſtadconſtituenda, &con fervanda corpora in locis propriis ; ita magne tiſmuseftadſervandum fitum,&ordinemcorpo rum mundanorum : gravitas reſpectum habetad punctum indivifibile ,centrum videlicet: magne tiſmus verfusduopunctaquæ poliſuntniſumſuum dirigit: igitur utrobique niſus ſimilis, atque adeo fi miliexcausâproficifcitur. Adde comparationem elaterii:utenimniſuselaſticus,quieſtadconfervan damfiguram quandoquevincitgravitatem,feuni fum centricum ; ita niſus magneticus ex di&is. Quodſirecolas quædixidiſſert, 2. de Mundo ad quartamdiem,videlicetmandanos globos habere fingula centrafuapecuilaria exindenova fuppetit adremnoftram analogia. Etenim quemadmodum exibidictis &fuppofitis facilèintelligis: fie.g.lapis unuslunarishoceſtdetractusexglobolunædeſcen deretperaeremeffetqueglobo terræ jampropior : interimverò totusglobuslunæloco moveretur ,& proximus fiereteidemlapidi,quiantea ex vicinita te majori ferebatur in globum terræ exibi dictis; futurumut tunclapis illelunarisconverteret viam fuam &accederetadglobumlunæpropiorem, fibi quehomogeneum. Ita inrenoſtraperfuadeberis evenireutferrumlicetgrave,acproindenitensver fuscentrumterræ,ſiproximusilli fiat magnes , ad huncaccedatcum ſtupore utiquevulgiindeenato, quodcommunitervidemus corporagravia fibire litaverſus hancpartempotius ire,ſcilicet verſus centrum,quamverfusaliam. SECTIO VII. Peculiares magisMagnetisproprietates digeruntur. I. Q Vas fect. 5. propofui magneticas proprie tates veluti fœcundas plurimarum aliarum minu 558 minutius examino in præſenti, & diverſaphæno. Phyſicaparticularis De mixto inanimi mena exhibita diverfis in circumftantiisàmagne tiſmoexpendo,utextotonaturam magnetisinve Aigemus. In primisquoad magnetem ipſum no to,illum infuperficiequandoque vitiari,ita ut mi nus ferriattrahat integer, quamin fruſtum commi nutus , nimirum ab aeris appulfu obſtruunturpori magnetici. Secundo:Pervehementeinignitionem ita ſentit quidiu,& finefructuhocipfumtentavit Cabeus : quamvis poffit ferrum fi filo retineatur exattractionemagnetispenduluminaereremanere, IV. Admotum verticitatis qui deprehenfus àtercentis annis maxima navigationis utilitate iſta pertinent. I. Sub polis,autpolaritractu obſerva tumeſt ab Hollandis acus magneticas motumhu jusmodinonhabere,fedquamvisinplagaın hori tollitur vis magnetica tum à magnete, tum àferro magnetico ex eo , quodpororum ſeries,& figura inepta reddatur ad effluvia magnetica excipienda juxtadicta fect. ant. Tertio: Comminutus in ſco II. zontis converti : ratio petenda eſtexeo, quodiis in locis effluvia magnetica ſparſim undequaque crumpant. II.Hujusmodi vis verticitatis cedit al teri attractive ,hoc eft acus magnetica à fitu toni bem magnesvimdeperditobeandemrationem. Circa proprietatem primam nempe accef codimovetur attractaabalio magnete propius ad ſum ferri admagnetem obſervanturplura. I. Ac moto. V. Quantum ad communicationem virtutis cedit magnesad ferrum fihocfueritimmobile, ac cedititem magnes ad aliummagnetem,&acusad aliam acum ſcilicet propter rationemdatam fect. antec. athmoſphæræ enim perinde fermentantur in his omnibuscafibus. II.Corpusnullum interje tur Aum fivedurum , five liquiduminter magnetom, &ferrum acceſſum prohibet: vel illudfit adamas, autvitrum, five cæpe,contra quamnonnullisolim perfuafumfuerit ex facili credulitate : etenim ef fluvia magnetica per poros medii cujusque cor poris facile pertranfeunt. III. Cymbulæ innatanti ferrum licet magnum impofitum,vel à minimo anagnate, aut ab aciculaetiam magnetica attrahi tur , quiarefiftentia gravitatis tuacnonprohibet acceffum horizontalem ex diais de motu hori zontali differ. 15. phyf.gen. IV. Licet magnes ad magnetem accedat , & adhæreat , firmius tamen magneti adhæretferrum : quod referas indiver famalterationem , & fermentationem ex ixtura athmoſphæræ ferreæ , atque magneticæ. V. Fer rum terfumexpeditius attrahitur quam rubigino fum , item calybsefficacius quam ferrum, atque hoctemperatumpotiusquammolle ac denique د unius præ alterius mineræ ferrum : quod adcau fam moxindicatamfacile referes. VI. Magnes, qui valet attrahere duas unicas ferri non valet unam unciam ferri conjunctam cum uncia metalli alterius , aut reigravis quodvix aliterexponi po teſt , quàm per effluviaipfiusferriimmixta cum magneticisjuxta ſect. anteced. VII. Ferrum alias fæpiffime attractum ægre poftea accedit quodeâ demrationefacileexplicueris,quodnempeexhau. ſtumevaferit effluviis fuis, & quafieffætum illud ferrum, VIII. Facilius attrahiturferrumex eapar tequa craffius eft, quia copiofius exindeexcipit ef Auvia,eaqueemittit. : III. Proprietatem ſecundam adhæſionis, &fu fpenfionis ifta confequuntur. I. Perinde adhæret magnesmagnetiutferrum magneti, neque unum tantum ferri fruftum , fedplura ſuſpendunturcate natim,&perferiem,nontameninfinitam,atjuxta ſphærameffluviimagnetici. II.Nullatanta visulli magneti ineft , ut attrahat ferrum cujuscumque ponderis , aut diftantiæ. Hincrefelles , quodde Mahometis fepulcroferreo ſuſpenſoin medioMe. kedelubro abingentibus magnetibus fabulati qui dam funt : quodque multo antea de Bellero phontis equo ferreo , & quadriga item ferreâ in templo Serapidis ſcriptitatum fuerat. III. Morali ter impoffibile eſt ita difponere magnetes duos , ut hæreat inter ipfos medium ſuſpenſum ferrum : I. Tum attractiva,tum ſuſpenſiva , tum converſi vaviscommunicatur. II.Idquemelius ferropur gatiori,feucalydi. III. Solâ etiam appropinquatio nelicet finecontactu virtus , feddebilis tenuifque confertur. IV. Si cultrum affrices alteri polo magnetis ubi vis major, autetiamimmotum con jungas aliquanto tempore, vis magnetica à cultro acquirituretiamconverfiva. V.Sipoftquam acum affricuiſtipolo magnetis , ita utvirtutemcontraxe rit , deinde vero oppofito modo affrices retra hendo , eadem acquifitam vim deperdet ex eo, quodplexus ,&texturaparticularumacusexpri moaffritu redditaidonea admagnetifmum, tolla turfecundo. VI. Poteftdeduciaffricando acus ab unopoloufqueadZenitejusdem magnetis &per indevisacquiriturintota acu, VII. Si filum fer reum per medium fui applicetur polo magnetis , fietututrique extremitati illius fili fimilis omnino vis converſiva concilietur: fcilicetutrobique verfus cundem polum , adeoque ſuſpenſum illud filum nonſediriget. VIII. Cæterum non folusmagnes vimattractivamhujusmodihabet,eamque largitur, nam præter dicta ſect. antec. ferri vena præſer. timfidives fuerit , vim hujusmodi habet, &com municat: lateresquoque multumexcocti quando que exſemagnetiſmum habent,quandoqueexaf fritu acquirunt. Illuddenique mirum quod ali quando ferrummagneticum , aliud ferrum eripit jamadhærens magneti. VI. Adproprietatem motus fugæ ſequentia referuntur. I,Policognominesfuntinimici,itaut ſi magnetes duos , aut acus magneticas fufpenfas fecundum unam extremitatem videas conjungi, cenfere debeas unius extremitatempolum effe ar ticum , extremitatem vero contiguam alterius eſſe antarcticum , alioquin non conjungerentur : unde polus magnetis qui convertitur verſus po lummundiArticumantarticus eft&diverſi nomi nis , acpropterea amicus. Hujusmodiautempo lorum difcors concordia refertur probabiliter in diſpoſitionempororum,autſtriatam,aut villofam, cujus ratione effluvia magnetica apolo diverſi nominis magnetis unius inpolum alteriusſubeant expeditius , quam in polum cognominem , cu , jus ipfiusfacilis analogia præſto eſt, ſiduas matres vites aut cochleasin ſpirasexcavatas obſerves : non enimperillas vitis immitti poterit niſi matres junganturſecundumeas extremitates, quibusſpi ræ diſſimiles infunt , quæque proindecontinuant ordinatim ductus fuos,&gylos. III. Si extremi tatem aciculæ unius applices adpolum auftralem 1 magne 1 DiffertatioV. DeMetallis. magnetis non affricando, aciculæpolus illeeritbo realis. IV. Si magnesunus ſecundum axislongi tudinemſecetur;ea ſegmenta ſuſpenſapartes illas, ſecundumquas conjuncta erant inoppofitas ver tentobeandemrationem polorum. V. Simagnes ſecetur ſectione recta ad axem, poli partiumprius continuatarumdiverſi nominis erunt necinvicem ſeſe refugient. VI. Lentius tamenrepelliturcorpus magneticumà corporemagnetico,quamabeodem ferrum attrahatur. VII. Simagnes magneti ſuper, imponaturpolis conftitutis ſecundumleges amici tiæ, hoc eft adhæreant polidiverſi nominis; infe rior magnes vim majorem acquiret attrahendi: u terqueenimactionecommunimagneticaagit. VIII. Quodfinonſecundùm leges amicitiæ ſuperimpo natur magnesalteri,noncreſcitquidemvirtus,ſed neq; diminuitur: proceſſutamentemporismagne tesillimutuò ſe deſtruent. VII. Proprietas ſeptima excipit: quandoque defextanil prætereadicendum fupereft. 1. Aug mentum virtutis eftad ſubſtinendum majus pon dus, nonverò addiſtans remotumqve magis fer rumattrahendum: quantum enim adhocdebilita turpotiùs armatus magnes : neque itemplus vir tutis ex attractu vel affrictu conferet. II. Quan doque decupto plus ferri fubftinet propter arma turam : debet tamen ad hunc effectumpræſtan dumcontingere proximè ferrum. 111. Dire&io virtutis magneticæ in armato magnete eadem non permanet : ſcilicet fecundum lineam axis : at exeritur fecundùm poſitionem armaturæ & la mellarum : hincpulvisferreusnon erigiturinbar bulas (juxta proprietatem 10.) adpolos magne tis ſedſupercoſtas lamellarum. IV. Caufa verò autæ virtutis eſt , quia virtus diſperſapercorpus magneticumunacolligitur,&jungitur in porisar maturæ. VIII. Declinatio àlinea meridianaconſequitur. 1. Quandoqueacusverſoria,ſeu magneticaexpo 559 fita ſuper ſeneſtram plurimum, & præter folitum declinatàmeridiana : nimirùm propter lateres vi cinos, exquibusparietes conftru&i funt illosque magneticosexproprietate4.quemadmodum fivi cinusadeſſetmagnes , acusdeclinaret. II.Catalo gumtexitRicciolus lib.8. Geographiæ reformata diverſarummagnetisdeclinationumprodiverfitate locorum: exquoſequentiaaccipe. Alicubinulla eftdeclinatiomagnetisutin inſulisAzoribus:adEl bæpromontoriumunoin locodeclinatioeſtocto graduum , inalioverònonlongèdiffitoduntaxat quinque, atque iteruminaliovigintigraduum effe compertaeſt. III. Succeſſu temporumreſpectu e jusdemloci mutaturdeclinatio,idque nonper ſo lumdecrementumautaugmentum,feditautdecli natioverſus Orientem v.g. commutetur indecli nationemadOccidentem. IV. Irregularitas autem declinationis refpe&u autOrientis aut Occidentis hujusmodi eſt,ut polus magnetis amicuspolibo realismundani alicubivergatverſus Orientem,ali biverſusOccidentem:ficinAtlanticomari interEu ropam ,&AfricamOrientemdeclinat: in Ameri caveroorientali,& intractuorientali inſula Goæ vergitadOccidentem. IX. Inclinationismagneticæ fatisin fuperiori busexcuſſa proprietasſequentiobſervationelucu lentiusoftenditur.Utinaciculamagnetismumindu cas;tangemagneteextremitatemaciculæ,quæ de indeconvertatur ad polumMundiauſtralem : ni hilominus ſuſpenſa mox acicula inclinabitur , & quaſi gravior reddetur ob oppofita extremitate reſpectante polumMundi borealem: hæcporrò obfervatio occurrit oppofitioni nonnullorum di centium inclinationem hujusmodiexeoeffe,quod ramenta magnetis ex affrictu adhærefcant acicu læ , quæque proinde gravior abuna extremitate reddatur,& deindè perdatæquilibrium: ex obfer vatione enim prædicta rationis hujus falfitatis fit confpicua, DISSERTATIO V. DeMetallis. SECTIO PRIMA. Metallorumingenereprincipia diſquirun 1. IN. tur,&proprietates. Etallumeft fofile, durum, compa &um, duaile,&liquabile: dequi bus ftatibus& qualitatibus dictum fuo loco Differt. 22. & 22. phyf. gen. Placita diverſa quantum ad principia metallorum hic primum perfequor. 1. Ariftoteli vifum eſt conftare metalla ex vapore ſolido,ponderofo &halitu actuoſo acglutinoſo, quidicatur ſemen metallicum in moleculis innu meris ab initio conditum : idipfumdices Ariſto teliin re conſentiensmutatislicètvocabulis , fi ex mercurii fumo ,&fulphure oriri metalla ſtatuas. Analogia autem inpromptu erit, fi expulveribus cumbituminemixturam compingas ,quæ infigni ter ſolida,&dura exiſtit. II. Exliquidisprincipiis conftaremetallaplures ſentiunt, atque ideo mox concrefcere,quod fublimentur particulæ metalli cæ,ut fuligo , fulphur quoque ex dictis , & alia terrea,atqueexhalatio ipſa convertatur in corpus grave ſolidumque quod eſt metallum. 111. Sul phureſſe metallorum animam alii ſtatuunt. IV. Salesacidos , & alkalicos ,qui in omnibus metallis reperiuntur ,proprincipiis horum plures authores habent. V. Metalla omnia in terravitriolicage nerari dicunt celebresChimici , idque exeo quod in omnibusferè minerisvitriolŭinveniatur, quod que ferrum & cuprum in vitriolum reſolvantur. VI. Opinantur deniquealiiprædictanoneſſeprine cipia 560 Phyſica : particularis De mixto inanimi. cipiametallorumnequeinexiſtere inipfis,ſed fieri denovoper refolutionem metalli , &mutationem IX. Numerus ſpecierum metallicarum , hoc eſtmetallorumſpeciedifferentiam àquibusdamau plexus. II. In omnibus ferèfodinis omnemetallige nus oriri obſervatur , fimulqve mercurium &fuc cos alios minerales & foſſiles. Nam halitus , & fumi metallici uniufmodi ferè funt: quædam item metalla ut formentur non petunt accuratas adeò diſpoſitiones: proindèpars halitus e.g. antecon geturannumerato mercuriointermetalla,qvodin eorumfodinisenaſcatur,licetreverafoſſilequod damfitutjam expofuimus. Cæterum velſeptem velquinque ſunt ſpecies , quas hoc ordine cen ſeo: primò plumbum omniummolliffimum: fe cundoferrumomniumduriffimum: ad hocrevo catur calybs , qui ferrum eſt purgatum: adillud crefcit in cuprum , quam alia pars in aurumpræ veròrefertur ſtannum. Mox unaveluti ex parte paretur. III. Plerumque ſub montibus inprofundisca collocatur cuprum, ex alia argentum : &horum omnium in medio aurum conftituitur ob perfe vitatibus metallorum venædeprehenduntur: mon AiſſimumtemperamentumſuummetallorumPrin tes autem illi ſteriles ex eofunt, quod ſuccus om nis in inferiora delabatur , quaſi diſtillatus per de ceps. X. Liqvanturmetalla igne quia rarefcit illorum ſcenſum , vel halitu minerali inficiatur : unde etiam humor:ſcilicetmutantur pori , & partiumnexus aeris ille tractus vitiatur expirationibus metallicis folvitur ob mutuam agitationemexdiff.22. phyſ. immixtus. Quantum temporis impendatnatura in metallorum geneſi nemonovit ; fortè tantumeſt, ut deſperare exinde debeat ars in tentaminibus fuis.- V. Filatim&pectinatim concreſcit invifceri bus terræ vena metallica : filatamenillaexramen tis minutiſſimis , & quafi granulis primò exiſtunt, quæ à Auminibus ſecum eaavehentibus quandoq; abraduntur: cum vaporibus quoque tollunturin athmoſphæram , hincFalopius teftaturparticulis metallicis pluiffe. Porròcapillaresquandoq;obſer vanturhævenæinetallicæ ſerpentesvifceraterra rumhalitunimirummetallicoſecunduinſeriemme atuum propagato. gen. ſect. de liqvido. Ab aqvis fortibus folvuntur quoque metalla: quiapartesmixtæ invicemſepa rantur , idque non ex rarefactione ſed quafi per modumcuneidivulfione ,&diſtrationes. Partes verònonnullæmifcibiles( de quibus ut àpartibus mixtisdifferant dixi differt.7.phyſicæ gen.evapo ratæ avolant. VI. Advertes portò tùmabaqvâ forti , tùm à regalimetallum omnediſſolvi,fiduopræcipuaex cipias: aurumenim àſola regali, argentumverò à folis fortibus. Prætereatùm aurumtùmargentum omninorefolvuntur : non ita metalla cætera ex quibusſcoria &fedimentumſemperinfundumva fis deponitur. Porrò (uthocquoque adnotem)a VI. Vis energica ſeu activa cauſa metallorum tribuiturtùm calori neceffario ad fublimationem, tùm qualitatibus ſtygiis,&folventibus,utiis ſecer nantur principia miſcibilia metallica. Hinc ignis fubterraneus potiffimum metallorumgeneſimpro movet:Soletiam ſed mediatèutpotèterramfupe riùs quafi calcinans,&præparans. Atniſivires,& rationes feminales accerfantur inefficaciaprædicta funtad metallorumprodu&ionein. VII. Exhauſtæ mineræ iterùm fœcundantur ſuis metallis : ita exBoylæ fodinæſtanni,&plumbi reparanturinAnglia:ferriininfulaElba, argentiin Peruano Regno. Etenimeffluviametallicauti cæ tera volatilia ad ſuum fixum allabuntur juxta Chi micum axioma fæpelaudatum. VIII. Interproprietatescommunesmetallorum gravitas inprimiscenfetur, cujus principiumnonà ſolaterra,ſed ab humore quoque eſt : etenim in plumbo minusterræ,quaminferro,plus tamengra vitatisobhumorem. Ratione itaque minorumpo rorumgravitas potiffimumconſtat. Proportionem quoadpondusmetallorum acceptorum ineâdem molehicaccuratam fatis do Aurum Argentum Mercurius libræ 1oo. 54. 71. quafortisfitex chalcantho,alumine, & falenitro : fi addatur ſal marinuus,velammoniacusin dimidia ferè ejus doſi , &iterumexſtilletur fit aqua regia folutiva auri,qvæ multumhabetalkali: exquocon jiciturin auroineſſeſalem acidum. Necvero fo lametalla , ſedebur quoque & cornua diffolvunt hujufmodiaquæ. XII. Arboresmetallicæ nonnunquam info dinis oriuntur, hoc eſt ramificationesquædamve narum metallicarum quafi per ſe ſtantes. Natu ram verò ars Chimica imitatur , dum effingit in phiala arboresSolis&Lunæ,nimirum auri , & ar genti. Videlicetfiinvaſevitreo argentumvel au rumimponaturAmalgamatum mercurio(utmox dicam)abditis certis præparationibus ex folâde inde agitatione ſaliummetallicorumattollunturex fundo phialæ excrefcentiæ quædam infinitis ra mulisſyſveſcentes: nempè exratione,quâſales mi nerales cryſtallizantur , hujusmodi ſales metallici in ſylvas abeunt : repetediffert. 6. phyſ. gener. in ſyſte. Chimico. SECTIΟ ΙΙ. Demagisteriomagno transmutandi . metalla. Vidqvidapud Chimicosjactatur deme Plumbum Æsſeucuprum Ferrum Stannum Magnes Marmor 60. 47. 42. 38. 26. Q tallorum metamorphofi paucis compre hendo ac juxta ſapientiffimorum Do torum ſententiam dico primò non effe phyſi cè impoffibile per applicationem artificiofam a Aivorum cum paſſivis aurum verum fieri ; mo 31. Hujusmodivideliceteſt inæqualitasponderumda- pars viſaeſt DivoThomæ 2. 2. qvæſt. 77. art. 1. raliter tamen impoffibile id ipſum effe. Prima ta molisæqualitate... ut locuples teftis eſt Cajetanus in eandemquæ ſtionem Differt. V. DeMetallis.-ſtionem: præterea Alberto Magno,&plurimisgra viſſimisaliis : probatur autem quia applicatiohu 561 hocpoftremum : multum ab eruditisdubitari num jusmodi ſecundumſeoperofiornoneſt,magisque inacceſſa quoadconverfionem metallorum,quam quoadanimationem pullorum, qui calorecliba ni in certo gradu præparato ,& applicato exclu dunturexovis in Ægypto: quâ item induſtria a pudSinas anatum geneſisprocuratur : nequeitem impoſſibilismagis eſt quam applicatio illa , qua ex lixivioanatum intrapaucashorasbufones procre antur, autapes ex cadavere bovum: aut propius adremnoftram , magisque extra controverfiam quemadmodum ex ferro efficitur calybs imitante arteillud , quod natura præſtat in plurimis ferri fodinis : quemadmodumquoque æs inæruginem, plumbumin ſtannum , idemqueincinnabariante mutatur. 11. Dicescontrahujusmodiphyſicampoſſibi litatem : impoſſibile eſt gravitatem inducere per hujusmodi applicationem:quantam ſcilicet metal lapetunt, itemque phyficè fieri nonpoteft,utuna guttaPhiloſophici elyxiris,ſeu granumlapidis illius arcani maſſam ingentemferri e.g. in aurum trans formet: hoctamenAlchimicicontenduntjactantes fi totummareexmercurioeſſet, ſolåguttamagnæ extiterit in plumboille mercurius necnovo magi ſterio,&mutationemechanica particularumfuerit effectus. Purgatione verònon mutatione in ſtan numvertiturplumbum autantimonium. V. Dici etiam poſſet proChimiſtis ex argento fieri aurum: quodutique verum,ſedcitraullume molumentum&lucrum;tantillumenimauri,qvod ſecundùmminimas particulas ineratargento elici turcorruptoargento. VI. Teſtatur qvoqve ErkerusGermanus fos for infignis libro de Dokimathia metallorum , in , fodinisvitrioli injectos clavos, & ferramenta mox converti in purum æs : at hoc exnaturali vi non artis nagiſterio contingit, quemadmodum ligna& oſſa petrificantur. Omitto fallacestransmutatio nes tentatas à plurimis ad imponendum vulgo, quarumlicètpleræque aurumviderentur exhibere, attamen ſerius ocyus deprehenſa impoſtura eſt, autenimaurum fuit fictitium autexauro ipfocal cinato ſumptibus majoribus lucro elicitum eſt purgatum. illius medicinæ in aurum commutandum. Re ſpondeo falfiffimum fabulofumque effe hoc po- I. ftremum commentumnec profectò id aſſerimus, ſed proportione obſervata principiorum , quæ adhibentur dicimus transformari perficiqve poſſe DeAuro. Riturauruminminutiſſimisgranulisterræ Cimmixtum. Præftat autem modum&vi amnoffe eruditorum virorumrelatu quo potiffimuminPeruviapurgetur,& præparetur au metalla. Porrò gravitas inducereturtum diminu rum. Glebammineræminutiſſimis granulis aureis tione molis , tùm idoneoplexu miſcibilium : ad confertamcontundunt&atteruntprimoin mor quodipfumfacitobſervatio adnotata in differt, de tariis , infunduntqve aqvam ut molliſſima maſſa elementoterræ , nimirumcalcinatione augeri cor porumpondus. III. Secunda verò pars aperta fatis eſt , cùm enimnemomortalium ſciatquæprincipia quæque præparationes petantur , ut optata transmutatio contingat , propemodum pareſtdifficultas iniis divinandis , quam in difponendis typis ordine fiat, quammoxcondiuntaffuſo ſale,& mercurio: indèexficcantiterumque minutiffimèterunt : hinc lotiones plures aqvâ purâ adhibent , quibus abit quicquid metallumnon eſt,&fupereſtaurumvel argentumamalgamatum feu imbibitum mercurio admotoveroigne mediocri evaporatur mercu rius ; metallumverò relinquitur quafi cinis,quod Virgilianæ Encidos ex temeraria illorum proje &ione. Itaque deerraret ferè ad infaniam , qui contenderetperrepetita experimenta inprincipia illa ,& diſpoſitionem cafu incurrere. Undeopti mojure in facris ſanctionibus ac potiffimum in extrav. Joannis 22, damnantur interimpostores &f alfariosAlchimistaut remomninòfaiſambo minibuspollicentesnimirumjactantesquodeſt im poffibilefactu, ſe facerepofle:adhæc recoledefi in crucibulis liquefactum mox tandem in virgas ducunt. Dicunturautem phrafi Chimica iftafie ri ad liberandum metallumamatreſua: aqvaenim &ſal adhibetur ad lixiviandum metallicas parti culas ,mercurius uſui eſt ut fimul coagmentetmi nutas noleculas&granula nefortèlotionibus re petitis elabantur. 11. Ductile maximè eſt aurum exmollitudine F nitionemmoralis impoſſibilitatis datam olimdiſſer. 7.Logicæ. IV. Dices primò abArnaldo de Villanovaà RaimundoLullioeffectum fuiſſeverum aurum ut teſtanturgravifimi authores Canoniſtæ,&Theo logi. Refpondeohinc niladrem noftramevinci; niſi re ipſa verum aurum fiat ab his quivenditant eruditiones hujusmodi,quas expendere nonvacat, Dices ſecundometalla ſpecie non differunt , ſed quaſi per gradus ex fola diverſitate accidentali plexus, matricis&c. Refp. combinationem etiam typorum ordinatam ab inordinata accidentaliter differre, caſu tameneſſenonpoffe. Dicestertio plumbumvertitur in ſtannum ,antimoniumitem, itemque ex plumbo fit mercurius; teftatur enim Boylesplumbum ſale mixtum mox repertum ex parte mutatum in mercurium. Refp. primòad R. P.PtolomæiPhiloſophia. ſuâ,quiahumoremhabetmaximètenacem,&par ticulas minimas :differt autem à ductilitateplum bi,namaurum elaſticumeſt. Infignisporròauri ductilitas experimento palam fit,quo auri bracteo la ſuperinduciturcylindroargenteo:&hicdeinde attenuaturlongiffimoductu,ſuperficie ejus ſemper inaurata perſtante: uſque adeò proptermoliſſi mumplexum, ſed compactiffimum aurei bractea diſtendipotuit. III. Graviffimum omnium metallorumeſt, & cæterorum quoque corporum, idquepropter ter ram:&humoremfuum. IV. Non ita exqviſitè levigari poteſt &expo liri,ut argentum : perſtantenimfemperin eomon ticuli &cavitatulæ: indeflavum colorem nunqvam deperdit determinatum ab ea inæqualitate ſuper ficiciex dicendis inloco. At cætera metalla (ex cepto,ære quod rubrumpermanet)expolita&ut Bbbb dicitur 562 dicitur imbrunita ſplendida fiunt,hoceſt reflectunt Phyſicaparticularis De mixtoinanimi. III. Eademrationeadhæretreliquis metallis , & lumenutſpecula. V. Si per bracteolam auri tranſpicias viridita temvides,hæcautemſpecies, &coloreſtobpau cos radios,&inordinate traducos ex objecto per bracteolamadoculum. IV. Ante liquaturquam rubefcat aut candeat, quiacitiùs rarefcithumor,quam colliganturparti culæ igneæ ad ſtatum illum ignitionis. Accenfum verò difficile extinguitur , quia humor ſeparare nonadeò facilè poteft collectos igniculos. Effa tum eft commune aurumdeſtruinonpoſſeſe ſolo liquatum, necquidquam ex illo deperdi:quodin telligasvelim ſenſuphyſico: jactura eniminſenſibi lis,&evaporationegarivixpoteft. Quodficerti quidam ſales commifceantur auro,deſtruetur aut certècalcinabitur. : VII. Æruginem autſqualoremnon contrahit: nampropter optimumplexumnil exilloexhalat, utexaliismetallis. VIII. Liquatum cum plumbovel ſtibio,ſeu antimonio defecatur optimèab extraneiscorpu ſculis , quia humor plumbeus dum exhalatur avehit ſordes ex auro , ut ex cera , veltela hu mecta ad Solem evaporatur quidquid inerat for dium. IX. Imbibitur usqueaded mercurio ( ex di Ais differtatione 2. de mercurialibus) ut reddatur molle tanquambutirum ,& hoc eft quod dicunt Amalgama. I. P nuitur. De Argento. Lus humoris argento ineſt,inde citius li queſcit : minus etiamaccuratum plexum habet ,undeab igne deſtruituraut dimi II. Propterſphærulás exquibus conftat candi. dumeft: cumquecomplanatur ſplendidum. 111. Maximèelaſticum eft,´ ſonatpro pter poros majores , quam in auro. Tingitnigro colore affrictum chartæ , quia particulas minimas ſtriatas relinquit , & quandoqve majores argens teas. IV. Rubetſeucandetante,quam liquetur,&li quatuin olet ut fulphur. Calcinatur item injecto fulphure,namhujusrarusignis ſubit inargentum& humoremexugit. V. Purificatur autem injecto plumbo ut au rum, atque ita ſeparatur ſcoria ſcilicet portio terrea. VI. Mineræ argenti indiciumeſt ſtibiumreper tum,velutipars excrementiaargenti : quemadmo dumaureævenæfignumeſtauripigmentum. DeStanno. Tannum participat ex argenti, &plum Sbi principiis feu miſcibilibus : leviffi mumautem eſt metallorum propter la xos poros. II. Optimè ferruiminat metalla. (Argentum ta menpræftat) quia ſubit in eorum poros, pixaus propterea ab ære æruginem prohibet claufis ejus porisut moxdicam: vasautem metallicumſtanno oblitum licet maximumplus non ponderatquàm ſine ſtanno,quia tantundem humoris ex poris ex truditur, quantumſtanniintruditur. IV. Mixtummetallis fragilia reddit ex duaili bus,quiaintermifceturcorumparticulis,quaspro indeminoresreddit. V. Affuſum ſtannum pluribus liquidis immix tisque metallis illa ſeparat,ut fibifeorfum conjun gat:quodreferri poteſtin aptitudinem ſtanniutin reliquorumporosfubeat, VI. Contactu ferri candentis ſtatim liqueſcit, quodplumbononevenit , &referenduminlatio remſtanni plexum. VII. Calore intenſiſſimo calcinatumplus pon derat propter extraneas accedentes particulas, ut dixi decalce,undedegeneratinplumbum. VIII. Dum liquefcit ſpumeumpanniculum fu perinducitinſuperficie,ſcilicet eſt ſedimentumha litus terrei evaporati. IX. Spiriritus nitriſtannoinfuſusvehementiſſi mam,& fubitam createbullitionem , utſtannurn carbo videatur. 1. M SECTIO VI. DePlumbo. Olliffimum eſt metallorum ob multum humorem inporis,ex quoexceditlevi tate plumbum. II. Proptereundemhumoremrefrigerat&ob ſtruit corporis poros,undeſuperimpofitumcapiti calvitieminducit. III. Siplumbo affundatur aqua fortis , feu ſpi ritus ſalis non tumultuatur, ſed ſpiritus vitrioli e bullitionem creat,undeconjectantinplumboalkali dominari. IV. Liquefcit ſednunquamcandet propterhu moremnimium,utiaqua ferventiſſima licet, nun quaminflammatur: inde etiam charta plumboli quatoinjectanon accenditur,necitemfulphur aut pälvispyrius. V. Vasplumbeumaquaplenum adignem licèt vehementiffimumnon liquefcit, nam aquaobſtru aos retinet plumbi poros , per quos ſubire non poffint fpiritus ignei: fic etiamin fundo lebetis fu perimpofiti ad ignemcalorintenfusnoneft,utolim adnotavidiff. 10. phyf. gen. VI. Exfolo motuplumbumnonliqueſcit: imò glanspluimbeaexcluſa ſclopeto nequidem incale ſcit : uthinc peroccafionemadvertas falſum eſſe, quod fi lapis à firmamento cælidimitteretur in 4 terram exvelocitate motus calcinareturautvitrifi careturinvia. VII. Liquatum plumbumpanniculum ſeuſqua loremfuperinducitut ſtannum: qui tamen ſqualor verſicolor eſt inplumbo , ſcilicetexhalitu hetero geneoſubſidente. VIII. Quodfivehementerbaculo agiteturliqua tum plumbum evadit pulvis tenuiffimus nigerad horologia arenaria idoneum , nempèficuti agita tionelactis butyrum concreſcit,quiahumoraqueus exhalatur, ex eadem ratione comminuitur minu tiffimè, &quafifriaturplumbum. temadhibeturad vehiculum ,utfubeat. ix. La- : De Metallis. IX. Laminæplumbeæadaerem expofitæpon dereincreſcunt: funtquinegent id effeveràplum 563 habet. Oblongis fibris,&poris conftat,quia du bi acceffione, fedex ſcoria,velhumore:probabi lius tamenexacceſſu volatilis ad fixum generari novas plumbiparticulasdicetur, cùm aliundècon ſtetexpofitamglebam nitriam aerinitrum recupe rare ; fic etiamalumen,&caput mortuumvitrio li ; &præfertimobſervetBoyles duasunciasvitrio li calcinataspoſtſex menſes excreviſſe ultra deci mampartem. X. Plumbum liqvatumimmixtoſaleperfpicuum redditurutvitrum. Denique calx plumbi,ſeuſac carumplumbi ,quod vulgò diciturminium, fitper exhalationemaceti , & miram transformationem habet, Nam referenteBoylepoſtdiſſolutamhujus modicalcem terin aceto, eoque moxevaporato cryſtalli tanquam ſalis concrevere , quæpenetra runt vas vitrificatum, inquo peractaeſtdiſſolutio, ac ex iistenuiffima cruſta ſalina obduxit extrinſe cùs ipfum vas : porròmuſcum candidiffimumrefe rebat ea cruſtacum mirâ texturâ fibrarum , & ra mufculorum. DeÆre,feucupro. Neſt æri multum terræut ex pondere con ſtat : parum humoris quia difficileliqvatur: mediocremigneınhabet quia incaleſcit tem perate: triplicis ſpeciei eſt, album,rubrum, flavum, I hocpoſtremumeſt auricalcum ,&revera mixtura eſtipſius æris cumlapide Calaminari , feu Cadmia, ſeuChalcite; (quodidem)primumetiamex mix tura'cum ſtanno exiftit,ſedrubrum æspurum eſt : &firubrum&flavumliquandomiſceasfietcuprum nigrum, ſeu bronzo. 11. Valdèelaſticum eftindèadchordasinuſicas, campanas adhibetur.. III. Calcinaturaffuſoſulphure: diffolvitur item ſpiritu aceti , & fpiritu falis ammoniaci. Cæterùm cumæredifficilius admifceturmercurius,quamcum ullis metallis, excepto ferro. IV. Priusignefcitæs ,quàmliqveſcat: liqvatum luculentiffimefplendet:quodfi in idem liqvatum nonnihilaqvæinjiciasmagnoimpetuexilit:utqvo que contingit in plumbo , &aliis. Ratioeft,quia aqva ſubitinfra æsliqvatum: nonnihil faltem: mox rarefit ,& utbombula diſſilit: quemadmodum id ipſumcontingit, fi guttula aqvæEllychniolucernæ accenſoincidat. V. Ærugo excrementumeſtæris : nimirumfu ligo ficca ex poris fublimata , &hærens in ſuper ficie externa ex gravitate ſua,dum reliqvivapores levioresulterius effluunt,&procreantingratumil Jumodorem, quemexhalatæs. Porro,virefcitæ rugo ob plexum particularum negligentem,unde generatimeſtcolorviridis: amara item eſt, &ad ſtringens ob particulas ipfius afperas , & ftriatas : quodveròexære magis terſo copiofiorærugo e mergatincauſaſuntpori magis purgati , &aperti: affuſumitemſale acetumæruginemprocreat,quia laxatæris poros. De Ferro. 1. Multumterræ ferroineſtut exduritiecon jectare licet: quia facilius quàm æs accendi tur,&difficilius liqvaturplus ignis, minushumoris Gile, &magneticum eft : ex co ejus nigredo fit, quodparticulas habeatſtriatas. 11. Magnes ſe habet ad ferrum ut Cadmiaad plumbum,&eſtmarchaſita ferruginea. III. Calybsàferrodiftingviturtanquamejusnu cleus,utloquiturAriftoteles ,& purgatione, atqve percolatione, & temperaturâperficitur. IV. Duriffimum eft omniummetallorum , du ritiem tamen acquirit tanquamper gradus , per temperaturam : namcandens ferrummolliuseft, &ideò facilè tunditur : cujus ratioeſt humoris ra refactio,undeniſitemperaretur etiam refrigeſfcens mollius eſſet. Temperatura autein fit immerfio ne inunum vel alterum certum liquorem , aut fuccum poftquam in certo , majori , vel minori gradu incanduit : rationeeniin diverſitatispoſita tum inliquore, tùm in gradu candefactionis fer rum temperatum redditur vel durum,vel molle, vel rigidum , vel flexibile, vel fragile , velducti le, vel elaſticum , vel ſecus: quorum omniumra tio petendaex mutatione plexus particularum ferri , ut Differtat. 22. phyfic. gener. ſect. 4. ex pofui. 1 V. Tingitur diverſiscoloribus ferrum idque ex eo,quod particulisextraneis inejus poros fubeun tibusplexus mutetur : hinc cæruleum redditur ex lapide quodam exGallæciaalato:coloreæris infi citur ab aceto : itemq; aquis ærariisincruſtatur æ re, fed non mutatur inæs. Si laminaferrea ſtanno obducaturfitferrumalbum, ſeu latta. VI. Rubigo , feu ferrugoſublimaturper po ros ferri, &hæretin ſuperficie ſihumorenonuli ginofouda fit: nam fi ferrumoleo perungatur & præfertim tartari oleo obſtruuntur pori , acprohi betur, ne ferrugo erumpat, quæ cæteroqvin dis folvitplexum ferri,&feparatparticulas,atque ita confumit. V11. Ferrum effluviispurgat,&emendat cer tasqualitates malignas plurium mixtorum , unde aqva , in quâ extinctum fit ferrum candens vim medicamhabet: ficetiampræparatur antimonium: carbonumetiam accenforumhalitusnoxius, fifer rum immittatur , tollitur: quod rectè explicueris ex eo, quod particulis ſtriatis ferri implicentur filamenta halituum illorum , aut aliæ noxiæ parti culæ,atque ita prohibeantur autneexhalentur, aut neexhalataobſint mutata videlicet illarum figura, &plexu. VIII. Obſervationedignum,qvod aqva fortis infuſa ſenſimlimaturæ calybis nullam effervefcen tiam,&ebullitionem creet, ut expertus eſtD.de Greu: quod fi aliquot guttas aqvæ vulgaris addi deris vehemens fit ebullitio. Hincarguitur ines ſe aqvæprincipium corrofivum , & inde philo fophari datur de aquâ pluvia , quonam videlicet pacto terramfœcundet: prætereain ferro ,&ca lybe ſalem acidumdominari , quia in aqva præ ſtat alkali : quod ipfum probatur etiam , quia fpiritus nitri in eademlimaturaebullitionem fubi tam facit: eſtautem ille ſpiritus alkalicus: contra ſpiritus vitrioli , qui acidus eſt ebullitionem illam noncreat, Bbbb 2 1 DIS 564 Phyſica particularis Demixto inanimi. DISSERTATIO VI. DeMineralibus,feuſemimetallis. Ujusmodiappellantur ,qui nequefuc ci funtautoleofi, aut macri ſeu ſales, nequemercuriales &multominusla pides, nec itempropriametalla:foffi lia tamen funt , & metallorumunam, autalteramqualitatem haberit. 1 AU AN SECTIO UNICA. Mineralium diviſio, &proprietates. 1. timonium vocaturetiam ſtibium , foffile autemeſtnonductile,ſedliquabile, & in veniturtuminpropriis fodinis,tùminar genti mineris,cujusindicium eſt & eidemquandoq; immixtum invenitur:eſtautemvelutipumexinter metalla,oletq; fulphur,exquo conftat. H. Non inflammatur quia parümignisconti 'net , liquatur tamenidque fatis facile , unde im mixtum juvat ad liquationem metallorum , ferri præfertim: nam liquatum ſtibium fubit , &laxat poros ferri. III. Solvitur etiam aquâ ut ſales ob rarumple xumfuum,ita tamenfolviturut ſecundumaliquas particulas in omnilixivio diffolvatur, ſecundum a lias verò nequeab aquis fortibus, fed tantumaba quaregiamagrio cumfumo. IV. Antimonii duplexſpeciesuna imas altera fœminadicitur:utraquecoloremplumbeumhabet, ſed fæminavividiorem. V. Fragile eft:& fi cum liquefactum eſtſalivul garicommifceatur, fitpellucidumutvitrum:quem admodum plumbumquoqueſalemixtumaliquanto fitdiaphanum exratione alibiafferenda. VI. Immixtumauro liquefacto illudpurgatuti qvoqve reliqva metalla : ſed periculum eſt neftriis ſuis eorum plexum diſſolvat,&omninòdeſtruat: fic qvoqve purgat humanum corpus, laxatenim orificia capillaria vaforum,ſed qui debiliori ple xu ,&conftitutione ſunt , periclitantur à nimia purgatione. VII. Calcinatur autem idque variis modis , ut ita præparetur , ejusque nimia vis abſterſiva temperetur. Immiſſo ferro candente in ſcobem antimonii facilè calcinatur. Calcinatum autem ſe ſolonon adhibetur, vim enim fuam quaſi abſcon dit ,atiminiſcenduin eſt aliis ſalibus, utvim purga tivam, &temperatam habeat. Temperatur item fine calcinatione immixta ſcobeferri cumantimo nii ſcobe : horum omnium cauſa revocanda eſtad mutatumplexum,diſpoſitioneminſenſibiliumpar ticularum. VIII. Adhibetur antimonium ſpeculis metal licis : ſcilicet ad æquandam corum ſuperficiem, item æri campanoad eundem effectum, ex quo ſvaviorfonus exiſtat. Typis etiam librariis immi Icetur,ut folidiores ,&planiores fiant: exquibus colliges particulas illius facilèſubire inporosquos cunque,&his facilè quoque hærere. Reliquafemimetalla liquabilia, fed non ductilia. 1. ri pigmentum triplex eſt : primum ru brum , quoddicitur Sandaraca ,&pariter arſenicum rubrum : nec ſolum nafcitur in fodinis : fedetiam arte paratur : videlicet cerufſfa validoigne mutatur in fandaracam, alba licèt fit il la,hæc rubra. Secundumflavum,&propriinomi nis auripigmentum,fignum auriinfodinis ubi cre ſcitincruftas:necfolumliquefcit igne,& folvitur humore,ſed inflammatur etiam. Tertium album quodproprièeſtarſenicum: cæterum venena funt iſta ſtriis,& vi cauſtica ulcerantia ,&plexum far guinis vitiantia. II. Cereſſa fit laminis plumbeis appenfis fu per fortiffimum acetum citra contactum: vaſee nimclauſo , poft paucos dies corrumpiturplum bumexeſumafpiritibus aceti,deciduntque in furr dumalbicantes particulæ,quæpoft multiplicem lo tionem'eſt ceruſſa , ſeu biacca: hæc autem intro ſuſceptavenenumeſtexacrimoniaſuâ:extrinfecus applicataexficcat,&refrigerat, III "Cryſocolla viridis coloris oritur ex fucco pervenamauri, velæris percolato : fit étiamarte exærugine;& optimumeſt ferrumenauri,&ar genti,ſedquoque venenum eft. IV. Lapis lazulus eſt cæruleus ex quo pictoris colorem eliciunt , qui eſtoltramarino, concreſcit in fodinisexſuccoerodente metalla &ferè ſemper cum cryſocolla invenitur : aliquando maculis au ri diſtinctus eſt ob mixturam ſpiritus métallici : ſit etiam arte ferè ut ceruſſa ſcilicet laminæ argen teæ ſuſpendunturſupra acetum fuba&umſaleam moniaco. V. Marcheſita lapis metallicus , liquefcit ex parte ſemimetallica ,in omnibus ferè fodinis ena ſcitur, maculis metallorum coloratur. Lucrum ta men noneſt ſeparate quod in marcheſita métalli invenitur: undetantumad excutiendumignemuti lis eft. VI. Lithargyrumeft quaſi argentum,autplum bum vaporibus argenti commixtum : aceto ru bro mixtum colorem mutat , acetumque reddit dulce: nam fecumpræcipitatcorpufcula illa , un de aciditas aceti: & exindèpulvis lithargyri præci pitatusexalbo fitruber. PHYSICA PARTICVLARIS. DE CORPORE ANIMΑΤΟ. Ltimam Phyfiologiæpartemadimus, pertractationem videlicetdecor poremixtoanimato,quamfufcipimuseâmethodoutprimo loco,quæ admixtumanimatumgeneratimconfideratumſpectant, quæque am pliusquidconcertationisſcholafticævidenturhabere,digeramus: de indeveròdemixto viventevitâvegetativa,ſeudevitaplantarum ,mox deviventeſenſitivo, ſeudevitabrutorum,quædigniſſimaſcitufunt, tri buamus: atqueitafimulde humanavitadiſputemus, fecundùmeas nimirumfaculta tes&functiones,quascumbrutis &plantismortalishomohabetaliquarationecom munes:ulteriorenimtractatiodehominetheologicimuneriseſt,ubiillamexigimus. Corporis animati generalia attributa, &proprietates. Eluti per totidem conclufiones diſtribuo quidquid de animato corpore generatimnoffeopor tet:necenimoperamultainiis enucleandisponendaeft : quæ enim hucingeri poſſent metaphyfica , vel logica in antecedentibus philofophiæ partibus abundè expofita,&conftitutajam funt. Itaquequemad modumcorpus eſt principium operationumſenſi bilium utfic, itacorpus vivum , feuanimatum eft principium carumoperationum , quæ vulgo ap pellantur vitales , feu vitæ in actu ſecundo (ut ex Theologia naturali diſſert. 1. ſect. 3.) illudq; corpusproptereaeftcorporeavitain actu primo : nam ſynonima funt realiter loquendo vitacorpo reainactuprimo,&corpus vivum. Porrò ope rationes vitalesadhas claſſes revocantur , feu ge nera: vegetari,fentire, ac'fi dehomineloquaris: intelligere, quodſi addere placet locomoveri,ap petere, claſſesquinqueoperationumvitalium con ſtitues ,quarumreſpectudici ſoletquinque effe fa cultates genericèvitales. 'Quoad corpora viven tia verò, quatuor in claſſes tribuifolent , quæ funt: planta, zoophytum,(cufenfitivumnonlocomoti vum,brutum, homo. II. Pars illa nobiliffima , quæ corpori ani matoineft ,ejusqueeſt endelechia ,dicituranima: dequa juxtadita differt.3.phyſ. gener. philofo phandumeft.Huicporròanimæ,quæ formaleprin cipium eft operationum præditarum vitalium, alterapars , quæconjungiturinunumperſedici tur corpus, quodaptum,&proportionatum eſſe debetadoperationes illasvitales,caſque multipli ces :adeoqueconftaredebetexplurimis inftru mentis , & organis , feu partibus integrantibus etenim plurimæ operationes , eæque diverfiffime continenturfubquolibet genère operationumvita lium,utaudies'in loco, atqueadeo diverfitos in ſtrumentorum multiplex ad hoc ipfum petitur. unde incorporibus hoceſt præcipuumvitalita tisindicium,videlicetquodpartes integrantesdif fimiles,&diverſashabeat, fictameninter fe aptas, &connexas ,utaliæaliis indigeantadoperationes fuasvitalesexerendas : inde corpus vivensapp 1 latur corpusorganicum, ſcilicetconflatumex pla ribus diverfis inftrumentis. Atque hinc perfpi cua redditur Ariftotelica definitio animæ (сар. ч. lib. 2. de anima) est actus primus,Jeuendelechin corporis organicipotentiavitamhabentu:hoceft corporis, quodexinformatione animæ eitvita in actu primo,&inhocfenfuvitapotentialis. 111. Per occafionemdefinitionishujus litigan folet deipla vita utrum, 1. Univoce dici poffit de corporevivo,&fpiritu vivo. 2.Decreaturavivay &Deovivo. 3.Deplanta,bruto ,&homine vivo. Quoadfecundum conftabit analogia ex differt 3. Theologiæ naturalis. Quoad primùminter ho minem,&Angelumvivumunivocationem admit to:cum cæteris nego: & pariter quoad tertium fulamaſſeroanalogiam:ratioeftnutririplantam, &flammamnutrir plus meræfimilitudinishabet (licet formalemdiffimilitudinem exprimat,)quam lactucam vivere,&Angelum vivere:fed illa't ma tumanalogicè conveniant: ergo&ita. Itemquia hominemvivere,brutumvivere, & lactucam,ora dinemdicuntpofitionis , &negationis fere utca daver Phyſicaparticularis De corporeanimato 566 daver,corpus animatum, &embryo : videlicet præftat, quodtresillæ animæfingunturpræftare! plantadicitunum, brutumduo, homotriaperipfif. Neque item in brutisduæ animæ funt : fed una fimumterminumvivere, videlicetpoſſevegetari, poffefentire,poffe intelligere : Igitur quemadmo duminprobabiliſſimaſententia ens inalio,&ens perfe, ideounivocarinonpoſſunt , quia ens inalio refpe&umdicit& ordinemadensper ſe : ita ex eadem ratione tria prædi&a. Denique ut analo gicètantumconveniuntmotuslocalis, motus mo dalis,& modusproductivusin rationemotus: atq; itemquies lapidis in centro,&quiesgaudiiinbo nopoffeſio: itavita vegetationis ,vita fenfationis, vitaintellectionis in ratione actualis vitæ, feu in actufecundo. Dicesconveniuntinconceptu for mali vitæ , qui eſt motus ab intrinfecoimmanenter reiconftitutæ in ftatu connaturaliterdebito. Refp. conveniunt analogicè : nonunivocè : non enim funtunivocemotus : conftatenimvitamDei im mutabilis , & immobilis metaphoricè tantum ap pellaripoſſemotum : prætereavitahominis intel lediva analogicètantummotuseft , qui principa literdiciturdelocali. IV. Animæomnesgeneratimconfideratænon funtejusdematomæ ſpeciei, nec etiam ſubultimo generecontinentur utnonnulli Pythagoræi ſom niaſſe feruntur : quianon omniacorpora animata, 1 ſeù viventia corporealuntejusdemſpecieiatomæ: ergoneque animæ,ex quibusillacorporaviventia funt : eâdem enim rationequa probaturforinam ignis,& formamaquæ ſpeciedifferre , eâdem con vincitur animas plantarum , & brutorumomnes ejusdemſpecieinoneſſe. Undeplanta e.g. genus eſt continens fub ſe ſpecies plures plantarum : fimiliter Brutum. Utrum animarationalis , quæ forma eſt hominis ita fit ſpecies atoma ut omnes omnium hominum animæ fintomninò invicem fimiles fine ulla eſſentiali diverſitate , ex qua ani mæquædam fintentitative perfectiores alii ,al teriùs loci quæftio eft : hic tantum infinuo ra tionem petitamex diverſa perfectione operatio num vitalium & etiam ſpiritualium hominis, د e.g. ingenioſi , indolis egregiæ &c. non evincere entitativam diverfitatem animarum : hujusmodi enimdifcrimen facile, & probabiliter referri po teft inipſa corporis organa , &temperamentum, exquotanquam àconditione animapendet etiam dumintelligit , ac ſpiritualiteroperatur : quoda pertèpatet : namejusdem hominiseâdem pro fectò animâ rationali præditi operationes inæqua literperfe&æ funtdiverſa ætate vitæjuxtadiſpoſi tionemorganicamdiverſam:idquediſcrimenetiam contingitpropterdiverſas affectiones &fymptoma tacorporis ipfius,in homineinfante ,adulto,ebrio, fobrio,febricitante&c. V. Inunocorporeanimatounatantumineſta nima,nonverò primò utdeliraruntManichæi ſunt in homineduæanimærationales, bonauna, altera effentialiter mala,quæprorfus chimerica eſſet , ens enim ,&fubftantia eſſentialitermala ,autabſolute malachimera eft: nammalumtantumreſpective dicitur:hoceftbonumdefectuofum , aut phyfice, aut moraliter. Neque ſecundòin homine tresani mæfunt, quarumduæ fint corporea: fuperflua enimeft&abſurdahujusmodi multiplicatio : una enim animaſpiritualis cum pluribus potentiis,ſeù facultatibus corporeis id ipſum ſufficientiffime duntaxat ſenſitiva , & vegetativa cum idoneis fa cultatibus fubordinatis, Alioquin curnonetiam centum,aut ampliusanimas intrudasinquodlibet corpus animatum! cum totidem operationes ve : getativa , & ſenſitivædiverſæpromanentexbru. tis:&proportionalirationeexipfisplantis. Nc que dixeris primò operationes diverfas realiter petere principia & animas diverſasrealiter :nego enimfalfum principium alias alibique exploſum, cuiinnititur hæc objectio: videlicetquotdiftincti realitereffectus, ſed ſpecificativa inadæquata ex trinfeca funt,totidemdiſtinctas realitercauſaseſſe debere. Nequedicas ſecundò operationesfaltem oppofitas idipſumpetere,adducaſue inexemplum hominem quiquandoquefimuloperatione,leuaf fectioneduplici afficitur, quarum una dicitur pro direà parte fuperiore altera ab inferiore,unde pu gna. Refp. pugnam hujusmodi nonarguere ani masdiverſas , fedpotentias corporeas pluresquæ diverſo modo afficiuntur tum ab objectis externis incurrentibus in fenfus, tumab ipſa anima ſpiritualivoluntateſuadeterminante oppoſitas im ex د preffionesinorganacorporea juxtaalibifufiusex plananda. Nequedicas tertiò animam rationalem & habeat vim vegetativam ſecum identificatam, pertotamæternitatemeam habituramotiosè, non enim vegetabunturampliuscorpora. Refp. dehoc follicitum teeſſe nondebere: non enimillud otium erit, fedquiesjamabſolutonegotio. VI. Neque in bruto , neque in homine fuc ceffivè ,& gradatim tres animæadmittidebent, ità utprimòfitplanta-homo, moxhomo brutum , ac tandem abſolutehomo. Superflua enim, & ab ſurda ſunt iſta inducta ex ſpecioſo quidem , ſed bracteato titulo , quodita ordinatiùs fieret homi nis geneſis , alioquin centum quoque animarum ſeries eodem prætextu induci deberet , ut dixi num.antec. Itaque creatur in homine : educitur excorpore brutianima : illa rationalis,hæc cor porea tunc temporis , tum fatis organizatus eft embryoad operationes vitalesfaltemvegetativas exerendas : eoenimipſoanimaquoquerationalis conjungiturjuxta aptitudinem fuam corpori: quia aliquemufum, &effectum phyficum habere po teſt, acproindènonomninò caret confecutione fui finisphyſici: (alludoaddiffert.3.phyſ.gen.fect.3 ) licèt omnes effectus phyficos fuos cum corpore nondum abſolutèorganizato præftare nonpoffit, Nequeludas his verbis: non eft illa organizatio perfecta pro anima rationali: diftinguendumenim eſtilludperfecta ad vitaliteroperandum nego : ad intellectualiter , & fpiritualiter operandum conc. operatioenim vegetativaoperatiovitaliseſt. VII. Potentiæ , feufacultates corporeæ cor poris humani animati diftinguuntur realiter ab anima rationali, veluttotum àparteſua,velut in Arumentum àcauſa principali : quod fecundum rectius : potentia enim viſiva organica idem eſt, ac potentiainſtrumentalis latine :profectò enim cum dicimus oculum videre non loquimur eo demſenſu ,quo animamperoculum viderepro nuntiamus. VIII. Potentiæ ſpirituales : hoc eſt intellectus, & voluntas non diftinguuntur realiter ab anima ratio Differt. 1. De viventibusgeneratim. rationali , at neque fimilespotentiæ abAngelo: curenimhujusmodiſuperfluitasadftruatur ? idque 567 ſeparatas vivere , & inſectorum quoque anima ex eafolum ratione qua moventur quiponunt ſubſtantiamnonimmediate, ſed mediatè peracci dentia producere ſubſtantiam,itemque materiam primam perpotentiamdiftinctam realiter recipere formas: quemadmodum enimillalocoſuonegavi, ità inpræſenti nego distinctionem hujusmodi. Porrò fimilesobjectionesfimilirefponfione dilues : himirum primo nego iterum operationes diftin Aas realiter inferre caufas immediatas fimiliter di ſtinctas. Secundo falſum eſt quod folus Deus identificet ſibipotentiam fuam activam; nifihis vo cabulis intelligas Deum nullo comprincipio in digere,ut agat adextra. Tertio , paritatem non attendoquodaquaper frigus fuumadextra pro ducatfrigus : hoc enim problema eſt poſitumdif fert. 10.phyſ.gen. fect. ultima ,& omiflumnilad rempræfentem facit: accidentia enim difſtincta in Iubitantia corporea admittuntur ut proprietates, &paffionesnonut facultates : quemadmodum in anima quoque inhærentaccidentia, videlicetſpe cies,habitus, actus ipfiintentionales. Necquar toparitas convincit quod potentiæ materiales di itinguantur ab anima: neceffario enim corporetum à ſpirituali diftinguitur , adeoque non ſuperflue. Denique quintodenominationes illæ exidentitate reali intelle&us,& voluntatis reſultantes :quodvi delicet volüntas intelligeret, & intellectus amaret nilnovitatisafferunt præter expofita in logica dif ferr. 14. dediftinctionerationis. IX. Anima ipſa rationalis noneſt ſubjectum receptivum , autinhaſivumoperationum vitalium materialium,ſedmerèadhæfivum. Illudenimpri mum ,nempeſpiritumeſſeſubjectum unde edu catur formacorporeaſubſtantialis, velaccidenta lis , tam eſtabfurdum quam materiam primamſeù corpus effe fubjectium unde educaturforma ſpiri tualis , vel fubftantialis 3 velaccidentalis: quem admodumigitur anima ipfa rationalisex diſſert 2. phyf.gen.adhæret,noninhæretcorpori,necexil lo educitur: ità viciffim vifio corporea adhæret animæ ſpirituali : quodfatis explicaturperunio nemanimæ cumcorpore ; & influxuin animæad producendam cam vifionem : quemadmodum enimcorpuseſtvereanimatum,itaanima verè vi det. Atdicesanimaproduciteffectivè,&imme diatè viſionem, igitur & recipit. Refp. Caufant ſpiritualem verè, & rectèproducerepoſſecorpo reum effectumnonveròrecipere : utautem per illamviſionem inactu ſecundo vivat tùm anima, tùmcorpus ſateſt,utunione adhæſivaanimæunia turvifio illa:quopacto corpus ipſum vivit in actu primoperanimamadhærentem: X. Animacorporeædivifibiles funt, utcæte saformæ , fed indivifibiliter informantinforma tionecommunicorpusquod animantperinde, ut caufa divifibilis corporea a&ione comminiagitef fectum corporeum,exdiffer. 10:phyf.gen.fect.1: Prima pars conſtat quia corporeum indivifibile ſenſuphyficorepugnat, licetconftetex indiviſibi libus fenfu metaphyfico : idque quia inintelligibile eftcorpusnaturaliter totum in toto, & totum in qualibet parte ſpatii : quid enim aliud eſtſpiritus? Igitur formaquoque corporea divifibilis entitati vèeſt. Patetetiam experientia,plantarumpartes separatas vivere, et insectorum quoque animalium, immò & brutorumperfectorumpartes ſal temaliquotempore vivunt,vitaleſque ſenſationes exerunt. Nequedixeris infecta quidem diviſibili animadonataeſſe,ſecusverò bruta perfecta ,quo rum partes ſeparatæ ſpiritibus vitalibusad non nullas motiones determinantur , nonverò a parte animæ refidua. Refp.enim quos appellasſpirituš vitales, eſſeverain animamcorpoream , ex qua operationes proveniunt omninoejusdem rationis, acprovenirent ex integro bruto : quod patet in fetis capitibus viperarum , inavulſo cordeadhuc ſubſiliente per veram ſyſtolem,& diastolem , & ১৯ pluribusaliis. Neque dixeris fecundo 3 fi anima diviſibilis foret expluribus partibus conftaret, quæ fingulæ totidem animæ effent : hoc enim eftfal fum : partesetenim illæ necinadæquatèfunt ani ma,utparsnoneſttotum. Nequetertiofingulas animæ partes futuras cognofcitivas ,adeoq; etiam inpede animam cognofcitivam , feu partem co gnoſcitivamfore:hocetiam nego ,nam ut audies expartibus heterogeneis animæ corporeæ con ſtant; itautpars,quæinpede eſtleonis fecundum ſe nonhabeat vimimaginandi,aut videndi ,quemad modumpesipfenon eftcerebrum. Neque quarto imaginationesipfas brutorum fore divifibiles: igi turquotpartestot cognitiones:& hocnego: pars enimtotumnoneft,necparsimaginis imago, aut pars imaginationis imaginatio:hæc enimipſa quo que expartibusheterogeneis conftat, quemadmo dum pictura. Neque dixeris quinto totum obje aumimaginaturpercamimaginationem leo : er go indivifibilis eſt ea imaginatio. Refp. enim actione communi& indivifibili cam imaginatio nemelici,licet fit divifibilis , & fimiliter paffione communi & indiviſibili animam leonis afficere: undeper illam indivifibiliter percipitur objectum: quemadmodum quoquecaufæ efficientes adextra actionecommuni, & indivifibili agunt , licet iplæ entitativèfintdivifibiles,& licet effectumipfum en titative divifibilem producant. Neque addideris ſextoeandemanimambrutidolere in pedeex itu faxiv : &viderein oculoidemfaxum. Refpon detür enim eandemidentitate unionis , nonean demidentitate indivifibilitatis animam illamdolez re&videre:quemadmodum eadem eſt trabs,quæ impellitur à vectev.g.&impellitoccurrentem obi cem, hondiffimilipacto eadem eſt animadiverſis inorganisdiverſas funcionesexercens modum tamenquoiſtacontingant , qui verèmirabilis, alia biexplico. XI. Partes integrales animæ corporeæ funt heterogeneæ,utheterogeneæſuntformæ partiales: hoc eft pars animæ quæ unitur materiæ pedis fecundumſeſpecie diverſa eſt ab illaparteanimæ, quæuniturcum materia cerebri : quia pars illa virtutem non habet, quamhabetalterapars nemz þèvimimaginandi , fedduntaxathabet vim tan gendi , & fe movendi localiter. Probatur hoc ipfum ,quia otiofumeffet ; adeoque naturaliter repugnansoppofitum : apertèenimpatet ſi virtus imaginandi, videndi, olfaciendi&c..ineſſet parti animæunitæpedi leonino, ſempereasvirtutes fu. turas otiofas , nempeſemperſeparatas ab organd imaginandi videndi &c. Neque dicas ex hoc fe quitotamipfamanimamcorporeamnoneffeunum Conti 568 continuum, hoceſt totum integrale , quod non Phyfica particularis De corpore animato. habetpartes actudeſignatas,fedtantumpotentia, Diftinguo enim , & non effe unum continuum homogeneum concedo,heterogeneum nego: & rejiciojuxtà differtationem de quantitatecontinua definitionem illam niſi exdictis loco citato tantùm ſenſuphyſicoufurpetur. XII. Quærifolet, quæ fint verè, & propriè partes integrales corporis ,quæ uniuntur anima ? Ícùexquibus conſtituitur hocunumperſe:corpus animatum:itautpartes illæ informenturabanima, quædenominatanimatum? Inprimisnoto,adhoc refolvendum me nonpergereperdifcrimen inter partes liquidas & folidas: etenim ad rem præſen tem liquiditas , durities , aut mollitiesperindeeſt, neque repugnabis ſianatomen attigeris : omnia enimmembra molliaexliquidis,duraexmollibus fieri &conſtare comperies : ut accuratius inferius examinabimus. Itaque quidquid eſt in corpore animato vel pars animata illius eft , vel ejus ali mentum, vel excrementuin , aut ex excremento proficifcens: unde perexclufionempoſteriorum triumſtatuo: quæ fintpartes animate incorpore viventi. Quareſiſanguis alimentumeſtut viſum eſt Ariftoteli lib. 3. de partibusanimalium cap.3. animatumnoneritanimâ totius corporis : quodſi contendant alii multo majoriauthoritati utfibi vi dentur innixi nonalimentum , fedpartemintegra lem eſſe ſanguinem , animatustutò dicipoterit. Atreliqui humores , & fluores animaticorporis multomajoriprobabilitatenonanimati ftatuuntur: ſpiritus vero multiplices qui dividi ſolent in ſpiri tusanimales ,&fpiritus vitalescuminſtrumentum inorganicum animæ ab Ariftotele, &eruditis ap pellentur,magnojuredicunturanimati. Quoad oſſa verò,capillos,pilos, ungues&c. animadverte re oportet , quæ fintcorporiscui inhærent excre mentitiæpartes,quæ verò ex propria idea corpo د ris illius intentæ à natura & virtute plaſtica ef formatæ : indèenimpatebitnum animatæ fintto tiuscorporisanimâ. Deplanta, &vita vegetabilium. Iffertatione antecedentiexpedivi,quæ ad corpus animatumgeneratim ſpe Etant,& metaphyficam magis olent: ſuperant plurima de corporibusani matis verèphyſica,&accuratèexpo nenda: quod profectò fiet, tùmquoad mirabilem ſtructuram corporum viventium, tùm quoad co rum functiones ; ſi nonmodo primaprincipia ve rumetiamſecunda, &tertiahorum omniumper quiramus juxtàditadiſſert. 8.phyſicægener, fic enim conciliari facile poterit utraque philofophia peripatetica,&empirica : ex hac videlicetaccer fitis difpofitionibus ,& fecundis , &tertiisprinci piis : abilla veroprimis , &ultimis : quæcumà pofterioritantum deprehendi poffint , ſecundum peculiares magis proprietates ſuasperilla ipſa ſe cunda , &tertiaprincipia veluti ſpecificativa ex trinfeca,&connotata explicabuntur facile, &pro babiliter ftatuentur. De anatomeplantarumcommuniora. Lanta (generatim ſumptovocabulo ) corpus organicum eft, cuiinfunt functiones illæ ſola vitales , quæ vegetativæ dicuntur, acproinde dicitur vegetabile vivens. Partes veròorganicæ quæferè inomnibusplantis funt,notioreſque , & in alias fecretiores reſolubiles ordine ſequenti defcribuntur. I. Radix autbulbus , quidicitur quoquecæpe prodiverſitateplantarum,illarumeſt veluti baſis, &fundamentum. 11. Truncus leu caudexquæ ſynonima funt, utquoquecalamus ſeuculmusutintritico,itemque caulis ut in floribus inea ratione conveniunt , ut perindediverfis licet inplantisuſui ſint ſimilifacul tati vegetativa,ſimilique modo agendi. Truncus autemextriplici iterum parte coalefcit nimirum cortice,ligno,&medulla:quidfimile circadiftribu tionempartium haruminveniturquoque in analo gistrunco : calamo videlicet,&caule,licetdifcri men interfit potiffimum, quod calami careantme dulla ſeù pulpa , qua tamen etiam trunci nonnulli carent. III. Ramusexiisdempartibus coalefcit , cx quibus truncus. IV. Foliavelſpine , aut quid illis analogum : folia inquamplerifqueinplantiscortici ipfiustrunci adnafcuntur, veluti novæquædamplantæ adhæ reſcentespedunculo per partem analogam radici velbulbo,quædiciturnodus umbilicalis : unde fit utfoliadecidant contratis ,& exiccatis illius nodi fibris. V. Gemmaſeùoculus, qui exfuccomedulla rami veltrunci prodit, eſt velutiſemennoviſurcu li, & rami. Protruduntur verò gemmæ inter fo liorum pedunculum,&ramum ſeùtruncum,utve lut inabditotutius adoleſcant. VI. Flosquidiverſa quodammodo plantaeſt, pluribuspartibus conftat , licet illæ nonomnes in omnibusfloribus , fedquædamtantuminquibus dam. Suntautem: calixſeùtheca, quæ eftinfima parsfloris eaq; fubviridispropagataex corticecau lis: unguis,quæ velutibaſiseft interior floris,folio laquæ proveniunt ex interiore parte caulis aut fructus ſecuturi : adhæret autemilla umbilicali no dout foliaarborea, Parsflorisintimacoripſius ap pellatur, ubi capillitium , ſeùſtaminautcernere eft inmedio cariophylli : itemſtylus incujus infi maparteeſtuterusſeminum, ſifloresſintfæcun di :flocci, ſcùgranula,ſcùtudiculautcernere eſt inmedio lilii ,ubi infpicienti per engyſcopium minu Differtatio II. Devitaplantarum. minútiffimiglobuli muliplicium figurarumappare : 569 intruncoſiſeceturinlongumobſervanturfilamen bunt . VII. Fructus utvulgò dicitur : nam phyſi cè, &botanice folum ſemen fructus eſt finisque plantarum ,fructus inquam vulgo dictusubiàſemi nediftingviturpericarpiumappellatur,ſeuambiens, &cingensfructum. Porròhiceſtvelutinovaplan taadnafcens &umbilicalinodoadhærensalteritan quamſolo. Partes illiusſunt: cortex,&inquibus damligneumputamenſcuteſtaut innucibus,vel filiquautinpiſis,velcalixutinglandibus;præter eaeſtmembranaſeucuticula ,pedunculusquoad hæret;caro feupulpafructusipfius,&fuccus in illa exiſtens : nucleusdenique ſeminis ubi hoc inclu ſumeſtinpericarpio. Porròcortexfructus excor ticeplantæpropagatur,caroex carne,&ſemen ex medulla. " VIII. Semeneſt finis ultimus plantæ,& altera plantaadhærens perpedunculumvel ſineeopro ximèperumbilicalemnodumplantæipfivelutima trici fuæ : ſeminis autem partes quandoque ex ternæfuntputamen, velfiliqua, vel arifta , vel thecafimplex: præterea cortex ſatis durusduabus membranulis coagmentatus,quibus nucleusclau ditur , qvi dividiturin duas partes ſeu lobos, quæ conftituunt carnem ſeininis,ſeuparenchyma: in medio loborum ineſtgermen,quodipfiffimum eſt rudimentumnovæplantæ fimillimæ configuratio nis acipſa planta, cujus illudeſtſemen. Porròger menipſumdividiturinpartem ſuperiorem , quæ gemmaſeminisſeuplumadicitur, &inferiorem, qvæ radicula appellatur ,&Malpighio diciturra dixconica, quæquepropagat filamentaſuainlo bos ipſosveluti in terram nativam. Hæ funt pri mariæplantarumorganicæ partes faciliinductione collectæ: exhis autem aditus aperituradſeqventia disquirenda. Paradigmaortusplantarum expofitum inpro . 1 creationefungorum. Llud in generatione plantarum humanum ferè exuperat captum : quod ex minimis principiis ſenſim latenterqve mirabile capiant incrementum plantæ, & aſſurgant cùm tanta, & tamexquifita partium varietate. Adhæcexplican da analogia & exemplo accommodato adhibeo plantarum fimpliciffimam , & pauciffimis externis faltem organicis partibus coagmentatam,& bre viſlimo tempore ortam adultamqve, fungumvide licet: cujus ortum incrementumqve dum expono abeaquæſtioneabſtineo:utrùmexproprioſemine, anexputriutdiciturgenerenturfungi,quod infe rius generatim examinabo. II. Fungum conſidero ex notiſſimis, qui inſe Aocaudicepopulorumvel,ſalicumproveniunt,& anatomem ejus breviffimam ex viris do&iffimis affero. Quinque organicis partibus fungus con ſtat. Infimaeft rotundus apex radicis vicem ge rens: fuperillumattolliturtruncus teres,&albus: huicfuperimpofitus eſt cucullus ſeu petaſo item albus: fubhoclamellæquædamquaſi purpureæ ra diatim diſponuntur ingyrumàtrunci circulovel uti ſubtenſæ : membranadenique alba cucullum ipſumintegit. W. Harumpartiam interior ſtruturahæc eft: R. P.PtolomæiPhilofophia. : ta ſeu fibrillæ ſecundum longitudinemdiſpoſitæ, quæduriuſculæfunt &facileſeparabiles mutuòpro peradicemaut apicemrotundum: immòquando queibidem cavitatem habent, aut tubulum inedium excavatum: atverſuscucullum craffiores conſtri &ioresqueſunt: omnes verò veluti infafciculum colligatæ abexternapelliculaſeu membrana ambi untur. Apexſpongiofuseft: interioritem ſubſtan tiacuculli mollis & fpongioſa, filisq; & fibris valdè implicitis intexitur: inferioreslamellæ tenerrimæ funt ſubſtantiæ. IV. Diſpoſitionesquæ occurrunt , &petuntur ad fungigeneſim ex ipfo eventu compertæfunt : videlicet eo tempore fungi proveniunt uberius, cùm poſt æſtivos calores terra copiofis imbribus irrigatur ,quos avidè,&altè abſorbet: tunc autem exeademterra exhalatur plurimusvaporob fer mentationem,&effervefcentiamdeterminatam ab affufis imbribus. Inde redditur rarior , & pervia magis tellus ipſa obporos nimirummeatusqve di latatos erumpente vapore , ſecumque decerpente &fublimantenonnullas terræparticulas , quæ la teribus pororum adhærebant, utfacilèintelligitur : uti quoqueper analogiam calcis manifeſtum fit, quarefervor , & effervescentia exciteturabimbri bus affuſis in aridam terram. Porrò exinde eſt, quein experimur&obfervamustunctemporis,ter ræfœtorcalorque &quandoque ſpuma poſt hujus modiimbres:caufaenim repetenda eſtexcraffio ribusterræ particulis,ſulphureisvidelicet, nitroſis, &falinis imbre dilutis & fubactis : analogiaproſtat in omni effervefcentia & fermentatione chimica potiffimum ex mixtione mineralium alibi fæpius commemorata. V. Hujufmodi terræ effervescentia facit , ut fucci terreſtres pingviores ſolvantur , & eliqven tur , acſpiritus illorum volatiles agitentur , & in unumcongregenturdiſpoſiti adavolandum:qvod quefinullofixovel ſucco velſale probè impliciti fintre ipſa avolent : funtque illi ipſi halitus fœti di & graveolentes , quos experimur. Si verò nexu valido iminixti fuerint fixis particulis non avolant , fed agitant ſecum eas fixas &velutiin natarefaciunt, atque una conſtituunt fuccum , & humoremviſcoſum: utinomni liquefactioneufu venit. Porrò miſcella hujusmodi fuccorum eſt alimentumopportuniffimumplantarumherbarum que, quæ ante arefcentes,poſt hujusmodi imbres veluti reficiuntur fubeunte coſucco per radices. Tunc quoque ſemina ſiin ea terraſata fuerint , turgefcunt eodem fuccopenetranteperinſenbiles poros&fibras: deniq;ſi dentur fieri generationes exputri , fucciiſti ſunt illud putre,ſeu digeſtum& fernentatum(qvodeſt idem)quod vicemfeminis obit &exinde ſuccusvitalisjuredicitur. VI. Itaque quo ſpectat ad fungi ortum;fuccus prædictus inter fibras caudicis populei arefcentes &proptereà nonnihillaxatasperlabitur ,&perco latione aliâqve opportunâ agitatione redditur fi milis alimento, ex quo exſecta arborolim nutrie batur: indèdeterminaturut ſecundùm longitudi nemfibrarum furfum attollaturin minutiſſima fila menta compacta ob ductilem viſcoſitatem : atqve ita fuccus convertitur in ſubſtantiam vegetabilem propriam fungi. Cum autem fupra caudicein Ccce crum i Phyſica particularis De corporeanimato. 570 erumpit; appulfu& incurſu externi frigidioris ae- proportionem, incrementum debitumhæc planta ris totus ille filamentorum fafciculus membrana &ftatumcapiat. circumquaque ſeucuticuladenſatâ integitur: con denfationis vero hujusmodi analogiam habes in pingviquovisliqvore, cujus ſuperficies aeri conti guainmembranulam ſeuvelumconcrefcit. Exea demitem aeris vicinia fit,ut exteriores ſecundum I. longitudinem fibræ circumquaq;indureſcantmagis, interiores verò ab æternis circumdatæ molliores perſiſtant,undemembranaquædamexexternis fi Plantarumortusexfemine. Vantum ad arbores ſemen eſt veluti o Q vum : &quidem reſpondentesoviparti buspartes habent pleraque ſemina : lobi enim(dequibusfect.1. n.8.) ſuntloco tùmalbu brillis inlongum conficitur ea duritieutſtare poffit minis, tùm vitelli in ovo; gemmula ſeu pluma eſt mole ſuâ: atqueitatruncusipſefungiſetollit inau ras fine opefulcimenti. Interiora verò,& inferio procicatricula : radixvero cumfilamentisſuisca rinam repræfentat. ra quæ ſubſtantiam fungicomponuntperinterftitia fibrarum magis obduratarum ſurſum enituntur ur genteinferiori fermentatione &effervefcentiafuc ci ſeminalis : atque ita augetur & craffefcittruncus fungi ufqueadcertam altitudinem determinatamà vi formatrice ſeuplaſtica, ſeu arte ectypa Dei,de quâdiffert. 10.Phyſicæ generalis. VII. Afcenfumfuccialimentitiifacilè intelliges peranalogiamincorporibusnonviventibus expo fitam differtatione de aere & vacuo : nimirumin tubulis capillaribus vitreis, in filtris : quâ enim ra tione liquores per hæc aſcendunt, eadem aut fi mili fuccus in plantas furfum enititur:addeintubo plenovelgypto ,velarena ſimilem obſervationem adhancrem. Etenim fi tubum illum erectumex unâfui parteimponas aquæ, hæc afcendit perare namvelgypſum usquead tubifaftigium eademfe rèratione ac in tubulis capillaribus : præterea ex differtatione de ſalibus &falinisfect.1. habesquo mododum aquaſalita evaporatur cyatho conten ta;perparietes,&lateracyathi fupra infimam fa lisjam concreti cruſtam novus , qui concrefcit ſal afcendat , & fuperiori inpartecryſtallis fuis cya thum conveſtiat. Exquibus omnibusdaturintelli gi, quo pacto perramos truncosque arborum,quos utMalpighio videtur,componiprobabileeſtexin numeris globis , ſeu granulis minutiſſimis , ſuccus alimentitius abuſqueradicibus adfummumarboris apicem attollatur. VIII. Interioresfungi fibrillæ ubi nonnihilele vatæ funt, & exoccurfu aeris inmembranamfu periorem addenſatæ, conflant ipfius cuculli rudi mentuin:fubquonova fubindeſubſtantia,&fuccus filatim ex meditullio aſcendens , necaeremattin gens acproindènonconcrefcens,cumenitiſurſum ulterius nequeat,necitemretrogredialioidentidem afcendente filatimhumore, expanditur& adlatera defluit: fimilideterminationequâ fila quælibet non nihil viſcoſa vel flexibilia deflectere obfervamus in latera,dum urgenturcontraaliquemobicem:atqve ita cuculliparsfuperior effingitur. IX. Pars verò ejusdem cuculliinferiorlamellis conftans , enafcitur ex tenuiffima & fubtiliffima fubftantia & nonnihil viſcoſa , quæ inter fibras in latum protenſas ſubſtinentes cucullum depluit in ferius ordinatiffimo fluxu , &depluendo ſtatim ad aeris appulfum concrefcit exhalato nonnullo hu more,quemadmodumuſuvenitinaliis coagulis ,& cryſtallizatione ſalium. Hactenus expofita funt veluti prima ſtamina quæ deducuntur, &intexun turinortufungi,plantarumfimpliciffimæ: facile ex hisexponiturutnovacontinuoaccedentemateria, &fucco ſeſeqve diſponente juxta primæ texturæ 11. Dixi plerisque inſeminibus lobos ineffe, cosque duos ex obſervationibus Doctorum viro rumMalpighii, deGreu&c. nonnullatamen funt ſemina, quæ plures habentut nafturtium aquati cum: aliaveronulloshabentut triticum;fedmera pulpa eſt cum fibrillis ,& germine : hocenim in omniſemine reperitur , eſt enim ipfiffimaendele chiafeminalis; quod idcircò in tritico arrodere fo lentformicæ ductunaturæ,ne germinet ſub terra reconditum. III. In ſemen influit perfectiffimus ex tota ar boreſuccus multiplici prius percolatione, & ex coctione redditus quafi ipfius arboris quinta es fentia: videlicetpercolatur inradice,trunco,fo liis , flore ipfius arboris multiplici circulatione ( nam ut fanguis in animantibus , ita fuccus in plantis circulatur ex dicendis ,) ac tandem per membranasipfius ſeminis ſubitin lobos (autpul panıanalogamlobis,)qui cum innumerisglobulis &quafiutriculisexobfervationeMalpighiconſtent (quorum analogiamin glandulis corporis anima lis moxdabimus)excoquunt rurfus eum fuccum &percolant,quoufqueperfibrillas radiculæ fubeat in radiculamipfam , & exillainplumam ſeu gem mamfeminis. Experimentum hujufmodi circula tionispeculiaris in ipſoſemine fecitMalpighius in aquam exparte intingens ſemen cucurbitæ : ex lobis enim illius aqua viſa eſt ſubire in germen, iterumqveex hoc in lobos reciprocare: quemad modumnaturaduceſuccusillealimentitius circu latur. IV. Dices exfect. t.num.7.ſemenexmedulla arboris progignitur ,ergò non ex fucco arboris totius : probatur antecedens etiam ex eo quod plantæ quæ medulla carentſemennonproferantut falices:præterea obſervatumeft fiex arbore ceraſi medullam detraxeris , arborem non arefcerequi dem ſedceraſa provenire finenucleo. Refp. intel ligendum id eſſe deprimaſeminisefformatione e jusqvepartibus primigeniis , quæ deindeincreſcunt affluente ſucco exomnibus partibus multipliciex coctionepræparato. V. Quemadmodum itaque ſemen aut cucur bitæ,aut tritici in aqvam injectum maceratur, & tumefit : nempè in ſpongioſam ſeu glanduloſam illain ſubſtantiam fubit humoreadem ſcilicetratio ne,quâ ſpongia aqvamattrahit (ex differt. deae re&devacuo) ita fiinterram fœcundam , &fuc culentaminfitumfitidemſemen; fubitin illudſuc cusdeſcriptus ſect. 2. ànum.4. Hicitaqueſuccus qui cæteroquin abiret evaporatus in halitus (nam multo ſale volatili abundat ex Malpighio ) variè percolatur dum ſubit per corticemmembranas que ز Differt. 11.De vitaplantarum. queſeminis : idque omninòneceſsè eft,ut aptus reddatur nutritioni: probatur autem ex eo,quòd 571 exilit aquavel in modum veiextenſavelcriſpa fi detractis membranis , & cortice ſemen terræ committas,non germinabit,quia crudo nimis ſuc co,&indigefto ita imbibitur. Percolatus igitur fuccus in membranis mifceturcum fucconativo qui inlobis ſeminisjam inerat , rurfumqvein co rumutriculis percolatur, indè fermentatiofit, & effervefcentiaexhujufmodimixtione(juxtanotis ſima experimenta Chimicaalibi notata)adeóque partium infenfibilium quarumdam ſeparatio,alia rumverò collectio: hincaliæ extenuatæleviores que redditæ avolant : aliæ ſalinæmagisgraviores queremanent ex opportunitate figuræ cum cæte ris implicitæ. VI. Hincdiſpoſitione idoneâ ex hujusmodi ſucci fermentatione inductâ incipit ſemenanima ri, &perilludagitatur,& circulaturjuxta num.3. fuccus vitalis: hinc extenduntur, & augentur fi brillæ quæ radiculamſeminis componunt: videli cet acceſſu,& nexu analogarum particularumea dem ratione ac nutriuntur arboresjam adultæ: utrobique enimincrementum evenitex eo,quod novo fucco accedentecontinuò&ex fermenta tione priore fuccoquoque agitato , volatilis pars aſporteturper poros fibrarum,&ulterius pergens ſecundum longitudinem in extremitate ipfarum fibrarum fiftatur , fixeturque adhærefcens analogis particulis. Nam ex appulfu exterioris aeris con creſcit& impeditur ne omninò avolet præfertim fecundùm particulas ſalinas,& nitroſas , licèt in ta,peralios referens figuram lilii, autfimilempro ingenio artificis luſus hujusmodieffingentis: quod ipſumviam aperitad explicandas adultarum quo quearborumramos,folia,flores &pomadiverfis figuris prædita : ita enim hujusmodi naturæ phæ nomenaquantum humanitùs licèt revocantur ad fua principia. Eft&illaPatrisKircheri inhane remoptimacomparatioexopticisductaſecundum ea,quædicimus diſſert. 13. ſect. 1. num. 2.&fequ. Si enim faciasexperimentum primum ibi deſcri ptum; inforaminefeneſtræ itaconcurrent,&in punctophyſicoſpatii colligenturradii omnesà fin gulis projecti partibus objecti vifibilis; utretineant fic quoque collecti modificationes finguli fuas & colores citraullamconfufionem : ac propterea moxprogreſſi explicent ſeſe& incertadiſtantia perfectamexprimantin charta imaginem objeti. Exhocporroducta ſimilitudine facile intelligitur, utinſemineminutiſſimo ineffepoffintparticulære ſpondentes quoadproprietates&energiam ſingu lis plantæpartibus, exqua ſemen illuddeciſumeſt, utquegeneratione deinde particulæ cædem expli centur&novamplantamordiantur, quævegetetur &augeſcatmodofuperiusexpofito, SECTIO VI ८ Proprietates&phanomena tirtaſemina,& germinationemplantarumexdictis explicantur. tereà particulæ aliæ merè volatiles exhalentur. 1. Atqueitaradicula ſeminisdumextenditurdisrum pit membranas , &corticem , & terræ infigitur: tuncveròuberius&breviorivia fuccum nutritium Onnulla ſemina , aut bulbi ſeminum vi ces habentes extra terramgerminant,ut N cæpevel ad laqueareſuſpenfum viret & floret : ratioeft , quia ex ipſo aere ( quod mare admittit,qui ſubit analogaratione expofitæ fect. 1. num.7. VII. Exobſervatione conſtat radiculam ca pillitiumfuum fibrillarumin terramdimittere,ante quamplumula,feugemma furfumgerminet:præ terealobos fuccumin radiculam primò dimittere, moxexilla jam efformata fuccum recipere,atqve indèampliusturgefcere. Eſt apudMalpighium ac curatiflima horum omniumdefcriptio, qui pro greſſum quotidianum germinationisdiligentiſſime obſervavitinpluribusfeminibus. VIII. Lobi ſeminum (ubi adfunt)infoliade inde mutantur , quæ in quibusdam plantis erum puntèterra, in aliis ſecus , fed fub terrâmarce ſcunt: etenim inillis primisſales volatiles magis abundant. Plumaverò ſeu gemma ſeminisgermi nat,& erumpitpluribus aut paucioribus foliis in volutisvelexplicatis,vel ſolocaudiceprodiverſi tateplantarum. , IX. Diverſa figura &ſitus tùm radicum, tùm foliorumab ipſo ſemine repetendus,ejusque utplaſtica , ſeu formatrice, ex quâdeterminatur certadiſpoſitiofibrarum&pororuminipſoſemine: hujufmodi enim diſpoſitio adjuncta fucci viſcoſi tatedeterminat figuram variam,& fitumin foliis, &cæteris partibus plantarum diverſarum. Ana logiamtibi habe in cera ſemiliquata,&percolata per cribrum velmodulum cujus foraminaſint di verſarum figurarum : item exemplumad ipſum exhydraulicis exhibet aqva trajeta pertubulos diverſæ figuræ , & meatuum: perquosdam enim magnum &omnium effluviorum)ſucci & fales opportuni attrahuntur ab hujusmodi bulbis & fe د minibus ut reliqua ſeminaattrahunt ex terra : analogia extat in animantibus illis infectis vide licet viperis ,&fimilibus , quæ incluſæ intra phia lamexaereo alimento nonmodovivunt,fedim pinguantur. Probatur item ex eoquod folia cæ parum,&fimiliumprogeminantiumin medioaere teneriora fint , quain ſi terræ illafuiſſent infoſſa, nempèquia ſalibus,& fuccis craffioribus in terra alerentur. 11. Utiliter quandoque ſemina antequam ter ræmandenturmaceranturaqua ,quiapori ita dila tantur, ac deindè facilè avolante humore aqueo, copia majorſucci terrei,&ſeminalis ſubit. Dices intelligi quidem facilè aqueum humorem fubirein poros ſeminum,cumaquaomniapervadat& fol vat,&indedicatur menſtruum commune naturæ: at quod terreus ſuccus , isque pinguis fubeat fine vi quadamattativa &occulta explicari non po teſt. Reſp. clarèhocipfum exponi habitaratione caloris,& fermentationis interrâ ipsâ, undè pin gvia attenuantur,& agitantur opportunè adhoc ipſumex ſect.2.num.4. 111. Terra irrigata fœcundior evadit , quia aqua tùm colligit, & fecumfolvit nitrum& fa lemnutritium ,tumferrmentationem inducit ex loco citato atqueadeò facit, utalimentumpræpa ratiùs fubeat in ſemen: id porrò præſtat ampliùs &efficacius aqua pluvia vel lixivialis percolata ex diverſarum herbarum cineribus ; quia aque hujus Cccc 2 : : HO 572 Phyſicaparticularis De corporeanimato. hujusmodifalinis,&nitrofis particulisincorporatæ jamfunt,adeóqueſecumafferuntalimentum ſemi nibus,&plantis. IV. Terra quoque fimo impingvata uberius plantasalit,quialalinis nitrofisque ſpiritibus abun dat:exhujusmodienimterra macerata ab artifici bus educiturnitrum :prætereacalorem fovetdige ſtionis modica aqvâaffusa: ficeniminoperationi bus chimicishujusmodicalorparatur. V. Terraitem araturantequam illiſemina tra dantur itemque antequam plantentur arboresex cavantur altæ foveæ : quia fpiritus ſeminales hæ rentesinſuperficie terræ inverſis glebis admoven tur, &magisinpromptu conftituunturut fubeant indefoſſum ſemen : ita etiaminteriorfaciesterræ excavatæ autaratæ expofita aerifœcundatur ſali bus,&aliisſpiritibus aereis allabentibus, undead nutriendam arborem aut femen magis idonea redditur. SECTIO V. Despontenascentibus , feudeviventibus,quæ generantur exputri. clocihanc diſquifitionem repono,licèt ex æquo adanimalia pertineat,&adplantas: at quoniam animalia quoq; inquantum vegeta biliafunt,hoc eft conveniuntcumplantis,generan tor&oriuntur,communis utrisque controverfia fimul eratdecidenda. I. Magnisanimisinter eruditosquæftiohæcagi tata,dirimendaeft mediainita via:ſcil.permodum conclufionis dico. Sinefemine,velfurculo,velſto lone,velpreparatoprincipiofeminaliex institu tione&legenature nullumvivens nafciturde novo:nafciturveròfinefeminepropriinominis. 11. Prima pars probatur, quia omnibus ferè Eruditis hoc videtur & cafum eliminat. Nam ex putri vivens nafci perinde eſt ac ex fortuita , & contingente combinatione elementorum ,& cor pufculorum fieri animatum corpus organicum plantæ vel bruti : ſtatus enimquæftionisinhisom ninòterminisponenduseſt : ita utquemadmodum agitatione ventorum nubes quandoque regulari figura efformantur: itaexvolitantium corpufcu lorum varieqve immixtorum concurfu formetur &animetur planta velbrutum : fed hoc ipfum fongèincredibiliùsquàmquodexfortuitatyporum jactatione tandem emergat compofitio ordinata ordinelibriÆneidos:namlongèmirabiliorfabrica eft corporis organici unius vel plantulævel beſtio læ: ergo&c. III. Profectò qui iſta cenſeret difficilè deindè evinceret , non poffe expari contingenti putre factione bovemauteqvuin , autaliud ex animali bus ,quæperfectadicunturenafci : modoconftru tionem&fabricamvelmuſcæunius per accurata microſcopia obfervare dignetur: undetandemin numera animalia fine idea hocpacto oriripoſſefa teri adigeretur : multumque illi negotium eſſet cumEthnicis Epicureis, utillorum infaniam quo adMundi fortuitam ex atomis coagmentationem revinceret. IV. Neque dixeris Deo ita diſponente , & providenteinfecta animaliaex putrinaſci: refpon dto enimvelDeus certa principia ſeminalia deſi gnavit , &providit adhorum ortum, &mecum fentis : vel Deo dirigente , & providente cauſas fecundas ad alios fines , dicis ex accidentenatura lipræviſoquidemà Deo , ſed juxta contingentem incurfumcorpufculorum,&atomorumeveniente naſcitura illa infecta : &ajoperindeeſſe directio nemillam Deiadalios fines quoadhanccombina tionem,&generationem,ac finulla eſſet directio naturalis : vel dicas cur fimiliter ex accidentinatu ralicontingerenonpoffitnubiumcombinatio ordi nata ordineEneidos ? V. Neqve iterum dixeris ex combinationeilla putris,primo efformari ſemenidoneum , exhoc veròenafciplantamvelanimal. Refp. effugiumhu jusmodinonprodeſſe:ſemenenimilludeſtinchoa taplantavelanimal, cujuseſtprincipium immedia tumnaturale,&organizationemhabetperindemi rabilem,licètnobis invifibilem,& difficile intelli gibilem,ut minutiffimorumquoque animalium cor pora , quæ perfectiffimè funt organizata, quamvis quodvulgononultro videantur , dici foleant ani malia imperfecta. VI. Secundapars affertionis probatur , qvia moraliter eft impoffibile, hoceft nifi contra om nium opinionem&fenfum effugia ludicra exco gitemusestimpoffibiledeſignareſeminapropriino minis innumeratum(plantarum & infectorum ani maliuin, quædenovo oriuntur : quemadinodum vel exipfo clariffimo Redi licèt animalia expro prioſemineomnianafciingeniosèdefendente ejuf que obfervationibus patere fatispoteſt:nam efto plurima quæ circumferuntur vulgò tuto contemni poffint,omniatamennequeuntita exponi , ut in fingulishujusmodianimalium &multò magis plan tarum generationibusdefigneturparatum& appo fitum ſemenpropriinominis. VII. Ultrò enim concedemus. I.Vermesnun quamenafci ex carneputrefacta, ſedex ovis inu ſcarumfuperillamrelictis. II. Interrâex profun dis cryptis eruta, &aeriexpofita herbas oririnon ex occultaquâdaın vi ſeminali , quæ terræ etiam profundiffimæ infit,ſedexſemineaereo,& efflu viis ex aeredefluentibus,ut fatis probatur ex eo, quodduntaxatherbæ proveniantex ea terra, quæ vulgo nafcunturinearegione. III. Fungosquo que ex femine aliqvo producidamus , aut faltem exaliorum fungorumparticulis,quod eo experi mento pluresprobant,quo aqvâ ubi excocti funt fungi effusâ ſerotinis horis fuper aream conftra tam leviſſimâ terrâ eâque impingvata eqvino vel fuillo fimo, fungi proveniuntſeqventidie. IV. Quodtriticum quandoque naſcaturextritici cine ribus diſperſis per agros : nimirum quia fatis eſt vis ſeminalis refidua adhuc inter eos cineres. V. Falfum fit quoque apes procreari ex putrefcenti bus tauricarnibus. VI. Denique ex cadaveribus vermes reveranullioriantur,fedaliundeaccedant adeavoranda. VIII. Atquidreponipoterit.I.Quoadpilos,un gves , capillos , quos graves , & eruditiviri ne gant anima totius corporis animari ? abfurdum enim illis videtur animam rationalem ineſſe , & informare pilos, &crines: undenam capillorum, autungvium ſemen proprii nominis adducemus ? II. Demuſco &viſcoſuperaliasarbores enaſcen tes id ipfum dico. III. Etmultòpotiùs de muso reipfo, Differtatio II.De vitaplantarum. re ipfo& fitu,quoobducuntur alia corpora , ut $73 gendumjuxtadefinitionemjam traditamdiſſert. 2. panis, cafeus&c. humido aeri expoſita : eteniin microſcopio obſervatur mucor ille referre ſpe ciem ſylvulæ ex arboribus , & plantis cum ra mis , foliis , floribus , & baccis : fed mucorum,& fitum ſeminari poſſe , & femine provenirerarus eritquicredat. IX. Innumerabiles vermiculi inviſibiles mi croſcopioobſervantur corporibus ineſſe. I. Vifi biles quoqueinveniuntur in mediocaſei,etiamubi exquifito microſcopioconftiterit,nullam rimulam incaſei cruſta ineſſe: nevidelicetreponasvermi culos minimos illac proreptaſſe: porro viris do &is incredibile jam eft quod aiebat Gaffendi : ſcilicet cos vermes procreatos ex ovis vermium relictis ſuper herbas, quas oves depaſtæerant , ex quibus lac emunctum , unde ille cafeus. II. In omnibus partibus organicis animaticorporis,præ terquamin arteriis obſervati funt, & detecti ab ipfo D. Redi,& ab aliis innumerabilesvermiculi, quorumtamenova,autſemenproprii nominisfe riû probabilitate nemo deſignet, III. Dignaſcitu eſtobſervatiodocti Betavi, qui aquam ubi triduo piper infufum fuerat pertubum vitreum capilla rem elevari curavit (juxtà adnotata dehocphæ nomenoinfinediſſert.de aere, & de vacuo) & in fuperficie ſuprema capillaris illius aquæ elevatæ, quæ vix aciculæ apicem occupaſſet microſcopio detexitpluſquamtrigintavermesinnatare. X. Celebris eft obfervatio apud Malphigium quoadgallas,& ſtellataspilulasquercuum,& vefi culas quafdam in fagorum foliis: nimirum ingal. larummedio, &centroovum efformatur, quod inne&itur fibris , & filamentis texturamirabilidi ſtributis per totum gallæ corpus : ex ovo de inde vermiseditur , qui gallam perforat , & con verſus inmuſcamavolat. Necinilludreferripof ſe videtur ortusillius vermis,quod muſca quæpiam per ramos volitans pupugerit corticem illorum, ovumque fuumibidepofuerit: etenim nonexfor tuitoallapſu , ſed ex præſtituto fine naturæ galla præparata eft ad ova vermium hujusmodi foven da,quodtumratione fibrarum , quibus exdeſti nato innectiturovum toti gallæ,tum ratione con formationis idonea, & accomodatæ adovum il ludmedium tanquamexternus cortex , & puta mencontinendum. XI. Quapropter probabiliffimèdiceturpluri maviventia, tum vegetativa , tum ſenſitiva non exſeminepropriinominis; ſedex præparatoprin cipio ſeminali ortumducere: ad quodconfirman dum facit antiquorum ferè omnium fententia de rationibus feminalibus inditis â Deo elementis hujusMundiinipſo rerum exordio, quod præci puè , &fapienterdeduxit D.Auguftinuslib.3.de Trinitatecap.7.8.9. & latè poſuimus differt. 10. phyſicægeneralis. De nutritione, augmento, & statu plantarum. I. Vperipateticè affignantur , Egetabilisvitæ tres facultates , &inunera nimirumvitali ter poſſe nutriri , vitaliter poſſe augeri, vitaliter poſſeprocreare: quod extremum intelli phyſico-metaph. generationis paffivæ viventis à vivente: quantum veròad duas priores facultates hæcgeneratim habeto: poffe nutriri vitalitereſt pofle ex alimento idoneo ( de quo quantumad plantas ſect.2. ànum.4. jamdictum ) intro-fufce pto,&ritè invafis organicispræparato , fermen tato,percolato,digeſto adjungere, & adgenera re ſibi opportunam portionem tanquam partem integralem viventis ipſius inlocum partiumſubin dedeperditarum abcodem. Hujusmodienim eſt vitalis nutritiomultiplici motu peracta , tum illis, quibusvivensipſumorganaſuaexercet, tum qui bus determinatur unio novæ particulæ adjun gendæ. 11. Augeri , ſeuaugmentari vitaliter eſt qui dem nutriri , fed ut ex nutritione aggenerentur, & conjungantur novæpartesintegrantes nonqui demin locum deperditarum ,fed adparandum ſtatum , & molemipſiviventiconnaturaliterde bitam :quædiciturſtatus conſiſtentiæ. Hujus oc caſionediſceptari folet de molecorporum anima torum ,num aliquem qualemue terminummagni tudinis ,&parvitatis habeant ? an verò quemad modummixta inanima, &corpora elementaria, quænonvitaliter augentur , fed perjuxtapoſitio nem,utdicitur; excrefcerepoffint finitè in infini tammolem aut decrefcereuſquead inſenſibiles د moleculas ? dico ex inductione, &obſervationc conftare corpora organicaviventium neque auge ri,neque diminuipoffe in infinitum , atque adeo habere terminumquodfic, & terminum quodnon, ut peripateticè dicitur, tum magnitudinis , tum parvitatis : videlicet terminum magnitudinis , e. g. quodficexponitur: adistumaugeripotestcorpus, fedad majorem non poteft : terminus quod non, e. g. parvitatis exponitur: ad istum usque minui nonpotestcorpus, usqueadproximèfuperioremiſto poteft. Ratio vero affertionis eft, quia nexus hu jusmodi requiritur inter partes organicascorporis viventis, ut una juvare poffit aliam , & viciffim alia indigeatad operationes, &functiones pecu liares ſuas vitales exercendas: alioquin corpus vi venseſſenonpoteft: atnexus hujusmodipropor tionatus ,& idoneusnoneffet,ubi velparsuna ab altera immenſo diftaret intervallo , vel quælibet proximè cuilibet effet contigua , ut punctum puncto:g. &c. Nonnulla tamen diſparitas inter eſt quantum ad magnitudinem , & parvitatem: etenim ſcimus inrerum natura exiſtere incredi bilis parvitatis animalia & plantulas , non vero magnitudinis incredibilis , ſi proportio accurate ineatur : unde fit terminos corporum viventium perſpectos & agnitos nobis , potius eſſeconſtitu tos magnitudini,quàmparvitati. Dices nunquidfi per unumpunctum , vel mo leculam excrefceret corpus ultrà terminum ma gnitudinis quodfic; ſtatim impoffibile eſſetut vi veret ? Refp. hæc quidem ad altercandum poni veluti agatur de ultima gutta aquæ , quænavem fubmergat , aut ultima farcina , quæ jumentum delumbaret : dico augmentum finite in infinitum eſſe impoffibile corporum viventium : terminum veròcertum naturaliter aptum debitæmagnitudi nis ſenſu phyſico accipiendum, & reputandum eſſe , ultraquem augmentuminſenſibilenon ſta tim i 574 Phyſicaparticularis De corpore,animato. tinautexanimationem , aut chimeraminduceret, proximætracheis ſpiralibus, & exindeſuccusper ſedſtatum, & conftitutionem paulum violentam, quæ fubinde creſcens veluti infirmitas perduceret corpusad mortem ,&exanimationem : atque ex ipla infirmitate, quæaugeſcens mortem infertani mali , analogiamhabes adfunile ſucceſſivumaug mentumexponendum. III. Cæterùm ad accuratam nutritionisplan tarumexpofitionemhacinethodo pergendum, ut 1. Deorganisdeſtinatisadhoc munusagatur. II. Alimenti, ſeuſuccinutritii motus , & præparatio examinetur. III. Alimenti ipfius transformatio neininpartes integrantes,propriaſqueplantarum pertractemus. IV. Quodpertinet ad organa præterobvia, &notapaffimilla, utradices&c. dequibus ſect. 2. perquæ ſubitinplantas ſuccus nutritius ; reliqua fecretiora , &naturæ arcano moliminediſpoſita, clariùs defcribi , & faciliùs intelligi nequeunt; quamficumilluſtriſs.Malpighioobſervemustextu ram,&plexumplantæipfiuspotiffimùm in parte lignea: &ratiohabeaturanalogiæinterorganicas partesplantarum,&brutorum. Itaque ſivelcor texarborisunius, aut truncipars lignea explore turaccuratomicroſcopio;ineſſevidenturtres ſpe cies, ſeu claſſes ſimilarium partium: quarum pri mæfuntfibræ quædam ligneæ minutiſſimæin faſci. culos quafi congeſtæ, & diſpoſitætumſecundum longitudinem, tumlatitudinem trunci ipſius, ut plexum, quafiretiformem componant: undein numera intermedia ſpatiola& meatus intercipian tur. Secundæ funt innumerabilesglobulimeatus illos occupantes undequaque diſpoſiti ferè hori zontaliter , & à cortice per lignumſeu pulpam trunci ad medullam uſquemediam pertinentes: hosglobulosMalpighius utriculos appellat, ſeuve ſiculas ,& cenfet effe velutiglandulas plantarum, analogas illarum,quæ corporiſenſitivo infunt,ea rumquemunuseffe inpercolandoſucco, qui per fibrillarum canaliculos furfum crudior attollitur, eoquedigerendo utcederepoffitin proximumali mentum plantæ. Tertiæ funt particulæ aliæ ve luti lamellæ ſquammatimdifpofitæ, velin ſpirarum modumargentiplerumque coloreſplendidæ , quas authorlaudatus appellat tracheas plantarum , ſeu vaſa ſpiralia , quaſque diſtendi, & comprimipoſſe obſervavit, acproindeaereimpleriviciffim&ex pleri: porriguntenim patula orificiaverſus aerem externum. Uſus autem harumparticularum eſt, utaerinſpiretur , & fubeat inplantasadnutritio nem &fermentationem ſucci nutritii coadjuvan dam. Nitrumenimaereumneceffariumnon folùm ad nutritionem eſt viventium brutorum perfe Gorum : fed exalibi dicendis tum infectis , tum piſcibus propter hujusmodinitrum communicatio cumexternoaere apprimèneceſſariaeſt : præter quamquodadaccenfionem ignis , &nutritionem flammæexdictisdiffert. deelemento ignis , peti tur aerium nitrum : undeomni cum probabilitate ſtatuitur neceffarium effe quoque plantarum nu tritioni. V. Porròab aerecontento in hujusmodi tra cheis plantarum duplex præſtatur munus adve getationemplantarum: idqueſervatâanalogiâ cum aerecontentopulmonibus animalium. Unumeſt utelaterio ipſius aeris premantur ligneæ fibrillæ illas aſcendat , & traducatur inglandulasubi dige raturaptè. Alterum:ut intro pervadens aerille nitrofus , ſeſeque immiſcens ſucco nutritio , cum ampliùs fermentet ,& excoquat. VI. His poſitispergoadexplorandummotum ſucciipfius nutritii. Notusquidempaffim eſtmo tusille,quo àradicibus ſurſum elevatur,nec aliter hiceſt exponendus , quamjuxtapoſitasanalogias ſect. 1. num.7.detubis capillaribus,filtris chimicis, ſpongia&c. Sed reconditus magis eſt motus cir cularis , quo per plantarum corpus ſuccus iſte circumagitur: quemadmodum ſanguisper corpus animalium : ut receptiſſimis & apertiffimis obſer vationibus ftatuerunt doctiffimi viri Malpighius, Perault, Mariotte &c. quodipſum experimentis, &rationibus fatisvalidis comprobatur : videlicet, ſuccumà radicibus adramos , &foliaafcendere, rurfumque à foliis, ramis &c. ad radices uſque ferri , eaſque hocſuccodeſcendente nutriri, trun cuinverò,& ramos &c. illoaſcendente , aut fæ pius circulao : fic enim exponitur ut commodè fuccus excoquatur , & præparetur in proximum alimentum opportunum cuilibet parti organicæ plantarum : addit autem probabiliter Duhamel fuccumper ligneas fibras, eumque magis ſpiſſum furfum niti,deſcendere verò per ſpongiofamplan tæſubſtantiam,quæfortènondiftinguiturabutricu lis Malpighii: ſuccum veròdeſcendentemaqueum magis effe,&dilutum. VII. Probatur verò circulatio hujusmodi I. fuccus momento præpararinonpoteftpro conti nua nutritione plantæ ; igitur debet ad eafdem partes organicasfæpiùs redire , utaccuratèfiltre tur,percoletur,&fermentetur: quæ ratioadcon probandam circulationem ſanguinis in corpore animantium magni eſtponderis. II. Radicesnu triri aptènon poffunt crudo illo ſucco,qui primò exterrainillas fubit cum adhuc idoneè præpara tus non fit. III. In ſemine feorfum obfervato, circulatiohujusmodi peragitur, & experimentum factum eſtàMalpighio ut fuperiùs adnotavi in ſe mine cucurbitæimmerſoinaquamſecundum unam extremitatem : aqua enim ex lobis inplantulam د fubibat, & ex iſta rurfusinlobos idquecomper tumeſt ex eo quod lobi ipſi alternis turgefcebant, &comprimebantur iterumque tumebant ex re fluo facco , vel aqua relabente àplantulainipſos. IV. Selegit Mariotte arbores duas fibi cohæren tes,&coalefcentes incortice : & infra cohæfio nem truncum unius reſecuit , quitamen mutilus infraeandemcohæfionemfronduit: quæritur un de fuccus ad eas frondes educandas accefferit? Videlicetex altera arbore fuccusaſcendens incam detruncatam fublatus per hanc delabebatur cir culando infra juncturam: igitur ſimilis circulatio humoris inintegris quoque plantisevenit. V. Ar bores foliis nudatælanguent, autetiam exficcan tur, quiaſuccus tunc infoliisnonpercolatur , ut deinde idoneus deferatur ad arboremnutriendam. VI. Sic vites frondibus exutæ , uvas non perdu cunt admaturitatem, tùm exeademratione , tum quia non folus fuccus afcendens ex radicibus, ſed roſcidus ab aere acceptus per foliadefluit ad alendum fructum. VII. Si arbori, cumturgida fuccoeſt ,corticis partemdetrahas, autreſeces ex lim Differtatio II. De vitaplantarum. limbo,ſeuſuperiori ſectione corticisdepluit copia 575 que,uthincin radiceminfluat , utqueindeintrun majorfucci ,quamextilletexinferiori , quodindi ciumcirculationisfatis certum. VIII.Cùmpecora, capræ præfertim, arroduntſummos arborum fur culos,arbor emoritur : quia fuccus ad cicatricem ufquefublatus , & inde refluens circulando , no vium & quafi venenatum alimentum infert toti arbori. IX. Si furculi inſociabiles inferantur ar. bori , hæcemoriturex eo , quodfuccusdecurrens per infitos furculos vitiatus in arborem relabatur, X.Quæplantar in aerependulæ germinant &ado lefcunt , nonex folaradiceſuccumaereum imbi bunt , atque adeo exfrondibus etiam adreliquas partes alimentumdeſcendit. XI. Ex viſco&inuf coadnato arborelanguet: quia vitiaturſuccusper mufcum circulatus inipfam arborem. Neque di xeris eam languoris caufameffe , quodà muſco exfugaturalimentumdebitumarbori:nullumenim eft ex hujusmodi ſuctionepericulum ; namcum primò arborem pervadat luccus à radice aſcen dens , curnon illo arborante exſaturetur , quam ad mufcum trajiciatur ? Deinde quæ ramos fre quentiores arbor habet,copia ſucci major in illis alendis impenditur , quamexugaturabadnaſcen temuſco: attamenfinearboris languore. VIII. Conſequiturſucci in partes organicas arboris transformatio , quam tertio loco exami nandamindicavinum. 3. Itaquefuccus per fibras, earumque canaliculos à radicibus per truncum furfum enitens indecurſu digeritur multipliciter perorgana à nu. 4.recenfita:dum veròprogredi tur,&excedit adacris cofinia ,induraturdentatur queappulfu aeris, quemadmodumpelliculamqua dam contrahunt in codem confiniopingues quiq; liquores. Etenim humoreaqueo evaporato vitco fitate fuâ reliqua pars ſucci magis proficua adglu tinatur adextremitatem fibrillæ unde erupit, fit queejus particula: ejusdemq; munusobirepergit trajiciendofiltrandoque fuccedentem luccum. 1 IX. Continuænutritionisneceffitas in arboribus perinde,acin viventibus ſenſitivis eſt ex ea ratio ne , quodfuccusaqueusdumpertranfit, &effluit fecum avehitſalinas,&nutritiaspartesnonnullas, abradendopartes ipſasorganicas , per quas ſubit, fibrillas & glandulas præfertim : analogiamhabes exled.2 ànum. 4. interræ rimulis, quas vapor dum aſcendit dilatat decerpens fecum particulas nonnullasterreas. Unde adreparandamjacturam hujusmodialimento novoopuseft,cujusparticule ritè præparatætransformentur,& fubeant inabe untiumlocum. Porrò per hyemem quoqueplan tænutriuntur,nonenimdeeftprorfus alimentum, licetcopiofiore non fitopus,cumobſtructisà fri goreporisparumegeratur,&exhaleturvaporisea tempeſtateexarboribus. X. Hactenusplantarumnutritio, & augmen cumaſſurgat,tumetiamutvelcompactus truncus, vel cavus calamus prodeat, &oriatur : fi enim fibræ nodi texte,&difpofitæ fintin modum annu li, enaſciturcalamus,ut in tritico , arundine &c. ſi fibræ extota ſubſtantia , & baſi ipfius nodi ex creſcant ; fit truncus , &caudex fibroſus , ut in arbore, XI. Intruncomedullafibroſa,&lignea pulpa, &cortex oriuntur ex fimilibus partibusnodi ſe minalis,ac ipfius ſeminis,quod rudimentumeft accuratiffimum ,&veluti modulusorituræ plantæ. Itaque medullaex intima germinis feminalis fub ftantia protenditur , reliquæ partes ex quibusque refpondentibus in codem germine. Analogiam habes incerebro,nervis,&medullaſpinali anima lium ; ex medullaenim cerebri nervorummedul la,atque ex illius duabus membranis horum ge minæpropagantur:&verò cerebrum velutiradix, autbulbuscenferi poteſt ad arboream quati rami ficationemnervorum comparatum. XII. Nodi in trunco , & geniculi in culmis, feu calamis fiunt ex plexu fibrarum immutato, magiſque intexto ; quaſi fibræ ipfæ eo loco de cuſſentur: hinc fuccusin iis nodisexpurgatur ,& filtratur accuratius. XIII. Porronodorum,quemadmodum ramo rum quoque,&foliorum ortus ,& procreatiode terminaturhocpacto : ficontingat corticis fibras in longum æquabiliter extendi& duci , nulloaut nodoautramointerrumpiturtruncus, vel culmus : quodfi tenerior aliqua fibra ,&debilior , aut fibra rum fafciculus plexu rariore alicubi cum a iis in ordinemdiſponi contingat; fuccus corticis primò quiredefurtum ferebaturnititur peream partem elabi :etenim ex eloterio, aut ex gravitate revoca turabaſcenſu directo adlateralem , velincinatam viam. Indedilatanturampliùs adeam partem cor ticis fibræ , earumque novus plexusdeterminátur, atquetandem perrupto corticeoritur folium , cx conimirum fucco derivato per corticem : nam frondes ferè in omnibus plantisexcortice oriun tur(fe&. 1. nu.4.) Quodfiſecundò ſuccus quoque ligneæ pulpæ adeampartemdivertat, aditumque perrumpat ; velnodus plexumutatoexoritur,vel ramus,autcapreolus: finimirumpereandem viam perfeveretſuccus affluere : citius enim ceffarite co afluxunodusnonramusgignitur. Quodfitertiò exmedulla quoque fuccus accurrat , tuncoritur geinma cumfolioaut fubfolio: &exgemmafur culus. Quarecunctahæcpotiffimumàteneriori, &debiliori fibradeterminantur , fimul tamenpræ ſtat idipſum ſucci exuperantia , elaterium, gravi tas , &opportuna fermentatio,quæcenſenda funt : omnia , ut diſpoſitiones ex viplaſtica ſeù forma tatio generatim expoſita eft: fingillatim nunccu jusque partis organicæ nutritio, & incrementum, adeoque conformatio,& organizatiodeſcribenda. Primum quodadnotandum eft inipfius ſeminis germineexpoſito ſect. 2. inter radiculam & plu mam , nodus feu plexus fibrarum diverſus di verfis inarboribus , cum paucioribus ,autpluri bus , latioribus aut ftrictioribus , diverſæque fi guræporis. Exhoc enim nododeterminaturſuc cusdumperilliusimplexas fibrasmeat, romeat trice conftitutæ , cum juxtà ſpecies peculiares plantarumnovirami, Hores&c. incerta, &deter minataſemper diftantia , & ordine pertruncum, vel calamumdiſtributioriantur. XIV. Flores primam originem ex medulla ſortiri dixiſect. 1.nu. 6. addo mox illosnutriri ex fuccoabomnibus arboris partibus illato, qui mirè fit percolatus &digeftus , & veluti ſpiritus , & pars volatilisplantæipfius : quodex odore ſubti liſſimo, nempè halitu ſpirituoſo florum conjicitur. Cumveròflos maximè volatilemfuccum in fui nutri 576 Phyſicaparticularis Decorpore animato nutritionem& incrementumabfumat, rigidiores losahuc afferri poteft indifpofitionem : breviter fucci particulæ ſpiſſe magis& nitrofæexperco lationerefiduæ adfructum efformandum nutrien dumque impenduntur. Hinceſtquodcumflores, &fructus ex luccoab omnibus plantæ partibus allabente nutriantur,cito matureſcant , &ad ſta tumveniant. Cumprædi&is autem conſonatquod excitata ſectione facilèdeducitur : fcilicet florem ex potiori parte alimentum accipere ex medulla, &indefieri , quodfi novoplexu ſpiffioreobſtrua turmeatus inter medullam,& florem;hicexdefe Aualimenti emoriatur ; quod contingitcrefcente jam fructu,tunc enim denfiores , rigidioreſque fi bræevadunt. XV. Fructus , aut vulgariter , aut botanicè ſumptus, non cadem lege & fituoritur inplantis omnibus,utpalam eft : plerumqueinnodo , vel geniculoinfimoAorisfœcundipellicula, feu mem in cauſam revocatur : nempè præter vim plafti camincopiam , & viſcoſitatem fibrarumfixofate nitroſoqueabundantium;funtenimplurimimea tusin nodoſeminishujusmodiarborum , inde ba ſis trunci in latum maximèaugetur minutitſimis quidem fibris ; quæ tamen poftexitum à poris craffiores fiunt,idque tumexaerisincurfu, tumex gravitatepropria , cujus analogiam habes inhy draulicis : aquarumenim veluti radii , autvirgæ exilientes ex fubtiliflimis tubulis ſurfum adper pendiculum , poſtexitum ex illiscraffiores fiunt, nimirum gravitas ipſa aquæ deorfum nitenscraffi tiemillamdeterminat. branula ex viſcoſo ſucco elaboratiffimo progi- 1. gnitur , quæ vel in ſtylum aſſurgat, vel ſecus ; ex allapſu tamen amplioris ſucci intumefcit quaſi in uterum &quantumpoteftglobofam figuram affe &at: nimirum ex illa univerſalilege mechanicâ De propagationeplantarum, ufibus &analyfi. Rborum progerminationem , & ortumex A 2. ſemine ſect. & 3 defcripfi , confequitur ut alias diverſasgerminationes plantarum exponam; quodordinefacio&inprimis;furculo abarboreevulſo, terræque immiſſoprogigniturno naturæ alibi obſervata (differt. 22. phyſ.gen.fec. de liquido ) quod omnia corpora nitanturquan tumpoffuntſphæricediffundi, & conformari , ut patetinguttulaaquæ,aeris , olei &c. nimirum ex uniformi , & æquabiliundique compreſſionecor poris ambientis:(inillis quidem exemplis),autex uniformi quoque , & æquabili impetu fpiritus , & ſucci interni undequaque ſe diffundentis , ut in re præſenticontingit. Rationeverò fibrarumbre viorum,autlongiorumfecundumaliquamfui par vaplanta,quiacumfurculusfibraslongiores habeat, radicis vicem obeunt terræque infoſſe ſucco nu tritio aluntur,&creſcuntjuxtaſect.6. II. Propaginari arbores dicuntur cum ramus, vel palmes nonavuliusàplantafua invertitur, & perapicemterræinfigitur, ibienim hic maceratus turgefcit, fibraſq; explicans protendit adradicum munus : hincverò iterumconficitur luccumper arborem circulari,juxtaſectionem antecedentem, cum deſcendatexarbore matre in palmitem pro tem,vel molliorum,earum nempe, quæ compo- paginatumfubterram. nuntpelliculam , & corticem fructus ,determina tur hujus figura , ut in quibusdamfitvelutiſphæ rica utrinque ad duospolos excavata ; qualiafunt mala , vel fit conica utpira,velelliptica ,&ovalis, utin prunis,oleis videreeſt. XVI. Membrana &cortexfructuum,præfer tim pomorum arctiffimo fibrarumplexu,& ſpiſſiſ ſima ſerie compactiffimus eft,ut minimi,&paucif fimi pori reliquantur: quodpatetobfervanti hu jusmodi cortices ; acprætereaexeo , quodimpo fitummalumigni,primò turgefcat, mox diſrum patur , quodhumornimirumrarefactus introne queatper corticisporos expirare. XVII. Inhujusmodi membranam&corticem, veluti in alembicum infunditurfuccus exomnibus arboris partibus ; & quia nil fere traſpirat,agita turidonea fermentatione ; indedeterminatur ad circulationemintra corticem ipſum : hinc per fi bras , & utriculos internos ipfi fructui egregiè Juccus percolatur, & indiverſas variaſquepartes ſecernitur , quibus interna fructus ipfius , quaſi or ganizantur: atque hacratione exacerbo mature fcit. Cum verofucco & medulla jam probeexco étâ , &maturâ plenuseft fructus, necdiſtendi ul terius cortexpoteft ad excipiendum fuccum co piofiorem; tunc ſpontèdecidit ex arbore ſoluto, vel glutine,vel nexu alligante pedunculum fructus truncoplantæ: perindeutovajammatura(vitel lus ſcilicet ovorum ) ex ovario deciduntinute rum. Quod de proceritate,&craffitieplan tarumquarumdaminIndiapræſertimpænèfabu III. Infitio eſt unius plantæ,velſurculiin aliam arboremimplantatiotanquam inproprium folum: quodnonunomodoperagitur ,vel enim furculus indiſſectum truncum immittitur, vel inter corti cem,&truncum ipſum inferitur, vel gemma, aut germenplantæunius inlocumgemmæplantæſyl veſtrisimponitur. Nutriturporrò furculus,&au getur quia fibras porrigit veluti radices inaliam plantam : atqueinde fit , ut fructusnaturales, & proprii ipfius furculiexinfitioneproveniantvege tiores ; nam fuccus præparatus ab arboreſylve ftri ,&percolatus , idoneusmagisſubitinfurcu Jum, quam fiproximèàterra exugeretur. Porrò furculus fuccum fufcipit percolatum quidem in textura arboris fylvestris , fed iterum percolan dumproprioipfiusfurculiplexu , &cribro per fi bras nempe, & utriculos (pecifico mododiſpoſi tos. Quæres cur fructus non proveniant mixti utpote exfuccoduplici percolatione diverſa pa rato ? Refp. Quiaabultimafiltratione,& perco latione ſucci ,& ſales nutritiiultimam formam , & determinationem capiunt , primamque amittunt, quæfimuleſſenonpoteft cumilla: utcumexqua. dratâ fit cera rotunda, IV. Defructu vulgariter dicto antecedentia intellige,non vero de botanico , ſcilicet ſemine: nam ſemen proprium eſſearboris ſylvestris ratio illa probat,quod ſemenoriginemhabeatexmedul la,quætruncoſylveftri ineft: atque hinceft , cur non inferantur furculi illarum arborum , quarum fructus vulgaris,feupericarpiumeſtidemacfemen, utinamygdalis&c. Hæctamenambigua fatiseffe video, Differtatio II. De vitaplantarum. VI. Præter ſemina,fructus , &flores,arbores 577 video,&Virgilio r.georgi. minusprobataubi ille: Inferitur vero exjatu nucis arbutus borrida, ( nonnullæ ſaltem ) excretiones quasdam effun &c. V. Proprietates, &ufusplantarum, ſeucom munesfintomnibusplantis,quinetiam mixtis ina nimatis: feuſpecifice , & propriæ, quævulgodi cunturoccultæ,easque potiffimum medicasnoneft inftituti minutius perſequi : conſule ſilubet Bota nicos,&quascunque ex illishujusmodi proprie tates agnoveris facilè ex dictisad cauſam,&prin cipia phyſica revocaveris. Tres tamen omittere nondebeoproprietates vulgò mirabiles. I. Non nullæ plantæ dicuntur antypathiam , vel ſympa thiam mutuam habere : ſcilicet propè confitas quasdam crefcere fœlicius , ac indèdici amicas : alias è converſovicinaslanguere,autemori,&ini micas eſſe e. g. vitis , &braffica: olea,&lactuca: laurus,& quercus inimicæ funt plantæ. Hujusmo di proprietas per expirationem, effluvia , & ath moſphæras exponendajuxtadiffert.23.phyſ. gen. ſect.penult, de effluviis. Quælibetenimarbosun diqueſpargit effluvia fua ,quæ obſunt,velprofunt vicinæplantæ , perinde ac aeris diverſitas , exfi anilibus effluviis inducta arbores ipfas aficit. II. Heliotropium ad ſolem convertitur è regione confpicuum: quodtamennonſempercontingit, vidi egononmodonubilo,ſedcelo ſerenoflores hujusmodi fola terga vertentes : attamen fæpius convertuntur; ſedinanteceffumdicmihi ,curJal ſemini quidam fub vefperam folia explicent? ni mirum idprovenit abhumore auræ ferotinæ,vel aliorum vaporum, quibus fibræ illorum foliorum, tanquamfuniculihumectantur,atque indecontra huntur redditi rigidiores , indè rugofitas &com plicatiofoliorumceſſat. Dic iterùm curfloresalii adſolemſeſe explicent , corrugentur ſub veſpe ram ? nempè quia humore nimiocumabundent, &laxiorem plexum fibrarum habeant; dumexu gitur àfole humorſuperfluus, erigunturfibræ,nec amplius folia flacceſcunt. Utriusqve analogiamha besinfunibus,& in charta humectatisjuxta dicta differt.22. phyſ. gen,de qualitatibus ſect.5. ubi de flexibilitate. Sic itaque in Heliotropioſuntinnu meræ fibræ, quæ obdirectum ſolis radium exucto humore, vel fermentoalterato rigidioresevadunt quàm reliquæ laterales: indèdirectæad ſolemillæ fibræ reliquas laterales attrahunt , ut annulus ca tenæ alios annulos , fi ille vel elevetur in altum, vel ex ſeriè reliquorum annulorumdiverſum in modumagitetur. Sictamen fibrædirectæadſolem utrinquelaterales attrahunt, ut magis attrahantfi braslaterisorientalis,quàm occidentalis: ratioeſt, quia illæ paulo ante exutæ & erectæ fuerant ex co,quodfolioppofitæ fuerint è regione:indèfaci liùs, & ampliusattrahuntur,& inclinantur,quam reliquæ occidentales, quæ remanentproindema gis flaccidæ, atquehincconſequitur floriscircum gyratio. III. Curherbaquædiciturſenſitiva , vel mimoſa, ſi digitus aut manus admoveatur ; con trahat ſeſe,&veluti refugiat ? Experimentumhu jusmodifit quoquealiis inrebus,utinplumula at tracta ab electro , cujus pili omnes eriguntur: quod fi digitum admoveris , ſtatimpiliſecompli cant. Dicoex athmoſphæra digiti ,& floris im mixtis fieri inſenſibilemfermentatione,exquapori &fibræforis illius contrahuntur,& corrugantur. R. P.PtolomaiPhiloſophia. dunt, quæ rationem effectus , & fructus habere poffunt ,& funt ufui magno proprietatibusfuis. Contingit enim ut fuccus nutritius quandoque in plantispercolatione&fecretionemultipliciadeam viſcoſitatem perveniat; utamplius trajici nonpos fit per ductus, & porostenuiores,necplantænu triendæſituſui: excerniturproinde,&abinterio ribus ad exteriorapropellitur,acpotiffimum re ſtagnat in cortice , ubi nactus ampliores porosex cedit &promanat : fedibi aeris frigidi attactu , & agitatione evaporatoamplius humoreaqueocon creſcit& coagulatur. Hæc autemplerumquevi ſcoſa materia eſt ſulphure volatili abundans , unde ignemfacilèconcipit, neccineres ſubſidunt, Hu jusmodi eſtgummi, vel arabicum , vel noſtras, quodex amygdalis & ceraſis promanat: itempix exarborepicea :refina exabiete,&aliaillius ſpe ciesexterebintho,ſtyraxetiamrefinæſpecies: fic quoque lacrymatur ex lentiſco maſtyx fuaviſſimi odoris, myrrbaexarboreſuâ,thusquoque,acde nique opobalfamumexbalſanoarbore. Porrò cx diverſa miſcella humoris , & fpirituum differentes qualitates horum fuccorum proveniunt. Eadem verò ratione ex floribus quoque excerniter fu perfluus fuccus,qui viſcoſitate ſuâterreâpotius, &nitroſa, quam ignea&fulphureapercolari ,& circulari per fibras florumnonpoteſt. Ita melex ſudatincalice florum certorum: non enimdepluit ecælo,nequeabapibus extoto conficitur,utdixi differt. 5. deMundo ſect. 2. Porròmelignemnon concipit, licèt fulphure abundet ſedadeò compa to,utfacilècolligi nonpoffitadinflammationem. Sic quoque cera , quàm perinde colligunt apes certis ex floribus , præfertim ſpinæ albæ ſtillanti bus uliginofum illum fuccum ,&flavum, idque ex affuſo imbibitoque aqueohumore, quo cum pur gatur lotionibus pluribus , & foli exponitur cera albefcit :habet autemilla fulphur, &pinguedinem volatilem, quæque extoto colligi poteft in pabu lum flamme. Huc quoque pertinet ſaccarum, quod ex fuccoconcreſcit vicem medullæ obeunte quibusdam inarundinibus : cùm enimex nodo ſe minis annulari ex ſect. 6. nu. 10. fibræ arundinum ligneæcircumquaque excreſcant; in mediamcavi tatemex medio itemſeminisnodoexfudatfuccus ille , qui mox accrefcens cavitatem illam ſaccaro implet: eſtautem ſal vegetabilis ,& naturam refert ſalisnitrofi,&alkalici: cùm liquatur rubefcit ut reli qui ſales; candorverò illius utcæterorumàdiviſio neparticularum, & configuratione quaſiſphærica proficifcitur. VII. Analyſis , feu reſolutio plantarum ea rumque artium organicarum , alia eſt vulgaris , alia chimica. Primavel fructus arborum infuccos liquidos reſolvuntur , ut uva invinum arte vulgari ſedoperoſa : velfrondes& ramiinſigna elemen torumcumcomburuntur , vel maceratione exco &ione&digeſtione fructus & flores , & frondes fic immutantur,ut qualitates aquirant novas , aut nativas deperdant. Sicpomaquædam excrudita teſuccinonopportuna eſuidecoctionevel infuſio nemutato illorumplexu matureſcunt : fic quæci to putrefcerent , nec ſervari diù poſſent propter agitationem interni ſucci infuſa in ſaccarumvel Dddd oleum, 578 oleum illæſa diumanent : quorum omnium ratio phyſicaexpofitisprincipiis in promptueſt. Phyfica particularis De corporeanimato. fluxus : atque ita deinceps donec auto adſum VIII. Analyſis chimicaeſtplantarum frondium, fructuum &c. inſuaprincipia ſaltem ſecunda,& tertia , fi minus primareſolutio. Hacenimvia inveſtigatur , quæ fint vires&proprietates pecu liares cujusqve plantæ , aut ejus partis organi cæ. Methodumhujus analyſisjampoſitamdiffert. 6. phyſic, gener.de ſyſtemate chimicononnihil ac curatiùs repono. Peragitur itaque analyſis ope vafis , quod retortam vocant, inquaminjiciunt vel flores , vel folia , vel quasqueplantarumpar tes , earumqve diftillationem continenter urgent ſpatio ferè quindecim dierum per varios videlicet ignis gradus : ita ut primò lenis admodum ignis ſubjiciatur,unde vix retorta incalefcat:moxfen fim augeatur ignis donec incipiat aliquidliquoris extillare, idemqvegradus ignis ſervaturquoufque ejusdemvi duretextillatio: cùm ceſſavit ſeponitur ille liquor , & augeturgradus ignis,donec aliqvis alius liqvorprofluat , idemqve gradus ignis reti netur quousqvehujus qvoqveliqvoris perfeveret mumgradum igne,nilultrapromanet;quodcirca decimamquintamdiem ferècontingit. Tuncère tortacaput mortuum extrahitur , ſcilicet carbo merus, illudque redactum inpulveres lixiviatur, &fal elicitur. Liquores plures quoshocpacto e ducerecontingitſuntvelilliquorum memini citata differt.6.velſequentesetiam , primò ſpiritus acer rimusprimo caloris gradu quandoque exit : qui tamenrarò&expaucisplantis : plerumque enim Aegma infipidum , &copiofumprimò emanat Secundò oleumfubtile, quod eſſentiale vocant, velfolitariumvel aquâ permixtum : quale utique ex plantisaromaticis elicitur. Tertiòſpiritus aci di ,tum ſalesvolatiles,deniqueoleanigra&fœti daeliciuntur. Similiter ſal autlixivialis,aut fali nus ècineribuseruitur: illeſaporem habetlixivii, &inaere humido exſolvitur hic ſalis vulgaris. Atquehocprogreſſu comparatione factâ quidde plantarum qualitatibus utcunque opinari fas fit, hæfitanter tamen ſtatuitur: incertæ enimeſtple numopus-aleæ. De mixto animatovitâanimalium. Ppofita methodo à plantisadanimalia progredimur : rudimentumenimani malis eſtplanta,& ejus accuratiffima analogia , undeexplicaripoffintpræ cipuaorgana corporis,& functiones animalis: Organainquam,&functionescorporea animalis,utinterim noveris de ſpiritualibus ani mærationalis actibus in præfenti pertractandum nileſſe,cumillainTheologia naturali locumfuum habeant. Cæterum tractationis præſentis ordore ciprocusilli erit, quo decorpore arboreofuperius egi: proindè initiumducimusàfacultatibuspotiffi misqvibus animalpræſtat. Sedad hoc ipfum ne ceſsè eft corporis animalis fabricam &præcipuas partesutcunqueprænoſſe. : SECTIO UNICA. Departibus animalium anatome compendiaria, E Xternascorporishujusmodiparteshicdeſcri binilopus,fedinternasduntaxat,qvæ cum in brutorumcorporibus faltemeorum, quæper fectadicunturplerumq;conveniant cuminteriori bus partibus humanicorporis; idcircò quædicen turqvamvishumanum corpuspotiffimumſpectent, facilèbrutorum corporibus accomodaripoterunt. Porrò diftingveshæc tria: partes organicas , diffi milares , fimilares:primæ funt inſtrumentaadfun tiones vitales exercendas:ſecundæ indèdicuntur, quod in diffimiles integrantes alias partes dividi poſſint: tertiæverò quæinpartes ſimiles alias ſub ſecantur,utcaro in fruſtula carnis. I. Inter partes internas adnotandumprimò eſt Scheletum,ſcu ſtrues omniumoffium,quæ mirabili nexu mutuò committuntur & itajunguntur, ut uniusapexſeucaputin'cavitatem , ſeuutvocant acetabulumalterius ſubeat. Strues autem hujus modihominemoſſeum repræfentat : videlicetin unocorporehumanoſeuhominequafipluresho minescontinenturmutuò intertexti:nimrummul tiplexſtrues, &compago,offiumuna, alteraner vorum,venarum, arteriarum , mufculorumaliæ. Interoſſa attendepræfertim oscapitis , quod cra niumdicitur,&fpinamdorfoqvæ àcranioperme diumdorfum protendituruſqvè ados dictumfa crum;eſtenim velutinavis carina,expluribusmi noribus offibus mutuò conglutinatis lentâ viſcoſi tate , quæ dicuntur vertebra triginta numero, compacta: illæveròperforatæfunt,acproindèſpi nalongumtubumexcavatumexhibet:habentver tebræqvoqveadlateraanguftiores pluresmeatus, &foramina. 11. Cranium repletum eſt ſubſtantia alba , & medulloſa, quæ eſtcerebrum, quodnon proximè tangit os cranii , ſed conveſtitur duabus mem branis,quarum propriorcerebro tenuior,&mol liordiciturpiamater,alteraveròdenſioreſtdura mater, ambæ græcè dicuntur meningescerebri, hoceft membranæ. Cerebrum autem velutiradix eſt autbulbus (ficut homo dicitur arbor inverſa) ex quopullulantramiplures : unusquimajor fu bit in cavitatem ſpinæ dorſi,&diciturmedullaſpi nalis , alii rami funt ſeptem aut decem paria ſeu conjugationes nervorum , quatuordecim nempè nervi quià fundo velbaſicerebriprogerminant & propaganturin diverſas corporispartes,quas infe riusdefcribimus, &in minutiſſimafilamenta ſpar guntur. Ex medulla qvoqve ſpinali triginta con juga Differtatio 111.Departibusanimalium. jugationes nervorum proveniunt diſtributæ in ra mufculos innumerabiles peromnes corporispar 579 arteriaque cum propaginibus fuis feorfumà reli tesmirabili textu diffuſos,ita utnulla fit vel mini mapars ad quamnonpertingantinnumeracapil lamenta nervorum. Quemadmodum deſignatur incerebrotriplex ſubſtantiaſeu pars, ſcilicet me dulla , & duæ membranæ : ita in nervis tres partes fingulæ à fingulis cerebri propagatæ: cujus analogiam differt. antecedentihabes in fructibus, &ramisarborum, eorumque propagatamedulla ligno&cortice. Atqueitaexcerebro, &nervis diffufis ,&diſpoſitis,ſiſeorfumà reliquis corporis partibusattendantur, ſtrues confiftitquæ dici pof ſethomonerveus. 111. Mufculi portiones funt quædam , & ve luti fruſta carneaintertextafibris fubtiliffimis ner vorum : figuram nonnullimuris imitanturcauda oblongiore, inde dicti mufculi : eorumufus ad movenda, tendendo, & laxandocorporismem bramotu ſpontaneo, ideo tendinesdicunturpar tes potiſſunum nerveæ ,& fibrofæmuſculorum. Plerumque appofiti , & applicitifunt articulisof fium, &commiſſuris membrorum , quæ ab ani malibus ſpontanee moventur. Hinc ſi mufculi omnes ſeparentur à reliquocorporediſpoſitione ſervatâ quam habentincorpore: ſtrues illa homo mufculeusdicipoteft. IV. Truncus corporis diciturtotapars illa, quæintercollum,&femora.continentur, &inter nè eſt amplaquædam cavitas partibus , &mem. bris valdedifferentibus plena, quæ communino mineviſcera dicuntur. Dividitur autem tranf verſimhujusmodicavitas,quaſi in medio,interſti tio nonimaginario , ſcilicet membrana quadam craſsa, quænominaturdiaphragma, ſeufeptum medium, quodhomineſtantehorizontaliterjacet, autpatula pendet. Superior cavitatisparsdicitur venterſuperior, ſcu thorax,inferiorverò venter eſt,ſeu abdomen.. V. Pendet intrathoracemveluti racemusdu plici obvelatus palmite ; pendet inquam ex tubo quodam(cujus initiumducituràcavitate gutturis, quiquediciturtrackea, vel afperaarteria) inter duos pulmones veluticonclufum quodammarſu pio , ( quoddiciturpericardium) princeps, & notiffima corporis pars , videlicetCor, quaſi in natansinliquore ſcroſocontentoinpericardio. VI. Cor eſtvelutiradix autbulbus, exquo progerminant rami quatuor cavi ſeu tubi ab ini tio craffitudinis digitalis , qui diſperguntur, & ſenſimdecreſcunt in innumerabiles minores , ac deniquecapillaresramufculos. Hoc autem ordi nehirami oriuntur ex corde: funt inillocavitates duæfinusaut ventriculosvocant,dexterunus, fi niſter alter : exdextro procedunt duo rami,pri musdiciturvenacava,alterarteriapulmonaria, vel venaarteriosa. Ex ſiniſtro item exoriens unus ramusdicitur arteria magna , ſeuaorta: alter eſtvenapulmonaria , ſcuarteriavenoſa. Arteria magna , & venacava ramos fuospropa gant, &diſpergunt inomnesvelminimascorpo ris partes ſuſdeque: idque propagatione ferè ſo ciali , ita ut ramuſculi tum venæ , tùm arteriæ, ferè ubiquecohæreant, præfertim in partibus in terioribuscorporis:licetnonitacontingat inpar tibus cutancis. Propterea excorde,&venailla quocorpore,ſtruesduplex componitur,unaho ninem venoſum altera arterioſum exhibens. Atvena , & arteria pulmonaria , in pulmones pergunt,&perillosgyris, &mæandris innumeris propagantur. VII. Prætertracheam in gutturis imohiatu, tubus alterhabet initium,quodgula , vel eſopha gusdicitur, quiprotenditur, & in longum pro duciturdeorfumdeſcendenspoſt tracheam , hoc eſtpropiusadvertebras dorfi , & longe ulteriùs excurrit; nam terebratodiaphragmatedilatatur, velut inutrem , nomenque mutat,& diciturven triculus,ſeuvulgòftomachus , in quemcibi con geruntur: moxiterumanguftatur in canalem, qui terminus eft ventriculi , & initium inteſtinorum : hæc autem nilaliud funt , quam tubus pluribus ſpiris , & gyris convolutus , & agglomeratus in volumen: itautlicetlongiffimusfit ( ſeptiesenim ferè inteſtina humanalongiora funt ſtaturâ cor poris ) contineaturtamen ,&occupet unâ cum ventriculo , aliisque vifceribus mox numerandis cavitatem , ſeu regionem inferiorem truncicor porci. VIII. Tubusitaqueiſtereipſaunuseſt:pro tenditur tamen tortuoſitate multiplici , & varia latitudine ; undè licet propriè loquendo unum duntaxat fit inteſtinum in animali : fit tamen in coutinvialongiore,quædiverſa diverſis in par tibus nominafortitur reſpectu habito adcircum ſtantias diverſas, Quare totus ab uſque gutture canalis his appellationibus diftinguitur : esopha gus ,stomachus,ſeuorificium ventriculipropriè loquendo , ventriculus , pylorus, feu orificium alterum ventriculi, intestinum duodenum,jeju num,ileum.cacum,colon,rectum. IX. Nonfolainteſtina, & ventriculus in ab domine, ſeuventreinferiore includuntur : funt ibietiamviſcera infignia I.jecur, ſeuheparproxi mèſub diaphragmate indextra parte ventriculo incubans,& exparteeumambiens. Subjecore, ſeu inejus concavaparteeſtfolliculus , ſeu ciftis, ſeuburfafellis. 11. lien, ſeuſplenàpartefiniſtra incumbens , & ex parte cingens ventriculum. III. Suntrenesduofub hepate , & lieneinpoſte riori parte lumbis adhærentes ſub diaphragmate. IV. Eſtpancreas græcè , ſeutotum quid carno fum,nempè viſcus informe inmodum craffioris, longioriſque frufti carnei , adjacens ad primam lumborumvertebram,& fubpoſterioreparteven triculi,ejusque fundo, veluti ipfiusventriculi pul vinar. V. Eſt mesenterium, nempe membrana veluticirculariterexpanſa in medio inteſtinorum conſtituta limbum habens rugofum, adquem alli gantur inteſtina : quamvis enim ifta videantur quaſi innatare , ſuſque deque agitari in cavitate abdominisabſque nexu ; alligatatamen ſunt me ſenterio , neſcilicet inordinate agitarentur , & mutuòinnodarenturcumdetrimento animalis. X. Præditaànum. 8. viſcera intraabdomen veluti nucleus in putamine continentur : abdo men autem ipſum cæparum in morempluribus tunicis coagmentatur , quæ partes dicunturcon tinentes: funt autem hujusmoditunicæ ſeu operi menta ſeptem , &ab externoſiducaturinitium 1.cuticula, 2.cutis, 3.pinguedo cumſuamem bra Dddd 2 Phyfica particularis De corpore animato brana, 4.panniculuscarnoſus,feu membranacar 580 nola, s. musculus abdominis , 6. peritoneum, 7. omentum,leureticulum, ſeu zirbus,feu epiploon, quod idem. Cæterum priores harumtunicarum ſeu membranarumconveſtiuntquoquepartes alias corporis. Interiora verovifceraabdomini incluſa membranis quoque fuis peculiaribus integuntur, quæ fingillatim alibi obſervandæ. XI. Hactenus vulgata fatis , & veteribus quoque perſpecta: confequuntur primo valvulæ, fecundo glandulæ , tertio venæ lacteæ , quarto vaſa lymphatica recentioris , & accuratioris ana tomes inventum , & argumentum illuſtre ad ex ponendas corporis animalis facultates plurimi utus. Itaque valvulæ funt ſepta quædam , feu oftiola in mediis venis , arteriis, cæteriſque du Aibus , & tubis corporis animati certo ordine di ſpoſita , quibus permittitur quidem affluenti li glandulasprimoferuntur: fluitqueperillas fuccus albus alimentitius , qui dicitur chylus extractus excibodigeſto , &vertendus in ſanguinemcùm variis itineribus ad cor pervenerit. Secundo ab eodem meſenterio ejusque glandulis tubuli alii ſeuvenæ lacteæprioribus fimiles , fed aliquanto tenuiores incipiunt , & pergunt , tandemque conjunguntur veluti in unum tubum majorem , qui dicitur receptaculum Pequetii primi obſerva toris. Hujus verò receptaculifitus eft inmedio lumborum fub diaphragmate ferè immediatè. Tertio ex eodem receptaculovelutiduoramila Aei enaſcuntur , qui attolluntur fupradiaphragma inventrem ſeu regionem ſuperiorem incumben tes,&adhærentes ſpinædorſi , &vocantur venæ د ſeuvaſa lacteathoracica veltruncus thoracicus lacteus ( nam plerumque exduobus fit unus in quori per eos tubos ingreffus , & fluxusin unam partem , at obſtruitur & impeditur regieſſus, & refluxus inaliam. Suntautem nonuniusgeneris hujusmodi valvulæ , feddiverſæ diverfisinduti bus: infignesinfunt quatuor initiisramorum, qui ex cordeoriuntur: funt quoque inprincipio inte ſtini colon, funt innumeræ aliæ , vel probantur effe inminutioribus aliis canaliculis , vafis & fi brilliscorporis. .XH. Glandulæfuntveluti ſpongiæ, & cribri, quibus humores liquoreſque corporis animalis percolantur,filtrantur,excernuntur : innumerabi les dicuntureffe , &diverſarum ſpecierumjuxta diverſitatem cribri ejusque meatuumadfecernen dos diverfos humores idoneam. Hinc totam membrorumcarnem quæparenchymagræcèdici tur,hoceft affufio : ( nempeſubſtantia mollis,& rubra veluti coagulata) dicunt inerain eſſe textu ram ex innumerabilibus glandulis , & totidem fi , bris cum reciprocaanalogia ex lignoſa pulpa plantarum deducta juxta hypothefim Malpighii exdiffert. 2. fect. 6. n. 4. Tribuuntur vero tam quam in duo genera: aliæ glandulæ funtconglo batæ , nempequæque fimplex glandula noneſt compofita ex plurimis aliis minutioribus , quod ex fuperficie ejus lævi , & æquabili agnofcitur. Aliæ dicuntur conglomeratæ ſcilicet è converſo ex minimis aliis conſtantes : ſuperficiempropte reainæqualeinhabent. Venæ lacteæ , feu vaſalactea , quasde texit anno 1622. Afellius Ticinenfis , illuftravit PequetusGalius anno 1651. &Bartolinus Danus anno 1652. funttubuli capillares candidi, quiin numerabilcs ab inteftinisadmeſenterium ejusque humanocorporepræfertim)ac continuatoafcen ſutenduntpoſteſophagum adaxillas ,&offa ar cuata , quæ claviculæ dicuntur ,ibique commit tuntur,&inferunturin partesvenæ cavæ, de qua n.6. appellatas venas axillares, ſen ſubclavias , in quibus fucous ladeus mifcetur ſanguini , & una cumillo affluit ad cor utexcoquatur, & digera turin ſanguinem. XIV. Vaſalymphatica , aut aquoſaminimi tubuli funt pellucidi , per quos veluti cryſtallinus ſuccus , feu lympha perfluens variis itineribus tandemappellitadcor, undedicunturàcircumfe rentia ad centrum hujusmodi vaſa ſuccumdeve here. Plurima ex hujusmodi vafis tanquam mi nutiffimæ hederæ ſpirali circuitu adhærent venis, &arteriis , ex quibusexfugunthumoremaqueum, & feorfum plurimæ aliæ rectapergentes colli gantur vafis & vifceribus ,unde faccus aqueus exprimi poteſt. Porro valvulas innumerabiles habent, quibus obftruitur lymphæ via , &regref ſus à centro ad circumferentiam. Plerumquo cumglandulishujusmodivaſa conjuncta funt : & ex convexa parte glandulæ conglobatæ fubeunt, atque ex concava emergunt percolatum fuccum avehentia : ſi congloberatæ fint glandulæhabent duntaxat evehentia , non advehentiavaſa lym phatica. Quæ infradiaphragma funtcuncta ten dunt, &lympham deportantinreceptaculumPe quetii ad fuccum lacteum amplius diluendus : quæ vero in thorace confluunt inductum thora cicum lacteum: quædenique in gutture,& in ca piteinfluunt invenamjugularem,&indeinfubcla viam: ut una cum lacico ſucco lymphaquoque in corveluti in oceanumcommunem ad opportu nosufus importetur. Devita brutorum , ſeu anbruta vivant. Ontroverfia hâc ætate percelebris cumCarteſianis huic loco opportu 581 calorem,abeoquodeſtintelligere fimul calorem, niffima accidit ut deſenſu,&faculta te ſenſitiva generatim ſumptâ acrius exlite diſquiratur. Itaque Carteſius pluribus contenditbruta eſſe automata , feuma chinas ſe moventeselaſticè ut horologia, necani mam habere ,alioquin illa habitura animam (piri tualem:quodquidemomninòrejiciendum,utre 1. jecimusdiffert. Explicationes , &Poftulata. Lurajam tenesdeſenſibus,&viſenſitiva, P corumquedivifionemàthefi 5.lib.elemen tor, differt 9. 10. 25. Logicæ ,& prima Theologiæ naturalis ſectionetertia,ubidifcrimen inter ſenſationem,& intellectionem ſufficientiſſi mum,&perindenotiffimum pofitumeſſevidetur. Atquoniamcontingitbrutaquoque ipfaſomniare, hominemque ſomniantem ,quandoqueintelligere pluribus vifum eſt , idque arreptumà Carteſianis: proptereà ampliùs diſqvirendum diſcrimen inter corporeamſenſationem etiamhumanam,&intel le&ionem ſpiritualem. II. Sedantecedenter diftingve hæc duo: affe tionem organo impreffam, &fenfationem illius affectionis : illaaffectioeſtſpeciesAriftotelica,di citurforma finemateria : eſtveluti figura inducta inceramà figillo , quodeſtexemplumAriftotelis, &illa eft quæ immediate ſentitur. Porro Carte fius contenditſenſationemipſameſſeillameandem affectionemunicèfigura& motucontentam: nec quid diverfum , aut activum accedere cùnbruta ſentiunt;accedere autem intellectionem ſpiritua lemconcedit,cùmhomoſentit. III. Difficilequidem esthominidifcernerein tellectionem fuamàſenſationeſua:ferèeninſem perintelligimus quoquecùmſentimus : difficile eſt etiamdifcerneremotum localem, quem importat affectio corporea organoimpreſſa, indè eftquod ex tribus prædictisfentire , &moverilocaliter non diftingvunt Carteſiani , & contendunt hæc alia,intelligere&fentire nondiftingvi àPeripa teticis. IV. Diſcrimenſenſationisabintellectioneex plicari clariùs nequit , quàm accuratâ expofitione &interpretatione hujus præcisè terminifentire focundùmideam &conceptum quafi experimen talemquem quisquede hoc ipſo ſi animadvertat habet. Sed inprimis fatis noneftut intelligamus quidcontingat in nobis cùm ſentimus e. g. colo rempervifum,calorempertactum,ſedſecernere oportetexprædi&is tribus quid propriè ſitſentire &abeoquodeſtaffici impreſſionecalorifica. Ad hocautem attentiori examine fuper experientias noſtras opus eſt. Do hæcexempla : cum vides autaudis aut tangis fine reflexione , animadver fione,&attentioneintellectus adidipfum,videlicet diſtractus ad alia cogitanda; duntaxat ſentis id quod vides,audis, auttangis, non tamen intelli gis:quoties enim horologiumdum pulſaturaudis, nec attendis,autanimadvertis:undefitinterroge ris quotam pulſaverit horologium ; nefcis , non quodnonaudiverisſonos campanæ horariæ, ſed quodnon attenderis , hoc eſt non intellexeris idipfum quod audiviſti. Sic hominem tranfeun temquandoque antetevides,nectamenintelle&u advertisobdiſtractionem; ficindefinenterplurima & tangis ſenſu tactus diffuſo per totum corpus , nihil de attactis objectis cogitas. Hinc difcrimen eliceredatur inter meramſenſationemcorpoream communemquebrutis , & fpiritualem intellectio nem. Porroidipfumnon mododeexternis ſenſa tionibus,feddeſenſationequoque corporeainter na , nempè imaginatione experimur. Sæpiſſime enim etiamvigilantes imaginamur, quod actunon intelligimus : ut cùm quisadalia diſtractus.caput ſcalpit,profectò motusille localis ſpontaneus eſſe non poteft fine opeinternæ imaginationisutinfe riùs exponam : fimiliter evenitcùmattente quis legenslibrum aliquem ad ſententiam &argumen tumtotus intentus, imaginatur quidem characte res omnes eomodoquo cos videt , velex illis alii fint currentes (utdicitur) alii ordinarii , alii rubri alii nigripromifcue,ſedintelligendo nilhujufmodi difcernit aut advertit,totam mentiscontentionem fententiæintelligendæ impendens. Sicdumlegens verſus libri deſcriptos percurris ab fine unius ad initium alterius oculisrediens: item cum atten tiffimè colloqueris fides interim citharæ artificiosè pulfans:profectòfineimaginationeneutrumexhis præſtas:cumfineexcitatione phantaſmatum ido neorum motusilliveloculorumvelmanuumſpon tanei determinari,non poſſunt : determinanturta men fine perceptione,&animadverfione intelle quali : cùmquidagat,&quod agathomoper cos motustuncnonintelligat ad aliaintelligendatota mentediſtractus. Exquibus omnibus diſcernicu lum colligere licèt internæ quoque ſenſationis ſpiritualiintelle&ione. 1 S 582 Phyſicaparticularis Decorporeanimato. Animamhabent,&fentiantbruta,atqueaded nonfuntmeraautomata. I. Dmirabilis profectomachina eft corpus ſed præter illud vis quædam Abrutorum : ſenſitiva illis ineſt,quamdicimus animam ſenſitivam,exquanutusquidam fenfitivusprofluit, undedeterminanturbrutaadmotusfuos,quos dis cernimus. Hujusmodi autemnutuseftvitainactu fecundo,&fenfatioexdiff. 1. II. Probaturconclufio tripliciter primoexlo lâ machina , & viribus folis mechanicis functio nes & actiones brutorum provenirenonpoffunt. Secundò ex folo inſtinctu naturali,ſeu ex indita inclinationeindependente ab eo quodeſt ſentire peditaeſt ſine hujusmoditricis. QuareCartefiani inrepræſenti relinquunt, quodclare,&diftin&d intelligunt,ut confufa&obfcura ſectentur:eſtenim obſcuriffimumintelligere, quo pactomachinauna ſe ſolaadtot&tamcontingentesmotus&actiones fitadaptata,&utvulgodiciturcaricata; & longe incredibilius , quamquod brutorum oculusvideat, &auresaudiant. IV. Secundaparsprobatur: ſtatbend ex inſtin &unaturæ .g. pullumgallinaceumvix ovo exclu fumvocemmilvi dignofcere: agnumdifcernere à longelupumnunquamvifum,eumquetimere: ftat item benè bruta plurimaexinnatoappetitu&in ſtinctu eaagere, quæ hominesex intentione finis, &prævifionefuturiagunt; inhisquidemomnibus brutaaguntur,&nonagunt,&funtvelutiautoma taab artifice ita diſpoſita,ut determinentur ad objecta externa , illæ actioneseffe non poffunt. Tertio noneftcontra effentiam corporis&cor porei ſentireobjecta modoexpoſito ſet.antece denti: ergo&c. III. Primaparsprobatur : tamvariæ,tamarti ficioſæ,tamexcontingenti combinatione obje&o rum adextra determinatæ funt operationes bru torum: tàmfimiles illæ funt noſtriscorporeis , ut prudenterdicinon poffit eas procedere abunâ& tolâ compagine &ftrue inanimiparticularumele mentariumfineprincipioquaſiverſatili,&vimſe. cum afferente ad ea omniapræſtanda , quale eſt anima brutorum : eſto enim aliquæ operationes hocpactofieripoffint;omnesnonpoffunt. Cogi ta horologium , & inde hæcquæ obſervamusin brutis: exempligratiâ, felis perinde acinfansinfi diaturaviculis.Jumentum in præcipiti lococonfti tutum , necverberibus promovetur. Canis utrem tollat pofitamin alto,nonrectofaltuillucenititur, ſedafcenditperſcalamvicinam , mox exfuperiori partedeinittit collumadlocum fibi ſuſpenſi. Idem recondit cibosad futuram famem. Nidosaviculæ artificiofiffimè texunt. Addiſcuntplura artificiofa conari elephantes, canes,pfittacihomineinſtruen te. Dicere autemhæc omniaper machinas,& in numerabilia elateria præſtari , eſt induoabſurda incommodiffima labi : vel quodDeus immediatè iſta omniaper ſedeterminetfineexigentiaulla in naturâ , vel quod innaturâ multiplicenturinnu merabilia entia fine neceffitate , quod vel abipfis Carteſianisimprobatur. Expende quot innume rabilia diverſæ ſpeciei elateria deberent eſſe in omnibruto, utdeterminarent motusdiverſiſſimos prodiverſitate etiam numericâobjectorumexter norum, àquibus bruta afficiuntur : animadverte enimquotdiverſe rotæ multiplicandæ fint inho rologio,utpræterhorarumindicium deſignetquo que lunæ dies,motusplanetarum &c. Hincautem conſequitur innumerabila elateria inquovis bru to futura otioſaſemper & fruftra ; quianullum brutum unquam incurret in omnia omninò obje ta,in quæ cæteroquin poffet incurrere,&à qui bus diverfimodè ſi incurreret afficeretur elateriis illis preffis,tenfis aut excuſſis ,quæ cæteroquin ſitu &(fi fas eſt ita loqui) rubigine ſqualida ſemper inillootiabuntur. Admiſſoautemprincipioquod unicum&idemabomnibusperindehujufmodiob jetis affici poffit,quale eſtanima ſenſitiva,resex cos motusſeu potiùsadinitiumcorum motuum: quemadmodumetiam homines adprimamcogni tionemvel appetitionem ,non expræviaaliade terminanturcognitione. V. Atdici nonpoteſthocipſum ſempercontin gere quoadomniaquibusbruta afficiuntur,&co rumomnesactiones,quasvitales brutorum voca mus,omnes,inquam, inillis exfolo inſtinctuna turædeterminari: ratioeft quianonomnesbruto rumoperationesfuntprimæ,ſedſecundæplurimæ, &confequentes. Inſtinausenimverèinnatuspri modeterminat,& inducit affectiones & impres ſiones , quas bruta ſentiunt,& exindeadaliasde terminantur. Sedpræftatclareintelligerequid fit hujusmodi inſtinctus ad hæc omniaextricanda: ett enimveluti nifus , & gravitas quædam innata urgensv.g. agnumadfugiendum vifolupo. De hocautemnonlitigo:ſedexilloconficiobrutafen tire: nammotusillos impreſſos ab inftinctu bruta verèſentiuntnempè dolore vel voluptate exindè afficiuntur;quemadinodumquoqueitaafficiuntur ab impreffionibus nonex inſtinctufedexviſione velalia ſenſatiene externâ ex totodeterminatis: &fimilemeſſedico ſenſumvoluptatis&dolorisin brutis illi ſenſuiquoafficimurvelſomniantes vela gentesſtupidomodo,utcùmnonanimadvertentes tangimus mollia&c.exfet.1. VI. Quod fineges ſenſumdelectationis, aut dolorisineſſe brutis ex hujusmodi affectionibus, &dicas ad hoc ftatuendum oportere nos fuiffe aliquando beſtias , ut ſciremus quomodo ipſa ſe habeant & afficiantur quoad iſta. Refp. quam conftat bruta moveri localiter , idque conftaret etiamfiàlongèſemperillamoverividiſſes,necin locumab illis relictum alia corpora fucceffiffe: tam pateteadelectari , &dolere,hoceſt ſenſatio nescumtalibus motibus patheticis efficere , nec eſſemerahorologia, authydraulica. Affumptum probatur: namficuticorpus tuumgrave cumreli quis gravibus optimè intelligis convenire ex eo, quodperindedeorfum nitiexpeririscorpustuum, accæteragravia : nec quodex feneſtraſitepræ cipitemdesinviamcaſurus ſisanimærationali tri bues. Itacùmcorpustuumvivens,ſentiens,dolens, conveniredignofcas cumcorporecanis ,equi&c. ita affecto , indejudicaredebes ineſſeillisprinci pium ſimilium operationum , corporeum tamen idqueex eoquodinte ipſoexperiaris illasopera tiones ut diſtintas & ſejunctas ab intelle&ione non Differtatio IV.De vitabrutorum. noneſſeſpiritualesexſectioneantecedenti num, s. VII. Pars tertiaprobatur:contraeſſentiam cor porisnon eſt ſentire finon eft moverilocaliteraut 583 abinitioàDeotenſa,autcompreſſa, unde omnes brutorumactiones &functionesprodirent. Audi D. Auguſtin,lib. de quantit. animæ : machina extendi: namex te petoundehabeas noneffehoc fecundumcontraeſſentiam corporis ? Reſponde bis quia clarè, &diftincte hocintelligis : repeto curhoc?nimirumquiaex inductionenoſticorpo ra moveri: etenimfinilmobilevidiſſes ,finil mu tabileaccidentaliter ex albo in nigrum v.g. poſſet eodem pacto quisdicerecontraeſſentiamquoque corporiseffemutari: tollephraſes reshuc recidit: exeadem rationequà conſtat corpora moveri, conftatetiam corporafentire: etenimquemadmo dumadnegandumprimumnunquam diceres quod quidquid locovideturmoveri deſtruitur , &pro illo, alio in loco immediatè produciturà Deode novoquidomninofimileilliprimo:licètpoſſethic quoquejactari non effehoc impoffibile,neccon tra Omnipotentiam Dei : ergo nequequoad fe cundum fimile commentum excogitari poteft : utrobique enim contra Omnipotentiam Dei eſt Aulta conftitutio naturæ , & inutilitas fumma conjunéta cumdeterminatione inducente inerro rem univerſalentotumgenus humanum, nempe quodomnes fimiles effectus bruta efficiant ac ſi fentirent, nontamen ſentiant : atqueadcojuxta effentiam corporis eſt ſentirenon minùs , quàm moverilocaliter. Sentire autemeſtmodusſeha bendi & agendi nonper folum magis, &minus, fed per diverfum genusdiſtans abeoquodeſtin telligere: quodnoto,nam folentſubindehoc in trudere Carteſianirefellendi perdifcrimina pofita fect,antecedenti. SECTIO III. Objectiones. Bjicies primò authoritatesplures,quibus vi denturauthoresgraves &SS.Patres animam brutis denegaffe omnino , laltemquæ prin cipiumeffetveræ,&propriæ ſenſationis, NamD. Gregorius Niſſenusdeopific. hominisc. 25.&30. habet,brutaanimamnonhabere,ſed idquodno minaturanima inillis& inplantis , fimile effeani ma,utpetràfiguratafigurapanisfimilis estpani. D.Bafilius hom. 8. inhexameron : Chriftianum ignorare nonpoffe, quidfit anima brutorum cum Sacrafcriptura toties dicat nilaliud eſſe quam Sanguinem. Ariftoteles verò præ aliis locis, libro dehift. ani.cap. 1.ait: homo anusexnumeroani maliumvim obtinet cogitandi:foluspotestremi nifci,fedbrutamemoriamhabent,&lib.de mem. &remi,explicansquidfitmemoria:memoria,ait, est imago mera impreſſa, ut incera,fedremini fcentia eftperceptio: lib. demotibus animalium cap.7. animaliaeffeut automata, cùmhabeant offa,nervos&c.naturaliterdifpofita,utinmachi nis :lib,degenerat. animal.cap. 1. effe potestuta nimaliumcorporafint utautomata. : Reſp. exhisomnibusnil aliudconcludi, quàm brutahominesnoneſſe, nec proprièloquendoco gnofcere , ſed propriè ſentire : præterea corpus brutorum eſſemachinamadmirabilem : itemani mas corum,analogicètamen,convenirecumani ma rationali,quæ omnia veriſſima ſunt ; fednon fatis Cartefio , qui vellet ea eſſe merahorologia, mentumconfiguratiocorporiscoaptat,&hacom nia,nempeactionesanimalium,exnutuanima, nervorumquodammachinamento,&pondere corporis confiunt:&lib. 2.deordine,nonnumerosa faciendo,sednumeros cognofcendomeliorfumbe ſtiis-Menonaliudpecoripraponit, nifiquod ra tionaleanimalfum,idemlib. 10.confeff.cap. 10. babentetiammemoriampecora&aves,alioquin noncubilianidoſquerepeterent, nec alia multa quibusaffuefcunt , nequeenim afſueſterevalent ullis rebus,nifipermemoriam. Objicies 2. percipere non eft rescorporis , aut materiæ,ſedſentireeſtpercipere:ergo&c. Refp. diftinguas :percipere ſentiendo , & intelligendo : primumdicoproprium eſſe viventis ſenſitivi cu juscumque; lecundum viventis anima rationaliį: fiadvertas difcrimeninteipſoſenſationis ſtupidæ, dequalect, antecedenti, ab intellectione attenta , dignoſces quid fit ſentire : quod ipſum ſi negas poſſeconvenirereiextotocorporeæ , petounde hocſcias?Oppofitumenimindeſcire poffes,unde ſcismoverieſſeremcorporis , exprobationeter tiaconclufionis, Contra primò : idea ſpiritus effet incorpore, quiaomnis perceptio ſpiritualis eſt. Relp. nego hocipfum: fenfatioenim fine confcientia ſui & reflexionenoneſt ſpiritualis ex differt, 1. theolo. giænaturalis ſect.penultima, Contra2. gaudere,delectari ,dolere purocor pori convenire non poteſt. Reip. diftinguogau diocorporeo&dolorefimili nego , ſpiritualicon cedo. Affectionecorporea grata , ve! dolorifera modificari , & affici modificationeconſequenti ad ſenſationem ſtupidameſtgaudere , & dolere bru. taliter : quod fineintellectione fieripoteft,neceft nifi quidanalogum cumquietegraviumincentro : ſedtotatrica ex eo eft, quod credis omnino uni vocumeſſegaudium brutale,&rationale : quod utiquefalſumeft. Contra3.ergoutprataridentanalogicè,ficbruta gaudent,hoceftnon gaudent. Refp.propriiffimè ſentiunt affe&ionem libi congruam , velincongru am:hocanalogicèdicitur gaudium , ſed analogi attributionis,quia anima rationalisetiamgaudetfi miliaffectione corporea ,atquehoceſt diſcrimen à rifupratorumanalogoproportionaliter. Contra4.diſcurrere ,agerepropterfinem, pro videre futura , aſſuefcere , experientia doceri , timere&cavereinfuturum , funt actiones omni nòpropriæ ſpirituum:ergo vel bruta ſpiritualem animamhabent, vel nullamhabent. Refp.nildi Ctorumniſivaldeanalogicèbrutisconcedo,&quæ damnullo modo : nonenimilla diſcurrunt , ſed fuadenturàſpeciebusfuafivisexdiffert.27. Logi cæ: aguntur ad finem,non agunt propterfinem: nontiment futurum : affuefcunt quidem propter repetitaphantaſmata , nontamenacquiruntpru dentiam. Reliquaveròalia in inſtinctum& inna tam inclinationembrutorumultro refero ; fedpræ terea dicoea ſentire, delectari , &dolere , & ex hoc ipſomoveri perinftinctum naturalem ad om nia quæ agunt agenda fine alia ſuperiori percep tionc. Objic 584 Objic. 2. ibruta animamhabentmaximè quia Phyſica particularis Decorpore animato. quiddicitura&io vitalis. Reſp, cùm animæbru fine illa actiones brutorum exponi non poffunt, fedhoceft falfum : nonenimeſtimpoffibile,quod Deus machinas condat inanimatas quidem , ſed quæ omniaagant quæ agunturàbrutis, ergo non conftatquodhujusmodinon fint bruta. Refp.eſſe chimeram quodde facto automatafintbruta ut quodde facto nihil locomoveatur , ex fect. ante , cedenti. Contra 2. varias paritates afferendo. Primò, fine cognitione determinatur , velit nolit , homo adoculos claudendos ,cùm altercontra illosdigi tos intentat, licèt primus ſciatnullumeffepericu lum : ergofimiliterdeterminantur bruta. Refp. retorquendo : nam ex phantaſtica imaginatione tuncdeterminaris fine intellectione,&exhocipſo ampliùs patetdifcrimen intertimorembrutalem,& rationalem. Contra 2. homines,& brutaſtando,&progre diendoobſervantexactiffimè æquilibrium fine ul la ejus cognitione , utindicavi differt. 21.phyficæ generalis demotulocali ſect.delibra: ergocætera quoquefimiliter àbrutis fieripoffunt. Refp. æqui vocari : ſentimus quidem locum & fitumcorpo ris , eumque imaginamur : poftea veròexnaturæ inftinau determinamur ad fervandas leges æquili brii. Longè autem diverfum eſtbrutanonſentire abeo quodeft pofttenfationembruta determinari ad motus fupra meritum materiale talis ſenſatio nis : in hoc enimpofitus eſt inſtinctus: nec clariùs explicari poteft , quam per analogiam fermenti, quodfecundumſeminimum magnumeffectumta men deteririnat ratione difpofitionis materiæ : ita fenfatiohabita rationecorporisbrutalis fecun dùmſequid longè impar videtur: fedattentalege naturæ , idonea maximè eft adprædictos motus, qui dicuntur ex inftinctu fieri quique nunquam provenirent, nifi præcederetilla ſenfatio. Contra3. fineullareflexione,&cognitione in numeros , & diverfiſſimos motus edimus cùm , loquimur & voces formamus : in quibus majus ineſt artificium , quamin ſono fidiumex habitu, &fineattentione: ergofimiliterfieripoffuntom nesactiones àbrutis. Refp.negofuppofitum,ſup ponis enim fierifine imaginatione illa , quæ fiunt fine intelle&ione abhomine, quodfalfum : in eo enimcaſumemoriaphantaſticaexcitaturvocis , & ſoni præteriti , inde determinanturſpiritusanima les utaffluant, & moveantorgana vocis ,digitos, &manusjuxtainferiusdicenda : interiminorga no phantafiæ alia affe&io & imaginatioinduci tur,cum qua conjungitur intellectio , & hoceſt attendereadunumobjectum ,dum ex habitu for mas voces & fonos. Perinde enim eſt ac cum duoshomines vides,& unumtantum advertis,li cèt utrumque fentias : itaquebruta ſentiunt, ut tu verè vides &imaginaris etiam cùmnon reflectis, ſeu nonanimadvertis,&intelligis. Contra 4. cor avulfum à pectore moveturper ſyſtolem , & diastolemregulariter: caputetiamhu manumrefciffum torquetoculos ,doloremoften dit, mordet terram : lacertæ vel lumbriciinplu rimas fe&i partes, infingulis moventur, & fipun gantur, refugiunt, nec tamen inparticulisilliseſt anima: ergo pariter fine anima poteritin integro brutofanguiscirculari , corpulfare,& fieri quid torumfintut cenfeodiviſibiles juxtapartescorpo rumbrutalium,resfacilè expeditur: ineſt enimin ſegmentis illis pars animæ : quod eadem ratione probatur , qua tu dicis remanere & ineffe fpiri tus vitales in cauda lacertæ c.g. quoad hominis veròcaput reciſum , aut cor fupereſtinhisforma partialis & organica cum ſpiritibus animalibus, qui determinanteos motus , quos inbrutisdeter minatparticula animæ corporez. Contra s. fi ponamus ſpiritus animalesex cere broſubire,&delabi per nervos , intelligitur quo modotumefcantmufculi, contrahanturpartesor ganicæ autdilatentur,atque fiat motus localis fine neceffitate animæ fuperadditæ : quemadmodum narratur inDiario Eruditorum adannum 1683. Reifelium eruditumMedicum efformaſſehominis fimulacrum , in quo functiones vitales corporis humani præſtantur folo fluxu & refluxu liquo rumimitantiumſanguinem, &fpiritusper nervos, & arterias circulantes. Refp. cunctahæcdefcri berequidreipla in corpore brutorum contingat, ſednon totum:addendum videlicetpræterea id, quodeſtſentire, delectari, dolere : quodfimula crum illud non facit. Nequedixerishoc eſſe in quæftione, etenim nifi chimericum eſſe oſtendas bruta dolere , & delectari dolore & delectatione corporea;caufa cecidifti: quemadmodum enimde motulocalibrutorumconftat , eademquoque ra tionedeeorundemſenſuexdictis. Contra 6. fi comparentur oculus artificialis, brutalis ,& humanus,(deprimo in confequenti busdicam) fecundus convenit cum primoquoad impreſſionem: tertius veròdiffertab utroque per animæ fpiritualispræſentiam. Refp.effe fimilem, &diffimilem impreffionem abobjecto in primo ,& ſecundo oculo: namrecipit etiamoculus artificia lis impreffionem , utpatetin imaguncula , quæ in illopictoraturnonminus,quam in cubiculoclau ſoobſpeciesfubeuntes per foramen feneſtræ , ut inferius dicam: fed præterea oculus brutalis agit idquodeſtſentiretalem impreſſionem: quodnon agit oculus artificialis : & nos ipfiidipfumagimus cum oculis apertis objicitur quid adſpectabile, licètmente non attendamus ad illud : tenc enim certè videmus plus quam artificialiter : fed cùm attendimus mens ipſa intelligit ſpirituali ter,&advertitoculum videre : hocautem eftin telligere objectumquodvidetur. Analogiam hu jus ipfius exhibet Angelus , qui præſens lapidi cadenti optimè advertit illum eſſelapidem , cumq; moveri. Objicies4. varias Carteſianorum reſponſiones : ſi animamprobatur habere bruta maximè quia elephas , e.g. artificiofiffima quædampræftat: fed inde duntaxat conficitur quod per virtutem ſpiri tualem,vel intelligentiam quidem illa faciat , non tamenquæ fitformaelephantis,fedquæ produxe rit & confervet elephantem ( qui eft Deus ipſe) &eumdirigatagatque per certas difpofitiones , ut poffit extrinfecusdeterminari , affuefcatad nume rumfaltare&c. cujushocfitexemplum: cumau dis organimuſiciſonum harmonicum minus pru. denterinferres , aut faltem indubiè ſtatuere non poffe adeffe Choraulem , qui palmulas ex arte puiſet : fed inferre tantum deberes , vel orga i no Differt. V.Defenfuinterno. nopræſentem eſſe Choraulem ,vel artificem tali 585 Contra3. velſatis non eſt,vel non petitur ani machinamentoperaffluxumaquæ ,velventi orga numaptaffe,utfonum edatfineoperaorganœdi. Reſp. tam varias ,tamex contingentidetermina tastam fimilesnoftris operationes eſſe brutorum, utrefundinonpoffint in ſolammachinam: idque etiam ex eoargumentoprimo locoſuperiùsaddu to;quodmultiplicarenturentia fineneceſſitate. Cæterùmper intelligentiam feparatam bruta gau dere,&triſtarinunqvamperſvadebis: in hoc au temſto. Contra 2. Sivivuntbruta maximèqviacogno Icunt; fedhoc falfumalioqvin liberaeffent: liber tas enim ut olim definiebatur eſt facultas agendi cum cognitione. Refp. fentiunt bruta , nec mul tum laboro utrum illis accommodari poffit hic terminus cognofcere, niſi ſatis analogice: libertatis veròdefinitionemgermanamextheologianatura direpete. macorporeainbrutis: adeóqvebruta vel animam rationalemhabent,vel nullam: qvia bruta præſtant adeòmira,utvix &nevixquidemhominesratio neutentes. Quodfidicas iſta fieri inſtinctu: ergò &cæteraalia. Refp.&repeto rationemAuthoris, &Creatoris illisadeffe,& præeffe , qui talem illis deditindolem,inſtinctum: fedprætereaetiam ani mam,quiagaudent&dolent,hoceſtſentiuntcum voluptate,&dolore. Contra4. anima brutaliseſſedeberetunum om ninòprincipium,videlicetidem quod audit , quod videt,clamat, &irafcitur: fedjam effetqvidindi viſibile:ergo fpiritus. Refp.probabiliterindiviſibi lis eft,fedcorporea. Deinde ſatiseſtunitasconti nuitatis , præfertimſiſenſationesomnesin cerebro fiant, velcerebrocommunicenturexdicendis: fed tu quiponis animærationalisſedeminconario,cur non&ibifenfitivamcollocas ? De potisfima facultatecorporis ſenſitivi, ſeudevi internâ ſentiendi. Affim dividunt corporisvita ſenſitiva præditi facultates , in animales , in vitales ,&naturales : ex primispræ cipuam expendo in præſenti, nem pèvimſenſitivaminternam: cùm au tem illa incerebro refideat,ut fortèetiam reliqvæ: &nervis veluti inſtrumentis utatur ; indead ejus accuratam expofitionem minutiorianatomeinſpi ciendiſunttùmnervi,tùmcerebrum: fedpræmit tendain anteceffum idea fenfus , &fenfationis in genere ,adeóquecommunistùm internis,tùmex externis ſenſibus. I. SECTIO PRIMA. Defenfu,&fenfationegeneratim. Vemadmodum vitam vegetativamplan Q tarum expofiturus differt. 2. exemplum pofui in fimpliciſſima omnium planta rum: ita vitam ſenſitivam brutorum, & hominis qvoqve ſecundùmea , qvibus comparatur brutis, in fimpliciffimo& omnium notiffimo ſenſu , tactu videlicet,declaro,&in ea tactionepotiffimum,feu ſenſatione tactus , quæ veldoloreſt, veldolorem determinat. II. Exdiffert. 3. num. 2. noſtiex cerebro , & ſpina dorſi nervorum propagines capillares per omnem corporis partem diſperſi: potiffimum verò per cutim corpus ipſum extrinfecus conte gentem: hæcenimveluti fela eſttenuiffimis nervo rumfilamentis contexta. Eqvidem integituripfa cutis àcuticulâ, quæ longè tenuius operimentum eſt , & pellucidum , & quam ſine ſenſudoloris, vel immiſſio apiceaciculætrajici & feparariacute R. P.ProlomæiPhiloſophia, contingit:undedignofcis fenfumtactus nonincu ticula,ſedincute ſuppofitâ vigere,quæ per minu tiffimosporos & meatus cuticulæafficiturab ex ternis objects durisaut mollibus , aut afperis &c. cùmveroaffectionemillam animal experitur,di citurtangere autſentire ſenſutactus: atque adeòſi e.g. aciculapungamuscutim,eâtactioneſentimus, qvædoloreft. III. Itaque tùm ex inferius dicendis , tum ex prædictis aſſumo , organum tactus eſſe filamenta ipſa tenuiffima nervorum ufque adcutim pertin gentia; perilla enim fentimus , hoc eft cum illa afficiuntur ab objecto tactili,tunctangimus. Por rò eafilamentafuntvelutitubulifubtiliffimiexcava ti , per quos ſpiritus animales (de quibus mox a gam)abuſqvecerebroadeorumtubulorumextre mitatespercurrunt vario fluxu & refluxu& agita tione multiplici; prout conjecturaconſeqvi fas eft arcanaiſtanaturæ.Itaq;fiintelligasfilamentahujuf modinervea abeorumextremitateapprehendi,& aliqvantulum attrahi;profectò attractio illaad ce rebrumuſq;pertinget;cumquo nervi omnescon nectuntur;& inde cerebrum nonnihilcommove bitur. Analogiam præbet primo trabs oblonga abuna extremitatepercuſſa,ſonus enim,&impe tus acproindè vibratio propagatur per fibras tra bis fonoras vel peraeremincluſum in interioribus poris (ut ſuo locoexpendam) uſque ad alteram trabis extremitatem: ſecundò funis , cui as cam panum annexum fit; fiab imòattrahatur, propa-. gaturattractio&motioadipfamcampanam.Qvod de attractione dixi , intelliges quoque de com preffione , agitatione, autquavis alia commotio ne,&impreſſione factaextremitati cujuslibet fila Eeee menti 586 menti nervei: eademenimrationehujusmodiaffe &io percurrit, & traducitur usqve in moliflimam Phyſicaparticularis De corpore animato. cerebriſubſtantiam. IV. Dicesfortè: filamenta illa nerveadiſperſa peromnescorporispartes,&inprogreſſucollecta in fafciculos, ac moxinramos majores nerveos, confundi , &affectionem receptamnondeducere rectâ ad cerebrum : præterea etiamfi agitatio ali quailluc perveniret,evanefcere tamen,&ceſſare debere inipsâmolli cerebriſubſtantia : Refp. or dinemſuumfilamentailla àviplaſticaſtatutum om ninò ſervare: idqve optimè congruereaccuratiori anatomiæ, quæobſervatpotiffimumexMalpighio, medullamfeuſubſtantiam cerebrinoneffe quidho mogeneum,veluti pingvedinem,aut coagulatum humorem,fedeffe innumerabiles glandulas,&fi bras ordinatiſſime intertextas poris , qui fuccis & ſpiritibus idoneisoppleti funt. Quare filamina om nia nervorum diftinctionem ordinemque certum obſervant in cerebro ,& ramismajoribus nerveis, cumqve reſpondentem ordini , quo diſperſa funt percorporis partes : cujus analogia eſt in circulis pluribus concentricis , à quorumcentro innume rabileslineæ, velradiiducanturperomnescirculos: etenim hæ lineæ eodem omnino ordine diſpoſitæ ſunt in minimis circulis &centro proximis ; ac in maximis,&remotiffimis: fimili ratione filamenta nervca ordinemproportionalem, &certum(eſto noneundemomnino) tuentur in cerebro,& inre liquo corpore. V. Hocloci moveri poſſet quæftio fortède vocibus : ſcilicet ubinam fiat ſenſatio cùm tangi mus: numv.g. inipſa manu, ſeuextremitate fila mentorum?Anincerebro?Quoniamcerebrofub ininiſtratur ſpecies ,& affectio per organum illud, ita ut experiatur in cerebro fentiatque animal hujufmodi affectiones. I. Certum eft cum cere brumlæditurphræneſi , autfimilibus morbis etiam fimanus admoveatur objecto tactili, ſenſationem dere nos Solemin cæloexiſtentem , acdolerein manu excruciatâ ex vulnere, ac tortione ; undè quemadmodum ſenſatiovitalis , quæeſtviſionon eſt incœlo; ita tactio , quæeſt dolorvidetur non eſſein manu. Aliaveroex parte certum eſtductu naturæquemlibet judicaredolorem eſſe inmanu, nonverò in cerebro ,&manui admovere remedia dolorem mitigantia , non cerebro : ubiautem im preſſa affectio , ibi ejus ineſt ſenſatio. Præterca quodvalidiuseft,inſectorum,e.g.lacertarum &c. abſciſſæ partes vivunt , & fentiunt: tangunt enim , ideóque ſipungantur illæpartes ſe contrahunt ,& refugiunt: fic caudæ , & capita viperarum , quæ attacta ,vel læſa remordent : dici autemneceſſa riodebetfenfationem illam e.g. caudæ viperinæ abſciffæ perinde effe,accumtotocorporiconjun aaillacauda ſentiebat. VI. Hactenusdicta quoad ſenſationem ta&us facilia , &fatis communia,quæque fi ita loquifas eſſetde mirandis operibus naturæ, minus artificii , &accurationis præ cæteris adreliquos ſenſusper tinentibus habere videntur : viam facilem inſter nuntexplicandisreliquis ſenſibus, eorumqve fun &ionibus. Quibusque enimfuntorganapeculiaria, pofita in textura mirabili filamentorum nerveo rumad cerebrumuſqvepertinentium : qvibuscum imprimitur propria affectio, ſeu ſpecies ab exter nis objectis cujusque ſenſus peculiaribus, illapro pagatur,ope potiffimum fpirituumvelutiper tubu los ultro citroquedecurrentium ,adeamuſquece. rebri partem& regionem, quæ proprièeſt orga numformaleimaginationis,feufacultatis ſenſitivæ internæ:deilla autemin primis nuncdiffero.Atquo niamregio illa præcipua cerebri opinionibus con troverſaplurimumeft;adeain defignandamneceffe eſtcevebrumipſumminutiùsinfpicere. vitalem tactus non adverti. 11. Cùm circumdu Ais funiculis validèobligatur brachium, manumvi- I. taliternil tangere , nec experiri dura aut mollia: etiamfihomo maximè attendat. 111. Cùm dis rumpitur ſpina dorſi animalvet homonilſentitta Aupercas corporispartes , ad quaspertinent fila SECTI0 11. Cerebri anatome accuratior. Væcerebrum integunt offa ,&eranium Q ipſum commiſſa conftituunt, inprimisat tendendafunt. Diſtingvendæ itaque funt hæpartesoffeæ,quæ fornicem,&lateracraniifacia unt, hincosfrontis,indeocciputſeupoftremapars mentanerveaprofecta ab inferiore parte medullæ ſpinalis abſciſſa : adeóq; affectionem noncommu nicantecum cerebro.IV.Sirecidaturinmediobra chii nervus unus exillis,quiaduſqueextremosdi gitospertingunt;& inlocoſectionisappliceturob jectumdolorem inducens, e.g.ignis; ſentiturdo lorperinde , ac fi extremus digitus comburetur: experimentis enim innumeris conſtat illos,quibus abſciſſa fuerit manus,vel pes ;dolereexcruciatu,& qveri de pede, aut manumalè torta. V. quemad modum qui longo baculotangit objectum , dis cernit&afficitur ſentitqve ,prout extremitas ba culi incurrit in objectum veldurum vel molle vel ſtabile vel mobile : quod nimirùm affectio , & mo dificatio illa per baculum propagetur,&perveniat ad manum : ut igitur tactio vitalis in extremita te baculi non fit; fic intelligipoteft non fieri in extremitate manus , ſedincerebro. VI. Aliudeft imaginariſe dolerein manu , ſenſationemque il lam ibi fieri ; aliud longèdiverſum re veraibi do cranii, acpræfertim inferior ubi foramen eſt, unde medulla ſpinalis inſpinamdeſcendit. Cum occipi te hinc, indè conjungunturlateraliaduo oflaſyn cipitis : mox ſequuntur totidemofſa temporum, quæ dicunturetiamparietes cranii : porrò cuncta hujusmodioſſafuturis& commiſſurisidoneis invi cemjunguntur&unacomponunttotamillam ſtru emexporrectamoffeamconcludentemintrò cere brum. Ininferioriverò,&internâparte pavimen tumvelutihabeatcranium,cui incumbit cerebrum! dicitur cranii bafis,quæſupereminetoſſibus fauci um,palati, oculorum. II. Dura mater confita eſt ,&contextapluribus arteriis, & venis ,nec folum cerebrumobvolvit,& omnescraniicavitates,&receſſusvelutiperiſtroma conveſtit ; ſedſui proceſſu quodam quaſi dividit cerebrum intres partes: ſcilicet primòà fuperiori parte hujus membranæ duplicatura quædam ob longa deſcendit inprofunditatem cerebri ferè usq; adejusdimidium ſecundum longitudinem,illudq; inpartemdexteram , & finiftram dividit : atqve CX lere,&nonin cerebro: perindeenimdicimusvia 1 1 Differt. V.Defenfuinterno. exſeipſaveluti ſeptumfacit, quod dicitur falx, ob fimilitudinem figuræ, quæq; in medio ſui,duplicata t 587 ro vermium glomeramen exhibere , & rugarum cumfit,canalem, feu tubulumefformat, inquem defluit fanguis ex cerebro mox iturusin venas di Aasjugulares, partes venæcave , (deqvâdiffert.3. num. 5.) utpereasrelabaturadcor. Portioaliadu ræmatris in occipite dividitàſuperiore inferiorem cerebri partem , quæ eſtcerebellum, nonnihildi verſæ naturæàreliquocerebro,& utramqueparum involvit ,&veſtit. III. Pia mater adeò pellucida , & tenuismem branaeft; ut difficileàmedulla,&tenuicerebrifub ſtantia, cui proximè adhæret ſeparari poffit : tot tamenvenis,& arteriiscontexta,&conferta eſt,ut ſangvis omnis ad gignendosfpiritus animales deſti natus illacdecurrat. Circumvolvit etiampia ma ter rugas omnes : & criſpas cerebri, quæ diſperſæ per totam fuperficiem, &aliquouſqve inprofun ditatem fubeuntes, ſpeciem præferunt fitus &dis pofitionisinteſtinorum. Prætereàaltiùspenetrans imembranaeadem efformatquatuor cavitates,feu ventriculos cerebri,ſcilicetſpatia in mediocerebri velutivacua. IV. Ipfius cerebri ſubſtantia detractis prædi Ais membranisſpeciem veluti facit panis detracto cortice: in quatuor partes dividitur mox fubdivi dendas: nempèinpartemdexteram, &finiftram utramqve ſuperiorem ,quæunonominemetapho rico dicitur cortex cerebri , craſſustamenitautfit portio ferè dimidia cerebri totius : eſtautemcine rei coloris , aut fufci. Tertia eſt pars poſterior fimulqve inferior quæ cerebellum diciturexparte cinereum , & ex parte candidum. Quartainfe rior fimulque anterior cerebriparseſt, quæ medul Ja dicitur cerebri , candidaomninò eaqueſuppo ſita corticicinereo ſuperincumbenti : hæc autemà qvibusdam fola cerebrum fimpliciterdicitur. Obi ter adnotain homine maſſam totam cerebri qva tuor, vel quinque librarum eſſe , atqve adeò du plamcerebri bovini , plusitemineſſe cerebri viro quammulieri: acdeniquetemporeplenilunii cere brum mirèaugeriobrationemcommunem,&da tamdiffert. 4.de Mundoubi de fluxu , & refluxu maris. V. Sedquæmaximènotandaſunt,&admiranda ipfius cerebri funtquaſi interiora,&vifcera inme dioipfius tanquam inabdomineautthorace inclu ſa:etenim intramedullam ipfius cerebri continen tur cavitates,ſcuventriculitres. Glandulapinea lis,feuconarium : quatuorprominentia: hiatus adventriculumnobilem,ſeucalamumfcriptoriam dequo mox:hiatus adinfundibulum. Septumlu cidum,corporastriata: plexus retiformis,ſeuCo roides:corpus callofum. Inbafivero ipfius cerebri mirabilia perindealiavifcera prominent,nempère temirabile:glandulapituitaria: infundibulum: thalamioptici :proceſſus mamillares. VI. Cortex ſeu pars cinerea cerebri in ejus dem albam medullanı quaſi inſeritur ſinuosaqua dam,&inæquali commiſſura : adanalogiamcogi ta liquores duos inæqualis gravitatis ſed mifcibi lesuno incumbentealteri coagulari, autfimulcon glaciari : in cadaveribus recentibus veluti quibus dam lineis cinerea parsà candidadividitur; ita ut adhibita dexteritate ſeparari invicem poffint ſe cundum utriusqve partis commiſſuras cortexve ſuarum difpofitione imitarividetur voluineninte ſtinorum : color autem cinereus dicitur eſſe ex innumerabilibusvenulis intertextis ; cujus indici um,quodubicunque ſecetur illaparscerebri gut tulæſangvinisextillent. Cæterumſubſtantiautriuf que partis cerebri ſeu cerebrumtotum obſervan te Malpighio&poftillum aliis operaexquifiti mi croſcopii effe videturcongeries & ſtruesminutis fimarum glandularum &fibrillarum ad finemper colandorum , & præparandorumſpirituum ,ſucci nervei&c. VII. Medulla cerebri iterum dividitur in partes duas, fuperiordicitur medulla globofa,globienim figuram licet irregularem exhibet ſi detrahatur cortex: inferior verò pars dicitur medulla oblon gata,quæ infidetpavimento cranii: oblongatave ròappellatur, quia,ut ex fibris illius dignofcitur protenditur ſubipſumcerebellum (hoceſtinferio rem pofterioremque partem cerebri )&pertingit usqueadmedullamſpinalem, incujus initiopandi turqvartusilleventriculus ,qui nobilis, aut calamus ſcriptorius nominatur. VIII. Cerebellum ſubſtantiam licèt habeat ferè confimilem cerebro;diviſum tamenab illoeſt ſal tem ex potiori fui parte membranis interceptis : ex potioriparte, inquain,quia medulla obligata , quæpars eft cerebri videtur nonnihil immifceri cerebello: nonnullasenim extuberationes,feupro minentias inillud inferit adcommerciumfortèſpi rituum,quiàcerebro ,& cerebello diverſi prove niuntjuxtahypothefimVvilliſii. In fuperiori parte cerebellumgyros , &rugas non habetadeòimple xas autprofundasut cerebrum ; fedexactiùscir culares&tantùm in ſuperficie quafidelineatas: fi ſeceturinduas partes interius veluti deſcriptas ex hibetarboresduas expanſas ramis candidis inpla nocinereo. IX. Ex medulla oblongata procedunt paria nervorum,feuſyzygiæ ſeptein,utveteresAnatomi ci poſuere, feu decem utBartolinusDanusaliique recentiorescontendunt:ficautem oriunturuteo rumfibræcontinuatæfubeuntes intrò in profundi tatemmedullæ cerebriaduſqveparietemtertii ven triculi pertingant, autpertingerenonnullis proba bile videaturaddefignandamcertain ſedemſeu or ganumſenſusinterni. X. Adnervorum paria recenſenda , quæ ex cerebro erumpunt ſeqvi præſtat ſeptenariam vul gatamquediviſionemquam hisverficulis compre henfamhabes. Opticaprima, oculos movet altera, tertia gustat Quartaque,quinta audit,vagafextaest, Septimalingua. Nontamenomittam reliqvanervorum paria indi care extra ordinem. Itaque initiofacto à nervis erumpentibusexparteanterioriſeuverfusfrontem, primi funtnervi optici ſeu viſorii , qui oriuntur extuberculis cerebri appellatis àGaleno thalamis opticisjuxta numerum6. procedentesautemcon ftituunt organumvifus,(dequo in loco ) in de curſu verò hi duo nervi ſeparantur iterumqve junguntur, idque nonſemelnecfine naturæ my ſterio. Porrò ante opticos ftatuit Bartolinus ner vos olfactorios adjunctos proceſfibus mamillari Ecec 2 bus. 588 bus,atcumnonegrediantur excranio,olim ob Phyſicaparticularis ſervatum nonfuiteffenervos. Secundi funt ocu Jorummotorespermufculos videlicet,utfuo loco defcribam , idqvetùmadmotusſpontaneos , tùm patheticos determinandos,utplacet Willifio. Ter tium,quartum , quintum par nervorum fatis con fusèabAnatomicis exponitur necexactè illoruin munus verficuli memoratideſignant: tertium igi turpar in plures ramos diſpergitur , quorum alii ad palatum & linguam pertingunt præfertim ad organumguftus fabricandum, quamvis&olfactui nonnulla filamenta commodent : aliiejusdemcon jugationis rami tùm in easdem regiones tendunt, lednon ad conflanda organa ſenſoria,tùminalias pergunt corporispartes. Noveris autem ex hac diftributione nervorumejusdem originis&conju gationis fiericonfenfionem illammiram&ſympa thiam interoculos e.g.linguam,cor&c. quoad eaf demaffectiones&pathemata.Quartum parinmu ſculos oculum adducentes& in muſculumtempo ralem effunditur:impenditur etiamadmotuspathe thicos timoris determinandos inoculis : ramufcu lumitemſuimiſcendumcum fextopariinnervum intercoſtalem prætendit:undeverficulus fallit;quar tumenimparguſtui inſervire negabunt accuratio res Anatomici. Quintum parinorganum auditus ramumſuimolliorem inſumit:duriorveròejus,& minorramusfilamenta immittit non modo ad au De corpore animato. mentum inorganicum animæ, funt autem revera fpiritus , feu quinta eſſentia ipſius ſangvinis cum analogia eſſentiæ, ſeu ſpiritus vini:Conſentaneum enimmaximèeſtſangvinemincortice cerebriper colari& præparari ,velut in balneo vaporoſo ut abeat in ſpiritus animales : illicenim ex obſerva tione deprehenfumquoque ineſſe idoneum fer mentumreferensſalemammoniacum,exquocom mixto per analogiam operationisChimicæpræci pienturii ſpiritus,&ex cortice in medulla cerebri deponantur: atque ita ex cortice fiat circulatio fpi rituum per fibrillas& tubulos pertingentes ab ipſo cortice , exobſervatione Malpighii,usqvein me dullam, ubi ampliùs perficiantur ad uſumproxi mum facultatis ſentientis. Tertium adnotandum eſthypotheſis valvularum in tubulis ipfis& fibril lis nerveis adhibitâ analogia valvularum quæ ve nis infunt. Affumitur enim quod ductus omnes &canales in corpore ſentiente , qui liqvores vel fluores juxta fines naturales in unam partem convehere debent , valvulas habeant quibus inhibeatur refluxus liqvorum contra inſtitutum naturæ. SECTIO III. Senfus interioris natura,divifio , proprietates. res, fedadlinguam,laryngem,labia,& omnesoris 1. partes : atque hinc tantus eſt vocis cum auditu confenfus, Sextum parquoddicitur vagum, mi ra& multiplici fibrarum varietate diffluit per om niavifcera utriusque cavitatis imæ atque mediæ: conjungitur quarto pari,& conftituit nervumin P& Rædictis antecedenti ſectione ratishabitis &conftitutis disqviritur in quânam parte cerebri reponendum fit organum interni ſenſus : ſtatim autem occurrit multiplexdivifiofa cultatis ſenſitivæ internæ , qvain veteres paffim tri buebant ineasveluti fubordinatasfacultates : qua tercoſtalem: tres etiamplexus cuin eodemquarto componitglandiformes,nempèglanduloſosglobos &tumores , qui funtveluti conditoria ſpirituum ultrò citroqve fluentium : jungitur etiam cumalio nervovertebrali (hoc eſtexſpinâ dorſi non exce rebroprofectojuxtadiffer.3.num.2.) videlicetad commercia inſtituenda , & fervanda cordiscum cerebro. Ex eodem ſextopari ramuſculiduopro deunt, qui dicuntur nervi recurrentes , quia poſt progreſſum aliquoufque deorfum, reflectuntur,& furfum redeuntadtracheair : dicuntur autem hi nervi vocales,quodvocifamulentur,& his refectis animal obmutefcat : feptimum par adhæret citra commixtionem fexto faltempluribus intractibus , &exmaximâfuiparteimpenditurin linguæfabri cam,reliqvumverò inmuſculumlaryngisforman dumabit. XI. Circa nervos tria funt eruditione , & animadverfione digna : primum illis ineffe fuc cumnerveum, qui obfervatus,autpoſituspotiffi mumàWillifio , &Anglis Anatomicis ea decau ſa ut fit tanquain vehiculum ſpirituum : etenim nonvidentur folis ſpiritibus nervioppletieſſe,ſed fpiritüs intra nervos veluti innatare fucco hujus modi. Secundum,ſpiritus ipſi animales nervis in funt , quos lumen radiofum ampulloſius aliinomi nant. Hi quidem ſpiritus admittendi oinnino vi dentur : alioquin explicari fatisnonpoffuntphæ nomenacorporis animalis, ut finequinta eſſentia &fpiritu mundano expediri non poffunt rerum naturalium illuftriora , ut fuo loco dixi. Hincab Ariftotele , & aliis appellati funthi ſpiritus inſtru rumprimaſenſus communis : cujus eſt ſentire ea fenfibilia quæ actuſentiunturà ſenſibusqvoqveex ternis. Secundaverò phantaſia,quæ ſentitetiam abſentia: e.g. cùmbrutum cibumabfentemimagi natur. Tertia æftimativaquâ animal imaginetur veluticomparando &proportionem aptitudinem queinter objecta quafiæſtimando. Quarta reme morativa, quætum olimpercepta iterum imagine tur, tumaffectiones, impreffiones ,& fpecies ob jectorum pridem perceptorum affervet. Quinta deniquequamexcogitavit,aut excogitaſſe fertur Avicennascompoſitivaeſt:cujus ratione brutaipla effinguntſibi ſpecies alienas,&phantaſmatacopu lantimaginantese.g. montesaureos&fimilia. Quæ quidemomnia magna cumprobabilitateponuntur; adfacilioremtamen methodum cenfeo hujusmodi diſtributionem altiùs repetendam eſſe,& in primis dividendam vim internamſentiendi inphantaſiam, &appetitum: ſcilicet illaeſt, quæ quafidirigit, aut indicat,acproindèdelineat&pingit, quod afecun da profequendum eft,velfugiendum : hinc primæ illius facultatis nomine intelligi poftulo quidquid præter memoriam ipſam diverfis vocabulis com memoravi ſuperius, deqve hujus organo primum difquiro. 11. Nonmodò apudveteres, fed recentiores quoquefublite eſt, quanam potiffimum in cerebri partepeculiarem fedemhabeat facultas hujusmo di,num refideat in ſeptolucido,utplacuitDigbao ? numinconario,feu glandulapineali,ut fentiunt nonnulli Cartefiumimitatiibidem reponentem fea demipſius animæ rationalis?num in tota cerebri taedulla, Differtatio V. Defenfu interno. medulla ,ut videturDuhamel? Utrumincavitate 189 organum: fitinexemplum lingua,quæ parvalicet ventriculipotiffimum tertii,utopinatuseftP.Par dies? Anpotiùsfenfationumorganumproximum nonfolumfitcerebrum, ſed nerviquoque ſecun dum totam expanfionem fuam : nimirumilliex quibus organa ſenſationum externarum compo nuntur:itautimaginesſeùſenſationes finttanquam radii diffuſi & ſparſipercerebrum fimul&nervos : cum codiſcrimine, utimagoſenſitivaincerebro fit lucida , in nervis verò fubobſcura: & tantum afficiat , quantum petituradmotum localem: at quein hac illuminatione , & obfcuritate poſitum fit diſcrimen facultatis imaginativa,& motricis animalium. Hujus autem hypotheſis analogia exhibeturin ſpeculoplano quidem codemque cir culari , fedqui radios longiores item ſpeculares undequaque diffufoshabeat: reflecterentur enim imagines non folum ex fuperficie circulari hujus ſpeculi,fedetiamexillis minoribus,& radiofis. III. Ut ſecernam explorata & certaab ambi guis dico , omnibustum antiquis , tum recentibus fere conftare organum & fedem facultatis fenfiti væ inmedio ſubſtantiæ candidæ cerebripoſitam effe: ibi enimfuntoriginesomnes nervorum,per quos affectiones fenfibilium objectorum tradu tuntur ad cerebrum : ibi mirabilis eſt ſtructura partium , & accuratiſſimaorganizatio, Quantum veròadcampartem poſitamineaipſacerebri re gione quæ fitſedes certa&definita facultatis (en tientis probabiliffimècenſeo cum P. Fabri illamef ſe circa ventriculum cerebri ad plexum coroidis, ſeu ratiformem: Primòquia plexus illemirabili ter ſtructus ipfius oculi retinam imitatur , quæ elt organumviſus (exdicendis)undeexanalogia in ter ſenſum externum omnium perfectiffimum & ſenſum internum ratioduciturcur tale fit confti tutum organum ſenſui interno. Secundòex mi nutiſſimis venulis,& arteriolis , aliisque vaſis, fi brisque nerveis exquifitiffimè intextis ille plexus elaboratus eft : fitu maxime commodo ad exci piendas ſenſuum affectiones externorum : nam illuc uſque pertingere ofcula fibrillarum nervea rum,indeconjicitur , quodperillaexpurgetur ſe rumfuperfuum cerebri &defluatinvicinumven triculum. Tertioquiaminusprobabiliterhabere turglandulapinealis prohujusmodiorgano: idque exeapræfertim rationequodexobſervationeSte nonis reliquis conſentientibus rei anatomica Con ſultisadeam uſq; glandulam nonpertineant hervo rum fibrillæ. Cumitaq;adplexumretiformemillæ producantur; ineoreponendumeritorganum,& ledes de qua quæritur: Præfertimcum hincquoq; poffitintelligi ,qui fitufusglandulæ ipfius pinealis ſuperpofitæplexuiretiformi : videlicetnon impro babiliterdicetur in illam fieri reflexiones motuum, &fpirituum,atqueinde ſpiritus ipfosdeterminari reflexe , ut fubeant periftapotiusquam aliafila menta nervorum addeterminandos motus præci puèſpontaneos animalis, Quare in unocodem que plexu retiformi reponi cenſeototum orga num facultatis imaginativæ , ac prætereaprima tium , &peculiareorganum tumalteriusfaculta tis ſenſitive , quæ eſt appetitus , tumetiam loco motivæ:Nec objici contra poteftmultiplicitas in numera aquum hujusmodi facultatum : ad eos enim fatis eſt facultati vitali illudunum duntaxat moleorganumeſtadinnumerasvoces edendas ,&, fapores guſtandos , itemque inpeculiaribus pro priisque organistum videndi tumaudiendihocip fumpatet:undemolesperparvaplexus retiformis nilobeft , quinmirabiliter in covarietasmultiplicis organizationis contineatur. IV. Exindefacilihypothefi deſcribi poteft,& exponimemoriæ ipfiusorganum& facultas , un deapertius reliquarum facultatum vis&fedes in telligatur. Itaqueplexus retiformis ,qui ſedes eſt imaginationis , contineatur cum reliquo cerebro, cerebello ,&nervis : quemadmodum retina oculi (utdicaminloco)contineaturcum nervooptico: per filamenta videlicet tenuiffima , quæ fibrille funt, ex quibus cerebrumcoalefcit. Hincexpo nitur quo pacto affectio plexus ipfius , quæ eft imaginatioſeu ſenſatiointerna propagetur perto tam cerebri,& cerebellimaſſam ſcilicettraduci turin illam affectio quædam analoga imaginatio nisipfius percontinuatas nexafque fibrillas : in iiſque proinde imprimuntur , & inſculpuntur phantaſmata, tanquam figilla quædam aut veſti giaimaginationis illius. Porrodeterminantur ex eatraducta affectione reliquæ mutationes & mo tus qui naturaliter eamconfequuntur tum in ce rebro tum in aliis corporis partibus : potiffimum diffuſioſpirituum per filamenta nervea ad motus locales ,&patheticos corporis animalis : hi enim ortuin habent exilla imaginatione, fed dehispo. ſtea: in præſenti depropagatisduntaxat, & ordi natis phantaſmatis ago. V. Adhoc ipſum intelligendum clarè pond, fibrillas tumquæ plexum retiformemconftituunt, tamquæreliquum cerebrum faciunt , ex ſubſtan tia eſſe analogaceræ , vel ſimili ductilis molliſque corporis : ineotamen mollitudinisgradu , utim preſſiones excipiat , & adſervet veluti cera obli gnata: quod ipfum inſpiritus referri poteft inclu los fibrillis , quorum ratione coagulataquodam modoevadatearumfubftantia. VI. Sedphantaſmata,ſeuimagines ipfæ quo. modoordinentur& diſponantur in iisfibrillis non ita facilèexponitur : duplicem hypothefim affero : prima eſt: Fibrilla, ſeu tubuli majoresexquibus terebrum conftat intrinfecus funt excavati & minutioribus aliis fibrillis fecundum longitudinem conferti&hifpidi,fere ut poros magnetis hiſpidos ponuntnonnulli; (quodfuolocoexpofuimus)nec quidquamoberit, fi fibrillas& tubulos hujusmodi dixeris etiam fecundum exteriorem partem mi nutioribus aliis fibris quali obſeptos effe , & fere piloſos : ducta analogia exavium plumis , qua rum aliæ ordine multiplici minutioribus aliis cit. cumtextæ funt. Itaque per fingulas ſecundarias feuminutiores has fibrillas&villos , fi intelligas, impreſſa eſſe fingula phantaſmata & figilla , ruf ſuinque des quod in poteftate animæ fit excitare ( licet aliunde quoque poffit determinari hæc excitatioquaficaſualis ) excitare , inquam,& mo verelocaliterhujusmodi fibrillas minimas , quem admodum in poteftate animæ eft movere manus &pedes , &pluribusbrutis facultas ineſt ſponte movendi pilos,pellem&c. neque enimhocminus mirabileilloeft ; quopoſito intelligiturquomodo fine confufione innumerabiles objetorum ſenſi 1 bus Phyſica particularis 590 bus perceptorum ſpecies in unaeademque fibrilla majori imprimi poffint: atq;etiam quo pacto ani ma excitarepoffitinſeipſa memoriamunius obje Ai fenfibuspercepti præ altero nempe dumexci tat,atque agitat unam minorem fibrillam aliis im motis. Prætereahachypothefi oſtenditur uſusto tius maffæ cerebri,quantum adſpecies,&imagina tiones phantafmatumexcipiendas,& afſervandas : nec uni ſoli extimæ fibrarum faciei quæ obambit &complectiturventriculum tertium , totum mu nus imponitur & minifterium facultatis internæ ſenſitivæ. VII. Explicandum tamen præterea eft in hac hypothefiquonam pacto fieripoffit, utnovæ fub inde novorum objectorum ſpecies advenientes in eum cerebri tractum ubi adferventur; non im primantur in illis fibrillis, quæ proximæ funt ple xui retiformi, quæque jam quafifigillatæ funt , & inſculptæ aliis ſpeciebus : fed ulterius pergantad remotiores alias fibrillas imaginibus vacuas , quas figurent ? Itaque advertendum viciniores fibrillas difficilius induere poffe novam imaginem , quam aliæ remotiores: etenim iſtæ funtutdiciturveluti tabula raſa : unde quemadmodum evenitutquan doqueflammaferpens viciniuspabulum,quoddif ficilius eſt combustibile , omittat ,& remotius inva dat ; ità inre noſtra motiones , &affectionesſpe cierum novarum fibrillas omittunt licet vicinas alia jam ſpecic figuratas. Cæterum non negaverim exindepræteritas ſpecies nonnunquam obliterari, quodnovæ fuperimponantur iisdemin fibris. Ex plicatio hactenus data fatis probabilis fit etiam ex eo, quod ftulti quidam in certis licet objectis de fipiant,in aliis tamen recte intelligant: quarundam rerum ſcilicet diſtinctas habent imaginationes : quod aliunde videtur non efie , quamquod fpe cies unius objecti diſpoſitæ fint in diverfis fibril lis à ſpeciebus alterius , ſerieſque una fibrillarum vitiata fit, non veroalia. VIII. Poniſecundo poteft,affectionesfeuſpe Decorpore animato. fufionem tum aeri infunt tum ad aures allabun tur:nam omnesvoces muſicorum itadifcernis , ut poſſis ad unam vocem præaliis advertere& unicè attendere: fac etiam eodemtemporealiis motibus cundem aerem agitari , ſcilicet ventorum , plu viæ&c. reſonent tympana, tintinnabula , campa næ &c. nulla prorfus confufione in cadem aeris parte exiſtent innumeræ vibrationes , & motus : Hinc intelligi poteſt ut in eodem quoque cerebri tractu ineffe poffint innumeræ diverforum obje torum ſpecies minime confufæ nec mutuo ſeſe obliterantes. IX. Quæritur utrum ſpecies fibrillis cerebri impreſſæ fintrevera totidem figuræ , aut imagun culæ an potius quoad reliquos faltem ſenſuspræ terviſum fint quid analogum affectioni , vel mo tui impreſſo ſenſui illiexterno: ita ut ſpeciesillæ reſpondeantobjectisexternis velutivoces orefor matæ, aut incharta deſcriptæ , rebus fignificatis, nempenonratione propriæ fimilitudinis& imagi nis ,ſedproportionis& analogiæ : nonquidemad placitum ut conftat , fed ex inftitutione naturæ : quemadmodum fumus diffunilis licet igni , hujus eſt ſignum ? Quodquidem licet probabiliusvidea tur; omnium tamen ſenſuum ſpecies traductæ in thefaurum phantaſmatum cenferi poffunt exhy potheſitanquam pituræ,& imagines externoram obje&orum. X. Quidquid in prædictis admirabile, & ferè humanumcaptumexcedensvidetur,illudreferen dumnoneſtin explicationem unam ,velalteram ; ſed in rem ipfam cæteroquin evidentiffimam omni tamen ſtuporemajorem : videlicettum bruta,tum potiori titulohominesfentire, & imaginari poffe res , & objecta extra ſepoſita, immo longiffimè diffita. cies ſenſibilium in omnibus fibrillis promifcuè im- I. preffas effe : inomnibus, inquam, faltem iis fibrillis cerebri , quæ continuatæ & connexæ funt cum fi lamentis nervicujusque certo ſenſui externo deſti C SECTIO IV. Memoriapeculiaria. Vm imagines illæ, de quibusſect. anteced. jampridem cerebro impreffæ iterum orga num imaginationis afficiunt,ut affecerant primò exiſtentes;diciturmemoria,ſeuveteris ſpe nati ;perquem impreffioà ſenſupropagaturadce rebrum: e.g. ſpecies omniumvifibilium fuperim pofitæ & coacervatæ fint iisdem partibus cerebri idque fine confufione faltemuſquead certamcon geriem: namtandem præteritæ obliterantur ſpecies exacceffu novarum. Hujusmodi coacervationis ordinatæ & citra confufionem afferotriplex exem plum&analogiam. 1. Sint in eademchartaplures figuræ mathematicæ fimuldefcriptæ : nempe cir culus,triangulum quadratum&c. fine ulla confu fionedifcernescirculumàtriangulo. II. Dum fu perficies ſtagni vel maris pluribus fimul diverfifq; ventis agitatur, undæ excitantur , & undulationes variæ ut fingulæ difcerni facile poffint : undefiin telligas condenfari , vel congelari eam aquam ita ſubitaneo gelu utceſſantevento remaneant unda rum illarum veſtigia ; viderentur immotæ undæ eæque diverſæ una alteri ſubimpoſita citra con fufionem. III. Cum muſicum audis concentum plures&prorfus diverfiſoniin eodem aeris tractu fimul exiftunt ( in quocumque tandem ponatur foni natura,quod alibi examino ) iique citracon ciei imaginatio nova. Explicatur autem quomodo velabſente objecto excitenturſervatæ illiusſpecies, idq;datâoccafione,nonveròcontinuo,necinomni eventu : ſcilicethocipfum contingit, cumphantaf matum fibrillæ agitantur,&agitationemfuampro pagantuſque in plexumretiformem ,qui inde af ficitur fimili pacto,quoaffectus fuerat cùm e.g.per filamenta opticinervi ad illum perrexit recens ſpe cies certi objeti vifibilis : diſcernittamen experi mentaliter animaimaginari ſe memorando:hoc eſt objectum pridem quoque imaginatum, idque tum ex confufione nonnulla, & fimplicitate majori, (hoceft fine minutioribus circumftantiis) quatunc repræfentatur objectum. II. Cum ordine recordamur e. g. orationem dominicam recitantes : ſucceſſiva illa ſpecierum excitatio exhoc eft, quodafficiatur,& agitetur fi brilla una ab alterajam commota, queinadmodum undula alterius undulæ determinat trudendo mo tum: Hinceſtquodcum intextæ fint fibrillæ mi nores & fecundariæ fupra primarias (exfect. ant. num.5.) còfelicior&melior eſt memoriahujus modi DiffertatioV.Defenfuinterno. modiordinata,quoprimariæ fibræ longiores ſunt &minusinterruptæ: fallit autemmemoriavel eo 591 VIII. Memoria , &reminifcentia amandatis fuperhoclitibus , inde diſcrepat quod prima im quod in decuffatione plurium fimul fibrarum una præ alia inordinatèexcitetur,vel quod interrupta fit fibra ſpeciebus ordinatis inſculpta ,vel item quod obex exhumoribus affufis occurrat inme dio fibræ, veldenique quodex repentinofragore preſſas ſpecies in longioribus , & rarioribusfibris ordinatim afferuet , ut proinde facilè recurrere poffint ſimili ordine. Secunda verò quæ dicitur quoquememoriajudiciipofitaeſt in combinatio ne,&conjugatione certa phantaſmatum : ut fa concuffo cerebroturbeturplexusfibrarum: quem admodum psittacis quandoque accidit ut ex fra gore& ftrepitu incondito memoriam illico voca bulorum , quæ ordine folebantproferre, deper derent. III. Cum quis verſus recitat quandoque evenit,ut unoprolato ſequentis initiumnonoc د currat ; tunc ductu naturæ velociter recitamus iterum antecedentem verſum, utitafuccurrat ini tiumſequentis. Hujus effectus ratioeſt , quia fi bræ majori impetu incitatæ ad alias paulum di ſtantes , nec agglutinatas impetu illo perveniunt, illaſqueexcitant. IV. Fælixmemoriaineopofitaeſt,quodfi bræ fint molliores , indepueri facilèaddiſcunt, fed nonfacile retinent: nam tenacitas etiam certa pe titur ad ſpecies adfervandas: analogia eſt in cera omninò liquata , quæ fignari nonpoteſt. Docili tas etiam & flexibilitas fibrillarum attenditur quam tolluntobſtructiones. Senespropter ficci tatem cerebri præteritorum rectè recordantur, fedexinde quoque nilmandare de novopoſſunt memoriæ ; ut in ceraduriſſima ſigillum imprimi nequit. Quandoque ex iau vel morbo tolli tur memoria , quandoque ex eadem cauſajuva tur : nempèquodplexus mutetur, & obftructio nestollanturvelinducantur. V. Somnusadmemoriamordinem, &refpe Aumhabet: ex quo probabiliterdicitur ineadem partecerebrimemoriætheſaurum vigere, ubi ma gisfomnus exerit vimfuam. Hincexfomno ima gines , & fpecies quandoque altius imprimuntur memoriæ: alias exnimiofomnoabolentur : cer tum eft item opii& fimilium narcoticorum ufum memoriamlædere: ratiopro utroque petenda ex cile excitentur ex fimilitudine , & mutuacompa ratione: ad hoc autempetitur,utſpiſſæ, &non nihil implicatæ fint fibræ; quod quidem ordinatæ memoriæobeſt : unde memoriajudiciicum me moria ordinata rarò conveniunt in eodem ho mine. fingula incerebri conſtitutionem idoneam adima rebri fingulisillis obeffe: e.g. fi compreffum à nu brummalam induit conformationem , atque inde IX. Memoria ,judicium , acumen ingenii? gines certo modo excitandas referri maxima fal tem exparte poffunt. Palam eſtenim, vitia ce tricibuscaput infantis adhuc tenerum fuerit cere fatuitas , & foliditas exiſtit. Si fibræ fint craffio res ,&minus aptæ ad motum,fit hebetudo : item que cum fpiritus ipfi animales funtvappidi , fi bræ obſtructionibus rigidæ , indocileſque ,& fimi lia plura. Contrà ſitenues , dociles , ductiles, flexibiles , convenienter folidæ , longiufculæ fi bræfuerint ad tria prædicta potiffimum conferunt ? præterea fi fuerithujusmodi plexus fibrarum , ut ex eo innervorum capita , & ofcula traducatur motus paffionum (dequo infra ) non præceps, &turbulentus, fedæquabilis & tranquillus : fe cus enim fibrillarum ordinata excitatio interverti= ' tur : inde enim paſſiones dicunturjudicium , & imaginationem turbare: fcilicet ſpiritus ex nervis perturbata reflexione regurgitant in tractum , & fibrillas phantaſmatum, acſubſultare cas cogunt, undeillaconfufio. SECTIO V. Deviribus, effectibus ,& affectionibus imaginationis. humoreferofoinducente,&comitanteſomnum: I. fieri enim poteft, ut diſtinctiores reddantur ima gines, conciliata fibris convenienti mollitie: aut M 1 Iræfuntvires & affectiones, mutationes que quæincidunt, tumeximaginatione, contra omnino aboleantur ob exceſſum emollien tis humoris , aut ex ficcitate nimia fomno nimi rum homorem abſumente. VI. Uſumemoriaadeoaugeturut fiat , quia fibræ ex motu agiliores redduntur ad ſimiles mo tus iterandos quemadmodum digiti ad ſonum , pedes ad ſaltum: tolluntur enimobſtructiones ab organis. Petes cur ad memoriam excitandam ductu naturæ caput ſcalpamus ? Refp. id fieri ad concutiendas fibras phantaſticas. VII. Certumnoneſtutrùmaboleanturomni nòſpecies,& imagines ex memoria: at ſaltem ita attenuantur,utafficere deinceps nonpoffintquan tumpareſtorganum ſenſus interni:idcircò repe titis imaginationibus altius inſculpuntur ,ut diu tiùs inhæreant. Dices ex ſect.antec.n.6. in eo dem tractu fibrarum repetitas imagines non im primi. Refp. in eadem omnino partefibrillarum iterari ſpecies omnino fimiles : neque id negavi loco citato : ubi de ſpeciebus diffimilibus fermo crat. tum facultati ipſi imaginativæ. Harum prima illa eſt, qua valet animal imaginari ſe co ram videre & audire , quod revera nec videt, necaudit : ex eofcilicet , quodeodemprorfus pacto (nempefineobſervandodifcrimine,contra quam ex dictis ſect. anteced. eveniatinmemoria) imagines internæ organum afficiant,ac fipræfens eſſet externum objectum : idque ipfum exinde eſt quod innervis inſervientibus fenfui cuipiam externo ea fiat ſpirituum commotio ut prorfus afficiatur cerebrum perinde , ut cum pernervos eofdemtraduciturdeterminatio , & impreffio ab objecto præſente. II. Altera imaginationis vis in compofitione imaginumdiverſarum fitaeſt : e. g. equi cum ho mine : hæc porro vis abAvicennadicebatur pref fius phantafia. Fortè hanc facultatem brutaſpon taneam non habent : nec compoſitiohujusmodi determinatur in illis ex appetitu , & vi motrice animæ; fedex contingentiexcitatione, quaplures ſpecies eæquediverſæ fimul ita cientur,ut eodem prorfusmodo plexum ſenſorium afficiant , ac fi una " 1 1  una effet , & unius objecti duntaxat ſpecies. Phyſica particularis De corpore animato. gitabundi& ferii quibus fibræ robuſtæ , & folidæ Quod intellectu quidemdifficile , utcumque per analogiam explicatur : cum plurimis fimulfonis auditis ad duos fimul attendisfæpe continget, ut videantur effeunus fonus: quodfrequenter ſemi ſopitis uſuvenit. Porrò adnotabis non una ex cauſaſpecies excitari ſineſpontaneo , & prævio animalis appetitu , nimirum vel primo ſpirituum illapfus inſolitus in tractumphantaſmatum , fecun dovis caloris rarefaciens cerebri fibrillas ter د tio humor affufus in cerebri regionem , aut bilis particulæ ibidem hærentes , prædictam determi nationem præftare'poffunt : exqnibusaperiturvia ad exponendum, unde stultitia , deliria,ebrietas, fomniacontingant. 111. 1 Contagio imaginationis illa dicitur , cu jus ratione gallus cantans alium ad cantandum excitat : hominem ad lacrymas cogit alterius la crymantis afpectus , itarifus ad rifum , oſcitatio adofcitationem : etenim motus fimiles in cerebro 4 unius excitantur ex impreffione traducta per ſen ſus externos determinatos ab ſenſibili effectumo tuum, & impreffionum omnino fimilium afficien tium cerebrum alterius : quemadmodum una 'chorda dum vibratur , unifonam aliam chordam ad fimilem vibrationem propellit. Huc faciunt, quæde notisinfætu impreſſis ex matris imagina tione obſervantur à Phyficis nec fatis plerumque explicantur : nempe cum dicunt ex cerebroper tubulos nervorum impreffiones eafdem , quæ in imaginationem matris inducta funt , propagari, &deferri per filaminaperpetuata uſque ad fætum. Miraquidem eſt communio, &conſonantia (ve luti inter unifonas chordas ) inter fingula matris, &fœtus membra : fed ulterius exponendum quo pacto imaginatio matris de monftro eg. ob ſpiri tus affluentes monftrofam imaginem impumat fœtui: dixi ſect. antec.num. 9. meram effe analo giam inter ſpecies phantafticas , &objectum ex ternum,non veròeſſe propriam imaginem aut د omnimodam fimilitudinem:addo inpræſenti, exvi fpecierum illarum motum quoque earundem ana logum iis fpiritibus imprimi qui per nervos tra ducuntur adfætum : in quo habita ratione analo giæ ab iis ſpiritibus determinatur vel color , vel figura fimilis objecto illi externo , cujus analogiam præferebat tumphentaſma matristum motusſpi rituum. Etenim ficutintelligisab externoobjecto determinari poſſe illudphantasma , & motum in cerebro , & fpiritibusmatris : ita nondificilèper cipis ex eo phantafmate, & motu oriri,&induci in membrafætus,figuram&coloremillum. IV. Affectionespravæ,&vitia imaginationisat que etiamindolis huc etiampertinent,quorum cau ſas expedio. Primò fifibræ cerebrihujusmodifint utcerto affectæ motu , nonfacile abilloavertantur &ceffent,pervicaciainde eft : nam exeaobfirmata imaginatione appetitusconcitatur : & viciffim ab appetitu confervaturvegeta,&vigens eadem ima ginatio. Inhanccaufamreferturquodnonnulliſer pentis,aut felis aſpectumferrenonpoffint. Secundo levitas eſt ex eo , quod facilè , & diverfimodè mo veantur fibræ phantafmatum , & parvi ſtatimque ceffantes fed frequentes in iis motus fiant : inde indoles illorum eft, quiinftabiles animo , & pro pofiti minus tenaces funt. Tertio contra illi co quæqueconſiſtentesdiù erectæ , & quafi hiſpidæ intentam , &quafiattonitamdefigunt vim imagi nandi in objecto propoſito : nec tamen exinde motus patheticus , nimius faltemaut inordinatus cietur. V. Stultitia ſenſum internum lædit : quia ftul tis imaginatio excitatur cum perturbatione ſpiri tuumI.Inde iis objiciuntur ſenſibilia aliter, acfint in ſe , quæque nonſentiunt fibividenturſentire : hinc deluduntur. Potiffimum autem æftimativam facultatem corpoream ſtultitia corrumpit , feu ſpecies illas phantaſticas , quas diſſert. 27. logicæ fuafivas appellavi , viceſque dixi in brutis obire. judicii , acdiſcurſus. II.Stultis fibræphantaſma tum affuſo noxio & acri humore vellicantur, & urgenturad motum, undemulta fimul apprehen dunt, fed incompoſita ex eoquod fibræ quædam ſeriem cum aliis ordinemque facientes humore obſtructæ cumreliquis non excitentur. Indicium vero obſtructionis hujus faciunt turgidi ſtulto rumoculi. III.Exinde ſtulti multaloquuntur,motu nimirum traducto ab organo imaginationis in nervos motores linguæ &c. IV. Stultitiæ analo giamexhibetfomnus &ebrietas , ut enim à fpiri tu vini obſtructis fibrillis imaginationis inducitur ebrietas : & ex vapore mixto ſpiritibus nec probè digeſto fitfomnus; ita noxiohumore, & diutur niore invadenteeandem cerebri regionem, confe quitur ſtultitia : cujus principium , & caufapræ-. fertquid analogicumfermentationi , exqua vitian turtuin ſuccusnerveus, tum ipſi ſpiritus animales. Quemadmodum cenfeo quoque in omni pertur batione ex paffione (quæ temporaria ftultitia eft ) nonnullam humorum , & fpirituum fermentatio nem &effervefcentiam fieri unde male afficia د tur tractusphantafmatum, & organum fenfus flu xatamen,&tranfeuntedeterminatione. V. Hinc obiter difces , unde vertigines capitis oriantur : nimirum ex motu pertürbato fpirituum, qui per cerebrum primo difcurrentesincompoſite , mox ex figuracerebri , ( in quo continentur tanquam in vaſe ) determinantur ad motum vortico fum : quemadmodumaqua fi agitetur in vaſe ro tundo: atqueita exfola rotatione & circumvolu tione capitis vortex ſpirituum intrò cietur, unde illi fubire non poffunt in nervos motui & ftatui corporis ſervientes: hinc pedibus labascuntverti ginofi. Quodverò idem rebusexternis vertigi nem ineffe exiftiment ex eo imaginationis quafi fuafu eft › quo affectiones noſtras noſtrique corporis facile referimus ad objecta : fic ille qui navigat , credit litus & turres moveri ſe que confiftere : fic quoque plura alia oculorum ludibria quæ in loco adducam. VI. Stulti quoad certa objesta , quandoque de aliis recte ſentiunt, quia obftruuntur,& vitiantur fibræ unius non alte rius tractus phantaſmatum. VII. Lucida inter valla ſtultorum exinde ſunt ; quod humor ob ſtruens vel vitians quandoque circuletur , & in aliampartem pergensliberas fibras organi ſenſitivi relinquat: quemadmodum in paroxyfmis febrium contingit ex dicendis. VIII. Ex his omnibus collige alligationem mirabilem animæ rationalis cum corpore , ita ut ex corporea affe&ione ſpi ritualis affectio determinetur in anima, & vicif fim. Differtatio V. Defenfuinterno. fim. Inde enim eſt, quod vitiato organo fenfus corporei anima quandiu conjuncta corpori eſt, 593 organafenfuum &dormiensexcitaturinitiotamen nec intelligerepoffit : quemadmodum fi quip piam intra cos detineas loqui non potes ,quia inovere lingvamexpeditenequis : ita fi in tubulis fibrillarum cerebri mucor aut vapor, aut quid fi mile hæreat, animanequit eas partes ut par effet movere indè nonpoffumus rectè imaginari , nec ſubindeintelligere. hebes &ſtupidus,quiahumorſeroſusinnervisper ftat,&prohibet ſpirituum energiam: illum tamen ductu naturæ pandiculatione , &extenfioneartu uin tentatexprimere , & excutere quodlibet ani maldumevigilat. VII. Somnium dormienti ſomnoplerumque leviori contingit ex eo , quod ſpiritus coacer vati , & mox percolati in cerebro irregulari& in VI. Somnus &vigilia ad imaginationemquo que pertinent. 1. Vigilat animal cum ſpiritus in partes corporis diffufi eas turgidas tenſasque red dunt,præfertim nervos. II. Tunc autem fibrillæ cerebri agitantur indefinenter : ofcula nervorum per quæ ſpiritus defluuntaperta funt : unde co piamnonmagnam fpirituum ,certènon omnes illos cerebrum continet,&apud fehabet. III. So mnus autemincidit cumceſſante agitatione cere bri,orificia nervulorum concidunt &premuntur, idque potiffimumex eo,quod ferofo humore ce rebrum alluatur , præfertim pars cerebri cinerea , feu cortex (cujus ipfius argumentum eft, quod in mortuis ex lethargo deprehendaturcortex ce rebri exundans ſero:) tùm verò fpiritus animales ductu fuoin cerebrumpernervos refluunt : quem admodumenim fi flamma ſpirando propelleretur excerebroin reliqvum corpus ; ceffante ſpiracu lo illo, &flatu contraheretur,& quaſi ſe cerebro redderet: itaſpiritus animales ad cerebrum redi reintelliguntur. IV. Hincartus &mufculi cor porumflaccefcuntdeſtituti ſpiritibusper fomnum &omniapariter membra , quæ diſtentapermane bartope mufculorum : inde palpebræ concidunt &oculosintegunt. V.Hincdetumefcentibus mu ſculis in fomno fit expeditior ſanguinis circula tio pervaſa non expreſſa : inde incalefcunt exti mæcorporis partes: nutritio quoque probèpera gitur ; vapores&halitus avolant per porosexca Jore diductos : corpusqvetotum reficiturdumin terim ſpiritus in cerebro recoqvuntur. VI. Non tamenſpiritus omnes animales abeunt ex artubus ad cerebrum , fedpotiffimumilli , qui functioni busſenſuum,&motuiſpontaneo impendebantur: non item illi, qui motus vitales , & naturales ur gent quos ſectione tertia dixi profluere ex cere bello. Hinc eft quod motus hujusmodi optimè peraguntur in ſomno. VII. Somni conciliandi diverſæ funt caufæ: earum una eſt, ſiſpiritus per nervos & fibrillas cerebri excurrentes aliqua quafifermentatione aut coagulatione ſiſtantur , & fixentur : quem effectumpotiffimum narcotica, &foporifera, ut opium , præſtant. VIII. Mur muraqvarum ,& muſica ſomnum inducit ex eo, quod multa contentione ſenſus unus , auditus nempè, objecto ſuopercipiendo applicetur , indè reliqvit ceſſant à functionibus fuis , nec in eorum organis ſpiritus cientur , mox verò auditus ipſe nimis intentus relaxatur,& inde fit fomnus con cidentibus omnium ſenſuum organis. IX. Uſus ſenſuum fomno intercipitur , quia nerviſenſorii compefita agitatione ferantur juxtadicta num. 5. hincinordinate concitant fibrillas ſpecierum,quæ afficiunt fenfum internumperinde, ut fi ex obje topræfenti perſenſusexternos adinternumaf fectio traduceretur. II. Non folum homines ſed bruta quoque fomniant iisdem de caufis ; inde quandoque dormientes canes agitantur , & la trant. 111. In fomnionulla intervenit intellectio verè ſpiritualis, fed mera imaginatio ex phantas mateexcitato,quodipſumclarè &difſtinctè intel ligetquisquis vigilans fedulò animadvertatdiſcri menfui ipfius fomniantisà ſe vigilante : depre hendet enim illud in eopoſitum effe , quoddis ſert. 1. Theologiæ naturalis ſtatuetur proidea,& conceptu inteilectionis ſeuperceptionisverè ſpi ritualis : nempè effe confciumfui,&indeconten tum. Suntquidemquidicantperceptionemphan tafticam inhominefomniante afferre fecum actum aliquem, confufiffimum licet , ſpirtualem tamen , idque ex eo, quodaliquo pacto homo fomnians reflectat , ſeu animadvertat : unde quandoque ſe ſomniare fomniat , aut non ſomniare ſedvigi lare : qui actus reflexionem & confcientiam quandam animæ importare videntur. Dicunt ta meniidem authores reflexiones & perceptiones hujusmodi ſpirituales in fomniis adeo tenues ,& imperfectas eſſe , ut ex illis minimè fiat , quod humanomodoagatur , hoceſt ex deliberatione &cumlibertate , quidquid fomniando agitur. E quidemcertumeſt ex inductione omnium ſapien tumhocpoftremum: namconftatDeum aniinam corporinonjunxiſſe ut ſomniando moraliter o peraretur. Præterea minus probabiliter ponitur imperfecta intellectio illa ſomniantis : cum in ſpecies ſuaſivas phantaſticas (ex diff. 27. Logicæ) homini cum brutis communes referri facilè pos fint reflexiones illæ ſeu potius fimulacra , imita menta reflexionum , quæ experimur in fomniis. IV. Ab imaginatione ſomniantis determinantur motus pathetici inejus corporejuxta differtatio nem ſequentem. V. Quandoque etiam motus ſpontanei : nam contingit ut agitatio ſpirituum in fomniis propagetur ad nervos vertebralest inde fit ut fomniantes locoſe moveant, & mem brajactent : cùm verò ſpiritus in nervulos fub eunt deſtinatos ad inceſſum tunc dormien د tes confurgunt , ſe veſtibus induunt, difcur runt per civitatem. VI. Idipſum fine ulla ima ginatione , in qua propriè ſomnium pofitum est, contingerepoteſt: videlicet ſi ſpiritus non a gitent fibrillas phantaſmatum د ſed unicè deflu ant in nervulos deſtinatos motui ſpontaneo ; tunc flaccidi laxiqve fiunt , utque chordæ laxæ remis fæquenon ſonant: fic nervi cerebro non commu nicant affectionemſenſibilem. X, Quodfi viex trinſecâ agitentur dormientis membra , valida illa motio adusqve cerebrum propagatur: indeape iuntur oftiola nervorum affluuntqve ſpiritus in R.P.Ptolomæi Philoſophia, enim velut automata dormientes aguntur , & in cedunt. VIII. Hactenus expofitis proprietatibus ima ginationis cave ne accenfeas figmentun: Arabum nonnullorum, Avicennæ præfertim , venditan Ffff tium ! 1 Phyſica particularis De corpore animato. 594 tium tantas ineſſe vires imaginationi utmira fa- co movere : lingvisautem incognitis loqvi , & cereimaginando poffimus : ita ut qui eam habeat præftantiffimam poffit ejus vi occurrentem equi tem ex equo dejicere,itemcorpora graviffimalo milia fabulofifima deliria ad fucum faciendum Muhannettano popello ab his circulatoribusdi Citata. DISSERTATIO VI. DefacultatePathetica, ſeu deappetitu fenfibili. Dreliquas vires & facultates internas progredior , & eam hic expendo , ex qua motus illi ſenſibiles pro د Auunt qui paſſiones ſeu pathe mata-dicuntur,eaqueappellatur ap petitus ſenſibilis. SECTIO PRIMA. Natura,& organafacultatispathetica, &fenfi I. biliumpathematumdistributio. Væ vulgò quoque dicuntur paffionesſeu Q perturbationes præfertim in homine tri pliciterconfiderari poffunt: primoutfunt motus & affectiones corporis animalis : fecundò ut funt affectiones ipfius animæ percipientis illas corporeas : tertiò illæ eædemaninii affectionesut denominantur bonæ vel malæ moraliter dignæque præmio , vel pæna : fed cum hæ poftremæ ad Ethicam pertineant ; in ſectione præfenti prima rum principia ortumque diſqviro ,inalteraſecun das expediam. 11. Hujusmodi principium'univerſim dicitur appetitus fenfibilis inditus tùm brutis , tumhomi ni : quique antiquâ & adæquata diviſione tribui tur in concupifcibilem , & irafcibilem appetitum: cujus divifionis apta analogia in gravibus effe po teft, quæ duplicem nifum habent, ac veluti appeti tuminnatum,unumad motum,alterumadquietem : porrò finispropius,&explicatiusreponiturprimo in cuftodia& confervatione nexus organorum,& partium ipſiusviventis; horretenim natura anima lis ſolntionemhujusmodi nexus horrore quodam velutipublico,& communi omnibus partibusper inde , ut peripateticè dicitur naturam univerſam horrere vacuum horrore diſtributoperfingulasU niverſi ipfius partes. Alterum quod pro finepro pofitumeft appetitui eft operatio vitalisfacilis ,& adæquata extotocongruens atquerefpondensvir tuti fuæ &endelechiæ : ex quo ipſo datur intel ligi , quid fit bonumfenfibile: nempè quod vulgò diciturobjectum appetitus corporei : eſtenimaffe Gioilla ipfa&impreffio inducta,&excitata invi vo corpore ,& determinata ab externo objecto, quod proptereà mediatum & ultimuin non vero proximum,&immediatumbonumappetitus re&è dicitur. IV. Defede, &organo potentiæ appetitivæ diſquiritur. Ariftoteles principium hujusmodi motusincordepofuit præfertimlibro 3.hift. anim. cap. 5. ait enim principium nervorum omnium cor effe quod quidem nobis noftrisque placitis confonat : cùm enim ſextæ conjugationis nervus cerebrum alliget cordi, indè reciprocant motus à corde in cerebrum,&viciffim: quæque affectiones patheticæ à cerebropropaganturinſenſibiliter , & ſenſumetaphyfico,incordeoriunturſenſuphyſico: namperturbatio appetitus &pathema(juxtaprima rurfumqve eorundem gravium niſus alia ratione ,ejusconfiderationemexn.1.) maximèſe proditin duplex eſt ,unus adimpedimenta occurrentia per viam motusvincenda ,& tollenda ; alter ad refi ſtendum, &renitendumexternæ violentiæretra henti ipſum grave àquiete ſua. Non diffimileni ſus appetitionis tùm ad motuin eſtverſus propor tionatum finem, tùm adquietem incodem fine: atque exinde itemurget adobices amovendosaut arcendos , ardui fint licèt & fuperatu difficiles , qui aut prohibeant motum ad finem , autpertur bentquietemin fine. Hinc motus concupifcibilis in amorem & odium dividitur , irafcibilis in auda ciam ,&timoremcum minutiori diſtributione ex qua conjugationes feu paria quatuor mox expo nenda ſepono: ad ea enim faciliopera cætera pa themata referuntur. III. Finis facultatis appetitivæ ſeu patheticæ eſt perfectio animati corporis : fcilicetut benè ſe habeat ac perfe&è fun&iones fuas exerat : quod eſtveluti centrum ubi viventia quiefcunt. Hic corde pofitaenimeaeſtinfermentationequadam& effervescentia ſanguinis,& fpirituum animalium,ex quibus cor præ cæteris corporis partibus cietur,& tumultuatur. Quodfi deorgano , & fede revera primaria quæratur ubi vis pathetica conſiſtat , il lamipſamprobabiliter efſſe dicemus quæ ſedes ,& organumeſtphantafiæ. Cumenim exprævia ima ginationedetermineturappetitus&paffio,nififu perflua&otiofavelimus accerfere ; ineodemple xuretiformiinnumerabilibus venulis arteriolis , & nervulis intexto collocanda 'eſt illa animalium vis , unde oritur motus ipſe corporeuspaffionis, qui deindè per aperta oftiola nervorum traduca tur cumſpiritibusexindè commotisinomnescor poris partes , ac potiffimum inorgana , & membra illa quæ usque adeò inde aguntur , & incitantur, utpaffionis illius videantur præcipua ſedes & or ganumeffe. V. Adhosmotuspatheticos quemadmodum etiam Differtatio VI. Deappetitu. etiamadſpontaneos,& naturalesexponendosac commodatiffimam affert analogiamMaignamor 195 namimaginatioipfiusboni fimul quoquedetermi gani mulici & organœdi : quod ſcilicetanimaper affectionemdeterminataadincitandos,&edendos motus prædictos immittat, autpenetrare finatper tubulos fibrarum nervearum fpiritus animales perinde ut organœdus reclusâ tubuloruin organi paraglofsa,(videlicetcùmpalmulasorganipremit) vento&aericomprefioviam aperitutfubeat,&li gulastubipercutiat&illævibrentur&fonumedant eumque diverfum provarietatetuborum,ligula rum,ordinum, feu regiftrorum&c. hæc itaque ſi accurarius obferves perpetuam indecomparatio neminftituerepoteriscircaminutiora quæque ad juncta &proprietates motuumanimalium:livepa theticosfivefpontaneos,feu naturalesexamines, VI. Paffionum aliæ fimplices , mixte aliæ, ex illis conjugationem primam evolvendamag gredior , quæ amorem odiumque complectitur: I. Itaqueamor,aff.Aio,&motuseftpofitus inpro lecutione:odiumverò motus eftfugæ: illejuxta primam acceptionempaffionumexnum.1.induci tur ex imaginationeobjecti alicujus congruentis animali:exindeenimperoftiola nervorumillapfus afluxuſque ſpirituum fit ad urgendos cos motus Corporeos,quibus animal appetitobjectumillud hoceftpetitadillud(cilicetexhacetymologiade claraturquidfit profecutio. II. Objectumdiverfo modoeffepoteft animali conveniens; hinc dividi turamorquaetiam ratione motuscorporeuseft, ductoamorumdifcrimine exdiverfitateipfius im preſſionis,& affectionis patheticæ:hincfames & fitis,amoris ſpecies quædam eſt:adaliamrevocatur generalisilla paffio , quæ animalis inſtinctusdici tur : acdeniqueilla, quæ communiffimè amorap pellatur. III.Motus hujusmodicumendelechiaſeu perfecti-habentia corporis animalis perficitur : non enim imaginatio illa objeti duntaxatdeter minatexternos motus animalisprofequentis obje Etum; fed interiores quoque ciet motuspotiffi mumconducentesoptimocorporisftatui. IV. Inde vigente amoremelius fanguis circulatur , coram pliatur,pulfusetiam eſtmajor , refpiratio itemob affluentemcopioſumſanguineminpulmones;unde pectoris quoque coſtæ folito altius attolluntur, & ſuſpiria crebroducta. V. Calorblandusallapſoſan guinetotocorporeintenditur:nimirumfecretione, &percolationehumorisaqueiefficaxfuaviter red diturigneaparsfanguinis:ille verò humor abit in fudorem,autfervidumhalitum diductisobæſtum poris. VI. Exdiffuſione ſanguinis , humoriſque oculi ſplendent & turgent: & quiaretina incaleſcit ad avertendam ampliorem lucem ſemiaperti funt &nictantes. VII. Denique fibræ nerveæ veluti æſtuſpirituumcommotæmicant &inordinatefub filiunt :unde quandoquebleſalinguavoces vix for mat: cruratitubant,&pedibus confifterevixpof funtamantes, Contrariaferè omniacontinguntex oppofitoodiipathemate. VII. Audacia , &timortuncexcitantur, cum inprofequutione boni occurrit, aut imaginamur occurreredifficileimpedimentum. I. Hujusmodi quidem imaginatio fimul inclinat ad ceffandum ab objecti profequutione : adeoque adviamobſe randam ſpiritibus animalibus nedefluant in ner vos : hinc fit conflictus determinationem : natboniprofequutionem, acproindenititurutre laxentur,diffluantq;perorganaſpiritus: analogiam habesinmotulocaliex multiplici impetuaddiver ſasviasdeterminato, Siitaque prævaleat induta exdifficultatedeterminatioexurgitea paffio , quæ eſttimor. II.Extimorecomprimunturſpiritus,ac prohibenturà centroadcircumferentiamproflueres hocefttumàcerebro, tumàcordeadartus, &reli quamembra:indeillatremunt. Frigidiora eti amredduntur quia circulatio fanguinis magna ex parteprohibeturcompreſſis arteriis &venis àvici nis partibus concidentibus ex defectu fpirituum. IV.Quod fiprævaleatdeterminatio adprofequu tionemboni audacia eftmagnocum fpirituum af Auxu: undeardorintotocorpore,quidiffimilis ta menabardoreinductoexamore:diverfitatiscaufa fermentatioeſtſanguinis in audacia cumhumori busacribus,feu biliaribus , in amore verò cum al kalicis:alludoaddiffert.ult.phyficægener. VIII. Spes&defperationonmodofpiritalesfunt actus,fed corporcæ quoque paffiones;nam exD. Thomabrutisetiam ipfisinfunt, e. g. cùm canis prædamvidetdiftantemnimis,contraeamnonfer turquafi exdefperatione: inducitur autem hujus modi affectioexeo,quodimaginatioprædæ diftan tis determinet ad deſiſtendum àprofequutioneuti evenit intimore,cum hoctamen difcrimine,quod timorutdiftinguituràdefperatione corporea,circa bonumnegativumleucirca evitationemmaliver. fatur, Spes autemdebono eſt profequendo, cùm difficultatem tantam adjunctamnonimaginatureffe animal,quantamfentitcumadaudaciæmotusinci. tatur: fedhæcpariapaſſionum ulterius expone musindiffertationibusethicis, IX. Delectatio, veldolor,autaliispromifcue nominibus lætitiæ ,gaudii , voluptatis, triftitiæ , fubinde appellata paſſio qua parte poſita eſt in motione corporea determinatur ex imaginatione boni vel mali ſtatus , autaffectionis ipfius cor poris animalis,ſtatusinquam feu affectionis: ete nim litigarenolo, autdecidere pervulgatam quæ ftionem:utrùm delectatio confiftat infieriutPla toſenſit , vel infactoeſſe utAriftoteliviſum eft. Doloritaqueex imaginatione , &fenfudivifionis autcompreffionis eft, &tactus ſenſionem confe quiturimportunamtamen,&oppofitam termino, &fini appetitivæ facultatis ex num. 3. inde enim eſtdolor, iſque vel exaffectionetotocorporedif fusa,velunitantumpartihujusimpreſsa. Porrò, hujusmodi affectio quandoqueextrinfecus infligi tur : aliquando ex internafermentatione, aut æhu fpirituum,&humorum proficifcitur. X. Illud maximènotabis dele&ationem eſſe vel ceſſationemdoloris , vel ejus quaſi initium : etenim moleſtiæ acdoloris antecedentis ceffatione ferèomnis voluptas corporea continetur:abinitio itemdoloris delectatioprodit: ſcilicetextenuiſſi mo, &minutiffimoquodamſenſudivifionis, affri ctus , & compreffionis, quæ fi crefceretfibrillæ, quibus inefttangendi vis mutuò divulſæ , & na turali fuo plexu emotæ dolorem determinarent. Hincdifferuntpermagis &minusutdiciturvolup tas &dolor : idque exinftitutione naturæ ſapien tiffima: cùm enimendelechia , &perfecti haben tia ſentientis vitæ in motu ,& quodam partium Ffff 2 1 cor 196 corporearumquafifluxu confiftat, ex quo tamen continuodiffolvitur ipſum vivens corporeum,& Phyſicaparticularis De corpore animate. eft triſtitia ſcudolor item ſpiritualis , &confequi tur corpoream affectionem tanquam erga illam ex partequotidie moritur ; propterea ſenſus vo luptatis,quægratiſſima&efficaciffima eſtomnium corporearumpaffionum eft enimillaquæunicè, &extotoplacetutexinde italicè abfolutè appel Jeturpiacere: propterea , inquam,ſenſusvolup tatis corporis animalis hujusmodi perfe&iffimum tatumconfequitur. Petuntur porrò triaad im preffionemvoluptuofam.I.Ut mollisab objectoaf fri&us fit,&concuffiomultarumfimul fibrillarum infenfibilium. II. Ut plexusillarum idoneusfitad gratam fenfationem. III. Utcreberminutuſque ſit confequens motus& agitatioiniisdem fibrillis. Hactenus fimpliciapathemata : exmixtis iram duntaxat innuo ( innumerabiles enim aliæ paffionummixturæpoffunteffe)exqua determi nantur fimul ii motus corporei,quos audacia , & dolor procreant ; ira enim inducit adfugam ab objecto malèafficienteiratum animal , at quoniam fugadifficilis apparetinde audaciaconcitatur. : XII. Illa , quædicitur propenfio naturalisin motumpaffionum , & incitatiorindolesin unum præaliis pofita eft in agilitate ,&difpofitione in jenfibilium fibrarum ad certas affectiones,&mo tus ut fimili quoque de cauſa provenit aptitudo naturalis externorum membrorum ,vel ſenſuum admotusactuſqueſuos: inclinatioverò habitua lis exeoeft , quodrepetitioneacquum,&motuum redditæ fint fibrillz agiliores, &enodatæ magis ad cofdem iterandos :phantafmataetiam,ex quibus ortumhabent hujusmodi motus,exculptafint ma gis ,&vegeta.. 2. SECTIOII. Depaſſionibusjuxtafecundamacceptionem. Vnc obſervo paffiones quatenus præter N affectum corpus, animamquoq; afficiunt, acpotiffimumanimamrationalem. Paffio itaque hocpacto accepta modificatio eft , quam confequentemex paffione corporeâ jam expofitâ percipit, & experitur anima , quæque aliter ex ponivixpoffe videtur , quamhis vocibusattente prolatis: placet, &difplicet, hoc enim eſt cujus conſcia fibi eftanimacum paffionemovetur. 11. Quoniam verò commotiones corporez aliæfuntcorporicommodæ aliæ incommodæ: cùm primæplacentanimæ,ſecundædifplicent,illudpla cet estdelectatio ſpiritualis , hoc autem difplicet, : 1 nutusquidamſeuabnutus. Atquia lætitias quoque &dolores habet anima ſpirituales nonexcitatas exoccafione fimi lis affectionis corporeæ : indeviciffim contingitut hæ affectiones ſpirituales determinent analogas affectiones,& modificationes corporeas: etenim cumexmirabilinexu animæ cum corporeimagi nationes corporezcomitentur intellectiones ſpiri tuales, exindequoq;commotiones corporeædeter minanturabintellectione&volitioneſpirituali:ni mirum per energiam fimilemſuperius expofitæ, qua animamoverepoteſtorganacorporis. IV. Hactameninreſumma accuratione di Ainguendifunt actus phantafiæ&intellectus,vo luntatis & appetituscorporei: fubtiliffimum enim perinde acobſcuriffimumdifcrimen intereſt , cu jusgratiaadverto ſequentia: 1. cùm per fomnum tuminvigilia fine imaginatione corporeaexcitari poteſt paffiojuxtaprimam acceptionem , quemad modum determinantur aliæ corporis affectiones, &motuscitra imaginationem animalis : quandoq; tamen cos motus ſubſequiturrefpondens imagi natio,& intellectioquoque:quinetiam voluntatis affenfus &complacentia tum decommotione illa aliundelicetdeterminata , tum de objetoipſode terminante. II. Exfola imaginationedeterminari poteft affluxus ſpirituumperfibrillas nerveas , & inde paffio corporea, idque fine ullaintellectione. &perceptione ſpirituali, acproindefineulla vo luntatis lætitia immocum dolorehujusactriftitia, &deteftatione. III. At quandoqueex intellectio ne , & volitione fit initium motuum corundem. IV. Effe poteft utnequelætitia, neque dolor vo luntatis præcedat aut fubfequatur ſedcirca alia objectaverſeturinterimſpiritualis affectio. V. Virtute & energia animæ fieri poteftut paffiouna , feu motusunuspatheticus æquilibrio alterius motus,&paffionis excitatæ compenferur &comprimatur,atqueitaoppoſitimotuspaffionum exadverſo nitentes tranquillitatem animæ paca tiffimam tucantur. Exponitur exdictis demotu locali : poteſt enim anima diverſam imaginem phantaſticamexcitans ,determinare motumfpiri tuumoppofitumexdiametrovel aliterprimo mo tui pathetico ,v. g. fi primus fuit adcircumferen tiam,ſecundus fitadcentrum:atqueitavelomnino, vel pro rata ceſſabitprior motioſpirituum,& ante cedens paffio... De motu animalium ſpontaneo. Otum paffionum , vel appetitus conſequiturquidiciturmotusſpo taneus, quo videlicet animal artus &membrafualoco movet: hunc porròmotumquatenus re vera ſpontaneus eft,præceditimagina tio temper&actus appetitus: neque propriè eft いつい motusvitalis , ſeu vita inactu ſecundo, fedquaſi effectus , & fignum hujusmodi vitæ. Fit autem acceptadeterminatione àcerebro ex primario in ſtituto naturæ, &proximè peragitur operámuf culorumplerumque faltem. Dixiexprimarioin. ftitutonature, namcùm motusſpontaneuspræci puusanimalisfit ,inceſſus; experimento obfervatur DiffertatioVII. Demotuspontaneo. turabſciſſocapitenonnullaanimaliaincedereutla certas&anſeres:tuncautemmotusillenondeter minaturàcerebro,ſedvia extraordinariaàſpiriti 597 &dicuntur antagoniſtæ:adeum finem utunusex bus animalibus affluentibus ex ſpinali medulla ad mufculos quantumſatis eſt,utaliquandiu incedat ! anſer. Dixi item operamuſcutorumplerumý,non unicèhuncmotum perfici :etenimfineoperamu ſculorumininfe&ispræfertimvolatilibuseſtmotus, &inceſſus: utpalameſtinmuſcis,papilionibus&c. Qvidquodin homine quoque ad movendasſpon taneèminutiſſimas fibrascerebri ipfius , undèexci tenturadlibitum ſpecies&phantafmata,nullusufus eftmuſculorum... Athicduo inanteceffumadvertes:primum,di Icrimeneſtmotum interpartium&motum totius corporis ,utrumque quidemſpontaneum; fed po ſtremusgeneratim inceſſusdicitur: exeoque ſtatus endumeft,qvæfintanimalia,quædicunturZoophy ta,feulocoſenonmoventia;utoftrea,conchilia& . hæcenimmotumſpontaneumpartiumhaberepof funt;nonverò motum, quomotispartibuscorpo ristotumcorpusincedendopromoveant, Secun do: motus ille qui advoces edendasorganis lo qvendi imprimitur, ſpontaneus partialiseft& ope , mufculorum multiplicium perficitur. At evenit quandoqueut diſtracta imaginationevel nimisins citatâturbenturlocutionismotus,unde titubatlin gva utebriis folet: cùmenimmotusſpontaneusab imaginatione& appetitione determinetur, fiilla alioavocata, veladdeterminandosalios motus in tentahosnegligat,nonillabentur ſpiritusanimales in organavocisutpareffet ad eosmotus appofitè peragendos. illisdiſtendatur , cùmalter contrahitur , movetur quefpontaneèparsillacorporis : quidam muſculi antagoniſtamnonhabent acſeſoli moventurnec oppofito niſu æqvilibriuminvicemfaciunt : nifi ad fummuminterparticulasproprias&fibras invicem connitentes. Mufculi ex præſtituto fine naturæ funtad peragendummodumſpontaneum: ambigitur ta mennumquidammuſculimotuietiamnaturali,de quodiffert, ſequenti , deſtinentur. Videlicet dia phragma muſculuscreditur , itemque ipſum cor utriusque auteminotusnaturaliseſt: addemuſculos palpebrarumaliunde moveri ,quàmexdetermina tione ſpontanea: hincetiamnobisnonvolentibus palpebrenictant. V. Difficultas quoadhancremvertit ineхро nendârationequâ contrahantur&dilatentur mu ſculi ,&indemembramoveantur. I. Dico à po tentialoco motiva cujus ſedeseadem eſt acphan tafiæ determinari progreffum ſpirituum anima liumexcerebro pertubulos nerveosapertis oftio lisutinfluant admufculos. II. Nonfolitamenſpi ritus athuentes inducunt contractionem aut didu ctionemmufculorum; fed alii quoque ſpiritus as fervativeluti in conditorioiniisdem mufculis,præ fertim in fibris carneis&glandulofisconſpirantad hujufmodimotus. III. Advenientesdenovo ſpiri tusdum immiſcentur cumhis aliis , eos quafi fer mentant: undefit mutatiomultiplexin illistumra refactionis tum elaterii tùmeffervefcentiæ , ex qua deniqvemutatione intelligi facilè poteſt contractio vipfiusmufculi. :: I. M Demufculis pracipuis motusspontanei organis. .. Ifculus ex tribus partibus integrantibus conftat : corpore ,capite , &cauda ſeu tendine ,quæ alligatur articulo offis,vel alteriuspartis ſpontaneemovenda:eſt autemhu jusmodicauda fafciculus fibrarum nervearum . Corpusveròdiſperſas,&immixtas fibras nerveas &carneas habet,&in latiorem figuramexpandi tur: licetomnibus mufculis una fimilis figura non fit; fed alii rotundi , oblongialii,obliqui&c. caput ſeu ligamentum,ſeuprincipium mufculiadhæret alteri offi immobili,vel cartilagini : &verfus illud mufculus contrahitur cum dimovetur ſpontanee parsillacui alligata eft caudaſeutendo. Suntautem plures ex mufculis qui hujufmodi tres partes di ſtinctas non habeant , ut qui ad movenda labia, frontem, lingvam,oculos&c. inſerviunt ,qui verò oſſa moventdistinctius caput,&tendinempræfe. runt. II. Connexiomuſculorumtotiuscorporis tan taeft,utcarnemcontinuam componant, vixqve commiffura,& intervallum arte anatomica poffit difcerni. Hinc fit, numerum mufculorum huma nicorporis in dies obſervari majorem : qui enim trecentiGalenoviſiſunt,jamfupra quingentosnu merantur. : III. Adarticulos offium plerosque plures ſi mulmufculi alligatiſunt,velutifunesadnaviumma tos. Porròex illisbini quiqueſuntinvicemoppofiti VI. Hisftatutisſupereſt duplexviaexplicandi motumprædictum:velprimocum Stenone&aliis fidicas: propterea muſculumcontrahiàſpiritibus influentibus , qvia ab iiselevantur&obliqvantur mufculi fibræ carneæ: exinde enim cumſtringis pugnumintumefcit brachium ſeutorilacertorum: ſcilicetmuſculi in latumdiftenduntur &dilatantur, atqueitacontrahuntur. Analogiam habes inſca laportatili , quæ gradus habeatverticillishærentes, cùm enimillalatiorfit; contrahitur: contra cùm conftringitur. Dubitarepoffes quo pactoàſpiriti bus molliffimis tantâ vi contrahi , aut diſtendi mufculi poffint & per muſculos extolli & erigi offſa ita utv. g. bajuli enormia pondera ſubſtinere &ferre poffint,contraquorumgravitatem nitun tur;&refiftuntæquilibratomomentooffaàmufculis creta: fed dubitationem depones ſi memineris exdiffert. 22. phyſicæ gener,de qualitatibus ſet. 3. de raro ,&denſo, quantam addat vim attracti vam&ſuſpenſivam funibus minutiſſimarum aquæ guttularum aſperſio & ingreſſus in poros funium = parem enimvim&virtutemſpirituslicettenuifſimi penetrantesperminutiffimos porosmufculisindu cerepoffunt. VII. Dici ſecundò poteſt adexponendum id ipſum ,mufculum contrahi ex elaterio naturali fuarum fibrillarum ſe reducente , idque ex eo, quod per allapſum ſpirituum antagoniſta muſcu lus ejusqve elaterium immutetur &laxetur ,& ita tollatur æquilibrium,&parniſus,quo hic antago niſtaprohibebatnealterſereduceret: quemadmo dumenimper ignem immutatur elaterium caly bis,nec non nervi tendentisarcum; ita perſpiritus ani 1 598 animalesevenire idipfum poteft. Noncaret qui Phyſicaparticularis De corpore animato demdifficultatemodushicexplicandi vix enim intelligitur quomodo naturale duntaxat muſculi elaterium fibi relictumdeterminarepoffitelevatio nem,&fubſtentationem maximorumponderum: ſtemq;agitationemvelociffimammembrorum,quæ fit per contractionem& diductionemmufculorum, Si enimelaterium uniusmufculi æquilibraripoteſt ànifu antagoniſtæ cur non æquilibrabituranisu gravitatisponderum? Refpondenteruditivirimu ſculorumvimelaſticammaximam effe, idq;com probariexeo,quodinluxationemembrorumten fioelaſtica tantafitutvix luxatum membrum re ducipoffit: tùmquodmortui animalisreductioela ftica eafitut e. . oculicadaveris aperticlaudinon poffint,&brachia diſtenta flecti : fedutrum rigor cadaverumin elateriumunicè refundendusfit me. ritodubitabis. יו 1. P De incessu animalium. 11 : . : Rimarius ,qui opera muſculorum fiat mo tus fpontaneus,eſt inceffus, quique ab ani mali peragiturmiroinſtinctunaturæ:ſcilicet movendopartescorporisfeorfumdeterminaturita totumcorpusutlocomoveatur: hocautemnatura dictante, nec animali ipfoproprietates&circum ſtantias hujus motus cognofcente perficitur per pluresmotusmixtos circularescosque exentricos diverſique ſegmenti. E.g. in hominis inceſſuper omnempaſſummotus curvus multiplexcorporis partiumfit:ficmoveturfemurquodjungiturtrun coperunum ſegmentum circulare:per aliudagi turcrus connexum femori: per aliudtalus con junctus cruri : ficcalxtalo,tarſus calci,tarſodi giti colligati & congruentes , quique ſegmenta circulorum diverforum fimul defcribunt. Etenim motufimplicirectoqueprogreffio&ambulatioho miniseffenonpoffet attento centrogravitatis& li neadirectionis , quæ per bafim corporis ſtantis tranfiredebetneillud corruatexdiffert. 13. phyſ. gen,degravitate. II. Itaque adrectè intelligendum hujusmodi motumrecolendafuntquædixi differt. 20. &21. phyſicæ generalis de motu mixto circulari , & æqvilibrio libræ ubi nonnulla proſtant admotum animalium pertinentia : obfervanda quoque eſt compages offiumpotiffimum inhumano corpore: ut ſcilicet caput offis unius mobiliter inferaturin cavitatem feu , utdicitur , acetabulum alterius oflis,(quæ infertio articulus eft) utque ad hoc ut facilèdimoveri & circumagi poffent invicemoffa inſerta, nec affrictu ipfaconfumerentur ; lubrica quædamcartilago&oleofaconveſtiatcavitatemu nius&caputalteriusoffis: eavero cartilago indu ratur, &offea evaditin ſenibus,qui proinde diffi cilè curvari& flectipoffunt. 111. Homocumftat, lineadirectionisà centro gravitatis inter pedes ejus media pertranfit, atque ita corporistotumpondus exæquo velutigeminæ baſi utriquepedi incumbit. At dum ambulat ea demlineapermediumpedeminnitentemterrætan quamperunicambafimtranfiredebet:exdiſſerta tione 14.phyficæ general. ſect. 3. alioqvin homo concideret. Hinc fit ut alternis pedibus homo ambulans innitaturtotiusponderecorporis. Quá dropedesverò tantùm binispedibusexdiametro oppofitisalternatim incumbunt quos innixos ter ræhabent. > IV. Neutro tamen pede ambulans omnia quiefcit;nampofteriorfolis digitisterram tangit eamqveurget, &pellitut moxdicam ; anterior verotarſo&planta contingit terrameiqueinni titor. : V. Exmotuutprædixicirculari fituthomoim motusſtansaltior feipfoambulantefit,quiacircu latione artuum fitcomplicatio quædam e.g.exfe more&crure:inſtationeveròexutroque recta& crecta linea efficitur adeóq;altior. A VI. Progreffus autemambulationisut fimilium inceffuum fitexeo, quodpes poſteriorexcontra Etionemufculorum , quiad pedemelevandum re trorfum inferviunt, impellatterram impulfumixte determinationis retrorfum&deorfum : qvia verò terræ impedimentum eſt inamovibileper eumim pulfum, ideò juxta regulasmotus (exdiffert.12. phyf.gen.)impetusreflectitur&exreflexionepro jicitcorpusipfumantrorfum perviam mixtamcir 4 cularemdeterminatam ab impulfupedis:atqve ita projectum corpus fuftinetur pede anteriori per eundemimpetumetiamipſoprojecto : ficunusfit paffus,&alternèrepetitoimpetuex pluribuspaffi busambulatio. : VII. Analogiapræſtò eſtquoad impulfumpedis pofterioris inpercuffione pugni:urenimunomu ſculocontracto,&cedenteantagoniſtadum redu citurbrachium velociter in obicem oppofitum in via incurrit atque ita pugno obex percutiter fic quoq; per fimilemcontractionem muſculivicinum obicemterræpercutitpespoſterior: mixtatamen determinatio deorfum&retrorfumpetit contra ctionemduorummufculorum laxatistotidem an tagoniſtis. Hicrationemhabes curdifficilisfit am bulatioperarenam:exeaenimimpetusnontotus reflectitur in corpus,cum arena fitobex fuperabi lis. Itemcurpericulum fitlapfuscumpespofterior veſtigium fallit,hoc eft obicemimpellitvelmobi lem,velitautpes ipſepoſterior loco moveatur; tunc enimpes anteriorin tempore projici& di ſtendinonpoteft, utfit pro bafiadexcipiendum corporispondus, utqve perilluunlineadirectionis pertranfeat. 1 VIII. Hominis ſaltus,curſus,aliiquemodiin cedendi facilè explicantur per majorem impe tum, quo trudatur terraàpofterioripede: unde reſultus&reflexiofiatcum majoriimpetu. Adfal tumautempetituragitatio corporisvel antecedens curfus:idqueadconcipiendummajoremimpetum, utinfundacontingit,quæidcircòcircumagitur:in dèveròreflexioobimpulfamteramcumtotojam conceptoimpetu perficitur. IX. Advertes autemhominem cum actu fal tat,novumimpetumfibi imprimere non poffead promovendum ſaltum, licètinterim agitarepoffit pedes & partis motuſpontaneomoveri: ratio eft quia deeft obexexcujus reflexioneomnis inces fus adeóque &faltus eft. Quod nonnulla anima lia agiliora fint adfaltum uttigris ,felis , locuſta quoque &pulices , referendum eſt in crura lon giora ex quibus circuli majoris ſegmenta defcri buntur inmotuacproindè corpora ſua excutiunt &pro Differtatio Demotunaturali. &projiciant validiùs. Analogia extat infunda 599 itainceſſusprohibeatur : deindeperlatum dimittit longiore longiuslapidem excutiente; & rationem habesexvectelongiorejuxta differt. 21. phyſicæ gener. X. Quoadreliqua animalia inceſſus fimiliter exponitur: atinprimis corum ſtatus obfervandus eft : quæenim latiorespedeshabentinparimole corporisminus alte eos terræ infigunt : ratio ex 1 differt, 12. phyſ. gen, ſect. 2. quia actionecommu ni pluribus partibus terræ imprimunt impetum, exoppofita ratione. Porrò validiffimis muſculis inſtructæfuntillæalæ, indemultum carnis , & ar cuatum os inpectoreavium,cui alliganturiimu ſculi. XIV. Cumavesfelibrant&quaſiſuſpendunt in acre nonomninoquielcunt: alioquin cum fint graviores in ſpeciedeorfumferrentur. Confertta menplurimum adeam fufpenfionem , quod licet gravius fitcorpus aviumſecundumſpeciemquam adeoque plures actionecommuni refiftunt , nelo- aer , attamen aerſubire debeatut furfum afcen co moveantur , & confequenter refiftunt magis, utpluraovain fundocaniſtriexlococitato. XI. Solus homoex terreftribus animantibus duobus pedibus ftare naturaliter poteft , quia muſculos femoris ita poteſt extendere , ut cum trunco femur non angulum , fed lineamrectam conftituat : atque ita centrum gravitatis tranfeat interpedes. Aves vero pleræque pedibus ſtant &ambulant, quia femoraadeòobliquantfubtrun cum corporis,utcentrumgravitatis fimiliterimmi neat perpendiculariterſpatiointer pedes. XII. Quadrupedes proportione fervata gra diuntur,&ftant uthomines bipedes. Reptilia ut lumbrici gradiuntur contra&ione & productione corporis : fibras enim annulares habentidoneasad 'motumperistalticum, de quoinfra :inde fit , ut in nitenteuna parte fibræ annularis in terram , atque ita compreſſa, aliapars tendatur , &tenſione ſua conſequentes fibras ad ſe attrahat &raptet , unde dictareptilia: ficinceduntetiam limaces. Serpen tes veròcomplicant corpus , hoceft arcuantin ſpiram , &ita fecundumpofterioremparteminni tentes terræ per reflexionem impellunttotum cor pusjuxtadictanum. 6. Polypus& fepiatractio ne gradiuntur : hoc eft applicantextenſas bran chias rei immobili, deindecontrahentes ſeſe pro ceduntintervenienteperistaltico motu. XIII. Aviumvolatus per reflexionem expli candus uthominuminceſſus: impellunt enim alis ſuis volucres aeremretrorfum,&inderefiliuntper lineam nonnihil curvam , vel anguloſam , rectam tamenſenſu phyfico:cujus analogiamhabes in re flexione lapidum projectorum fuper aquam ex differ.18. phyſ. gen.demotureflexo:plurimaitem analogia inter volatum , & remigium : alæenim proremis funt , quas avis proindeſurſum attollit peraciemne impellant aerem anteriorem , atque dat per foramina minutiffima intercepta plumis avium,quoddifficile fit à corpore liquido : utex perieris ſi laminamferream perforatam minutiſſi mèimponasaquæ:lenteenimhacpereaforamina ſubit. Adhæcaddeexdiffer. 13.phyf.gen.de motu fubfinem, fecundumaliquos aerem magnæ altitu dinis reſiſtere magis defcenfui corporum, quam minusaltum. XV. Natatusetiampiſciumfimilitudine remigii declaratur; ſtatus autemeorundem ſuſpentorumin media aqua exeo eft, quod piſces diſtendentes in ternas veſiculas æqualesſe inſpecie reddantaque : atqueitaquandoq; ſuſpenſidormiunt: aftringentes veroeas veliculas gravioreſque fa&i deſcendunt: automnino amplificantes levioreſque aquâ redditi aſcendunt: adhæcvidediſſer.2 de mundoadquin tamdiem. Diriguntveroviam impellendo cauda aquam& indeperreflexumimpetum corpusob vertituradcertamdirectionis lineam. Quandoma gna velocitate afcenduntveldeſcenduntperaquam ſeſecomplicantutferpentesperterram,&inniten tes aquæpofteriori promoventurperfaltus XVI. Natatores plerumque pedibus deorfum directis , & capite,extra aquam porrectonatant: ficenim æquilibriumfacilèfervant:nimirumcaput corumplus ponderatconftitutum in medio aerco, quamaqueo exdiffert. 13.phyf. gen. Pedibus im pellentes aquamex reflexione ſe promovent. Fa cilius autem natantſupiniquam proni exdicta ra tione : quia ſupinis caputconftituitur in medio aqueoadeoque plus detrahitur ponderis quam à pronisjuxta regulam Archimedispofitam differt. citata 13. Hincetiamfit , ut pinguesleviores fint inſpecie ,quam macri , adeoquefaciliusinnatent, pinguedo enim minusponderatquamcaro&offa, adeoque in majori proportione detrahitur rata ponderisexpinguibusquammacris, De motunaturali, ſeu vitali. Domnes motus ſpiritus per fibras nerveas dilapſi petuntur : videntur autem eruditis viris cum Vvilliffio ſpiritus ad motus ſpontaneos infer vientes exipſo cerebro defluere , illi vero quideſtinati funt motibus naturalibus ex cе rebello ubielaborantur emanare : fedulteriorcon troverfia eſt : utrùm motibus naturalibus hujus. moodi ſpiritusècerebrodilapſi famulentur: vide turenimvis motivavitalis &naturalisſedem ſuam incerebrononhabere , fed inipfisorganis&va fis quæ naturali motu aguntur: e. g. corfui mo tusprincipiumeſſe exeoprobari poffet, quod ex tractum quoque & punctum acicula moveatur , & vibret. Cæterum è cerebro propagari qui demſpiritus organis mobilibus vitaliter non ne gavc 600 gaverim ; reliquaverò in obſcuro latent. Itaque Phyficaparticularis De corpore animato. motus hujusmodi naturales ordine explicareag gredior. tet valvularum porta exventriculis exilit in arte rias. Cogita ad analogiam duos folles igniarios, quibus fingulis infint filtulæ geminæ cum valvulis opportunisjuxta diſpoſitionem cordis explicatam differt. 3. fect. unicaà num. 6. atque hi follesper I. Motuscordis, &arteriarum. Ervices ſecontrahit, &diducitcormotu, P qui ſyſtole,&diaftoleappellatur, quorum terminorum intelligentia fub lite eſt mox dijudicanda : exhujusmodiautem motuoriturto tius fanguinis circulatio , quam inferiusexponen damſepono: hicenimaptitudinem ſaltem, & vim determinativam hujus motusexquiro. Nonenim fatis eft ad hæc intelligenda reponere à facultate motiva animæ eum motum prodire : accuratius organum faltem defcribendum eft quo utitur ani maadhoc ipfum, & analogia nonnullaadclario rem intelligentiam afferenda. Itaque Cartefiovi detur determinari hic motus à calore innato ip fius cordis , ex eoquod gutta ſanguiniscum illa bitur in cordis ventriculum vehementer ex eo ca lore rarefiat cum nonnulla fui fermentatione, at que inde cor diftendatur , & fanguis rarefactus quanta poteſt vi veluti exuberans excorde in ar terias erumpat. Quare contendithujusmodimo tumtum cordis tum arteriarumoriri à fanguinis illapfu. Sed primo non mera guttaeſtſedcopia nonnulla fanguinis, quæ fingulis momentis in cor illabitur, & forteuncia. Secundo fatis apertè con ficitur principium motus cordis non effe exfolo ſanguinisillapſu ex eo, quodſi ſeparatum à corpo re cor pungatur autadignem calefiat , tunc quo quepalpitetmotu fuo regulari. II. Exhocitaqueexperimentoconficioinipſo etiam corde ſeparato ineffe principium determi nans hunc motum, &illud cumdoctiffimis viris ſentio effe vim elafticam fibrarum & nervulorum qui filamentis ſuis jungunt & innectuntventricu lorum imam partem cum fuprema : undeſi nimis diftendatur& elongetur cor & fimul filamentailla elaſtica: hæc ſe reſtituuntlibrationibus,&vibratio nibus pluribus , quemadmodumomnia elaſtica & pendula, atqueita motus ſyſtoles &diastoles per ficitur. Quamvis autem vibrationes clafticæ femper minuantur donec tandem ceſſent; atta menfinova fubinde accedatcauſa tendens elate rium, librationes neque ceffant,neque minuuntur, fedomninofimiles durant,ut in horologiispendu lo inſtructis obfervare eſt : in eis enim pendulum confervat æquabiles vibrationes obelateriumcon volutum(feu molla)continuònitens ſeſereducere. Hoc ipſumefficitin repræfentiſanguiscontinen ter affluens, & cauſa tenfionis repetitæ eſt , atque determinat , utvibrationes ſuſdeque cordis , nem pèſyſtole&diastole fint æquabiles. Quodficon tingat cor à vibrationibus conquiefcere quemad modum &pendulum, & novamoxaccedatcaufa diftendens elaterium : perinde iterum incipit vi brari& palpitare : idque evenit cum avulfum cor premiturautpungitur. III. Ex hoc quoque clarè intelligitur, quopa to excordefanguis propellaturin arterias, vide licet cum ventriculi cordis diſtenduntur ſeu pro ducuntur , perimetriam& capacitatem minuunt, quanto recedunt magis àfigura ſphæricaomnium æqualium maximè perimetra ut ex geometricis poſtulo : atq; adeo parscontentiſanguinisquapa petuò comprimantur & diſtendantur ope aeris: eveniet ut viciffim aerexpiretur exunacujusque follis fiftula , & per aliam infpiretur&fubeat : ut igitur in hoccafu aer , ita fanguis in corde reci procataffluendo, refluendoque. IV. Porrò ex motucordis, arteriarum motus quoquedeterminatur: eas enim fibriselaſticiscon ſtareidoneis ad motumperistalticum,&lumbrica lem juredicitur : adeoque compreffas vibrari & vibratione fua porrò ſanguinem propellere ut ad ultimas arteriolas pervadat. V. In fibras quoque donatas elaterio caſque ſpirales refunditur probabiliter motus naturalis, qui obfervatur ineſophago, ventriculo,inteftinis aliisque vafis : quod peroccafionem in anteceſſum hincadnoto. Facile etiam intelligitur : unde de terminetur libratio harum virtutum elaſticarum : cumenim corpus& cavitatescorporisplenæ fint, &mutuopartesaliaspartes comprimant: inde ela terium cujuſq;partis exercetur & vibrationes per petuoperaguntur. VI. Fibrillæ autem elaſticæ in ſpiras convolu tæ funt : nonmodo quæ efformanttubos inteſti norum, & tubulos arteriarum , verum etiam quæ conflant ventriculos cordis: unde fit ut fecundum unain partem & fegmentum tubus quifque aut ventriculus comprimatur , dun fecundum aliud ſegmentum ampliatur : atque itaintelligitur quo modo liquor intratubos contentuspromoveatur &quafiexprimatur,utex fegmento magis adſtri todefluat in latiorem: inquopotiffimumpofitus eſt motus periſtalticus&lumbricalis. VII. Quamvis autem compreſſio hujusmodi elaterii ſpiralis ut plurimum fità motu naturali& vitali , attamen deterininatur quoque exfenfatio ne,&imaginatione permotum ſpontaneum : fic equi &jumenta cumdemiſſocapite bibunt aquam inventriculum promovent eſophagi ipfius motu peristaltico, eoquofpontaneo. VIII. Quoad cordis motus lis eſt; utrùm dia ſtoles motus fit ille quoſanguinemcor emittit, & ſyſtoles motus quo fanguis incorinfluit, aut è con verſo ? cenfeo diastolem deſignare elongationem cordis,ſeudiſtenfionem in longum, exqua minor efficiatur perimetria , ac proinde ſanguisejiciatur : perſyſtolem vero contrahitur ſecundumlongitu dinemcor, acproindedilatatur magiſque ſphæri cam & propterea capaciorem acquirit perime triam:undetuncfanguis incor influit. IX. Porrò diverſitas horum motuum in corde &arteriistres habetpotiffimu conjugationes nem pepermagnitudinem&parvitatem : velocitatem& tarditatein : æqualitatem & inæqualitatem :exqui bus fiunt octo combinationes obſervatæ præfertim in pulfu arteriarum : & vocabulis hifce acroſticis deſignanturMua (hoc eſtmagnus,velox,æqualis) Mta(magnus,tardus, æqualis) MuiMti quæ fer vataproportioneexplicabis. Ita etiam Pua (parvus veloxæqualis:)& fimiliterptapuipti:ex his verò aliæ plurimæ differentiæpulfuumderivantur: unde appellatur pulfus capricans undulans , tremulus, ver Differt. VIII. Demotu naturali. vermiculans&c. ultro autemvarietatem hujusmo dimotuumadſuascauſasreferes,nimirumperfer- I. mentationem ſanguinis ex mixtura extranearum particularum ;àquibus aut acidis,aut alkalicis, aut Rifus. M 601 Otusnaturalisdeterminatriſum:dum ex illo corrugatur atque concutitur crebris vicibus diaphragma cum alterno etiam alia qualitate affectis diverſimode ſollicitaturexaf fritu elateriumvaforum. Motus Respirationis. 1. Stmotusnaturalisſecundumſe,undedor E mientes quoquereſpiramus,licetconjungi poffit cum motu ſpontaneo permuſculos thoracistum augendo,tum aliquouſque retinendo refpirationem. Cæterumutmotus naturalis eft re fpiratio per vicesthoracemamplificat& contrahit inſpirato vel expirato aere perfauces &naresad pulmones ufque, & in abdomemquoque , quod exhocmotuviciffimtumet& concidit. II. Clarè& fimpliciſſimè hujusmodimotusex ponitur fi obfervetur cum P.Pardiesdraphragına, fuccuſſuſurſum&deorfum: Hincfit capacitatein thoracis ſubſultim minui&amplificari,acproinde ingredi atque regredi aerem pertracheam : unde determinaturſonus illeſubſultantis vocis , qui riſus eſt,velcachinnus: cujus analogiaobſervari poteſt infollibus , fi per fuccuffus& fubſultimpremantur &diſtendantur: aer enim reciprocansfonitume det fimilemcachinno. 11. Porrò à ſpiritibusper fibras diaphragmatis excurrentibusdeterminaturillemotus unde eſt ri fus: ſpiritus autem illi àcerebro ex parte faltem allabuntur inducta adhoc ipfum determinatione ex imaginatione admirabunda rei deformisfine doloreut inethicis ampliùs exponam:indeenim 1 dequodiffer.3. nu.4.velrotundum effemufculum, velmembranam,(quæ denominequæftio eft) ac diftendi in vices& contrahi poffe nondiffimiliter ac de pupillaoculidicaminferius : idque propter elaterium fibrarum , tumillis quibus conftat, tum quibus veluti fufpenfum alligatur : hinc dia phragmainfeipfum vibratur, atque reciprocat,ac dum contrahitur coſtas adhærentes margini ſuo ſecum adducit &curuat , atque ita cavitasthora cis fitminor : cumvero dikenditurreciproca vi bratione coſtæ reducuntur , & fpatium thoracis ampliatur. Proprietas autem hujusmodi indiaph ſubſequensmotuspatheticus conjungiturcummo tu naturalirifus. III. Si titillentur latera ubi diaphragmatis marginesinnectuntur ; fuccuffio ex hoc quoque determinatur,& inderiſus affluentibustunc fpiri tibustine præviaulla imaginatione. IV. Fibræ nerveæ diaphragmatis communio nemhabentcumnervislabiorum,&oculorum: & inde exilliusfuccuſſione motuspropriiriſusin eas orispartes inducuntur. V. Fingi riſus poteſtmotu ſpontaneomuſcu lorum thoracis determinantium compreffione ragmateexperimentoprobatur: namfiaperto ab dominebrutialicujus, diaphragmapungatur , aut I. digito prematur , cernitur ſuccuti & corrugari : quod ipfum licet alia caufa determinante contin gere in vivo animali rectè conjicitur. Atque ita Anbelitus. Xcurſuvel labore ſpiritusin fibrisdiaph ſubſultumin diaphragmate. E raginatis reſidentes incitantur quandoque, utexcurrantmagno&mixtoimpetu , & intelligis , quod cum minor fiat cavitas thoracis pulmonesineo cotenti conftringantur , ut folles etiamadftringerenturfimiliter conftituti, indeex piratper fauces aer: cuin veròmajor fitilla capa citas ex lege gravitatis ipfius aeris juxta diſſert. deaere, & vacuo inſpiratur&fubit pertracheam inpulmonesaer. III. Obfervatum eft fibras diaphragmatispro tendi & continuari per totum abdomen : unde fit , abdomen quoque conftringi expiratione& dilatari viciffim inſpiratione juxta determinatio neminductam àfibrillis illis elaſticis, Cumverò in abdomen per fauces aerſubirenonpoffit , verſus illud incurvatur diaphragma premente deſuper inſpirato aere , cujuscopiamajorproinde intho racempenetrat. IV. Multum autem juvatur vis periſtaltica ventriculi & inteftinorum ex hujusmodipreſſio ne: atque hic unus præcipuusufuseſt reſpiratio nis ad nutritionem & digeftionem : quo ad alios uſus dicendi locus erit ubide circulationeſangui nisagemus. V. Hincfit pulmones ipfosnoneſſe princi pium motus reſpirationis : profectò ſeparati vim cefcunt. hujusmodinullopactoindicant, ſedcontinuoflac VI. Nullus intereſt conſenſus notatu dignus inter ſyſtolem&diastolem cordis & infpirationem &expirationem pulmonum : etenim diverſumeſt principiumhorummotuum. veluti fiat æſtus,&tempeftas ſpirituum: hinccon ftringitur, laxaturquediaphragma adeointempe tivè, una inſpirationecapacitasthoracis aereno voimplerinonpoffit; cumperſubitaneam contra ctionemdiaphragmatis nontam expireturaerva pidus,quam impediatur nerecens ingrediatur: un defrequens&incommoda fitreſpiratio. 11. Asthmatici ex affe&ionemorbidaidipſum patiunturquodex ſpiritibus æftuantibus poftcur ſum,autlaboremſanisquoquecontingit. Etenim pulmonumcapacitas proptercatharrros minuitur, ideounainſpiratione non ſubit quantum opus eſt Tuffis. Vmdiaphragma comprimiturmaximè &ar aeris ad refpirationis ufus. C cuatur verſusabdomen,acdeindemagno im petu,velutiarcus,reſultat, ut ſeſe ſtatuinatu rali reſtityat ; determinatur motus tuffis : ſubita enimillareductio& contractio cum ſono& velu ti bombo aerem explodit & una cum aerequid quidhumoris noxii adhæſerat tracheæ. Analo giam tuflisexhibetinflatusfollis, autveſica , que validècompreſſamoxſeſeimpetureſtituat. Sternutatio. I. Vilis quandoqueànerviscapitisdetermina tur,licet diaphragmatis ſuccuffione fiat:fed T univerſion inde cietur ſternutatio. Vellica tis enim fibris nariumdeducituraffectio in diaph ragma,quod arcuatur, & fuccutiturquidem ut in Gggg tuffi, R.P.PtolomæiPhiloſophia. 602 tuſſi , ſed determinatione diſſimili , quam facilè intelliges , fi memineris corpora elaſtica compri- I. mipluribus variiſque modis poſſe , unde reſultus fiuntdiffimiles eadem licet ex vi & elaterio. Inde Phyſicaparticularis De corpore animato. M quoq;difcrepatmutuotuſſis & ſternutatio , quodin Vomitus,&Ructus. Otus eft ventriculi ad excludendum quod noxium naturæ eft: fi fuerithali tus,ruau nonvomituexploditur:utrius que porrò motusanalogiamhabebis,fifollemluſo hacmajori exparteclaudaturos,& ita diſponatur trachea cum epiglottide,utaerexpulmonibus ex riumautveficamtumidamconftrinxeriscircumdu ploſusſubeatin fummum guttur & in canales na-, &oin ſpiras funiculo uno transverfim alioque per longumalligato; erumpet quafi per vomitum aut rium: undefiat ſonus ſternutationis , ejusque mo tu laxentur meatus pituitarii , ac excutiatur hu mor abundans : Nam quemadmodum tuſſis à natura eſt adpurgandos pulmones, tracheam, & guttur; ita fternutatione ſuperiores narium partes anoxiisvel inutilibusliberantur, 1. S Singultus. Ifolles igniarii magno impetu & repentino explicentur , ſonitus quidam editur fimilis fingultui. Hincprimo fit fingultumnon eſſe motum immediateventriculi,ſedthoracis. Secun do,non fieri expiratione aeris ſed inſpiratione & adductione ejusdeminpulmoneseamquerepenti namatquevehementem, ita ut epiglottis depri matur,& exparte aeriviam intercludat. 11. Adductiovero hujusmodi aeris, atquede preffio exinde diaphragmatis& quidem cumfuc cuffione,nonuna ex caufa prodit: pleræque ea rum proximè afficiunt ſubjectum diaphragmati ventriculum:fi enimhic irritatus fuerit ob impor tunumintroſuſceptum cibuın vel liquorem; autob maſſain ciborum inæqualiter intro diftributam fe cundum unam partem attollitur adverfus diaph ragma;tune naturæ quodaminſtinctu& facultatis ſympatheticæ,diaphragma fuperimpofitumdepri mitur, utventriculo ita fubveniat eumque æqua rudum ex fiſkula,quæ intuscontinebatur aqua , vel acr. Nonaliter fibrisfimili ordine texentibus ven triculum ſeſeque contrahentibus determinatur ut quodnoxiumintusconclufumeſtpereſophagum effluat. Sunt quibus videtur à duobus mufculis defcendentibus per eſophagum compreffio cieri unde vomitus exiftat : mufculos tamenadmotus naturales expediendos ægre admitto : cui natura deftinaſſe videtur fibras nerveas&elaſticas,acpro indemotuiperiſtaltico idoneas ſpirali conftri&io ni ventriculi ipſius ; unde materia noxia promo veaturper efophagum in fauces uſque : dum in terim, fibræ fecundum longitudinem ventriculī contextæ ex fermentatione nonnulla contrahun tur , atque ita ventriculumà partepylori elevant, &admoventſtomacho, ſeualteriorificioeſopha gumexcipiente. II. Multis ex caufis vomitus excitatur , nec ſemperprima eſtdeterminatio ab affectione ven triculi ; at ex aliis quoque corporis partibus male affectis oritur: etenim proptercontinuationem fi brarumexiis partibusadventriculum ufque, ur getur hicadvomitum. Ita obvertiginem cerebri, ob vulnus capitis quandoque inducitur vomitus : itemexhalitibus marinis , fœda imaginatione &c. exquibus illud infertur : ventriculum affici cate rorumomniumviſcerum affectionibus. biliterdiſtendat. Hic autem naturæ inſtinctus ul terius explicari poteſt ex eo , quodventriculus I. inæqualiterdepreffus, aut aliterſuo ſtatu dimotus coipſolocumdet elaterio diaphragmatis , utex plicetſeſead eam partem , ubidepreſſus magisille eft. Quandoquefingultus excompreſſioneunius coſtæperpetuus inducitur: turbaturenimitaſtatus Ofcitatio,&Pandiculatio. Otus primus eftdiducens maxillas : vi M delicetmufculis contractis adeumfinem utexiisipfis contractis tumex antagoni ſtis diſtentishumor fuperfluus exprimatur,quipro indeabit in ſalivamplerumqueabofcitationecon ſequentem. At pandiculatio motus cæterorum ventriculi: item aliquando ex tuſſi & riſuprævio afficienteventriculumfitfingultus. III. In fingultunatura nilintenditextrapelle re ,fedduntaxatcompreſſione diaphragmatis ad tatum fitumque debitum ventriculum adducere. Porrò remedia adverſus ſingultumveleotendunt utdiaphragma potentius&citius, quam àfingul membrorumeſt exeadem ratione exprimendihu morisàmufculis totius corporis. Obfervatum eſt determinare plerumque ad oſcitandum alterius oſcitantis aſpectum cujusrationemdiffert. 5. dedi ſet. ult. tu deprimatur,atque ita reſtituaturventriculus in 1. Reliqui naturales motus. Puendi motus fit per mufculos thoracis & ftatum fuum expeditius: vel alia admoventur re mediaut ipſeventriculusrecuperet immediatèſta tum fibidebitumidque velper potum,vel motum etiam patheticum e.g. timoris ex quo agitentur 1. P fibrætotiuscorporis. Sufpirium. Erinde ex adductione aeris evenit ob cur vatumdeorfumdiaphragma, acfinefuccuf fu& repentinamotione. Determinaturex co quod uberioris aeris inſpiratio fit neceffaria tumadrefrigerandumfanguinem, aut fermentan dum: tumadrefiduum intracheæ branchiis , & quafi effætum aeremrecentis immixtione tempe randum. S abdominis adducto ocyus diaphragmate : iisdemorganis , fedvalidioriniſi ſitexcrea io. Utriusque analogia eft inpneumaticis fclo petis,exquibuserumpens aer trudereimpetuim preſſovalet antepofitam glandem plumbeam : fie dum aer valide per tracheam expiraturquod in ore autin faucibus objicitur phlegmatis explodi tur. Simili naturæ ingenio fit emunctio , nempe exploſione pneumatica pernares. Quoad reli quos motus naturalesphilofophari per tepoteris exdictis. SE DiffertatioIX. Deſenſutangendi. Deſenſibusexternis,&primòdetactu. Dhos defcendimus ab internis fu periusexpofitis prono fatis itinere, Quinque externoseſſeſenſusexpe 603 pono. Illaitaquecontexiturplexuretiformi ner veoinſperſoarteriolis,venulis,vafislymphaticis, rimur ; quos inter diffufus magis, &latepatenseſt tactus, quique ve luti baſis eft , & fundamentum cæterorum ex Ariftotele, + : Deorganotactus ejusqueaffeétionepeculiari. :. Vamethodo ſenſus reliquos perſequar deinceps; eâdemin præſenti tatumexa-- minopaucioribus tamen : plura enimad illum pertinentiatum differtatione r. pofita funt tumdiſſert. 22. & 23. phyſicæ gener, ubi dequali tatibustactilibus. &glandulis (quas miliaresappellavit Steno) ex quibus per vaſa lymphatica excernitur humor moxevaporandusper per minutiffima oftiola,feupo ros cuticulam terebrantes : &glandulisfuperim poſitos. Ex his verò porisaliimajores ſunt,inqui vallamediadiſpoſiti funt minutuli. Quodautem fluat experieris , fi manu calidavitrum attrecta 1 11. Circa tangendi organumgeneratimprimo dico (nampeculiaria,&recentiamagis moxex. ponam) diffulum pertotumferècorpuseffe,ubi videlicet ex fibris nerveis opportunus fitplexus : hicenimeſtorganumtactus. Quæ verocorporis partes plexuhujusmudi carent vimtangendinon habent,vivantlicet, fi partesintegrantescorporis funtexdiſſert. 1. III. Itaque organumtactus ineſt incute tota corporis ſubjecta cuticulæ : in manutamen mira biliter præſtathujus organiabſolutio, ut mox ac curatiusdeſcribam , unde manus ſentitea quali tatum taailium difcrimina ,quæ aliis corporis partibus tactivis licet difcerni nequeunt : idque licet hæ partes ab objectis tactilibus lædanturma gis,ob mollitiemtenuitatemque fibrarum , quam volaipſamanus : ratio repetendaex idoneofibra rum plexu cujus aptitudo ad tangendum non eft pofita in fibris delicatioribus & mollioribus , & inde magis opportunis lacerationiautlæſioni, IV. Præterea tangendi vim habent interiores partes omnesmembranolæ, venæ, arteriæ , inte Aina,mufculi : quodprobatur ex eo ,quod dolo re affici poffint:dolor autem cumtactione confi ſtir. Decorde dubitatHarvæusca ratione,quod in fibris nerveis fit organum tactus , illæ autem ? adcornon protendantur:fedfalfumhocipſumeſt exdiffert. 5. fect.2. Utrum pulmones ſenſumta rumconcretione. busradices ſuasinfixas habentpili , alii per inter halitus & vapor perpetuò per hos àcorporeef veris : nempe obnubilabitur exeorum effluvio VI. Super plexum illum retiformem com ponentem cutim attolluntur fafciculi fibrarum, quos papillas nerveas Malpighius vocat , funt que propriiffimum organum tactus : quemad modumfimiles inlinguaconflantorganumguftus ut inox audies. Hæ porro papillæ diſpoſite in ſeriemrugas illas minutulas effingunt , quæ funt involahumanæmanus &inpedibusavium, VII. Vtrùmcuticulaipſa nilaliud fit , præter hujusmodipapillarum extremamſuperficiem,aut potiusmembranula perforata tum hujusmodi pa pillis , tum poris procuticula ftatuidebeatdubi tatDuHamel: re&iusſecundumdices ,addeſque membranulam illam multum conducereadperfe Ctionem tumorgani , tumtactionis ipfius. Nam experimurdetractâ,& avulsâcâ cuticula e.g. ex digito,non itaexquiſite tactilesqualitates diſcer ni,neeaffectionemtangendiprobeſentiri,ut cum digitus cuticulaſua obductuserat, VIII. Cutis ipfa quibusdaminbrutismuſcu loſa eſt& tendines habet; quibus ſpontaned mo veri poteſt : funt mufculi in cute humani quoque corporis , fedquibufdamduntaxat inpartibus ut infronte,&abdomine, e IX. Interplexum cutis medius inferiturmu coſushumor,ex quo albedo, nigredo, rubedo, vel alius quifpiam color ſimilis cutim inficit , ut obſervareeſtinhumanislabiis,palato&c. inpelle quoque Ethiopum quibus nec cutis neque cuti cula nigra eft ut excoriatione deprehenditur ſed nigredoàmucore illoproficifcitur. Etushaberent,ambigebaturolim: experientiâ ta men fublata dubitatio eft: etenimfilamenta &fi brillæ nerveæ contexuntur intubulos ex quibus pulmones conſtant. Contrà verò partes fixæ & folidæ, oſſa (cilicet,humores,ſanguis , adeps , of fium medulla , item medulla cerebri , mollior, præfertim & fuperior proxima parti ejus cine reæ :nam inbaſi ubiorigonervorumforte ineſt tangendi vis : cartilagines item, pili & forte cuti cula(utmoxaudies)tactudeſtituuntur. V. Atquandoquidemin externacuti potiffi ma ſenſushujusſedes&organumeft,texturam il lius diligentiffimè àMalpighio obſervatam hic re X. Affectionescutisdiverſæ funt. Cumnatura literpori uliginoſo ,&pingui humore conferti fint lævis&molliseftcutisexnaturaſua : ſialiodiver ſoque humoreoppleri contingat rugofa evadit & afpera: utcum lixivio manus lavantur: quoniam verò exfrigore obftringunturpori,vapores intro ſubſidentes inæqualitercutim attollunt , inde illius ſcabrities &afperitas. Itemex glandulisin cutim inducuntur affectiones variæ percolato humore diſſimiliumqualitatum. HincexponescuradSo lemexpofita facies , &manus nigreſcant. Hinc quoque quæ ad pforam , & ſcabiem pertinent apudMedicosfaciledeclarantur. SE 1 Gggg 2 604 : I. Phyſicaparticularis Decorpore animato. Deaffectionetangendi,&objectotactili. A Ffectio in organum ta&us induta rectè dicitur ſpecies objecti tactilis , &cxpo nitur ex dictisdiſſert.5. deſenſuinterno, acgeneratimacceptain tres claſſestribuitur : fcili cetinaffectionem gratam,ingratam, indifferentem : cum multiplici fubdiviſione habito reſpectu tum Problemataadtactumpertinentia. Ore Ariftotelico phænomena præcipua ad externosfenfus,eorumqueproprietates per. M tinentia proponenda funt , & caufæ illorum indaganda: quodcujusque ſenſusnaturâ exami 1 natâ,&organodeſcripto præſtamus. 1. Itaquecirca vimtangendidiſquiritur : cur diverſi tatilis objecti , tum diverſæ partisorgani tactivi, tum diverſi affrictus , & impreffionis in duaæexobje&otaaili. II. Quandoqueaffectio exoritur inorganofi neexterno objecto tactili afficiente , ſed propter aliquid intimum&inhærens ipfi organo: c.g.pro pterhumoremdiffufum cumque fimili pacto affi cientem fibrillas , atque afficeret objectum tactile ſenſui admotum. Hujusmodiautem affe&ionem conſequitur tatioperindeac fi ab objecto externo applicito oriretur : quod potiffimum experimur in paroxyfmo febrili tum ſenſum vehementiſſimi frigoristumcaloris inducente:obfervaturetiamin iis affe&ionibus, ex quibusaliquando videmurſpi narum aculeisin cutemoleſtiſſimevexarivelcum manus frigore algentes , fi admoveantur igni, intenfo dolore afficiantur ? quia humor frigidus intra cutim inclulus ,dum ex calore rarefcit fibras nerveas diſtrahit, comprimitque. 11. Cur titillationem circa lateranonnulliferre non poffint , & maximerefugiant ? Ex plexu fi brarum flexibilium maxime, & expeditarumad motum ratiopetenda : undecx modicâ licet af fectione , moleſta & intenſa determinatur agi tatio. 111. Unde affectio fitillapræfertim inpedibus 7 quædicitur formicatio,quæque confequiturpoſt quam incommodèquifpiampedes detinuit, aut manus ? Exhumore frigido eſt ſubeunte nerveas papillas carumque fibras diſtendente tubulofque inteſtina quaſi lacerari,&diſcerpi , aut caputcre bris veluti tunfionibus percuti experimur : hæc autemomniaab humore funtvel ſpiritibus vitia tisfibras incommodè afficientibus. III. Objectorum tactilium nomine fignantur qualitates omnes , &ftatus naturales corporum præter odorem,colorem, faporem,fonum : hinc apertiffimè intelligitur quid fit objectum tactile, Itaque calida omnia & frigida , omnia localiter impellentia , reſiſtentia tatum afficiunt , & per tatumde illis cenſemus : primæ nempequatuor qualitateselementares tactiles funt:deillis autem fatis di&um differt. 22. &23. phyſicæ generalis deſtatibus corporum. IV. Præterea funt quoqueſecundæ qualitates tactiles , quibus examinandis pars magnainedici næcontinetur : res tamenphyſica eft& revocan daadgeneraliaſyſtemata: funtautem illæqualita tes, quæafficere pofluntorganumtactus in parti bus præfertim internis corporis animalis : qui buseadecaufaadmoventurarte medica , utaffri Etu ſuo dum fibrillas vicerum afficiunt & tan gendi vim proritant,motus & mutationes cas de terminent quæ corporis valetudini commodant. Porro has qualitates a Medicis in concreto acce ptas fubinde audies appellari: digerentia, refol ventia, emollientia, adftringentia , velſtiptica, caustica , veficantia , emplaſtica , digerentia, corroborantia, diaphoretica, diuretica , &alia innumera , quæ totidemqualitates tactiles funt, quibus præſtant diverſa corpora naturaliainufum medicinæ proindeadhibita : phyſici autem nego tii eſtadprima principia revocarehujusmodi qua litates, quodjuxta citata differt. 23.de ſtatibus fa cileperegeris, : obſtruente : nam blandi caloris actione tollitur illa affectio nimirum humore rarefacto. Quod verò videaturveluti appenfum pedibus pondas ineaaffectioneeffe ; à compreffione eſt fibrarum nervearum , quas humorfubeundoperinde pre mit, ac fiexpondere reiplaappenſoobnifumde tinendi comprimerentur. Quod item pars illa ita affecta obſtupefcat ut vixtangendo quid fen tiat ; exobſtructis fibris eft, atque ex co, quod majoraffectio quæ ineſt impediat nenova ex ob jeto tactili afficiat quantuin petitur adfenfionem determinandam. Dolor quoque illequi in pulpa crurum fentitur , & cancerdiciturexhumorefri gidoobftruente,&diftendenteinducitur, IV. In eandem caufam revocabis ſtuporem corporis aut ejuspartium ,uttangendoanimalni hil fentiat : quemadmodum dormientibus eve nit: ebriisquoque ob humoriscopiam verfus cir cumferentiam corporisdiffluentem unde quoque ebrii frigent in extimis artubus. Econtrarioirati ſenſumtactusimpeditumhabent obdiffufum ube rius ſanguinem,acproindenerveas fibrillas obftru Ctas. Amentibus verò itemquemente abſtractis, &ecſtaticis intercipitur tangendi vis ob agitatos humoreseoſque non folum obftruentes organum tactusſedfibrillas quoque cerebri. Adde ſpiritus adaliasfunctiones evocatosdefererecas partes in quibusrefidettactus. V. Suntquidam ſucci ,quidoloremminuunt, & tactum ſtupefaciunt dicunturque narcotici : quoniamfubeunt&obftruunt fibras. VI. Curdolorem intenfum excitet velmini muscontactus partis male affectæ aut vulnerate eft,quia fibrillæ illæ exprava affectione opportu næmagis redduntur utdividantur&compriman tur. Hæcipſadiſpoſitioex naturali conditione fi brarumdolores acutiffimos determinat incubitis, dentibus,capite : præterquamquodad has partes nerviquiducunturexpotioripartecenfentur pro ximè àcerebro prodite , non veròàſpinadorſi, adeoque mollioreseffe, 2. 14 VII. Pro DiffertatioX. DeGustatn. VII. Pro diverſocorporis ſtatu & ætatedi verſæ funt affectiones tactiles ejusdem licètobje Ai in iisdem partibus organi : quodmaxime pa 605 nem certò cognofcere poſſeaffectionem , quam imprimat aliis hominibus idem objectum tactile autguſtabile ex affectionequaminſe ipſoquiſque tetincorporeſano&ægroto, idqueipſumdecæ experitur. Quod quidem in guſtatu niti vi teris ſenfibus potiffimuni deodoratu &guftatudi detur proverbio : degustibus non effedifputan cendum eſt. Exquo nonnulli deducunt, nemi dum. DeGuſtatu. Organumgustatusejusqueaffectiones. Ninferiore capitisparte pluratum interna tum externa organanatu ra conſtituit ad multiplex munus : fcilicetprimò ad vocisefformatio nemdequânonefthincdicendi locus feddiffert.conſequenti 12. ſecundo adſen fationem quædicitur guſtatus: tertiòadmultipli cemmotum localemmixtumexnaturali &fpon taneo : qui nimirum funt edere, bibere, degluti re&c.quiqueexdiffert.7.&8.exponifacilepos funt: quidquid enim experimentodeprehenditur deillis motibus elaterio fibrarum& mufculisperfi ci rectèdicitur. 11. Singulas partes ad fecundum ,& tertium munus deſtinatas recenfeo ut organumproprium guſtatus exqviram. Partesoffeas inprimis atten de: ſuperior maxilla usque adoculumpertingens exundecim offibus conftat , inferior ex uno in adultis : inſerti maxillisdentes 28.vel 30.vel32.& intres claſſesdiviſi,primores, canini,&molares : exviplaſtica &ſeminaria originem habent&ani malivivente continuo crefcunt &ungves. Partes externæ oris&faciei notiores funtquamutdeſcri bi fit opus. Internæ intraosipſum contentæ funt, gingiva: internaparsbuccarum: (qvæ inflatione tumefcunt)palatum;lingua;oslingvædictumyoi des: fauces ſeu ultimus hiatus apparens diducto ore;uvula ſeucolumnaſeugargareon;tonfiliaſcu amygdalaſcuparisthmia,feu antiades:valafali varia:larynx,leuprincipiumtracheæ,cumtrede 1 cim mufculis& quinque cartilaginibus : gula feu principiumeſophagi ; ac prætereamuſculiadmi اح nusdecemadlingvæmotum. 111. Lingvam propriumguſtatus organumeſſe nemo dubitat depalatoambigitur: nonquidem circa partem illam veluti fornicis propiorem pri moribus dentibus; compertum enim eſt cibo vel fale applicato nil ibi guſtari;fed utrum palati ex trema pars proxima gulæ guſtandi vim habeat controvertitur. Experimentotamencaptodepre hendesnequein eotractuguſtumvigere , ſeddun taxat tangendo ibidem fentiri , tactione apprime quidem fimili guſtui , qualem etiam experimurſi vulneribus quippiam falisaut acidi affundatur: ir ritatio enim quædam cietur, quæ præfert ſpeciem afperiaut acerbi ſaporis. Nec quidemuvulavim M habetguſtandi ſed ex tactione item irrigatur. U. vulæ verò ufus & munus eſtduplex : primum moderari aeris frigiditatem incurrentis in illam antequam fubeat in tracheam : ſecundùm prohi bere ne potus regurgitet ad nares, utevenitca rentibus uvula. Voci autem moderandæ &arti culandæ nonconfert: fedcum ex morbo tume ſcit aut prolixior pendet ut retrahi , & attrahi à duobus muſculisadeamalligatis non poffit , vox impeditur , quemadmodum& tumore&humo repartium aliarum quas conſtat organavocisnon effe. IV. Ad lingvam itaque pertinetguſtandi ſenſa tioeaqve multiplex diverſis inpartibus lingvæ: et enim per ejus apicemguſtandopotiffimum vale musſaporesdifcernere,utquoq;in ſuperiore&me dia lingvæ regioneguſtusviget: nullotamenpacto inparteinferiori , ubi frænulolingvaalligatur: fed inejus radicepeculiaris ſedes eſt hujus fenfus: & potiffimus ac maximè intenſus ſenſus guſtandi in illo ipſoniſudeglutiendi poſitus eſt : fcilicetmo mentanea affectio &voluptas eſt. Nulla itaque vis guſtandiin eſophagi decurfu,nequeinventri culo ipſo,quanquamhicdoloremſenſu tactusper fentiatpotiffimum exfame&fiti : aqvofublevatur tactione non guſtu cibi atquepotus : videlicetex indè fibrillarumgratus motus excitatur , qui adeò increſcit quandoque ,ut ventriculus ipſetotusmo veatur&affurgatverſuseſophagumvelutinoccur fumalimenti. V. Lingvæfabricaaccuratiſſimè obſervata eſtà Malpighio :quodenim olim brevibus& fimplici busverbisdicebaturlingvameffeexſpongioſaſub ſtantia & proindè idoneam utfapores& fatinas particulas ciborumimbibat; obſervatum mox eſt ex pluribus partibus diverfisque ſpongiofam il lam ipſam ſubſtantiam coalefcere, Scilicet ſub exteriori membrana vel cuticula proximejacet mucoſa ſubſtantia retis in moremperforata: ſub haceſt ipſumverum lingvæ corpus ex fibris ner veis (deductis extertio & feptimopari juxta dis ſert. 5.) mire textum cumplurimis venis arteriis &glandulis: ex fibris autem illis nerveis affurgunt fafciculi quidam ( papillas appellat auctor lauda tus)&foramina fubeuntſubſtantiæ mucoſæ, at que exteriori cuticula integuntur: in his porrò immediatum &proprium organumguſtatus col locatum effe probabiliter dicitur. Obſervatum itemeſt tres differentes ſpecies hujusmodipapilla rumlingvæineſſe;videlicet perapicem,latera,& radi. 4 1 606 radicem lingva diftributas easque figura, & mole Phyſica particularis De corpore animato C mutuodifcrepare. VI. Diftingve tamenhas papillas , quæorga num guſtatus conftituunt àquibusdam aliis pro minentiis , aut tuberculis , quæ illis affiniaobſer vanturin nonnullisbrutis. Scilicetleo,urfus,bo ves&c. in fine lingvæ offea quædam habenttu ad usque cerebrum evadit ſpiritusque animales langvidiores reficit &quafi fermentatutvegetiper tubulos fibrarum in reliquum corpusdefluant Illud etiampro rationeeſt:quodlingvæ membra ,ac nacontinuatur cum eſophago& ventriculo proinde ſtatim affectioneslingvæ participet ven triculusipſe : fedprima ratio potior&expedi bercula veluti cornua velungues;quorum affri tu leo cruentatcum lambit : fed iſtapapillænon funt : fatisque eſt addifcrimen quod oriantur ex ſubſtantia iplamucofa,nonexplexu nerveo fup pofito: præterea finem & munus habentdiver fum,utfcilicet ex palati glandulis premendo & quaſi ſcalpendo ſalivam proliciant opportunam ad manducationem folutionemqueciborum, itemqve utillas ipfas papillas ſuppoſitas tueantur à læſione &laceratione,dum res duras & afperas bruta illa mandunt. VII. Abpapillis prædictis quoque ſecernen dæfuntglandulæhærentes tumlingvæ , in medio præfertim , tum palato,quodferè totumglandula conglomerata videtureffe , tum in maxillarum & buccarumtunicis: plurimæ enim ibi glandulæ no ſtra memoria ab acutiffimisAnatomicis Wartono præfertim detectæ funt , exquibus ductus faliva Ics , feuvaſa lymphaticaoriginemducunt exone rantia falivamin os ipfum, idque opportune utab eaveluti menſtruo,refolverentur ac fermentaren tur falinæ ciborum particulæ fubeuntes vehiculo ſalivæinpapillas. VIII. Obfervatum verò eſt copiofas fibras nerveas glandulis ineffe: ufuinque habereadex primendam falivam exiis : nam fibrillis agitatis & tenfis aut motu paffionis aut naturali conftringi glandulas neceſsè eft, atque ita per ductus faliva les exprimi ſalivamin os; quemadmodumſi ſpon gia uda premeretur funiculis circumductis & ad Itrictis. Hinc rationem reddes primò: curarefcat tioreſt. XI. Affectioillaqvæ dicitur ſtupordentiumex acidisguftatis & manſisproptereaeft, quodparti culæacidæ perhypothefim oblongæ fubeantner vos ,quibus hærentdentes cosque rigidiores red dant&minusproindeaptos ad ſenſumnonfolum guftatusſedtactus. X11. Diverſimodèàgratis&ingratisſaporibus afficitur lingva diverfitate poſita quoque in motu locali. Scilicetnutu ſuoexpanditur lingva , cum grata guſtat : ut fcilicet protuberantibus magispa pillis gratum faporem excipiat. Conftringiturve rocumacria&valdeacetoſaapponuntur ,nefcili cetorganumlædatur,& quaſilacerentur fibrillæmi nutiffimæ afperitate illius ſapidi : quemadmodum pupillaoculi conſtringitur adnimiumluminis alla pfumprohibendum. XIII. Cur ab acetofis & aceto ipſo labia & lingva fubalbida fiant, eſt quia conftringuntur fi bræ , & retro abigitur ab extremis capillamentis venularum & arteriolarum ſangvis. Sic quoque afperantur lingva & buccæ efu carduorum& fi milium : nimiruinob illorum particulas adhære ſcentes ori , quæque abſtergiacido facilè poſſunt: obſtructiones enim fibrillarum illud fubeundotol lit, moxqve dilutum expeditas relinqvit cas oris partes. P :  free :: Deobjectogustatus,seu defaporibus exerta lingva? quia non madefitfalivaperductus I. A Riftoteleslibrodeſenſu ,&fenfi. c.4.coa palati , & gingivarum defluente. Cur fecundò acida& acerba falivam provocent cùm mandun tur ? quia particulæ aſperæ & quafi ſpincæ fibril las nerveas fubeuntillasque comprimunt: indeex primitur ſeroſushumor. Curtertio nonnullimó dicam falivam proticiant : quiacopiofo ,&conti nentifluxuſanguisexarteriis invenasrefluit,atqve adeò minus percolatur in glandulis , quæ vel excalore, velaliundeplexum habentadpercola L tionemminus aptum. 1 IX. Plurimum ſangvinis inlingvam affluit & 'refluit habitâ ratione molis : necaliter eſſepotuit totmufculis&glandulis cuminſtractafitlingva. In demale affecti langvinisindicium inlingvaſe pro dit: fcilicetpropterexcretionem, quæ ibi copiofa fitperglandulas. Indequoque in ægrotisorganum gultatus vitiatur obmultosvariosque humoresin ibi excretos. Hinc qvoqve plures cum manè con furguntamarumquippiamin lingvapercipiunt: ſci licet expercolationenocturna bilis& humorisad uſti : ex quo fit etiam ,utpoſt ſomnumminus read deſapidis judicemus. X. Affectiones reliquas conſequentes guſta tumrecenfeo: &in primis curcibivelpotus qui damſpiritofi vix guftati ſtatim reficiant vel ipfos examines ? Nimirum per papillas nerveas ſubit fpiritus ille fubtilifimus &agitatione accommoda exficco terreftri,hu Alefcerefaporemdixit mido aqveo &calido: nimirum mixtura qualitatum tactilium confiftere ſapidas qualitates : quemadmodum enimAriftoteles fenfibus reliqvis immixtum effe cenfuit ſenſum tactus , ita illorum objecta,feucætera fenfibiliaex temperamentota Giliumoriri eidemviſaſunt. Corpusverofimplex, ſeuelementum,quodprincipium fitſaporisincor pore mixto,illudAriftoteles ſtatuitparticulasterre ſtres effe: hæ autemapudchimicos folodifcrimine nominis dicunturcujusquecorporisſal,quioppor tuno liqvore, ſeu menftruo folutus, qualis ſaliva eſt, proximum principium fit organiguſtatus affi ciendi.Atquoniam agitatione quadam& motu di verſo pro differentiaſaporum opuseftut ſapidum afficiat : motus autem cumcaloreconfiftit velut ejuscaufa, vel effectus exdiffer. 23. phyf, gener. inde conſonat Ariftoteli affirmanti calidum eſſe omne ſapidum,ſententiachimicorumdeſaporum natura. 11. Inprimis corporeamqualitatemfaporemob jectivumeffeponoperindeutfuntreliqvæ ſenſibi lesqualitates reipſa diſtinctæ ,&miraculose ſepa rabiles à fubjecto , feu principioſuojuxta princi piacommuniaconſtituta inphyſ.gener. Dicuntur autemſpeciesqualitatumhujusmodi, ſeuſaporum novemeſſenimiruminconcreto: acre,acidum, pinque, Differtatio X. Degustatu. pingue,falfum,auſterum,dulce, amarum, acer  ticulispomi ipfius concreſcentibus exeo fucco: bum,insipidum. III. Adſapores omnes eorumque diſcrimina velut difpofitionempeti configurationem,autex moxautem percolatione ulteriori ,& maturitate particulæ illæ , dum amplius intrapomicorticem circulantur exdiſſert. 2. ſect. 6. obtufæ commi tenfionem localem differentem particularem in- nuuntur ,& minus aculeatæ fiunt : atque ita eva fenfibilium fubjecti ſapidi tantâ probabilitate ſta tuitur, qvantâ evincitur exſalium cryſtallizatione dunt idoneæ , ut gratam & ſvavem affectionem imprimantorgano,qualemvidelicet indulcibusex (differt. 1.demixtoinanimi)qui virtuteplaſtica,& formatrice determinati cùm fintadunamcertamfi gurampræalia, dubitarenon licetquinhoc ipfum Conducat maximèadfinemphyſicumfalium:ſcili cetadfaporem. IV. Hispofitis laporum accurata &phyſicaex plicatiooperoſanonerit,ſiprimòſaporillequi inſi pidusdicitur,obſervetur. Non und veròratione quippiam infipidumeſt: primò nil ſapitquodhu lingvæ admota &deglutitanonſapiunt;quodnul Indèpoftquam metalla ſoluta fuerint arte chimica eſt , amara ærugo&c.exdiffert.5.de mixt.inanim, vitrum , quiafal ille ita alligatus eft , & imbibitus fingvæ papillas. Secundo,infipidum illudeft cu numguſtus; fic aqva&multo potiùs aer, qui li ganoimprimit. Tertiodeniqveinfipidum indedi antur ſalivæ ,fed illi innatent exminorigravitate pidus eſt : &inde qvoqvepingvia minus ſapida more falivænondiffolvitur : fic terſa metalla licèt perimur. Atcùmex nimia &noxiaagitationepar ticulæ eædem ampliusquàmparfit,atteruntur,tor qventur,atqueinflectuntur; ita fubtiles fiunt , & diſtortæ utamiffo elaterioin figuram ftriatamob dureſcant : unde incommodè organum afficiunt, qualiter amara folent. . e læabhisparticulæ avellantur,& faliva avehantur. L. Problemata , &phenomenadeSaporibas, gustatu. : Xdictisexponuntur ſecunda,&tertiaſal guſtuifapida hunt: fic plumbumcalcinatum dulce Indelicètvitroinfitſal, nil tamen ſapitdeglutitum reliqvis mifcibilibusutfubire ſe folo nonpoffit in jusparticulæ non afficiunt nifi permodice orga cet continuò inoredetentusſenſumſuinullum or Citur, quodminuta ejus corpuscula non immifce ſpecifica. Undeex hac qvoqve ratione aer infi funt, quia propter æqualem ferè gravitatem ſpe cificam minùsaltè deſcendunt fub falivam in or ganuın! V. Adexplicationem facilem ſaporumpræ terea expendes fructus & arborum poma quonam videlicet progreffu & methodoſapores immutent. Pomumenimacerbum acido ſaporeeſt, cùm ma tureſcit, fit dulce , ubi maturum nimis ferèputrue rit amarum evadit : ficquoqueomniaferèputrida &aduſta'amara funt. Exhisprimò conficio op pofitos ſaporesnon effe dulcem &amarum , ſed acidum & amarum quibus medius eſtdulcis. Se cundòmutationem hujusmodi ſaporumin pomis afferre ſecum duo:diſceſſum ſcilicet quarundam, &transfigurationem aliarum inſenſibilium parti cularum : analogiavulgaris eft incoctionepomo rum,&carnium : quæ ex coctioneipſa ſaporem immutant. Plurimæenim particulæ ſecernuntur& abeunt in halitus &vapores ; aliædiverſomodo ſeſe diſponunt ,& figuram variant: utmutantſen fibilem qvoqve figuram&molemexcocta quæque &maturata: inde enim conjectura eft commuta tionis quoque inſenſibilis. Quoniam igiturjuxta laudatum effatum Ariftotelis in objecto quolibet ſenſili temperamentum ineſt objeti tactilis per a nalogiam faltem& hypothefimnon inutilemdici poſſe videtur acerbi pomi particulas præter alias proprietates idoneas figura eſſe hifpida & aculea 1 ta: idqueex eo, quodfuccus alimentitius , dum E temſaporumprincipia :atqvein primiseo rumcopia,&diverſitasexpenditur,tanta nimirumutvixduocorporainveniasomninòfiumi lisdulcedinis: fedcum innumerabilivarietate mul tiplicaripoffintininfinitumfiguræ,&plexusparti cularumfapidarum,hinc facile intelligis ſpecificari &difcriminari intrinfecè vel extrinfecè poſſe vel copiam ſaporum infinitam. II. Peculiariadulcedinis attributadiſquiruntur. I. Intresſpecies illatribuitur: alia enimmacradul cedo,pingvis altera,tertia mixta:primaeftinfru &ibus&vino tenui defæcato :& chimicè profluit ex ſpiritu ſalino cum plexu mechanico expofito num.5. ſect.antec. Pingviseſt in carne,medul la&c. &in ſpiritumoleolum , & fulphureumre funditur. Mixtaverò exutriusqve ſpiritusfulphu rei , &falini temperamento confiftit qualis eſt in melle&faccharo. II. Cauſa reddipoteftcurqui busdamdulcis ſapor placeat, ſecus aliis : nimirum explexupapillarum molliori ,&delicatiori , quo illi præſtant:quibus enimcraffiores ſuntfibrillæ ar ridentii ſapores ,qui ſubeant altius,& vellicent ef ficacius,quam poffitdulcisſapor: ex co enimſatu rantfaftidiumque creantdulcia,quia particulis fuis organum nonadeò ſollicitant &vellicant,utacria III. Exparticularum transfiguratione fit , ut qui veſperè dulcia comederunt ,amaritielingvam im butam experianturmane evigilantes : digeftione enim perinde dulcium particulæ immutantur in animali corpore , ut eveniredixi in fructibusob maturitatemnimiam. IV. Hincrationem reddes, curbiliofi licètdulcibus delectentur in amarulen tuintamenbilis ſuccum digestione , & coction illâ convertant, V. Curdulcia calefacta minus af ficiant ſenſum, quam frigidaex eoeſt, quod agiten tur,&dilatenturà calore fibrillæ organi amplius , quàmparfit uttenuis , & delicata impreffiofapo ris dulcis eas afficiat. VI. Diſcrimeninterdulce dinem mellis , & olei,autfimiliumpingvium præ notatum confirmatur ex eâ obfervatione , quâ fi melaffundatur vulneri fit moleſtus ſenſus: quem admodumſiſalisgranum apponeretur: ſecus verò fi oleum inſtilletur. III. Reliqvos ſapores conjunctim dumpropo ſubit ad pomum nutriendum pergat & percole- no,indicofimulprincipia chimica , quorumhabi tur per poros oblongos fibrarumarborei trunci, atque inde figuraillaconcilietur,& perſtetinpar to reſpectu ex faporibus colliguntur , & conje tantur opportuniffimè adufum medicum virtu tes Phyſica particularis De corpore animato. 608 tes,& temperamentamixtorum. Hincfapidorum ſaportemperatur,quandoqueaboleturexmixtio actiones , ſeu virtutesſeqventes ex obſervationi busconſtant. I. Acerba, & auſtera adftringunt: fubeuntibus nimirumeorumaſperis ramofisq;par ticulis implicantur,& quafi confuunturcorporum, qvibus mifcenturilla fapida,naturales&integran tes moleculæ : indicioeft quod folidiora&durio ra acerba fint & auſtera , quam dulcia: utpatet in arborum fructibus : nonnullumautemeſtdiſcri men inter acerbum,& aufterumſaporem, &ana logicè explicatur per ramoſas inagisinacerbis ,& craffiores inauſteris particulas. II. Dulcialaxare dicuntur, qvia obtufis particulis ſuis minus agunt &fubeuntinorganum, quam acida: unde quem admodum iſta fubeundo feparant invicem parti culas corporum,itadulcialaxandoad idipfum il las præparant : quemadmodum enimliqvatio eſt diſpoſitioad evaporationem,ita laxatio ad corro fionem&feparationem. III. Corrodunt acida,& falfa quoque : ſcilicet ſeparant mutuò particulas corporum , undè quæ illarum leviores in ſpecie funt ; determinantur ut abeant : atque hæc ipfa corrofio eſt. Pro diſpari tamen plexu corporum, quandoque acida , & falfa adftringunt particulis fuis , & ita exprimunt intermixtum humorem: porrò falfum medium velut interponituramaro, &acido, IV. Acriaproprienon funt acida : acre enim eſtpiper, finapi , & fimilia , quæ dicuntur virtualiter calefacere , & revera multumignisha bent: diffolvunt tamenplexumcorporum ex dis pofitione , &aptitudineparticularum. V. Amara abſtergunt , & purgant , quia cum minutiffimis & detortis fintparticulis,facilè fubeunt& implicant quidquidfecumavehunt. IV. Mixtiones faporum mirabiles obſervan tur , uti reliqvarum qualitatum : nimirum com mixtis quibusdam corporibus inexpectatus qui damfaporexoritur non diffimiliter , ac efferve fcentia,& calor qui naſcitur ex mixtione minera lium,& liqvorum frigidorum,quod alibi adnotavi mus. 1.Quæinfipidaerant, velunius certiſaporis calore vel fermentatione ſapida fiunt,&diverſi à primo ſaporis : ratio primi phænomeni eft, quia Ipiritus ſalini , qui prius obruti terra velphleg mate inerant, expediuntur& colligunturad ſta tum phyſicum idoneum guſtui movendo: fe cundiveròphænomenicauſapetendaex commu tatione plexus,& figuræparticularum. II. Aci ditas limonum , & pomorumaureorum in matu ritatepermanet fine acerbitate, immo cum dulce dine : quod fi extrahatur ſuccus , vel illa poma , emarcuerint non perſtat dulcedo, ſed amarities potius acida,&abſterſiva: quodutrumque ex di Ais facilè revocabis ad caufam. III. Quandoque 3. nealterius ſapidi : contraintenditurperſeparatio neminfipidi,velextranei alterius ſaporis : ficeli cita per filtrum aqvâ vinum fit ſapidiùs. Item percolatione novus ſapor acquiritur , indè aqvæ cùmtranfeunt,&percolantur per fodinas,&mi nerasfalſe,&minerales fiunt. IV. Aciditasſub fequiturdulcedinemin vinononfolùm cùm ace fcit, fed cum extillatur : nam poſt tertiumgradum ignisliquor acetoſus (diſſert.2. fect.ult ) exvino extrahiturvalde penetrabilis , qui àputredine de fendit, quod acetum quoque præftat : parem ta menvim nonhabet limonum aciditas: ratiodis criminis eſt,quiaaciditasvini eſt à particulis fali nis fixantibns,&impedientibus diffolutionem: at aciditas limonum eſtà ſpiritu , qui facilè avolat; indèpotius promovetdiffolutionem : ac denique mechanicè fubtiliores funt particulæ hujus acidi tatis, quàm illius. V. Amara quædam ob particu las fixas funt : aliapropter volatiles : fic abſyn thium ſpiritofam amaritiem habet : indicium eft, qvod ſpiritus extillati abfynthii amarus eft , refi duumverò caput mortuum non eſt amarum: at caroambuſta,& pingvia quæque poftquam longa coctioneevaporatiſuntſpiritus,amararemanent: ſcilicet particulas minutiffimas licet ſed terreas, &pro molecummagnâgravitateſpecificâ,inqui bus confiftit amarities , habent. VI. Dulcla cum falfis mixtainfipida fieri obſervavitBoyle, calcem enim plumbi , quædulcis ſale ammoniacoimmi ſcuit, &mifcella facta eſt infipida. Cujusratioeft, quia particulæ obtufæ adhærentes oblongis, mole culas faciunt, quæ idoneeſubire nonpoffunt in organum. VII. In eodem menſtruo , ſeu aqva forti , aut diffolvente , fi argentum diſſolvas , & indè cryſtallices, amarumfiet: at fiplumbum dulce evadet : ſi ſtannumſapornoningratus,at verò fi cuprum ſapor exiftit acerbus , & vix tolerabilis. VIII. In acetum ſimercurium injicias gratuscon ciliatur ſapor: quiamercuriusexaceto præcipitat particulas acidiores , &reliqvarum poros fuo fpi ritu implet: fic quoqueoriganum (fruticisſpecies) muſtum dulcereddit. Ex hujusmodi obſervatio nibus , quarum caufas facilè deſignare potes fatis probabiles , inſterniturviaad explicandas quoti dianas , &vulgares ſaporumconverfiones in cibis &potibus ,potiffimum invino , autcùm exmuſto convertiturindefæcatumvinum, atqve una ſapo rem mutat,vel cùmacefcit, autvappeſcit: omnia enim hujusmodimechanicas diſpoſitiones ,&chi micas caufas habent , ex quibus ſtatutis nullo ne gotioqualitatesipfas peripatheticas deſignare , & concludere poteris, : DISSER Differt. XI. Deodoratu. DeOdoratu. Organum,&affectio. Omina quibus delignantur partes 609 VI. Longèprobabilius'eſt inmembranulailla A 2112111 componentes organum olfactus primum indico mox expofiturus : funtautem,pinna:fistula: colum na:nares:lamellafeusquamula: os cribriformespongiosum:capillamentanervea: nervus olfactorius:proceſſus mamillares. 112 II. Pinnæ cartilaginesfuntinferiorem naſi par tem compingentes fuboſſeis laminis : funtautem N per mufculosmobiles ,ut amplificari & conftrin gi poffintſpontaneè adcaptum majorem,vel mi norem odorum. Quemadmodumenim in oculo mobilis eft pupilla , & lingva quoque exdiffert, antecedenti motu expanfionis & contractionis agitur , prout gratus vel ingratus incidit fapor: ita motu quoque naturali pinnæ amplificantur ad gratum odorem excipiendum: tùm contrahuntur ad ingrati odoris appulfum copiofiorem prohi bendum. 111. Interpinnas interstitiumdiciturcolumna, cui cartilago eas dividens pendula adhæret. Fo ramina veromediainterpinnas & columnampro priè dicuntur nares. Pars autemoffeafuperpin nascum interftitio item ofſeo fistulas conftituit f gurâquaſiconicâ,qvarum interni parietesobdus cuntur , & quafi afperantur minimis ſquainulis , &lamellis cartilagineis deorfum hiantibus: funt autemhujusmodi ſqvamulæ innumerabiles inom nibus, qvidem animalibus , fedmulto plures ,& minutiores in iis,quæ præſtant viodorâ ,utinca nibus,illas porro imembranula conveſtit artificio. fiffimi plexus,quæ continuo ductuper innumeras plicaturas ,&rugasſquamulasomnespercurrit,& operit. 1. IV. Summo initio fitularum harium meatus meatus quisque dividitur in duos , quorum unus furfum afcendit,alter fuper fornicempalatipergitadfau ces &orisinteriora:perquemcommunicationem os&fauces habent cum organoolfactus adpluri mumnaturæufum: indeenimest,quod reſpiretur quoq;pernares: indèpituitaexnaribus in osdela bitur: indeciborumodoresexbre in fiftulam ,& ſedemolfactus fubeunt. V. Fiſtulis imminet os innumerisforaminibus vim olfaciendi refidere : quia illius plexus artifi ciofiffimus eſtexvenulis,arteriolis,&fibrillis ner veis,utretina inoculo,&plexus ipſe retiformis inmediocerebro. Secundo, quiainparvo ſpatio ſuperficiem continetmagnæextenfionis corruga tamlicet: quod opportuniffimumadcopiam odo ris ſunul percipiendam , & maximè analogum cumreliqvorumſenſuumpropriisorganis : etenim perfiſtulaseamembrana conveſtitas determinatur odorum veluti conica irradiatio ,& affectio , fer vataanalogiatùmluminis ,& colorum, quiinfimi lemfiguramrefracti fubeunt oculum , tum multo magis fonorum, qui pergyrosauriumin figuram fpiralem, &conicamconvoluti adorganumaudi tuspenetrant. VII. Probaturidipſum exeo,quododordum fubitin lamellas deorfum hiantes tunc percipitur Indeeft,quod odorex ipfis naribus exhalatus vel cerebro ab animalinonfentitur, qvia delabiturſu perextimamfuperficiem lamellarumfqvamtimdisa pofitarumnec adillarumhiatuspenetrat. Cùmve rò contingititaex cerebro,&fuperioriparte fiſtu larum effluvia graveolentiaprofundi ut hiatusla mellarumfubeant, tunc percipiturabipfo quoque animali internus ille odor ingratus : deniqueid ipfum probatur, quia tunc tollitur, aut obtunditur visolfaciendi; cumpituitalamellæ infarciuntur , 4 aut aliterlæduntur. VIII. Cæterùm os cribrofum reipsâperfora tumnoneft,utpoffint per illum ſubire corpufcula odora, autpulviſculi,e.g. tabaci: ſedcompactum videturex innumeris lamellis , quarum interstitia oppleta funtfibrillis nerveis , quæ perinde ut ca pillamenta nervea conveſtientia fiftulas narium propagantur ex tertia nervorum conjugatione ol factul deſtinata. Quare fimalles difcrepantes ſen rentiasconciliare,organum olfactus tum incapil lamentis fiſtularum,tum in fibrillis offis cribrofi tu tò conftitues. IX. Inconfiniooculorum exſtatosquoddam porofum perquodfubit quandoque ſpiritus odo rus , &indè lacryma cientur ex olfactu odoris acuti. pertuſum: inde dictum cribri-forme, ſeuafth- I. moides : quod ſpongiofum , & molliufculum Luperiori fui parte craniumintratad ipfam cerebri bafim: adosautemhoccribreſum pertingunt ex A DeOdoribus. Riftoteles ſect. 13. problematum ait : odor vaporquidam,feudelatioest:lib.de fen fu,&fenfilicap.2. odorfumoſaevaporatio eft,acibidem,& lib.2.deanimatex.92,odortempe cerebro duoproceſſus ditti mamillares , feu duo molliffimi tubulialbi , quividenturhumoreaqueo repleti. Dubitatur autem utrùm ſedes propria , &organumolfactusiniis proceſſibus fitpofitum, utplacuitAvicennæ, anin membrana illa conve Rienteſqvamulas exnum. 3, utexAriftotelede ducitur.samiti ramenrumestprimarumqualitatum, nempeta Ailiumexuperante caliditate , &ficcitate. Hinc I. Deducitur affinitas odoris cumſapore , quoad utriusque proprietates. II. Odorem objectivum mixtumeffeextactili objectivo , hoc eſt primis qualitatibus: differre autem ab illis ferè utmix tumablementis, III. Odorationem ipfaminclu Hhhh dere R. P.PtolomæiPhiloſophia. 610 Phyſicaparticularis De corpore animato. deretationem ,quemadmodum objeto odora bili tatile ipfumcontinetur. IV. Affectionem impreſſamorganoolfactorio,quæfpecies odora tadici poteft , multiplicem diverſamque eſſepro diverſitatetumparticularum odoris objectivi,tum motusearundem,itemquetexturæorgani : deni que gratam , vel ingratameſſejuxta proportio nem, qua ingrata vel grata eſt ſaporum im preffio. 11. Odoris objectivi ſpecies multiplices affi gnantur : exordioducto ab odoreinodoro ( ut ſaporeminfipidum ſect,ant.primonumeravimus) ſequiturodorfætidus,gravis,obtufus,fuavis,acu tus,acer. Porròadhorumexplicationemfumum aſſumoinexemplum , quihalituseſt & evapora tioterrea,& calida,&oletfi naribus attrahatur : itemqueſi aqua miſceatur vel aliocorpore : nam ficut aer , ita fumus& halitus cæteriscorporibus implicari,& immifceripoteſt,utnon avolet : inde golfſipium , aut lana appenſa adfumum illoimbibi bitur. Itaquehalitus, ſeu fumus, aut exhalatioà corporibus odoratis effuſa odor eſt , ſideſignetur inconcreto, fi verò abſtraßeaccipiasultrodo in qualitate odorem confiftere ſeparabili abhalitu, vel fumo ſaltem miraculose , ut dixi de ſapore juxtadoctrinam traditaminphyſicagenerali. III. Ex proprietatibus conſequentibus odo rem,&odores fingillatim prædicta confirmantur, 1. Corporisodori calefactione diffundituruberri mus odor , quiaexcalefactione agitantur, & ef fluunt halitus. II. Affrictu etiam odorelicitur, quiareferantur pori exquibus crumpit evapora tio. III. Combustione rei odorædiffuſio copioſa fit utfumi,ficodoris. IV. Hujusmodi diffufio in ſtantaneanoneſt, ſed ſatistarda,nam citiùsodore ſonusdiffunditur. V. Nifi corporaodora conti neantur vaſe vel alio operimentoidoneoconclu ſa, evadunt inodora , quia continuaexhalatione abeunteffluvia. VI. Quæ olentexviolenta cale fluxere, tùm propter ſpecificamgravitatemæqvi librantemaeris circumambientis niſum: utſenſibi literpatet infumodiutius hærente circa fumigans lignum. Præſto item eſtanalogia inguttulis, quæ diuperſtantrotundæ ex aerisambientispreffione: dixi etenim loco citato ſimili pacto vapores in ſphæricas atmoſphæras globari ,utliqvoresingut tulas effinguntur. V. Quononpervenithalitus, necodorper tingit ex odorato corpore diffufus: nam halitus eſt odoris vehiculum: contraveropervenithalitus quoodornonappellit:poteſt enimtenuisadeò,& fubtis halitus eſſeortuslicèt exolenti corpore , ut inorganumolfactus idoneam impreffionem non faciat, Veruntameninhocipſoratio habendaeſt facultatis olfacientis perfectionis, aut ſecusdiver fis inanimalibus : homini enim multa non olent qui debilem ſatisvim habetolfaciendi, quæperci piunturodorando àplurimisbrutis:præfertimex quifitaeſt odora canumvis , undèhidiſcernuntex odore corpora , quæ nequit codem ſenſuhomo percipere. VI. Medium per quoddiffunditur odor eſt aerſpirabilis , ficuti medium ſaporis eſt liqvor aqveus: noneſtautemhocita intelligendum , ut odor non diffundatur quoque per aqvam juxta notatan.2. atquododordumimmediatèorganum attingit, aereo& ſpirabilielemento veluti innata redebeat,non aqveo.Ratiodiſcriminisinhocipfo ſapores inter & odores eſt, quod ſapidum falinis particuliscontineatur, quæ humidoaqveo folvun tur,& folutæ organumguſtatus afficiunt. Odor verò inſpiritu,&particulis fulphureis pofitus eſt, quæ ſi craffiori liqvori aqveo immiſcerentur vim aptam, idoneam adimpreffionemodoramdeper derent. Hinccauſapetenda,curpituita , & ca tarrho laborantes minus olfaciant : tuncenimla mellæ,& capillamentanervea, quæ ſedes funtol factus humore importunoſuntperlita. Dices pi factione,&combustione, ſenſibiliter ponderede- ſcesolfaciuntodorediffuſoperaqvam,&indeac creſcuntbrevi tempore , quæ verò fpontè exha lant longiori tempore decrementumponderis ha bent, quia longèminutiores,& tenuioresſuntha litus ſpontè exhalati, VII.Nemo odoremperci pitniſi inſpirando,& intranaresattrahendomotu locali aerem halituofum & immixtum effluviis odoris. VIII. Ventis contra ſpirantibus diſper guntur , necpercipiuntur odores, quiacumaere alio tranſportantur. IX.Nutriri quandoque odo recontigit ,venerari ſæpiùs, quia effluviacorpori vivoadjuncta inhumores, &fanguinem fubeunt, utque fermentum noxium maſſam ſanguinis vi tiant. IV. Diffunditur odorſphærice,ut corpuſcu la ignea exflamma,vel utvis electrica : &athmo ſphæram odoratam conftituit circa corpus odo rum : quanquam ſurſummajoriincopiadeferatur odor , ut cætera quoque effluvia , & præfertim ignea : quod notavi differt, de igne : experie ris enimefficaciorem impreſſionemodoris , ſi de fuper imminens rem odoram præfertim calefa tamolfacias. Neceſsèporrònoneſtutcontinuo novaeffluviaexpirentur ex corpore odoro; per ſtant enim circa illuddiutiùs halitus hujusmodi, tumpropteruliginem ,qua veluti infilamentadu cuntur, & innectunturcumcocorporeunde ef curruntadodoratum cibumprojectum. Refp.ve ſiculas aereplenas piſcibusineffeex antiqvaobſer vatione Galilei : rectèproindèdicetur organum olfactus inpiſcibus aereillo interno immediatècir cumambiri,odoresqueexaqvainillumaerempro pagari. VII. Prædictaconfirmanturexeo, quod cor poracæteroquin odora , humore perfufaminus oleant; itemque temporepluvio: tuncenimhu moraffufus obruit fulphureos halitus,corumqve vim,&efficaciam quafidiluit. Curverò frigida tempeftate, autflanteboreadebilem ſpargantodo remcorpora,itautcotemporecanes venatici ſa gacitateodorandiminus valeant ,&àferarum ve ſtigiis aberrent : ratioeſtquia exrigore frigoris obſtruunturcorporumpori:indèperhiemem ra ræexhalationes. VIII. Admixturamodorum , ut faporum, maximè facit perticularum transfiguratio ,&fer mentatiochimica : quemadmodum exindequo quequalitatestactilesmixtæ exiſtunt. Ita ex in ſuavi dupliciodoreimmmixtofitgratus,vel.ex in odorofit odor , vel ex utriusque ſvavis mixtura quandoquefitdiverfus& gratus , aliquando item fœtidus : ficmuſcus purus ingrate &gravitero let ; fimifceantur pauce guttulæ ſpiritus roſacel fra Differtatio XI. fragrantiſſime olet, Succinumſeſolo ignavi eſt o doris,zibetum quoq; purumminusgratum; utrum que immixtum ſvaviffimum : plurimadehis apud DeOdoratu. Curodoresadſternutandumproritent, eft quiacumacuti fint , quaſipungendo organi fibras Boylemvidenda,quiaccuratisobfervationibusrem odoram illuftravit. Problematadeodoribus, &vi odorandi. Onomnisodorordinatus eſtadſaporem, plurimi tamen odores indicantcibum aut noxiumeſſe, aututilem. Adnotavitautem Ariftoteles animalia cætera præterhominemutnon delectantur ſonis autcoloribus,itanequeodoribus capi,nifi ordinatis adſenſumguftatus,veltactus;res qvidemincerta eſt: illudautemconſtatvoluptatem aut modeſtiam exodore provenientem fæpiffimè ſiſterein affectioneipſagrata vel ingrata inductaab odoribus inolfactum. II. Plurimi odoris grati ſunt magis ſi perci piantur incertadiftantia à corpore odorato:ratio eſt quia mifcetur , & quafi temperaturcorpufculis aereis odorille , & inde fit ſvavior, utvinumpo tentiffimum nonnihil aqva temperatum gratiùs ſapit: fcilicettitillatione ſvaviori ,& minùsaddo lorem accedente organum afficit. Quibusdamta menincafibusexoppofita rationeidipfumprofici ſcitur : videlicet cùm odorem ſuffitus v.g.invici nia exhalat, plures heterogeneæparticulæ terreæ, &inodoræfimulclevantur,qvætamenlongiusnon pergunt, fed ex gravitate ſuatandem recidunt,& halitus odoratus iis depuratus in idoneadiſtantia gratioracciditolfactui.Analogia proſtat in aſſacar ne, quæidcircòſalitavehementerinextimacruſta evadit,quod falinæ magisque fixæ particulævi ca loris ex intimis partibus actæ & elevatæ non nihil fimul cum halituofis ; tandem exgravita te ſua recida in extimam carnis faciem eamque ampliùscondiant. Ill Homo utreliqva animalia odoremſui qua cumqvepergit,&veluti inveſtigiis relinquit,quem canesſagaciterdifcernunt , atque itaviam ,quam herus inivit , deprehendunt. Videlicet halituoſæ particulæ effluentes tanquam filamenta inſenſibi lia excorporeviventi diffuſaimplicanturrebusex tantibus inloco,quemhomovelaliudanimalper tranfit , &certo ibidem temporehærent , donec uſqueadeò aeriimmifceantur,utſtatumphyſicum amittant.. afficiunt, eaqve affectione in cerebrumtraducta, indè determinaturaperitio tubulorumnerveorum, perqvos delabuntur opportuni ſpiritus ad ſuccus fionem diaphragmatis ,unde motus ſternutationis eft exdiſſert 8. V. Cur odores cerebrum confirment ? quia affectio ex organo trajecta vel fibras cerebri comprimit ad noxium humoremexprimendum, vellaxatetiam opportunè illarum meatus addis curſum ſpirituumvegetiorem. Læduntquoque ce rebrum odores nonnulli ex reciproca&propor tionaliratione. VI. Reumatelaborantes , ſeu catarrhotetrum odoremfuiipforumpercipiunt,quem alii adſtan tes nonſentiunt : quidametiam fibi videntur ſul phur oifacere : ratio eft quia particulæ reumatis halituoſæ delabentes hærent contra marginem la mellarumolfactus , acdeinde inſpiratione fub la mellas attractæ affectionem graveolentem im portant. VII. Odorhalituofus facilè adfervatur ingos ſipio, quia inter eafilamentaimplicanturlongius culæparticulæhalitus : etenimextractufumicon jectare licèt ex continuatis inlongum particulis il lumcoalefcere : &pariter reliqvosplerosqve ha litus. VIII. Sparſus & effufus liqvor odoreminten fiorem diffundit ,quam ſivaſelicèt apertohabere tur: quiain majori ſuperficie exponituraeri,adeó quefimul&actionecommuni expluribus partibus halitus odorati exhalant. IX. Quorundamciborum odores poft com meſtionem&digeſtionemin ſudore&urina con ſervantur: cùmenimacutiſummoperè fint, facilè perporos,&meatus fubeunt,&fubtilitate &te nuitate ſua difficile in tanſitu nativam figuram a mittunt : nempè diſpoſitionem, quam comitatur odoracutus. X. Aromata , & fimilia fragrant magis cine ribus calidis , &modicoigne ſuffita , quam pe nitus accenſa & ardentia : ratio eſt quia halitus odori tanta ignis efficacia refolvuntur & attenu anturampliùs quàm parfitad impreſſionemodo riferam : itemqve activitate vehementiori ignis fimul cum particulis odoris terreæ , & inodora elevantur. DeAuditu. Udimus,& audimurquemadmo. modum in reliqvis quoqueſen fibus agimus ,&patimur: fedin præſenti illud peculiare , quod ſpontè noſtradeterminamur, & organa corpori noſtri compo nimus , ut audiamur multis variisque modis. At primò differendum de organo , quo fit utaudia mus,moxdefono&vocibus acorgano,quovo ces formamus. Fabrica,&ufusorganiauditus,feuadvocem I. P fonumquepercipiendum. Artes hujus organi generatim enume ro : funt autem. Auricula exterior Hhhh 2 meatus 1 , 912 meatusſeuforameninoſſetemporum,feupetroſo: Phyſicaparticularis Decorpore animato circulus offeusnoninteger:antrumexterius:mem branaovalistympani: ipfumquetympanum:funi culusnerveus fubtenfus exinteriori parte mem branæ: antrumfecundum interius: ibidemqua tuorofficula,nempè malleus,incusſtapes,quartum innominatumofficulum:feneſtelledueovalis , & rotunda: membranaadfingulasfeneftras: tertium antrumintimum:labyrinthus:vestibulumlaby rinthi ex tribus du&tibus femicircularibus,perquos aerrecurrit: cochlea intimaparsauriu in ſpiræmo dumcontortaper trestubulos ſpirales : inhorum medio cavitas : nervusauditorius, leuacusticus expanfus in membranamcochleæſpiras&parietes obtegentem. II. Adufumhujus organiintelligendum,exem tunicis intercepti organumviſus componunt : ita membranæ plures,&multiplex aer,autvapor au ditus organum facit: ſpecus enim illæ defcriptæ num.1. nilaliud funt ,quam pluribus membranis interpoſitus diverfus aer , ſen vapor. Secundò quemadmodum oculi pupilla appofitisligamentis restringi ,&laxari poteſt: itamembrana tympani juxta nonnullorum obſervationemtenditur,&re mittitur : five quod certius , ita feneſtella ovalis aperitur, & clauditur ut moxexponam. Tertio ficuti propter varias refractiones in humoribus oculi objectorum vifibilium radii miro natura inventopenetrant at retinam eamqve licèt in mis nimafuiparteaccommodatiſſimèafficiunt:itapro ptermultiplices reflexiones , reflexasque percus hunculas aeris interni inminimo licetſpatio obje pla triapropono. Primum tuba : quæ fonum multorum audibilium ſoni artificiofiffimo molimine tùmauget,idque ex eo ,quod figurâ conicafit con formata : indeenim fit quod aer oreexpiratusre percuffionehincindemultiplici,&vibrationecon tinenter majori ſonitum edat longè vehementio rem , quam fi expiraretur non adhibitatuba. Se cundum,fiunt artecubiculaquædam, quorumpa rietes excavati funtductibus,& canaliculis fpirali bus,&convolutis: hirefi adangulumubiſpiræ illæ junguntur demiffamvocem qvis edat,ita utpropè aditantesnil audiant;inangulo tamen oppofitoqui adfit auditor maximam& fonoram vocemperci piet. Tertiumpropè Syracufas interruderalato miarum ſpecus adhucperftat , quæ vulgo dicitur grottaparlante, cujusin pariete &forniceexci fus eft ductus ſpiralis,&cochleatusingyrosſenſim decreſcentesquoductus altiusafſurgit:tolliturenim usque adapicem fornicisfublimemafoloſpecusju ſtædomes altitudine, ubi ductus illeexplicatur in formamauriculæpertufo foramine,undeolimDio nyfiusTyrannusexaudiebat voces to in carcere traducunturutafficiant , quantumpar eft , orga num auditus. V. Minutiùs hic expendo partes quæ orga numhujusmodicomponunt, &inprimis auricu lam ipfam exteriorem. 1. Quatuor illa mufculis inftruitur etiam humana licetſpontèhæcnonmo veatur,utàbrutisdimoventuraures. II. Figurâeft elliptica , ſeu ovali , & convenit hâc formâ cum membrana tympani , tum cumfeneſtellaovalila byrinthi : figuramenim illam in organis qvoqve cæteris natura affectat. III. Pars auriculæ præci pua conchaeſtprofunda,&altefinuata,ut fono rus aercopiosè in ea collectus afficiat aeremexi ſtentemin meatuauditorio , enquevehementius, quomajor fuerit impetus ſonorus , & majorcopia aerisnitentisper anguftum canalem,ſeumeatum ingruere;diconitentes,nam aerexternus revera nonintroſubit, ſed nitendo impellit,&medificat internumaerem. : VI. Ductus& meatus intercipitur ab externa concluforum. Hocitaque ipfun qvodhujufmodi artefacta exhibent, præſtatur abauris organopro portionefervata. III. Analogiam, quâmutuò mireconveniunt omnium fenfuumexternorum organadiffer. ante cedenti indicatam, amplius hicexeruditisAnato micisrepræfento Primoconveniuntfenfusomnes in expanfione cujusque nervi ſenſorii in fatis am plam tenuernqve membranam, nimirum ut eòam plius , &uberius afficiatur nervus abimpreſſione ſenſibili : ut enimpertotamcutimprotenfifuntner vitangentes,ita inlingvæ papillasdiftributi nervi guſtantes : inmembranam criſpatam, & rugofam nervus olfactorius; ficqvoqve in retinamopticus, utmex dicam: atque ita nervusacusticus inmem branamconveſtientemreceffus omnescochleædi ſtenditur. Secundo quemadmodum organumolfa Etus conformatumita eſt,utſpecies odoriferævel utiinconum,auttubamſpiralemcomponanturin tra organum, idque ut multum odoris in minimo ſpatio impreſſione unaorganum afficiat:ex eadem ratione& præftituto fineorganum auditusinvarios multiplicesque gyros ordinedecreſcentes , &co nicam figuram imitantescircumflectitur,utcopio fius nimirum&efficacius ſenſibilis ſonus incurre retin organum. IV. At mira magis analogia intereſſ auditus cumoculo:namprimò (utex dicendispalam fiet) qvemadmodum tunicæplures,pluresque humores auricula adtympanum adolefcente, & crefcente homine, ſeubruto: nam in fætu meatushujufmodi noneft : tuncenimtympanimembrana proxima jungiturconchæexternæ auriculæ, Sedprocedens te ætate parietes offei in longumproducuntur,& indemeatumillumfaciunt. VII. Aerin meatu conſiſtens velutinexterio ri antro ab externo aere concuffus ,& ipfeurget tympani membranam ; hæcitem tremores com municat,&vibrationes tùmaeri ſecundiinterioris antri , tum malleolo , qui unâfui extremitate ipfi urembranæadhæret: hiceundemtremorem tradu cit inincudem,cui percaput malleolus (qui præ reliqvis oſſiculus maximus eft) veluti acetabulo committitur: incusverò fimiliter ſtapedi , & iſte quartoofficulofonorum tremorem impertit. At que ita augefcit commotioaeris ſecundi antri, & indè propagatur in intimum antrum labyrinthi. Quodquidemutiquecontingit quando fonus ex ternus fatis moderatus eft:nam ſivehemens nimis fuerit ; naturaprovidit,ut ſtapes ipſe actus impetu majori occludat ovalem feneſtellam intimi antri, &prohibeat ,ne vehementior fonus totisviribus impetum faciat inillud antrumcum periculoorga nilædendi: cujus analogiaproſtat exdictis in ocult pupilla ſeſe adftringente adprohibendum appul ſumluminisuberioris. VIII. Nervus acuſticusexprima conjugatio. neeſt, dirimitur induriorem , &molliorem : du rior Differtatio XII. De auditu. rior in totum organum ſpargitur ejusque opera mufculi auris tumexterni , tum interni aguntur : 613 ductumfit primoutfurdaftrihiantioreplerumque audiant ; nempè utaer ſonorus per os quoque Icilicet externi in brutis , quæ exinde aures arri guntadforumcapiendum velminimum, ut fur daftri folenttuboconicoautcornu adhibito. Quo niamverò ex eodemnervoduriorefilaminaquæ damados,&oculos procurrunt ; inde eſt , quod admagnum & repentinumſonumoculiaperiun tur,&voxquoque inconditaeditur. ; IX. Ad muſculum internum quod attinet: oriturille exſupremaantriſecundi regione&bre vitendineienferitur malleo adhujus caput : hinc fit utdum mufculus hujusmodi malleum attrahit membranam tympani quoq; fecum introrfumad ducat , atque ita eam opportunètendatadfonos, corumquevarietates excipiendas. Ineoenimpo fita eft audientis attentio , & eftquoddiciturau res advertere. Sienimlaxanimiseffet&flaccida a membrana minime vibraretur , aut certè non confonaret vibrando ad appulfum diverfarum vibrationum aeris externi ſonorijuxta mox di cenda deſono ipfo. Analogiam exdicendis tum QU in retina oculi,quæſuſdeque ſpontèpoteft move pervadatineam ſpecum, Secundoutilliqui funt omninòfurdiobvitiatam, vel induratamtympani membranam,ſidentibus apprehendant e.g. chelim optimè ſonumexaudiant:quiavibrationes fonoræ propagantur per aquædu&um , & pertinguntad ſpecumfecundam&indeadtertiam. XIII. Feneſtellæ duæ obducuntur fingulæ membrana ſua,fictamenfeneſtellaovalis ,utjux tanum.7. attractoad eam ſtapede inhibeatur, ne vehementius à ſono afficiatur expanſa membra na. Cæterum vibrationes ſonoræ abaereſecundi antriper feneſtellas labyrinthea propagatione , & ſpiralitraducuntur , non fine tremoris incremen. toex reflexione & circumvolutione, ac tandem admembranamnerveamallabuntur, eamque af ficiuntaffectionepropria foni. SECTIO II. Deaffectione,&perceptioneorganiacustici. ri adexcipiendas utpareſtſpeciesvifibiles : tum I inhumorecryſtallino, qui conglobatur magis aut minus ductunaturæ ad finem eundem. Hincvero rationem reddes , cur ſurdaftri quidam , qui ferè id affectio fitſeu perceptio, quidſenſa tio,velauditiofoni exdiſſert.præfertim 5. ſat liquet : quæexindeproprietatesef quant,ordinepono,&in primisinnuoquasex di audire nil poffunt fi inturricampanarum confti tuantur , dum illæ refonant, tuncquidem alios præſentesdemiſsèlicetloquentes optimèaudiant: membrana enim tympani illorum furdaſtrorum adco laxa eft,&laccefcensutoperamuſculi folâ tendi nonpoffit : cum veròmaximiſtrepitus , & tremoresfiunt,ex iis membranaagitatur,&exin detenditurquantumſateft , utuna poffit ab aliis quoque fonis minoribusaffici , & itavibrare cer tis , &idoneistremoribus, ১ X. Funiculus fubtenfus membranæ tympani filamenta lua protendit ad mufculum prædictum internum cumufu mirabili &reciproco:fcilicetut cum primò afficitur ille funiculus ex tremore membranæ; idem traducat affectionemin muſcu. ais,veldicendisfacilèintelliges. I. Percipiturfonus non comomento quocorpus ſonorumconcutitur, fed illo quo agitatio propagata ad aures appellit. II. Sentitur fonus ab iis quoque qui auresaver ſashabentàloco,undeoritur; quia fonusidonea circulatione propagatur. III.Admoto cono,vel cornu meatui auris , melius auditur, quia in co numexcipiturcopiamajoraeris ſonori , quidein deintenfius urget , & nititur adverfus aeremin ternum : utpote inlocum anguftiorem, ſcilicetin apicem coni contractus : quemadmodum aqua ex latiori alveo in auguftum canalem deducta. IV.Duplicilicetaurepercipiatur fonus , unus ta menauditur exrationequaminferius afferam. II. Affectio ipſa acustica ,vel complectitur, lum,&hictum moveatmalleolumad attrahendam, utdixi num.9. membranam,tumjuxtanum.7.ad occludendam feneſtellam ovalem per ſtapedem: hujus autem ipfius analogia efttuminproceſſibus ciliaribus , ut diceturdiffert, fequenti quoad ocu lum : tumin funiculoilloquifubtendifolettym panis bellicis , & pro illius majori vel minori ten fione tympani fonus magis aut minus acutus editur. 1 XI. Quatuor illa officala nunquam crefcunt in animali,ſed æqualisomninòmolis funtininfan te&adulto: quod ipfumdehumorecryſtallinodi cemus:hujusmodienim partes,&organa,coipſo natura abfolvitquodprocreat. : XII. Antrum, ſen ſpecus fecunda , quatuor meatus, feuduaus habet : unumverſusexterio raobte&um membranatympani: duasfeneſtras in oppofita parte,&aquædu&um , quitubuseftcar tilagineus inhomine (in aliisanimalibus rima eſt inter duo offa ) ad palatum pertinens utrinque apertus , per quemnon aquafedaer in eamſpe cuminducitur. Falſumenimeſt, licetolim credi tum,in eaſpecuingenitumeſſe, &innatumſem perq; eundem aerem. Propterhuncautemaquz velimportattremorem,&vibrationemmembranæ tympaniexfect. 1.nu.9. acpro modo vibrationis hujus quæ confonet,&juxtalegempenduliæqui diuturna,vel ifochronafitcumvibrationibusipfius objecti ſonori ; percipit organum ipforum fono rumdifcrimina, Facillima porròeſtobſervatiovi brationis , & tremoris inmembranatympani : ſi enim palmam manus applices meatui auriculæ, manumque leviter pulſesdigito manus alterius , fonitumexaudis velutibellici tympani , fimulque experiris ſenſu tactus membranam ipſam interio rem moleſtè agitari, itaut caputexindeobtunda tur, Scilicetminimus ille tremorquiaproximus tantundem afficit membranam , eamquetremefa cit , ac remotus magnusafficeret, Hincexponi tur multiplex auris tinnitus , quandoque enim ita afficitur interiusorganum , perindeac ſi tintinna bulumaudiretur : eſt autem affectio illa ab halitu &ſpiritibus in nervo vel aliispartibus organi mi nutiffimè ſubſilientibus : quodfi interimextrinfe cus fiat ſtrepitus ,tinnitusilleceffat,ſedantur enim agitatione majori ſpiritus illi. Præterea fidigito, vel vola auris obſtruatur , bombus intro refonat: videlicet exhalitu eſtqui continuoeffluit ex auri bus, 1 614 bus,quiquetuncexitu prohibetur , immòcompri Phyſicaparticularis De corpore animato. mitur intrò unâ cumaere. III. At præcæterisproprietatibusexaffectio ne , & auditione fonorum profectas expendenda eſtenergia reveramirabilis,quam inmotus&pa themata animi , & agitationem ſpirituum, achu morumcorporis ſonushabettumvocalis ,tumor ganicus, idque longiffimè fupra reliquorum ſen luumaffectiones : indè admores corrumpendos, aut moderandosſumma vis Muſicæeft, utPlatoex Republica fapienter fractum fonus , &muſicam enervemablegaverit. Ratio autemphyſicahujus eft ; quod ſonori tremores, &harmonicæ vibra tiones per nervos acuſticos trajiciantur in cere brum: fcilicet motus multo efficaciores quamper alium ſenſumexternum : quidquod utrumcætero. romfenfuum nervi, & fibrillæ lationismoturevera agitenturex affectione propriiſenſibilis, adhuc in centum ; illud veroexploratiffimumagitationem corum tantam noneffetalemque cujusmodi illa quæ àſonis imprimitur. Porro ex ſonora vibra tioneincerebrumtraducta reſerantur proportio nalia oſcula nervulorum eadem ratione, qua chor da vibrata vicinam aliam unifonam adſonumciet tremore communicato. Inde ſpiritus juxtadicta differt. 6. de motu pathematumdefluuntadmotus ipfos patheticos excitandos. Hinc illudobſerva tionedignum& mirumdeducividetur: motusſci licet appetitus , atque patheticos harmonicos ef fe, &confonantiam imorationem unifonamcum nuineris inuficis obtinere. Undecauſarepetenda curequi,& elephanti , qui proportionem profectò muſicamnonpercipiunt, ſonotubarum,&tympa noruminfurorem agantur. Indequoquecuracuti foni iis , qui natura funt hilari gratiffimi accidant obconfonantiamnimirum motuum, adquos apti tudinem patheticam habent : feriis verò foni gra ves arrideant: Indeetiam curiiquiMuſica impen sè capiuntur appetitu vegeti fint , & ad pathema taproni. IV. Indidem exponitur unde fonis appofitis morbi nonnulli curentur : fcilicet ob certam com motionemhumorum indu&ainex ſono,namagi tatis fimiliter vaſis , & nervis determinanturper colationes,& excretiones morbidihumoris : fic e nimexpediturquidquidde affectis exmorfutaran tulæ,vel phalangii circumfertur. V. Dubitaturnum apesſonoafficiantur,quo niam cumearum examina abeuntadnovasquæ rendasſedesſono ſiſtuntur : fedquoniam exjacto quoquepulvere , velaquaconfiftunt apes, dicen duin potiùs tremore , & vibrationibus non qui demfonoris,fedtactilibus aeris apum fubtiliffimas membranulas affici,acproinde illasveluticaveant procellam ingruentem confiftere. De generatione foni – H. P. Grice, “Someone is not hearing a noise”. 1. OftAriftotelemlib. 2. deAnima,&lect. 12. Po &13. preblematumconvenit ſonum gigni excoinmotione &tremore aeris: inexem plum afferuntur undulationes ex projecto lapillo obortæ in aqua ſtagnante : quarum finitesfieriin aereetiam fineſono, eafq; oriri à colliſionecorpo rumnemorationenegabit,Conftatitemtremores & vibrationes aereas pertingere coufquequoſonus corporis collifitremoreſq; propriè ſonori non ap pellunt. Experimentum reponoobſervationemq; Digbæilib. deimmortalitateAnime: dum eſſetille inprætoriaclaffisAngelicanæ,&proſperènaviga ret , quandoqueobſervavitvitra appofita feneftris pratorii cubiculi vibrari&fuccuti;& fubindeper gentenavi vibrationes illas augeri , donecdemen to ulterius itinere exploſiones tormentorum ex audirentur , ac denique perveniretur ad naves acriterdimicantes. Igitur aeris ſuccuffiones , & vibrationes in vitris illis primò perceptæ& obſer vatæ eòpertingebant, quo uſqueſonus propaga tus non eft: undecolliges quasdam eſſe vibratio nes minutas licet & tremulas aeris , quæ nonaffi ciunt auditum,fedalium quemlibetſenſum : alias vero eſſe,quæ ad auditumpertinent. Præter quam quod exponenda plurima funtadfonos ſpectan tia ,(& inprimis ſonivelocitas) quæ malè conve niunt cum undulationibus circularibus aquæ in exemplum adductis: declarandum itemquopacto parietes, obiceſque duros ſonoræ vibrationes per vadant cumpluribus aliis : ad quæ parumcondu citallata analogia. 11. Obfervandum itaquecumviris doctiſſimis mirabiles naturæeffectus rectè explicari poftulatis hiſce duobus: celeritatemotus, &partiumfub tilitate: iis enimdatis clariffimè intelligunturcx teroquin obfcuriſſima naturæ phænomena : quod ſi addideris vim elaſticam alibi deſcriptam , & in aere compertam; principia unde fonusexiftit , & generaturfacilèſtatues. Itaque cum laudatisAu thoribus poſtulo aeris particulas in tres claſſes di ſtribui : fingulas quidemelaſticas; fed primæ ta auſenſibiles funt,&locum fenfibilem occupant: quæque facilè tendi nonpoffunt , velcomprimi contraelaterium fuum : cujus illa ratioeft quod facilèmotuinceſſus & progreffivo agantur : hoc autemexdictis differt. 14. phyſ.gen. de elaterio tollitcompreffionem,atquetenfionem. Secundæ particulæ audibiles ſunt,&tactuiinſenſibiles ,lon geprimis minutiores, & anguftiùs ſpatiumoccu pant: fingulæhæ facillimè,& velociffimè compri munturinelaterioſuo , quiaparticulæ majorescir cumſtantes ſufficienter impediunt harum motum progreffivum:analogiamrepetoexdiſſert 18.phyf. gen, de motureflexo ubidixi : velaquæ fuperfi ciem ſateſſe ad reflexionem lapidis inclinatiſſime projecti : quod igitur in eo caſu inclinatiofacit, in renofirafubtilitas particularumquæ refifiunt: ve lociffimè item illæ comprimuntur , quiaminima funt , &fecundumtotam intenfionemimpetus ab externoagente illis imprimitur:quod exdiffert. 12. phyſ. gen. inter proprietates impetus adnotavi mus exemploallato navis majoriscymbam tru dentis. Compreffionem vero reſultus & vibra tiones perinde velociffimæ confequuntur , quia juxtaditadiffert. 20. phyſ, gener. de pendulo, æquè veloces ſuntmotusreceffus,&acceffus tum in pendulis,tum elaſticis, Tertia claffis longemi nores,&magis elaſticas particulas complectitur, quæqueàparticulis fecundæ claffis dum hæreful tantcomprimuntur, idque velociffimè,&facilli me:ſcilicetexceſſu tantò fupravelocitatemſecun darum, quantum fortè ſecundæ primasfuperant. Porrò ſecundæ claſſis particulæ adgenerationem foni, DiffertatioXII. DeAuditu. Ioni,tertiæadpropagationem inſtitutæ funt: & ex utriſquenonmodoconfertus aer , fed quodlibet 615 tur : undetremor&fremitus,quemtactu etiam corpus ſonorum ſeu propagativum ſoni compa Aumeft, III. Itaqueſecundum hanc hypothefim foni geneſis explicatur : utnimirum poſitus fitincre bra , &minutiſſima agitatione,&vibrationepar ticularum , quarum motus tactu, vel vifuvel alio quolibet,præter acuſticum,fenfuperceptibilis non fit , quæque motu progreffivo per minimumobi eem oppofitumprohibeantur. Initium porròdu cithujusmodiſonora vibratioàcompreſſione, vel tenfione ,fivècolliſione particularumprimæ claf fis , fic tamen utadhujusmodieffectumneceſsè minimèfit ut vehementes ſubitæque fint actiones illæ : quodpatetinchorda, quælentèlicetdidu &a&tenſa,cumfibirelinquitur,tamenfonat. IV. Unde fit, fonum ipſum repofitum non effe in prima illacolliſionevel itu,velpreffione, fedinreſultibus , & confequentibus agitationibus particularum ſonorarum: ut apertius obfervare eſt in locis iis , ex quibus fremitus ſonoruseditur poft fonitum ftrepitumue aliquem : quales funt fornices &parietes camerati. 1 k V. Analogiam triplicem dignam adnotatu adfonigeneſim intelligendamprofero. I. Sitſu per aquam dolio cententam baculus fecundum longitudinem innatans , qui vehementer agitetur ultro citroque: aqua exindeveluti fremet , cre briſque agitationibus in minutiſſimas particulas , obdiverfos motus quafi dividetur & fpargetur: hinc porròdeclaratur, quid eveniat inaerecum tenſa chorda vibratur medio in aere. II. Cum aqua adignemnondumbullit,fremit illaquidem, &ſuſdeque agitatur ſecundum partes inſenſibi les. III. Sit cyathusad medietatem ferèaquare pletus ,& celeriter circumducatur digitusperil liuslabrum ; aqua intrò fremitu cietur , & quafi ebulliet , ita ut minutis ſubſultibus quandoque minimæ guttulæ ſurſum exiliant : nimirum ducto digito per labrum vitri tremortum vitro , tùm aquæconciliatur. Multiplex Sonorum genefis diverforum instrumentorum ope. I. C Hordacitharætenſapulfudigitorum fitu dimovetur fuo, fibique relicta ultrò citro que vibrat , & indedeterminat utpar ticulæ quoque ſonoræ quascontinet minutiffimas vibrentur:&indefonuseditur. II. Dumplectrum fuperchordas duciturexci taturſonus; quia plectrum illud eſtvelutiminima ferra, ideo enim excrinibus equorumpiceoblitis &proptereaafperatisparatur,undeſi oleovel ſebo perungeretur ineptum effet ad ſonum excitan dum: ratioeft quia minurifimis ſubſultibus chor das plectrumagitat , inde determinantur ſonoræ vibrationes. Sic quoque cum digitus fricando fuper labrumcyathi circumagitur , ex fimilibus ſubſultibusprogignitur fonus. percipies , ſi campanamattrectes : tremorautem ille indiciumeſtminutioris alterius , in quo fonus eſt. Atcurſimanu ſtringascampanulam,veltin tinnabulumceſſatſonus; ſecus veròfi tibiam ,aut fiftulam ? ratiopetendaex diverſo modoprodu cendiſonumper hæc inftrumentaut mox expo nam. Cur itemcampana lana,velnive obvoluta confufius fonet , eſt quia particulæ ſonoræ acris floccis lanæ vel nivis implicitæ præpediuntur ne expeditèvibrent, vel etiamſubmoventur longius àcampana. IV. Exdictis explicabis quoque quo pacto corpora reliqua ſolida excolliſionevel ictu vel compreſſione alterius ſolidi corporis reſonent : ferèenimomniacampanæ ritu ſonumedunt: mo docorporafonora fint: quale plumbumnon eſt nimirum ex penuria particularum ſonorarum , quibus vel caret ,velprominima ratacompo nitur. V. Genefisaliaſonorumexeoeſt , quodaer ipſe ad tremores , & vibrationes ſonoras ſeſolo determinetur, nonveroex incuffione&collifio ne ſolidi corporis, ſed quodvel aerpromoveatur &urgeaturmedius inter corporaſolida , vel pri mò determinetur ad motum progreffionis ,& moxcoimpedito obaliquem obicem ( obex au tem quandoque eſt aeris ipfius portio ) aer illo comprimatur,&perinde vibretur,actandem eda tur fonus. Primus iſque fimpliciffimus ſonus hujus generis eſt,cumfibilus editurinſpirato aere inclavis tubulum : etenim intro adactus aer in moremtorrentis defcendit ſecundum unam par tem&latustubuli , &per aliamfurfumfertur,& erumpit in apertum : unde fiunt intratubulumve lutiduoacrei torrentes ad oppofitam viam deter minati: atque ex affritu utriusque fit contorfio, &vortexparticularum ,inde compreffio , & vi bratio aeris , qui diffuſus dum exit extubulovi brationes fuas communicat acri externo , per quemfibilus propagatur. VI. Cum agitato flagellofit ſonitus ultimus nodus flagelli rapidiffimè per aerem movetur; mox cum repente nodus ſiſtitur ob flagellum. retroactum fit , ut aer primo commotus&confe quensflagellum repenteconſiſtat, atque ita com primaturabaereſuccedente: inde refiftat , &vi bret, ſonetque : adhujusmodi ſonumrevocatur ille quieditur excuſſis ſtragulis, vel ſimilibus : ad duciturenimpannus , & moxocyus producitur, indeconſequensaercomprimitur , & vibrat : fo nus quoque ex virga velocius agitata per aerem hucrefertur , & claram habetanalogiam inbacu loperaquamato. VII. Sonus exploſionis varius exponitur. I. Cuminflata,&tumensveficadiſrumpitur, aer introcompreſſus repentèexitupermiſſodiſtendi tur; hinc aeremexterioremcomprimit: excolli ſione verò utriusque & vibratione ſonus exiftit, II. Inexploſione bombardæ novæ particulæ ela 3.ſticæ ex accenfione exortæ dum explicant ſeſe, III. Campanæ ſonus ejusmodi ferè eſt ut chordæharmonicæ , fiin circulum diſpoſita hæc effet , & itu velcolliſione tenfio illius alternis determinaretur : nam itu mallei elaſticæ parti culæcampane hinctenduntur , indecomprimun circumftantemaerem comprimunt,quiſecundum innumerabiles particulas colliſus tremit& vibrat, &inde fonus. Eademratioeſttonitru ,&om niumcorporumillorumquæ reboant. VIII. Intibiis , &fiſtulis fonitus oritur ex collis 616 Phyſicaparticularis Decorpore animato. colliſione aeris pertubicavitatem delabentis , ut fibilus ex tubo clavis editur : aer enim immiſſus per fiftulam determinatur , ut erumpat partim obliquèper anguſtamfeneſtellam, aliaquealia fo ramina perfiftularum latus aperta;partim verout vibretur , & velutivortex intorqueatur dumde. fluit per fiftulætubum. Apertehoc ipfum intelli. ges , fi pro aere aquam inſpires intra fiftulam: pars enim aquæ exiliet per feneſtellam ,reli quumcontorquebitur pertubulum ,&vorticose crumpet. IX. Sedadnotanduminprimis eſt , ſonum'ti biaruineſſemixtum expluribus , qui fiunt tùm in aere exeunte per feneſtellam, tùm indelabente perinferius orificium : tùm inilloqui divertit,& De propagationeJoni, I. Ropagatur&diffunditur ſonus per me dium,uſque adorganumaudientis: eaque diffufio fit per modum folidæ ſphæra ſedinterpolatæ : quemadmodum exprojecto la pidevelutinplano circulati pluribus circulis con centricis invicem diſcretis aqua criſpatur. Deter minatur autempropagatiohujusmodiex'co,quòd aer , feu particulæ audibiles aeris (quasdeinceps abſolutènomine aerisintelligam, ) compreſſe ſe reftituant elaſtice ,& juxta regulas elaterii & penduliultrà ſuumſitumnaturalemferantur : id 'que ipſum in inodum ſphæræ , cujus centrum fit exit per foraminalateralis. Inde eftquodvariet, muteturque fonus, proutclauſa , vel apertafue rint ea foramina , quæ fecundumtonos confonan tiarum (infra exponendos) diſpoſita funt. Im miſcetur item ſonusquibusdam in fiftulispropter ligulas , quæillis inferuntur præfertim fiftulis or ganorum:ligula enimillaconcufſatremit,&inde determinat adtremulas vibrationes aerem incur rentem, X. Denique ratione diverſi impetus, &nifus 1 quo inſpiratur aermiſcetur fiftularumfonus : fic enimdeterminatur aer exmajorivelminoricom preffione ad gyros , & ſpiras cerebras autraras, aut alio pacto diverſas :quemadmodum obferva reeſt intuba: incam enim magnonifunonmul tumaeris interpolatè intruditur, qui ex compref fionetorquetur inſpiras continuo majores ob fi guram conicam tubæ : inde determinatur ſonus, quieftclangor. Cæterumnon extremore fiſtulæ veltibiæ fit inillis ſonus , quemadmodum exn. 3. excampaniseditur: proptereà ſiconftringas ma nu,vel pannisinvoluas tibiam , perindefonat: in dequoque eft,ut materiaintibiisnonmultumat tendatur , & ad ſummumratio illiushabeatur in tubis argenteis : fecus in campanis , & fimilibus. Longitudo verò , & cavitas majoraut minor fo corpus ſonorum. Sic autem ultro progreſſæillæ particulæ comprimunt undequaque ulteriorem alium aerem,qui itemdum ſeſereſtituit&vibrat, &ultra fitum pofitumque ſuum naturalem pro tenditur , ulteriorem quoque alium aeremurget, &comprimit: atque eodem fimiliterpactoconſe quens diffuſuſque aer per totam'foni ſphæram compreſſus ſeſe elaſtice reſtituit , & vicinum comprimit 11. Unde perſuperficies ſphæricasconcentri cas conſequenter ampliores diffunditur fonus, cumcerta itemdiminutione conſequenti : itaut quemadmodumlumendiffufum àlucido itafonus àſonoroſphæram faciat, cujus coremiffiores fint partes , quoremotiores funtàcentrodonec om nino ceflet propagatio , & compreffio ſonora; quamvisjuxta dicta fect. 3.num. 1. ulteriuspro pageturvibratio& compreffio nonfonora. Ana logiamhujusipfius facilem habes : ſiintelligasfu per menſam poſitos circellos plurimos całybeos omninò'contiguos,&medius inter omnes.com primatur hicenimdumrefiliet alios comprimet, &vibrabit , fic tamen ut omnes quidemvibren tur, &tremant, minus tamenremotiores ,quam : : propiores illimedio. 111. Nonadeòpronum'eſtexponerequomo numtibiarum immutat, idque eſt majori vellon giori vorticeaeris intro compreffi. XI. Animalium voces perindeefformanturut ſoniin fiftulispræfertim organorum: larynxenim cummembranisfuiseſtprocapite fiftulæ, protu boeſt trachea , per quam dumexpiratur aerpul monibus contentus ; ſi membrana quæ dicitur glottis vel guttalis , & eſt veluti ligula tibiarum adſtringat certo modo laryngis meatuin editur fonusvocalis,ut intibiis mutataligula vel magis, vel minus illius opera foramine anguſtato fit ſoni tus diverfus.i ! Dixi ſonusvocalis,ſeu vocalium : nam conſonantes ex eoformantur, quodaer ſonorus, &vibratus dum ex larynge emittitur per varias diviſiones & reflexiones innumevabilibus modis modificeturin partibus oris , nempè gutture, pa lato, lingua,dentibus, labiis : atque ita refonant articulatæ voces : analogiamhabesſi menſam per cutias manu diverfimodè conformata :nempèvel expanſapalma , velpugno, vel vola arcuata di-, verſus edetur fonus ,nec aliunde nifiquodaer fonorus diverſo modò ab obice diverſo modi ficetur. dodiminutio , & remiffio propagatifonicontin gat : præfertim cum ex obſervatione conftet ſo numfive magnum ,fiveparuum fit (ſcilicet initio vel remiſſum , vel intenfum ) æquali velocitate pertingere àcerto ad certum locum :quodipfum exeoeft,quod elateriaejusdem molis, & figuræ five majori, five minori vi comprimantur , refi liunt æquali ſemper'tempore : ut in pendulis ob fervatumeſt diſſert. 20. phyſicæ generalis: vibra 'tiones enimejusdempendulivelminores ,vel ma jores fint , funt æquè diuturna. Unde videtur fonus ex propagatione non dimmuendus cum propagatiouniusmodi fit quoadfonumremiffum, velintenfum. IV. Obſervandum tibieſt ad prædi&aintelli genda, quid contingat ſonopropagatopertubum cylindricum, &conicum: etenimperprimumtu bum ſonus immiſſus nondecrefcit propagatione ( etiamfi longiffimus,vel etiam intortus fit tubus) eademenimintenfioneauditur, ac fi v.g, vox ad aures proximè infonaret: idque nullahabita ra tione reflexionum ſoni: adquodipfumcurandum eſt, ut tubus probè ſit intus lævigatus. Per tubum veroconicumſonus exceptuspropagatione auge. tur: itautdumexitperapicemconiintenfiusaffi ciat DiffertatioXII. DeAuditu. at audientem , quam fi v g.audireturerumpens : 617 noras ,quæimmixtæ quoqueſuntparietibus ,caf exmedioconi. Hinc autemefficiturſonumin li bero aere propagatum propterea diminui , quod, mifceanturparticulz ſonoræ actu comprefiæ cum aliisnoncompreffis,nequevibratis:adeoque diffu fionem ſphæricam foni contingere nonfecundum omnes inſenſibiles particulas ſonoras quæ infunt aeri, fed quandoque ſecundum plures , quando quefccundumpauciores ,ac proindeexhacmix tura fieri remiffionem & decrementum foni , quemadmodum ſapores , & odores exinde de crefcunt, V. Nequedixeris fonum ſidiffundi ,utex omni parte aeris intra ſphæramdiffuſionisconfti tuti exaudiri poffit : utique hocdamus, fed idi quecompreſſas à fimilibus moleculis aereis refe. renda eſt. Hinc enimetiameftquodparietesvi brentur , &tremant ex tactili nimirum elaterio conjunctocumaudibili. Ineandem quoquecau ſam referes propagationemfoni ab una extremi tatetrabis adaliam. VII. Per aquam quoque diffunditur ſonus, infunt enim ſonoraparticulæ & inaqua, ſedim peditæ nonnihil quemadmoduminfolidiscorpori bus : indeobtufus fatis fonus aquampervadit, ut natatores vix quidquam fub aquis audiant : au diunttamenquemadmodum&piſces. VIII. Dum plures foni per cundem aerem propaganturnon fitconfufa& incondita agitatio plum ex coeft , quod ubicumque conftituatur auris innumerabiles femperpræſto fint particulæ ſonoræ vibratæ , licet inter illas plurimæ quoque fint minimèvibratz: ſupponimuseniminfenfibiles particularum : quod exponiturexdi&isdiffer. s. deſenſu interno analogia aquæ criſpatæ ex alla plu diverſorumventorum , autex projectis pluri bus fimullapillis indiverſas circulares undulatio maximè effe, &minutiffimashujusmodi particu- nesfineconfufione finuatz. Apertius tamenvi las. Adhoc autem explicandum facit, quod de brationes diverſas earundem clafticarum parti ſonodicuntEpicurei: aiunt enimparticulas vicinicularum explicat circulus ex filo fubtiliffimo ca acris à vibratione corporis fonori excuti tan quam ſagittas arcu , & inde fuccefivè appellere ad aures : quodquidem falfum effe exundula tionibus aquæ conficitur : eadem enim non cft aqua , quæ à projeto lapide incutitur, quæque circulos majores efformat: inde tamen idoneade fumituranalogia adremnoftram illuftrandam, ut enim I. lagittulæ illæ ſonoræ velut ex centro à corpore fonorohinc inde ſphæricediſcuſſa lineas defcribunt eo magis invicem divergentes , quo àcentromagisdiſtant : atque indediminuitur ſo. nus propagatione ſecundum Epicurcos : ita in noſtra hypotheſi ſimiles lineæ fimiliterquediver gentes , & interpolatæ particularum fonorarum jaminaereexiftentium afficiuntur,&comprimun tur foni propagatione ordinatim decrefcente. 1 11. Quemadmodum juxta citatos authores quo validior cft prima vibratio , & colliſio corporis fonori,copluresfimul ſagittulæ excutiuntur, quæ crebriores minuſque interpolatas lincas fonora propagationisdeſcribunt , & in comagnitudoſoni ab illis reponitur ita ablegatis ſagittis dico fre quentiores ſpiſſaſque magis lineas & ſeries parti cularum , quæ jam incrantmediocircumquaque, comprimi&tendi , &elaſticè vibrari dum fonus magnusedituracpropagatur. iron VI. Proprietates conſequentes propagat atio nem ſoniexpedio : 1. : 1. propagatur ſonus per pa rietes & fimilia corporadura و licet debilitatus, utexperientia patet: inde videtur velutiàſonoro valdediftante profectus , quia remiſſus & quafi attenuatusadvenit. In carcere veròfubterraneo ſi parietes craffi fint & aggeratiterra ſonuseditus autvox,forasnon diffunditur. Articulatæ item voces,per parietes quoſcumque ob modificatio nem carum variam & minutam , quæque facile tollitur,nonpropagantur : fedquandoqueexau diunturquiaperobliquam viam , pervalvas ſci licet ligneas ,& feneftras voxarticulata pene trat. Ratio verò ſonore propagationis qualis cumque per hujusmodi interpofita corpora non petenda eft ex aere poris incluſo v.g. parietis & vibrato: nec enimper modum canaliculi utrinque aperti funthujusmodi pöri : ſedad particulas fó, lybeo compactus , quem pluribus i&ibus , di verſis inpartibus fimul tundas , multiplex ete nim fict compreffio, &reſultusclafticus : fimi liter ſi filumcalybeum in ſpiram convolutum fuf deque&àlateribustutuderis, IX. Propagatiofoniquoadintenſionem, &re miffionem triplicitereſſe poteft, primoper liberum aeremſubindedecreſcens,fecundo percylindrum cavumæquabilis,tertioperconumàbaſiin apicem diffuſione creſcens:hocpoftremo modofieri poteft. I. ut diverſa indiftantia ejusdem intenfionis idem ſonus exaudiatur ; nempe ſi coni fiant majorum & minorumbaſium:undequantumdecreſcitexfono rationediftantiæ,tantum compenfetur ratione coni aercihabentis baſimmajorem. II.Fieriitempoteft, utdum quis ſimili inftrumento ex materiaminimè elafticacompa&oloquitur etiam oreimmediatènon admotoadbafimconi;illiquiloquenti proximi ad funt nil audiant: nimirumfi aurem conftitutamha beantita adlateraconi,utilluc foni&vocisdirecte nil perveniat : reflexione nimirum factain ipſo marginebafisconi. III.Per intortumtubum cylin dricumeſſe poteft utquis vocem fuambis audiat, nempeſitubusita contorqueatur& circuletur : ut adauresipfiusloquentisextremitaspertingat:quod ad explicandan echo apprimè facit. IV. Utrum verò per tubum cylindricum propagari ininfini tumpoſſit ſonus juredubitatur: profectoficom preffioparticularum aerisſonorarum fieret actione communi ininfinitumdiffundi nonpoſſetactio hu jusmodi:quodficompreffio ſucceſſiva eft, &obi cem non habeat finite in infinitumdiffundi poſſet ut motus localis. X. Propagatio ſoni fucceffiva &cum motu eſt: hinc non modocitiùs flamma bombardevi detur, quam ſonus audiatur; ſed loquentis àlon gè viſus motus labiorum præitſonum impreſſum audienti. Mora autem hujusmodi propagationis eſtjuxtaproportionemſpatiiperquoddiffunditur: obſervatumqueeſt ſclopeti ictumuno ſecundomi nuto propagari ad 1200. pedes ,& uno pri mo minuto ad quindecim milliaria , atqueadeo una horâ , fervatâ proportione,pertingerepoffe ad900. milliaria. XI. Nifi F :... R.P.ProlomaiPhiloſophia, 1 618 XI. Nifi aer elaterium habeat fatisvalidum Phyſicaparticularis Decorpore animato per illumfolusnonpropagatur:undeinrecipien te Boyliano exhauſto obdebilitatum , & attenua tumaeremvix percipiturſonus:ſcilicet niſivibra tiones e. . inclufi tintinnabulicommunicenturim mediate vitro ipfius recipientis per manubrium, autfuniculum. XII. Difficile contra ventum propagatur ſo nus,&facilè ſecundum ventum : immo&major inhoc cafu fonus exauditur , quia devehuntur ventoparticulæipfæ ſonoræ: analogiaeſtinundu latione femicirculari ex projecto lapide in aquam currentem. Contingere autempoteft ut ventus fit adeovehemens, uttollatomnino ſonum, abri piensnimirumparticulas fonores , vel antequam compreſlæ fint,vel ab uno ubi auditor eſt inalium tractum aeriseasaſportans. Nebulofus verò aer brevem,&longum, Secundò inmagnum,&par vum,feu intenfum,&remiffum. Tertiò ac præ cipuè in acutum &gravem. Quarto in ſtridulum, &afperumomiffisminutioribus,& minus utilibus divifionibus. Itaque ſi faxum decidat in pavis mentum femel fonat,& dicitur fonus aridus vel * ſtrictus : fi campanam pulles diu durat fonus& fremitus : appellatur fonus refonans: ſcilicet ille instantaneus eit, hiccontinuus:"ütrobiquepluresp vibrationesinfenfibiles fiunt ; fed in ſecundofono plures etiamſenſibiles: perinde ac fi malleoiden tidem tunderescampanam : eſtautem hujusmodi, qui dicitur fremitus foni , gratus auditui propter rationem dicendam de confonantia. Alioquo. que fenfudicitur fonuscontinuus, c. cg. cumper? clavis tubulum continenter fibilas , aut eandem: fonum nonprohibet , cum illius quoque fonoræ particulæ comprimi poffint. Per flammam&fu mumcraffioremdifficilèfonuspropagatur, quia ex calore mutaturelateriumparticularum, vel hæde medio fummoventur. Noctu meliùs clariusque vox auditur, cujus ratio eft, quodtunc temporis minoresfint in aere agitationes , adeoque minus diſpergantur particula ſonora ; non quidem dico contra numerum 8. quod motusunus aeris alium tollat. Acre veròtranquillo libero & profundo optimediffundunturſoni,&voces: namitaordi natim fit circumquaque & fine difperfione com preffio &vibratioelafticarumparticularum. Hinc eft quod cum profundior vallis jacet inter verti ces montium longo licet intervallo diffitos ; ex unotamen horum diftinae , & clarè exaudiantur, velutieflent in vicinia, voces c.g. paſtorum altero 0000 invertice cantillantium. Quodveroclariùs exau diatur colloquens de fuperiori loco ab audiente eximo,quam econverfo:ratioeftquiaaernatura د vocemperfeveranteredis : nimirumexcontinua applicatione caufæcontinuo pregigniturejusdem ſpeciei effectus : diftinguiturautem hicfonus ab interrupto, qualiseditur in vocibusarticulatisob mutatamdiſpoſitioneminftrumenti fonori qua lis etiam cumperſubſultus ,&quafiferratimcom primunturelafticæfonoraqueparticula. 58. II. Cumexploditurbombardafonusmagnus, &intenfus fit comparatione habita ad ſonitum ſcopleti. Naminprimo illopluresfimul particulæ ſonoræactionecommunicolliduntur , &compri-s muntur,pauciores veròin fecundo : magnitudo autemfoni ,&intenfiineoipſo ponitur juxta ſect 4.num. 3. &4. Quoniam vero cum validè com primunturparticulæ aeree majores (copactoquo circulus comprimitur adducta circumferentia ul. que ad centrum ) tunc multopluresex minimie ſonoris premuntur , & vibrantur: idcirco comun רייי preffio,&collifiomagnaadmagnum fonum , dura petitur autconducit. 111. Celeberrima divifio foni in acutum && ſua gravitans deorfum (ex di&is in loco) adju- gravem juxta legespendulorum exponitur (ci vat,&quafi urgetdeorfum vibrationes lationes audibiles.p &undu L XIII. Audiens fonum propagatumdifcernit locum unde fonus profectus eft aut unde re ſultet; quia aliter afficitur organum à fono e.g. dextrorfum, quam finiftrorfum propagato. Dices differt. 14. phyſica gener, de viclaſtica poſitum elle ex percuffione non dignofci viam per quam pervenerit projectum (axum : ergo neque in re præfenti dignofcetur via foni ex affectione audi tus. 15. Refp. loco citato agi de ictu corporis , fed faxinonelaſtici,ſed impingentis inelaſticum : nunc vero de vibrationibus elafticis appellentibus ad organum auditus: quoniamvero velutiſegmenta circulorum licet minutiffimorum perveniunt hu jusmodi vibrationesad organum ; inde exdiverſa curvitatehujusmodi legmentorumprodiverfitate Centrorum unde oritur ſonus; diverfimodè affici 4 tur membranatympanitumaer interior, tum'ner vus acufticus : ex differenti autem hac affectione judicat aut fuadetur audiens de loco& fitu corpo ris refonantis, 3 SECTIO V. De divifionefoni... C Dividitur fonus primo in inſtantaneum, : & continuum eademque diviſione in licetaſſumptain exemplum chorda muſica, fico dem tempore fenfu phyfico frequentiores vibra tionesedat,acute fonat: fi paucioresgraviseftfol nus : atqueadeoquovelocior vibratioeft, co fo nus acutior : adquod ipfum nonattenditur , aut quodmajoresvel minores fint vibrationes; ( hinc enim fonusmagnus efficiturvel parvusjuxta nu merum2. ) autquodexvalidiori ictu fiant. Ita que juxtadicta de pendulorum longiori vel bre viori chorda, minorivel majori pondere (difs. 20.1 phyf.gener): ſiprimòbreviorfitunachorda quam altera frequentiores vibrationes edeteodem tem pore, & fonumacutiorem. Secundò item fi gra cilior fit quam altera cæteris paribus. Tertio magis tenſa , perinde fonabit acute præ altera. Conftat apertètenfionem e.g. chorda itadiminui poffe,utadictumnullopacto vibretur,& nonfor net! het : unde augendotenfionemmultiplicanturvis brationes quantum fatis eftutedatur fonusad fubinde iterum au&a tenfione ut acutus fitfonus &nongravis. Porrò memineris diſcriminis inter vibrationes nonaudibiles & audibiles exfect,an teceden. hæ enim poftremæ funt veluti totidem punctiunculæ afficientes auditum , cæque in gravi fono fucceffive pauciores funt eodem tempore quam in fonoacuto ; adeoque velutiinterpolata, &componentes quafi mixturam exnon ſono& fono: uti Zenoniſtæ motummiſcentexmorulise atque Differtatio XII. DeAuditu. atque indegravis fonus minus vegetus &efficax 619 IX. Cur aqua frigidadiffuſa in pavimentum eft , quia mixtus cum non fono : ſecus fonus acutus. IV. Aſper, & ftridulus differunt ex majori, &minoriafperitate corporis fonori , velinſtru menti: exquofitundulationes particularumcerto modointerpolatas ad aures pervenire , utveluti acutiusfonetquam calida ? Ratio eft quia ex ha litibus calidís particulæ ſonoræ aeris implicantur, undefrequens vibratio impeditur : ut in campana obvelatavelleribus lanæ. X. Infiſtulis , & tibiis cum lateralia foramina claudunturſonusgravioreft: contracumaperiun denticulatæ afficiant organum , acpropterea cum animalis moleſtiâ ob eam inæqualitatem : quem ! admodum campana ſi oppofitis ictibus &diffo nantibus concutiatur , ob vibrationes oppoſitas periculo diffractionis agitur: fimili decauſa ſonus aſper lædit membranam tympani acuſtici. Cum igitur longè minutioribus ſalebris , & denticulis ſonus cæteroquin acutus vitiatur &vibratiunculæ fine ordine , & proportione inſenſibiles inunam quaſiſpinoſamcoalefcunt affectionem ; hæceſtà Ariduloſono,nonaſpero: ficferrumcumlimatur, autferraducitur , autcardines portarumconver tuntur ſtridoreditur: inde folenthujusmodi inun gi , ut hifpidæ particulæ complanentur. Porro Aridulus fonus idcircò dentes quoque offendit, quia his fubducta membrana propagatur ex ner voacuſtico duriori. tur: naminhoccaſu brevior æquivalenterreddi turfiftula: brevitasautemcylindriaereiincluſi ,ut juxtanumerum tertium chordæ brevitas , cæteris paribusacutiùs fonat. XI. Secundaclaſſis proprietates foni ad cal culumgeometricum revocatas complectitur, ha bitaratione&comparationeprimòlongitudinum, fecundo tenfionum , tertiòcraffitiei chordarum, quæaffumunturin exemplumprocalculo. I.Prin cipium&axiomaeſt : vibrationes effeinratione reciprocalongitudinum: hoceſtdimidium chordæ duplovelocius vibrat, quam integra: ſcilicetduas vibrationesperagit, cum integraunam,utpatet in pendulis (differt. 20. phyf.gen.)adeoque dimidia chordaexnum.3.duploacutioreſtquamintegra. HæcproportiodiciturDiapason,ſeùoctava:cujus poſtreme appellationis ratioeft, quia aſcendendo V. Problemata fuperpotiorifonorumdiviſio ne, acuti nempe&gravis , duas inclaſſestribuo, &adtrescaufasacuti ſonipoſitas num.3.revoco, ac primo recenfeoquæ calculononindigent , & ageometrica funt. Voxhumanatuncacutioreſt, cumperelongatam magis tracheam, idque vel ex C natura,vel opemufculorum ſpontanea circumagi tur introaer : unde qui acutè loqui, aut canere tentantcaputattollunt, & diaphragmadimittunt: contra verò utgravem vocem edant dimittunt caput ( unde profiluxit appellatio Baffi) & dia phragma attoilunt. Fit autem ex longitudine tracheæ acutiorvox, quod exinde anguſtetur tu bus,&indemagis gracilis cylindrus , aut chorda aerea incluſa fit, quæ dum inſpirasagitur per tra cheam,eas crebriores , & minutiores facit,adeo queplures eodemtempore, quam ſi dilatatus ina gis effettubus tracheæ. VI. Mulieres, &pueriexinde acutioremvo cem edunt : ad quodetiam facitinteriortracheæ canalis teres magis & lævis ob copiofumhumo rem,unde nil aſperi aut ſtriduli voxhabet: exinde quoqueadulti vocemmutant,dilatatâ nimirum & exduritie aſperatâ trachea. At ſenes acutam qui dem vocem edunt ob anguftatum tubum ,fed afperam obinternastracheæ corrugationes ex fic citate. VII. Voxinlongum producta ſubfinem for matur acutior , quia trahendo ſpiritum tenditur trachea,& ftringitur: quandoque videtur acutior, quia remiffior : nam iſtafacilè confundimus,inde enimfonus àlongeauditusacutiorvidetur. VIII. Timorvocem acuit , quia exeapaffione concidunt & conftringuntur vaſa, acproindequo quetrachea. Morbus quoque, &defatigatio ob frequentem reſpirationem adquam trachea pro tenditur. Planctus quoque acutior eſtexdolore adftringente. Riſusgravior exdilatione vaſorum. Cum quis evigilat graviorem vocem edit , quia ex madore demiſſa & dilatata trachea eſt: ſed ex phlegmate , & humore afpera quoque vox editur. à primo , & graviffimo ſono per diſtributionem quandamnotarum , cæteroquin ſatis arbitrariam, de qua ſect. ſequenti , octavo loco fit ille fonus, qui cum primohabetproportionem prædictam II. Si duæ tertiæ partesab datachordare ſectæpul ſentur, perficiunt tresvibrationes cophyfico tem pore,quo chordaintegraduasabfolvit; adeoque illæſonantacutius una tertiaparte , &diciturpro portioDiapente, ſeùquinta. III. Si tresquartæ partes affumantur quatuor vibrationesdecurrent, cum integratres emetietur : hinc unaquartapar teacutiusfonant, &proportiovocaturDiateffa ron, ſeùquarta,atqueita progredideinceps inin finitumpoteris. XII. Habita ratione tenfionisinchordis , quæ omnino ſint æqualeslongitudine,craffitie,& ejus demmateriæ generalis proportio eſt tenfiones in ter & pondera , ex quorum formali vel virtuali ( ſcilicet niſu æquivalente gravitati ponderum ) ſuſpenſionetendunturchordæ:e.g.ſidecemlibras uni chordæappendas , alteri verò quinque,duplo tenditurilla prima , adeoque duploacutiùsfonat, &proportio eſt Diapason : atque itadereliquis. Quodfi chordæ diſpares quoque eſſentlongitudi ne,velcraffitie , &multomagis materiâ proportio variat ejusque calculus operofior apudauthores muſurgicos videndus eft. XIII. In chordis ex diverſa materia diverſo rum corporum ſoni item diſſimiles obſervantur. Chordæ enimvel ex inteſtinis animalium fiunt, vel ex ductilibus metallis: ſcilicetnon explumbo, vel ſtanno , cum hæc metalla quantum requiritur tendi nequeant : quanto verò tendi magispoteſt unius præ alterius materiæ citra diſruptionem chorda eo acutius fonare poteſt. Ex Merſen no profero vires tenfionum in chordis æquè craffis , & longis. Ferrea cordalibras 19. ænea 18. aurea 23. ex inteftinis7. libras ſubſtinet citra fractionem. Undecolliges non effe eandem pro portionemgravitatis,&tenfionis: aurum enim ex differt. de metallis in majori proportione ponde rat , quainſubſtinere infractum valeat: equidem Iiii 2 1 obtu 620 obtuſum ſatis ſonum edit , quamvisitemexloco Phyficaparticularis Decorporeanimato. multumenimnonlaboratmaſculusaculticusinal citato incredibiliter fitdutile. Craffities chordarum , ſi reliqua fintpa ria , multum nonattendituradacuti& gravis ſo ni differentiam , ſed ejus habeturratioadmagni velparvi,longi velbrevis foni diſcrimina : æqui valet enim chorda craffior pluribus gracilioribus, quæ cæteris paribus æqualiter vibrant , & æque acute ſonant. Anvero longius ſonum diffundat &majorem chorda craffior? negari primò poffet, quiaplureshomines unâ vociferantes vocem lon giùsnondiffundunt, quam feorfumſingali : At hi actionecommuni nonclamant : undeexoppofita ratione ſecundo affirmandumvidetur craffiorem chordam prætenuimajorem,&diffufioremſonum edere : hicautemobiteradnotabis,noncujusque magni foni proprietatem effe ampliorem diffufio nem quod patet in exemplo pluriumhominum una clamantium.  De consonantia & diſſonantia ſonorum. I. CUmplures fimul foniexiftunt; attenditur utrum confonent,vel diſſonent, velunifo nent : Cuin hoc tertium evenit funtilli omninò fimiles, nec melodiamconficiuntſedſo nummajorem. Quoadunifonatamen,obfervanda tria: I.unifonachorda pulfatâ ex tremoreaerisvi cina alterauniſonavibratur,& fonat: nimirum ex aptitudine in hac fecunda ad vibrationesomnino fimiles fit,ut facileexcipiatdeterminationemindu &am ex propagatis vibratiunculis peraerem à pulfu primæ unifonæ. 11. Siinduosſcyphos in fundas aquam earationeutambo unifoneconve niant,mox perductodigito perlabrum unius, aqua inalterocontenta undulat , &criſpaturidque ex ratione jam állata. III. Paretur ſcyphusexduro, &craffo vitro , ſed æqualiterterſusnecftriis no tatus quique ſi digitus circuinducatur labro non reddat acutum valde fonum : deindepercuffione digitiexploreturnota,veltonusquemreddit ſonus ſcyphi : hinc accommodet, & formetunifonead hunc fonum vocem fuam obfervator : eamque fenfim gradatimque attollat ultra octavam : con tinget ut partesvitri iteratis frequentibusque vi brationibus agitatæ tandem diffiliant, utcampana inæqualibus ictibusconcuffa. 11. Confonantia collectionem petit diverfo rum ſonorum in ratione gravis &acuti , quorum tamen vibrationes hujusmodi fint,uteodem tem porephyficofactæ:Primoproportionemhabeant, quæ facilè percipi poffit ab animo , qualis dupla, ſeſquitertia&c. ex ſect. anteced. Secundo utrius que veletiam multiplicis fonivibrationesitamutuo ſe habeant , ut poft paucas feorfim concidentes, tandem fimu! in eodem inſtanti phyſico conve niant, unâque feriant'tympanimembranam. Ete nimexea priori ſeparatione& conjunctionecon ſequenti ſonorum afficitur auditus perinde ut guſtatus,cum feorfumacre &dulce, & illicouter que fimul fapor admovetur : ſcilicetex varietate &unitate continenter ſenſibus ufurpata mirèca pimur, ineaquepulchritudofoni pofitaeſt : unde tanta ex harmonia voluptas inanimum redundat exſect,2. idque fine nimia organidefatigatione: ternandatenfione,utpareſt, membranætympani, ſcilicetut accommodeturhujusmodivibrationibus confonantibus. III. Contrà difſſonantia plurium ſonorum ex coeft;quod proportiovibrationumdifficilisperce ptufit, &vibrationes ita alternentutpoftpluri masfeorfumconcidentes,vix congruant : unde delaſſatur organumnonfinepericulolæſionis : ut campanaictibus diſſonis concuffa. IV. Habita ratione longitudinem chordarum exfect. 5. num. 11. adcalculum revocati funt to ni,&foni diverſi quibus moderari ,& variarevo cem poffunt communiter homines aſcendendo à vocegraviffima adduplo acutam:&diviſa eſtve luti ſphærafonorumin octo quaſi gradus , feu no tas , quosGræci nominarunt. Hypate , Perby pate, Lycanos, Mese, Paramese, Triten, Para nete, Nete: refpondetautemrecentior appellatio 1 2 3 4 5 6 78 ut,re,mi,fa,fol,la,bi,ut : acpromiſcuèvelnu meris defignantur,velmonoſyllabis illisvocibus. V. At ſequentia animadvertes 1. arbitrariam fatis eſſe hujusmodi diſtributionem, & ab expe rientia acceptam : quantum videlicet vox humana infectiaculi & demitti gradatim poffit. II. Si in chorais duntaxat hujusmodi reſonantiæ attende rentur multominutiores innotas tribui poſſeto tamferiem ſonorum. III. Nonomneshujusmodi notas cannfingulis mutuo confonare, ſeddiffonas plures eſſe ex ratione numeri 2.&3. IV. Expe rientia autem compertum effe quæ arrideat con jugatioſonorum,eamq; confonantiam effe. V.Pul cherrimam, & gratiffimam effe octavæ,feudiapa ſonconfonantiam. VI. Supra octavamipfampof ſe ordinari ſeriem aliam otonariam notarum af ſumptâacutiffimâ primæ ſerieinotâpro graviffima alterius , & ita in infinitum , faltem ſpeculative, procedisin chordis poffe. VII. Omnescommemo ratas conſonantias hujusmodieffe,utnullaratioha bita fit proportionis interintegram chordam, & minoremdimidia,ut patetex fect. antec. à nu. 11. poffetamen ſpeculative ſaltem minorem quoque partem dimidia comparari oum integra chorda, pergradus,&notasinfinitas , at pleræquæ diffo nabunt. VI. Deniqueadconſonantiamperfe&iffimam omniumoctavamnempe , plurimum facit, quod chordarum fonis eſtpræcipuum: ſcilicetchordam unam pulfatam plures fimulfonos edere : qui ſci licetſonifuntpartium ipfius chordæ ,tumfeorfum vibrantium , tum fimul quoque communi vibra tione : analogiamdefumeexfunependulo, nulle appenfopondere: fi agitetur,nonmodototusun dulat& actione communihincindedefletitur,fed ratione flexibilitatis , ejus partes quoque feorfum undulationes quafi privatas peragunt : hinc fpiræ plures quaſi ſerpentes fecundum funis longitudi nemafcenderevidentur. Similiter evenitinchor dâ quoque harmonicalicetmaximètensa: ut in ſenſibiliter peculiaribus vibrationibus illius partes agantur, dum fimul vibrationem communemtota illa peragit. Hujusmodi autem minores undula tionesconfonant invicem omnes ut octavæ , quia chordæ partes quæ feorfum ita vibrantur ſunt fibi conſequenter inproportionedimidia,&fubdupla quod 1 Differt. XII. DeAuditu. quodipfumexcoeft, quodomniumfimpliciffima fit cujuslibettotius divifioin duo dimidia,namdis 621 incavernas,ſpecus,inpalatiapluribusfeneftris,por ticibus,fcalis inſtructa : ergòjuxta nu.2,ſecundùm tributiohujusmodi unicâ indigetdeterminatione : quemadmodum binariumdiviſibile tantùm eſt in duas partes , feudimidia. Hincporròprofluunt qvædicuntur fimilitudines octavarum : qvodni mirumcujusqvechordæ vel longiffimæ& craffisfi mæconfonantia octava vel diapafon multam& maximam fimilitudinem habeat cumoctavis alia rumdiverſarumchordarum , quodnoncontingit quoadalias confonantias : quoniam chordarum aliter conſonantium partes proportionales non conſonantnequecumtoto, nequemutuòniſiper diapafon. 1. = SECTIO VII. Deſonoreflexo, &Echone. Onumreflecti certumeſt :refringietiam,ut S cumpervaditparietes:fedde reflexo fatagi tur magis : cumq;obſervareregulas reflexio nis motus , de quibusdiffert. 18. phyſ.gen. nemo dubitat:plerisqueetiamperſvaſumeltinreflexione fonipofitam effe echonem:quodtamencumdo Aiffinis viris falfumcenfeo. II. Triaobfervanda inprimis ſuntI. undulæ circulares aqvæ ex injecto lapide cumadlæviga tiffimum littus appulerint reflectuntur quidem, fed ita ut confundanturcum confequentibusun dis , idqve multòmagis fi littus inæquale, &ab ruptum fuerit : diſpergentur enim,& diffipabun tur per varias reflexiones. 11. Quod fi adlittus ſtagni cujuſpiam cavernæ fint,&meatusperquos aqva penetrare poffit &circumfluerein aliamlit toris partem; fietut perfeverantes undulationes pergantqvoqve percosmeatus ,& redeantpera liam partem littoris ſervantes ſuam priftinam de terminationem , &appareant veluti totidem ſeg menta circulorum procurrentia à parte illa in ſtagnum : idque præfertim ſiceſſaverint in eo tagni tractu prioresundulationes. III. Exfect.4. num.9.pertubum convolutum,&longioremquis poteſtvocem fuam bis audire : quodfi ille tubus hujusmodi effetutpoſt ſui dimidium velutiin ra mos divideretur in plures tubulos erumpentes ex partibus tubi majoris inæqualiter diſtantibus ab ejus initio : eſſentque hi tubi pariter recurvi ver fusauresloqventispermajorem eumtubum : eve 11 niretutvocemille fuamnonmodobis ſedpluries audiret. III. Echo igitureſtſonus non reflexus , fed convolutus per gyros fatis oblongos,& itadeter minatospropter obices , meatus, cavernas &c. ut undulationes fonoræ perveniantad eandem par temaerisundè illarum initium fa&um eft , &ad eandem aurem ibi conftitutam: idquepoftquam prioresaliæ undulationes ,quæ aerem primò com moverant,jam ceſſarunt: niſienimjam ceſſaſſent, confundereturfonusuterque , ut reflexus quoque immiſceturcum directo. IV. Probaturhocipſum I.fiecho ſonus refle xuseſſet contra experientiam ſempercontingeret cumvoxproferture.g.contraſpeculumplanum aut parietem omninòlævigatum. II. Experientiacon ſtat echonem fieri cumvox directapergitinobices habentes meatusvarios, ductus, & anfractus , ut analogiamtubiconvolutiechoformatur. V. Proprietates echonis confequunturI. non in omnilocoformaturecho,quianonubiqvevoxin currit inobicescum meatibusidoneis addetermi nandoscircuitusopportunos. II. Noninomnem partem circumfuſi ſpatii recurrit formata echo: fæpè enim ipſeloquens ſuæ vocis echonem non audit quam alii audiunt , quia circulationes aeris fcctuntur adunamcertam partem : nondiffun dunturinomnes. III. Eocitiùsredditurecho,quo circulationes ,&gyri vocis minoris ſphæræ funt portiones,idqveplerumque contingit cumpropior eſt obex: quamvis meatus taleseffepoffintin vi ciniori qvoqve obice ,ut longiori convolutione referantur voces , adeóque tardius exaudiatur echo. IV. Cùm propiorechoreſonat,ultimætan tum fyllabaæ redduntur; quia primarum fonus con funditur juxta num. 3. cum primario fono , qui adhucin eâdemparteaeris perſtat: Atcumex re motioriobice,& longioricircuitu revertiturecho, oppofitârationeintegriquandoqueverficuli repe tunturſedfatislongainterceditaprimâprolatione moraexeadem cauſa. V. Multiplexecho reddi tur ſucceſſivèutin tubo exnu.2. nempè propter plures meatus, pluresque gyros inæqualisdiftan tiæ, &more : ficex Pliniolib. 26. cap.5. fepties reddebaturecho in porticuOlympiæ : exGaffen doCharrentonii viciesredditur : inBearnia ad ca ſtrum Navarrenſeex P.Pardiesveluti infinituspo pulus clamavet,multiplicanturvoces : ficquoque propèMediolanumadcaftrum Simonetta,ubipa latium plurimarumfeneſtrarum,porticuum&c.in finita redditur echo. VI. Soni reflexiproprietatesnuncexpedio: I. cumconjungitur cum ſono directo intenfiorem huncreddit,jungunturenimtremores, & undula tionesunifonæ utrinque advenientes. II. Siquis intra dolium , vel puteum immiſſocapite vocem edat, ſonum ingentem audietexeâdem ratione, &multomagis fiin centroſphæræ cave conſiſtat : reflexiones enimomnes in centrum revertentur. III. Plana fuperficies expofita,quia æquabiliter re flectit ſonumintendit&auget: inde ſuper læviga tiffimumpavimentum,vel inripa aqvæ ſtagnantis voxlicetſubmiſsè prolata clariffime auditur in al teraripa. IV. Contra fipavimentum fitconſtra tum lana,feſtucis, fruftis lignorum, vel duntaxat pulverulentum. Itemquefi quis inter ſegetes,aut altas herbas colloquatur. Sic quoquecum parie tes periſtromatisconte&i funt,velaſperi, neccal ce illita vel gypſo læves & explanati : fimiliter fi ad concionemmagnam populiverba fiant; mi nùsclarèvox exauditur,qvia difpergiturdumre flectitur inæqualiter in veftes , & corpora audito rum. Idemevenitcumnixaltajacet,velningit,aut pluit: voxenim minustuncreſonat,tum exinæ quali reflexione, tùmquia vibrationes aeris impe diunturàcadentepluvia,vel nive. V. Siplanities conftrata fitſaxis globofis prolatavox intenditur, quiain obices ſphæricos incidens æquabiliter di ſpergitur , pluresque illius veluti radiidecuſſentur in eodemſpatiipuncto. VI. Qvieſt intra cubicu lumapertâ feneftrâvoces,&fonos, qui in vicinia excitantur intenfiores excipit quàmficaputporri 1 geret 622 Phyſicaparticularis De corpore animato geret ex feneftra , quia fubeuntem ſonum plures reflexiones in parietibus cubiculi majorem red dunt : fic etiam inplanitie latifimè diffuſa cum modica reflexio fiat obtufius voces inſonant. VII. Dumcampanaàdextrisaudientispoſitapul fatur , ille quandoque judicat àfiniftrisreſonare, qviafonusdirectus exaliquo impedimentoad au res non allabitur,ſedſolus reflexus incidit : fic in qvibusdam templis, ubiplures fornices,&porti cus ,videtur canentium chorus&pegmaineâpar te templi pofitumubireveranoneſt. VIII. Cum duoitaloqvunturutobvertanturinpartesoppoſi tas,quamvisproximivix ſeſemutuo audiunt,qvia vibrationes reflexæ , ac directæ ita confunduntur &obliqvantur,ut ſeſe collidant , & raræ perve niant ad corum aures. IX. Deniqve refonan tia tubarum , tibiarum , item loquendivis reflc xione ſoni multiplici continetur : exindèqui ini tio parvus fuerat ſonusexreflexionein tuba au getur ac vertitur inclangorem , quemadmodum lumen reflexum oppoſitis ſpeculis in infinitum crefcit. De visu – cf. H. P. Grice and G. J. Warnock, “Visa” --. II. Analogias quatuor aduſum oculi intelli gendumaccommodatas in anteceſſumpono I. Sit cubiculum claufis feneſtris obfcurum in meridie: Deorganofacultatis viſiva. Rincipio partes organi optici nomino,velnumero,moxda turus earundem proprietates. Exteriorespartes funtfuperci lia,cilia,palpebra, offea pars, &cavitas ipfa in qua oculus, quæ diciturorbitaoculi. Ocu Jus ipſe eſt veluti bulbus , feu cæpe expluribus pelliculis feu membranis intercipientibus liqvores quosdam vel concretos,vel fluidos. Siintelliga tur ſectus oculusſectione ducta permediampupil lam, fe&ionis veſtigium apparebitut in figura 58. ubi tamen primæ& fecundæ oculitunicæ ſectio Fig.58. omiffaeft. Namprima,& extimaoculimembra Tab.3. na eft adnata, vulgo album oculi,qvia alba eft, Secunda fubillaeſt innominata ſubalbida. Tertia congruens illi fecundæ, &totamorbitam, feucel 1am oculi conveſtiens , ex anterioriparte dicitur cornea , quiapellucidaeſt, ut in figura 58.AA.ex pofteriori vero parte BB, diciturfolirotis colore alba. Qvarta congruens tertiæ, nigricans dicitur uveaexanteriori parte, expoſteriori verò corot des 1 1; Inhac ipfa membrana latuscirculusdis coloreftcujus ſectio eſtN1,NI,diciturIris: fora menhabet circulare in medio, quod eſt pupilla. Quartatertiæ congruens membranaretinaeſtcavi tatem internam oculi conveſtiens, abimo&fundo oculi protenſa nonnihil ultra ejus hemiſphærium. Inoculifundointeriorieſtnervusopticus,illucace rebropertingens. Inmedioveròtotiusbulbi ſpa tiumintercipiturubi continenturtres liqvoresinvi cem diverſi ſcilicet pupillam inter,&corneam,& fub pupilla quoq; ſtagnat, liquor aqueus , fluidus. Poſtaqveum pofituseft concretus&veluticonge latus liqvoralius iſque figuratusin formamlentis u trinq; convexæ :quidiciturcrystallinus: pendetau temhincinde:(nonenimpertingitusqveadparie tes, &tunicas oculi ) filamentis quibusdam mufcu lofis alligatus , quædicunturproceffusciliares ut in figuraN. N. Poft cryſtallinumreliqvamoculi cavi tatem occupathumorvitreus, inde dictus ,quod vitrum fufumreferat fluorisdenfitate. aperiatur foramen exiguum in feneſtra , unde pa teat profpectus incampos ,prata , civitatem,& aliaconfpicua : intracubiculum verò ad modicam diftantiam objiciatur foramini linteum, velcharta: exprimentur ineaipfa charta veluti appoſitiffimis coloribus depicta prata , homines, ædificia extra poſitaè regione foraminis : reciprocotamen fitus ſcilicet parsobjecti externi ſiniſtra indextro, fu periorin inferioripoſitu,&viciffimdeſignata vide bitur. Quodfivitrumconvexum adforamen ap poſueris , longe distinctior pictura fiet in char ta: hæc tamen in certa , & determinata diſtan tia (quam tentando deprehendes) à foramine ſtatuenda eſt. Porrò analogia hujusinodiitafeha bet. Oculus eſt utcubiculum obfcurum : pupilla utforamenfeneſtræ : humorcrystallinusut vitrum convexum : aqveus,&vitreus eſt utaer medius inter foramen & chartam : retina ut charta II. Bovis oculus detractis ex pofteriori parte tunicis durioribus enudetur ultima tantum reli eta ,quæ eſt retina, vel coroide: moxapponatur, & admoveatur oculi hujus pupillaforaminifene ſtræ præditæ: apparebuntintunicailla pofteriore picturata fimiliter objecta extra cubiculum pofita. III. Analogiam itempræſtat artificialis oculus : fa bricetur cavus globulus ex charta duriore : in parte globi pupilla aperiatur , eamque obtegas fragmento teruis ampullæ vitreæ: intra globulum verò poſt eampupillamapponaturvitrum conve xum:inoppofitoverò periete globi è regionepu pillæ , aperiatur amplius aliud foramen, quodde inde charta oleodelibuta contegatur. Itaque ſiad foramen feneftræ apponatur pupilla hujus oculi; in oppofitacharta peruneta veluti inretina exter norum objectorum picturædeſcribentur. IV.Ana logiam quoque exhibet tubus ipſeopticus : imi tamentum enim eſtoculinaturalis : cornea enim &crystallinus humor idem præſtat , quodvitra in teleſcopio: iris in medio perforataid, quodcirculi chartacei parvo foramine pertufi inhibentes ne obliquiores radii fubeant , qui turbarent imagi nem: Proceffus ciliares ſuntutcirculi forrei , qui vitra OilDiffertatio XIILDeKifu ultra in tubo retinent: uvea ſeucoroidespræſtat id quodater colorininteriori tubo : prohibetenim 623 eſt,nonplana,contraquamjuxtanu.2.fitcharta oppofita foraminicubiculi: hinc autem majores & reflexiones luminis. , diſtinctiores exprimuntur rerumimagines: utex III. Partium oculi peculiares proprietates , & munera recenfeo : 1, palpebræ fuperiores infixæ, pertusapudArchiducem Maximilianum Scheine funt in cartilaginequadam ciliorum , quæ Tarfus dicitur eaqueconferta eſt plurimisglandulis,unde humorlacrymalisfluit, 11. In palpebrisſuperioribus funtduomufculiadeaselevandasſponteveldimit. tendas deſtinati; nam inferiores palpebræmoven turnonſpontaneeſe ſolæ, inhomine præfertim, fedmotu faciei. 111. Palpebræduos angulosoculi, feu cantus conftituunt :interiorangulus adnares majoreſt, exterior minor, reika aiV.Inoffeâcavitate juxta nares duo ſunt fo ramina,quæ puncta dicuntur lacrymalia , quibus rusiningenti globo , in quem ingreffi &appofita lente inparieteglobi ,imagines objectoruminop pofitoconcavoparieteobſervabant. Noneſtunica, &lævigataſuperficies,ſedſalebrashabetutiris:fe midiaphanaquoque eſt ,itaenim in profunditate quoque ipfius lumen,&fpecies,fubeunt,& refle xiotollitur. Mobilis eftper fibrillas nerveas,mu tatqve inæqualitatem ſuperficiei,quod accommo datum, exdicendis ,adpercipiendacolorumfigu rarumq;difcrimina, præcipua glandula lacrymalis ineft , ex qua dum, 1 XII. Aqveus humor tunicam peculiarem non habet, ut reliqvi humoreshabent; fedfluvidusſta comprimitur, fluuntlacrymæ: nimirum percola tionefangvinisſegregatur humorille,isque copip gnat inter crystallinum & corneam, ſuſqvedeqve coroidem. Spirituoſus admodum eſt,indenon fioncùmex pathemate aliquo intercipitur refu , congelatur velmaximo frigore ,unde nutriatur, tum hic,tùm imreliquihumores, utqvoqve trestuni xisſangvinispervenas: indetumefcunt vala, & glandulas comprimunt , ex qvibus percolatushu morextillat. VTunicaadnataarteriis,&venisrefertaeſt expericraniopropagatur:nonconveſtittotăoculi, molem, fedanteriores externas duntaxatat partes usqveadcirculumiridis.-- Innominata admodum eſt tenuis , eaque compactaextendinosâmuſculorumexpanfione, &extenditurquantumadnataό τους. VII. Corneaoritur ex durâ cerebri meninge poropticumnervum:iridem,pupillamquecoope rit, ibiquepellucida propter convexam figuramlu, menrefringit:reliquis inpartibus opaca eft,&fub albefcens:obfcuraturautem ſuperinducta intrinfe cusuveâ.101 stbui Vilk. Uvea,ſencoroides proditexpiamatre: fubiride noncongruit corneæ, fed fpatiuminter cipitur occupatumàvitreo. Inhomine,&pluri busbrutis,ex interiori facie ſubnigra eſt,at felis& alia quædambrutavirefcentem,aut fulvamuveam habent. Foramen in anterioriparte ,quodpupilla ...eft, adftringit&diducituvea,idqvetum corruga tioneverfusoculi orbitam tum explicatione: hinc major; velminorportioſubjecti cryſtallini luci ex poniturqibi 1X Iris fupertentaeſt uveæ circulumquela tumfuumfacit inæquali, & ſalebrosaſuperficie & fpiflitudinead inftarholoferici inæqualiterſecti. Ex filamentis proceſſuum ciliarium intexitur. Colores diverſi , quibus eâdem corundem oculorum iris tingitur,hancilli appellationem conciliant: in di, verfis verò oculis ex filis& particulisdiverſomo dotextis,&diſpoſitis colorum differentiaprofici feituratur cæ, cornea,uvea,&retinaambigitur:nullaenim vala; nempevenulæ,&arteriolæ inſunt: nam tur barentneceffariam perfpicuitatem: itaque per in ſenſibilem tranſpirationem fiat intrò fufceptio,& nutritioneceffe eft, XIII. Cryſtallinus perfectiffimè diaphanus eft, nily; aliud eft,quam pelliculæ plurimædiaphanæfu perimpofitæ, utpatetex ejus coctione. Nonauge tur crefcente animali, fedtantus inpueroutinadul to,quemadmodumofficulaauris. Utrinq;conve xuseſt,ſed inhomineſuperiorconvexitasdepreſſa magis: inavibus,&piſcibus globulum facit. Cin gitur tenuiffimapropriatunica,quæ dicitur aranea, & infigiturin vitreovelutigemmainannulo.Ope proceſſuumciliariumfitmagisvelminùsconnexus pro ratione objecti propofiti , immò muſculorum operaglobofior,autplanior redditur :perprocef ſus vero ipſos admovetur vel removeturàpupillæ vicinitate,utpetitobje&i diſtantia:hæctamennon dumfatisexploratafunt. Ejusmunuseft,utcujusq; vitri convexi , colligere radios plures abuno eo demq;puntoobjecti advenientes,itautomnes in unumpunctum retine cocant,atqueita impenfius eamafficiant. . XIV. Vitreus humorquintuplo ſuperat cryſtal linum ,& duplo aqveum: cavitatemque oculi ex potiori parte replet. XV. Nervusopticus induos ramosdividitur, utduofunt oculi inhomine : &inplures,ubi plu res oculi funt , ut quibusdam in animalibus. At poft exitum àthalamis, & diviſioneın plerumque iterum rami junguntur ac miſcentur : plerumque inqvam,namobſervatumeftinquibusdam imper mixtospermanere : undeminus rectè inconjun &ionemhujusmodireferretur,quodunicafitviſio; X. Pupillainhominerotunda,inqvibusdambru licèt per duos oculos fiat: hoc enim ut in audi tisoblongaeft,& obliquèdeorfumvergit. 1 tu quoque eſt ex eo , quod affectio , ſeu ſpecies-X13Retina pertingit uſque adproceſſus cilia vifibilis perduplicem licetoculum in idem orga rescrystallinum alligantes ,&ad hujus limbum: num interius cerebri perveniat : ibiqueſentiatur. eſtmeraexpanfio medullænerveæ,utcorneadure Ad hoc ipfum facit experimentum fi clauſo matris &uveapiæ propagatioeſt indequæftio: uno oculo,alterumSolislumini objicias, ut inde-numeffentiale & proprium organum viſus ſit re- turbetur hujus viſio ; hoc deinde clauſo & alio tina,anuvea : quodpoftremumvifumD.Mariot- aperto, ſi objecta intuearis; viſio per hunc ocu te,dehoctameninfra, Spatium fatis amplumoc- lum perinde turbata fict : nempe unius oculi cupat retina : etenim organa ſenſuum extenfio- mala affectiotraducitur inalterum : idque aliunde nem habent , nec inpunão confiftunt. Concava آمد effe nonpoteſt,quamquodinideminternumſen 1 fite 1 Phyſicaparticularis De corpore animato. 624 fiterium confluant utrinque vifibiles affectiones, abftergendos, tùmneparsillaaerinimisexpoſita Prætereaid ipſumconfirmatur exeo , quodduo busoculis meliùs clariusqve videamus , plus enim affectionis fic imprimitur,&compenfaturnonnul lus defectus ,qui inalterutro oculoplerumque in eſt. Inoppofitumafferripoſſenttria:exquibuscon ficividetur multiplicata objecta videri ex affectio ne&difpofitioneoculorum. Primò,propterebrie tatem numeruslucerniscrefcit , utaitPoeta. Se arefcat. : XVII. Pingvedo oculi,&ejusmuſculorumdif fertàreliqvacorporispingvedine: adignemenim expoſitanonliqveſcit,ineſtautemſemperinoculis etiamreliquocorporemacilento ; ejusq;ufus mul i tiplexeſt , tùmadmotustamcrebrosoculifacilio res reddendos,tùmadextillandumfuccumprohu moribus oculitunicisquenutriendis. cundò, fi alterum oculumdigito paulumattollas res ex adverſo objecta duplex videtur. Tertiò, cùmintentis oculis objectum unumintueris,fiali SECTIO IL i 100 Luminiscertaphanomena,&proprietatesſenſu quanto remotiùsaliudobjectum ſtatuatur;hocdu plexapparet, & in duplici lococonftitutum : ut deprehendes ſi moxunum , mox alterum ocu lum claudas. Refp.primum provenireexeo,quod noncædempartesretinæutroqueinoculorefpon dentes afficiantur, nam exuberantibus ſpiritibus exebrietate mutatur, &inæqualisredditur cavitas retinæ, undèjudicamusdiverſo in locoeffeobje Etum,quatenus perunumoculum potius , quam per aliumafpicitur : analogiam habes in fonis ex differt. antec, ſect. ultima,quos propter reflexio nemjudicamus aliundenaſci , quam undè revera oriuntur : fic qvoqve exponitur ſecunduscafus, Qloadtertiumconverfiooculorumincertum lo cumfacit, ut fpecies ab objectis alibi conſtitutis perveniantin fibrasretinæ non ſympathicas, aut proportionales. Nam juxta eruditorum virorum hypothefim filamenta: &fibræquædamſympathi cæutroqveinnervoopticoponuntur,quæ fiàfpe ciebus ejusdem obje&i afficiantur illudunicum vi detur: fecus veròfi fibræ nonſympathicæ,neque proportionales ab iis ſpeciebus fint affecta. Porrò exoccaſionealterâvulgatiorhypotheſis attenden da, quæponit geminum axemoculorum, hoceft imaginariamgeminamlineamirrefractam àmedio fundi utriusqueoculipercentrum pupillæ adobje tumphyficè indiviſibile inquoddefigitur obtutus coflimantem&incidentem(quanquamGaſſendus cos axes parallelos ,noninclinatos ſtatuat) atqve itaobjectumunicumapparet, ſi in illudcolliment gemini axes. XVI. Muſculioculorum ſeptem in homine funt: quorum quatuor recti funt,agentesbulbum oculi furfum,deorfum ,utrinqueadfatera : duo obliqui volventes oculumvertiginequadam , un de oculi velut innatare videantur. Septimusre Auseft,ipſe parvulus , qui pertrochleamquan damcartilaginem advolvitur obliqvo majori, co que oculus introrfum comprimitur. Cum vali dior eſt obliqvusunus altero tumdiſtorti& ſtrabi funt oculi. Cùm omnes quatuor recti ex æqvo tenduntur exterior pars oculi complanatur: cum duoobliqvi , fitglobofior,ut indefixu ocalorum inobjectumvicinum evenit. Nobis plerumque infciis ii muſculi minùs ſpontaneèmoventur:un dèdifficiliùs eſt continere immotos oculos,quam movere Brutis muſculuspræterdictosineſtpy ramidalis , qui fuftinet oculum , nè extrorfum nimis porrigatur , dum frontem bruta dimit tunt. Duosaliosquoquemufculoshabentcum fu niculoilligato adtrochleam pro palpebra interio ri , quam in modumcortinæ mira celeritatedu cuntab interioriangulo adexternum , & obve 2 : phyficoindubiaproponuntur. ADintelligentiamintegram affectionisvifibilis &vifionis prædi&a fatis nonfunt , nifialtius 'ducto initio, indubitataquædamdelumine& coloreponanturprimò,mox opinativè utriusqve naturadeclaretur. I. Lumeneftidratione cujusultimo comple tur aliquod opacum in ratione proximè viſibilis: clarior expofitio reddineqvit:adfitenimcolorin objecto &certadiſtantiaaboculo;proximètamen viſibileillud noneſt, nifi illuminatumfit. Definivit lumenAriftoteles lib.2.deAnima:actus,feuener giaperfpicui,quatenusperfpicuumest: fiperspicui nomine intelligeretur idemac confpicuum, quod idemacviſibile , apertiffima eſſet definitio. Cate rum lux à lumine diftingvenda : illa enim ineſt abintrinfecocorpori lucido; lumenverò incor pusilluminatum effunditurà lucido ipſo ſphærice illuminante. ! II. Lumen in liberomediopropagaturper li neas rectasſenſuphyſico. Patetfiextrinfecusad foramen cubiculi obfcurati candelam apponas, radius intròdirectus trajicieturvelutirectaejacula tus: ſecus eveniret; fi ad ſimile foramen fonum ederes: diffundereturenim &difpergereturin cu biculumtotum, III. Radius unus luminisaliumnon impedit , autturbat àdirectione ſua,licèt inillum incurrat &mutuòdecuſſentur. Plurescandelasexdiverſo locoprædicto foramini oppone, utin figura 59-Fig.59 fingulæper illuddiftin&umradiumfuum,&dire-Tab.3. tumprojicient in oppofitum parietem , ita uta candelaA in punctumA parietis radius perve niat àCin C,ab E, inE: idipfum evenietfiinnu meriradiiper idem foramentrajicerentur:undein telligitur inapertoquoqueaere impermixtos ſimi liter radios luminisdiffundi &decuffari:illudita quequodmirabilevideturinſonomultiplici& non confuſo ineodemaere(exdiffert,antec) multo mirabilius eſſedeprehenditurinlumine. IV. Lumennonapparet,nequeviſibileeſt,niſi terminetur adaliqvod opacum,quod impedimen to fitulterioriluminis progreſſui. Sicradius per foramenfeneftræprogreſſus inpavimento,velpa rietecubiculi confpicuusapparet:nifienimadeffet hujusmodiobex,nil luminisappareretperfe:vide licet niſivelfumus,vel atomi immixtæaeri opaci tateſuâ nonnihilluminis terminarent, &adfpecta bileredderent. Hincratiocur radii Solis,licèt in Ipatioaeris,&ætheris nobis ſuperiori ſemperin fintnobisnoctunonappareant;opacus enimobex nonadeft. Qvare nihileſtviſibile nifi fitorigo lu 1 minis,vel ejusobex. V. Lumenincidensincorporaopaca reflecti lant illoanteriorenbulbipartemtum ad pulveres tur, Differtatio XIII. De Vifu. XII. Perdieminomnempartemnonomninò 625 tur, ut mobile projectum inobicem. Hincexpe rieris , fipaginam unam libri directisSolis radiis tenebroſam,&exomniparte aliquid luminisquo opponas; in aliamaverſam&vicinampaginamlu modocumque, & undecumque reflexum advenit. menrefled,itautclariùsin ealegerepoffis &fcri Patet: namadquemcumque profpectum fitafit bere , quam ſi proximanon effetalia adirecto So cubiculi feneſtravelad ipſumſeptentrionem; illud lis radio illuminata. Idem de quolibet corpore illuminatur: cumautem ex num:4. àfolo opaco opaco illuminatodicendumeft: nequeid folumde reflectatur lumen , conſequiturut ab opaciscor prima reflexione luminis directo profeti à luci pufculis per aerem diſperſis fianthujusmodi reac do,fedde ſecundaquoque,& tertia&c. reflexio xionis luminis uſque in cubiculum: quemadmo ne : quemadmodum depilafæpiùsreflexadiffert. dumcrepusculaquoque,ſeuquædicituraurora ex 18.phyſ.gen.dixide motu reflexo: perdurabuntq; fimili reflexioneoritur. reflexiones hujusmodiluminoſæ,donecfimulcol 107701 XIII. Acorporelucidoomnemînpartemdif lectæ ferè tantundem luminis radius utrò citro quedecurrat, quantum percurriſſet directo itinere nullointerpofito obice:dixiferè, quiautadnota tumdemotuquoquelocali eſt , ob impedientem obicem minuitur , &deperditur aliquidtummo tustumluminis. VIS Lumen reflexumabobicecoloratotingi tur obiciscolore : fi excharta rubraobjectaSoli reflectaturlumen in parietem, velalbam chartam, hæcilluminabitur fimul,&rubefcet: atqueita uni verfim lumenreflectendo defert colorem obicis: idque ipſum fit in trajectione percoloratum me dium,e. g. vitrum: fecum enim traje&um lumen funditurlumen,idque per lineasrectas ex num. 2. quoufquealicubi inobicemincurrat :patetexperi mento, filucernamnoctuin aperto& libero me dio exponas. Atque hinc profluxit poftulatam deſphæricadiffuſioneluminis: daturenim adclas rioremhorum intelligentiam,omne lucidumſphæ ricumeffe. Quodlibetetiam punctum corporis lucidi,faltem phyſicum,diffunditlumenper hemi ſphærium radiorum: integram enim ſphærumdif fundereprohibeturabobice aliarumparticularum lucidarum,quibus cùm jungitur. XIV. Corpus item opacumperdiem inaper to expofitum reflectit lumenomnem inpartem, coloremvitri tranſportat , eoquedepingitobicem inquemincurrit. 1 VII. Lumen inreflexioneobſervat æqualita tem angulorum juxtàleges motus reflexi: patet experientia vulgari ſpeculiplani , in quo angulus incidentiæ , & reflexionis non minus æquales à lumine,quam àmobiliprojecto fiunt. VIII. Lumentenuenonapparetubi fimulineſt intenfiuslumen:hincin meridiefilucernaad fora. men apponaturcubiculi per feneftras aliasclariffi mèilluminatinullusradius viſibilis per id foramen quia in illudinciditlumen omniex parte, & omni exparteilludvideri poteſt : immo quodlibetpun Aumcorporis illiusfimilipacto lumenreflectit, ut pun&umlucidilumen effundit, XV. Luminis radiusex mediounodiaphano certæ denfitatis in aliudpenetransdiverſædenfi tatis directionemprimamfuam (expofitam nu. 2.) amittit,&quafi frangitur ea ratione, quâ baculus ex dimidio in aquam immerſus fractus apparet. Experimento refractionemhujusmodideprehen 1 des: fiarculam conſtruicures ex lamina cuprea,Fig.60. trajicitur : quod fi cubiculum obfcuratum fuerit; lucernalicètin aperto meridie conftitutaper fora men tranfmittetconfpicuum radium. Quare lu menutfitproximèviſibiletumjuxtanum.4.debet in opacum obicemincurrere,tumhicipſeobexin tenfiorilumine illuſtratuseffenondebet. IX. Lumen quo recedit magis à lucidounde oritur, remiffius debiliuſquefit : quemadmodum fonus : idqueanalogia motuslocalis, & impetus explicatur, quiquòamplius extenditur, co magis remittiturexdiffert.12.phyf.gener. X. Radius unus phyticus,&fenfibilisluminis eſtcollectioinnumerabiliumradiorum feorfum in ſenſibilium: evanefcit autem , & evadit inſenſibile Jumen (habitarationediftantiæ à corporelucido ) cùmadeoattenuatur, &diminuiturquiſqueradius, *utinſenſibilis duntaxat radius feorfum abaliis in oculumincurrat. Hincin remotiffimâdiſtantia lu cidum punctum(nullolicètobiceinterpofito)vi deri non poteſt: idque quamvis eouſquepertin gantradiiluminis. Etenim pertingere illuc uſque probatur, quia fi vitro convexo , de quopoſtea, diſperſi inſenſibiles radii colligantur fitviſibile il ut in figura60. operculo perforato inB& fundoTab.3. vitreo : hacenim Soli expofitacernes radiumlu minis per foramen B, recta pervenire , ac illu minare chartam fuppofitam fundo vitreo in E: quod fi arculam aquâ repleveris , itemque Soli ex ponas; radiumrefringicernes,&illuminarechar tam inD :quare fi lineam perpendicularem ad operculumarculædeſcribas ,deprehendes radium luminisrefractum intra arculam refringi acceden doadperpendicularem: undèregula fit : radium luminisàmediominùs denſo ut est aereum , in denfius ut est aqueumpenetrantem refringi ad perpendicularem. XVI. Dicescontraevenireexdiſſert.18.phy. generalis in globo projecto per ſimiliamediafimi literque refracto. Ref. 1. abexperientia evidens deſumidiſcrimen. Secundo ,cùmlumenqualitas fit , globus verò mobilis fit corpus : hinc eſtquod globusdumaditumfibi progrediendo facit,move turq; localiter; à mediodenfiore,acproinde magis reſiſtente, refrangitur magis: undediminuiturejus impetus, atque adeorecedit àperpendiculari, quæ 4 : 11 Judlumen. " XI. Claritas major luminis , feu radii illumi nantis poſita eft in eo , quod plures ſimul inſenſi biles radii conjuncti in idem punctum corporis opaci incidant : patetexperimento, ſiforamen in feneftra amplificetur, imago clarior in chartâop poſita depingiturex prædicta ratione. R.P.Ptolomæi Philoſophia. eſtvia àmaximo impetuperagenda (exlococi : tato): atqualitas luminiscum locononmoveatur refiftentiamnonpatiturà medio. Tertiò,quod fi lumen corpufculis fubtiliffimis continereturutpla cuit Cartefio , nonineptèquis diceret perporos diaphani denſioris expeditius niti د adeoque minus recedere à perpendiculari , quam dum pervadit poros rarioris medii : exhibita analogia Kkkk glo 1 . ! 626 globuliprojecti,qui expeditiusdecurritpavimen Phyſicaparticularis De corpore animato tumdurum acterlum , quain terram mollem, vel herbefcentem. : XVI .At cùmradiusluminis exaquâin ac rem:hoceft exdenfiori in minusdenſummedium trajicitur; refringiturrecedendoàperpendicuları; obſervatiocommunis eſt in vaſe, vel catino altio risſpondæ; incujusfundofit nummus aureus , ut Tab.3. Fig.61. infigura 61. firecedasab eo donec oculus B vide re nonpoffitnec fundum vafis,neque nummum; moxverovasipſum aqua repleveris : fietut licèt, nummus locum nonimmutet ; videatur ab oculo perradium C., B: quinimirumrefractuseſtà dire , &ione fua, qua exA in Dperrexiffet: fi medium, fuiffetdenfitate æquabile. XVIll...Luminis refractiones probeexponiin anteceffum debent adviſionis naturam percallen dam propterea quomodo illæ fiant , cùm lumen exacrein vitrum diverſæ figurætrajicitur defcri bo:&aflamo 1.vitrumplanum, 2.trigonum,3. convexum utrinque, 4.concavum utrinque, 5. pluriumfacierum exunaſuiparte, quales gemmæ funt. Fig.62. 7 .. XIX. In figura 62, fuper quadratum vitrum A,B, C, D, intelligantur quatuor radii paralleli Tab. 3. incidere ,idque perpendiculariter ; irrefracti traji cienturpervitrum iterumin aerem: axiomaenim eft: radiuscujusdirectioperpendicularis eftfuper ficiei diaphant densitate inequalis nonrefringi tur :quodex dictis dereflexione &refractione motus localis differt, fuperiùs citata facilè conftat. Quod fi paralleli quidem radii, ſedoblique inci Fig-63. dantin vitrum ,utin figura 63. refringentur quif Tab.3.queverfus fuamperpendicularem exnum 15. ita ute.g.radius E. verfus M. percraffitiem vitripe 1 Tab.3. netret; fic reliqui. Cum vero ex vitro inaerem radii iterum exilient , rurfusrefringentur, fedre cedendo ab eorum perpendiculari;& M.inP. pro cedetjuxtanum. 17. atquefimiliter reliqui : ſem perveròpermanebuntparalleli ,nam omnes æqua li modo incidunt , & refringunturabæquali , & æqualis craffitieivitro,ac propterea compenfabun tur refractiones:tantundem enimexprima inunam partem refringeturradius, acin aliam ex fecunda, atque adeo perinde erit, ac fi nullo pacto refracti fuiffent. XX. In vitro triangulariincidat obliquè radius D.E,ut in figura64. refringetur verſus perpendi Fig.64. cularem ( perpendicularem inquam reſpectu fa cici illius cui radius incidit) &perget radius ver fus G; indequoqueexibit in aerem refractus , ſed recedendoàperpendiculari illius faciei, ac perget in 11. Ubi illudobfervabis , quod ex trigoni re fractione radius refractus ſurſum , non deorſuin peracrempergat : hoc eft in eandem altitudinem àquaradius directusvenerat, XXI. Sitvitrum utrinqueconvexum, ut in Fig 65. figura 65. cuitres radii C, A,E, paralleli incidant: Tab- 3. claritatis autem gratia in punctis incidentiæ F, D , B,defignaperpendiculares iili ſuperficiei convexæ, quæ re ipfa funt ſemidiametri tendentes inG, ubi centrum eftilliusfuperficiei convexæ , feuſegmen ti ſphærici. Radius A, qui perpendiculariter in ciditvitro ex num. 19.nonrefringitur, fedpene trat, exitque irrefractus & pergit in G ; reliqui veroradii cumincidant obliquè refringunturver ſus ſuam perpendicularem , adeoque radius C. tendit per craffitiem vitri in P, & radius E , tendit in T; atque itaaccedunt radio perpendiculariA G. deſignaquoqueperpendiculareslineas in infe riori parte convexa: quæ erunt ſemidiametri hu jus convexitatis tendentes furfum in S , ubi cen trumeſt illius inferioris partis convexæ. Itaque radii prædicti exeuntes ex ea inferiori convexitate inſuperficiem aeris iterumrefringuntur: fedjuxta num.17.recedendoàſua perpendiculari: atque ita omnes perhanc fecundam refractionem tandem concurrent, ſeſequeinvicemdecuſſabuntferècirca punctumG. Hoc autem eſt,quod communiterdi citur vitrum convexumproprietatemhabere col ligendi in unumpunctum radios luminis, quos re cipitparallelos. :: XXII. Poftuloautemradios omnes, qui juxta num.13. ab eodem puncto objetilucidiremotiffi mi deveniunt,& inciduntinſuperficiem,e.g. vi tri digitalis, cenferi ſenſuphyſicoparallelos:licet fenfu metaphyfico ab illopuncio,velutiàcommu ni centroprofecti divaricentur , & angulum fa ciant , qui inſenſibilis obſui acumencùm fit quoad objectum remotiffimum cenfetur perinde , ac fi nullus effet. : XXIII. Locus ubiconcurruntjuxtanum. 21, radiiluminis focus dicitur , utquedeprehendatur diſtantia illius àvitro convexorefringente; regulæ tresftatuunturOpticisevidentiffimæ. Prima , fivi trum unatantun ſui parte convexum fit , altera verò planum; focus diftat à vitro quanta eſt dia meterilliuspartis,feuſegmenticonvexi. Secunda, &utrinque fit convexum, fed perportionem, & ſegmentumæqualiscirculi,velſphæra ; focusdi ſtat quanta eſt ſemidiameter illius convexitatis, Tertia, fi diverſæ fphæræ portiones fint illæ con vexitates; focuspertingit eo longius ultra centrum unius convexitatis , quanto major eſt diameter uniusdiametroalterius. XXIV. Dictanum.21. pertinentadradiosdif fufosexunoeodemq;puncto objecti , coſque æſti matosphyficè parallelos ( quos appellohomoge neos): quoveroadradiosexeuntesabaliopuncto objecti ( quos itidem inter ſe mutuo comparatos homogeneosdico)fimiliaſtatuendafunt:videlicet illos eodem pacto poſt duas refractionescolligi in aliopuncto aeris diverſo àpuncto G,fed prope il lud: fic tamen utradii,qui àpuncto dextro obje cti procedunt, colligantur poft vitrum adparten finiftram,& viciffim : nimirumdecuffantur&mu tuo ſeinterſecant radii ex diverſis objecti punctis profecti ( quos mutuocomparatosheterogeneos appello)dum vitrumconvexumpenetrant: exquo . redditur ratio fitus inverſi imaginisdeſcriptæ in : cubiculo,& inoculo. XXV. Invitrumutrinqueconcavum,utinfig.66. Fig.66 incidant radii paralleli C,A,B , & in punctis inci-Tab.3 dentiæ , ut fupra deſignentur lineæ perpendi culares illi concavitati , quæ erunt femidiametri ipfius ſegmenti concavi. Radius itaque medius Apenetrans , & trajiciens vitrum ut ſuperius dixi nonrefringitur, at pergit inL:radius verò dexter C. obliqueincidit inE, atque itarefringiturverſus fuam perpendicularem, exeoque ipſodivaricatur à parallelifmo cum radio perpendiculari A L, quodipfumitem contingitin fecunda refractione dum " 1 Differt. X111.DeVifu. dumexitexvitro inaerem: recedendo nimirum èperpendiculari ſuaampliùs divaricator: ficquoq; 627 diſtinctos in ſuaminimaperipheria complectitur. ſiniſter radiusBatqve omnesalii velinnumeri ex codem puncto lucidi objecti profluentes. Hinc proprietasconcavivitrieſt radios divaricare,&am plius invicem removere. XXVI. Sitvitrumſectuminfaciespluresexuna fui parte,& altera planum: quales elaborati ada mantes: incidantradiiparalleli in eas facies obli que,qui juxta dictaduplici refractione primo acce dendo,fecundorecedendoà perpendiculari,tan Fig.67.dem invicemconvergent,&fubvitrocolligentur Tab.3.inunumpunctumutin figura67. SECTIO III. Deaffectione Seuſpecievifibili. §. I. 1. E Xprædictis facilè intelligitur quid fitſpe cies vifibilis colorem importans tumper 'foramen cubiculi in oppofitam chartam , tum infunduminteriusoculi. Sienime.g. èregio neforaminis fitturris,cujus apex colorerubrotin Etus fit;juxtanumerum6. ſect, antec, lumenrefle tensabeoapicedeferetſecumeumcolorem, co quetinget chartampofitam poft foramenincubi culo,autretinamin fundo oculi: idipſum intelli gas dereliqvispunctis illius turris, quocumqueco Joreimbutafint:lumenenimàturrireflexum&ex Omnibus ejus punctis faltem phyficisjuxta nume rum 14. fect.2. depingetincharta punctatotidem iisdemtincta coloribus:undeneceffarioconſeqvi tur imaginemturris exprimi ineacharta: cumima gonihilaliudfit, quam puncta, &particulæeadem difpofitione,& fitu diftributæ&eodemcolorede fignatæ,utin exemplari. 11. Similitudoautem imaginis, & picturæhu jusmodiviſualis cum objecto viſibili triplicem dis fimilitudinem ſecum affert: primain copofita eſt quod in fuperficie repræſentetur corpus , idque juxta regulasartis pictoriæ. Secunda quod fitu inverſo fit imago,utpartesobjectifuperiores , in imagine fintinferiores: finiſtræevadantdextræ,& contra : ſervata tamen quoad fingulas partes ea dem diftantia, & vicinitate quaſipeculiaripartium fingularumcum fingulis. Inverſioautem illacon ſequiturex eo,quodradii directi ex quolibet pun Præterea figuras quoque irregulares mole maxi mè diſpares, eſſe poſſeſimillimas intelligimus, At quopacto radii ab omnibus punctis objeti pro ximè contiguis perveniantadoculum,imaginem quedefcribant; nonitafacilè exponitur: negari enimnonpoteſtàfingulisobjecti punctis radiosin oculum, &retinam pertingerenegandum tamen eſt totidem puncta diſtincta in retina veloculo il luminari , & colorari per eosradios, quot funt punctainobjecto diſtincta , alioquin paris molis effet autſuperficiei imago&objectum. Undedi cendum radios ex pluribus punctis contiguis objecti in idem punctum chartæ,velretinæcon venire,atqve indè fieri imaginem fimilemquidem, atpaucioribus conſtantem punctis , & minori fu perficie. 1 5. II. Problemataoptico-phyſica ſpecieiincubi no,utex iis quæ fimilia contingunt in oculo culum trajecta. PhoHænomena&proprietateshujufmodipræpo ipſodilucidiùsmoxexplicem. I. Repofito iterumconfpicuæturrisexemplo, tantomajor eſt ejus imago , quantocharta vel pa ries diſtant magisà foramine feneſtræ. Ratioeſt quia radii in eo foramine decuſſari tanqvam in vertice anguli , quomagisproducuntur,mutuodi varicantur magis ex rationegeometrica laterum cujusqueanguli. II. Pictura confuſa eſt ,hoc eſt diſtinctè non exprimuntur nec difcernuntur vicinæ invicem partes turris. Ratio eft quia adforamen feneſtræ, quod indivifibile punctum non eſt plures fimul radii ex eodempunctoobjetipertingunt: ſcilicet conùs unus radiofusexunoquoque puncto obje tiporrigitur: indè poftdecuſſationem in forami ne plures quoque hujusmodi radii perveniunt adparietemvelchartam &diverſapunctaparie tis illuminant & colorant : hinc confufio, quia radiiquos (ut præmonui) appelloheterogeneos; hoceſtexdiverſispunctis objecti profectos , in idem punctum parietis fimul incidunt : quoniam verò funtdiverſi coloris immiſcentur, fitqve ter tius quidam diverfusque color. Dices fiat fora men minutiffimum in feneſtra & ferè indiviſibi Aoobjecti perforamen fatis anguftum traducti il- le , ita ut ex radiis homogeneis , (ſcilicet pro li duntaxat fint quæ invicem decuſſantur , &ſeſe interſecant ineoforamine : unde fitut poſt illud iterum ſeparentur , & divaricentur fitumutato& inverſo , utfacilè intelligis evenire in qualibetde cuffatione. Tertia, in mole longè minori,&quo adoculum incomparabiliter minima deſcribitur imago objecti cujuslibet vifibilis : quodquidem aliter effe nonpoteft; cumin ſolaretina oculi,quæ vixmediam ſuperat & conveſtit ejusdemoculi cavitatemdefcribatur fimul imagines omnesobje &orum,quæ fimuluno intuituvidemus. Quomo doautem fieri poffit ut exquifita fimilitudo cum tantâ diſparitatemolisconſiſtat : primòexponitur acceptâ analogia in figuris geometricis : minimus enimcirculusadſimillimus maximo , eique con centricus ,& radios omnes, ac ſemidiametrosper tingentes ad maximum circulum excipit , eosque venientibus juxta fe&ionem fecundam num. 24. abeodempunto objecti) unus duntaxat, trajicia tur. Refp. etiamfihoc fieri poffet;obſcura inde nimis imagoefficeretur : quia unicus tantùm ra diushomogeneus ſenſibilis non eſtexſect. 2.nu mero 10.paucioresverò quàmpar ſit;ſenſumvix movent. III. Adtollendam confufionem hujusmodi& claritatem adfervandam apponitur vitrum conve xumadforamenfeneſtræ : namexſect.2. nu. 21. radiiomneshomogenei incidentes itacolliguntur, ab eovitro,utin unumpunctumparietisvel char tæprojiciantur,atqve itadiſtincta efficitur imago : radiis videlicet heterogeneis appellantibus addi verſa ,nonadeadem punctaparietis ,ſaltem ſenſu phyſicojuxtaf. 1.n. 2. IV. Atcharta vel pariesincerta,& determi Kkkk 2 ۱ nata 628 nata diſtantia à foramine ſtatuidebet ut diſtincta Phyfica particularis De corpore animato medius àpuncto B oculo incidatperpendiculari-Fig.68. &clara imago depingatur : videlicet in eo ſpa tio , ubi propter modificationem vitri convexi concurruntquiqve radii homogenei ex cit. n.21. fect. 2 . V. Si objectum externum fit remotiùsàfe neſtra; poſtillam propiorchartaforaminieſſede bet, utimago fiat diſtincta : ratio eftquia radiiho mogenei ex punctoremotiore profectiacutiorem angulumfaciunt incidentes vitro &foramini tan quambafi: contra verò ſi objectum fitvicinius : ut conftat ex geometricis. Unde fit,utexproprie tate vitri convexi colligantur poſt illud radii in primo caſu ſub angulo obtufiori, & propiori ipſi vitro : cujus oppofitum evenit inſecundocafu,at que adeotunc charta amovenda eſt àforamine. Hocautemeft quod opticè dicitur, vitrum omne convexumhabereduosfocosreciprocos,ſeu diſtan tia inæquali àvitroremotos : nempè angulorum prædictorum apices. Cæterum quando objectum propofitum c. g.diſtat ad200.paſſus ſi aliudob jectum præterea remotius exhibeatur ; chartæ diſtantiaà feneftra immutari non debet , nam ſen ſu phyficoperinde eſt ulterior quælibet remotio terperaxemoculi:hoceftperlineam imaginariam Tab 4. pervadentemcentrum pupillæ ,&cryſtallini : hic nonrefringetur ullopacto , &perveniet inOfun do retinæ: reliqviveroradiihomogenei excodem puncto objectivo B incidentes pupillæ quater re fringentur, nempèiningreſſu& egreffu convexa corneæ,&ingreſſu& egreffu convexicryſtallini, &juxtaſectionem 2. num. 21. concurrent in0: ibiqve depingent unâ omnesidem punctum obje &ivumB. Sinili ratione ex puncto objectivo A radii omnes quater refracti in puncto retina X colligentur : &pariter radii ex punto objectivo Crefracti convenient in puncto retinæ ; atqve ita fimiliter radii ex reliqvis objecti punctis adocu lumallapſi. II. Inpiſcibus , quidegunt in medio aqveo æ qualiterdenſo ,ac fit tunica cornea , nonfit prima &fecunda refractio; ad eam verò ſupplendam piſcibuscrystallinum& oculos naturaproviditpe neſphæricos. III. Juxta f. 2. num. 5. cum obje& tumeſt remo tiùs ,admoveri chartadebet magis foramini , & è converſo cumvicinius eft: adhoc ipfum mirabili objecti. VI. Cùnradius unus percurritaxemvitri,ſeu perejusimaginarium centrum tranfiens inciditdi rectèinvitrum,reliqvi ejusdemhomogeneiinunum punctumexqviſite cum illopoftrefractionem col ligunturex cit, num. 21. at cumnullus radius ho mogeneisaxem vitri pertranfit,colligunturqvidem exmodificatione convexivitri quiquehomogenei, ſednonnulla confufione : ratio eft , quia nullus ex his radiis homogeneis irrefractusper vitrum traji eitur, quia nullus reveraperpendicularis inciditex citato num. 21. VII. Sivicina nimis foramini fit charta,parva exprimitur imago & confufa : fiverò amoveatur nimis; confufaerit imagoſedmagna : ratio primi eſt,qvia neqve radii homogeneiin eolococoncur runt: & heterogeneiin eo fpatio minus divaricati funt: ratiofecundieſt,qvia heterogenei magisqui demdivaricati ſuntutpoterecedentes magisaban gulodecuffationis, quæ fit inforamine;fedhomo geneipoftpunctum concurſus iterumdiſperſi ſunt &decuffati,acproindenoninciduntinunumchar tæpunctum radiiquique mutuòhomogenei. VIII. Imagoquideın apparet inverſa , ſed ſi addatur vitrum aliud convexumin certadiſtantia, quamtentandodeprehendes, exnovarefractione, &novadecuffationeimagoevadetrecta,utampliùs exponemusinferius. III. Phanomena,&proprietatesfpecieivifibilis inocu H lumtrajecta &viſionis conſequentis. Ic expedio quidquid adproprietates modos que diverfos tum impreſſionis vifibilis , tum viſionis pertinet eoordine, utprimò de mo dificatione ſpecierum ob figuram oculi ; mox de claritate &diftin&ione,&utriusq; affectionibusva riis ; hinc de modoex viſione percipiendi objecto rumdifiantiam, fitum, molem,figuram, motum;ac 4 denique de fallaciis vifionisdiſqviram. 1. Sit objectum A, C, ut in figura68. radius naturæ ingenio compacta eſt oculi fabrica, ut a nimal admoverepoffitretinam cryſtallino: acpræ terea cryſtallinum ipſum reddereglobofiorem vel planummagis: utroque enim modo perficitur id, quodincubiculopræſtaridiximusappropinquatio ne chartæ. Ope itaque quatuor mufculorum ex ſect.1. cumoculustotusintrorfum premitur,fitut cryſtallinus & retina invicemaccedant: per obli quosverò muſculos ex dictis loco citato globofus magis fitoculus ,atque ita mutuò elongatur& ad moventurcrystallinus&retina: indè eft quodcum res vicinas attente intuemur,globofiores efficimus oculos. Peripfosquoqueproceſſus ciliares exfect. 1, eruditicontendunt crystallinum modo conve xummagis modominùsreddi. Porròcumavium oculi& crystallinus duriores fint;appofitafunt fila mentaquædammuſculoſaquibus innectitur retina cryſtallinus, ut eorumtenfione&relaxationemu tuus illeacceffushaberetur ) IV. Presbytæ&Myopes funtquimalè affectos oculoshabent: primiconfusè vicinaobjecta , di ſtincteremotavident qualespleriqveſenes:fecun dicontra videntdiſtinctè propiora; confusè verò longius diffita. Primi illi crystallinum plus æqvo complanatun habent ; ex ætate videlicetprove &acumreliqvis membris concidente&flaccefcen tecohumore. Secundis verò eſt excopiofohu more globofior , quàm par ſittùm oculus , tùm chyſtallinus : Hæcautem majorconvexitasefficit ut radii homogenei poſtcryſtallinum propiuscon currant, quam opuseffet , utretinam diſtinctèco lorarent : præſtatenimid ipſumquodjuxta f. 2. num. 5.exobjectoremotiori inducitur: contrave rò minorconvexitas : ſcilicet eſt incauſa ut radii illi ante, adretinam perveniant quàm in unumpun Aumcollecti fint. V. Curobjecta remotiora, clariora,&magis illuminata videantur ,quamvicina: e.g. fiàlonge montem profpicias albicans videbitur : at propè fubniger:ratio eft, quia in unum& idempunctum retinæ ex pluribus objeti punctis mutuò pro pioribusjuxtaf. 1, num.2. conveniuntplures ra dit: Differt. X111. DeVifu. dii: adeoqueplus luminis in fingula retinæ puncta 1 629 lumineaffici ſolet. Hincquoque rationem petes incidit. VI. Tunctamen minus eſtdiſtinctaimago ex loco citato, &f. 2. num.2. Reetenimvera nun quamcontingit omnino diſtinctam eſſeimaginem, ſeu ſpeciem objecti , nec ſubſequentem viſionem: adhocenim opuseſſet, ut quotpunctainſuntob je&o, totidemafficerentur extremitates fibrarum &filamentorum , quæex nervo opticodiſpergun cur fioculumcomprimas, ſcintillas &fulgetra vi dere videaris : etenim non eft illud verum lumen, quod ab oculo effundatur: alioquin ab aliis quo quetibipræſentibus cerneretur,fedeſt mera orga ni affectio ſimillimaillius , quam ſpecies ſcintillæ, velfulgetri conciliat. XII. Equi, & fimiliabruta , quæ crystallinum majorem habent : non vident objecta majora, turperretinam,quodeſſenonpoteft. VII. Si plura puncta remoti objeti diverſo colore imbuta radios fimul immittant ad idem punctumretina; duntaxatapparet pun&umillud, ſeupars objeti , cujus color vegetior eſtmagis queilluftris c. g. pratum candidis floſculis diſper ſumàlongè viſumtotumalbum apparet:quiara dii candoris , & viriditatis pertingentes fimul in eadempuncta retinæ mutuò immiſcentur,præva letque candor. VIII. Alia eſtratio, curnoctu ſtellæ velflamma candelæ à longè viſa major appareat , quam ſiin proximovideretur : hoc enim ex eoeſt,quodlu menilludrutilans valdedum ad retinampertingit nonſolas afficiat fibrillas , quibus directo incidit, ſed reflexione aliqua, & refractione vicinas quo que imbuat, ſenſumque illum faciat, qui fi obje tumeffetmajus imprimeretur. Unde ſi perchar tam acu pertuſam aftrum vel flammam tranſpi cias : minorapparetflamma, aut aftrum ; fic enim pluribus radiis luminis intercluditur aditus inpu pillam qui reflexione ſuaviſumturbarent:hocip ſum opera teleſcopii evenit cum aftra obſervan 1 tur: unde paradoxum illudeſt : quamvis reliqua perteleſcopiumvifamajoraappareant:minoresta menſtellasexhiberi. Ex eademratione fit, utper chartam fimiliter minutiffimè pertuſam ſolemtuto intueamur: prohibentur enim uberiores ſolis radii nefubeant,&retinam lædant. IX. Hinc manifeſtus fit uſuspupillæ mobilis: videlicet cum ſtringitur præſtat munus chartæ fub tiliffimè pertuſæ, & arcet copiam radiorum , qui refractione & reflexione confufionem parerent. Contratunc pupilladilatatur cum minus lumino ſum eſt objectum, ut idoneam radiorum copiam didutapupilla excipiat. Integit tamen perpetuò margines cryſtallini pupilla,ut in teleſcopio circu lis chartaceis limbi vitrorum obvelantur : nam ra quamaves. Ratioeſtquia inutrisque angulus vi ſualis eſt idemexquo pendetmagnitudoobjecti : angulus inquam , qui intelligiturverticem habere inpupillæ medio , & pro bafimagnitudinem ſeu latitudinemobjecti. XIII. Oculo in tenebris conſtitutoclariùs di ſtinctiusque apparet objectum cæteroquin illumi natum,quamſioculusin aperta lucedegeret: quia tuncfoli radii ex objecto emiſſi ſubeunt oculum, necaliudextraneuinlumenadjungitur, quodpræ valeat& afficiat inagis retinam,quam color& lu menobjecti ipſius : hinc ratiocurper diemſtellas viderenonpoffimus,exſect.2.num. 8.nifiinpro fundiſſimoputeofitoculus ,quo nimirum radii ſo lis etiam reflexi nonperveniant ſaltem niſi ſum mopereattenuati,&debilitati. XIV. Ex locoilluminato recedentibus nobis incubiculum obfcurum , ſeu minus illuminatum fulgetrum quoddam inoculis remanet : undè im peditur afpectus objectorum, quæ funt in cubicu lo: ratio eft, quia affectio potens induta àdirecto folisradioperſtatin oculo,& prævalet contra de bilem affectionem tenuiorisluminis cubiculi. Huc quoquepertinent obſervationes fequentes. I. Si contra ſolem imaginem chartaceam diutiùs inſpi cias; moxinobſeurocubiculo oculos intendas in albam chartam ; cernes illam apparere ſucceſſivě croceam,rubram,puniceam,nigram: tum&imagi nemanteainſpectaminea charta iisdem coloribus ordinatim depitam cernes. Ratio petenda eſt exaffectionevehementi relicta in oculo : quodque ductu quodam naturæ referamus ad externum objectuminternasaffectiones oculi: ut enim juxta nu.11. ſcintillas erumpentes exoculo,itahoscolo res,&picturasvidemurvidere. II.Nonnulli quan doque evigilantes cernunt obſcuri cubiculi parie tes illuſtratos , vel in iis deſcriptos characteres, diiin illos marginesincidentesobgracilemcurvita temmalè refringerentur, idque cumaliquarefle xione:undè colore iridis tingerenturjuxta dicta de Iridediſſert. 5.de mundo. X. Si lamina vel alio obice partem pupillæ contegas cum objectum profpicis perinde totuin vides,fed obfcurum magis: primumeft,quiaradii ex quolibet puncto objecti nullatenus obſtanteeâ lamina, intotam pupillam incidunt: fecundum eſt quia plures radii homogenei , hoc eſt ex codem puncto objecti profecti prohibentur ab ea lami na ne pervadantpupillam; unde minor claritas exiftit. XI. Compreſſo oculo nonfolumduplicatum apparet objectum , ſed idem exhibetur illuftrius &majus : quia retinæ fitus eacompreſſione ita componitur, ut in plures nervulorum extremita tes imprimatur affe&io: inde apparetmajus: per inde etiam modificatur& afficitur , utab uberiori &figuras , ut experti teſtanturKircherus , &Fa bri: affectio enimveſpertina adfervata in retina, vel nova etiam alia ex phantafia illud propagata phænomenicauſaeſt. XV. Poftquam exinſpecto ſole confufus eſt aſpectus, fi occludantur tantiſperoculi , citiùs tur bulentailla affe&ioceſſat,quam ſi interimalia ob jetainfpiceremus: quia priſtinumiumen fovetur& conſervatur ex novolumineallabente adoculum. Hinc quoque ſolemus fubinde dum profpicimus oculusclaudere ad temperandamaffectionem lu minis eamque interpolandam. XVI. Cumquisdiù intenebrisfuit , utin ob ſcurocarcereper annos plures ;moxinlucempro ductus videre nequit, &prorfus excæcatur : quia fibrillæ retinæ ex longiffimaceſſatione ſtupefactæ funt , &ineptæ admotus& affectiones ſenſibiles. Similide cauſacum quis perplures annos incerta tantùm diftantia objecta intuitus eſte.g. folos pa rietes carceris ; mox clarè &diſtinſte videre ne quit 639 quit remotiora , vel propiora objecta : muſculi Phyſicaparticularis Decorpore animato. multipliciter I. ex difpofitione& conformatione enium oculiinepti funtredditi ad eos motus , qui bus agioportet oculum, ut videatobjecta diverſo diffita intervallo, XVII. Cum ètenebris in lucem prodimus moleſtè afficiuntur oculi, quia pupilla maximèdi ducta in tenebris ,aliquoufque in eodem fitu per manetquoque in luce: undeà retina affectio co piofi luminis noxiafentitur, idque citiùs quàm à pupilla. Hinc quoquecum evigilamusnictando intuemurnon valentes tuncferre lucem; cum pu pillanimis adhuc pateat , & excaloreac fpiritibus retinararefactaallapſum tuminis cummoleſtiaex cipiat : idque est quod nomine diſgregationis vifus intelligo : nempe diſtractionem fibrillarum retinæ , quæ induciturtum à mero luminetum à candore , qui maximè omnium colorum lumini accedit. XVIII. Feles ,& fimilia animalia noctuin te nebrisvidere, idque propter lumen , quodex ocu lis emittunt nonnulli 'mordicus negant aientes juxtanum, II. merameſſeaffectionem oculi,per . inde acſi lumenvideretur. Atin affectionemillam revocarinon poteft , quodexterna objecta diſtin Aiffimè ea animalia videantin obfcuriffimâ node, velcubiculo. Itaque cumconſtetexdiffer. de igne ſcintillas excitariexpellefelis per offritum; item animalia plura lucem& corpufculalucida inſeip fishabere,ut erucz& lampyrides:pratereaerudi tisviris cum Vvilliſiovideantur ſpiritusvitaleseffe verus ignislicettenuiffimus: pluresteſtentur, ut in Diario gallico eruditorum enarratur , affriau ſcintillas elici excapite&cruribushominum:&in dubitatiùs conftetignem lambentemexuligineca pillorum accendiutdiximus differt. 5.demundoin Meteoris ; probabiliffimè conficitur collectio ne ſpirituum inretina & oculisfcintillas luminis abiis animalibus excitari & fundi , quibus obje Eta externaquantumfotis eft illuminentur , utab iis acutiffima oculorum acie præftantibus videan. tur. Cæterum experientia conftat corum anima tiumoculos lucidos effe, namobfcuroin cubiculo procul abomni reflexione occurrentibus quando quecumterroreceuduæ facesapparent. XIX. Confequitur , ut circumftantiasobjecti viſibilis , quæ ſenſibiliacommuniadicuntur expe. diam. Scilicet exinternojudicio vel apprehenfio ne ſuaſiva, quæbrutis quoqueineft, difcernit ani mal media vifione &ratione modi quo fe habet oculorum , adquam determinamurdum objeda intuemur,namgeminosaxes (expofitos ſect. 1. num.15. )ita inclinamus contorquendo oculos, ut fiproducerentur inobjectum ipfum concurre rent &angulum facerent: itaquecùm concurfus ſeu angulus , nempe locus objecti remotius eft; minùs inclinantur ii axesmutuò , minuſqueoculi invicem couvergunt : quemadmodum trianguli longioris ſupereâdem bafi minus inclinata funt latera : contrà verò cùm concurfus & objectum propius eft: ex diverſa inclinatione & contor fioneoculorum ,quam experitur animal , diſcer nit objecti diſtantiam. 11. Experitur quoque tenfionem quatuor muſculorum rectorum ad complanandumoculum pro objecto remotiori ex numero 3. velduorum obliquorum ad conglo bandum proviciniori ex eodemnumero, III. Cùn uno oculocernimus difficilè fitum diftantiamque objecti conſequimur : unde li rem tribusvelqua tuorpaffibus diſtantem aperto uno tantum oculo tentes baculo æqualis longitudinis contingere ſæ pius deerrabis : difcernimus tamen utcumque tuncquoquediſtantiam tum ex contorfione oculi illius, tum extenfionemufculorum. IV. Ex con fuſione adjuncta claritate juxtà num s. & 6. in tervallummajus judicamus. V. Ex fitu ipſodi ſtantia dignofcitur: dum enim inferiora nobisob jecta plura afpicimus , inter illa, ea cenfemusre moriora quoruin radii adveniuntveluti fuperim pofiti radiis aliorum inferiorum objectorum. Contràcùmnobis fuperiorafunt obječta, ea ma gis diſtare putamus , quorum radii adveniunt ve lutifuppofiti radiis aliorum objectorum. VI. Ex mediis aliisobje&is conjicimusdiſtantiam : inter jetaenim illa funtnobis veluti pronormaut re motiorem diftantiam dimetiamur. Hinc Luna verticalis dum nil confpicuum intercipiturminus diftarevidetur,quam horizontalis, XXI. Moles & magnitudo corporum cum æqualis eſt diftantia ex majori retinæ affectio e æftimatur:cumveròinæqualiterobje&adiftant ex cognitaipsâdiftantia molescolligitur: nam fuper ficiestota adfpectabilis obje&i cenfetur veluti ob. lepta contineri duabus velpluribus lineis , qua inlongum porrecte concurrant inmedio pupilla adangulum , qui ex numero iz. dicitur viſualis. 'Pro inclinatione autem mutuaillarum linearum, cùmvidet ; tumfitum,tumdiftantiam ,tum mo lem , tumfiguram objectorumcumfimilibus ad junais. Itaque primo quantum ad fitumpofitum que obje&i attendimus ductu naturæ ad qualdam veluti imaginarias lineas ab objectoviſibiliductas percentrumpupillæ ufq; in retinam: imaginamur enimfecundumillas advenire impreffionem&af fe&ionem inoculum:undeſi in inferiori parte re tina afficiatur per cam lineam rectam quafiretro greffi imaginamur objectum eſſe oculo fuperius: contra verofiretina in ſuperioriparteaffectionem ſeu ſpeciem excipiat. Ductus enim naturæ&in ftin&us perinde fuadetin tali certa parte fituque obje&um effe , ut fuadet hominem ictumlapide. v.g. convertere ſeſeadcertampartem, unde ap prehenditlapidem adveniffe. XX, Diſtantiam objectorum dignofcimus cognita illarum longitudine judicatur amplitudo &latitudobafis illius : quæ eftipfum objectum. Hincfit , ut fidiftantiam objectorum&longitudi nem illarum linearum imaginatione conſequi ne qucamus; nequeillorumexindecorporummagni tudinem exviſione poffimus conjectare. Hinc ſuperat vim captumque imaginationis ſyderum moles, & diſtantia. Quandoque cognita magni tudine diftantiam æftimamus , ut ex perſpecta hominis mole , fi appareatlongèminor, multum diſtare cum cenfemus. Soliditatem corporumex partium inter fe difpari diftantia & claritate ju dicamus. XXII. Figura excognito fitu , diſtantia , & molepartium cujusque obje&i viſi colligituronu merumquoquevidendodiſcernimus: cum imago nonduplicata ; fed unica exhibetur unius objecti indiciumeſt, multiplexveromultiplicis, Quod fi imago : DiffertatioXIII. De Vifu. imagounius objecti dupliceturutexfect.1.nu.15. facileexperimur id fieri cum mutationealiqvâin oculoexpreſſionedigiti,velaliundè:fæpèquoque inconſuitojudicantesfallimur.Motumdeniqueob jectorumex vifionereputamustùmex motuima ginisper retinam , ſi oculo immoto conſiſtamus, tumex motu oculi ipfius& capitis : exoppoſito conjicimusvifarum rerumquietem. XXIII. Conſeqvuntur oculorum fallaciæ vel potiùs imaginationis&intellectus teinerèperſva fi:recenfeo ſelectiora. I. Opacum cenſemus diaphanum cum objectum ſatis remotum defixo obtutu cernimus utroque oculo ac propè illos interponimus corpusculum opacum, e. g. avicu læ caput: cùm enim nontollat,quinradii abob jecto remoto ſusdeqve trajiciantur & ex omnibus obje&ipartibus in oculum incidant : perindeac fi illudnonadeffet,idcirconondifcernitur. II. Circa fitum fallit viſio, cum linearecta viſoria velexre flexione , vel refractione illuc non pertingit ubi verè objectumeſt: exeâdemetiam rationeinma gnitudine eſt fallacia. III. Cùmcollimanus,unum oculumclaudimus ut alterius oculi axis recta di rigatur in locum,verum objecti ; fi enim utro que oculo aperto intenderemus , inclinarentur utriusqve axes mutuò undè nonadeò tutocol limaremus perlineam aliam : ſcilicet imaginariam axibus iis mediam incidentem > 1. qvæ dicitur 631 videturilludabunoinaliumlocum tranfultare quia lineadirectionis&axis viſualiscommutatur. XXVIII. Fallaciis oculorum adnumero tria ſequentia : I. cum adſtriais palpebris flammam candelæ cernimus , apparentradii ſuſdeque velut prodeuntesex eaflamma:quodnonrectereferes inpilos palpebrarum, ſed inmargines earundem nonnihil convexos & exquiſite læves. Sunt enim veluti duoſpecula convexa , quæ reflectunt lu menlucernæ in retinam adeam affectionem im primendam. Quodfilamellaopacâ admotâ con tegerecuresradios inferiores; nonilli, fedfupe riores occultantur. Cujus ratio petenda eft ex decuffationeradiorumin cryſtallino ex f. primo. H. Pila nigerrima bombardilis exploſa ſecundum murum album , motu ſuonon tollit ,quominus videaturfine interruptione candor muri : nam af fetiooculo impreſſa abalbedine illiuspartis muri cujus è regionepercurrit pilaadeo efficax eſt& il luftrisut obtundat affectionemimpreſſam ànigro re pilæ. III. Natatores fub aquis confusè vident, niſi vitra convexa adhibeant , quia lumen ex aqua in corneam oculi tunicam tranfiens non refringitur, adeoque nonconcurrunt radii exacte inpunctis retinæ, f. IV. , ! oropteres. 78 XXIV. Ex fallacia figurarum totaPerſpecti va profeca eſt : hinc quadratam planitiem in re motiori parte minns lataapparet : lineæparallelæ videntur inclinatæ , & è converſo : curva linea velut recta objicitur , circulus in ellipfim trans. Viſio nonfitperemiſſionemradiorum aboculo. I. Onſtitutis habitiſque pro certis , quæ ha 4 C &enusdiximus,facilèquodcontrovertipo teft probatur I. quia impoffibilis eſt emittio radioruminſtantanea ab oculo v.g. usque ad tel formatur , deformes figuræ in pulcras& contra: vel id fiat per refractionem in vitropolyoptrovel per reflexionem inſpeculocylindrico. Exea dem ratione flamma candelæ à longèviſanonco nica apparet , fed rotunda: ſimiliterplanetaVe neris dichotomæ licèt aut falcatæ: cùm enim aperiatur maximè pupilla ad intuenda hæc ob jecta ; plurimiradii homogenei oculo allabuntur, quiconfufionemcreant, unde ſpecies illa rotun ditatis. f XXV. Circa diftantiam fallacia eſt oculorum 1. cùm obliqvior linea brevior videtur quam di recto protenſa. II. Turres plures ſecundum ean demlineamaxis viſualisveloropteris pofitæ licèt inter ſe diffitæ longiffimè; contiguæ tamenviden tur. III. Obſcura item& parva remotiora effe judicamus. :: las : qualis neceffario peteretur , fi viſio fieret ut nonnulliPlatoni ſe credentes adhærere dicuntper radiorum ab oculo emiffionem : quia in eodem omninoinſtantiquo aperio& elevo oculos , ſtellas video. II. Experientia certiffimum eftex objecto emitti radios: ut incubiculo: dequo§. 1. eviden terexperimur: atqui conſtatfimili modoconfor mationemoculi ſe habere exfect. 1. n.2. ergo in huncutinillumabobjectoradiiſeuſpecies immit tuntur: nonè contrario. Dicesnon eft impoffibilis luminis vel radiorum abobjecto emiffionon inſtantanea, ergoneque ab oculo. Refp. longediſparratioeft: evidenterenim phyficèconſtat eodem omninoinſtanti, quo ocu los infolem intendo, me ſolem videre : at evidens noneſtparifaltemevidentia,quodeo inſtanti ,quo ! ſtellas video , radiiàſtellis tunc primum emittan XXVI. Numerusfallit exſect.1. num.15.item quecum per plura minuta& contigua foramina perfpicimusutſectione ſeqventidicetur. XXVII. Inmotu& quiete fallacia oculorum eſt. Hinc I. aſtra quiefcere cenſemus. II. Cùm ſecundùm eandem axis lineam objecta remotiffi ma moventur , ſtare perfuademur. III. Moveri litus credimus quia illiusimagodecurritretinam navigantis. IV. Stellas cadentes cenſemus , qui tractus eft ignitus : ut quoque fi accendatur pulvis nitrius inlongumdifpofitus,autсини circumagitur titioaccenfus : cuncta iſta ſunt ex eo quodaffe tio antecedens impreſſa oculo permaneat cùm advenit conſeqvens. V. Cùm objectum intue mur mododextero oculo,modo finiſtroclauſo, tur: nonveroaliquâ interpofitâ mora ante viſio nememiffifuerintdiffuſique peraerem... Dices ſecundò : quemadmoduın fi baculo per obſcuramnoctem obviaquæquecontingamus, fat benediſcernimus objectaper incurſum baculi vel liquida fint veldura &c. Ita radiis emiffis poterit oculusuti tanquam exporre&is baculi fubtiliffi imis ,quibus obices , inquos illi incurrunt, nempè objecia opaca,percipiat, atqueexdiverſo incurſu &reſiſtentia, illorum quæque diſcrimina ſentiat. Reſp. ingeniofam effe explicationem ſed falfam hypothefim. Dices tertio : animalia quædam in tenebris vi dent. Ref. exhistantum probari, quodex ocu lis lumen&ſcintillas effundantjuxta n. 18. 6. 36 fcd 1 L י 632 fedlumenilludvifionemnondeterminatcùmexo culis emittitur, ſedcumreflectitur inoculos. Phyficaparticularis De corpore animato. indiviſibilisconcedovidelicetàfingulis fingulæpar tesemittantur, feditautinvicem fibi conditiones fintadeamimaginemexprimendam. CONCLUSIO. II. Formaleorganumvifionisfuntfilamentanerven P dispersaper retinam. Robaturquia in nervis ſenſatiofit,utperillos Dicestertiò; unicumpunctum lucidumſepara tumàqvibusvisaliisnoneffunderet radium ſingu larem ufqueadnos: g.indivifibiliterà totoobje toradii&fpeciesexeunt. Refp.primò hocipſum nego: juxta ſententiamenim probabilem lumen adcerebrumillapertingat : ergòprimo, non in cryſtallino utolimcreditum:necenimin il loaut fiftunt, aut efformantur rerum imaginesex fect. 1.num.2. & fect.3.f.1. fecundo non inpu pilla :ut exerrorevideri poffet, quaſi imaguncu læ illæ ex oculo reflexæ veluti àſpeculo fint ima go , quæ ſpecies eſt objectideterminans illiusvi Honem :tertioneque inuvea utplacetMariotte: quiaillanonexnerveaſubſtantia&filamentisner veis coalefcit, fedmera tunica eſtproducta expia matre. Dices : retina eſtmucoſa ſubſtantia. Reſp. fi brillæ nerveæ infunt, in quibusvifio fit , non in mucore. :: Dices ſecundò: retinadiaphanaeft;ergòperil lam ſpecies trajiciuntur ad uveam. Reíp. fecun dùm filamentanego , ſecundùm mucoremconc. prætereacùm expartediaphana fit retina, exindè aptamagiseft, utnonnihilfubeuntibus radiis rare fiat,& agitetur; undeimpreſſio illaexiftat, quam potiffimum experiturqui videt. Dices tertio experimentum obftat , quod fit chartâ inorbemſecta : ſi enim hæc affigatur pa vieti ad oculi altitudinem in certadiſtantia oculo intuenti è regionenon apparebit: licèt vicinæpa 4 rietis partes videantur. Hoc autem D.Mariotte cenſetexeoeſſe, quodchartæ ſpecies ,& imago ineampartemincidatin intimofundooculi,ubide ficit uvea,& bafis eſtnerveioptici. Refp. ineabaſi necuveam, necretinam eſſe,ſedmedullamoptici fineullâ modificatione & expanfione,quam petit retinænatura,undeexperimentumhoc litemnon perinfinitumdiaphanum(fieffehocpoſſet) finitè ininfinitumdiffunderetur: fictamen inprogreffu attenuarentur radii, ut inſenſibiles evaderent nifi colligerenturvel vitro convexojuxta fect. 2. num. 10.velſpeculoconcavo. Secundo,dicocon ditionem effe ut fimul& actione communi plura puncta objecti radios fuoseffundant,utpertinge repoffint usquead oculum licèt longiffimè diffi tum: quemadmodumgutta aqvæſeſolanon fluit usqueadmare,cuminnumerabilibusverò aliisflu menfacit. SECTIO IV. Devifioneperorganaexterna. Rganis& inftrumentis quibusdam adhibitis mirum in modumjuvaturfacultas videndiad objectapercipienda ſubdiverſalongèmodi ficatione ab ea,qua nudo oculo,&inftrumentisiis non inſtructorepræfentantur. Suntautem hujus modiorgana. Primumminimaforamina in lamella propèoculum conſtituta. Secundum,vitrummul tarum facierum. Tertium , vitrum convexum. Quartum,vitrum concavum. Quintum,teleſco pia&microſcopia. Sextum,ſpeculaeaquevelpla na,velconcava,vel convexa: qvibusexponendis ſeqventesff.impendimus. J. I. . : Deviſioneperminimaforamina. Lura obfervatu & ſcitu dignaScheinerus, dirimit. Speciesvisualesfunt ipfimet radii,dequibusfect. 2. diffusiundequaque à quolibetpuncto vifibili. Rob.pofitis hujusmodi radiis abundatqvæ Pvis vis alia præterea qualitas, quæ fitſpecies: illi enimlicètimmixtiſedminimeconfufiinme diodiaphanonon funtquidem ibi imago objeti; fedcumincidunt&trajiciuntur autperforamenin cubiculum obfcurum , autinocolum ipſum juxta ſect. r. defcribunt imaginem , quæeft ipfiffima ob jecti ſpecies. Dicesſpeciesextotoobjectoindiviſibiliterpro Auit: ergo qualitas eſt diſtincta à radiis. Reſpon deonego antec. à fingulis partibus fingulæ lineæ vel coni radiorum prodeunt , & mirabiliterte xunt imaginemillam,quæ eſt ſpecies: utexpoſi tum à§. I. Dices fecundo: actionecommuni à toto obje to ſpecies effunditur. Refp. diftingvo, actione communi,quæ fit indivifibiliter indivifibilis nego hoceft à fingulis punctis objecti tota imago licèt P Fabri,& aliicollegerede vifione quæfiat conſtitutâ ante oculos tabellâ vel charta exiguo foramine pertusa. Namprimò fiproximè ante oculum poft tabellam opponas ad dextrum v. g. latus foraminis tantulum obicem ut indè quafi claudatur exdimidio foramen: occultabitur tibi profpicienti per illud finiſtra pars objecti, quodintueris : & viciffim fi finiſtrum latus fora minis obtegasdextram objeti partemnon vide bis: ratio petenda eſt ex decuffatione radiorum heterogeneorum fubeuntiumperforamen: radius enimexdexteraparteobjecti profectusad ſiniſtru foraminis latus accedit , & illud quafi perftringit dumoculumfubit. II. Eâdemex cauſaevenit,ut fimiliter obtecto dexterolatere foraminis non appareat latus fini ſtrumejusdem: nam fimul cum ſpeciebus objecti externiacceduntinoculumeâdemviâ,&decuffa tione ſpecieslaterumipfius foraminis,undèoccul tata finiſtraparte objectioccultaturquoq; finiftrum foraminislatus. III. Si tabella propius oculo admoveatur , & objectum per foramenconfpicuumatrumnonfit; foramenipſumapparetfatisamplum: nam margo forminis circaobjectum veluti ejuscorona,viſui objicitur: objectum autemipſumeò majus appa non totaliter effundatur ne. qvæ fit diviſibiliter ret, Differtatio XIII. DeVifu. ret ,quo foramen viciniuseſt oculo : etenimſub majori angulo viſualituncexhibeturut facilèpatet; nimirumillius anguli latera eo propius ad eorum concurfum inoculoinvicemdiſtantlatitudinefora 633 J. II. Vitrum Polyoptrum. Polyoptrum ſeu multarum facierum minis: adeóquetanto major&obtufioreft ipſe an Voppofitumoculomultiplicatobjectaèregio gulus. Undemajusetiamapparetforamen,utpotè circumductnm objectomajori. neconfpicuapronumerofacierumipfius vi tri ; namfingulæillæradiosobjectiejusdemfimiles IV. Quodfi objectum fueritatrum , foramen ipſumvidetur velut effetpunctumatramenti, nec ulla fieret in foramine decuſſatio: ratioeſtquia ni &homogeneos excipiunt,atque itarefringunt ut incidantomnes in pupillamac mox decuſſati per tingant adretinæ partesdiverſas ,& in iistotidem gredinis radiiobfufcant&tollunteconfpectucoro namillam&circuitum. V. Flammaper foramenconſpecta, ut ftellæ qvoqve&c.lucidaminusvidetur: ratioex fect 3. §. 3. num. 8.&9. qviaàminimoforaminepaucio resradiihomogenei ſubeunt inoculum : hinc ca pillitium illud radiorumde quo loco citatoabra ditur. VI. Sitobjectum nonlucidum ſatis remotum, foramenveròfitproximumoculo: objectumillud majus &obfcurius apparebit: ratioeft, quiacrystal nereeſt: non folùm objecto radii objectidepingantimagines. Uteniminfig.69. cer- Fig.69. dire. Tab. to perveniuntadoculumeademrationeacfinul lumvitruminterpofitumeffet;fedqvoqveradiiin cidentesfaciei AD& ibi refracti per pupillam ad retinampertingunt in1: atqueita fimilitercæteris faciebus radii quique ab uno eodemque objecto incidentes. Facilè autem intelligis futurum ut quemadmodumfinullumadeſſetPolyoptrum, nec ejus faciesADinterpofita effetradiiquiinilla refringuntur progrederenturulterius , &in alio linusproobjetimajori diſtantia explanatur imagis: oculoconſtitutoe.g. inNillius objecti delinearent pupilla qvoqve expanditur, unde plures radii in imaginem ; ita cùm omnes illiradiirefringantur,& oculumfubeunt : fimul tamen propter oppofitam oculotabellam impediunturaliorum objectorum, exindèdeterminenturutperveniant ad oculum E; depingantin eoquoque imaginen objecti , quam fimul,fed indiverſo locoretinædeſcribunttúmra neſubeant radiiqui cæteroquin prævalerent , & radios objecti remoti obliterarent. Hinc adobje dii BC tùm aliiqvicumquereliqvisPolyoptrifacie Aummajusvidendum fimplexforameneſſepoteſt busincidentes. proconfpiciliis. VI. Siduovelquatuor foraminaintabella fiant intra ſpatium tamen minus, quam fit latitudopu pillæ; objectum duplicatum , vel quadruplicatum redditur , modo advertatur illud non exhiberi apparet. Hujus verò phænomeni cauſa aperta duntaxat corumoculis quiMyopesfuntvelPræs bytæautadillosvergunt,quorumoculis exfe&io ne 3. 3.0. num.4.objectaconfuſaapparentexeo, quod radii homogenei incidentes in totumpupil læ ſpatium moxconcurrantvelcitravel ultra reti nam , &inhanc perveniant diffipati , ſatis am plumejustractumoccupantes. Fit autem propter foraminaut iidem radii homogenei,hoceſtabeo demobjetipunctoprojectinoncontinuum retinæ tractum , ſed totidemejusdem ſpatia interpolata occupenteaqueperparva, quotſuntforamina: in deinfingulisiisſpatiis pingiturimago ejusdempun Ai objeti , eaque fatis diſtincta : quod ipfumde 11. Objecta multiqlicataexincidentia inPoly optrumapparenttanquaminlocis&fpatiis confi hinc& indè &ſusdeqve diſpoſitis circalo cumverumobjeti:ratiopetendaeftexfect.3.f.3. num. 19. nimirumjudicat animamviſionemita fie ri perlineamdecuffatam incentropupillæ ut cu jus lineæunaextremitasin finiftram retinæ partem incidit ſvadeat objectum externum confiftere in altera extremitate illius lineæ pertingentis in fitum &partemdexteramrelatè adverumlocumejus demobjectiatqueitaviciffim. 111. Cùm radiioblique ſatisincidunt faciebus nonnullisPolyoptriimagoiride colorata depingi tur quemadmodum ſiperpriſma vitreumtrajice renturinoculum exrationedatadiſſert.5.deMun do ubide irideegimus. cunaisobjectipunctis,atque adeò detotoobječto I. intelligendumeſt. VIII. Sipropiusocnlo admoveaseaforamina , &objectum nonatrumperſpectes: apparebuntilla J. III. Vitra convexa, Xſect. 2. num. 21. jam tenesquo pacto radii E paralleli àconvexovitro refringan tur:addes radiosquoque divergentesfen ſuphyfico abeodem vitrorefringi : cùmverò ex tanqvamduocircelli omninocontigui ſeſeqvetan gentes fineullointervalloopaco: nam ſplendidira dii ab objecto profecti quaſi obruunt opacitatem interjecti obicis. IX. Siclauſounoforamineper aliudobje&um infpicias, hocvidebiturclariùs &diſtinctius ,quam ſi per utrumq; fimul foramen objectum idemafpe Gares,ratioeft quia pupillæ&crystallinus cumuni tantùmforaminiſeaccommodat,exqviſitiùs idfa cit,quamfi ex partequoqueaptare ſedebeatalteri fimul foramini, ſect.3.f.2. pro rationediſtantiæ majoris velmi norisobjecti a vitro co propiùs autremotiùs poſt vitrum ipſum radii homogenei concurrant, & in unumpunctum colligantur ; hinc apta redditurra tioclaritatis & diſtinctionis , quam viſioni præ ſtant tum vulgaria confpicilia , tum teleſcopia& microſcopia. II. Si oculuscollocetur poſt vitrum conve xuin parvo intervallo(utvulgariaconfpiciliacon ſtitui ſolent) ubi ſcilicet radii homogeneiexrefra &ioneconverguntquidem , ſed in eo loco non dumconcurrunt; fietut iidem radiți oculum ſub euntes& incornea& cryſtallino iterum refracti citiùs poft hunc colligantur , quàm fi nullumante oculum convexum vitrum conſtitutum fuiffet. LIII Unde R.P.ProlomæiPhiloſophia, 634. Unde iis , qui crystallinum habent minus globofum Phyfica particularis De corpore animato 2Pejusdem objecti fimilis imago exhibetur : &convexumqualesſenesprofuntaddiſtinctam vi fionem vitra convexa: ſecusvero habentibus glo bofum crystallinum , (ut communiterjuvenes,) quibus vifioper ea vitraredderetur confuſa, ex co qvod radii concurrerentex nimiarefractione, an teqvam ad retinam perveniffent: ac proindèpoſt decuffationem novamdifperfim inplurapunctare namintra illud fpatium ex omnibuspunctis obje &i radii plurimi ita difperguntur & diftribuuntur ut ubicunque fit oculus totam objecti imaginem excipiat. tinæ radii homogenei inciderent. 111. Profpicienti per hujusmodi vitra objeti I. . IV. Microscopia, L'objectum proximum vitro convexo col diftantia major apparet, quàm reverafit: nam ocu Jus ob interpofitum vitrum & exindè determina tam convergentiam radiorum ductu naturæ com planatur magis, quemadmodumfolemus cum ob jecta remota intuemur , ex ratione ſect. 3.f.3. reddita. At fitus objeti indè non immutatur: radii enim heterogenei femel duntaxat decuffan tur : fcilicet folùm in cryftallino. Objectumtamen majus ampliusqve exhibetur : ratio ex fect. 3. f.3. qvia heterogenei in pupilla angulum magis obtu ſum ob refractionem in vitro convexo conftituunt, quam fi nudo oculo exciperentur: unde poftde cuflationem bafim occupant &infiftunt inretina majorem. IV. Si vitrum in majori diſtantia amoveatur ab oculo , quam conſvetudo perfpiciliorumferat: confufa eritvifio;fedclara: hoc poftremum quia plures radii homogenei colligentur , nam plures incident vitro quo propius hoc admoveturobje Go , juxta regulam geometricam triangulorum. æqualium bafium & laterum inæqualium : illud primum qvia excipientur in oculo radiipoftre fractionem in convexo nimis convergentes ,qui que proindè concurrent eis retinam. Si adhuc elongetur magis vitrum; ita ut conftituatur ocu lus in puncto concurfus radiorum feu in foco ipfius vitri confufiffima vifio efficietur, fed maxi mèclara : primumquia poft refractionemcorneæ &crystallini radii homogenei poft focum diver gentes reddentur : fecundum quia copia maxima hujusmodi radiorum inoculumincidet,quot ni mirum abvitro exceptifunt. Sideniqveultra fo cumipfumoculis collocetur;inverſa fiet imago & confufa: primumquiainfocoipfofitdecuffatio,cu jus ratione radii ex dextera parteobjeti proce dentes tandem poftnovam decuffationemin pu pillain dexteramitem partemretinæincident,unde exſect.3.1.3.animaſvadebiturobjectum fitumeſſe exterius adfiniftram: & fimiliter radii ex finiftra paste objecti ad finiftram retinæ pertingent, atqve itade cæteris proportione fervata:fecundùmverò qviaradiihomogenei poft focum divergentes ni mis oculo incident & intanta copiaut perrefra retinæ. &iones oculi colligi nonpoffintinunumpunctum V. Quodfilongèremotiùsvitriumaboculoſta tuaturinverfumquidem , fed diftinctius exhibebi tur objectum : ratiohujuspoftremi eſt, quiafub obtufo minus angulo radii homogeneioculo inci dent,nimirum minusdivergergentes invicemerunt Fig.70 radii quipoſtfocum adeò remotum inpupillamin Tab 4. cident,utfig. 70. cernere eft. VI. Incotamen ſitu & loco in magna ut dici tur arearepræfentatur objectum, nimirum oculus loco moveri & fpatiaripoterit, ſemperqve obje S locetur; exrefractione invitro radiihomo genei non qvidem convergentes ſedminus divergentesevadent. Quodfituncoculus ſtatuatur in eadiftantiaàvitro,ut radii omnes homogenei poftrefractiones inoculoconcurrantinunumpan &umretinæ; imagotùmpermagnatùm diſtinctiffi mafiet. Nam obvicinitatem tantam objecti angu lus viſualis fummè eritobtufus , ( ex regulis geo metricis ) erit item fine confufione ex eo, quod radii homogenei colligantur in unum punctum retinæ. Unde plurima fila & fibrillæ retinæ fingil latimàdiverfis quæque radiis afficientur , & minu tiffima quæque objecti delineamenta&punctaex primentur. : 11. Hac ratione conftruuntur exqviſita illa microſcopiaquæ unico conftantvitro fummoperè convexo: ſcilicet globulovitreo : cujus ope v.g. pulicem duodecies propioremvidere poffit, quàm fi oculonudoſpectares:unde fit, utdiameterobje Ai in retinadepingaturduodecies major, quam fit longitudopulicis fine eo microſcopio perfpectæ: atque adeo exregulis geometricis totaſuperficies 144. vicibus major exhibeatur, qvamapparet nu disoculis : quare intantaexpanfione minutiſſinæ quæq; objecti illius partesdifcernuntur. Adde tune oculum conformari eodem ferè pacto quo intue remur objectum inermioculo,indèſvademur ma joremveraeſſeobjecti diſtantiam ab oculo , & ex eâdiftantiajudicium qvoqve magnitudinis augetur ex ſect. 3.1.3. I. 5. V. Vitraconcava. Xrefractione in vitro concavo radiiho mogenci fiunt divergentes magis : ex co vero ipſoradii heterogenii in concurfu& decuſſatione poft eam refractionem invicemquaſi conftringuntur& inclinantur magis, undeangulum invicemconflantminorem&acutiorem. 11. Hinc conſtatufus concavi ultri ut oculi Myopes &valdè globofi exindè juventur addi ſtinctam viſionem: nampropter majorem diver gentiam fit ut homogenei radii poft refractiones inoculo myopi non anteconcurrant (utconcur rerent nonadhibitis vitrisconcavis)quàm in pun toretinæ. III. Quo magisverò ab oculo removetur vi trumeòminusconfufa exprimiturimago , fi per illud afpicietquioculos globofos non habet , nec eſtMyops : nam eòminusdivergentes funtradii illi homogenei, qui incidunt in pugillam , utobſer vare licet in figura71. Fig.71. IV. Objectum ineodem ſitu per concavumTab.4. Aumèregione videbit :fcilicet in toto intervallo videturquo appareret nudis oculis , etenimnon fit radio Differtatio XIII. DeVifu. radiorum decuſſatio hæterogeneoruinpoft refra 635 convexum&locumconcurſus ſeufocum;refra tionem concavi. V. Diſtantia verò objectijudicatur majorquam revera fit: nimirumpropterdivergentiamradio rumhomogeneorum,præfertimfiobjectumfitfa tisvicinum:namii radiiita refracti fiproduceren turconcurrerent in loco remoto magis ab oculo quàmreverafitobjectum. VI. Qviaveròangulusviſualis exradiishetero geneisacutiorfit,utinfig.71.obfervabis,magnitu doobjectijudicaturminor, VII. Qvamvis propter majorem divergentiam T  a es 1 2 D K paucioresfint homogenei radii , qui incidunt in pupillain & retinam ; perinde tamen imago&vi fio clara exiſtit : cùm enim imago exhibeatur minor, difponuntur ii radii in minoriextenſione atqueadeòquaſi conſtipanturmagis, ut exindè fit majorclaritas. VIII. Areamſatismagnamexhibentvitracon cava : unde illisimmotis poteſt oculus hincinde moveri ſemperimaginem èregione afſpectans :ni mirumperſpatium2Rexrationeallatapro con vexisvitris. 1.3. I. C J. VI. Telescopium,feu tubusopticus. Ommunem fimplicioremqve tubum opti cum primodeſcribo , qvi duo vitrahabet tubi extremitatibusappofita,unumpropius objecto, quoddiciturobjectivum, exunaſuiparte paulumconvexum;aliud propèoculum,indedi Aumocularefatis concavum. II. Objectivum refringendodiſponit&conver gere facit radios homogeneos , ita ut concurrant in punctis ſuperficiei imaginariæ in fpatiomedio inter utrumqvevitrum : eo minus verò vel magis locus ifte concurſus feu focus diſtatabobjectivo, quo magis vel minus hoc globofum convexum quefuerit. III. Eoveròimagototalis majoreſt , majusque oculoobje&umexhibetur,quo prædicta ſuperfi cies ſeu locus concurſus magis diſtat ab eodem objetivo: ratioeftquia baſis anguliexradiishete &ione ſuâpræſtabit ;ut radii homogenei excon vergentibusevadantvelparalleli veldivergentes & nihilominus heterogenei radii perindè divaricati perſtent,ut poſt refractionem in convexo erant: hoceft perindein oculo fiatangulus viſualis obtu ſus,acfieretſipoſt ſolamrefractionem in convexo in pupillamradiifubirent. Exquotandem fit,uthu mores oculi confringendo ita compenſent diver gentiam,velparalleliſmum inductumàvitroconca vo,utconcurrant radii homogeneiexactè inretina atque ideoimagodiſtincta exiftat,fimulq;fit magna rationeprædicti anguliviſualisfatisobtufi:undein magnâ& diſtinctâ eâ imagine appareantminutio resquoquepartes objecti,quæ nudooculovixaut nevixquidemexhiberentur. VI. Obfcuratamenrepræfentaturimago: nam paucihomogenei radiiinciduntin vitrum objecti vumconvexumconvexitateſphærica: cuiincom modoſuccurreretur fivitrahaberi poffentconve xacurvitate hyperbolica,quodtamenin praxidif ficillimum : obfcuraturquoque imago co ampliùs, quotubuseſt longior: exindeenimfitutpauciores homogeneiradii fubeuntes tubum in pupillam o culiobfervantis incidant. VII. Tubihujusmodi vulgares vix adhibentur niſi longitudineadfummum uniuspedis: nainpræ ter obfcuritatem , quam afferunt, exiguam quo que objecti partem exhibent nec aream amplam ubi ſpatiaripoflitoculus præftant. Utiliores itaque ii tubioptici funt, qui ex duabus lentibus conve.. xiscomponuntur,quarumobjectiva fitminuscon vexa, ſeumajoris ſphæræportio:ocularisverò fit magis convexa,&acutior. Ocularisſtatuiturpoſt focum feu concurfumradiorum homogeneorum inductumexrefractioneobjectivælentis :undèra diiilli incipientes divergere per refractionem ſe cundælentisevaduntvelparalleli,velpaulumcon vergentes.. VIII. Ocularislensacutiusconvexa facit,utma jordefcribaturimago in oculo,quia in illahetero genei radii ita refringuntur , ut angulum viſualem moxfaciantobtufiorem quemadmodum f.4.dixi 1 denovomicroſcopio: aliqvatamen proportioob rogeneisformatiperdecuſſationem inipſo conve xo: bafis,inquam,ejus angulieo major exhibetur, quomagis diſtat ab ipfo apice ſeu punctodecuffa * i F tionis: utexperirilicet inimagine trajectaperfora mencubiculiobſcuri,quætantò major deſcribitur quòpluschartaremoveturà foramine.s IV. Si in eo loco foci conſtitueretur retina oculi,feu oculus cumfola retina finealiishumori bus&tunicis refringentibus ampliùs objectorum radios ; defcribereturin ipfa retina magna&di ſtinta objecti imago,tantoque major; quovitrum minus convexum effet & diſtantia loci imaginis major ab codem vitro. Sedoculus reipfa pro pterhumores&tunicasſuasrefringentes,fiinpræ dicto loco ftatueretur retina exciperet imagi nemin eavaldèconfuſam: nimirùm quiaexinde fieret,ntradiihomogeneinonconcurrerentinpun Ais diſtinctis retinæ, ſed ante illam in vitreo oculi humore. V. Huicincommodofuccurritoculare vitrum concavum , quodfi indebitaproportioneſtatua tur (quam tentando deprehendes) inter ipſum ſervanda inter convexitatem objetivæ & ocularis lentis , neſcilicethæc globofior, quar par fit, ita convergerefaciatradios ,ut concurrant antequam incidantintetinam. IX. Per hujusmodi tubos eſpreſſa imagoex hibeturinverſa , quodradiiheterogenei ſemelde cuſſentur refractione objectivæ lentis , & iterum moxinoculo: unde utobjecta appareant in fitu fuonaturali apponenda funt tubis quatuor vitra convexa: indeenim perduplicemdecuffationem extraoculumfiet reſtitutio,&compenfatio ,&in oculum radiiperinde incident , ac fi nullavitra fuiſſent interjecta. Quoniamverò aſtra nil refert exhiberi inverſa vel recto ſitu ; duobus idcircò convexis inſtructi tubiobſervandis ſtellisadhiben tur. Cæterùmillum alterum ufum habentintubis quatuorvitra,utlongè majoremexhibeant aream objecti. X. Per hujusmoditubos objectumquodpro ximèvideri cenfetur noneſt res ipfa confpicuad regioneconſtituta;ſedeſtillaimago quæ in foco objectivæ lentis formata intelligitur , quæque ibi Lill 2 con 636 confpicereturfiapponeretur in eofpatiocharta,ut Phyſicaparticularis Decorpore animato. fit è regione foraminisinobſcurocubiculo. XI. Microſcopiumvulgareeft ipfiffimumtele ſcopium,fedinverſumduabuslentibusinſtructum; itaut objectiva fit acutior, &portiominoris ſphæ ræ: quod fitriaapponanturvitra confert admajo remareamobjectiexplicandam. J. VIL Deviſionein Speculis. Pecula vel planaſuntvel convexavel concava Sau autex hifce tribus multipliciter mixta. Tri um illorum fimplicium proprietates expendo quantum ad vim reflectendi lumen& imagines rerum. 1. Communes omnibusſpeculisproprietatesex pedio I. Æqualitas anguli incidentiæ& reflexios nis perinde obfervatur in radiis luminisreflexisex fpeculo , utin localiter projectis & in obicem im pingentibusundereflectuntur:namradiusintelligi tur,autfupponitur fecundum rectamviam,quaſi localiterà corpore lucidoegredi ac proinde velut abobiceex fpeculo refilire. 11. Cuiqve radio incidenti unus reflexus ra dius non multiplex reſpondet , quemadmodum mobile localiterperunamviam nonper multipli cem reflectitur. III. Uterqve verò radius incidens & reflexus, intelligitur effe in eadein planaſuperficieperpen diculariter imminente adſpeculi ipfius ſuperficiem feuplanum, IV. Quamvis infinitiradii incidantuni ſpeculo fine confufione tamen reflectuntur, nam quisqve ſervat legem æqualitatisangulorum. V. Indefitutnonomnes radiiin ſpeculum in cidentes ex reflexione perveniant ad oculum in loco certo è regione ſpeculi conſtitutum,ſedvel duntaxat aliqvi vel quandoque nullus ex certo objecto in certo loco poſito :hincnonex omni locoſpectantes in ſpeculum imagines objectorum, quas illud ſpeculum reflectit , videre poffumus, qvod facilè intelligis comparatione localis refle--xionis. 1. P I. VIIL Speculumplanum. EculiariaſpeculiplananuncrecenfeoI.Dum genei perveniuntadoculumcum talimutuadiver gentia&inclinatione,ut fihi radiidirecto produ cerenturconcurrerentinpunctodiſtanteduospal mosàtergofpeculi;ibi igiturexiftimatureffepun Aumilludobjectivum. 11. Objectumita magnumjudicatur, acfolent objectaquæ in æquali diftantiaab oculo ſpectantur: quanta diſtat locus ultra ſpeculum ,ubijudicatur eſſe objectum: neque ampliusautaliundèdecrefcit magnitudo objecti ratione ſpeculi plani : etenim inter duas lineas parallelas imaginamur intercipi tumipſumobjectumtùm imaginemejus apparen--tem'ultra ſpeculum. III. Situs objecti non mutaturquoad partem fuperiorem & inferiorem, fed alternatquoadfi tumdexterum & finiftrum ; ut experieris , ſi te ipſum profpexeris in ſpeculo : oculus enim tuus dexter evaditimaginis finifter, & finiſter dexter: ratio hujus eſtqvia inter duaslineas parallelascen fetur ab objecto perrectas necdecuſſataslineasin cidere ejusimaginem in ſpeculum : undeneceffa rioconfequitur ut commutenturrationeipfiuſmet obje&i femetipfum ſpectantis in ſpeculo partes dexteræin finiſtras,&è converſo: qvodutiqve ve rumetiamfi,ut moxdico,nullareverainſpeculo exprimaturimago. IV. Vulgo dicitur&crediturimagines objecto rum quæ videntur per reflexionem ſpeculiplanis quafiefformari &defcribiin fuperficie ſpeculi ejuf dem : quodapprimèfalſum; etenim inillam fu perficiem projiciuntur quidem & inciduntſinulin numerirefiliuntqve radii, ſed mutuò ex diverſacu jusque radi inclinatione&via immixti&intertex 'tifine ulla figuræ difpofitione : at exſpeculo refle tentes in oculuminhujusretinarevera efformant objetiimaginem: exſvaſioneverò adnotatanum. 1.&propter radioshomogeneosillabentesinocu luminclinatione defcripta citato numero induci murutobje&ivam imaginemeſſe in ſpeculo, imò ultràtotam ſpeculiprofunditatem cenfeamus, quæ tamen imagonullibi eſt , ſed objectum à tergo eſt, underadii&fpeciesprofluuntexſpeculorefilien tesinoculum. : . IX. Speculum Convexum. 1 I.Nſpeculo convexo objectumapparetultra quidem ipfumfpeculum;fedin minori diftan in ſpeculoplano objectum profpicis quod e g. intervalloduorum palmorumpofitum fit ante ſpeculum; apparebit illudtibi, veluti pari fpatio ultra & poft fpeculum planum conftitutum eſſet. Nimirun ſiintelligas à loco objeti duci li neam perpendicularem infpeculum, quæillud pe netret,& ultratantundemprotendatur, quantaeſt diſtantia interobjectum& fpeculum : in extremi tate pofteriori illius lineæ videbitur tibi objectum illud exiſtere : quod ipfum de omnibus partibus objecti , ex quibus radii ad oculum reflectuntur intelligendum. Ratio verò hujus exiftimationis repetendaeſt ex ſet.3.f.3. fcilicetoculusita ſedi fponit adobjectum illud reflexeintuendum, acfo let cùm objecta quæ è regione in tanta diftantia funt conftituta profpicit : cujusipfiusulteriorra tio eft quia ob reflexionem in ſpeculo radiihomo tia & fpeculopropius,quàmreveradiſtetob jectum citra vel fupra fpeculum: ratioeftquia ra diihomogeneireflexiobconvexitatemſpeculi.cum divaricatione & inclinatione tantomajoriinocu lumperveniunt , ut fiproducerentur ultra ſpecu lumconcurrerentin minori abeodiſtantia , quam verèobjectumdiſtetabeodem ſpeculo. II. Decreſcit etiam objetimagnitudoobſpecu lum convexum, quiaradiiheterogenei reflexiex planoconvexomutuoaccedunt&converguntma gis, quam convergantab objecto ipſoprofecti,atq adeo minoremangulumviſualem&acutioremde terminant. III. Obſervatur hîcquoq; idem ſituspartium ſu periorum&inferiorum, nonveròdexterarum & finiftrarum partium ut inſpeculoplano. f. Χ. DiffertatioXIII. DeVifu. SECTIO V. I 5. Χ. SpeculumConcavum, Itobje&umpoſitumpropè ſpeculum, fitque I. 637 4 : Deluminecontroverfa. Ropoſuiſectione2.quæ apuderuditosferè Soculus oculus remotiorabcodem ſpeculo,nonta men in ſpeculicontro conftitutus ( nam centrumconcaviſpeculieſt punctum anteilludin P funt indubitata tum quoad lumenipfum, tumquoadaffectionemoculi,& vifionem : illatamennitunturpoftulatis,quibnsponuntur ra aere defignabile ) : homogenei radii abobjecto dii luminis eſſe velut lineæ rectæ reflexioni& re adoculum ita reflectentur ut minorem divarica fractioni idoneæ& aptæ : aut etiampro clara ma tioneinmutuòhabituri fintreflexi, quam habue gis,&diſtincta explicatione argumenti cæteroquin rint directi : contraquam in ſpeculo convexo ex fatis implexi ponuntur radii luminis tanquam dictis eveniat: inde fietut anima inducaturadju finguli effent totidem rivuli luminoſi liquoris re dicandum objectum infra & ultra ſpeculum lon gius diſtare quam diftet objectum poſitum ante &aviadiffuſià lucidouſque ad obicem: in quem pars quælibet liquoris illius ita cenfetur quaſi ur fpeculum. 2 II. Radii heterogenei ex reflexione invicemdi trahentur , & exindèangulum viſualeminpu pilla obtufiorem facient , unde majusjudicabitur objectum, acre verafit,&major in retinaobjecti imago depingetur , quam ſi hujusmodi ſpeculum adhibitum noneffet. III. Radii tum homogenei , tumheterogenei quiexreflexione in ſpeculo concavo in oculum refle&untur nonfunt illi iidemnumero quidirectè inciderentin oculum conftitutum in locoubipo geri à tergoàſuccedente,eaque velocitate & im petu premi; ut indedeterminenturrefractiones& reflexiones radiorum. Obſcuriffimumquidemeſt intellectu quidre vera fit lumen, quodadpræfen tiam corporis lucidi circumquaquepofita corpo ra opacailluminat:attentisenim& expenfisqui busdam ejus proprietatibus videtur eſſe effluvium quoddam , ut prædixi , localiter circumquaque fluensquafi percanales ,& meatus inſtitutos àna turâ in corpore diaphano: aliis verò ex ejus pro prietatibus confideratis impoſſibile hoc ipfum& fitum eſt ſpeculum concavum:fedpropter mirabi lemreflexionemconcaviſpeculi fit , ut exrefle xione hiradiiin oculumincurrant,& ineo objecti imaginemdepingant , qui directi in unamimagi nemnoncolligerentur. IV. Sioculusincentroſpeculiconcavilocare u e n A a tur duntaxat pupillam fuam viderepoffet, eamque tantamuttotumſpeculumoccuparet:ratioeftquia incentrumſphæræreflectinequeuntradii(necitem miſſilialocaliter mota)nifi illiqui inciduntperpen diculariter ſuperficiei concavæ ſphæricæ;at foli radii ex centroeffuſi ita incidunt in illamſuperfi ciem: atque adeoex fola pupilla in centroconfti tutaradiiinillameandemreflectentur. V. Siobjectum pauloremotiusàſpeculocol locetur, exradiishomogeneisquiminusdivergen tes funt(hoc eft angulum minorem&acutiorem mutuòfaciunt ) incident in ſpeculum , atque in defiet utpoſt reflexionem evadant convergentes, actandemconcurrant inipſoaere,nempeintoti dempun&is aeris quot ſunt punctaobjecti: atque hæcmira&celebris ſpeculi concaviproprietas ut exhibeat imaginem objecti veluti pendulam in aere ante ſpeculum. Judicium vero& æftimatio hujusmodi exeoprovenit,quod radiireflexiitain oculum incurrant, & cum tantadivergentia , ut exindè oculusle componat utfoletcum objecta intuetur in ea diſtantia quæ eſtab oculo ad eam pendulam imaginem. Hinc fi gladium ſtringas contra ſpeculum videbis gladium alium veluti exeuntemà ſpeculoadverſus te, qui coproprius adteaccedet, quo magis gladium verum ſpeculo admoveris : quod ipſum ex eo eſt,quiaquò ſpe culo vicinius eſtobjectum eominus convergentes radii reflectuntur , adeoque poft reflexionem Jongius àſpeculoconcurruntcomponuntqueima ginem. abfurdum videtur : nempelumeneffe corpoream fſubſtantiam localiter diffuſam. Hinc in tres ſen tentias ſuperhacrediſceſſferuntEruditi. 11. Primalumen eſſeeffluvium ſtatuit, ſeuha. litum undequaque diffuſum & exhalatum e. g. a Sole , quemadmodumà marivaporcontinenter exhalatur. Sictamenut incredibili velocitate lu mendiffundatur , & infinueturinporos directos corporis diaphani: ſi veroadcorpusopacum , cu jus pori inordinati , & implexi funt ; pervenerit, exparteeffluvium illud ſiſtatur, & fufflaminetur, atque exparte reflectatur; ſimili rationeac obſer vatumeſt, corpufcula& effluviaverè ignea incur rentiain ſpeculumconcavumverèreflecti & colli gi ,atque itaſpeculiilliusoperacalorem intendi. Illudtamen intereſt diſcrimen ,quodigneum illud effluvium diffundatur ac reflectatur irregulariter: lucidumveròſecundumlineas rectas: quod ipfum experieris,ſi ad foramen cubiculi candelam accen fam, &moxtitionem ignitumadmoveris : lumen enim intro perget per lineam rectam : calor vero in partes omnes cubiculi ſpargetur. Hæc porro directio lineæ& radiiluminofi refertur ab his au thoribus in velocitatem incredibilem , quâ lumen diffunditur ac fluit per vias nunquam impeditas: nempeperporosſemperexpofitos&perviosme dii diaphani: ductâ analogia à mobilie. g. globulo qui maximo impetu projectus , idqud per viam non impeditam recta femper procurritjuxta pri mam determinationem à projiciente impreſſam. Si adverfus hujusmodi ſententiam oppoſuerisno vitatem; reſpondere folentillam eſſePlatonicam, immò Ariftotelicam in problematis præfertim ſe Aione 2. ubi fæpiùsait lumen pertranfire meatus diaphani directos , prætereàDivum Auguſtinum lib. 1. deGeneſiadliteram cap. 15. &plerosque Patres ità ſenſiſſe , qui de luce primâ diecreata commentatifunt. Sifecundo opponas lumen in inſtanti propagari , concedent ſenſuphyſiconon verò metaphyſico ; ſed breviſſimo tempore , & phyficè inſtantaneo luminis vel ab ipſoSolediffu fionem ! Phyficaparticularis Decorpore animato 638 fionem vel usquead terras fieri dicent. Conten- jusrationeitaafficiturorganum viſuspræſens; ut dunt autem nullum experimentum in contrarium afferri poſſe ſi res hæc attente ´ examine tur : quoniam nulla humanitas fuppetit menfura, undeſci.i poffit, numcometaphyficoinſtanti,quo c.g. Soloritur,illum exorientem videam,adeoque radii illius tunc omninoadme pertingant: anpo tiuspoſt plura ſenſu metaphyfico inftantia abipſo ortuSolis,appellant ejus radiiadterras. Etenim ſonus exinde certò evincitur non inſtantanee, ſed ſucceſſivèpropagari,quod citius percipiamus oculis lumenquam fonumauribus, licet fimul ca demque actione communi tum lumentum ſonus aut producatur aut determinetur. Ut igiturde prehenderepoffemus num lumen inſtantaneèvel fucceſſivediffundatur, neceffaria eſſet certa regula velmenſura qua conftaret tunc omninovideri So Jis lumen ,cum Sol oritur : hoceſtineoipfiffimo inſtanti quo lucidum è regione oculi conſtituitur, oculumipſumlumine affici. Sitertio opponas ex poni in cafententia non poffequo modoremoto lucido extinguatur illico diffufum lumen ; Re fpondent quemadmodum clauſo epiſtomiofontis ceffataquæeffluvium: utquefirecederetmare,cef faret vaporum exhalatio ; ita lumenceſſarecum extingui dicitur. Si quarto: excontinua effufione Solem diminutum iri. Reſpondent, ut marenon decreſcit vaporibus continenter ſublatis, ita neque Solem ex perenni luminis effluvio : circulantur enim etiam effluvialucida, ut vaporofa : præterea animaſentiat&videatnonquidem ipſumdiapha num, fedprincipium unde modificatur, &quali ficatur diaphanum : nempe corpusopacumvel lu cidum,velilluminatum : hancnempe cenfeo fin ceramAriftotelis interpretationem lib. 2. deanima textu 66.&alibi,ubipaffimhabet, diaphaninon opaci efficaciam & energiam effe lumen, Cùm hacverò energia, ſeuacu adjunctum effemotum localem ipſiusdiaphaniinſententia Aristotelispro babiliffimum eſtexlib.8. Phyſicorumcap. 10. ubi ſtatuit, nullummotum alterationis , velqualifica tionis finemotulocalicomitante contingere.Por roperanalogiam adimpetum,dequodiſſert. 11. phyſicæ gener. ſatis explicatur lumen:utrumque enimeft accidens mirabile : proprietates habent difcrepantiffimas ab accidentibus elementaribus : contrariocarent: ininſtantipropagantur:& quem admodum impetus determinat motum localem; lumen inſenſibilen motum rarefactionis inducit, utpatetin retina ipsa , quam propterea cùm co piofius eft,lædit. Difficillimum perinde intellectu quid fit lumen,quid impetus : at quid inrebus naturalibus ſcitu facile ? propterea per hypothe ſes & poftulata de lumine philofophamur, poni muſque radios,lineas , directiones , ſphæras&c. præter iſta ſenſuphyſicoconſequentesexpono. Proprietates luminis. fubtiliffimam eſſe luminis ſubitantiam,undeincredi- I. biliter minima eſt Solis jactura & diminutio. Si quinto : in refractione & reflexione cum plures radii in eundem locum colliguntur futuram cor porumpenetrationem,filumeneffet corpus. Re ſpondentnon in eundemlocum ſenſumetaphyfi Umenvelcumcaloreconjunctum,velidem L cumpurocalore eſt : namfimultum lumi nis fimulcongregetur, ut opera vitricon vexi fit ; fummècalet: fiverò radiidiſperſifuerint, &extenſi,lumen ſenſibileeſt ſineſenſibilicalore; co, ſedſenſuphyſico convenire radios illos : hoc eſtviciniſſimos effe, & videriphyficèeffe in co demlocoutcinis& aqua, dum hæc infunditurin vasplenum cineribus. III. Altera fententia Carteſſi eſt , & familia rium expofita in ejus ſyſtemate differt. 4.phyſicæ gener.ſcilicetlumennonin effluvio pofitum efle, fed in niſu effluendi , quo in motumpropendent globuli fecundi elementi continuatoordinedifpo fiti undequaque à corpore lucido permediumdia phanum : nifuquè illo, ſeù negativa gravitatione ita affici oculum ut exinde videat, Si opponas primò reflexionem luminis ita explicarinonpoffe. Reſpondent illam inde fieri , quodcum ultimus globulus nifum exerere nonpoffit in corpus opa cumobje&um eumexerit inaliamglobulorum د ſeriem ordinatam fecundùm lincas reflexionis. Si fecundo : collectionem radiorum ex refractione, &intenfionem luminis cum ea ſententiaminimè confiftere. Refpondent : totum idpræſtari pervi trum convexum:quia in ſeries quasdam globulo rum ordinatas ſecundum diſpoſitionem pororum convergentium ineo vitro ita fit niſus, ut urgean turilli globuli duplici veluti propenfione nimirum directa , & refracta , adeoque efficacius oculum afficiant. IV. Poſtrema ſententia verèAristotelicadefi nit lumen eſſeactum vel efficaciam velmodifica tionem quandam perfpicui , ex qua fiatproximè perfpicuum: ſcilicetmodificatio eſtdiaphani , cu facilius enim organumviſus utpotèdelicatiùs affi citur à lumine , quam organum tactusàcalore : quoniam etiam organum tactus per ſe calidum. magiseft,quamcalefieripoffitàlumine;idcirconon difcernit , nec percipit animal calidum illudeffe. Dices quandoque calor fenfibilis eſt ſine lumine ſenſibili. Refp. tunc calorem purum non effe, ideoque ſenſibiliternon eſſelumen:itacalorſola ris refiduus poſt lumen Solis extinctumvaporibus terreftribus immixtus eft. Præterea effectumfor malem utriusque nempe calidi,&illuminati quod libet ſubjectum exciperenon eft capax : diapha numenimnon fitilluminatum , fedcalidum. II. Lumenrarefacittum diaphanum,tumopa cumcorpus , & potiffimum delicatas mollesque partesoculi , unde hujus affectio , quæ eſt à lumi ne ſemper cum aliqua rarefaccione conjungitur, affe&io adcerebrumpropagatur. excujus motu fibrillæ nervi optici agitantur , & 111. Lumencontrariumnonhabet: tota enim contrarietas quoad objectum vifibile verfatur in ter colores : lumen verò nififit coloratumpoſi tivumaccidenscontrariumnonhabet: fed velte nebras , vel umbram, hoc eſt vel primarii , & di recti luminis, velſecundarii quoque & reflexi lu minisnegationem. IV. Producituràlucidoab eoque conſervatur; unde ab eodem lucido ſucceſſivè non augetur, nequeintenditur,utaugeturimpetusexdiſſert. II. citata& fequ. Quare lumen intenfum,&remif fumnonexponendum ficeft,ut calor,&frigus, &fi : i : Differt. X111. De Vifu. &fimiles qualitates elementares remiſſæ , vel in tenſæ. Intenſio enim,&claritasluminis ineopo 639 candefeciffet,& mox Soli expofuiffet. 1. Utpare fitaeſt, quod in eodem ſpatio ſubjectiplures radii luminis congregentur. V. Luminis ferè continuaproductio eft, & momento durat, name. g. fiperfeneftram fubeat in cubiculum directum lumenSolis; aerè regione pofitus lumenexcipit: cùm verò aer ille ex agita tione corporum fubinde commoveatur vel lu men idemdeſubjecto in ſubjectumtranfmigrabit, د hoceſt in novampartem aeris ſuccedentem ère gionefeneftræ , quodabfurdum; velde novolu menin illa producetur. Sicquoque cumperenni motu Sol recedat àquibusdam partibus aeris , & ætheris , & ad alias accedat : atque aliisquoque ex capitibus loco moveatur circumexpanſus aer, dicendum erit fingulis inſtantibus de novo lumen produci àSole,productumqve extingui. VI. Diffunditur autem ſphæricè exhypotheſi, qvod lucidum ſphæricum fit. Proportio autem diffufionis hujus quoadintenfionem, &extenfio nemtalis eft,utcompenfenturmutuò extenfio,&, intenfio luminis : adeoque quantuin entitatis lu minis in parte proximâ; tantum inremotâprodu catur. Imaginamurenim veluti folidam ſphæram componi extotâdiffufione luminis: deinde ſphæ ram ipfamintotidemluminofos conos,aut pyra mides dividimus , quarum apices finttotidempun &a ſphæræ lucidæ mox in fingulisconis trian gula imaginatione deſignamus , quorum latera fint 1 en j =; 1 diſtantiæ & intervallum corporislucidi àcorpore illuminato , fed àbafi & latitudine trianguli : ac tandem geometricèconcluditur extenfionem, ſeu expanfionem lucis inter latera cujusqve trianguli effe ut quadrata laterum,facta comparationetrian guli majoris,cum minori; ſcilicetextenfionem lu minis effe in duplicatâ proportione illius quam invicem habentduæ inæqualesdiftantiæ à corpore lucido. Item oftenditurintenfionem luminis dif fuſi eſſe quoq; induplicatâ proportione diftantia rum,ſedpermutando:hoceft in minoritriangulo, tantointenfiuseſſe lumen,ac fitin majori; quanto majus eſſet quadratum lateris trianguli majoris , acquadratum lateris trianguli minoris , ex quibus omnibus tandem conficitur ut dixi intenfionem, &extenfionem compenfari in diffuſioneſphærica. VII. Lumen quadrupliciter effunditur : fcili cet dire&è, reflexè, refractè, & diffractè : circa reflexionem adnotanda diviſio luminis in prima rium , ſecundarium illudqve multiplexpro multi plici reflexione: ex quo fit illuminariobjecta etiam quæ è regione oppofita nonfunt corpori lucido. Diffringitur autem lumen ad modumliquoris in currentis in obicem, quemſuſdequeſuperſcendat, qvodpatet ex fectione antecedenti §. 3. num. 23. in fallacia circa opacum, idque expendit diligen ter P. Grimaldus. Inomnibus autemhis obſer vatlumenleges motus localisperindeac fi revera corpus effet. VIII. Quoadcorporalucidaduo inprimis ob ſervanda , & admiranda exhibeo : ſcilicet litho phosphorum,& phosphorum, quorum perſpecta naturâ ad luminis proprietates inteliigendas pluri mum faciet. Primus itaque dictus quoque lapis Bononienfis àChimico quodam caſu inventus eſt, cùm perſex horas lapidem pro vulgarihabitum turhiclapis uritur, vel calcinaturcertaratione ,& gradu; mox Soliexponitur,acdeinde inobfcurum cubiculuindelatus lucetibi ut carbo , donecpoſt certumtempusextinguatur. II. Satisdebile fundit lumen : utque clariùs videatur , præſtat oculus ali quantiſper clauſosdetinuiſſe: vel ut ſtatim ac evi gilat quis in illum intueatur. III. Calorem tenuem emittit mollibus oculorum tunicisperceptum. IV. Per hyemem & prope nives citius extinguitur, ut quoque fi quis in illum perfiet. V. Aliquoties ad Solem ita accenfus tandem vimdeperdit, VI. Sicollectis per vitrum convexum radiis Solis ex ponaturcitius , aut inſenſiusnonaccenditur. Ex hisproprietatibus fit primò lapidemnonconſerva relumen illud idem quo illuminatus fueratà Sole : quianon illuminatus , fed lucidus evadit , hoc eſt :lumen emittens , nonverò recipiens , aut refle ctens. Secundo: àcalore& Solis lumineaccendi fulphurtenuiffimum lapidisilliusperinde acnaphta accenditur à flamma licètdiſtante:atque indela pidem fieriluciduın. IX. Phosphorus,quod inventum eſt Chimici Germani,alius liqvidus, durus alius : longa ope ratione paraturex urina, accrediturex ipfo quo que ſanguinefieripoſſe. I. Solidus eſtlapillusco loris citrini , qui adfervatur aqvæ immerfus , in quanonlucet,necincaleſcit ; ateductus in aerem in obfcuro loco lucet adeo , ut ad illiuslumen commodè legatur. Si in aquam iterum injeceris extinguitur, iterumquelucet extractus. II. Liqui dus in phiala cuftoditur: fi quidpiam illo inunxe ris , e. g. chartam , hæc tenebroſo inlocolucem nonmediocremeffundit: ficquoq;durus phoſpho rus affrictus panno , aut chartæ lucem imprimit, quæ lentè deficit: qvodſipoſtqvam defecerit,di gitum ducas perejus veftigium ; iterumchartaac cenditur, & fplendet. III. Si folidum admoveas flammæ ſtatim ardet ut pyrius pulvis, fic etiamſi affrictu valido ducas phosphorum per aſperum pannum; inde accenditur , & confumitur IV. Phosphori flamma proprietates habet miras eas quenonmodo diffimiles , ſedoppofitas proprie tatibus flammævulgaris: eas tamen digerere hojus locinoneft. Plura itemcirca lapidem hunc obſer vantur in dies abEruditis, utvidere eſt in diariis gallicis Eruditorum præfertimadannum 1683 V. Principia ex quibus profluunt hujusmodiproprie tates phoſphori Aatuuntur effe fubtiliffimum ni trum, & fulphur : tum quod flamma phoſphori fulphur oleat:tum quod ex vitalinitrodigeſto in corpore humanophoſphorusipſecoalefcat: quod iteminaereluceat,& ardeat , nonverò in media aquavidetureſſe ex contactu,&allapſu aerei nitri, à quo fermentatur ingenitum phosphori nitrum, utex analogia pulveris pyrii fatis exponitur. VI. Ex affrictuparticulæ inſenſibilesagitantur, &col liguntur ad ftatum phyficum lucis,&flamme: fic enim pulvis quoque nitrius ſolo motu , &agita tione quandoque accenditur cum paratur. VII. Quodveftigiumimpreſſum relinquat lucidum, eſt ab ejus particulis, quæ facilè hærent attactis cor poribus. VIII. Deniqueflammæ phosphoreæ pro prietatibus diffimillimæ àreliquis flainmis analo giamhabes inauro fulminante, cujus accenfiim petus deorfum agit : & in ipfo quoqueigne veri 1 : ful. A 640 fulminis , quijuxtadicta inlocodolium non com Phyſica particularis De corpore animato. ordinem videas. Similipacto diſpoſitaseſſe par burit,&in co contentum vinum abfumitcum fi milibus plurimis. X. Sunt plura corpora,quæ lucemingenitam habent in obfcuro confpicuam , utlampyrides, erucæ quædam, ſquamæ piſcium , lignaputrida, Auctus quoque maris noctu agitati ſcintillas emit tes corporis diaphani poftulatur fi minus proba tur : exeotamenpoſitofitprimòporosetiamdia phani eſſe eodemdiſpoſitosordine, quemadmo dumviæ&femitæinter arbores prædictas , arbo rum ordines imitantur. Secundò particulasdia phani eſſe omninò mutuòfimiles figurâ alioquin tunt : fic dorfum felis affrictum: teſtaturitemVir Anglus in diario Eruditorum obfervaſſe dum ca ligas exueret ex affrictis cruribus crebras ſcintil Jasexiluiffe : hæcporròomnia confirmantinmix tis elementa ineſſe ſenſu metaphyfico , & potiffi mumigneın, qui collectus ad ſtatumphyſicumlu cet,& calefacit, perindeac ſcintillæ exſcilicecol liſo excuſſæutdiffert. deigne obſervavimus. SECTIO VL I. A Dediaphano , & opaco. D rem colorum maximèpertinent ſtatus hic geminus corporum naturalium : per diaphanumenim lumen&color trajicitur, ex opaco reflectitur. Porro obſervandafuntqua tuor adnaturamutriusque intelligendam. Primum, fi vitrum perfectiffime diaphanum conteratur in minutiffimum pulverem evadit opacum& album, ficquoque fiminutiffimè miſceatur aquacum aere &fiatſpuma:inutroque cafu contingitmixtiocor porumduorum , nimirum aeris &vitri, aut aeris &aquæ , ac præterea conformatioparticularum tumvitri , tum aquæin figuras invicemnon con gruentes fed interpolatas utpoteanguloſas aut د curvas : undè colligitur quod vitrum cumdiapha num erat particulas fuas diverfimode diſpoſitas habuerit , &ita continuatas atquecommiſſas , ut ſeriem exquifitè ordinatam congruentemque effi cerent: quod ipfum obſervatur in vitri fectione, quæ lævigatiſſima eft nonaſpera , ut divifio vel difruptio ligni. Secundum , fi butirum liquefiat diaphanum fiet: concretum eſt opacum. Sic plu ra alia vifcofa corpora , quæ ex ea ipſaviſcoſitate particulas habent invicem implicatas ferè ut li gnum. Tertium , vinum opacum &coloratum chun extillatur abitin diaphanumſpiritum vini : ea verò diſtillatio ſecernit & feparat particulas qui busvinum conftat, quæque heterogeneæ coin fint, minimè æquabili plexu nec uniusmodi innecte bantur : fic quoque obſervant Chimici liquores limpidiſſimosuna immixtos opacari. Quartum, fi vitrum afpereturin extimaſuperficie , velundu lolum fiat evadit opacum , nec lucem autcolores tranfmittit : fimiliter aqua agitata perfpicuitatem amittit : ſcilicetjuxta obfervationem primam ex timæ aqueæparticulæ mifcentur , &interpolantur particulisaereis. 11. Exdictis fatis probabiliter ponitur , dia phanum effe corpusquodpartes fuas habeat ordi natas fecundumlineam rectam,&inferiemfimilem illius , qua diffunduntur luminis radii: ita ut ordo illarum partium , & horum radiorum exquifitè congruat nec mutuo perturbetur licet variis de cuffationibus intexatur. Intellige frequentes ar boresdiſpoſitasutdicitur in quincuncem , nempe ordines illarumfemutuò quidem interfecent, non tamenimplicent,aut invicem incurrant:itaut quo cumque ex loco profpicias , directum arborum perturbaretur ordo prominentibus hinc indevelu ti tuberculis diffimilium particularum : in vitri porro ſectione hujusmodi proprietas manifeſta proditur. Tertio , ſi partes corporis cæteroquin heterogeneinon itacongruant; opacitatem indu ci : quodfiheterogeneæ partes diſſimilisque natu ræ diſpoſitionem tamen prædictam & ordinem mutuo ſervent , diaphanum evadere mixtumex opacismifcibilibus ortum. III. Hæc omniajuxtaſenſumAriftotelis ponun tur qui probl. fest. 11. & 23. dixit per humores oculumtranfpicere poffeex eo , quodilli habeant meatus parvos , ſpiſſos, continuatoſque ut mini me profpectum impediant : idque convenit cum afferta luminis qualitate : nam licet revera lumen fit qualitas , proprietates tamen nonnullas com muneshabetcummobili localiter corpore,utpa tet ex ejus reflexione directione&c. Hincdiffun ditur, &propagaturnon quidem perdiverticula, fed quemadmodum mobile projectum moveretur inter arbores nemoris diſpoſitas in quincuncem : &perindeut mobilecum offendiculum incurrit; reflectitur. IV. Opacumexoppoſito illudeft, cujuspar ticulæ implicatæ funt, &immixtæferieperturbata ut arbores nemorum inordinatæ fimulque imple xæ: propterea exdictis cumlumennonſubeatper diverticula, reflectitur abop.co. V. Proprietates diaphani recenfeo. I. Nul lumeſt perfectumdiaphanum ſeu cumexactiflina diſpoſitionedequa num.2. unde exquolibetdia phano aliquid femper luminis reflectitur nec to tumtrajicitur. Hinc ratiocuraqua profundiffiuna opacavideatur: in tanta enimprofunditate ſeries propria diaphani alicubi perturbatur : hinc quo que cur cælum cæruleum appareat: namaeri in termixtæ funtplures opacæparticulæ , quæ licet minimætrajectionem nonnullorum radiorum So lis prohibent : unde conjugantur eo ordine radii huminoficumumbris,utcolorcæruleus exhibeatur exinfradicendis. Hincetiam fitutper ſubtilem la minamvitream plus luminis trajiciatur quamper craffiorem. II.Noneſt idem perfpicuum& opa cum,acdenſum& rarum,necquidquam confert raritas aut denfitas ad perfpicuitatem licet illam modificetjuxtàſectionem.2.ànum. 15. III.Omne corpus velopacum eſt, vel diaphanum , velmix tum ex utroque : hinc fi microſcopio opacum corpus infpicias apparent in ſuperficie particulæ quædam veluti vitreæ : manus ipſa ſi Soli expona tur nonnihil translucet ex mixtura diaphani. IV. Opacitas inducitur non unaratione : vel li quatione ut in cera: velaffuſione corporis alte rius , ut charta oleoperuncta perfpicua redditur : inde enim ordinatur ſeries particularum& villo rumchartæ: vel ſeparatione&diſtillationeut ſpi ritus vini : vel lævigatione , ut vitrum aſperum hocpacto diaphanum fit. VI. Opaci proprietates conſequuntur I. nul lum Differ. XIII. De Vifu. lumeſtperfectumopacum:inextimaenimſuperfi ficie cujusque corporis exdictis ſe produntquafi 641 fiſtantur, aut ſurſumreflectantur, atqueadeo re vitreæ particulæ , per quas trajiciantur aliqvo usqve luminis radii: indèſubtiliffima laminaauri radios transmittit. II. Nonex ſolaſuperficie ex tima , fedex aliis quoque profundioribus planis reflectitur lumen incurrens in opacum : neque aliter idonea & accommodata ad plures effectus reflexio effepoffet: hinceft quod laminatenuiffi mavitri aptanoneſtutadhibeaturinſpeculum:ad hocenimpetitur nonnulla craffities vitri , præter lævigatiffimam fuperficiem : ſcilicet utradii ordi natim reflectantur , & eadem diſpoſitione quâ directi inciderant : nam ordinatio hujusmodi determinatur tum ex tractu profundiore poro rum vitri , tùm exlævigata ſuperficie. III. Cor pora hujusmodi opaca quæ ſpecularia proindè funt ex quibusdam fui partibus ordinatum qui demlumen reflectunt,aliis tamen in partibus fub nigra apparent ut obfervare eſt in ſpeculo, in ar gento lævigato &c. ratio ex regulis reflexionis repetenda : non enimradii omnesimpingentes in ſpeculum reflectunturinomnem locum ubi fortè conftitutus fit oculus , fed pro æqualitate angulo rum incidentiæ & reflexionis certi in certum lo cum radiipertingunt,atnon reliqviab eodemob jectoprofluentes. Hincfitut radiiordinati invi cemco ordinequodifpofita funt in ipſo objecto partes & punctaejus vifibilia, ita incidant in ar gentum lævigatum ut reflectantur duntaxat in eumlocumundèvidetur ſplendidum,& lumino a ſumeſſe argentum: in alia veròlocacircumpofita exeodemobice,ſcilicet argento, reflectaturinor dinatum lumen&intermixtumumbris , unde illa nigredo apparet juxta moxdicendade coloribus. IV. Opacacorpora qvæſcabramſuperficiem ha bent,lumenreflectuntundequaque , &indeillu minata & colorata undecunque inſpicianturappa rent : tubercula enim & cavitates quibus aſpera tur & inæqualis redditur corporum illorumſuper ficies,funt velut innumeræ aliæ ſuperficies ex qui bus determinanturreflexionestam multætamqve variæ, ut inomne pundumcircumfuſi ſpatiiradii reflexi perveniant. SECTIO ULTIMA. DeColoribus. 1. C Olorem definivit Ariftoteles librode ani mâcapite7. effe motivumperfpicuiactu Seu effle id,quodmovet,feuactuatidquod actuperspicuum eft. Profundavalde& acutade finitio,qvæ re&èexpofita facilem gratamqveviam coloribus exponendis aperit : five enim nomine perfpicuiintelligatur diaphanum ſeu viſibile ; color eftmotusſeumodificatio actusipfiusperfpicui,ſci licetluminis ex fect. 2. II. Nulla lux exiftit fine aliquo colore , fal temcandorem fulgidum habet luxvel puriffima: aliatameneſtcandida, rubra alia, cærulea,fan gvinca juxta naturam diverſam lucidorum ; fic fumen quoque ex opaco reflectens diverfimode coloratumeft. 1111. Si per nebulam ex partediaphanaSolem infpicias rubefcere videtur. Ratiounaeft, quod àpartibus opacis nebulæ plures ſolaris lucis radii : liqvi trajeti ufque ad oculum nonfint continui aut proximècontigui ; ſed interpolati qvibusdam quaſi radiisumbrofis , & negativis. Ut enim ex ſect. 2. poftulantur &dantur radii luminis diffuſi undequaque per lineas rectas ; dandum quoque eſt radios hujusmodi quandoqve diffundi difcre tos& interpolatosumbræ radiis. Analogiainpa ratam tibi habebis fi cribrumSoli exponas: radii enimperejusforaminatrajectiferunturnon con tinui ſed intertexti longe productis umbris : ita igitur cogitandum eft fubtilibus & infenfibilibus radiis evenire, Hinc autem intelligitur, unde lux ſolaris rubra evadat. Quod fi nonin ipſo medio ſedin corporefucido luxipſa ſimilipacto modifi caretur & umbris conjugaretur : videlicetlucide partescumnonlucidis;luxipſa in ſuaorigine ru braeffet. IV. Aluceadlumenpergo: ſi inmedio dia phanovel ex refractione, aut reflexione certo modo lumen trajectum modificetur : coloratum evadet , & colorabit ſimili colore quidquid per illud mediumdiaphanumtranſpiciatur: itapervi treumprifma (exſect. 2.) poſtduas refractiones inficitur lumen coloribus Iridis : nempè ex eo, quodrefractio fiat eorundem radioruminduobus planis nonparallelis: id ipſum quoque evenit in ampulla velſphæra vitreâutjam expofuidiffer.5. deMundoubideIride. etenim refractione diſtor quentur radii luminis à recta cujusqve viâ fi mulqve plures quaſi in unam eandemqve lineam ſenſu phyficoconveniunt: hincpluresmediæ ſe mitæ ,aut lineæ rectæ relinquuntur fine lumine faltemprimario: ſcilicet hiceft effe&us refractio nis : unde inconjugatione illalinearum&viarum tùm illuminatarum,tùm umbroſarum iridis colo respoſitifunt. V. Itaqueſi in ipſo quoque opaco , quod co loratum eſt , lumen exreflexione,&refractione determinetur ſimili ratione illius , quâ diximus modificari in medio : idqve proveniat ex naturâ ipfius opaci , erit hocdiceturqve coloratumſe cundumnaturamfuam ,hoc eftproprio colore, non adventitio. VI. Diftingvendi funtcoloresaparentes àpro priis , itemque tranfeuntes à permanentibus. Apparentes funt qui licèt perinde vifibiles & ad ſpectabiles oculo fint acproprii ; determinatio nemtamen&originemfuam nondeducuntàcor poreiis colorato,fed aliundè determinaticorpus colorant; fecuspropriicolores. Tranfeuntes illi funt qui in objecto& corporequod colorant , confpicui non funt; nifiin certo& determinato fitu & loco fit tùm corpuslucidum,tùmillumina tum, tumoculus ipſe profpiciens : quod fi mute tur illa fitus & diftantiæ diſpoſitio certa ceffabit color: utpalàm eſt iniride&priſmate. Perma nentes vero colores ut proximè fit viſibiles ſatis eſtutcunqve àlucidoilluminari , & oculuin fine obice opacointerpofito in determinata diſtantia hâc vel illaconſtitui. VII. Concludo itaque ex poſitis duo : pri mum , color in actuprimoinelt inopacocolorato independenter àlumine actu illuminante : fecun dum , color in actu fecundo includit luminis ap pulfum ad coloratum. Itadiverſa placita conci Mmmin lian 1 R.P.ProlomæiPhilofophia, Phyſica particularis De corpore animato 642 liantur, & experimentis reſpondentesidoneaque omnes hi radii licet nonnihil confufi ſervata ta caufæ ftatuuntur. Probaturpars prima perArifto- menſemper æqualitate anguli incidentiæ & refle telem ex primis qualitatibus tactilibus color e- xionisinunumcertumpunctumfpatiicircumſtan xiftit; eſt enim fecunda qualitas : præterea om nium fenfu opaca corpora etiam cum actu non funt illuminata, coloratatamen funt : utrumqve autem effe autintelligi nequit , nifi color in actu primo, feu motivum, quod eftaptummovere ac modificare ipfum lumen, ſcu ut loquitur Arifto teles actum perfpicus infit opacis etiam cum aqu illuminata non funt,ergo&c. Profectoquid lumen aut luxe. . folaris fecundumfe habeat commune cum primis qualitatibus elementaribus, &quomodoex illarum mifcella emergat, intelli gentia conſeqvi non poffumus : unde color inactu primo lumen noneft , cumoriatur exmixtione tis concurrent, ubi ficonſtitutus fuerit oculus cla rum lumenvidebit:fiverò abeo loco dimoveatur fulgorem luminis reflexi amplius non perſpiciet : namextra punctum concurfus omniumradiorum reflexorum conftitutuseft : videbit autem opacum ipſum veluti ſubnigrum ut patet in ſpeculo & cx . pofitum eft fect. antec. Hac porroprænotata lu minis ordinatâ reflexioneadfinguloscolores ex ponendospergo. printarumqualitatum: quod item opaca in tene- I : f. Tertius. Albedo. lexobice opacolumenita reflectaturut in bris colorata nonfint faltem inactuprimopoetæ quidem eleganter dicuntjuxtaillud rebus noxab tulit atra calorem ; nonveròphilofophi ſapi enter. VIII. Secunda pars probatur : nam juxta num. 6. ſalva diſtinctione coloris apparentis & realis ; permanentis &tranfeuntis fine fuperaddi talumini qualitate haberi poteft juxtamuin.4. &f. modificatio luininis appellentis ad opacum per coloremipfum in actu primo:illa autemeſtcolor inactu ſecundo. IX. Diceslumenconditionem eſſeut color ſit proximè,&in actufecundo confpicuus,cumvide licet illuminatur. Refpondeo duntaxat igiturdi ſcrimenopinionum in eovertit,utrum lumen me raconditio fit ad colorem in actuſecundo, anpo tiùs veniat in rectoutconſtitutivum hocfecun dumadtollendamfuperfluitatempono. X. Dices ſecundo illecolor inactuprimo eſt manusplexus &aptitudoadmodificandumlumen, qualis etiain eſt inpriſinatevitreoergo merus color apparens eft. Refp.nego intervenireomnimodam fimilitudinem : inprifmate enim difpofitio eftad modificandum apparentem,&tranfeuntem colo remnonveròrealem&permanentemexn.7.ideò prifma neque eft opacum, neque colororatum ab cocolore : contraverò objecta alia, quæ colorata funtina&uprimo. f . Secundus. Natura&proprietatescolorum in 1. C actisfecundo. Um lumen abopaco ita modificatur, ut utjuxtafect. 5.n. 4. reflectat incidentes ra dios ordinatos in morem ſpeculi , tunc illa pars luminis non ita modificatur ab obiceutfit illius color in actu ſecundo; fedeſt mera luminis, reflexio ratione ordinatæ incidentiæ,& reflexio nis exhibens imaginem ipfius lucidi corporis , ut palam eſt inipſoſpeculo inquod radii directi So lis incidant. Quod fi planus obex fueritnon ita lævigatus , nec aliquo uſqve diaphanus : (quale ſpeculum eft ) radiorum ordinata omnino inci dentia non eft,necimago lucidi inobiceexquifi te repræfentaturutpatetin calybeterſo aut fimili bus : etenim aliquo ufque turbatur ordo radio rum.quantum fatis eftut imago diſtincta non fiat; non tamentollitur claritas reflexi luminis , quia Somnem omnem circumquaque partem ſpatiidifper ganturradii : itaſcilicetutubicunque indi Aantia proportionatâfuerit oculus , in illum înci datreflexumab eo opacolumen: prætereafiradii reflexi abeoopaco fintprorfusmutuò continui& contiguinempè non interpolati radiis umbrofis (exf.1. n.3. &4.) exhibebitur in opaco color ille, quiproximus eftluminireflexojuxtaf.2.videlicet cendor feualbedo, quæ licèt non adeò fulgeatut lumenidque ex confufione ,proximuin tamenilli gradumintercolorestenet. 11. Unde corpus albuminactuprimo intelligi turconftare exparticulisfeu moleculis idoneis ad reflectendum lumenincidensinomnem undequa que partem: quoniamverò adhoc ipfum figura ſphæricavel faltem curvaidonea&appofitaeft;ex minimisſphærutiscorpusalbum componi rectèdi citur. Hincalba corpora ſuperficiem,inſenſibi liter licet , ſcabram habentnecomninò lævigatam, excompactionevidelicet innumerabiliumſphæru larumauttuberculorum. III. Experimentis hocipſumconficitur : nam vitrum minute fractum albefcit qvia minutus , pulviſculus fit particulisinvicem noncongruenti bus ob curvitatem figuræ. Spuma qvoqve alba eſt propter ſplierulas aqueas microſopio ſatis confpicuas. Argentumitemalbefcit, ſi aſperetur &fcabra fiat extima ſuperficies : qvod peragunt immergentes argentum inaquam corrofivam,& fortem eamqueferventem. Siveròlævigeturidem argentum reflectet quidem ordinatè lumenſedal bedodifcedet. IV. Corpusalbumtotumlumenincidensrefle aitinmedium,&nilluminisautextingvitautintro abſorbeteo modo,quoreliqvacolorata. Hincal bedodisgregatvifum : ſcilicetob copiam luminis reflexi figrillas retinæpotentius afficit,quam ferat recta organi conſtitutio : lumen tamen ordinate reflexummultò magisdisgregatviſum. V. Hinc exponiturcur alba corpora adSo lem expofitaminus incalefcant quam nigra : corn etiam trajectis radiis aut reflexis per vitrum aut ſpeculum uſtorium citiùs charta nigra quàm alba accendatur : quia lumendiffuſum eſt ſect.4. cùn fit idemac calor faltem connexive , ob omnimo dam reflexionem&quafirefultum excorpore al bovixilludafficit , adeóque perparum calefacit : analogia præſto eſt in reflexione obliqva proje. torum fuper flumenex differt. 18. phyficæ gen. de Differ. XIII. De Vifu. demotu reflexo : incidentiaenim illaadeotenuis eft,ut vix afficiatcomprimendovel ipfam aquam: 643 natèlumen autimaginesobjectorumreflectat : ut ita in re noftra expeditiffima reflexiofacit ut lu mencalorque incidens vix obicem albumafficiat-calefaciendo : expeditaautemreflexio hæc lumi nis&caloris eſt ratione obicis ſphærici : ea enim figura labi finit quafi ex lubricitate virtuali quid quidincidit. VI. Inomnes ſpatii circumftantispartes refle Aitalbum fpeciem fuam. Non tamenex iisdem fingulis particulis ejusdem corporis in fingulas nigrum marmor facit,hoc enim perfpicuitatem nonnullamhabet. 1. $. Quartus. Nigredo. Igredo alianegativa,poſitiva alia: illa reve racolornon eſtſed tenebræ & umbra : ex N ea tamen exponitur nigredo quam vo cant poſitivam. Etenim cum nulli luminis radii partes ſpatii reflexa ſpecies lumenque pertingit: reflectuntur aut reflecti poffunt excircumpofitis corporibus opacisin oculum, licetperaerem traji meninclinatis & pofitis: quod maximè advertes fedab omnino quidem fimilibus diverſo modota dicitur tenebrofus. Cum verò pauci & debiles ciantur innumeri, tunc funt tenebræ & aerinde pro reliquis quoque coloribus. Facilè autem hoc ipfumintelligiturprifmatisvitrei exemplo: ſi enim auttrajiciuntur aut aliunde reflectuntur umbra exunocertoloco&fituper illudinfpiciaturobje eſt, quæ fubnigra apparet. Sic cum interpofita nubepauci Solis radii trajiciuntur & incidunt in Aumincertoitemconftitutum fitu& loco , appa terræ tractum ; videtur hic obfcuratus veluti ex rebithoc coloratumuno colore e. g. viridi : muta to verò pofitu oculi vel objeti ,vel alius color exhibebitur,velnullus : ratio eft quia radii luminis modificati ut petit color unusinunumcertumlo cum exreflexione & refractione incidunt : radii verò licet homogenei aliter modificati , ſcilicetut ad alium colorem opus eſt , pertingunt inaliam circumfufi fpatii partem. Incorpore quidem albo (ut in reliquis unicoloribus opacis ) integrantes moleculæ funtomnes fimiliter figuratæ ,&compa Aæ,undeeodemmodoincidenslumenmodificant; nontamen omnesilludreflectunt in omnes unde nigredine fuperinducta: nondiffimili ratione qua exſect. 2. lumineper vitrum rubrum inparietem album trajecto , quaſi tingitur affuſa rubedine paries. Hincnigredopoſitivaritè inco cenfetur pofita,quodobjectum nigrum multos licet radios excipiat luminis , pancos tamen&immixtos um bellis in medium & in oculum reflectat. Diſpo fitio vero quæ requiritur in opaco adhoc ipfum eſt nigredo in actu primo. 11. Nonunotamenex capitenigrafunt cor poraopaca,nequeuniusſpecieinigredine , pofiti quaque partes ſpatii: ſcilicet ex uno loco corpus valicet,imbuuntur : quædamenim ex accuratiffi album ſpectatumapparetperlumen reflexum non exomnibus fed exaliquibus duntaxat ejusdem corporis particulis. VII. Cum pervitrum coloratum trajiciturlu men in objectum album, hoc imbuitur vitri colo re,feddiluto & albedine mixto , quia extrajectio nemodificatur lumenperindeutin prifmate:unde incidensearatione modificatum objecto albo, ex hoc reflectinon poteft omnino continue (ut ad claram &puram albedinem opus effet) fed radiis nonnihil interpolatis: hinc mixturaextraneicolo ris inducitur. Ut enimaudies reliquipræter albe dinem colores radios luminofos interpolatos & distinctosreflectuntradiis umbrofis. VIII. Curinprifmateveliride nullus exhibea tur color albus eft , quiaob refractiones, & refie xiones in to medio tollitur continuitas radiorum luminis ex umbrisintermixtis. IX. Flammaeocandidior eſt quopurior:quia confunduntur quidem & mifcentur radii luminis undecandor,nonveròinterpolantur. Flammave rò rubravel aliter colorata eſtà fuligine &vapori bus affufis , qui opacitate ſualucidas flammæpar ticulas intexunt. X. Objecta quælonge diffita videntur , alba apparent , aliter quamvis colorata fint, quia viſio fit fub angulo acutiore & minore atque adeo colligente & inde continuante illabentes radios Juminis , qui cæteroquin ab objectis ſphæricedif fundunturinterpolatiradiisumbrofis. XI. Corpus maximè album opacum quoque maximèeſt,quiaradios omnesitareflectit ,ut nul. lum refringat, aut intro trajiciat. Hinc eft quod marmoralbumvel lævigatiflimum nunquamordi molævore nigra fiunt , & quomagis lævigatafunt, co nigra magis : quorum tamen nigredo apparens expotiori faltem parte &tranfiens eſt, non verò permanens &realis : fic argentum lævigatum, & ſpeculum terſum : ficquoque marmor ipfum ni grum : nam fi illud atteratur , pulviſculus albus exiſtet : immo ſi nigri marmoris facies extima afperetur& ſcabra fiat,nonnihilfubalbefcit : por roex§.2.&fect. 6. num.6.caufarepetendanigro ris hujusmodi , quem conciliat exquifita lævi gatio. 111. Veruntamenutnigredinepermanenti in actuprimocolorenturcorpora,ſtriata effedebent &interciſafibris &lamellis :inde enim fiet , ut ra ri &pauci radii circumquaqueinmedium ,& in o culumubicunquepofitumconftanterrefiliantiique intercepti crebris umbrofis radiis. Analogiam facilem hancexhibeo : ſi media dieoculus à longè intendas in palatium , cujus feneſtræplurimæ pa teant : fpatia feneftrarum apperebunt nigra , id que licet radii directi Solis per easintro ſubeant, &uberrimè illuftrent interioraconclavia : etenim illihincindeperparietescubiculorumita reflectun tur ut nullus eorumniſiinſenſibilisperfeneſtras iterumin aerem exteriorem exiensuſque ad ocu lumpertingat : acproinde oculus nigroremexpe ritur atque videt. Unde fi fingas murum alium innumeris undique minoribus feneſtellis pertuſum &patulum; hic à longe proſpectus niger omnino videretur. Quodigitureæ feneſtellæ ; hocipfum in quolibetcorporenigro præftant innumerabiles meatus& foffulæ interceptæ ftriis &fibriis corpo rum hujusmodi. Equidem nil magis nigrum vi dere eſt quaholofericum ex eo loco ſpectatum, Mmmm a quo 644 quo ordinatumlumennon reflectit: nigredo autem Phyfica particularis De corpore animato illa à villis eretis eſt& filis holoſerici, quæ minu titlimas foffulas intercipiunt medias , & quarum margines, & fpondas obfepiuntillafila : dum ita que acorpore lucidoincidunt,copiofi licet,radii in holofericum , ex iis quiimpinguntinapicesfi lorumreflectunturin oculum, quemadmodum in cidentes radii inpartes muri interceptasfeneftris: qui verò in foſſulas illabuntur reflectunturquidem, fedhinc inde per latera foffularum,ficuti perparie tes interiores conclavium radii fubeuntes perfe neſtras : atque ita repetitis reflexionibusquafiintra foffulas ipfas fuffocantur. Interim ad oculumè regione pofitum radius umbrofus directo ex fof. ſula quali emiffus pervenit aſſociatus & intextus radiislaminis reflexis ex apicibus villorum : atque hujusmodi mixtura & conjugatio nigredo eſtho lofericiin atuſecundo. Idipfumde quolibet alio corporenigro intelligendum eft. IV. Nigrafacilè incalefcunt Soli expofita ra tio fluit ex dictis: quia plurimos radios retinent& intro abſorbent. Præterea cumftriata &interciſa fint lamellis nigra corpora calore facilius corri piuntur , quemadmodum ftipulam comminutam ignis expeditius invadit. Nigra verò corpora ex lævore propterea ipfa quoque magis incalefcunt, quamalba; quod exnonnullaſua perfpicuitatera dios excipiant & refringant : ac proinde intra fe repet tis refractionibus abforbeant , & imbibant : utevenit periteratas reflexiones in nigris propter ſtrias. V. Exaduftione inducitur nigredo incarbo nes: quia partes plures abfumuntur:reliquæ ſtria tæ fiunt& mutuo difciffæ atque exinde nigredo exiftit. Hincfit, ut æquali mole,nigra leviora fint albis : quia plurimis fofulis, & hiatibusilla con ſtant: ut obfervaturin carbone : cujusnon omnes quidemparticulæ infenfibiles nigræ funt ; nam re folvitur in cinerem ſubalbidum : nifi dicere ma luerisexmutatoplexualboremillum effe. VI. Nullus color refractus in iride autprif mate niger eft, quia ex refractione radii luminis nonadeo diffipantur,aut miſcentur umbellis,quan tum adnigredinem opus eft, VII. Nigræ veſtes atterunturcitiùs quam alio coloreimbutæ , quodillæ ex nigrore ſtriatæ & in cifæ fint : propterea adtingendasnigras veſtes vi triolum corrofivum adhibetur. Unde nigri quo quepanni iterum tingialio colore nequeunt: con travero albivel rubri facilè in nigros colorantur, quia incifiones &ftriæ induci quidempoſſuntſed inductæ tincturâ tolli nequeunt. f. Quintus. Colores reliqui. 1. S Unt quibus placet duos duntaxat prima rioscoloreseffe: albedinem,&nigredinem: perinde quafi ex illisdiverſa ratione com pofitis & immixtis exiſtant reliqui. Alii ſen tiunt præter illos duos tres alios primarios accer fendos effe, flavum , rubrum, cæruleum. Utcun que divifio& analyſis logica colorum inftituenda fit non multummoror,illudque affirmocoloreshu jusmodiin actu fecundo nondiftinguiàluminedi verſa modificationeeffecto:eaquepofitatuminre flexionetuminrefractionediffimili&diſpari , quæ fiat in corpore opacohujusmodi coloribus imbuto. II. Experimenta quæ fuadent primarioscolo res eſſe quinque prædictos peraguntur trajecto lumine perplura fimul vitra iis coloribus tincta. 1. Si per vitrum flavum unum & aliudcæruleum Conjuctum trajiciatur luinen projectum in char tamapparebitviride. II. Si per rubrum, & cæru leumvitrum fubeat fitpurpureum. III. Siper ru brum&flavum,lumen tingitur citreo colore vel aurantii. IV. Si perviride& cæruleum ; projici turcolorpavonaceus. Inhis autem omnibus co lorum mixtura & compofitio fit eadem ratione, qua lumenexfect. 2. trajectum per vitrum colo ratum colorem illius ſecumaſportat : fcilicet ex trajectionedeterminantur ut certo ordine &ferie radii mutuo diſponantur& exinde fiat ea conju gatio umbellarum & radiorum, quam dum expe ritur retina oculi,rubrum e. g. colorem videmus. Si igitur non invitris quidem trajicientibus lumen, fed in ipfo objecto illuminato fiat conſtanter ea certa determinatio conjugationis & feriei radio rum; objectum illuderit velrubrumvel viride vel alitercoloratum. At hoc unum eft, quod ex iis experimentisre&è colligitur: indecisa adhucper III. ſtanteſupercolorumprimatu controverfia. Quod vero refractio nonnullaluminis in corpore ipfo colorato petatur ad coloresreliquos præter albedinem&nigredinem, experimentishis conficitur. 1. Guttula expofita lumini,& multo magis eæ bullæ ludicræ, quas ex aquaſapone im buta conflantpueri adlumen Solistinguntur iridis coloribus:quod ipfumcernereeft inglutinoſo illo ſucco, quem limacesdumrepunt inveftigiis re linquunt,apparetque verficolor. II. Plumæ avi um in certo fitu adoppofitumlumen Solis iisdem coloribus tinguntur. III. Terſa calybis ſuperfi cies quafi vitri lamella obducta eſſet varium item colorem exhibet. Exhis evinciturvarietatein co lorum referendam effe in certam refratiotiem lu minisinſuperficienonnihil diaphana corporis cæ teroquin opaci. IV. Hincmultaprobabilitate colligitur, colo res omnes permanentes & reales in actu primo poſitos effe in difpofitione corporum idonea ad refractionem fimul & reflexionemtantam talema que , ut inde diverfitas colorum in actu fecundo determinetur : fcilicet utradiiprimo refringantur fubeuntes perextimam fuperficiem : deinde re flectantur exinternis opaci corporispartibus : ut evenit in fpeculo: quodque fecundomodificentur & conjugentur ita cumumbellis ut expofui nu. 2. &3. V. Expofitisprincipiis colores præcipui fin gillatim explicari poffunt. Ruber enim color me dius effe videtur inter album& nigrum , indenon improbabiliter dices in illo alternis conjugariradi os lucis,& umbræ. Progigniturautem ex albo ada mixtonigro: fic flamma albapropter fumumrube ſcititemqueobterramcarbonesrubent. Hincquo que eft quod ex multo lumine inobfcurumlocum recedentesrubedinem videmurintueri. VI. Inter rubrum &albumflavus eſt medius internigrum& rubrumcæruleus , uterque ex ra diis certa refractione debilitatis & quafi dilutis ef ſe rectè ponitur: exflavo & cæruleo fit viridis ne gligens Differt. XIII. DeVifu. gligens color&plantarumearumquepartiumnon dumadſtatumperfectumadultarumproprius:gra 645 facilitas. I. Sic herbæ , flores , poma& reliqua ad regnumvegetabilium (ut loqvunturChimici)per tus tamen eſtoculis propter idoneam temperiem lucis&umbræ cùmeumcoloremnoctuadcande læ lumenſpectas ,cæruleus videtur: nimirumpau ciores radii luminis tuncincidunt , &pluribusum bellis intexti refiliunt. VII. Unde verſicolora quædam objecta fint: quæ ſcilicet ex certo loco ſpectata uniuscoloris eſſe videntur : ex alio vero aliter tincta appa rent ut ex dictis f. Albedonum.6. facilè intelligi tur:particulæ enimverſicoloris corporis,quæſpe cies in certum ſpatii circumfufi locum projiciunt; nonfuntcodeinmodoaffectæ &difpofitæfeuco loratæ in actu primo , ut aliæ funtexquibus in aliam partem radiidiffunduntur: hincverſicolor totum illud corpus exhibetur. Analogia præſto eſtin telis& veſtibus polymitis inquibus ſtamina unius coloris , & fubtegmina alterius intexta funt. VIII. Obſervanda denique cum D. Boyle mutandorum colorum in rebus naturalibus mira tinentiaquomodolibetcolorata fuerint, fi atteran tur autcontundanturpriftinum colorem mutant,& imbuunturnovo: nil autem illaattritioaut tunſio proximèpræſtarepotuit, quàmplexum texturam qveparticularum immutare. II. In atramenti con fe&ioneduo limpidiffimi liquoresadhibentur: ſci licet gallæ ſolutio &vitrioli : quifimul immixti ni gerrimumcoloremcontrahunt. Quodfi infuderis atramento nonnihil de ſpiritu vitrioli,redit pelluci dusperfpicuusqveliquor : cuifi rurfus faltemtar tari immiſcueris, nigror reftituitur. Scilicet com mutatione plexus ,& præcipitatione ac fecretione mutuâmiſcibiliumperficiuntur iſta:quorum fimilia fexcenta apud laudatum Authorem & Chimicos occurrunt. III. Expreſſi herbarum ſucci cæruleo tincti, rubefcunt fiquid acidum affundas ; virides autem fiunt cum alkalico ſaleaſperſeris. IV. Acies cultri fucco limonis nigricat : nimirum particulæ acreshærentesinferriporis,ſtriaseffinguntidoneas nigredini inducendæ. DISSERTATIO XIV. DeFacultate Vitali, & Naturali Corporis ſenſitivi. Orum , quæ ad vitam ſenſitivamcor pusque animale pertinent præcipua transegimus, quæ facultatibus ſentien di ſeſeque locomovendi continentur: quæfuperfuntperindeauctoremcom mendant fuum, & reliqvum admirationis àcon templantibusexigunt, modo philofophicisoculis obſerventur, eorumque caufas proxinas depren dere fatagamus. Soletpræfens argumentuminfa cultatem vitalem,& naturalem,corporis animalis divini,illudq; complectitur functionesonines,quas nutriendo,vegetando,augendoque corporieidem naturaimpendit. Vitalis facultasdiciturilla,cujus organainmediacorporis cavitate ſtatutafunt : na turalis verò illa eſt , quæ organis utiturin inferiori ventre diſpoſitis : utraque porrò , hac methodo complectar , utà primo ciborum efu initiumdu cam,acindeperomnesconſequentesanimalisfun &iones progrediar donec adillum pertingam a Aumvitalem,quocibi,&alimentiſubſtantiaincor poris aliti ſubſtantiam convertitur: feddeOrganis, quæadopificium tam grande natura adhibetinpri mis agendum eft. SECTIO PRIMA. DeÆſophago, &reliquis adprimam &fecun damalimentipræparationem Organis pertinentibus 1. E XDiffertatione tertia à numero ſeptimo repete quæ tradidimus de æſophago, reli quoqueviſcerum tractu addeglutiendum, digerendum, egerendumqve cibum deſtinato,& infuperobſerva : I. Gulam,ſeuinitium, & orifi cium æſophagi ad fauces penderepoſt laryngem pofteriori colli parti propius: II. Dum cibus ad faucespromoveturſcanditille ſuperhiatu laryngis, utinpoſteriorem æſophagi tubum delabatur : ne verò quippiamcibi, autmultum potûs in aſperam arteriamdefluat , verſatilempontem naturaimpo fuitlaryngi : Membranam videlicet,quædiciturE piglottis,quæque arrectafuperlaringem fponteſua, mox eonifu, quocibumdeglutimus demittitur, il lamque tegit. Quodfi quippiam alimentidecidat nihilominusintracheam exguloſa,autfeſtinatade glutioneexcitata tuſſi exploditur, quamvis liqvidi. potus nonnihil ſemper illuc defluere eruditi cen ſeant : atqueindejuvaripoculentis idoneis adver ſuspravasaffectiones pulmonumtra&um. III.Cir cagulam adjacentplures mufculi ,quorum opede glutitio perficitur , ſcilicet gulam attollunt ad ci bumexcipiendum veluti faccum , ut obſervavit Harvæus , mox adftringunt hiatum , &compres fionecibum promovent verſus ſtomachum. IV. Eſophagi tubusex tribus membranis coalefcitob ſervatis Willifio : illarum intima exquifito ſenſu pollet(nonquidem guſtandi,ſedtangendi )utpo tèplurimisnervulis intexta ; villoſa etiam eſt , ſed tenuioribus villis quam ventriculis inæqualiterta menprodiſtantiaab eodem : nam ubiventriculo committitur craffiores habet : confecta etiam eſt minutis glandulis , ex qvibus exprimiturhumorfa livæ analogus ad fermentandum , diluendumqve cibum. Mediatunicafibris muſculofis componitur, ex obfervationeStenonis, ſpiralitercircumductis, idqve 1 646 idqve duplici ordine, ſeu cochlea: ſcilicet una ad Phyſicaparticularis de Corpore animato. auctain eo tractuliquiditate,citius defluit exinde deglutitionem , altera ad vomitionem diverfumin modum æſophagum adftringens uſuieft. Extima porrotunicamera eſt membrana : hoc eftintegu menti ſpeciem&ufumduntaxathabet. II. In Ventriculo quatuor obfervatæ funt tuni cæ: I. intimavillofa;rugofaqve eft, & crebris fo raminulis pertuſa ex obfervatione Vernay apud Duhammel , qvæ funt totidem ductus excretorii afferentes fuccum ſalivæ non diffimilem inventri culum. Hinc plurimis glandulis in convexaſui parte confita esttunica illa , unde ductus illipro tenduntur. H. Quæ fuperincumbit intimæmem brana nerveis fibris intexitur : Hinceſtſenſus ex quifiti ,& potiffimum illa ex fame, & fiti irritatur. innumeris arteriolis & venulis contexta quoque eft, ut rete fangvineum videatur. Etforteperea rumofculavenularum fubtilior ciboren ſpiritus ad cor citiffimè penetrat dum ex prima deglutitione quandoque reficimer. III. Membrana tertia car noſaeſtexfibris conflata tùm transverfalibus, tùm ſpiralibus ad motumduplicem ventriculi, quò tùm contrahitur , tùm adftringitur. Quartavero & ex tima membrana mera eft, quæ ventriculum conve ſtit utde æſophagodiximus. IV. Inftomacho,ſeu ventriculi orificio excipiente æſophagum plexus nervorum infignis eitpro adftringendo, vel refe rando hiatu. V. Difpofitus ventriculi meatus,per quemdigeftus cibus emittiturpylorum dicitur, feu januacustos. Eltin eodem plano, feuæqualiter elatus,ac ftomachus non demiffior,utcreditur,aut deorfum inverfus: unde digeftus cibusnonexpon dere ſuo,fed preffione ventriculi,&vi periftaltica illuc promovetur. III. Pylorum continuatur intetinis : I. quæ funt chylus: excurritvero adduodecim palmos jeju numinteſtinum. Huiccommittitur İleumob cir cumvolutiones fic appellatum , omnium longiffi mum: namunumfupravigintipalmos porrigitur: anguftum tamen addigiti craffitiem. Perhæcpor ro anguftiora inteſtinachylus perficitur ,&exugi tur àvenulis lacteis. VII. Ex craffis,cæcum eft veluti additamentum reliqvorum,nonfatis noti fus, adquatuor digitos productum. Cholon ſatis amplumeft,&adoctopalmos longum: cuicon nectitur poſtremum quodex fiturectum dicitur latitudinetriumdigitorum,palmuun cumdimidio inlongumadæquat. IV. In brutis organa quædam ad idem munus, deftinata , ad quodfuperiora , diverſa tamenpro animantiumdiverfitate,&diffimilia ab humanis e jusdem licet functionis organis obſervantur. I. Pluribus in avibus ingluvies ineft ad æſophagum appenſavelutifacculus membranaceus,inquemali mentumprimò recipitur, ut ibi nonnihil macera tum,&fubactum, autegeratur inpullos , autin ventriculumtrajiciatur. II.Simiafacculisduobus ad maxillas,inſtructa eſt ad munus fimile ingluviei. III. Volucres, quæ carnivorævocantur ventricu lummolliorem habent ex flexilibus membranis, ut cæteranonvolatilia: at qvæ granis, & femini bus vefcuntur firmum , folidumqve ventriculum habent durâ , & corrugata introrfum membrana veluti afperatum: fcilicet mufculisvalidis compa auseſtiſie ventriculus : qvorum motumembrana duplexinteriordumaffricta mutuo verfatur veluti mola ingeſtagrana conterit , & comminuit. Ad و quem etiamfinem ab Harvæo & aliis obfervati funtinavium ventriculisineſſe duriores lapili,quo tubi cavi diverſa latitudine multoties circumvolu ti,utlicet in longitudinein ſecties plus minushomi nis ſtaturam æquent, glomerati tamen inima cavi tate cumaliis vifceribuscontineantur, IIExtribus membranis produ&is exventriculoconſtant;intima rugofa eft ad chylumdiutius retinendun media nervoſa arteriis , venisqve diſſeminata : Extima carnofa fibris cum annularibus ad adftringendum, tundirectis ad contrahendum inſtructa. III. In timaquoquetunica glandulas autex glandulis or tos ductus excipit , unde profluat fuccus tumad fermentandum chylumintenuibusinteftinis: ete nimobſervante Vernaynon folùm fuccus Pant creaticus,& bilis , (de quibus mox agam)ſedglan dularum Auordeſtinatur admunus illud : tum in craffisad vifcidum illud glutenparandum,quovel uti crufta obducitur inteftinorum fornix nelæda i tur acrimonia fæcuin. IV. Inteftina habitâratione gracilitatis , & craffitiei tunicarum diftingvitur in tenuia,& craffa; nonverò attenta anguftia, vel amplitudine cavitatis : hinc cæcum inteſtinumli cet anguftiffimumeft craffum. V.Licet poftpylo rum proxima inteſtina finttenuia ; ex glomera tione tamen fit , ut adjaceant ventriculo contigua propius craffiora , quàm tenuia. VI. Proximè poft pylorumduodenum inteſtinum porrigitur,ap pellatione ducta ex longitudine adduodecim di gitosprotensa: eſt veròanguſtuin fimul,&tenue. ConfequiturJejunum indèdictum, quod vacuum ut plurimum in corporum ſectionibus inventum rum opefacilius ſeminaconterantur. IV. Anima lia ruminantia ventriculos quatuor habent , toti demquaſiſaccos , Ariftotelidictos ventrem, ven triculum, omasum,paromasum. Primus omnium maximus,inquemſemimanfasherbasingeruntite rum revocandas in os,ut probè contritas,&faliva fubactas trajiciant moxinreliqvosventriculos. In huncporròfinemmembranaceusdimidiatus cana lis apertus illis ineft , qui ventriculos omnes pene trat,& ex fibris elafticis , ac ſpiralibus utæſopha guscontexitur. Inde naturaliînotu agitatusufum multiplicem habet: primo ſcilicet,utper illumre labaturcibusad os : tùmutospoſtruminationem idoneam adſecundum ventriculumdeferatur, nec hæreat in primo : Deniqueutpotusnon dequat totusinprimumventriculum , ſed rectádeferatur adſecundum,&reliqvos , quò neceffitate tardius perveniret fi duntaxat exundare deberent ex im pletoprimo , eoque maximo ventriculo. V. In tertio,&quartoventriculo folia quædam, ſeu la minæ carnofæ infunt inæqualis magnitudinis ex parietibus in medium fpatium protenfæ: quarun munus eft arctius complecti,ac fovere cibum,& inftillato humore fermentitio fubigere. DeComeftione, &Digeftione. 1. Ibus in ore non modo dentibus teritur,ve C : rùm etiamfalivâqvæmultiplici ductu , que fatisquandoque confpicuo exglandu eo fit: fcilicet ob allapſumbilis perporum biliarium lis ſubaures præfertimexftantibus influit , condi tur, Differt. XIV. De facultate vitali, &naturaliCorporisſenſitivi. tur ,&fermentatur. Hinc dicitur prima digeftio Agitatur,atque verſatur accuratiffimè ci inoreperfici, nempe comminuto,&attrito den tibusciboſaliva fubit imminutas quasquecibi parti culas, easque opportune ſubigit adulteriorem,& perfectiorem mox fecuturam unmutationem. Por roinobfervatumnonfines ſalivamprolicinonuna ex determinatione: namfiquippiamaridum,du rumque mandendumaſpumatur,affluit illacopio ſa : cogitatioquoqueipfa, & appetitus cibi provo cat ſalivæ Auxum: utrunque referes in motum, aut merèſpontaneum, autpatheticum:exquofit, ut glandulæ comprimantur ,& indeperductusfa livales humor emanet: ficquoque,ex ofcitatione obdiduaumos, &indeaperta ofcula ductuum il forum,&moxcompreſſaſalivæcopiainosinfluit, Inprimis ex recentibus obfervationibus explodes, licet antiquis creditumfuerit,extranſpiratione ſci licet inſenſibili, non vero perdeftinatos canales, cosquefatis confpicuosfalivamdeferri. 11. Promotus ad æſophagum cibusneutiquam exponderedecidit inventriculum: etenim demif To quoque capitebrutapafcuntur,&bibunt : tunc veroafcenditcibus, &potus ; quod& homopo teft. Præterea ex fectioneprimafuntorgana,& partes idoneæ ad promovendum impulfu cibus, nempe mufculiin faucibus ,& fibræ elaſticæ , ex quibuscontexituræfophagus. 111. Cumbrutademiffocapiteſugendobibunt, attollitur aquajuxta expofitageneratim de ſuctio neDiffertationede ElementoAeris: dilatato enim thorace tollitur æquilibriumadverfusaeremexter numnitentemcontrafuperficiem aquæ:inde pars hujusafcendit, inæſophagum , quo moxàmufcu lis obſtricto , aquanonviamplius aerisexterni, fed peristaltica fibrarum deducitur in ventricu Jum. IV. Secundacibipræparatio,&digeftioinven triculonon uno caloreperficitur , fed quemad modum fermentatio omnis humore quoque , & congruo diffolvente, feu fermento. Quodqui dem probatur: nam primo offa duriffima canes digerunt,quæ nullavi caloris,aut coctionediffol verentur. Secundo pifces ceteroquin voraciffi mivixſenſibili calore in ventriculo donantur, & quidameorum frigidiffimum ad ſenſum illumha bent: adhoc autemnon fatis probabiliterrepo nerentur vocabula caloris vitalis aut virtualis&c. Tertiò glandulæ quibus conveſtiuntur æſophagi tunicæextillant humorem affinem ſalivæ cujusu ſus eſt fermentare , & fubigendo diffolvere ; ut quodlibetchimicum menftruum. Quartòpræter fi milemfuccumhumoresaliiperductusquidemnon fatis adhucperſpectosaffluntin ventriculú oppor tuniffimiadidem munus. Quinto ſpiritus anima les copioſi eodem deferuntur ſubtempora dige ſtionis, quorum exdefectudigeri non poffunt ci bariainventriculo mortui animalis,etiamſicætera bus,motu,& contractione ventriculi tum ex vi periſtalticaortaexelaterio fibrarum,quæ diverfum inmodum agunturprovarietatefucci,alkalici aut acidi, autalter ejusmodi,quo vellicantur : indeque determinaturelateriitenfio,aut compreffio:tum ex moturefpirationis , quo diafragmademiſſumpre mit ventriculum,& vim quoque elaſticam pro movet, Cibus còusqueinventriculofubigiturdo neccoalefcatinmaſſam ſubalbidam, cujus analo giamhabesinpannis aquadiu maceratis ad char tam fabricandam : nondum verò dicatur chylus, quodnomenininteftinis poſtulteriorem digeftio nemconfequitur. VIII. Per rugas ,&villos ventriculi eamaſſa promovetur, & quaſi trajicitur pylorum verſus: cóenimdirigitur percircuitus , &gyros ſpirales rugarumdeterminatos àſpiralibus fibris. Nec ve roanteventriculoegreditur , quam propèdigefta, &diluta fit, utpræterlabi poffit intercomprimen tesduaspylori quaſi mamillas: accedente tamen nifu,aliquousqueviolento duriora quandoque , & grandiufcula,utoſſa ceraforum per cum aditum elabuntur. IX. Nunquamprorfus vacuusventriculus re linquitur : non nihil enimmaſſæ digeſtæ fubfiftit, ex affufis copiofius humoribus acefcenstanquam corpulentius fermentum novi cibi. X. Nonomneideft alimentum,&cibus,quod ingeſtum excoquitur, & digeritur inventriculo : hæcitaquediftinguasalimentum,medicamentum, venenum&neutrumexpradictis. Neveròvoca bulorumambiguitatediſtinear; alimentumdicoid, exquoultima nutritio perfici poteft , & accretio vitalis corporivirenti. Medicamentum, quodex potiori ſui parteexcernitur, ſecumqueavehit quæ noxiainevant. Venenum, quodexpotioriparte fermentat noxia immutatione vel partes corporis ipfius,velalimentaproximèparatanutritioni,unde vitiatur temperamentum illud,finequo confiftere vitaanimalis non poteft. Neutrum ex prædictis eſt,quod velnil prorfus ad nutritionem confert, velconditioeftadactivitatem prædictorum:quem admodum aqua elementaris quæ vehiculum ali mentorumduntaxat ,expotiori ſui ſaltemparte, eſt. Porroperoccafionem obfervabis alimenta duntaxatilla eſſe corpora, quæ fimilia ſuntconfti tutionicorporisnutriendi,autillius partium: inde viventibusfolisveſcimur, mineralia vero , metalli ca,&puraelementaria,autmedicamenta , autve nena,autconditiones alimentorum ſunt, minimè veronutriunt. SECTIO ΙΙΙ. tunc adeffent , motus ſcilicet , calor, & fermen- I. 17 Dechylo,&fanguificatione. igeſtionem ſecundam , feu præparatio tum... V. Hincratiocurquædamquamvisminimèdu ra nunquamdigeranturinventriculo:E.G. Siliquæ pelliculæ uuarumzi contra duriora alia; quemad modum aqua fortis argentum quidem diffoluit, atquecomminuit;nonveròceram, nedicamaurum, exproportionevidelicetparticularumatq; meatuŭ: fimiliaintelligede ſuccofermentitioventriculi, D nemalimenti inventriculoperactam ex cipit tertia, quæ ininteſtinis abſolvitur. Repeteexdiffertationetertia,quæ de venis lacteis expoſuimus; huc enimillafaciunt; quoniamdum chylus perinteſtina itinere ſatis lentoviam triginta quatuorpalmorum excurrit,eousqueperficitur,ut portioillius fubtilior, & melior ſecretaà reliquà maſsadivertat, inobliquas fubtiliſſimarum venarum lactea 648 lactearum femitas, per quas novumiter capeffat, Phyſica particularis deCorpore animato. V. Dices primo ; pervenas meſeraicas ſubit quodeferatur ad cor: dum interea fæces ſecretæ chylusadhepar. Refpondeo ſicquidem olimo perinteſtinaiterdeſtinatumabſolvant. pinabantur, fedobſervatione deprehenfum venas II. Nova fermentatio, qua chylus perficitur, duplici quafi fermento inducitur ; primo fcilicet felle,feubile, quæ ex cyſtide perductumbiliarium infuit in inteſtinumjejunum, ibique cumdelabente chylo mifcetur,&viſua alckalicaalimentumatte nuat,&incidit: ineftenim felli,& bilinonacida, fed alkalica vis , contra quamnonnullis videatur, utabJoanneBaptiſtaDionyfio eruditè obſervatur. Inde ſal lixivialis,&volatilis , ac partes oleaginoſæ ac fulphureæ , ac denique alkalicæ ex bile opere chimico eliciuntur. Propterea bilis attenuat, at quediffoluit, contra quam acidum præſtet , quod aftringit atque coagulat. Dices Bilis merum eſt ſanguinis excrementum in hepate, ac proindeve lutifexdelabiturin inteſtina ,quæ fi chyloadmifce retur corrumperet illum non perficeret. Refp. falfahæceffe,quamvis olim habita proverisexmi nus obſervatis corporumorganis. Etenim ſi me rumexcrementum bilis eſſet non illabereturin je junum, ſed incholon : nec fieri poteſt, ut illuc illa tachylononimmifceaturdefluentiper eundem ca nalem, eumq;peristalticè didu&um ,atquecontra Aum. Necverocorrumpitur ex amaritie,aliisque qualitatibus bilis chylus,fed fecernitur àfecibus;& exinde dulceſcit : fuppetit analogia in aqua fa meſeraicasalteri uſuieſſe,quan chylo traducen do: ſcilicetadcirculationemſanguinemrevehunt, perarteriam celiacam in tractusinteſtinoruinde latum. Sunt tamen qui aliquid chyli conſentiant in meſeraicas ſubire, potioreejuspartein lacteas illapsà; ſedBartolinusab hacquam prius adopta verat ſententiaobſervatione do@ior receffit. Di cesſecundo. Experimento compertum eſtlactea rummeatusinteſtinanonpenetrare : nam hisfub tiliore liquore repletis tametfi mox valide com primas, nil tamen propterea obfervatur effluere perhujusmodi lacteas. Refpondeo: Per experi mentahujusmodinil exadverſoevinci : cumenim lactearumofcula in fingulisinteſtinorum membra nisnonponanturindirectum aperta, ſedobliquè; inde fit, liquorem compreffioneadhibita non ef fluere, cum peream occludantur amplius ofcula tunicarum artè invicem compreſſarum: chylum vero nihilominus inlacteas easdem obliquo licet itinere comodiffimè penetrare ob vim & motum peristalticum diducentem quantum fatis eſt ad hunc finem membranas inteſtinorum à mutuo contactu. VI. Dulceſcit, albeſcitque chylus exprædicta lita,& calcinata ,cui infuſæ olivædulceſcunt. III. Fermentum alterumeſt ſuccuspancreaticus, qui ex glandulapancreatis influit item in jejunum, fermentatione& pofita ſaporumcolorumquedo Arina differtatione decima, & decima tertia: nil mirum: cum potiffimum quantumad dulcedinem &aciditatepollet, acproindebiliimmixtumeffer vefcentiam creat,& fermenteſcit; utexdictis dif mixtio amaræbilis,&acidiſucci pantcreatici,hoc eft extremorumſaporum idonea fitdeterminatio fertationibus de qualitatibus , & de falibus ; acida ad illum medium ſaporem ; quemadmodum fal plumbi acetodiffolutus diſceditin liquorem dul omniaimmixtaalckalicis. Atqueitajuvatadchy li abfolutionem , quodipfum peranalogiam cæte rarum operationum chimicarum facile intelligi tur. Atinprimis temperata liquiditas chyli & deinceps fanguinis ex mixtione idonea duorum humoruminducitur. Hincfit, ut fi bilis prævale ret fuccopancreatico; fubtilior quam par fit,chy fus& fanguis evaderet, attenuarentur etiampro cein,&album, quichimice dicitur lac virgineum. Etquidemchylum àlacte nihil differre plures au tumant, fed in puerpera ab itinere jam expofito differtatione tertia numero decimotertio exparte divertere perductus præparatos & tunc apertos adubera : quamvis alii cenfeant excerni lac ex fanguine arteriofo allabente ad glandulas reti formes. pterea feces ,&ventrisfluxus oriretur : fin abun daret fuccus pancreaticus craffior exifteret fan guinismaſſa. IV. Hinc quoque petitur ratio curad venas lacteas divertat , & obliquet chylus : namut in omni effervefcentia E.G. limaturæ chalybis cum aquacommuni & cumſpiritu vitrioli, fubtiliores chalybeæ partes poftrefolutionem diffolventi in corporantur , &innatant: craffiores verò præci pitantur. Sicquoqueevenitchylo; dilapſisenim perinteſtinacraffioribus fecibus , ob effervefcen tiam feruntur fubtiliores particulæ verſus circum ferentiam , ubi cumoffendant ofcula,&poros la Acarum hiatibus configuratione analogis;adillos defluunt. Ad quòdipſum juvant motuscomplu res partium illarum; ſcilicet tum motuscompreſ fionis àdiaphragmate, tum peristalticus. Analo giam veròdiverſionis hujusmodiadvenas lacteas nonnemo exhibetin herbis coctis aut carne,quam fi panno obvolutam quis manibus vehementer comprimat ; expreſſus ex illahumor pertranſ verlos panniporos ,&ineatus obſervatureffluere, duminterim ſolidiormaſſa exfuccalubricandofuf dequeverſus extrema involucridefertur. VII. Sanguificatiohoc est chyli in ſanguinem tranfmutatioutolim Ariftoteles cenfuit& experi mentis recentiorum comprobatum eft , in corde, non inhepateproficitur,tam in homine, tum in brutis; obfervatum eſt enim,per venulas lacteas meſenterioadnatasperſyrtingamimmiſſo liquore, huncprorfusalia via,quam adhepardeferri , ſed longocircuitu,defcripto differtationecitata,cordi tandem illabi. Nequead coloremconciliandum fanguineumopusefthepate,utvolebant:aliaenim eft illius coloris origo,nec meratinctura, ſednova fermentatio,&mixtioatque mutatioplexus juxta dicta numero antecedenti: hocautemplenécon tingitin ipſocordisventriculodextro,qualis in ve nis fubclaviis chylus cum refluo ſanguine confu fusnonnihilcoloretur: fedcalorcordis,&portio nonnulla ſanguinis femper in illiusventriculispro fermentoveſidua ſanguificationemtumquoadco lorem,tumquoadaliasproprietates abfolvit: hince illa diciturſecunda coctio elementi (namſanguis pro alimento corporis animalis in hac phyſica confiderationehabetur, fuper quojam dixidiſſer tatione prima ) ; primam verò coctiones , quam : minu Differ.XIV.DeFacultatevitali, & naturaliCorporisſenſitivi. minutiushactenus deſcripſi,appellant chyli præ parationem tùm inventiculo tùm in inteſti 649 corde foras urgeatur mutuò ampliùs adſtrin guntur , &conſtipantur , & exitum prohibent : nis. , VIII. Effervefcentia ,& fermentatio in hu jusmodi fangvinis coctionecontingenspetit ſpiri tuum animaliumaffluxus:Indèpoftcibumfomnus illabitur , cumexhauriantur ſpiritibus adcor alla bentibus nerviztumſenſoriitùm loco motores,tum quoque cerebrum: adquodetiam tunctemporis fangvis nimis fuliginoſus,quam par effet adſpiri tuumfabricam attollitur. SECTIO IV. contraevenit in arteriis. Porròhujusmodi mem branæ,feu valvulæ in vena cavaſunt tres , quæ fimul confpirantes , & mutuò ſeſe premen tes , unam re vera valvulam faciunt. Suntquo quetres in arteriapulmonaria : tres quoque in aorta : ſed invena pulmonaria duntaxat funt duæ;namcùmhujusvenæ hyatus ovalisfit , non rotundus( ut cæterarum)fatis commodè duabus prominentibuspelliculis obſtruitur. IV. Ad venæ cave radicem, & pulmona riæ duo funt elevati proceſſus cordis intrinfecus cavi ; ob ſimilitudinem figuræ auriculæ cordis Organa adperfectionem, &circulationem fan- dicuntur : Dextra advenam cavam major eft: guinis minutius defcribuntur. Q Vemadmodum nullum animaladultum na fcitur , fic qvoqve proximum animalis ali mentum,ſangvis ſcilicet ,prima ſui pro ductionenonperficiturquantumopus eftaduſum fuum. Adeumporrò exquifitiffimè elaborandum operationesmultiplices naturaadhibet, easque in utraque excipit proximè ſangvinem anteqvam. delabatur in ventriculos : ut ſcilicet allapfus in iftos præceps , aut freqvensnimis nonfit: agun tur vero auriculæ quoque Diaſtoles , & Syſto les motibus reciprocis tamen ad ſimiles cordis motus. V. Venæ omnes percorpus&corporis par pluribus , diverfisque organis , ac veluti officinistes ,præter pulmones diffeminatæ oriuntur à ca exercet:funtauteinhujusmodiinprimiscor,qvod-duplici veluti elambicoadhunc finem præditum eſt: inidem munus deſtinantur pulmones ,cere brumhepar, lien,renes: tot videlicetErgaſteriis fuit opus,ut accuratiffimum alimentum animalipa raretur. Sed organa ifthæc primum diſtinctius, quam differtatione tertia fecerimus , defcriben dafunt. COR. Mniumviſcerum ſpiſfisfimum parenchy macorhabet. Obſervatumeſt autem ap parereincordefi coqvatur fibras quâ di rectas,quâturbinatas,dequibus dixidiffertatione octava demotu cordis : indèqvoqve rectèilla tum,coreffeduplicemquafi mufculum fimutcom greffu. pactum confpicuo fcilicet diverfo fibrarumpro 11. Interduos ventriculosinterſtitium dicitur ſeptum medium : quodimpedit in animali nato, ne ſangvis exuno inalterumventriculumproxi mèpenetret : fedin fœtu meatusineſtadoppofi tumufum , hincfine refpiratione circulatur in eo fangvis: fed circa fætum ejusqvenutritionemnon uniusmodi obſervationes Deufingii attendi jure merentur. III. Sinisterventriculus cordis in longum ma gis excurrit , quam dexter , ſed hic latior , & majoris perimetriæ : uterqve ſpeciemrefertdu plicis elambici , ubi fangvis veluti fublimetur. Uterqve item intectus eft,& utrumquecoopercu lum producitur in tubosduos, fcilicet arterias,& venasexdiffertatione tertia. Introrfum adilla rum initium exporriguntur à tuborum parietibus verfus medium plicatiles pelliculæ, feumembra næ , quæ dicuntur valvulæ co artificiodiſpoſi د tæ &mutuò adjacentes ut in venis permit tant aditum ſangvini in cor , impediantexitum: ſcilicet to impetu, &nifu , quo fangvis perve nas ad cor defertur mutuò facilè diducuntur il læ pelliculæ , & aditum aperiunt : fednifu ,& impetu , quo ſanguis , aut quidpiam aliud ex vâ: neque dixeris meſenterii venas duci àvena porta, quæ in concavahepatis parte enaſcitur : nam hujus qvoqve origo deducitur à venâ ca va: continuatur illa enimhepate penetrato per fimam ſeuconvexamhujuspartes cumvenahe patica,quæ cavæ ramus eft. Obſervatumeſtab Harvæo in variis tra&ibus venæ cave ineffe val vulas, nec folas arteriasiis inſtructaseffe : venam tamenpulmonariamcavereprorfus valvulis iden auctoradnotavit. 14 I. PULMONES. Nhomine dirimuntur in duos magnos lobos ſen ſegmenta nondiffimiliadua bus latis , & craffis afelli auriculis : fed I in pluribus brutis plurespulmonum lobi infunt Obſervante accuratiffime Malpighio pulmones membrana funt fubtiliffina innumerabilibus du &ibus , mæandris ,veficulis intexta , humore د multiplici minimos eos meatus &receptacula occupante : fcilicet aere , lympha , ſangvine, fucco nerveo. Textura vero pulinonum fubo culoscadit , fi expurgentur prædictis humoribus perhauſtumfiphonis applicitiadcaputvenæ pul monariæ, acdeindè immiſſoaere, II. Ramufculi ductuum co ingenio intexti funt mutuò, ut inter venulam , & arteriolam me dius ubiqve excurrat ramufculus ex bronchis tracheæ aere refertis ad finem ſcilicet , ut ae reum nitrum fangvini immifceatur , dùm exar teria elutriatur in venam : unde ſangvis probè fubigitur , &quafi diluitur : acpropterea nigrior apparet in arteria pulmonaria ,quain in vena cognomine : contra atqve eveniat in reliqvis corporis partibus : rubicundior enim eft in ar teriis; fulcus magis invenis. Quod verò rubor ille lucidior ab aere immixto concilieturobſerva tioprobat ſangvinisvenaſectâemiſſi,qui poſtqvain invaſe concreverit in fundo nigriorapparet,quain extimaparte;&ille ipſe,qviin fundovaſisnigricat Nnnn fiaeri R.P,ProlomaiPhilofophia, 650 ſi aeri exponatur clarius rubefcit. Porrò adhunc Phyfica particularis de Corpore animato. quoque finem aeris nitri , & alimentitiiimmiſcen : Porrò Malpighius opinaturtenuioremexarteriis di cum ſanguine obſervatæ funt veſiculæ ( quæ &lobuli dicuntur) oppletæ aere, & mutuò com municantes perramulos tracheæpertingere usque adarteriarum ofcula. III. Pulmonumufus& refpirationisexdictis , &exDiffertatione octava facilè eruitur : nimi rùm ad perficiendum ſanguinem ipſum deſtina tur : quod quidem nonmodo aeris, ſedlymphz quoque admixtione præſtari probabile eft,quam vis contra aliis videatur ,& fortè melius: ſcilicet lymphatica vaſa pulmonis ſeparando fero à fan guine ipſo , nonverò huicdiluendo affusâ lym pha deſervire. Illud conftat hydropem pulmo nis feu pectoris disruptis vaſis lymphaticis pro creari. IV. Piſcibus pulmonum loco branchiæ funt veluti auricularum laminæ ſerie 'quadruplici: ha rumenim inter filamenta confertæ funtvenæ& arteriæ , acdum inter branchias aqua excipitur, &compreſſione egeritur,expreſſuin interimae rium nitrum (aer enim immixtus eſt aeri ut ex Differtatione de aere fat conſtat) ſanguini im miſcetur, eumque perficit. Hincvero rationem habes curpifces ſub aquâ gelu obducta morian tur : tunc enimnovi fubinde aeris ad vitamco rum neceffariis hauſtus ,& ufusintercipitur. In ſecta plurima lobis pulmonum deftituuntur , fed plurimas ordinatim difpofitas tracheas adexcipi enduin aerem in ufum fanguinis natura provi dit. Sic lumbrici ex obſervatione Malpighii , & Perault ad fingulos annulos veluti ftigmata quæ dam nigra præferunt , eaque quandoque ſenſibi liter patula : quæ totidem tracheæ funt , in quas aer fubit . I. J HEPAR. Uxta accuratas Malpighii Obſervationes contexitur hepar innumerabilibus lobulis, ſeu veſiculis intermixtis minutiffimis du Aibus , venulis , & arteriolis , ut oculis ipfis per fpicuum redditur excoſto hepate. In pifcibus ita diſtributæ funt ac difcretæ veſiculæ hepaticæ, cæque grandiusculæ,utracemusgranorumvidea turhepar. 11. Arteria hepatica pro mole hepatis exi gua eft : fedex eadem parte vena porta exiftit, perquam copiofusfanguisexinferioribus partibus corporis affluit,exquo creditumolimGenefim ſan guinis injecoreperagi. III. Rubedojecoriconciliaturexſanguinecon tento ,cæterum infetu ſubalbidum eft,&pluribus in brutis flavum ob colorem ſcilicet membranæ craffiorislobulos conveſtientis. IV. Proprium hepatis vas eſt Porus , feuca nalis biliarius in tenuiffimos ductus diſperſus per totum hepar , qui ubique adhærefcunt venu lis , & arteriolis ad exercendum( fuctione ex plicanda juxta Differtationem de aere ) ex ſan guine humorem illum , qui eſt bilis. Eſt autem hæc duplicis generis , craffior, quæ eſt fel inve ſiculam , feu cyftidem fellis defluens adnatam fub hepate : tenuior verò deponitur in oblon guin receptaculum , qui eſt porus biliarius. bilem, ex venis vero fel exugi. Uterque humot per meatusvixconfpicuos devehitur in jejunum nteſtinum ex ſectionetertia. ! V. Siminus exquifitè percoletur& depure tur ſangvis in hepate propter obſtructiones va ſculorum , bilis fanguine mixta per totum cor pus diſpergitur , & iterum procreat. Præter ca defe&u allabentis bilis fermentitiæ chylusin eptè ſubigitur ; inde ſanguificatio minus bona, confequentibusaliis morbis,quiinhepatis obſtru &iones refundi ſolent. : LIEN ,ſeuSPLEN. I. OcquoqueViſcus , obſervanteMalpi ghio præ cæteris , deprehenfumeſt ex H infinitis cellulis coalefcere ad analo giam hepatis , & pulmonum: infuntveròminu tiffimæglandulæ, fingulisreceptaculis illis, ad quæ venularum,&arteriolarumofculapertingunt,quò fanguis in iisglandulispercoletur. 11. Præterlabitur ſanguis arterioſus lienem, antequam in hepar defluat : & eum quidem in liene quadantenus præparari , & perfici procer tohabetur : obfcurum tamen eſt hujusmodi lie nis munus ,præfertim cum receptaculum nullam obſervetur excrementi inſplenea ſanguine de pofiti. Hincaſylum paratum dicentibus ex affe ctioneprava lienis morbos, quorumcaulas igno rant oriri, 111. Accuratiore obſervationeJoannesBapti ſta Dionyfius in Differtationibus ad Delphinum conjectavit ſanguinem ex allapſu ad lienem ido neè denſari inmixto nonnullo acido humore quem vaſa lymphatica lienis fuppeditant. Siqui dem experimentum in canibus , qui facto vul nere, abfciffoque liene non difficile mox con valuere ; imo exinde vegetiores , & edacio res redditi funt : nimirum ex fanguine attenua to magis& fubtiliori. Exquoillud fecuriuscon. ſtitues , neceffarium omninò non eſſe ad vita confervationem uſum lienis : ac præterea fa bulosè di&itari lienem abſcindi poſſe impacto in cruento vulnere ſuperexternam cutim imminen temeiviſceri. 1. S RENES. Pongiofi funt , & ftructura analoga vi fceribus memoratis. Ex obſervatione Bellini ex tubulis innumerabilibus renes coalefcunt : Ex altera Malpighii hi tubuli vaſa excretoria funt glandularum , quæ appenſæ ad hærent ad arteriolas , &venulas capillares emul gentes. II. Tubuli illi diſpoſiti funt veluti radii aut femidiametri ſphæræ , ſcilicet à gibba renum parte ordine protenduntur , in cavitatem, quafi mediam , quædiciturpelvis ,& excipitdefluen tem extubulis ſerum. Pelvis autem compacta eſt exdilatata membrana ductuum illorum , quidi cuntur ureteres, & ferumex pelvidevehuntlon giori tractu inveficam,cujus incollum inſenſibili terinferuntur. III. Percostubulos minutiſſimos licèt,mirumin modum Differ.XIV.DeFacultatevitali, &naturaliCorporisfenfitivi. modumquandoquenonunumferum,fedcraffius culaquæqueperlabuntur ; fic quoque recrementa fangvinis,&abfceffuum fuppurationes in morbis. Cùmveròlaxiores quàm par fitilli evadunt,aut qvodcaftigatius dixerim configurationem immu tant,ferumcruentuinexcipiunt:qvodipſuminple re xumglandularummutatum,&vitiatumqvoqvere 1 feres. IV. Circa renes adipis copia eſt utquoque in pelvi : ademolliendumnempè ſangvinem,&acri moniam temperandam : hincabſumpto eoadipe corpus totum tabefcit reddito ſangvineminusapto adnutritionem. I. 1 De multipliciitinerefanguinis, &ejusdem perfectione. Limentorum iter abore usque ad corde A ſcripſi ſectione ſecundâ,& tertia : in præ 'ſenti viamreliquamperſeqvor. Itaque ve na cavadeductus ſangvis in dextrum cordis ven triculumquafiinelambicum,excalore&fermen toidoneoibireperto rarefcit, attactuque ſuo ſol licitat cordis elaterium ad motum diastoles , quâ comprimitur, & anguftatur ventriculus (exdis fertatione octava): hinc fangvisjam vapidustum nariæ , qui valvulis non prohibetur ex fectione quartâf. primo: acproindequi ſangvisex vena pulmonariapropioreitcordideſluitinfiniſtrűejus demventriculum,ex eoq;ipfototaſangviniscopia, quæ ramos omnes venæ pulmonariæ occupatex lege prædicta promovetur eâdem viâverſus cor, acfimiliter ſangvis arteriæ pulmonariæ quaſiponě feqvens per capillares venulas relictas àvenoſo fangvine perfluit:& fictandemdeducitur ex dex tro inſiniſtrum cordisventriculumtanquam in al terum elambicum : ubinova ſangvinis fermenta tio peragitur reperto ibi pro ferimento portione aliqvâ refidui ſangvinis, atque itaelaboratur ſan : gvis qui dicitur arteriofus, feuſpiritusvitalis ( ad difcrimen ſpirituum animalium , qui incerebro procreantur) : ſcilicet fubtilior , & fpirituofus ſangvis ad vitam tuendam maximèaccommoda tus tùm propter calorem naturalem , qui in co ſangvine autunicè autpotiffimùmpoſituseſt,tùm propteralimentum,quodproximèex eofangvine cuiqve corporis parti accedit. Nec verò diutius in eo elambico moratur ſedconſeqventi diaſtole anguſtata cavitate propellitur, qvâdata portaper via, ſcilicetper arteriam aortam propagatam ſus dequein omnescorporispartes. > IV. Necdifficile quidem exponitur qvo pa ſuoptè reſultu , tùm, cordis compreffione attolli tur in arteriam pulmonariam , &inde inpulmo nesperinnumeroscapillares ramufculos:ubinon nihil refrigeraturtumnitrio aereo miſcetur:mox ſeparantur fuligines , & tranſpirant in tracheæ bronchia , & langvis elutriatur in capillares ve nulaspulmonarias exſectione quartâf. primo. II. Interim cor ex diaſtoleelongatus,&mino ris redditus capacitatis ex reductione elaſticâmo tu ſyſtoles contrahitur, & capacior fit exratio ne geometricâperimetriæ juxta dicta diflertatio ne octava. Inquibus adhuc ſto , nec enim fa tis ſvadeor ab obfervationibus DominiDionyfii in Diario Gallico eruditorum ad annum 1672. ſcilicet productione per Diaſtolem capacius eva L : dere cor. Advertit ille qvidem primo per ſyſto lemdurius cor reddi extrinfecus: fedexhoc ni hil evincitur ; durities enim illa eſt ex eo quod in globi formam diſtendantur magis fibræ cor د dis acproindè extenfione tactui , & impulſui plus reſiſtant , quod ipſum cum internis quoque Abris compactis cum extimis eveniat , fiet utten ſæ magis plus ſpatii medium relinqvant. Oppo nit fecundo , fibras contractione ,& per ſyſto lem craffiores reddi , unde minor evadat media capacitas. Sed reponitur contrahi quidem illas ſecundum longitudinem ,diſtendi verò in orbem , undenon in ſereducuntur lumbricorum inmo rem. Obſervattertiò , fi cordis apex abſcinda tur inſerto digito in eum hiatum palpitantis ad huc cordis ſyſtole digitum comprimat idipſum experieris quovis in tubo dum conglobatur in ſphæram, quamvis indubitatèmajoremperimetri amacqvirat. III. Sedadſyſtolem redeo,quadumagiturutro queinventriculo corlegegravitationis,&circum pulſationis aut compreſſionis determinatur, utca pacitas major àcorde acquiſita occupetur eohu more, qui expeditus inagis,&inpromptueſtuteo influat: hujusmodiverò eſt ſangvis venæ pulmo to ſangvis per ramos aortæ afcendentes defera tur , poſtexcogitatas, præfertim& efficitas àviris eruditis machinas , quibus circulatio tota ſangvi nis ſatis accuratè exhibetur , quarum unam in DiarioGallico eruditorum ad annum 1633. de fcriptam reperies. Nimirum tùmadhibito ſipho niſmo in analogiam ,& pofitis veluti totidem fi phonumcruribus diverſis arteriarum (& fimiliter venarum )tractibus , atque portionibus diverſum in modumincurvatis,&inclinatis: tùm obſervata vicompreffionis &nifushumorumcontinuatorum, quilege equilibriifubinde mutati ob impetum im preſſumàcorde in proximam ſangvinis arterioſi portionem determinanturadeamineundamviam, quàminorſeobjicitreſiſtentia, idq;citraullam vim attractivam ut distinctam ab impulfiva , ut genera timalibiadnotavit præfertimdiffertationequartade mixtoinanimiſectioneſextade Magnetiſmo. V. Sangvinis arterioſi portiopræcipua, quæ a incerebrum, ibiqve perinnumerosminores ramos mentationem,cuicerebrumdeſtinatur.Quodverò ut in cæteris elaborando arterioſo ſangvinide nibus ,quid minusutile , & excrementitium, fed ſcilicet ſpiritus animalis , quem veluti ſpiritum , ſcendit tendit per amplum arteriæ ramum recta tribuitur ad fingularem percolationem , & fer ibi exfangvineſecernitur eâ operatione non eft ſtinatis organis , ſcilicet liene , hepate , & ve perfe&iffiunum,& quaſi ſanguinis quinta eſſentia aut flaminam , aut Etherem fubtiliffimum fubli mari aut fi mavispræcipitari ( exDiffertatione quinta ſectione tertia) in cerebro , ac fubinde recondi autejusdem in fibrillis, autventriculis ad ufuin enarratum loco citato idoneaprobabilitate ftatuitur. Interim verò reliqvus ſangvis per glan dulas cerebri percolatus , ac ſpiritu animali vi duatus in capillares venulas influit , ut indè per cavam veramaddextram cordisventriculumreve hatur . VI.Quiveròſangvisarterioſusdeorfumàcorde fer 1 Nanna 652 fertur,aut reda,autpoſtcircuituminlienemdefuit, Phyſica particularisde Corpore animato matumfibivendicantibus. Probaturitaqueprimòt ubinonfatisdumcognitouſuexdictis ſectione IV. perficitur : mox per arteriam hepaticam ( quæra museſtvenæportæ confufadiftinctionehorum va forum,utBartolinusobfervat)injecurſubit,quò e tiam ex aliis inferioribus corporis membrisſangvis recurrit,totumq;illudalluit percolaturqve,acbilem deponit: actandemperconvexam hepatispartem venahepatica,quæcavæportioeſtaddextrumitem cordis ventriculumrevertitur. VII. In renesperarteriasemulgentesſangvisil labitur , acpercolatione inglandulis peractaſecre toque ſeroper tubulos exfectionequartainfluitin venas emulgentes, qvæ venæ cavæluntrami. Pla cetveroWillifio non ibi meran percolationem, fedfermentationemquoquefieri ſangvinis immix Evidens eſt quotidietotamſangvinis maflamexno voaccepto cibo neutiquamproduci de novo ,nec heſternumtotumſangvinemamifſoſtatu,ac forma ſangvinis tranfmutari in ſubſtantiamanimalis: cum eniminter24. & 16.libras fitſangviniscopiahuma ni exBartolino &aliis;manifeftumefttantundem ſangvinis infingulosdiesinnemine generari.Ateft item evidensſubductocaleulo,quem moxreddam excordeperDiaſtolemquotidiecontinuispulfibus emittiplusquam24. libras ſangvinis: ergofangvis hic,quiexcordequaquedie effluittotus nonamuit eademdiead corperhepar,aut pervenas fubcla vias fabricatus de novo exnovochylo: Idem igi. turſangvis,qui ex corde exit facto gyro reditin cor: ſcilicetrevera circulatur ſangvisa circumfe to fale lixivialiin renibusadfervato. VIII. Controverfia eſtutrumſeparatio ſeri,qvæ rentia adcentrum. III. Hoc verò pacto initurcalculusſangvinis ex fit in renibus fit excrementum primæ vel fecundæ coctionis ut loquuntur:hoc eftnumfecernaturex chylo,antequam hicconvertaturinſangvinem;an corde quotidie profitientis in arteriam magnam: primòperfingulas Diaſtoles ex cordenonunatan tum gutta ſangvinis exit,ſed minimum femiuncia: veroexfangvinejamin corde formato. Difficile &plurimis auctoribus ftatuituruncia:ſedfacdrach enim videturferum totumpergereadcor , &inde mamejici : (quarum octo adunciam requiruntur) defluere poft multoscircuitus iturum per arterias Secundo ,pultus refpondens Diaftolæ cordis uno emulgentesadrenes: cùm enimquandoq;maxima in copia aquæ medicæ ebibantur, nec longopoſt minuto exobfervatione64.vicibus attollitur:hinc fingulis minutis primis 64. drachmæ ſangvinis ef tempore cumurinâ excernantur; ad cor illas pri mùmappuliffevixeſt credibile,nonmodo ratione longioris moræ,quæ ad illud iterpeti videtur; at fluuntin aortam. Tertiò perhoram (qvæ 60. mi mutis conſtat) 3840. pulfus dantur , & totidem potiffimumquodexindèdilueretureousq; fangvis, drachmæſangvinis effluunt:atque adeò24. horis, dievidelicet una 92160.pulfus dabit arteria, toti utnil ferèpræteraqvam perarteriasreflueret. For tè ductusadhucignotipræſto ſunt , qui ex lacteis immediatèdevehantabundantiorempræfertimſeri copiamadrenes. SECTIO VI demqvedrachmæſangvinisexilient, quæolingen taslibras excedunt: quis veròdicattantumfangvi nis quotidiède novo generari? Quartò fi affumas 20.libras fangvinisineffe humano corpori,dicen • dumeritexpræcedenti calculofingulisdiebus 40. De Circulatione Sanguinis. L E Onomineindefinens ſangvinismotus in telligitur, quoà cordetanqvam àcentro ad extremacorporis velutadcircumferetiam effluit , unde iterùm adcentrum refluat nunquam intermiffo fluxu, refluxuqve, eoque fatis veloci, quoadanimal vivat. Nonomnibusquidem veteri bus,fed plerisq; ignota &indicta fuitſangvinis cir culatio&recentiumquibusdamveterumauctorita ti impenfius addictisetiamnum experimentis licet exploratiſſima in dubium vocatur. Olim enimut plurimum creditum eft fangvinem totum moveri adcircumferetiamtùmpervenasex dextrocordis ventriculo,tùm per arterias ex ſiniſtro : Putabant enim utramq;effe venam,quæ exunoproducitur, utrainq; arteriam, quæ exaltero : quemadmodum vicibus totum fangvineın circulari ,&fingulisho ris unam circulationem,&plusquam alteriusdi midiamabfolvere IV. Probatur Secundò : Evidens eſtexperi mento,ſiſecetur arteria quælibet animalis;peream totum ècorpore ſangvinemefflueretumquiinve nis,tum qui in arteriis continetur : itaLaniones arteriam unam fecantcirca collum bovis adex hauſtienduin totum ſangvinem: atqvialiundehoc effe nonpoteft,quamquodtotus corporis ſangvis continuo ductu incorabeatpervenas,&excorde exeatperarterias, quarumunadumfecaturſangvis totus diverſis gyrisțin cor relapfus inillastandem totuspropellitur, &foras exilit : V. Probatur tertio : Experimento capto in initium fangvificationis ſtatuerant inhepate,unde deflueret addextrum cordisventriculum , exeoq; tùm per venam,utappellabant,arterioſain inpul mones,tumper ſeptum medium,quod perviumin hominibus etiamadultis imaginati funt in ſiniſtrum ventriculum penetrare,ibiq;elaborariin ſangvinem arteriofum:quibus omnibusoculatæ obſervationes, &experimentarefragantur . Conclufio. SanguinisCirculatio evidentia phyfica nititur. II. Arvæus MedicusAnglus præfenti ſeculo Hedenticul modi, aliis tamenperidemtempusinventionispri animali mortuo , cui ſi venam portam feces ,& intro per fiphonem poſtexhauftum ſangvinem immutas idoneum liquorem ; abit illein cavam, moxcirculatur perpulmones : hinc in finiſtrum cordis ventriculum labitur , ex quo per aortam intotum corpusdevehitur : ergòhujusmodiquoq; iter naturalimotufangvis peragit. VI. Probaturquarto. Si venam allegaveris ex trinfecus intumefcitverſus circumferentiam &ex tremacorporis ; flacceſcit vero &concidit cor & centrum verſus , ſecundum torrentis analogiam, qui injecto medio obice,&aggere tumet,& exun dat ex parte originis : ficcaturverò exoppofita : Evidensigitureſt ſanguinem pervenasàcircumfe rentiaadcentrumire;contraveròobſervatum eft adli Differt. XIV. De facultate vitali, &naturaliCorporisſenſitivi. adligataarteria incane velaliobruto fecto adhuc vivente; àparte enim cordis arteriatumefcit,quod 653 guis quam pervenas: ergo non utrobique eodem motucirculatur. Refp. dato antecedente, falfain fcilicet inde affluat perarterias ſanguis , adeoque circuleturattentoutroque fluxu. VII. Probatur quinto. Evidens eſtineffe val vulasvenæ cavæquibusimpediturpeream,ejusque portiones refluxus fanguinis adcircumferentiam: ergoper illasduntaxat fluitad centrum &cor, VIII. Opponuntexadverfo. Si daturhujus furæ venarum , &arteriarum capillarium daride extremas venas: alioquin explicari nequit gyrus i modicirculatio, anaſtomoſesquoque,&commiſ bent, quò ſanguis ab extremis arteriis relabatur in ifte: fed non extant,faltem obfervatæ nondum funt anaſtomoſes hujusmodi: ergoincerta eft ad huc fanguinis circulatio. Refp. universè quidem effeconfequentiam: noneftæquabilis motusutro bique; nam inprimitur à corde proximè in arte rias, ac proindejuxta leges impetus, motus remif fior eftinpartibus à corde remotioribus: ibitamen coadjuvaturpreſſione partium corporis,utquoque per initiavenarum : ubiquidemtardiusrefluit fan guis; in progreſſu verò velocius addito motu ex vi periſtaltica vaſorum. Quoad iſta obſervatum eſt in iis qui ſtrangulati pereunt arterias prorfus fanguine exhauſtas reperiri citius nimirum exillis elutriatoſanguine. SECTIO VII. DeNutritione, &reliquis ufibusfanguinis. obſervatas non eſſeanaſtomoſes, ſedinpulmoni- 1. bus deprehenfas. Cæterumcitra illarum opem peragitur ,& exponiturcommodiffune ſanguinis Circulatio. Experimento in primis conſtat fi bra Eduximusjam fanguinem adufus præci Dpuos, puos,quifuntConversatio, nutritio, & augumentatio corporisanimalis. Con fervatioinprimis vitæſenſitivæà ſanguine depen chium medium cuipiam abſcindatur, atque adeo capillares venæ , &arteriæ , quibus ineſſe poſſent anaſtomaſes auferantur; per reliquum nihilomi nus brachium circulationem peragi. Ea itaque facilè ficexponitur : Ex arteriarum extremis ef Auit diffunditurque ſanguis per totum corpus ac potiffimum inparenchyma, feu partes fibrasque carnolas, quæ exillonutriuntur, ut moxdicam : reliqua vero portio fanguinis percolata glandulis, &fudorealiisque infenfibilibus excrementisſecreta percapillares venas,ſubitadeuin modum,quoperfi bras radicumhumor,&fuccusalimentitiusdiſper ſusper terramplanctisconfitam, ex dictis differta tione ſecundafectione fexta: quemadmodumenim ille fuccus, ita fanguis ex analoga configuratione determinatur , ut in meatus venarum penetretac cedente quoque preffioneexplenitudine,&moti buspartium corporis, IX. Contra primò unam potius , quam aliam venam certisinmorbis ſecarefalubreeſt: perinde autem effet ex quacumque vena ſanguinem emit tere adıniſſahujus circulatione.Refp.quantaquan ta fit hujusmodi ſalubritas, quæ apud eruditiores Medicosnullius momentihabetur,in illudrefundi poteſt , quod fanguis certa vena emiſſus proximè preterlapfus fit partes corporis affectas, & morbi das ,ac proinde falutariter emittatur ne refuat incor. Contra fecundo. Siper venasfanguisadcorre Auit cum putridus quandoque fit, ut in febribus det: hincfitotus exhauriatur , eodem momento moritur animal,quodlongiufculotempore à nutri tioneproprii nominisceflare poffecitra ſubitane ammortemnegarivixpoteſt. Scilicetcirculatione illa opusomninoeſt,utvitaliavifcera inactu ſecun dovitæ&actuali motu,quo fine vita animalisutdi citurin actuprimo confifterenequit,perfeverent. II. Atnutritionem,cujus proximumelementum, &alimentum eſt ſanguis diù multumque creditum eſthacrationeperfici : Ex fanguine à capillaribus venis &arteriis inpartescorporisnutriendas effu ſo efformariſuccumnonnihillentum,quem dixere rorem, qui porro inviſcidumaliumſuccum abiret abauctoribusfuisappellatumcambium: huncquo que convertit intenacioremmaſſam ab iisdemdi Etamgluten: ex quopartes quæque corporis nu triendæportionemfibiidoneam &quafifapidiorem delibarent, vi ſcilicet attractiva, quapollere cre diderant partes illas. Sed aliaprorfus fuit anti quiffimorumtumPhilofophorum,tumMedicorum fententia, præfertim Ariftotelis , & Hippocratis, quivelidſenſere, quodexperimentis,& obferva tionibus indubitate captis veritate conftare mox deprehenfumeſt,vel certè nil iis difforme , ac re pugnans. III. Nutritio reparatio eft deperditarum parti um, quæ corpus vivens integrant : eaque per in trofufceptionemvitalem,&converfionem alimen tiproximiinaliti corporis fubftantiam. Ita peripa teticè rectè ſentitur: diſpoſitiones verò ultimæad corruptis infignem,&feftinatam infectionem cor diafferrettoties indieillácperfluens. Refp.eadem infectione, quam morbus affert affici quoque cor: non tamenadeò delicatum eſſe viſcus illud,utvi tiati quadantenusſaguinis appulſu ſtatimexanime tur, aut corrumpatur. Contratertio. Deſignari nequaquam poteſt ef fearix cauſa, aut finiscirculationis hujus. Refp. • effici , ſeu determinari à motu cordis,&arteria rum , ac totius quoque corporispreffionereliquis quemotibus. Finis vero multiplexeſt,tum utali mentumcommune cujusmodieſt ſanguisinſingu las partes proportione debita devehatur , tum ut adferveturſanguinis fluor, quem motus indefinens potiffimum tuetur. Contraquarto. Velocius agiturperarteriasfan hocipſumanalogæ ferèfunt, iis quæ præmittuntur planetarum nutritioni ex differtatione ſecunda I. nempe ex fanguine per infenfibiles arteriarum meatus incorpuseffuſovelratione loci, velanalo giapororum delabunturad quamlibet nutriendam partemcorporis fanguineæ particulæ ſimilares ma gis,&homogeneæ,atque congruentes, iisquæ ad hærefcunt fecundum analogiam minimarum ſalis aut aluminisparticularum , de quibus in loco dixi, quæquefimilibusaccrefcentes in cubulos , autexa gonos ſenſibiles concrefcunt. Reliquæ interim fanguinis particulæ heterogeneæ, & minimècon gruentes certiscorporis partibus , per harumpo ros nonfubeunt,nec inearumdemviciniaſiſtuntur, ſedaliò delatæ, adhomogeneasalias corporis par tes,putaoſſa,cartilagines&c.adhærefcunt, atque ita 1 654 ita fingulis corporis partibus alimentumidoneuap Phyſicaparticularis ponitur.II.Exreliquafanguinisportione quæminus idoneanutritioni eſt&rationeconformationis,& Mentoris in poroscutis,& cuticulæ a . e poteft,vel avolatperinſenſibilemtranſpiratione,velinſudores extillatfi prævaleathumor,vel infurfures& fuli gines cuticulæ extrinfecus accrefcit fi terreæ fic. cæque fit qualitatis. III. Quæ verò portio ſangui nisidonea utcumque ad alendum, ſedſupervaca neapartibus alitis ad quas appellit,eft,nec iisad jungitur; nifi interveniat abfceffus,&occurratdi verticulum, ubi fanguisilleveſtagnetexpotioriſal tem parte, &tranfmutetur in pus; nifiinquamid contingat per tubulos venarum capillarium con gruentes fubit,&meliori, ac vegetiori ſuiparte di minutus ad cor refluit acceſſu novi chyli &nova mixtione fermentandus. IV. Prædictistamenpo fitis nondum intelligitur nutritio formalis vitalis, nifi à peripatetico ſyſtemate recedatur: ſedultima duntaxatdifpofitio, quapofita confequitur utati vitatepartium viventium nutriendarum educatur, &emanetineaipfamateria,quam fuppeditantpar ticulæſanguineæ accretæ partialisforma certiillius organi, vel partis, quæ nutritur. V. Si brutum fit, educiturquoquepartialisparticula animæ &formæ fubordinantisjuxta dicta differtatione tertiaPhy ficæ generalisſectionetertia: quodfihomo nutria tur educta forina partiali determinaturutindiviſi bilis,& fpiritualis anima rationalis , quæ reliquum corpus animabat animet quoque novam particu Jamfui corporis eadem ratione, quae contrariore ſecta , & feparata parte integrantenonprimaria corporis humani, determinatur eadem animaut ceffet animaremutilatuın membrum neque inhujus locofit amplius. IV. Cum partes quæ exnutritione accrefcunt fubeunt in locum , & munuspartium corporis fui fimilium (nonquidemomnino,alioquin animalnon ſeneſceret)deperditarum nutritio eft: fin accre ſcant nullis priftinis partibus corporis deperditis, nec in earum locum fuccedant; fit augumentatio eounodifferens ànutritione. Dices adeps accre ſcit; nec tamenindeaugumentationem capit cor pus. Refp.accretionemillam noneffefunilispar ticulæ particularum ex quibus integrantes, & vi ventes corporis partes compactæ funt Adeps e nim eft excretio per glandulas portionis magis vifcidæ,& uliginofæquæ ſanguini ineft , quæque proindeminus aptaentumutnutriat,tumutabeat, refluatque ad venas; indeſubſidit circapartes vi ventescorporisveluti involucrum ad ufumtumfo vendarumillarum partiumtumallabentis ſanguinis acrimoniæ temperandæ. V. Terminimagnitudinis ,&augumenticorpo ris viventis optimè intelliguntur conftituti fingulis corundem corporum ſpeciebus exviformatrice, &feminali: allata analogia ex differtatione ſecun da, ſectione fexta; ubide augmentopomorum,& fructuum. Ut enim eoloco pofuimus membra namconveſtientempomuacceſſione ſucci alimen titii,& fubinde fermentatione internæ ſubſtantiæ fenfimdiftendi &amplificari usqueadcertostamen limites ftatutos pomorumincremento:idq;ratione plexus & fibrarum, quæporròdiſtendi,diduciq;ci fra ruptionem nequeunt. Quid fimile intelligere poſlumus in fingulis potioribus corporis animalis de Corporeanimato partibus; conveſtitas , & obdu&as videlicet effe fingulasmembranis certiplexus, quæ usque adcer, tumitemterminum augeri , extendi , dilatarique poffint; atqueadeoexindeterminum conſtituiin cremento vifcerum , &artuum fuis quorumque membranisobductorum. Neque repofueris mem branas hujusmodi nutriti perinde ut ſubſtantiam internam,atque ita citradiſruptionemaugeri,&di latari. Reſp. enimnutriti quidem, &augeri,fedra tioneprimigenii plexus, cousqueduntaxat quate nusparticulæ primigeniæ,&in nativitateacceptæ mutuononavellanturita utſtatumpriſtinum amit tant,& ufum: funtenim veluti trama&fubteg men illius membranæ quafi telæ cujuspiam vege tabilis. VI. Proprietates nutritionis precipuæ ex dictis conſequunturexponendæ. IlludinprimisArifto telis proloquium adnoto, potentiam ſcilicet nu tritivam non dormire, ſcilicet continuo animal nutriri quandiuvivit: continente enim circulatur ſanguis, ejusque particulæ, & fibræ idoneæ accre fcuntanalogis corporis alendi partibus : quemad modumcontinuo ex eodem corpore exhalantur excrementia effluvia. Hoctamen quoadfingulas corporis partes capaces nutritionis vix credide rim: utquoqueex fingulis aliquid femper abradi, &abire in excrementa, quodnutritione reparari debeat. VII. Quandiuanimalfinenovocibodegerepof fitpro variaanimalium natura, &indole obfervata exhiftoria naturali, quamhicnontexo , ſtatuide bet: quod tamenadprædictam nutritionis conti nuæ neceffitatemnonfacit:quamvis enim&homo peraliquotdies,& brutaquædampermenfes agant fine cibo,continuotamennutriripoffunt vel fucco glutinoſo, quielaboretur lentiffimè in chylum pro ximevel infanguinem: velexpeditiusexfangui nis ipfius mafia perexigua portio in nutritionem continuam abfumatur. Interim tamendilutove hementerſanguinedebilitatur calor naturalis ; & tandemexinedia deficit animal, tametfi ſanguinis copia adhuc in venis perſtet, ſed inepta adnutri tionem , utpote nullisferèreliquisſanguineis fibris, &partibusfulphureis: defectus quoque ſpirituum animalium,qui exinediainduciturmortem anima lis properat, & fortepotiorititulo, quam privatio continuænutritionis. Vill. Famesdeterminatur (eſt enim appetitus exdiffertationeſexta) vellicationeventriculi,quam creatabundans acor illuc profermentoconfluens. Hujusmodiporròfuccus in melanchonicis , &bi lorisabundaredicitur,quod impensèvocaces fint; utilitatetamen modica ,quoniam ratione ejusdem ſucciacidiquoilliabundant chylusminusrectèpræ pareturnecin ſanguinempræfertim fibroſum dein deconvertatur. Quæ quidem eſto veritate con fiſtant; conciliandaſunt cumdictis ſectionetertia ; quodfcilicetbilis, &felnoninventriculum, fedin inteſtinumjejunum influat: neque aciditate,ſedvi alkalica polleat. Sitis cietur pluribus decaufis, nempetumficcitatevelfaucium velæſophagi,tum ardoreventriculi tumfalſedine adhærente. Utrum fit appetitusfrigidivelcalidi difputatur : quodde finiendumcrediderim pro diverſaratione,&indo le cujusque corporis,proquediverfis caufis unde ſitis exiftit. IX. Vi Differt. XIV. De facultate vitali, &naturaliCorporisſenſitivi. • IX. Vitia nutritionis ſequentia recenfentur. I. Coctioprava in ventriculo ,quædiciturcacochy  III. Exhis efficiturmortem naturalem effecor pori viventi, ſeuceſſationem vitæ; cum tandem mia:quodfcilicetcibusprobè non fubigatur&dif folvatur, fed citius quam par eſſetemittaturper pylorumobacorem,quifibras follicitatventriculi, caſquedeterminatad eum motumexpulfionis. II. Ineptaquoque autmancain inteftinisfitchylipræ paratiofinimiumaut minusdiffolvatur, citiusque rectadefluatquam perlacteasdiverterepoffit. II. Exobſtructione quoque viſcerum, inquibus fan guispercolatione,&fermentationeperficitur,pu tahepatis, venum&c.vitiofa conſequiturnutritio, IV. itemexmalla ſanguinisjam vitiataaccedens denovo chylus corrumpitur. V. In malam deni que,&ineptamnutritionicibinaturam &proprie tates,quodfcilicetcrudus nimium,quod male re fpondens corporis alendi temperamento ,nutri tionis vitiumrevocandumeft. DeVita, & Morte. Itæ notionem dedi Theologiæ naturalis diflertatione prima ſectione tertia : repete quid vivere fit tum in actuprimo, inde tuminactufecundo,& tum ad hominis,tuinad brutorumvitamaccommoda. Quodad rempræ ſentemfacit, eſtdiverſahumanævitæ ætas,&pro portioneadfervata ceterorumanimalium, fcilicet intervallafuntquædam, quibusdatinguiturſpatium totum ab initio adexitum vitæ mortalis ductum, Recenfenturauteinhujusmodi: Infantia,Pueritia, Adoleſcentia,Juventus, Etas virilis,Senectus, tasdecrepita. Harum fingulis ætatibus propria eſt, &fingularis indoles,habitudo&temperamen tum, quoadftatum,&affectiones,proprietatesque omnescorporisviventis,atque fenfientis,de qui bushactenusin hacPhyfiologiæ parte pertractavi musenecvacatfingillatim periſta excurrere,quo rum caufasphyſicasfacilè ex prædictis perteipſe "reddideris. 11. Quoniam corpus fentiensex iispartibus coalefcit, quæperpetuo refoluuntur, & una cum excrementitiis effluviis abeunt: utcumexdictisfa tis liquet, tum expervulgata Santoriiobſervatio neàpluribusconfirmata,&aſſertà,quadeprehen fumfingulisdiebusex humano corpore per infen fibilem tranfpirationem excerni,ultra quinqueli brasattenuatæmateriæ. Fierinonpoteft, ut citra temporisprogreffuex totodeficiat, auttanta ex parte, qua minorfatisnoneſtadvitam conſervan dam,deficiatinquam fermentum illudvitale,ſenut chimici loquunturMumianaturæ,utjamnonpof fit idoneefermentare, quodexalimentis denovo accedit , & eousque tum partium ſubſtantiaturm plexus immuteturatquedegeneret;donecexinde tollaturcordis ipfius motus: fcilicetjam fanguisea qualitate,&plexunon fit,utfollicitare poffit, & determinare vim illius motricem intercipiatur quoqueſenſuumomniumufus : quoniamanimales ſpiritus vix ulli ex effæto& flaccido ſanguine eli ciuntur. Inhoc itaque ſtatu ceſſat animalis vita quoqueinactuprimo: inductioneenim&utdici turàpofteriorideprehenfum eft tuncanimal mori cuin velimpediturprorfus motus cordis, veluſus litor. omnium fenfuam omnino ,&perfeverantertol IV. Unde ſtatuesquænam vulnera corpori im pacta,& membrorum fectiones morteminferant, quæfecus: nonenim quarumvisdiviſiopartium à corpore,aut mutilatiomortaliseft ; fed illa quam confequitur alterutrum ex prædictis effectis. V. Fitquoqueexdi&is fabulofameffequamAl chimiſtæ jactantlapidis ſuivirtutem reddendæſci licet immortalis vitæ corporez : cum enim motu, &fluxu partium hæc vita contineatur , fieri non poteftopenaturalivelnefluant,&abeanteæ par tes,finequibusvitanonconfiftit : velutadveniant partesomninofimillimædeperditarum. VI. Signa,undeconjectari poffitutcumquevitæ longitudoablegatis ad fabulas plerifque ,duo ſta tuo : rectam difpofitionem partium corporis, & animitranquillitatem citra perturbationumexcef ſum. Exutroqueeniminducitur,&retinetur tem perics &æquilibriumeorum omnium, quæ ad vi tampertinent. Sedhæcquidemrelatèadmortem exreſolutioneutdicitur,atque uno duntaxat ſe necautismorbo obeundamintelligenda funt: cum enimvita mortalisincertis eventispateat,quorum innumera fingulis imminent ; ex recta corporis animique conftitutione vitæ diuturnitatem augu rarinemopoteft. SECTIO ΙΧ. incommodum & detrimentum corporis animalis I. quotidiana hæcpartiuin quoque ſubitantialium ,& integrantiumjactura,&diminutio contingat : fup plet quidem his nutritio continua,ſed inæquali& DeSanitate, &Morbis. OſtremamPhyfiologicontemplationeiniſta P poftulant,quæprima facultatis medicæ can didatis propofitaeſſedebent,utfertprolo quium: ubidefinit Phyſicus incipitMedicus. Sa diſpari compenfationepro diverfis animalis ætati bus. Univerſim loquendoufque adannum vitæ vigefimum quintum inita comparatione acceſſio exnutritione fuperat jacturam prædictarum par tium: in ætatevirili æqualelucrum damnoeſt: fed moxvergente ætate potius eſtdamnum,&detri mentum,idquenon inodoquo admolem, verum etiam quoadqualitatem , & ſubſtantiam: abeunt enimprimigeniæpartes,&verè humanæ,quæve lutipro trama& fubtegminecorporis,ejusquepar tium erant : adveniunt verò extraneæ , &veluti alienigenæ , diffimiliqueplexuconnectunturvifce ribus ,&artubus, acdenique minusaptæ adſtatum vitætuendum. nitas animantis bene definitur. Rečta difpofitio totius corporis adomnesanimalisfunctionesna turalesexerendas. Pofita autem eſtilladiſpoſitio tuminidonea conforinatione, & plexu partium etiaminſenſibilium , quibus animale corpus inte gratur,tum inoptimo temperamento opportuno tumfingulispartibustum toti. Ubi ſtatim adnoto primarum,&elementariumqualitatumtemperiem idoneam ,uthumorumquoquemixtionem aptam juxtaGaleni affeclasinnovemgradus planèdirimi, dequibus illud ſaltem exploratum peripatheticè effedebet,temperamentum ipſumfcilicetnoneffe qualitatem diſtinctamab iis primis,fed illarumdun taxatmixtionem,&plexum. II. Mor 656 II. Morbus contra definiturPravadifpofitio, Phyſicaparticularis de Corporeanimato cujus ratione quadamfaltem corporispartesin epta evadunt adfuas naturalesfunctionesexe rendas. Quodipſuminduciturvelexprava con formatione certarumpartium ( isque dicitur mor busdiffimilaris),velex intemperiehumorum,qui morbusfimilaris appellatur, quique cunctas fere partes, totumque corpus corripit,&àfunctioni busſuisprobèperagendisprohibet. III. Noneſtanimusmorborum iliadem hicte xere,autcauſas fingulorum expedire , & remedia deſignare: eum duntaxat pervulgatiffimum mor bumàreliquis omnibus raro abjunctum,poſitum que inextraordinaria corporis inflammatione,fe brim ſcilicet, operæ pretium reorad cauſas phy ficas revocare , cum exinde tum corporis huma ni , tum ſanguinis circulationis cognitio amplius conftarepoffit. IV. Si eveniat (quodattenta ſentientis corpo nemobtinent hujusmodi affectiones, ſedpluries circumactoſanguineperdurant,donecfcilicetpor tio illa vitiata immixtaque fanguini retineat , utfic loquar, viriditatem fuam, neccontrahatdiſpoſitio nes,&qualitates , quæ petuntur ad effervescenti am,&rarefactionem. Tuncverò inmoremligni viridis ardoremconcipit,& fupra reliquum ſangui nemfervet. Undeomneseæ affectiones,& ſym ptomata profluunt,quæinfebriumardore, feuPa roxyſmoobſervantur. IX. Scilicetpulfus elatus magiseſt,&velocior: quodfrequentibus,& validioribuscorvibrationi bus agatur. Calorvehemens totocorporeinten diturex eo, quodcitiffimèexcurratſanguisperar terias,adeòque perviamminusfrigefcat. X. Spiritus animales in cerebrocopiofi procre antur: undemajorcorumaffluxusincorporis par tes :hincdifficultasdormiendi ,& vigiliæex febri bus (nam fomnusex differtatione quinta ſectione ris conftitutione plusnimium eſt eventù facile) in corporis idoneaparte ſanguinis , authumorum ſanguinem comitantium portionem,quacumque tandemexcauſaretineri,ſtagnareac concrefcere, &ibidemtandiùhærere,ſcilicet antequam extilla re incipiat , & reliquo ſanguini, qui circulaturad jungi; donec excerta fermentatione fic immute tur,&corrumpatur, ut qualitatein contrahataffi nemviridi ligno, quod projectum in ignem prin cipiominusdifpofitum, & idoneumadinflamma tionemeſt,ſedaliquanto temporepoftluculentius ardet ligno ipfo arido: nondiffimiliterfanguis, aut humor hujusmodireſtagnans initio minus idoneus fit ut calefcat, & rareñat quam reliquus ſanguis: mox veròaddita nonnulla fermentatione impen ſuus incalefcat,&turgeat. Analogiam verò,feu potiusconfpicuumexemplumhujus ipfiushabesin Apoftematis, abſceſſibus,atquevulneribus,inquæ ſanguis confluit,reſtagnat, ac computrefcit, unde moxfebrisconſequiſolet. Hincprudentercolle gere viri eruditi ,non abſimilem originemeſſereli quarum quoque febrium, earum faltem, quæ di cuntur intermittentes. Porrò cotporis illa pars, in qua reſtagnat vitiatushumor dicitur focus fe bris. V. Lapſutemporis infectus illehumorextillare incipit,& immixtus cumfanguine circumfluocor diillabitur, acprimòpro indole ſuaminus calefcit, actumet. Hincminorescietpulfustumincorde, tum in arteriis. Quaporròdecausafit ,utinitio prædicarum febrium debilem , & infrequentem pulfumedatarteria. VI. Hujusmodi itemcumfit ſanguisarterioſus, ſeuſpiritus vitalis; perfluens corporis partes mi norem in iiscaloremexcitat : inde frigus febrile, atque una nonnunquam fenfusquidamvelutipun &ionis toto corpore : nimirumparticulæ afpera tæ&vigentes morbidiſanguinis infibrasnervorum eamaffectionem inducunt. VII. Inhoccorporis ſtatu qui vocaturfrigoris, velacceſſus febris perpaucigignunturſpiritusani males : inde qui ſuperfunt irrequieti percurrunt nervos ,&mufculos,&interpolato fluxu incerto. queferuntur: exeodeterminaturmotus ille inor dinatus & frequens fibrillarum,unde eſttremor,& horrorfebrilis. VIII. Nec verò perunam duntaxatcirculatio. quinta ex oppoſita ratione conciliatur) : capitis quoquedolor exfibrillis turgidis nimium,&tenfis exiftit:&deniquetoto corpore importunusqui. damſenſus ſeu facultatis tangentis affectio perfe verans , & attenta ex abundatiore ſcilicet allapfu ſpirituum. X1. Cum fpiritus illipercerebri fibras inordi natèferuntur, fipenetrent ad tractum phantalima tuum,&fibrasphantafmatisinſculptas (ex di&islo cocitato) incompofitè afficiant; inducuntur de liria ,&phreneſisjuxta expofitionem datam co demloco. XII. Si diutiùsſtatushujusmodiperduret,fit ut fanguinis particulæ,quæ nutritione in ſubſtantiam aliti abire deberent ob velociorem impreffum iis motum hærere,&accrefcere partibus nutriendis nonpoffint: alla vero ex parte cumexcalorepa teſcant amplius pori , per eos aditus exhalantur majori copiatumalimentitiæ particulæ, tum abra fæ expartibusalendis: hinc maciemfebris longior inducit. Ceſſat febrispoſtquamhumor ille vitiatu idoneaexcoctione tandem mollitus, atque confe ctus in fuligines , vel fudores vel aliaexcrementa converfus abiuerit , quas criſes Medici vocant. Quodfiineodemfoco,velalibi relictum fueritfer mentumadnovamcorruptionem,utinvulneribus, &ulceribus evenit , ac novus fubindevitiatushu mor defluat in venas , iterum febris accenditur; quod quidemvelcontinuoAuxuelſepoteſt;unde febres continuæ:vel interpolatoperunum, autal terum diem: &febresintermittentesfunt. Siper tresdies nildefluatdiciturquartana: fiperduos eſt tertiana; fi diebus fingulis quamvis noncontinuò fluxusfiat,appellaturquotidiana. Quodfivigente unafebrirecens ex foco extilletur fluor, novam que periodum ordiatur , fiet febris continuadu plicata. XIV. Hagenus dicta ad febres , quæ dicun tur acutæ nonpertinent , ex quarum genere est maligna : harumà fupradictis difcrimeneſt,quod vitium in ipſa maſſa ſanguinis delitefcat nonali unde adveniat velut ex conceptaculo & foco. Sediſtaalterius funtdiſquifitionis, & medicorum propria, quæ dum indicamus potius , quam ex pendimusuniverſe Phyſiologiæ exitum nacti ſur mus. THEOLOGIA NATVRALIS SEV SCIENTIA DE SPIRITV,ET INCOR POREIS. Dultimumſpeculationis humanægradumenitimurundèaltiusMens noftraavolare nonpoffitalisfuis:adſcientiamvidelicetdeSpiritu& rebusſecretis à corporeadſpiramus : poftquamde corporeis rebus ſcientiam deſperavimuspotiusquàmexegimus. Temerarius profe &òconatusvideripoffitveſtigaredeiis,quæultrànosatqueMundum corporeumfunt cumipfeMundus&ipfimetnobispenèfimusincogniti, (utolimvirſapiens effatus eſt;) Attimoreshujufmodi facilèabſolvit velIndus ille,quem(utapudEufebiumlibro 11. præpar.Eva.Ariſtoxenesait) Athenas profectum&cum Socratecollocutumfuperrephiloſophica,adreſponſaSocratisriſiſſe &dixiffeferuntneminempoſſe rectè res humanas& corporeas intelligerequiDivinas igno ret&incorporeas : Sicalii,ſicomnesſapientiæamatores ,quorumcommunifuffragio illudſtatutum,hominemad ſpiritualia multòpotius factum formatumque eſſe quam adcorporea&caduca: acproindèſeipſum longèapertiusclariusq; intelligereexprin cipeſuiparte,Animoſcilicet,quamexmaſſa&moleillaquacorporeisaccenfetur. Por rò ſcientiamhujusmodiàſummo illo SpiritudedutaappellationeTheologiamdixere priſci Sapientes;re&èaddideris naturalem,quofuumTheologiæ ſupernaturali ſerve tur ex faftigiodifcrimen : necverò difplicent qui Metaphyficam quoque nominant , modoeamdiftinguantà reliqua Metaphyfica ,quamdiftributamper fingulosannos ferètranſegimus,totaqueeſt inillis enucleandis,quæcommunia funt& cogitatione quodammodòavulſaàSpiritu&Corpore, DISSERTATIO PRIMA. I.. Deſubſtantia ſpirituali generatim. Vid ſpiritus , quid ſubſtantia ſpiri tualis fit;atteſtanteAuguſtino cum plurimis, fælicius intelligit animus , dumſe ipsŭrecogitat,quàm cætera quæcircumftant corporea cogita tionepercurrens; ficenimquafiexperimentode prehendit:Spiritum effe vimquandamcogitandi, memorandi,judicandi, volendi, nolendi&c. Hu jufmodienim ſeipſum eſſe animus advertit : quid nempèplanèdivinumabomnicorporeo &exten ſoomninodiverſum : atque hæc intelligiteodem ferèlumine,quopercipitprimaprincipia,ſeuquo cognofcit ſeexiftere, quodutpateat: II. Effatum exDionyfio Areopagita celebre eſtdediv.nom.cap.7. Deumtriplicimethodo,ſeu viahumanitus intelligipoſſe,videlicetviaAphare ticâ, Analogicâ, Energica, hoc eſt viaremotio nis ſeunegationis ,via proportionis,&via opera tionis. Nondiffimili methodo pergendummihi puto adinveſtigandam ideam ſeuconceptumfor 0000 malem R. P.Ptolomæi Philoſophia, 658 malem ſubſtantiæ ſpiritualis generatim confidera Differt. 1. Theologia naturalis tæ. Recoleexdiffert.31. Logicæ ſect.7.num. 9. IV. Statim addo perſtando in eodem para digmate : fi illud ipfum quodpoteſt ſubſtantia quid fit perfectio fimpliciter fimplex ? quæ nimi hujusmodi fitquoquefecundumſe meliusquamid rumeſtmelioripſa,quamnonipla: &confidera quod multitudopoteſt ex quaconfiftit ſubſtantia to corpus vel unum fingularevelingenere,illud corporea &corpusphyficum ; profectojam illud que informalitates divide : quod ubi peregeris, noncorpus ex capite etiamoperationisperfectius clarè & diftin&è intelligesperfe&ionem effe fim erit quam corpus. Hactenus viaremotionis :viam pliciter fimplicem hanc formalitatem ensſeures, operationis& energicamfic ingredior. quia melior eſtqua nonensfeunihilfubquacum queratione. Itemperfectionem hujusmodiquo V. Operatio illa , quæ ſolaconvenire poteſt fubftantiæ non corporeæ alia effe non poteft, ut queeſſe formalitatem ſubſtantiæ,quia melior quo clarèquoqueintelligo, præter eamquamexperior que ipſaquamnonſubſtantia: hoceftvelnihilvel inme ipfo cum cogito verum pulcrum , & amo accidens quodmodificatioſubſtantiæ eft : indubi bonumvirtutis. Sicponoadtollendamtricamde tanter enim melior eft& eligibilis magis objectiva imaginatione:fedhicduo diftin&è& clarè intelli illa denominatio primaria cujusque rei, quæ fub genda funt. Primum,quodillaoperatio eſſe non ſtantia dicitur , quæqueut fit nullo indigetfulcro, poffit proprietas corporis. Secundum , quod il fedperſeſtat; quamdenominatio ca fecundaria laeadem fit fola&propria & effentialis operatio quæ dicitur accidens , quæ vel naturaliter vel ef ſubſtantiæ,quæ eftnon corpus. ſentialitereſſe nonpotestquin alteri infit &per il ludalterum ftet. Itaque fialiquidcogitem quod fit VI. Primumficconficio:facme operationem illamexercere :videlicetintelligere e.g.hocprin ens & fubftantia præcisè ; perfectionem fimpliciter- cipium morale melius est eſſe mifericordemquam fimplicem præcisè cogito : atque hactenus per viam proportionis ſpiritum veſtigavi: confequitur viaremotionis, feu aphæretica. III. Nam ad formalitatem corporis ſeù diffe rentiam ejus cum devenero ; clare intelligo illam non eſſe perfe&ionem fimpliciter fimplicem, nec meliorem quam omne non corpus : eito enim me lior fit quam illud non corpus quodeft accidens velnihil : ſtatim tamen adverto primo dubitare faltem me poffe utrum aliquod aliud non corpus eſſe poffit præter illa duo , ac utrum perfectiusfit &melius quam corpus ? Moxpenitius idipfum examinans exiis quæ didici in Phyfica quoadcor pus phyficum , ejusque proprietates : nimirum quodcorpusinftatufibinaturaliterdebito fit quid impenetrabile,exigitive faltem extenfum, figura tum, ex pluribus partibus conftans , principium &radix corporearum affectionum fenfuum no Arorum; deprehendoſubſtantiam finehujusmodi proprietatibus effe meliorem: ratio eft quia pro prietates illæ vel omnes revocanturad motumlo galem vel neceffitate naturalicum illo nectuntur: prætereàextenfionem partiumintegralem&divi fibilem petunt , per quarum effluvia&feparatio nem & quafi eiaculationem determinent inotum localem in alioitidem corporeextenfo&compa / to expartibus integralibus. Si itaque ſubſtantia fitcarenshujusmodi partibus, fimulqueprincipium fit&radixin ſtatu fibinaturaliter debito operatio nis , de qua poftea: ita utaggregato partiumnon conftet,necfuiparticulasàſe ipſafejungerepoffit; ſtation intelligo ſubſtantiam hujusmodi eſſe magis unam,magisque ſecontinerenec diffluere,&clarè videoquid melius effe, quam corpus, quod juxtà celebre effatuinPlotini: Apoftafiammaximamfa citàConditorefuo: hoceftab Unocum exmulti tudineneceffario coalefcat :unde entiumimperfe Aiffimum eft , quonilvilius menteconcipi poffit. Etenim juxta ideam quamde uno&multitudine animus habet, dignofcitmeliuseſſe cæterisparibus unumomninòindiviſum finepartibus etiamrefpe Qu habito ejusdem effectus quam multitudinem : eg. Ducemunumquiſeſolopoffitidtotumquod integerexercitus præſtare poteſt, evidens eft quid melius effequamexercitum, crudelem: veritas pulcra eft , cujus oppofita fal fitas deformiffima: melius eft effe cruderemquam mifericordem. Ut hujusmodi idea objectiva ; fic ejus perceptio , feu mea operatio & intellectioeffe non poteitquid corporeum trinè dimenfum, aut operatio & modificatio corporis trine dimenſi : ratio eft quia operatio hujusmodi ideamfui ex hibet difanillimam calori, fapori , colori ,duri tici &c,longè majoti diffimilitudine : hoc eft re motiorigenereabomnibusillis difcrepat, quam illa inter fefe : omnia enim illa & fiquafunt alia hoc velutigenere continentur modificarefubstantiam extenfam divifibilem figuratam & illi ineffe: adeoque fingula illa nii aliud funtquam affectio &modificatio quædamextenfa , menfurabilis, di vifibiliter compotita ex pluribus particulis , figu rata ex difpofitione illarum particularum locali, ita ut particulæ illæ ex quibus componitur ſejungi poffint mutuo : hæ enim proprietates tùmfub itantiæ corporeætum omnibus ejus affectionibus neceffarioinfunt. Atin hoc veluti genere &com plexu proprietatum clarè intelligo neque verita temillam pulcram neque ejus perceptionem con venire:longius enimdiftat utraque illa à motu lo cali & figura, quamdiftetcoloràſapore: attamen incaloreformaliterſumpto nifeſt ſaporisitem for maliter fumpti: ergo operatioilla&perceptionon poteft effetanquam à principio & caufaacorpo re , quia corpus præftare nonpoteft nifi opera tionemquæparticipet degenere prædicto &pro prietatumcomplexu. Secundum quoddeclarandum fufcepi, nimirum operationem ſeù perceptionemillam ef fentialiter convenire omni & foli ſubſtantiæ incor poreæ; fic expedio : operatioillaeſt melior quam omnesoperationes corporeæ: ſubſtantia item in corporea exnu.3. eſt melior quam corporea: con ſequitur , ut illa operatio fitproprietas hujusmodi ſubſtantiæ : quod tam evidens eſt quam patet niltertiumeſſepoſſe ſubſtantiale,quod nequecor poreum,neque incorporeum fit :&quàm manife ſtum eft operationem illam habere proportio nemomnemcum eaſubſtantia utiexnum. 3.&6 conftat : nam ficut ſubſtantiaillaper remotionem corporeideprehenſaeſtmeliorjuxtà nu. 3. ita hæc opera De fpiritugeneratim. operatioſimili proportione melior fit&exhibetur  dagandas : fedantea noto denominationes iſtas juxtanum. Itaexnotitiaexperimentalicorporis,item que experimentali fuiipfius fuorumq; actuumani madverfione mens humanaconceptumideamque objectivamſpiritus fibicomparat. Nonnihiltamen adhuc obfcura eſt hujusmodiidea: quareadden dætres accommodatiffimæ analogiæ : ut enimlo quiturAuguftinus (7.deTrinit.cap 1.)ſtatim(cum ſpiritalia cogitantur)se opponunt caliginesimagi numcorporalium&nubila phantasmatum ,& perturbantferenitatem,quæprimo ictuinmente diluxit cum dicerem,spiritus , vel etiam veri tas , lex , ars , ſcientia : Prima igitur analogia ex codemAuguftino acceptainrepentinaapprehen fionehorumobje&torumveritas,lex,ars,fcientia proponitur: cum enim ifta primo cogitantur ſere nitas quædam& claritas in anima affulget codem teſte,quæ mirificè ideam ſpiritus in nobis excitat autilluſtrat: nil enimtuncextenfionisautimpulfio nis, aut integrantiumpartium in iis objectis appre hendis. Quod fi fingas artificem quodammodo arte animatum& fimiliter ſcientiaDoctorem,lege Principem ; intelligis non aliter præfentem eſſe poſſe artem artifici nec aliter illum animare aut aliam vim afferre , quam exhibendo exemplar & ideam artefactorum , & inclinando &quafi im perando de rectè conftruendis artefactis : ete nim habitus artis continentur idea operis ( jux tà differt. 2. phyficam de caufa ideali) & præcep tis deartificio: præſtat ſcilicet cognitiones practi cas (juxtàdiffert. 39. logicæ ſect.1.) : hincautem analogia capitur ad ſpiritum & animam ejusque operationes exponendas : fic enim deprehendis intelle&ionem feu cognitionem eſſeideam ipfam formalem &quafi imaginem: volitionemveròeſſe præceptum & imperium quoddam actuale. Se cunda analogia ducitur ex fubftantia corporea: ut enim in corpore aptitudogeneralisduplex eſt, figuræ &motus localis;itain ſpiritu intellectionis &volitionis: illa eſt modificatio quædam& confi guratio ſpiritualis ; unde dici foletimago objecti: volitioverò eſt motio& inclinatio ſpiritualis ad bonum ut motus lationis eſt adlocum. Hincſta tim intelligis, ficuti eſſe nonpoteft corpus , quod extendinonpoffit& figurari autmoverilocaliter; ita eſſe nonpoſſe ſpiritum qui intelligere & velle nonpoffit:hoceftquieffentialiternonintellectivus &nonvolitivus fit. Tertia demumanalogíape titur ex corpore, utprincipium eft motus&quie tis ; fic enim rectè dicitur ſpiritus principium in telligendi& volendi ex eoquodintellectio fitmo dificatio quædam per modum medii autviæ ad terminum:volitio verò &delectatio fit terminus, quies,& ftatus. IX. Hinc veluti regrediendo clarè percipio animam rationalem ſpiritumeffe : hoceſtqualem ànum.3. defcripfi : quia ejus operatioeſt incor porea &melioromnicorporea,quænullius cor poris proprietas effe poffit. SECTI0 11. Spiritus proprietates. FXidea objectiva hactenus expofita ſpiritus reliquas proprietates deduco triplicem ean dem infiftens viam Dionyfianam ad fingulas in negativas incorporeum , immaterialecum fimili busvocetenushujusmodieſſe; reenim ipſa&ob jectiveprorfus poſitivæ funt:illarum veròoppofi tæ&antithetædenominationesgrammaticaliterli cetpoſitivæ,objective ſunt negativa: illæ enimpri mæperfectionis exceſſum, iſtæ defectum hoc eſt negationemdeſignant,utexdicendis de analogia entis clarebit amplius. Itaqueex proprietatibus ſpiritus : I. Eſt ſubſtantia inſenſibilis , quia partibus & particulis caret quas moneat localiter,&difponat utopuseftadmodificationem& accidens quodli betſenſibile determinandumpotiffimumjuxtaAri ſtotelis do&rinamdemotibus&actionibus corpo rumpofitamlib.8.phyf.cap. 10. &ànobis inloco expoſitam. 11. Eſtſubſtantia inſenſitiva propter eandem rationem. 111. Eſt indivifibilis ex ſect. 1.nu.3. itautchi mera fit fpiritus diviſibilis , ſeu totum integrale: ratio eft quia particulæ ejus integrantes totidem effentadæquati ſpiritus ſeutotidem principia adæ quataintellectiva&volitiva , quia fingulæ totam , quanta eſt,eſſentiamſpiritus haberent : præterea operatio refpondens ,ſcilicetintellectio &volitio, diſſonat extenfioni plusquam invicem repugnent quoadidentitatem auditio& vifio ex ſect. antec. num.6.fimiliter igitur principium illius operatio nis, ſcilicet ſpiritus. IV. Spiritus eft in loco, & localiter movetur, mirabiliter tamen & ferè ineffabiliter ex alibi dictis ubigeneratim deloco. V. Eft penetrabilis naturaliter cum qualibet alia ſubſtantia ,quia impenetrabilitas eſt vel diffe rentia ſpecifica vel proprietas quarto modo fub ſtantiæ corporeæ: perfectius idemeſt penetrabile, quam impenetrabile ut patet faltem exeo ,quod cumImmenſitate effentialiter identificetur pene trabilitas. V. Eſtincorruptibilis& deſtruibilis tantum (fi infinite perfectus ſpiritus non fit) ex libitoAu thoris ſui : utexPlatone differ.1. deMundo.n.21. Univerſum ipſumcorporeumpariter indeftruibile dixi : quod unâ eâdemque ratione conficitur : nulla enim eft caufa diffolutiva neque intrinfeca neque extrinfeca tum munditun ſpiritus præter Deum: clariustamen hoc ipfumdeſpiritu patet, quipartes nonhabetexproprietate tertia , adeó queab intrinfeco refolvi nonpoteft aut diſtractus localiter aut alteratus intrinfecè quoad partium diſpoſitionem:fednequeab extrinfeco,quiacon trarium fpiritui agens & caufa effe nullapoteft : velenim hæc corpus effet;&agere hocnonpoteſt niſi per motum localem faltemcomitanter ad de ſtruendumquodtotum eft integrale: veleſſet ſpi ritus alius ; atque hic vel ſummus,&infinite po tens,& huncſcio annihilare poſſe ſpiritum utpo teſt creare;ſed finitus ſpiritusutcreare nequitex dicendis , ita necannihilarepoteſt. VII. Spiritus eſt eſſentialiter vivens & vita: itaut ſpiritus non vivens chimera fit , quia effen tialiter eſt intelle&ivus & volitivus ex diais : fed hoclocoideam&notionem vitæ per occafionem expende. SE 00002 660 1. A Differtatio I. Theologiæ naturalis. debito. Alibi diſquirimus(diff.1.decorporeanim) utrumhæcdefinitiounivocè , vel analogicè com prehendatquamlibetvitam actualem:fatinpræfen DeVita. Dmiſſa diſtinctione vitætriplicis : nempè د fpiritualis quæ diciturquoque intellectua lis , & corporeæ , quæ infenfitivam &ve getativam diftinguitur : item fubdiviſis fingulis in vitam in actu primo, ſeuvim vitalem proximam: &in actu ſecundo , ſeu exercitium actualevirtu tis illius ; in primis quid fit vivere vitam ſpiritus ex nobismetipfis recogitandodiſcimus: nimirumvi vensintellectualiter ille eſt,qui est conftiusfui, inde contentus : hoc eft reflexionem & animad verſionemexercitam& praticam ſecum affertea modificatio fpiritualis , qua vivit in actu ſecundo ſpiritus. Hoc enim potiffimum eft criteriumvi ventis intellectualis : quod apertiffimè intelligo brutis non ineſſe cum deprehendam in me ipfo dormiente ,vel fomniante non effe : qui ſtatus eſt ſimillimus , vel etiam perfectior (utalibi exami no ) conditione & ftatu butorum , corumque vita. Etenimconfcientiamillam, feu animadver Honem& reflexionem mei, ſtatusque &modifi cationis meæ , quam habeo dumvigilo,dignoſco experrectus à fomno &fomnio, menon habuiffe fomniantem. Attamenfomniansvivebam nonvita quidem intellequali exercita & in actu ſecundo , ſedvitâ aliâ exercita , & in actu fecundo : quam tamenplantis non ineffe deprehendo , dum com paro fomnum finefomnio , &fomnumcumfom nio:dignoſco enimexercitium illud&vitamtunc non ineffe in dormiente &nonfomniante: hicta menpoftremusſtatus fumillimus eft(&quidemali quando perfectior ) ftatui viventium plantarum. Hujufmodi itaq;experimentali comparationedis criminatriplicis vitæ confequimur : quodfiaddam experientiam objectivamdifcriminis interdormi entemfinefomnio&mortuum ; vitæ &non vitæ notionemcommunem clariffimè intelligo : per ea videlicet,in quibus difcrepat mortuusà dormiente. Undè ex fenfitivis &phyficis veluti per inductio nemad hocveluti genus (aliquantò tamen remo tius ) vitamrevocari deprehendo : nimirum age re:undeex paræmia quoque vulgatum eft illud, vivere est agere,feu uita in actuſecundoeſt actio: verumtamen cum cadavera quoque nonnihil a gant putrefactione faltem & fermentatione: item gravia cùmferuntur deorsum ; propterea actio quæ viventis eft, petit utemanet ab Endelechia principii fui, hoc eftveluti obredundantiam exu peretex perfecti-habentia rei viventis ; propter eacommunitervitadefinitur: motus (hoceſtactio phrafi ariftotelica ) ab intrinfeco & immanens velper unionem,velper identitatem reiconsti tute inſtatu non violento , ſed connaturaliter tiarumeſtnoſſeeamaccommodarinonpoffe rebus illis, quæ metaphoricèviveredicuntur,utargentum vivum, aquaviva: neq;illis,quævidenturagereim manenter, non tamen agunt, ut flamma quæ oleo nutritur,hoc eft novamflammam exoleo colligit ſucceſſuraminlocumflammæprioris,quædifflatur: (exdiff.de igne) nequerebusillis convenire , quæ inſtatuviolento agunt utconnaturalem acquirant ut faxumdumfertur deorsum. II. Vita in actuſecundonon eſt quidemmo tus localis inullovivente, ſedexea vita conſequi turmotus localis : v. g.vegetatioplantæeft actua lis vitalitas (fenfu peripatetico) ; hanc confequi turattractio fucci nutritii : hoc eft motus localis quo contigua corpufcula moventur & plantæ ad junguntur. Imaginatio & appetitio animalis mo tuslocalis noneft; eamtamenutramqueconſequi tur motus localis , aut corporistotius , aut partis ejus , aut quodpropius , ſpirituum animalium& indefibrillarum ,exquibus nervi,& mufculi con ſtant exdiſſert. 6. &c. de corp. anim. fic quoque intellectio , & volitio animærationalis actus ſpiri tualesfunt: non verò motus localesaut animæ,aut corporisuniti, aut hominis totius : volitioneta menelicita imperante(utdicitur) motumlocalem brachii,vel pedis , determinaturhujusmodimotus. Atqueidemferèproportione obſervata dicendum de angelica volitione per quam Angeli corpora movent illis penetrative, aut aliter præfentia. Ex his porrò ſi aſſurgas advitam ipſamDei Liberta temque divinam in actu fecundo advertes ab illa quafi imperante determinari non merum motum àlocoinlocum entisalicujus , ſed motum rerum creatarum exnon effe ad eſſe: dixit, enim , & factafunt. III. Ex dictis fluit: nonomne corpus effevi vens, viventemtamen eſſeomnem ſpiritum : quia corpus eft aggregatumex particulis,quæ innume rabilibus modis diſponipoffunt, adeóque tali dis pofitioneut fitorganizatum , &indeidoneum ut vivat , vel inorganizatumineptuinq;ut fitvivens: evidens autem eſt plura corpora effe inanimata. Atfpiritus cùm fit ens indiviſibile , capax noneft hujufmodidifpofitionis , aliundè verò effentialiter eftintellectivus& volitivusex fect.1.nu.6. Porrò intellectio &volitio eft vitaſpiritus in actu ſecun do,quiaeſt actio neceffariò immanens,& exEn delechiaintellectivi promanans: clariffimumaliun deeft neminemalienaintellectioneintelligerepoffe utnequealienaſeſſioneſedere:necitemintellectio neextrinfecus infufautneque ſeſſione ſimiliter in fuſaſedere quispoteſt. ! : DISSER De exiftentia Dei. De exiſtentia ſummi ſpiritus nempeDei. 661 pellari foletillatio àpriori vel pofterioriprioritato I. SECTIO PRIMA. Vod Dei nomine genus huma num univerſim intelligit illud definitionominiseft : quamex Tertulliano contra Marcionem cap. 4. repono: quidfitDeus quantumhumana conditiodeDeodefinirepotest fic definio quod & omnium confcientia agnoscit, Deumfummumeffe, magnumineternitatecon Aitutum,innatum,infectum,fineinitio,finefine: quibus ex verbis atque fimilibus reliquorum Sa pientum preffior hæc definitio conflaturnominis Dei: Deus eftfummusſpiritus neceſſario exiſtens habens perfectionem undique infinitam ; à quo omnesvifibiles & invisibiles resdependent. Ad notabis me non dicere: Deumeffequo nilmajus, &meliuscogitarepoffumus: hæcenim noneftin tegra idea , quam homineshabemus de Deo: nam quodcogitationumnoftrarumtranfcenditanguftias; noneoipſoeſtundequaque infinitum, qualemeſſe oportetDeum. Undeeleganter&folidè S. Zeno Veronenfis : Deum quodammodo negat,quiſquis bumanis rationibus metiriconatur. II. Implet Bibliothecas argumentumhocgran de:Deiexiftentia, verſatum, comprobatum, & demonftratumà totâ generis humani intelligentia &rationeperomniumquidem ætatum nationumq; doctos indoctoſque diffusa , in hoctamenfemper fui fimili& eadem, utapertiffime noverit, ſemper que deprædicaverit : fummum illumfpiritum quem Deum dicimus,exifteri. AudiAuguſtinum: Hacest enimvisveraDivinitatis , ut creatura rationalijamrationeutentinon omninò, acpeni tuspoffit abfcondi: exceptis enimpaucis , inqui velpoſterioritatemetaphyfica. IV. Adtres claſſes revocantur demonftratio nes quibus evidenter conficitur Deum exiftere. Prima morales : fecunda,phyſicas : tertia, meta phyficascomplectitur. Animadvertes tamenmo ralesdemonftrationes non propterea dici , quod evidentia morali tantummodò nitantur juxta le cundam acceptionem evidentiæ moralis pofitam, cit.differt.35.lect. 3. num. 4.; at quod ex princi piis moralibuseruantur; hoc eft pertinentibus ad virtutes& vitia& mores hominum. Phyficæ quo quedemonftrationes inde dictæ , quod ex rebus creatis,& abfolutèexiftentibusoftendatur abſoluta exiftentiaDei:funtautem tum morales ,tumphy ficædemonftrationesàpofteriori,quia ab effe&u ad caufam eamque primam progrediuntur: at meta phyſicæ demonftrationeselicitæexabſtractis prin cipiis ingenito animælumine notis nequeàpriori, neque àpofteriori, fedàfimultaneo , leu à quafi prioridiciſolent. V. Duabusprimisclaſſibusprædictis nemofa nus dubitat evidentes contineri demonftrationes. Palam item eft adprimam claffem demonftratio nes,quæ ſpectant,opportuniffimas eſſe exfacillima claritatedoctis indoctiſque convincendis: quæ verò phyficædicuntur: primòlicètafpectunonvidean turacutumnimis,attentumqueauditoremrequire re ; attamen ut ex toto enodenturà tricis quibus damſophifticis expruritu contradicendi excogitatis multam pofcunt philofophiam , quam opportune velrecoles,vel addiſces. Attertiæ claffisdemon د ſtrationes ab antiquis Philofophis, & Sanctis Patri bus naturanimiumdepravata est, univerfum genushumanumDeum Mundihujusfateturau thorem(tract. 106. inJoan.):adpaucosillos,quod, attinet Atheos appellatos; Lactantius (deiraDei cap.9.) minutos&inertes Sophistas vocat,recen fetqueduosDiagoram,&Teodorum, quitotfa culis &ingeniisaffertum Numenmaluerintcon traveritatemnegare,inquaprioresuniverfifine ambiguitate confenferant. Ha&enusiſta:etenim inftituti non eſt in eruditionem vaſtiſſimamjuxta atquejucundiffimamexcurrere: ſcimus&certiffi mi credimus Deumexiſtere : hic verò expendi mus methodum compendiariam,quahæcipſaDei exiftentia ritu diale&icodemonftretur. III. Recolenda omninò differt. 35. Logicæ ubi exponitur ſect. 3.num.4. quidevidentia mora lis : phyſica , metaphyfica : num. 7. quidpro poſitio per ſenota quoadſe,quoad nos ? ſect. s. num.1. &2. quiddemonftratioàpriori , à poſte riori,à fimultaneo? num. 5. de illatione evidenti inter formalitates , &realitates : prima enimap bus ſummolocohabitæ &enucleatiffimèexpofitæ adverfariis non vacant,fubtilitate peripatetica& forte nimia conantibus illas convellere. SECTIO II. Demonstrationes morales exiſtentiaDei. Llarumprimaeft: evidens eſt exiſtere remune ratorem hominum bonorum&vindicemhomi I num malorumpoſt mortem: fedhic eft Deus? ergoeſt evidensDeumexiftere. Minor ultrò da tur: ma.probatur: eſt evidens quod perindenort eſteſſeſceleratum&effeprobum,&àfortiorievi denseſtnoneſſe melioremconditioneſceleſti quam probihominis:fedeſſetniſieſſetremuneratorpoft mortem,quia eſtevidensplurimos ſceleſtosnonpu niri,nec puniripoffeinhacvitâ,&plurimos virtu tem excolentes præmiumbenefactorum non con ſequidumvivunt: ergo&c. Dices virtus ipſapræmium ſuiſufficiens eſt, & crimenpæna. Reſp,vanumeſſe effugium: eſtevi densrectum hominem innatumdefideriumhabere vlterioris præmii præterconfcientiambenefati&& pra 662 pravum homineminnatumtimoremalteriuspœnæ Differt II. Theologiæ naturalis habere præter confcientiam fceleris patrati : nam perinde experitur primus gaudium fere innatum de recte facto , ac defiderium ulterioris præmii, nempe fælicitatis ipfius : fimiliter fecundus tum triftitiam de peccato, tum timorempœnænatura liter experitur: fedeſt evidens quodgaudium illud &triftitia nonfintfruftra : ergo neque defiderium illud&timor, adeoque exhoc ipfo ampliusrobo raturdemonftratio. P S Secunda demonftratio :repugnat rationis lumi ni, quod generi humano fitneceffarius erroruni verfalis ad vivendum rectè,& finem fuum faltèm naturalem affequendum : qualem concedentquo que Athei effe in hac vita focialiter & ex offi cio vivere: fed mediumneceffariumadhoc ipſum eft noffe, quodDeus exiftat : ergo repugnat hu jusmodinotitiam effe errorem. Minor concede tur vel ab Atheis quandoque diaitantibus necef farium effe ut homines fibi perfuadeant Deum exiftere , alioquin regi non poffent&inofficio contineri: majorprobatur:utrepugnatneceffarium eſſe generi humanoſcelus univerſaleadfinefuum, ita errorem univerſalem : tam enimabfurdumquod fit impoffibilis confecutio finis niſi diſtorqueatur intellectus totius generis humani , quam quod id ipfum effe nonpofiit; nifidepravetur ejusdem vo luntas. Dices fine Dei notitia ex amore honeſtiduce rentur homines ad rectè agendum. Refp. fi quis ufpiam fuitAtheusultro failuseit non fufficere a morem folumhoneftiutgenus humanumofficium ſervet: quandoquidem inpræfenti cum totâ etiam &attenta notitia veri Dei exiftentis Vindicis & Remuneratoris,tampauci, tam rarivivunt inte grivitæ fcelerumque puri. Tertio demonftratio : eſt evidenterverum,quod univerfaliter & naturaliter totum genushumanum agnofcit & affirmat exceptis paucis ſceleratis & petulantibus , quorum confilium ,& opinionem nemo ſanus vel in re leviſſima unquamattendit, aut attenderet : atqui Deum , hoc eſt ſummum quoddam ens,àquoomnia entiadependeant, exi Heretotum hominum genus agnovit& agnofcit: dehominibus autem loquimur per omnesMundi ætates , regiones,& nationes difperfis , iisque in vicem difcrepantiffimis quoad mores , leges , & cultum ipfum ,feureligionem ergaDeum : g. &c. major eſtevidens ex differt. 36. Logicæ de indu. Aione :adde perindeprimaprincipia ut cognitio nemDeiinfitameffehominibus,& lumine naturæ notam;probari ex illaipfa confenfionetamuniver fali tam naturali humani generis in veritatibus hu jusmodi adftruendis : minor quoque evidens eft pertotam tumantiquam,tum recentem hiftoriam excurrenti , quantum ad populos omnes cultum, &civitatem,feu republicam habentes,adeo utnus quam vel apudfceleftiffimos mortaliuın receptus unquam fuerit authoritatepublica , aut toleratus Atheiſmus,quin ab ipfis quoque Ethnicis ,&Idolo latris diligentiffime femper inquifiti fint hujusmo di dementiærei&feveriffimè damnati. Quoadpo pulos illos veròinultimaenutritos barbarie, inter quos narratur, relationibus quidem & enarratio nibusnon certiffimis aut fide digniffimis in extre in ma America inveniri ferarumritudegentes inſyl vis aliquos truncos potius quam homines , qui nullam Numinis notitiam , aut cultum habeant; minimè debilitaturexindevis argumenti : eorun dem enimtenebricofiffima licet ignorantia , ficut non evincitur effe invicibilis quoadplurima perti nentia ad legennaturalem,ita noninfirmatſtatu tum affertum , nam quemadmodum eorum , quæ funt juris naturalis his non obftantibus , eviden tia eſt indubitata ; itademonftratio quam texi 1. mus indenon vitiatur. ECTIO III. Demonstrationesphyſica. Lures hujusmodi digeri poſſent : quæ tamen ad duas veltres, quas indico fa cilè referuntur. Mundus existit , ergo Deusexistit. Creatura hacvelillaquamdefigna re malueris exiftit: ergo Deus exiftit. Ego exi ſto,ergo Deus exiftit : ultima ratiocinatio antece denshabetindubitanterevidens& metaphyficè: at fortè priores duæ argumentationes nitunturprin cipio duntaxat phyficè evidenti. Probatur itaque ultimi enthymematis conſequentia : evidens mihi eftquodcontingenterexiſto , atque adeo quodab alio ame diſtincto productus fum ( quod ipfum exdiffert. 9. phyf. gener. evidenter inferripatet.) fedilludaliudvel elt ens neceffario exiftens , (& proindeDeus eftexfect.1. num. 1.) veleſtcontin genter exiftens : at de iſto quoque quæri iterum poteſt utrum ab alio contingente vel neceffariò productum fit , atque ita deinceps , donec ulti mum& primumdefignetur quod fit ens neceffa rium,hoc eftDeus. II. Ad hæc refponderipoffenttria. Primum, evidensnonefferepugnareproceſſum in infinitum caufarum contingentiuin , quin unquamdevenia turadensneceffarium. Secundum,non effe evi dens repugnare mutuam caufalitatem inter duo contingentia fineinterventuulliusentis neceffarii, &caufæ primæ. Tertium , ex his argumentis in ferri quidemexiftentiam entis neceffarii ,non ta men entis perfectiffimi : nonenim evidens eſt ens neceffarium eo ipfo eſſe ensperfectiffimum: nem pe Deum: hæctriadiligenternota. III. Interim primi enthymematis conſequen tiaficoftenditur : Mundusnoneftà ſe,ſed abalio; atqui hocaliud effenonpoteftnifiinfinitè ſapiens &potens &bonum,hoceftDeus ,juxtadefinitio nemejusnominis: ergo Mundus eſtàDeo: ergo Deus exiftit: mi.probatur ex ordine&pulcritu dine ineffabiliter admiranda Univerfi , quæ Opifi cem fuumevidenteroftenditSapientiffimum , Po tentiffimum, Optimum: ut omnesfapientes& fu pra cæterosD.Auguftinusapertiffimevidit,& fre quentiffimè pronunciavit. Veruntamen adhoc ipſumreponipoffentduo:primum,evidensnonef ſeMundumipſum noneſſe à ſe& improducdum. Secundum evidens non eſſe Mundum fieri non potuiffe caſu fine confilio &idea : ſcilicet ut fom niavit Democritus &Epicurus exfortuitaatomo rum volitantium per inane complexione&nexu, unde contigerit & extiterit machina Univerſi ita difpofita, quemadmodumdiſponipotuiſſet ex idea Artificis ſapientiffiuni: nam videmus in rebus aliis cafu quandoque contingere , quæ nunquam arte fieri **De exiftentia Dei. fieri credidiſſes. Hæ itaq;indicatæ antecedentinu 663 ponderaſubſtinere exdiſſer.12. phyſ.gen. fect. 2. Refp. ex theſiàtecitata evidenseltvalere àdis : DE mero&præfenti objectiones quinq;veltricoſæ,vel ſubtiles pacatiorem fibipofcuntfolutionem. Estevidensadrempreſentemnonpertinererepu gnantiamvelpoffibilitatemproceffus in infini tuminferiecaufarumcontingentium. IV. finitionem infiniti categorematici,& ſyncategorematici dedidiffert.6.phyſi co-metaph.delocoſca.1.n.11.poflibi litatem,velrepugnantiaminſequentibusexcutiam: ſedadrempræſentemcontendoopusnoneſſete nebras illas pervadere. Itaquecùmdicoensneces farium evidenter concludi ex eo , quod exiſtant entia contingentia , fi reponas feriem infinitam fucceffivam caufarum contingentiumeſſe poſſibi lem ; licèt evidenter impoffibilem probaturus in locofim;inpræfentitamenafferoperindeevidens efle ex eo quodunum determinatum & finitum ens contingens exiftat,exiftere ens neceſſarium& improductum;acfit evidens idipſumex eo,quod infinita ſeries entium contingentiumexiſteret , ſeu admiſſo etiam proceſſuininfinitumcaufarum con tingentiumevidenterdeduci exiſtentiamentis ne ceffariidico. V. Probatur hoc ipſum : evidens eſt quod etiam fi exifteret infinita categorematicè collectio permanensentium contingentium,ex illa eviden ter inferretur exiftentia entis neceffarii : ergo evi dens eft quod etiam fi detur infinitum categore maticum ſucceſſivum entium contingentium , ex illo perinde evidenter inferretur exiftentia entis neceffarii : confequentia eſt evidens non quidem exignoratadifparitate, fedexevidente identitate rationis, immo exfortiori ratione evidenter mili tante pro ſecundocaſu : nameo ipfo quodinfini tum categorematicum contingensinfert evidenter infinitum categorematicum neceffarium exiftere : hoceft Deum; ille quoque proceſſus in infinitum cùm fit infinitum categorematicum contingens, confufius quidem fedperinde collective cognofci tributivo ad collectivum ſenſum,quando prædica tumeftcapaxutriusq;fenfus,&præterea nonpo teſteſſeveruminſenſudiſtributivoquin fit quoque incollectivo : atincaſu noftro eſt evidens ex ter minis ,adeffe utrumque requifitum, quemadmo duminhis terminis exiftere,produci, itaetiamin modificationeconfequente ipſum exiftere & pro duci,qualis eſt contingentia: patet enim exter minisfidecemhomines exiftunt diſtributive, col fectivequoque exiftere: & fiprodu&i funtdiftri butivè,productos quoque eſſe collective: adeóq; ficontingenter exiftunt&producti funtdiftributi vèſumpti, evidentiſſimumeſtquodfubeâdemmo dificatione,hoceft contingenter,producti funt & exiftuntquoque collective. Adhancrem commu niùs commemorarifolentiſti terminifufficientia infufficientia: fatis illi quidem obfcuri fed empha tici:deſignantenim,quodfientiacontingentianon fibi ſufficiant adexiſtendumdiſtributivè, nec etiam, collective: hoceftfinonhabentinſe neceffitatem exiſtendi diſtributivè , nec habent collective ; at quoniam de debilitatediſtributiva & robore colle Aivo parimetaphorâreponipoſſetcavillatio:pro ptereaper exiftentiam & modum coutingentem exiſtendi remexpono. VII. Dices 2. Eſtoſitevidens illatio hujusmo-' diquoad collectionem finitam non tamenevidens eft, quodhujusmodiquoq; fit quoad colle&ionem infinitam : eſt enim longè diverſæ conditionis: in ea enim ignorare poffumus aliquod prædicatum inter illa infinita contineri , ex quo reddatur im poffibilis talis illatio. Refp. evidens eſſe valere etiam incollectione infinita ,quia evidenter valet inillaexiftentia fingulorum diſtributive ad eorun demexiftentiam collective : fed contingentia eft modus effentialiter confequensexiftentiam : er go evidenseſt valere etiamquoad modum contin gentiæ &hocperinde ex terminis patet ut conftat nonvalere illationemquoad terminos finitum& infinitum, quamvis enim finguladiſtributivè ſum bile&affumibile , inferet evidenter illud ipfum.ptanon fint infinita; collectio tameneffe poteft Probaturjam evidenterantecedenspofitum: Col lectio ex infinitis categorematicè contingentibus : hoceftcaufatis &effectis eſt evidenter collectio contingens caufata& effecta ſeuproducta , idque non minùs quàm quodlibet exillis infinitis in ea colle&ione contentis; ſedeſtevidens,quodcolle &ioilla contingens & producta, ab alioproducen te feu causâ contradizinda realiter & adæquate ab ipsâmet collectione & à fingulis ejus partibus, eſt producta (namexdil.10.fect. 4.phyf.gen.evi denseſtnilpoſſevel inadæquatamcaufameſſeſui): ergòevidens eftquodabentenoncontingente,ſed neceffariò collectio illa producta eſt: ergò fi illa exiſtit; ens neceffariumexiſtit: idquenon minus evidens eft, quam ex num. 2.ensneceffarium exi ſtere evidenter conficiatur; ſi velunum ens con tingensexiftit... VI. Dicesnonvaletſemper àſenſu diſtributi. voadcollectivumexnotatis lib.3.elem.th.20.ergo noneſtevidens quodcollectio infinitorumcontin gentiumfitcontingens:quemadmodumcollectioin finitorumdebiliumnoneſtdebilis:quodpatetinpa leis innumerabilibus collectivepotentibusimmania ponderaſubſtinere exdiſſer.12. phyſ.gen. fect. 2. Refp. ex theſiàte citata  evidenseltvalere àdis tributivo ad collectivum ſenſum,quando prædica tumeftcapaxutriusq;fenfus,&præterea nonpo teſteſſeveruminſenſudiſtributivoquin fit quoque incollectivo : atincaſu noftro eſt evidens ex ter minis ,adeffe utrumque requifitum, quemadmo duminhis terminis exiftere,produci, itaetiamin modificationeconfequente ipſum exiftere & pro duci,qualis eſt contingentia: patet enim exter minisfidecemhomines exiftunt diſtributive, col fectivequoque exiftere: & fiprodu&i funtdiftri butivè,productos quoque eſſe collective: adeóq; ficontingenter exiftunt&producti funtdiftributi vèſumpti, evidentiſſimumeſtquodfubeâdemmo dificatione,hoceft contingenter,producti funt & exiftuntquoque collective. Adhancrem commu niùs commemorarifolentiſti terminifufficientia infufficientia: fatis illi quidem obfcuri fed empha tici:deſignantenim,quodfientiacontingentianon fibi ſufficiant adexiſtendumdiſtributivè, nec etiam, collective: hoceftfinonhabentinſe neceffitatem exiſtendi diſtributivè , nec habent collective ; at quoniam de debilitatediſtributiva & robore colle Aivo parimetaphorâreponipoſſetcavillatio:pro ptereaper exiftentiam & modum coutingentem exiſtendi remexpono. VII. Dices 2. Eſtoſitevidens illatio hujusmo-' diquoad collectionem finitam non tamenevidens eft, quodhujusmodiquoq; fit quoad colle&ionem infinitam : eſt enim longè diverſæ conditionis: in ea enim ignorare poffumus aliquod prædicatum inter illa infinita contineri , ex quo reddatur im poffibilis talis illatio. Refp. evidens eſſe valere etiam incollectione infinita ,quia evidenter valet inillaexiftentia fingulorum diſtributive ad eorun demexiftentiam collective : fed contingentia eft modus effentialiter confequensexiftentiam : er go evidenseſt valere etiamquoad modum contin gentiæ &hocperinde ex terminis patet ut conftat nonvalere illationemquoad terminos finitum& infinitum, quamvis enim finguladiſtributivè ſum tanon fint infinita; collectio tameneffe potef infinita. VIII. Adnotabis contra fubtiles: inhujusmo di quoque demonftratiouibus à pofteriori quoad exiftentiamDei , nifi ad evidentiam ex terminis ritè apprehenfis , quoad plures propofitiones re curratur,poffe eludihas quoquedemonftrationes per illamdistinctionemſtatusobječtivi,&realu ſenconditionati&abfoluti,dequa mox : & dici eſſe quidem evidens in ſtatu objectivo & condi tionato , quod infinita contingentia diftributive fint contingentia quoque collective ; fed abſolutè &realiter adhuc ignorari , quianonvalet àſtatu objectivoad reale : quod amplius expendetur in ſequentibus. CONCLUSIO 11. Estevidens repugnare corpus neceffariòexiftens IX. improductum &àſe. Robatur non repugnet , fi fieri poteft, Pcorpusàfe :jam jam exidentitate rationis necrepugnabit ſpiritusà ſe&neceffario exiftens:ergorepugnatcorpusaſe,Antecedensul i 1 tro 664 tro concedebantqui olim Mundum improductum DiffertatioII. Theologiæ naturalis. delirarunt (exdiffert. 1.deMundo)qvod finega rent, reponendumeſſet: eſtevidens ex terminis qvodſpiritusfitcorpore perfectior , juxta diff. an teced. ergò eſt evidens ex terminis,quodſpiritus nonrepugnetſicorpusnonrepugnat:ergòeſtevi densquodexiftat ſpiritusàſe:quiaeſtevidensquod corpus à ſe, etiamfi daretur, nonpoſſetſpiritum producere:ergò ſpiritus àſpiritu producenduses ſet:ergojuxtademonftrationemphyſicamnum.1. tandemadſpiritumàſedeveniendumeſt. X. Probatur jam conſeqv. principalisEnthy mematis: fi daturſpiritusà ſehabet infinitamper fectionem , utconcluſione ſeqventidemonftrabi tur: fed fidaturcorpus àſe;ſpiritus àſenonhabe ret infinitam perfectionem: ergò repugnatcorpus àſe;unde ſeqvitur contradictio. Probaturmin.ſi datur corpusà ſe ; haberet perfectionem fecum identificatam , quam neque virtualiterneque for maliter haberet ipſe ſpiritus à ſe, quia hicnonpos ſet producereillud, nequedeſtruere, ſedtantum loco movere;ergóſpiritus illenonhaberetperfe &ionem undiqueinfinitam,immònonhaberetper fectionem qua major ab intellectu cogitari non poffit: poteft enim cogitari perfectio creativacor porum: ergo&c. XI. Adde tam repugnare exipfis terminis modointelligantur, corpus àfequamcorpus infi nitè perfectum , omnipotens , ſapientiffimum&c. NamevidenseſtAfſfeitatem vel eſſeradicem meta phyficam infinitæ perfectionis , ſi eſt prædicatum differentiale Dei , vel eſſe perfectionem tantam, quæ multò minùs identificaripoteſtcumcorpore, quam ſapientiaaut vis intellectiva , quas tamen cxdiffert. 1. évidens eſt identificarinonpoffecum corpore. Nihilominus visintellectivafaltemcum aliqva imperfectione identificaripoteſt, ſcilicetin creatura intellectiva : fedAfleitas cum nulla im perfectione perinde utOmnipotentia poteſt iden tificari. CONCLUSIO III. Eftevidensensneceffariòexiftenseſſeinfinite perfectum &Deum. XII. X demonftratione hujus conclufionis Hapertiffimè patebit inconfequentia nc gantiumdemonſtrationes metaphyficas Dei&adftruentiumphyſicas: eademenimipfisfa miliari refponfione dici poteſt neqvedemonſtrari Deumàpofteriori: Deum,inquam, juxtadefini tionemnominis ſect. 1. num.1. adquamſatis non eſt oftendere ens neceffarium exiftere. Conceffo enim legitimè ex effectibus contingentibus de monſtrariens àſe neceffariò exiſtens,undecontin gentes effectus ; non demonftratur adhucDeusin finitamundiqueperfectionemhabens :eſtoenimfit evidens exiftere ens à ſe; hoc ipfum ultrodabant Epicurei, immò infinitaentia à ſeponebant,ſcili cetatomos increatas : eastameninfiniteperfectas nonſomniabant. Itaque demonftraremihi debes unicum eſſe ens àſe; debes item evidenter oſten dere illud unicum ens à ſe nonmodo eminenter continere perfectiones omnes effectuum contin gentium,& effe æquivalentervel eminenterper contingentium:hocinquamſatis noneft:non enim adhucinfinitamperfectionemDeidemonſtraviffes; ſedoftendere debes infinities majorem ineſſeenti illi perfe&ionem , quam fitperfectio illa ipſarelu cens incollectione omnium omninò rerum con tingentium. Hocporròdemonftrari nequit, nifi methodum illam optimam& apertiffimam ineas, perquamfuolocoaddemonftrationem-metaphyfi camDeiexiftentisprogrediemur. XIII. Probaturconclufio ; ensimprodu&um neceſſariò exiſtens eſt ens illimitatum& intermi natuminlinea&rationeentis& ſubſtantiæ : ergò eſt undiqueinfinite perfectum. Probaturconfer qvia perfectio eſt formaliter entitas& bonitas (ut ampliusprobabitur ubideanalogia entis:) ergo habere illimitatam& interminatam , hoceft infi nitam rationem entis& fubftantiæ eft formaliffi mehabere infinitam perfectionem,quodexplica tisterminis eſtevidens. Seddeantecedenteenthy mematis propofiti ſollicitudo eſt : funtqui illudita probent. Non eſt affignabilis cauſa quæ limitet ens àſe: ergò eſt illimitatum:probantanteced.di cinonpoteltipſumensàſeſeipſumlimitare:inju riamenim fibifaceret limitandoperfectioneſuam : fedneque dici poteft, quo ab alio limitetur: hoc enim aliud limitarepoffetduntaxat cauſando: at qui ens àſe incauſatumeſt : ergò eſtillimitabile. Veruntamen probationem hujusmodiqualisvul 'goponiturevidentem eſſe nego. Nullum enim argumentuminnixumfundamento illi: noneft as fignabilis repugnantiaveldisparitas velratio, concludit evidenter utin fimilidixidiffer.10.phy gen.ſet.5. deduplicicaufatotali:nec refertqvid quamenumeratioilla metaphoris circumvolutade limitatione activa , perinde quafi& diftributione patrimonii, authæreditateerciſcunda cum Caufi dicis ageretur. Caufa efficiensvel producit effe Aumquempoteftproducerevel non:hocquidem intelligo: :fed quomodolimitet ejus perfectionem, &tantam illi entitatis quotamconcedat velutiin viaticum, nifi metaphorice profitearis te loqui, quid tibi velis prorfus nefcimus. Itaqueres qua libet eſt id quodeſt exnatura ſuâ, &quod maj rem vel minorem perfectionem non habeatfibi identificatam eftquia talis res eſt& non alia : cur enimhomononhabetperfectionemvolandi?Quia homo eft,&nonavis : quodfidixerisàDeo,ut cauſaſuahabethomoquodfit homo;diftingvam: habet in ſtatu exiſtentiali quod fit homopotiùs quam non fitconcedam : in ſtatu eſſentialimerè objectivonegaboſuppoſitum exdiffer.3.phyfico metaph. fect.1. XIV. Itaqve probaturanteced.num. 13. hâc aliâmethodo : fi ens & fubftantia aliqva nullam negationem entis aut ſubſtantiæ realiter includat eſt ens &fubftantia illimitata & infinite perfecta, quia jam includit meram & totamrationein entis &ſubſtantiæ juxta num. 12.adeóque jam eſt om nis& infinitaperfectio: ſedens&fubſtantianeces ſariò exiſtens & à ſe nullam negationen entis & ſubſtantiæ includit realiter,ergò&c. Probaturmin, ſi ens neceffariò exiſtens includeret hujusmodi ne gationem; illamincluderet nonquiaeſt ens fed , quia eſt neceſſario exiſtens, ſeu non ratione gene fectum tantundem ac omnis collectio effectuum risſed differentiæ fuæ (quod evidens eſſepoſtulo ex dicendis de analogia entis ) ſed eſt evidens , quod Deexiftentia Dei. quodnon includit hujusmodi negationem ratione differentiæ fuæ: ergo &c. Tàm eſthoc evidens : 665 turmi. fingulis temporis inſtantibus contra illam combinationem&difpofitionemordinatamordine quàm evidens eftquodens corporeumrationedif ferentiæ fuæ includit negationem entis & limita tionem : ut enim hæc formalitas corporeum evi denter exprimit negationem & defe&umpluri mum,namperilludprædicatumutperimperfectio nem corpus diftinguituràſpiritu;itaens aſeinhoc prædicato Affeitas&neceſſariaexiftentia eviden ter includit perfectionem fimpliciter fimplicem: hoceſt evidens eft, quodnonincluditnegationem entisvelſubſtantiæ. XV. Diceseſtononincludatur illa negatio ra tionedifferentiæ illius : non eſt tamen evidens ra tione alterius prædicatitalem negationemnon in cludi. Refp. quodcunque prædicatumàpoſterio ri demonftreturdeenteneceſſario,ſemperdemon ftrabitur perfe&io fimpliciter fimplex utAffeitas. Cæterum quia iterum tricari poſſes de ignoto prædicatolimitante;proptereavelintnolint impu gnatoresdemonftrationum quafiàpriori , adeas confugereneceſsèeſt&dicere :evidenseſtexter minis eſſepoſſibile ens infinite perfe&um:evidens item eſt non eſſe ensproductum : ergò evidens eſt eſſe ens neceffarium improductum : atque adeò convertendo, evidens eſt ens neceſſario exiſtens eſſeinfiniteperfectum. Eft evidenter impoffibilis cafus omnimodus,fen effectus omninoexnullaidea,adeog,impoffibile Dl V ta ic PR ar d μα estutcafu etiaminfinitopotuerit Mundusuni verfus exatomis coalefcere. XVI. obant aliqui & demonftrare ſe cre duntprimò hacparitate : eſt evidenter impoffibile,utfi cafu,& inconditepro jicerentur characteres typographici innumeri ; ii intercadendumdiſponantur mutuo ita ut v.g.to tam Virgilii Æneidem exactiffima combinatione expreſſamexhibeant:ergo àfortiorieſtimpoffibi le,ut exatomorumcafualidiſpoſitioneMundusu niverfus coalefcat. At ethnicus epicureus facilè confequentiam negaret dicens data infinitâagita tionepertotamæternitateminfinitarum atomarum: evidenter non demonſtrari eſſe impoſſibileuttan dempoft infinitas inordinatas combinationes & complexionesatomorumunatandemexifteretor dinatâ ordineUniverſi,quem cernimus : eſto con cedaturimpoffibilis conſtructiotyporumfinitorum pervnam autalteramcertèfinitam agitatione pro jectorum inÆneidemVirgilianam. XVII. Probant2. Sicurgendo: quocunque determinato tempore vel imaginario eſt evidenter impoffibile ut exatomis fiat compofitio ordinatis finaMundi:ergò&c. Probatur antecedens,quo cunque imaginatio tempore determinato agita rentur incompofitèatomi infinitæ poffibileeſt, ut illæ difponantur infinitis diverfis combinationibus inordinatis& una combinatione ordinata ordine Mundi: hoceft quocunque tempore atomorum agitatio eft indifferens ad infinitas inordinatas combinationes , & ad unam ordinatain ordine Mundi:ſedeſt evidenter impoffibile,ut per agita tionem ita indifferentem unquam emergat or dinata illa diſpoſitio: ergò eſt impoffibileutexato mis fiatcompofitio ordinatiffima Mundi. Proba R. P.Prolomæi Philoſophia, Mundiobſtantinfinitæ combinationes inordinate: ergoimpoffibile eſt utunquam illavincat&fupe ret, hoc eſt emergatpotius, quàin unaquæpiam ex infinitis illis inordinatis. Explicatur paritate & à fortioriin characteribus typographicis : quocunq: temporis inftanti exagitatione typorumpoffibilis effet unaillorum combinatioordinata ordineE neidos &fimulpoffibileseſſentinnuineræ aliænon tameninfinitæ combinationesinordinatæ;attamen quia innumeræ, finitælicet,combinationes obſtant uni illiordinatæ ; eſt evidenter impoffibile utun quamex projectione fortuitatyporum innumera bilium reſultetordinata combinatio ordine Ænei dos: ergoàfortiori eſt evidenter impoffibilequod obſiſtentibus infinitis combinationibus inordinatis atomorumullotemporeemergat combinatioordi nataordineMundi. XVIII. Hoc argumentumplauſibus olim exce ptummagnis,concidithacinftantia:noneftimpof fibile ut aliqua combinatio inordinata in quolibet determinatotemporeemergatexatomoruminfini tarumagitatione:ergò neceſtimpoffibileut emer gatquoq;combinatioordinata ordineMundi:pro baturconſequentia: ideò per te (juxtanum.7. hoc ſecundum eſſetimpoffibile, quiacontra illam ordi natamcombinationemobſtarentinfinitæ inordina tæ: fedetiam contraquamlibet inordinatam com binationem determinatè ſumptam vel ſumibilem obſtant infinitæ aliæ inordinatæ, addita etiam illa unâordinata ordineMundi:quodtamennontollit (utconcedebatur,)quin fingulis inſtantibus ex agi tatione illâ emergeret aliqua inordinata combina tio: ergò nequeillud ipfumtolleret, (nam eſt om ninòparratio)quininſucceſioneinfinitaagitatio numtandememergeretordinata combinatio ordi neMundi. Huicinſtantiævel objectioni hactenus ſolidareſponſiodata noneſt , quia re verènullam habet : cumarguatad hominemcontra ſtructores argumeuti pofiti numer. 17. quo veritas aliunde evidentiſſima ſpecioſoquidem ſed inani molimine defenfitatur. XIX. Demonſtratur concluſio : eſt evidenter impoffibilis cafus etiam infinitus,fed omnimodus, hoceſt evidentereſtimpoffibileut nulla prælucen te &dirigente ideaullus unquain extet effectus, ſeuquafieffectus aut modificatio :ergò eſt eviden terimpoffibile ut diſpoſitioMundi fit à cafu etiam infinito fed omnimodo. Probatur anteced. eſt impoffibile ut à cauſaindifferenti & indeterminata adinfinitos effe&us exeat & habeatur potiùs hic effectus quàm alius , niſi determinetur: ergò &c. Antecedens eſt evidens exdiſſert.phyſ.gener. 10. ſect. 3. probatur confeq. evidens eft quod inhy pothefiinfinitarum atomorumpro fingulisinſtan tibus caſuales agitationes fecundumſeſuntindiffe rentes adinfinitas combinationes: (ut concedunt ultrò,qui ſubtiliaiſta per otium ventilant cum illis enimagitur,non cumAtheis) : ergò eſt evidens, quodab eafolacaſuali agitatione pro nullis in ſtantibuspoteſt haberi ullus effectus : hoc eſt ulla combinatiovel ordinata vel inordinata : quantum enim adhocperindeeſt utraque: ergò aliundède terminaridebetillaindifferentiautemergerepoffit ullus effectus, PPPP XX.At. 1 666 DiffertatioII. Theologiæ naturalis. XX. Atque hic fubfumo: ſed eſt evidens, quodillud aliud determinans eft idea omnipotens &libera: ergo exipfis atomis evidenter inferoil lameffe,nempèDeum : prob.iſtami. ſubſumpta: eſt evidens, quod determinans illuddeterminare debet judicando & feligendo interunum potius quamalium exillis infinitis effectibus,feucombina tionibus : tumquia interomnino æquales effectus. indifferentiam æquilibratam omnino tollere ext cutivè non poteſt nifi liberum arbitrium determi nansquia libet,adeóque exidea& rationeprælu cente& cognofcente,ſeudifcernente infinitos il tiæ loci& temporisilli caufæ ut determinetur ad unumpræalioex infinitis illis producendum ?evi denseltvimhancdeterminativamſoliCaufæprime competere, quæ deditvirtutemcaufis ipfisfecun dis indifferentem,habetqueipſavirtutemdetermi nandi illam agendo & cooperandocum eademu numpræ alioex infinitis illis. SECTIO IV. los effectus : tumquia inter infinitos quoque effe. I. Ausſed inæquales cumdatur æquilibrata indiffe rentia uter illorum exiftat , determinare exiſten tiam optimi effectus vel ſaltem meliorisnonpoteſt Demutuacaufalitate. Um ſtreperavehementer fitquæſtio præ C ſens in ſcholis , ſectionem illi damus,da turi vix paragraphum nifi ex illa cavillus emergeret,quo negaturpofitamſect.antec.n:1.evi niſi idea infinita difcernens & comparans infinitos illos effectus , & determinans caufam corpoream executivam, quæ fecundumſe indifferens eſt tùm adunumtùm ad alterum exillis infinitis. Porro ex hujusmodi rationibus diſſert. 10. ſect. 3. citata conclufi omnemactum primumproximumproxi mè expeditum includere exercitium primæ liber tatis & primi intellectus hoc eſtDei. Addenon nifi omnipotentem ideam eſſe poſſequæ determi net virtutem indifferentem identificatam cum cau ſa corporeainanimi, ſurda, cæca&c. nifienimtali prælucenti ideæ fit effentialiter ſubordinata cau ſa corporea ab eaque dependeatineſſe& operari, intelligi non poteft quonam pacto indifferens illa virtus corporea determinetur ad unum potius, quam alium effectum. Atque ita ex evidenti im poſſibilitate cafus omnimodi,& admiffa,vel pro bata activitate caufarum fecundarum demonitra turexiftentiaDei XXI. Dices: apuddefendentesferiemeffe Auum hæc demonftratio nonvalebit;fed neque apud cæteros cùm evidens nonfit nondariſeriem effectuum. Refp. fi cum Epicureis controverta musnilàferieeffectuumtimendum eft : cùmenim de effectibus ante omniatempora,& loca, & cir cumftantias illi agant; impertinens eſt determina tio quoad individuum effectus refuſa in circum ſtantias, Cæterum univerfim contra omnes in concuffa perſtat demonftratio: evidens enimeſt ſeriem effectuum aliameffenon poffe, nifi deter minatamà Deo, &affixam per quædam acciden tia (utconceditur) circumftantiis illis , quæ di cuntur determinare effectum quoad individuum: eſt autem evidens aliam feriemnon effepoffibilem, quia eſt evidens circumftantias illas non habere majorem virtutem, quant habeat ipfacauſaſecun da, quæ determinat quoadſpeciem : alioquin ha berent virtutem propriam Caufæ primæ, fi indif ferentiam identificatam cum cauſaad infinitos ter minos determinarent ad unum & non ingenere caufæ formalis : quodaddo ne commemores for mamfubftantialem corpoream , quæ tradendo ſe ipfam materiæ primæ : hoc eft informando illam, determinat ejus indifferentiam ad infinitas for mas. Hoc quidem ad rem præſentemnon eſt : in qua ponitur cauſa ſecunda potens infinitos effectus diftinctos & perfectiores tuis quibus cumque circumftantiis , quæque fit deſe indiffe rens ad illos : quem igitur magnetiſmum , quem influxum', aut qualitatem infpirant circumſtan dentemdemonftrationemeffe niſi evidentercon ſtet duoentia (velplurafiplacet)nonpoſſeſe invi cem primo efficere &producere: quodattendes, hic enim genuinus & utilis eſt ſtatus quæftionis quoad mutuam cauſalitatem duarum caufarum, quæ verè&phyficè efficientes fint, &præfertim corporeæ (namſpiritualiaAtheis incognitafunt): proindè nonmultum moror quid ulterius fuper acuerint quæftionem præſentem. I. li,qui mu tuam cauſalitatem rimati funt inter conditiones, ſetenentesex parte actus efficientis , undênomi nari foletmutuacauſalitas ingenerecaufæefficien tis,etiam finonfitinteripſasverascaufas efficien tes. II. Inter caufas phyficas quidem & fecun dum exiftentiamphyſicam,feddiverſi generis ab efficiente ,nempe intercauſasmateriales&forma les. III. Intercaufamtum confervativam , tùm primoproductivam. IV. Inter cauſas intentiona les vel imorales. V. Intercauſas hinc intentiona les velmorales &inde phyſicas &efficientes. Nil iſta pertinent adDei demonftrationes , quæ perſi ſtent inconcuffæ etiam finon conftaret evidenter repugnarehujusmodi minuslegitimas mutuas cau falitates. II. Quemadmodum adrempræſentem quoque nonfacit fubtilitas aliade mutua cauſalitate duas inter caufas ,fedinterveniente tertia eâqueperfe cundamprodu&ionem totalem ineodem inftanti effectum eundem producente. Videlicetquiſen tiunt poffibilem multiplicem caufam totalem in actu ſecundo ejusdem generis refpectu ejusdem effectus contra ftatuta differt. 10.phyſic.generalis fects. indeviam ſternunt ad mutuamcaufalitatem hocpacto : caufaA, producat B, hocproducat C, quodineodem inftantitemporis producat ip fum B: confequetur, quodB, productum eritbis totaliter ſemel à cauſaA,& iterum àcauſa C, quæ quidem eſt pro eodem inſtanti effectus ipfius B, en mutua caufalitas. Hæcquoque contra in tentum noftrum nonfaciunt: eſto enim evidenter falſanon fittota hujufmodi machina , (ut mihi ta men falſiſſima eſt ex diſſert. citata );demonftratio nes tamen exiftentiæ Deinon labefactat : namhy potheſis illa evidenter ſupponit exiſtentiam Dei : Primò , qui fit illa tertia cauſa contradiſtincta à cauſa omnicontingente , adeoque ens fit neces farium , & incauſatum five mutuò , five non mutuo. Secundo, ſupponit Deum, qui determi net(utſupponiturpoffe)ex libito ſuo duas cau fas totales in actu fecundo ad effectum unum , qui natu DeexiftentiaDei. naturaliter poterat ab unatantum exillis caufisto taliterproduci :eſtenim impoffibilefineDeolibe rèapplicante , vel fingere duplicem illam totalita 667 quiddareſibi phyſicam exiftentiam ,& feprodu cere?&exhisæqvivocationemfacilèdeteges. temvirtutisexercitæ,quæ miraculum&potentiam extraordinariam connotat. : III. Præter fubtilitates nimias cavendæ impor tunæ æquivocationes funtin repræfenti. Prima, frequentiffima inter effectus fimultaneos, feuinvi cem connexos , & caufas mutuas:perindè quaſi idemfit , connecti invicem duos effectus,hoc eft unumexiſterenonpoffenec produci fine alio,ac mutuòſeſecauſare.Calor& luxigneanon ſeinvi cemcauſant ,fedmutuòconnectunturperipateti cè, quia utriusquecauſa cùm proxime expeditur adunum,fimul expediturad effectumalium: hinc Eſtevidensrepugnaremutuamphyficamefficien tiamproeodeminſtanti temporis,feumutuam caufalitatem & exercitium cauſaphyſica effi cientisvelduplicis,velmultiplicisnoninterve nientetertioproductivomutuònonproducto. Oncepta funt concluſionis verba ad IV.C tri cas evitandas num. 2.&3.conclufiove ro iſta plerumq; probatur merapetitio neprincipiiabillis,quijactantnoneffemeramex enimpetenda tota connexio inter effectus fimul taneos. Secunda,in voculis iftis, ideò ,fi,quia, ergò:e.g. ideòhocfit , quiailludfit:fihoc exiftit, illudexistit:valet illatio, hocexiftit ergo & illud: quafihinc deduci poffet quæ fitveracauſa phyſica, quæ conditio , quis effectus :attentoni mirumvocabulo& nominepoftpofito particulis, fi,quia &c. atque ita exvocabulis& fummulis , iisquedecurtatis necplanèperceptisrerumnatura penderet.Ex lib.2.elem.redolepropofitionescau fales , conditionales , illativas , easque memento fieri àprio.i, à pofteriori,à fimultaneoprocujus queobjectinaturapereas propofitiones deſignati. Tertia, æquivocatio intercaufasveremutuas:hoc eſtſe invicem cauſantes procodem inſtanti &fal sò mutuas:hoceft quæpro diverſoinſtantiutcun quedicuntur ſe cauſare: e. g. resA, producat ali amBininſtantiprimotemporishodierni: hæcau temB,ininftanti conſequenti ſecundo,tertio&c. fit faltem conditio ut in eodem conſerveturA, quæ fuit cauſa pro inſtanti primo ipfiusB; atpro inftanti ſecundo nequeeſt conditio,nequeejusdem cauſaconfervativa; quodcontingitperipateticèin difpofitionibus pluribus & formis ſubſtantialibus, •cùm corpora mutantur. Nullatamenhic mutua caufalitas ; cùm cauſa præterita effectus hucusque conſervati & exiftentis , quantum adpræſentem hujus confervationemperindeſehabeat,acfi non plicationem terminorum , fedlegitimamdemon ſtrationem,quam ficonftruunt. Sipoffuntduæres mutuoſecauſare, effetuna ex illisinpriori natu ra, &inpofterioriadunameandemque alteram, &fimiliterhæcaltera: ſeudaretur mutua depen dentiainter duas cauſas: fedhæcrepugnat:g.&c. Atquehic fiftunt , aut dicuntpatereexterminis repugnantiam. Peto à tequisquisitaloquens ra tiocinarite credis,quidnam aliudfit mutua caufa litas , quàm mutuadependentia , mutua priori tas&pofterioritas naturâ ? niſi æquivoceris fub indecumprioritate temporis,mutasquidemnon nihiltermariosſedinignotiores :clariùsenimintelli go mutuocauſare,quàm mutuòeſſeprius natura velmutuodependere: unde ignotum pernotius nondemonſtras, fedipfifimamconclufionempo nisinpræmiſſis. Neque illud dixeris arguere te à definitioneaddefinitumoptimamdemonftratione: etenim ſummuliſtica funt iſta nec paruminfufcata. Falſiſſimumprimò eſtprioritatemnaturaeſſedefi nitionemcaufalitatis: illa enim relatio quædam eſt confequens caufalitatem&actionemjuxtadiſſert. primamphyficæ ,&indigensamplioridefinitione &explicatione. Prætereavalet quidem àdefini tioneaddefinitumarguere, cùmdeeſſentia rerum litigatur: fit exemplum, eft animalrationale: gi efthomo; ficoncedatur antecedens, inevitabiliter concedendaeftconfequentia& affirmandum con exifteret : hoc eftneque cauſet, neque conſervet inhoc inſtanti rem illamA, nullum veftigium eſt ſequens. At cùm de poffibilitate alicujus effen proillo inſtanti rem B; unde fi hæc ipfa conſervettiæ , vel objecti diſquiritur, ſi aſſumas hujus defi nitionem quam ultro & fpontè adverfarius dat, cauſalitatis mutuæ. Quarta æquivocatio verfatur caufas interintentionales intentionaliter,ſeumen taliter agentes : hoceft fecundumearumexiſten tiam intentionalen, ſeuclarius inquantumvenire inmentempoffunt alicujus, idque etiamſiphyſicè nil fint ,immo utnonnullis videturchimeræ meræ fint. Jam ſcis, aut ſcire debes , quod impoffibile nuncexiftere poffibileeſt nunc cognofci: quod antequam res phyficè exiftat poteft cognofci: quodintellectus exiftens poteftdeſe ipſo cogita re : quæ omnia magis ampullosè efferuntur ita: poteft intentionaliter exiftere, quod non poteft 1 phyficè exiftere,& antequam & ubi nonexiftit phyficè: poteſt intellectus phyficè exiſtens dare fibi intentionalem exiſtentiam. Attende quæſo utrum quæ dicunturde iſta intentionali exiſten tiahoc eftdeextrinfeca denominatione,quaquid piam dicatur cognitum ; dici poffint de ipſamet phyſica&veraexiftentia?numpoffitphyficè exi ſtereid quod non potefthoc ipfum ?numpoffit petis principium: perinde enim illetecumlitigat de poffibilitate definitionis objectivæ , ac definiti objectivi: perindeeſt obſcura,velclaraconnexio utriusquecumpoffibilitate apud dantem ,& con cedentemillamdefinitionem , quæ licèt fit clarior definito , non indè tamen ſequiturutconnexio cum poffibilitatefit clarior: fic res habet in præ ſenti. V. Itaquevelconclufio eſtevidens extermi nisritè perceptisvel fic evidenter demonftratur: evidenter ex terminis repugnat quodcaufapri mòproducatphyficè ſe ipſampro eodeminſtanti temporis quandocunque ſecunda productio tota lisnon interveniatjuxtanum.2.ergoevidenterre pugnat mutua caufalitas in eodem fenfu & cir cumftantiis : antecedens ponocumillis claufulis adtollendam omnem æquivocationemnum. 1.us quead3, adnotatam, easdemque claufulas repeti. tasvolo inconſequente. Cæterùmantecedens il ludexterminisevidenseſt , iisque multo clariort bus , quam fint termini mutuæ caufalitatis : quis Differt. 11. Theologiæ naturalis. enim non ex terminis impoffibile eſſevideat ut quis fitpater ſui ? evidentia autem hujusmodi fun daturtanquam inexplicatione potius quamratio ne, inidearelationis phyſicæ ,quamex terminis patet includerediftinctionemrealem interrelativa, Patrem&filium,perindeac inter relativahujus modi majorminor. Nil enimſeipſomajus reſpe Au ejusdem quantitatis : nil quoque ſibi diffimile, aut fimile reſpectu ejusdem qualitatis,ita nil cauſa fuivelpaterſuus. VI. Probatur conſeq. enthymematis prædictit in mutua cauſalitate idem eſſet caufa efficiens ſui propriè&verè pro codeminſtantilicèt mediata: led eſt evidens,quodillud additummediatarepu gnantiamnontollit jamexpoſitain:ergo&. ma jor eſt evidens , quia cauſa A,produceretB.&B, produceretA,fi daretur mutuacauſalitas. Minor probatur ; perinde ex terminis repugnat,utPa ter fit filius fui , ac quod avus fitnepos ſui , uti exterminis repugnat, quod quantitas A,fit ma jor quantitateB , majore quam ipſa quantitas A: adeóque evidens eft,quod ficaufa nonpoteftef ficere ſe ipſam , multò minuspoteft efficere cau ſamquæ efficiat ipfamillam primam cauſam :nam exterminis patet, quodplusefficeret, magisque chimerice: namduocauſaret, immediate caufam fuam,& mediatè ſe ipſam. Advertes autem agi deveracauſa efficiente,&propriaproductione, ſeu tranfitu effectus ànoneſſe ſuiadeſſe ſui:ete nimſinil poteſt ſufficereut immediatè ſe ipſum transferatànoneffeadeffe,nec etiam mediatèpo impedimenti debet eſſe in priori ad introdu&io nemformæignis: ergoejusnegatio,feu expulfio debet effe inpriori&expartecaufæ. Refp. dift. ma.negatio,&expulfioimpedimenti formalis ne impedimentiactivivelquafi activi co.&dift. min. eſtimpedimentum formale conc. activumvel quid fimilene. min & conſeq impedimentum activum vel quaſi activum itaimpedit utnon poffit tolli & excludi præcisè perpoſitionemeffectusabillo im pediti , fed requiritur prævia quædam exclufio ipfius impedimenti:contraimpedimentum forma le: e.g. dumvinculis autvi externahominisreti nentisimpedirisne ambules, fi ipſo formali motu ambulationisnon potes te expedireab iisvinculis vel reſiſtentia , hæc eftimpedimentum activum : at dum ſuppoſitoquodſedeas impediris ne ambûles feffio elt impedimentum formale ambulationis. Itaque carentia impedimenti adivi requiritur in priori:hoceft,includiturin actu primo proximo proximè expeditoadambulandum ,nonverò ca rentia impedimenti formalis : utenimin eo actu primonon includituripſa ambulatio; itaneque in 'cluditur aut feffio , aut negatio feffionis , fed ad Tummum,utdicere folent,includiturpræcifio ab utroque:undein cafu noſtro expulfio formæligni noneſtînpriori,ſed ineodemfigno cumintrodu tione formæignis: notabisporrò ifta aduſum plurimum. X. Contra 3. Duocarbones mutuòſe fovent &confervant: ergò mutuacauſalitas conſervativa intervenit. Refp. ne, confeq. confervatio ſtrici teſt: quidquid fitnumquoaddenominationes non- caloris agentisadextrain aerem vicinum,& in illò nullas alias difparatiffimas ab eo , quodeft efficere contingat;utidquod immediatènon poteft,me diatètamenpoffit. VII. Obje&iones , quæ circumferuntur nilvi rium habent contra terininos ſtatutæ conclufionis niſi adfummum ex paritate : vagantur enim illæ omnes extra veram & propriam efficientiam ex num.I.netamenvelipſaparitatevexentpatienter digerendæ funt. Objicies primò , per æquivocationem primam &fecundamnu.3.ingenerationeconverſiva inter expulfionem formæ ligni,v. g.& introductionem formæignis ineft mutuacauſalitas: ergò&c. Pro batur : nifiilla expellatur, hæcnonintroducetur,& rursus ideò introduciturhæc quia illa expellitur. Reſp.diſt. nifi, ideò&c.deſignanteeffectumfimul taneum, &naturaliter connexum co.cauſam aut etiam conditionem exparte caufæ ne. ficutiejus demignis funtduo effectus fimultaneiperipateticè illuminatio, & calefactio; ita ejusdemcaufægene rantis effectus duo ſaltemvirtualiterſunt introdu &ioilla,& illaexpulfio. VIII. Contra1. Naturanon intenditdeſtru &ionemformæveteris,ſedintroductionemnovæ : ergdhæceft cauſa illius. Refp. omitto anteced. quianatura intendit viciffitudinem univerſi diſt. conſeqin caufa intentionalis & finalis có phyſicà &executiva ne. hæc quarta æquivocationum. 3. Si quis determineturad accendendumignemutil Juminet potius quam calefaciat , non inde tamen fequeturut illuminatio fit cauſa calefactionis; fic incafunoftro. IX. Contra2. Negatio,carentia,&expulfio nominis illa noneſt,ſedactiocommunisutriusque attenuantis mercurium,ſeuhumoremin quopof tumeft frigus, ut elevetur adeóque removeaturà viciniacaloris. XI. Contra 4. Duobaculi ſemutuòſubſten tantmutuainvicem actione. Refp. negoactionem vel mutuam,velnon mutuam : perinde enim hic evenit,utin ponderibus æquilibratis inbilance ex difert. 12.phyſ. gener, de motu locali ſet.2.'ubi dedetentionehabes , quodutrumque pondusni tens fuâ gravitate deorsumdefcenderedetinetür, &fubftineturàbrachiobilancis , etiamfi nil agant autinvicem, autinbrachia,ſedutrumque fit alterius impedimentum formale pro eodem figno juxtà num.9. ficreshabetin præſenti caſu baculorum, quemtamennonnulliægrè expediuntperſuasubi cationes,cùmperegrinenturin materiamotus 10 calis&impetus. XII. Contra 3. Inter ingreffumventi,&ape ritionemfeneftræ mutuaaccidit cauſalitas tanquam interconditionem&caufam.Refp.intervenitmo tus duplex localisfeneftræ ,& venti, feu aeris: duplex quoque impetus unusproductus in aere, alius infeneftra,&juxtadiſſert.12. cit.let.t. pro ducitur infenestraimpetusab împetu exiſtente in aereadremovendum impedimentum acris ipfius, attamenpro codeminſtantitemporisuterquemo tus ,&uterqueimpetusfuntpro eodem figno na turæ &fimultanee, non veròmutuipriores , aut pofteriores: quia juxtadicta loco cit, impetus in ſtantis antecedentis exigit formaliter motum pro inſtanti ſequenti inſubjecto fuo , &producitphy fice novum impetum in corpore impediente exi gentem item motumproinſtanti ſequenti. Hine fit De exiftentia Dei. Thtutrumq; motum in ſequentiinftantieſſe fimul 669 impugno : quemadmodumetiamex caufa meta taneum. XIII. Objicies 2. ac repetes quæ demutua cau ſalitate inter materiam & formam dixidiffert. 2. phyl gen. quæ quidem æquivocatione nituntur: videlicetquodformain informare materiamfitali quopacto formamcaufare materiam : adhæcadde pertenfam caufalitatem inter calorem & ignem ignis enim calorem fuumfibi producit ex dictis differt. 10.phyſ. àfect. 6. calor autem eſtdiſpoſi tioneceffaria ad ignem confervandum: nifi enim adfit extinguitur ignis : ergò &c. Refp. Exloco citato inprimo inſtanti temporis quo producitur ignis , calorvel utfeptemvel utocto (quodhic nonmoror)'eſtdiſpoſitiopropriori vel ex parte materiævelcaufæ efficientis,utnova formaignis producatur, adeoque in illo codem inftanti calor illenonproduciturabhacnova formafubpericu to mutuæ caufalitatis : at fequenti inſtanti mu tanturclypei : hoc eft formailla ignis evadit in priori ,& confervateffective fuumcalorem,qui tunceftinpofteriori. XIV. Contrà r. In fequentibus quoque in nantibus fi deftruatür calor , deſtruitur quoque ignis : ergòigniseratinpriori ſaſteinutconditio confervativaadipfumignem. Refp. Utdeſtructo igne fimul calor& lux deftruitur, licetcalornon fitin priori ad lucem, fedconnectaturnaturaliter cum illas ità deſtructocaloredeftruitur forma ignis ,quia deſtrutioilla connectiturcumdeftru Gioneifta. Nequedicasficutcaloreftinpofteriori 50 ni 1 adignem , etiamejus deſtrutionem feunegatio pr nem effedebere in pofteriori ad deſtructionem Ignis : ineptum enimhoc'eſt ad rem præfentem,in quaprobaredeberes in priori calorem & ejus de Aructionem effeadignem,&hujusdeftru&ionem. Cæterum licet calot fit inpofteriori ad ignem hoc eftejus fit effectus; deftructiotamen caloris poteft effeprimò ineodem fignocumdeftru&ione Teu carentia formæ ignis : cadem enim actione utraque hæc negatio teu deſtructio determinari poteft , quod tam clarè& diftin&è intelligitur, quamquod ab eadem caufa deſtructiva eadem actioneoccidaturpater&filius fine ordineprioris &pofterioris inter occifionem patris & occifio nem filii. Rurfus effepoteft carentia caloris in priori ad deftructionem ignis , fed negativeidque eadem ratione quadiſpoſitiooppofita (puta fri gus ) eft in priori ad formamnovam formaliter expellentem formam ignis. XV. Objic. 3.Juxta quartam æquivocationem Caufa finaliscauſat caufam efficientemeg ſanitas movetfinaliter ad medicinamfumendam: hæc au temeftcaufa efficiens fanitatis: ergo àparietiam duæcaufzefficientes idipfumpoterunt. Refp ne. confeq. Lataeſtdiſparitas,cauta enim finalis&in tentionalis analogicè tantum conveniens eft cum veracauſaefficiente:in fummanihil aliudeftquam, amorquidamhis movensad medium: quemad modumautem ex eo quodcaufafinalisnon modo mutuocaufamefficientemcaulet,fedetiam feip fam,utcumbonum cognitum&amatum fineme. diisquæritur & intenditur; peffimè inferresquod cauſa phyfica efficere ſe ipſam poffit ; ità quod cauſa finalismutuocaufetcaufam fui , nilconfert adponendam mutuam cauſalitatem illam quam phyſica, quæ identificatur cum effectu fuo (hoc eſt effentia cum proprietatibus ) peffimè inferres identitatemrealemintercaufamphyficamefficien tem&effectumfuum. Cunctahæcadrectamin telligentiam &divifioncin caufarumpetuntur'ex differt. 1. phyſ. gen.fect. 2. unde quoquehabes caufamidealemfineabfurdocaufareleipfam'quod abfurdiffime accommodaretur,quemadmodum & fuperiora,caufæefficienti. XVI. Contra 1. Saltem inter caulas morales eademrationedari vel nondari poteft mutuacau ſalitas acinter efficientesphyſicas: &ratio parita tis exdiffert. cit.facilèſumitur: cauſa enim moralis caulatquiaeft: finalis vero utfit , atqueadeò illa convenit cum efficientephyſică: atqui inter mo rales cauſasdatur mutua caufalitas ergo&c. Pro baturmi. perpacta&promiffiones (quæ tum ex differt. citata, tùm ex 23. Logicæ funt caufa mo rales) mutua caufalitas intervenirepoteft,cujus exemplumfit:Petrus fic promittat:nolo'meloco moverenifi Paulusſemoveat, pariterquę Paulus pacifcatur: nifiPetrusſe moveat;non memovebo: velquiefcat vel ſe moveat alteruter , intervenit mutuacaufalitas moralis,& motusvelquiesunius eft caufa motus aut quietis alterius : ergò &c: Refp. intervenit ipfiffima nugacitas in fimilibus imaginationibus : recolediffert. 31. Log. de pro pofitionibus le falfificantibus , &ad rempræſen temaccommoda: utenimjudicia intelle&ualiafic pata moralia includunt effentialiter licet tacite exclufionem omnium'circumftantiarum, quæ di cunturàJuriftis contra ſubſtantiam eſſeleueſſen tiam pati vel judicii. In cafu noftro utrumque pactum includit effentialiter exclufionem alterius pacti:hoc'eſtPaulusdumpromittittacite&effen tialiteraddit: dummodo Petrusnonfaciatfimile paitum. XVII, Contra 2. Si mifceantur fimul caula moralis&intentionalis&efficiens phyſica præfer tim interveniente intelle&u Omnipotente & præ ſcio futuri, eſſe poteſtmutuaprioritasinter cau ſam velconditionem moralem &phyficam effia cientem: ergo àparidariquoquepoteftintercau fasphyſicas efficientes. Refp. Libentiffime negr reconfequentiam : quæſo enim tequam parita temhicdeprehendis?nimirum inferilludanteced. tot ingredientibus confertum,quod faltemobfcu ritatem &incvidentiam non vulgarem indurit în animumcogitantis;& interconfequens clarè& distincte fuam ipfius falfitatem exhibens penèex terminis ? Tametfidifparitatem nefcirem nil inde tamen obfcuraretur evidentia conclufionis ,fed perge& anteced,proba, XVIII, Contra 3. Cafusplures proponuntur adprobandumanteced. Primus (iPrinceps ex re- velatione ſciat militem fuumvictoriam relaturum craftina die: hoceftremgeſtutum dignam propter quam ille præmium congruum militi conferat; quæquedicifolet meritumfeuactiomeritoria præ mii,feucaufa moralis meritoria :caufa , inquam, exigitiva&ingenerecaula formalis moralis jux tàdiffert 3 phyf.gen, fect3. ( quodexoccafione nota admulta utiliffimum intelligenda) : itaque exrevelationehabitacontingat Principem moveri addandum anticipato præmium militi , &inter alia 670 alia gladium , quo contingatitemutmilesdiefe Differtatio II. Theologiæ naturalis. quenti utatur , coque armatusex hoftibus victo riam referat. Quæritur utrum inter victoriam hoceſt meritum,&gladium nempe præmiummu tua detur caufalitas?nam victoria præſcita eftmo tivummeritorium& exigitivum utdeturgladius, adeoque eſt in priori ad collationem gladii: gla producatur proximè & phyficè res illa. Nulla enim hic repugnantia : diftinguas modo ftatum intentionalem aphyſico , &notes ad præſcien dum effectumdeterminatumabfolutè futurumne t ceffenoneffefimul& femelpræfcire fingulas om nino circumftantias determinatèſumptas cætero diusitem eft inpriori ad victoriam , quia inſtru mentumeftquo efficienter phyficè occiditurhof ftis , & comparatur victoria ergo mediatè ſaltem, idq; perplures gradus,&præterea modicahabita rationeejusdem inſtantis temperanei hæcadeo in volutamutuacauſalitas contingere ponitur. XIX. Secundus , tertius , & quartus cafus remtheologicam multam implicant , audiendi ta menfunt. Secundusitaque eſtdepatreperegrino &impetrante precibus fanitatem filio : dubitans enimdeillius morteliteras accipitex patria , quas ante quamdiffolvatDeum precaturpro ſalute filii : mox ex literis intelligit filium convaluiffe. Non eſt impoſſibile , utoratio illa impetraverit filio ſa nitatem : ergononeft impoffibilis mutuacaufa litas: prob. conſeq. dependenter &inpofteriori adſanitatem filii receptam ſcriptæ funtliteræ : in pofteriori ad has acceptas paterprecatus eft: ergo preces iſtæ funt inpofteriori adfanitatem: rurfus ex precibus ab æterno prævifis velutiex merito vel impetratione ( quæ duo Theologicè& Chri tianediftingui ex catechiſmo ſcire potes ) Deus conceffit ſanitatem filio , adeoque preces illæ funt in priori ad fanitatem. Tertium caſum exhibent preces inMitlis defunctorum , quibusDeo fup plicat Sacerdos pro bona & fanctamortehominis forteante annumjamvitadefuncti. Noneſtim poffibile , quod preces illæ impetraverint bonam mortem defuncto illi : ergo mutuacauſalitas: ete nim inpriori eſt mors , inde oblatum ſacrum & preces habitæ : rurfus preces præviſæ ab æterno funt inpriori adgratiam perſeverantiæ finalis , & mortis ſanctæ , quam Deus propter illas preces concefferit defuncto. Quartus cafus arcanus& ineffabilis de meritis ChriftiDomini , propter quæ præviſaDeus conceffit innumera & maxima præ mia tum naturalia tum ſupernaturalia antiquis Sanctis Progenitoribus & in primis Sanctiffimæ Virgini ,acpotiffimum propterilla meritapræele ta ipſa eſt Matrem Redemptoris venturi. At quoniam tota ferèhuc induci deberet Thelogia, necquidquam demutuacauſalitate ultra fuperio res cafus affert , hujusmodi myfterium hoc loci commemoraſſe fatfuerit. XX. Refp. evidentiffimum ſemper perſtare, quodnilneque mediatè nequeimmediatepro eo dem inftanti poteſt ſe ipſum producere effective: nil enim tale exprædi&is confequitur : neque vi Goria phyficèſe cauſat , neque preces Patris aut Sacerdotis ſe ipfasphyficèproducunt. Cæterum ad intimam prædictorum intelligentiam hæc ha beto : intellectus Omnipotentis Dei prævidens remcontingentemabſolute futuram, (nempe quia ita ille decrevit ) quæqueſecundumſeeſt indiffe rens utabinfinitis disjunctivè caufis ſecundis pro ximis procedat ; poteſt accepta occafione exilla ipfa re contingentipræviſa, determinari (nimirum quin neceffarias (disjunctive tamen) ut res illa phyficèexiſtat : cujus ratio eſt, quia Omnipotens libertas Deipoteſt determinare ut fittalis entitas innaturacerto futuro tempore; quineo ipſode terminetpereandemformalitatem decreti (juxta modumnoftrumconcipiendiDivina) ex qua im mediata cauſa ſecunda talis effectus prodirede beat. Hocenimdato Deusprævidensrem futu ram c.g. victoriam,meritum, orationem determi nat inter infinitas poſſibiles cauſas iimmediatas perinde ſufficientiffimas , illam ipſam , quæ fimul eſt effectus moralis, vel terminus quemmoralitor exigit objectumilludprævifum. XXI. His ftantibus diftinguenda eſt propo ſitio: daripoteft mutua cauſalitas intentionalis & moralis omitto: phyſica eaque inter caufas effi cientes nego. Effectuspræviſus,ſeùintentionali ter exiftens in mentem Deifineullo abſurdo eſt motivumvel occaſio veldeterminativum,propter quod Deus deſignat illi unum præ alia caufam. Quemadmodum enim fineabſurdoeademresin tentionaliterpoteft effeantequam fit; fic etiamin tentionaliter exiftens poteſt determinare exiften tiam caufæ fuæ phyficæ , àquatempore futuro producatur : quod in fummanil aliudeſt quàm quod res cognofci & venire mentempoteft an tequam fit : quod fi effe poteft fineabſurdo , il ludetiam eſſepoterit, quod ſcilicet mens cogno fcens ſeu Deus, qui prolibitodeſignatcaufas fu : turis effectibus , accipiat motivum defignandi po tius hanccaufam quam illam ex ipfo effectu futu roprævifo: hoceſt refpiciendoadillumveluti me ritum deſignetveluti præmium hanc potius quam aliam caufamtalis victoriæ. Cæterum omifi hoc ipfum,non concefli:nonenimlitigoutrum aliunde quamexmutuacauſalitate repugnet, utcauſa me riti ſit ejusdem præmium. XXII. Dices ergomedianteintentionalitatepo terit darimutuacaufalitas purè phyſica:hoceftin ter duas verè phyſicas efficientes caufas. Refp. ne, conſeq. Chimericum enim eſt intentionaliter ignem comburere : autproductionephyſica effe &umproducere:licetignis ideme.g.intentionali terexiftens,hoc eſtcognitus,effe poffitoccafiovel motivumutipſe cognofcentdeterminetur, fialiun devirtutemhabeat,adaliquidper illamproducen dum. Hucfacitquodcauſameritoria,ſeumeritum exigit quidem fed non efficit præmium: hoc enim efficit remuneratoripſe , quicognofcens meritum indedeterminatur ad efficiendum phyſicæ præmi um:hoceſtad illudconferendum; ex quo dato & phyficè exiſtente procedat juxta virtutem phyſi camilliusproportionatusphyſicus effectus, SECTIO V. Demonstrationes Metaphyficade existentiaDei. quiailli ficlibet)adſtatuendamunam potius, præ I. Neque cum Atheis , neque cum Scepticis alia exinfinitis illis caufis , à qua certo tempore inpræſenti res eſt , ſed cumPeripateticis 1 non Demonftratio Metaphys. exiſtentia Dei. nonnullis aſſerentibus & propugnantibus quidem demonftrationesDei à ſect. 2.propofitasutiabſo 671 ſcribuntinſummulisadphiloſophandum de rebus creatis. lutiffimas undequaque , & ex principiís ductas evidentiſſimis ; litigantibus tamen num fineulla, fenfuumexternorum experientia fuaſiva exfolo lumine animæ rationali infito&ingenito unde cumque tandem eidem animæ fuppetant alienæ ſpecies ad elaborandas idoneas apprehenfiones; numvidelicet ipſa anima non diſtracta; fed de purata cupiditatibus rerum corporearum obnubi lantibus lumen illud quodfignatum eftfuper nos utpotelumenvultus tuiDomine , abripiatur ex evidentia terminorum adaffirmanda hæc objecta ensoptimumperfectiffimum,fummus Spiritusnon est impoffibilis ? Quodfi evincatur hujusmodi ex evidentia raptus animæ rationalis ; per tejamvi desevidentianonacceptâàpofteriori,nonphyficâ aut ex effectibus phyficis fedex ipſadefinitione nominis Dei juxta ſect. 1. num. aut faltem ex prædicatoconvertibilicumDeo(ut loquunturilli, quidefinitiones nominisnon magni faciunt) ani imamfibi ipfidemonſtrari Dei exiſtentiam. Quo polito fupereffetquæftio fatisde nomine utrum د evidentiailladicendaeſſet ex terminis , an habita perdifcurfum ? & quidem ultro concedipoteft& fortèdebet ex diſcurſu demonftrativo in ſchola Peripateticaevidentiam illam oriri : cumdifcurre re dicatur quicumque à definitione ad definitum intelligendo progreditur : ſeù cum inter antece dens&confequens nullaaliaintervenitniſidiſtin Giorationisratiocinantis. a 1 11. Ut negantes hujusmodi demonſtrationes revincanturfincere& nonſophiſticè (quodcate roquin ad eos faltem turbandos vexandoſqueple rumque fieri folet& facilepoteft) triplici ſequenti methodoprogrediendum eſt. Prima teftimonio totius generis humani , fuffragantibus potiffi mum'omnium ætatum ,&nationum Sapientibus prædictam veram & legitimam evidentiam effe. Secunda,ipforum adverfariorumconfeffione , qui innumeris aliis in rebus& præfertim indemon ſtrationibus ipfis phyficis de exiftentia Dei adi guntur admittere fimilemomninò præditæ evi dentiam : fcilicetnullopacto collectamàpofterio ri,genuinam &metaphyficam effe: unde conftet adtuendumduntaxat poſitumcos negare inpræ fenti quodalibi adftruunt, & adſtruantneceſſeeſt niſimalintin Scepticifmum,autPyrrhoniſmumom hinòproruere. Profectò expeditiſſima eſtutraque hæcmethodus:cumenim nemoevidentiam fuam foras &in mediumproferrepoffit , contraque il lampoſſitadverfariusſemper excipere,nempère ponendoexobſtinationeobfirmatumeffeanimum, nonexevidentiaadannuendumeſſeabreptum: & negareitapoffit quidquid velevidentiffimum pro feratur adcomprobandum affertum;illudunumfu perelt uttotius generis humani , velomnium aut plerorumque Sapientumagatur fuffragiis, aut in conſequentiæ adverfarius ipſe coarguatur. Ter tia methodus poſita eſt inrefellendis quibusdam refponfionibus & evaſionibus , quas excogitave runt contra ſtatutamevidentiam,oftendendonimi rum refponfiones illas innati præjudiciis quibus damapudnonnullosPeripateticos non infrequen tibus, & importuniffimæ methodo philoſophandi deDeo iisdem prorfusregulis , quas fibiilli præ III. Præjudicia verò ex pravèperceptis non nullis Ariftotelis effatis manantia funt hujusmodi. Primo lumen intellectui innatum decurtatè adeo expofitum, uteòtandem revocetur nilque aliud fit, quainpotentia& visproducendi cognitiones: hoc eſt accidentiaquædamfpiritualia&penè mo dos,adquosideodicunt requiri lumenintellectus ut depuret &fpiritualizetphantaſmata corporea : adeamdepurationem vero multainduſtria&lumi neopuseſſecredunt:falſa ſuntiſta ſi contradicant oraculo facræ Paginæfignatum estsupernos &c. Namlumenintellectus utcumque appelletur ha bitusprimorumprincipiorumveleſtqualitas con genita cum anima vel identificatur cum eadem anima, ejusqueeffentiapoſita eſt indifcerniculo innato,tendentia&appetitu mentali , qui nili im pediatur oppofito obice diſtractionum & turba phantaſmatum inducit intellectum addignofcen duminterverumreale& verum merè apparens, &adannuendumvero ipfi realimodoquodamdi ſcernibiliter diffimillimo illius , quo ex errore aut obſtinatione intelle&us obfirmatur in vero merè apparente :quemadmodumtendentia&appetitus innatus voluntatis ad amandum bonum verum purum,&fummum,evidentiffimèdiſcerniturab eo appetitu ſeutendentia, quæ expaſſione deprimit voluntatem adamandum bonum merè apparens. Eft enimevidentiffimum quodficuti voluntas , ita intelle&us difcernit inter mala mentis gaudia, &bona mentis gaudia : unde PoetaPlatonicus (6. Æneid. ) illa repoſuit interpænas infernas. Quareeffatumilludperipateticum: nihileft in in tellectuquodpriusnonfuerit infenfu, exponen dum ita eſt ut anima indigeat quibufdam fpe , ciebusalieniscollectis ministerio ſenſuum ad ob jectaetiaminfenfibiliacogitanda:(ut latè expoſui differt 12.Logica ) nonautem ficintelligendum eſt , ut nilapprehendere poffit intellectus quod ſenſibile nonfit : hoc enimcraffum nimis eft& pluſquamEpicureum : nequeitem eo referendum eſt illudaxioma ut niljudicari poffit niſidepen denter à criterio & difcerniculo ſenſuum , quod Pyrrhonifmum ſapit. IV. Præjudicium ſecundumprofluit ex triplis cidistinctione: inftatu conditionato&abfoluto: objectum signate& exercitefumptum: instatu objectivo &Statu reali. Etenim primò ſtatum conditionatumvocantautvocaredebentpræciſam illamconnexionem quæin propofitionibusnecef= fariis conditionalibus attendenda etexlib.z. ele mentorumtheſi r. nimirum inter conditionem& conditionatum : ſtatumveròabſolutum&realem intelligunt ipſum objectum uteſt in ſe à parte rei velexiſtentis velpoffibilis,quaſi ſolutum : hoc eft non attendendo præciſamillam connexionem & colligationemformaliterſumptamut in ſtatu con ditionato , fed præterea ipfos quoque terminos connexos , ut de illis quoque judicium feratur : quodfacile intelliges , ſi recolas extheſi citata di ſcrimeninter conditionalem & caufalem propoſi tionem : videlicet in hac enunciantur tria: in illa unumtantum. Secundo objectum fumptum fi gnate eſt cumpercipitur per cognitionesquæ funt figna exeſſentia ſua ſignificantiaexpreſsè e. g.exi ſten 672 ſtentiam objecti. Objectum verò ſumptum ex Differt. 11. Theologia naturalis ercitè eft cum illud,quantum eſtde ſe,habet atu &defactoe g.exiftentiam feu actumvelexerciti uinexiſtendiquodeftidem,barbaralicetſynonimia deſignatum. Tertio,ſtatus præcisè obje&ivus ex differt. 41. Logicæ fe&. 2. &differt. 3.phyſico metaphyfica , ubi deexiftentia , conftare fatisde bet: nimirum idem eftac poffe cognofciſeucogi tari ; ( quodjuxta nonnullos etiam chimeræcom petit) ſtatus verò realis eſtrealiter &à parte rei live exiſtentis fivepoffibilis independenter ab in tellectu cogitante itaexercitè& abfolutè ſehabe quidemconvicti fint, ſedmaluerintulteriuspro. grediin Scepticismo. Hine factumeft utcum olim concederetur in ſtatu objetivo evidentem effe hancpropofitionem ; optimumnon est impoffibile &fimiles; negaretur tamenevidentem effe in ſta tureali ; mox quidam retrogreſſi negarunt cam propofitionemquoque cum fuifimilibus in ftatu objetivo. Cumitemadmitteretur evidens eſſe af fertumpro utroque ſtatu: contingens estpoffibile, velaliquod ens eftpoffibile ; negarunt deinde id ipſum pro utroque ſtatu. Concedebant etiam pro utroque ftatu evidentiſſimum eſſe : chime re , ut in ſtatu objectivo de facto apprehenditurra est impoffibilis : audivi tamen nonneminem veljudicatur. Cuncta hæcvidesperdiverſa ter minorum involucra in idem relabi ſignificatum. Atillis omnibus contra ſentientes utuntur ut hæc veluti axiomata ſtabiliant: Nunquamvalereillatio nem de ullo objecto à ſtatu conditionato ad abſo lutum : à termino ſumpto ſignatè ad ſumptum exercitè : à ſtatu objectivoad reale: quapropter licèt evidens ſit rei alicujus poſſibilitasv g.in ftatu conditionato,objectivo vel ſignato; exindetamen confici non poffeevidentemquoque eſſe abfolutè, exercitè& realiter. Enimveròacuta funtiftadi ſcrimina, ſedfalſiſſima ſiuniverſaliter aſſumantur ; nequehoc mirum,inuniverſalibus enimteſteAri ſtotele falfitas plerumque latet. Falium igitureſt non valere aliquando a ſtatu intentionali ad rea lem,imino nifi falfum hoceffet, effet impoffibilis evidentiaquævis exterminis , omnisdemonſtratio metaphyfica , nihilque ſciri poffet evidenternifiad ſummumderebus corporeis; immo nequede illis و cum ſenſus fallant aut fallibiles fint faltem meta phyficè :atque adeo cuncti fierideberemusAcata tiam,authoritatem, San&itatem , & rationem, fed leptici , quod nonmodocontra omnem eviden ipfis quoque Atheis adverfatur , quorum nemo niſi undique ſtultiffimus ifta deliravit. Propone homini nutrito in ſylvis , aut folitario perpetuo, homini videlicetnullius commercii ,nullius expe rientiæ & ſpeciestantumindifferentes , & neutras habenti ut apprehendere per illas poffit hæc obje cłaproblematicèpropofita:bisquatuorutrumfint octo velnovem?Numpraftet misericordiamvel crudelitatemexercere:furemeſſevelliberalem ? Profectò apprehenfis hujusmoditerminiseviden tiffime rapietur ad affirmandum quod omnes ſani exneceffitate affirmant , neque id negarepoteris niſi contradicas totihumanogeneri ,ipſique ratio nituæ, &experientiæ mentali. Quodfi utdebes hocipfum conecdis ,quæro ex te:àquopoſteriori, àquoſtatu abſoluto , exercito ut eſt in ſe&reali folitarius ille rapiatur ad ea objecta affirmanda ? profecto non nifi ab ipſo lumine mentibushomi numingenitofuaviffimè & fortiffimè inducitur ad ea judicia , dignoſcitque clariffimè falli ſe non poſſe in iis adſtruendis & neceffariò objecta illa ita fe habere abſolutè exercitè & realiter ut funt in ſe , quemadmodum intentionalter figna te ,&fivisetiam conditionatè (quitamen ter minusminus cæteris eſtad rem ) exibenturintel lequi, V. Rationes allatæ contra hujusmodi præju dicium fecundum apud illos quijam obfirinave rant Deum nondemonftrari metaphyficè , ma rum huncufum habuere utpropter illas non > negantempro ſtatu objetivo : deniqueprogreſ. fumeftut hujusmodi propofitio : optimumnonest impoffibilenonmodonegareturevidens extermi nis , fed ne quidem ut probabilis concederetur; ac tandem audivimus dicentem illamex terminis etiam pro ſtatu objetivo eſſe abfolutè falſam & negandam : atqueadeocum duo contradictoria pronulloſtatupoffint eſſe ſimul falfa (nifi & hoc ipſum negenteſſe evidens ) concedere deberent (quodtamen hactenus non audivi ) contradicto riampropoſitionem: optimumest impoffibile, ex terminis eſſeabſolutè veram. VI. Tertium præjudiciumeſt abuſus præci ſionis&diſtinctionis formalis, qui coincidit cum ſubtilitate ftatus conditionati & abfoluti : dicunt enim,cum intelle&us cogitat obje&um aliquodli cetin illoevidenter appareatmeram poffibilitatem &perfectionem contineri, non tamen evidenter cognofcereintelle&um , num illud objectum co gnofcat perdiftin&ionem fed præcifionem forma lem an percognitionem adæquantem cognofcibi litatem objecti utraque ad quatione tum objedi tumcognitionis: (juxta differt. 14.Logicæ) qua. propter dubitare femper poteſt utrum in eoobje toinfint realiter præter exprefsè cognita , alia quoque prædicata feuformalitates , quæ mixtura ſua identica reddant illud impoſſibile ineffe reali, quamvisineſſe objetivoevidenterappareatpoſſi bile. Hinc autem ortum habuitdistinctio ftatus conditionati ab abſoluto , videlicet ſi in ſtatureali præcisè poneretur id quod præcisè exprimitur in tatu objetivo, utique in ftatu reali ,& à parte rei poneretur quid evidenter poffibile &perfectum: atquisnovitnumpoſſititàpræcisè illud objectum poni fineullo addito prædicato ignoto ? Vanus tameneſthictimor, & fortè temerarius , quia à particulari ad univerſale progreditur : perinde quaſinil intellectus humanus nifiper præcifiones poffitcognofcere: cum è contrarioevidentiffimum ſit multoties intellectum non præſcindere ſed co gnofcerecognitioneadæquantelicètobfcura,quam quæſodiſtinguasà cognitioneconfufa: (exdifs. 20. Log ſec. 1.)profectocum Petrumcogitasaut om neshomines nonpræſcindis,velis nolis:fic quoque cumjuxta num. 4. Solitarius illeveritates propoſi tas apprehendit evidentiffimè ſcit ſe nonpræfcin derenecdubitare poteſt: utrumbisquatuor fi po neretur à parte rei propter prædicatum ignotum, fortèfutura fint novem. Itaque quantum adhoc objectum ens infinitèperfectum ſi evidens effet quoddum illudapprehenditur non præſcinditur abullo prædicato ex primente perfectionem , evi. denseffet , etiam in ftatu reali ens infinite perfe Aum Demonftratio Metaphys. exiftentia Dei. Aumeffepoffibile , fedilludprimumevidenseft: 673 bi ipſi Deumexiſtere : inſervit etiamutAtheus ۱ ergo&fecundum. Probatur mi.ut evidens mihi eftmenonpræfcindere ab ea formalitate quam exprefsè& formaliter cognofco: utevidens item eſt non præfcindi ab ullo ex infinitis hominibus cum exprefsè& formalitercognofcitur omnisho mo: utevidens etiameſtnonpræfeindereàPetro cumformaliter&expreſsèPetrumcognofco: ita evidens eſtmenon præſcindere ab ullaperfectio necum formaliter&expreſsè hoc objectum co gnoſco omnis &infinitaperfectio : quod ipfum Contingitinomnibus objectis ſuperlativis, autin cludentibus infinitatem, præfertim qualitatis phy fice aut metaphyficæ: ut cum apprehenditur om nis&infinita albedo,calor&c. ipſeſeconvincatperotium&pacateiftacogitan do: cæterumcumturbaphantaſmatum&pertur batiopaffionum mentemexagitat importuna funt &inefficacia hujusmodi arcanacogitata: utietiam difficilè bonum virtutisdignoſcit animus dumve xaturtempeftate illainterna cupiditatum&extra neorumphantaſmatum, X. Præjudicium quartum eft: iisdem omnino regulis philoſopharivelledeDeo& ente infinito, quibus decreatura&ente finito ſpeculamur: nom fubftat iisdem fummuliſticis ftatutis notitia Dei" &DivumDionyfium potiùs quamlogicos atten deredebes,quioptimamrationem meditandi Divi ... naeffepronunciatprogredi per diſſimilitudinemà-VII. Hinc fit utintellectushumanus cumap prehendit formaliter & exprefsè ( hoc eft non confusè licèt obfcurè juxta citat. differt. Logi cam) omnem&infinitam perfectionem quama foreffenonpoflit,eoipſorapiaturex innato lumi ne ſuoevidenti (cujusevidentiæ nonobeſtobfcu fitas adnotata ) ad affirmandum ex terminis ſe nonpræfcindere ,fed excludereabillo objecto ut eft in feprædicatum omne,quodnegatiofit &ex clufio alicujus ex infinitis perfectionibus : atque hoc exterminorum connexionejudicat, quiapa riter ex iisdem terminis judicateodem lumine il ſuſtratis objectum hujusmodieſſe ufque adeo,pul crum,verum, &purum,&impoffibile fit , illud merè apparens eſſe: quemadmodum voluntasir refiftibiliter rapituradpurum&fummumbonum, neque retinetur, aut hæfiatpropter illam politi camreflexionem:fortè àparte reiobječtum bu jusmodi mixtum eritmalo &noncritſummun bonum. VIII. Neque hujusmodi firmitas & claritas provenit exratiunculis noftris,fed à lumineinge nitointellectus:nosenimMortales immerſipraju diciis , & phantafmatis cavillari exarbitriopoſlu mus contraomnem evidentiam, &divertipoffu mus ab apprehenfionibus evidentibus , aut illas mifcere& infufcare cogitationibus alienis & ex traneis,atque ita negare res evidentiſſimas. Atdi Aingue præjudicia tua ab anima tua folo &mero fuolumine naturali inftru&a: &nota non fundare me evidentiam inflexionibus fummuliſticis , ac proinde non dicere evidens effehoc objectum: omnisperfectiononprafundit,fedexcluditimper. fectionemquia in ſyncategoremate omnisincludi turquælibet aliqua; fedquia lumine infallibili di ſcernit anima veritatem apparentem &fucatum à genuina & propria : quemadmodumnon propter reffexiones logicasquæftionemillamevidenterde finimus: utrum verè vigilemusan fomnoplacidif fimo fomniemus tota vita ?dignofcitenim anima exipſo ſuoluminevigiliam fuam,nonper criteria politica ſed innata. IX. Poffes dicereevidentiamquam inſtruimus in præſenti parum deſervire ad convertendos Atheos: fedhocultro concedo, idque ſenſere ſa pientiffimi viri,& inprimisD. Thomas: videlicet: contra Atheos non effe ponendam primo loco hancdemonftrationemDei , ſedpræmittendam il Jamà pofteriori ut adigantur agnofcere unumens neceffarium exiftere. Uſuiautem eſtdemonſtratio metaphyſica Deiunicuique addemonſtrandum fi R.P. PtolomæiPhilofophia. creaturis : cum evidentiffimè conftetDeuminter &creaturamdiffimilitudineminfinitamineffe, fi nitamverò fimilitudinem. Itaque ut principium hoc fummuliſticum : quafunt eadem unitertio funt eademinterfe:locum non habetnechabere debetinDeoineafuppofitione& intelligentiaqua creaturisaccommodatur,ut exponiturà Theologis in materia Trinitatis : quemadmodumetiamhoc aliud quodaliterpoteftfehaberequamsehabeat eft murabile: ut intractatu de libertate Dei : fic quoq; hæc Summuliſtarumregula: nonvalet illa tio àpotentiaadactum, àpoffibilitate adexiſten tiam : verifima quidem inrebus creatis , falfiffima eftrelatèadDeum: optimum enim eftargumen tum. Deus eftpoffibilis ergoexiftit: fimiliter quo queſipro regula affumis nonvalere illationemà ſtatuobječtivoadrealem,illamquidem colerepo teris quoad objecta creata , fed negliges cumde Deophiloſophaberis juxta num 6. Utqueminus mireris quoddico, advertesnonminuseffepræ pofterum prædicta principia vel regulas applica re objecto Divino; quam de poffibilitate vel im poffibilitate infiniti categorematici creati dumdi ſputas , inducere terminos , regulas & principia unicè pertinentia adquantitatem finitam&termi natam: ac deinde videri ſibievidentiaprotuliffe, quia impertinenter loquimurutinloco fufiùs ex pendam:quemadinodumetiamerratur fi dequan titate continua ejusque compofitione differentes, poftulata&theorematamathematica intrudamus, &imprudentes faltemus extrachorum ,ut olim notatumeſt diſſert. ult. phyf, metaph. Exprincipiis metaphyficis luminenature evidentibus,evidentiffimum est Deumexiftere. XI. NOnquomodòhomohomini,fedquo modo anima ſibi hujusmodidemon ftrationem exhibeat hic proponam : videlicetbreviffimaclaritate,nonuberrimaampli ficatione:perteipſeſi vales artedicendi,præſtite ris utex argumentotam feraci,tamgrandi idonea partitione adhibita procudas innumera ferè evi dentiffimarumrationummomenta: XII. Demonftratur conclufio : evidens eft ex primisprincipiis &c Deum effepoffibilem : ergo exiftere : confequentia evidentiffima perinde ac mirabilis&dignaDeo: illeenim eft idem ac infi nita&omnisperfectio:ſed exiftentia exercita& Q999 abfo ) 674 abſoluta eſt una ex illisomnibus perfectionibus: Differt. II. Theologia naturalis Jumine naturæ innatoevidens eſt independenter ergoDeus ex ſuo formaliconceptu exiftentiam exercitam &abfolutamidentificat fibi , & per il lam exiftit. Antecedensverodemonftratur :evi denseſt exterminis (quimodus ſemperpræfigen dus ut demonſtretur evidenter Deum exiftere) Deum eſſe infiniteperfectuin, ſen ens optimum, ſeù carens omni detectu , feù quonil majus effe poteſt : fed hujusmodi ens eſt poſſibile , non eſt chimera, non eftmaximèimperfectum,defectuo fum&peffimumſeùminusbonumquàm ensdefe ctuofum&peffimum: g.&c. Cunetaillaprædicata conglobavi , quæ ad fyllogifmos vocales multipli candosinferviunt,licet anima libiperea ſynonimâ non loquatur. Cæterumpræmiſſas conſtructi ſyl logifmi olim diftinguere folebantita: eſt evidens, exterminis quodDeus cftinfinitaperfectio in eſſe objectivo,conditionato&fignatèconc, in effereali &c. nego: moxproceffumeftànonnullis utabſo lutenegaretur tummajor , tum minor præmiffa: perinde quafi nulio pactoevidens fit ex terminis , immò ex terminis utraque fallafit, quod certe vehementercrudumeſtexnum.5. XIII. Affumoigitur propofitionem iſtamquæ vel fynonimia , vel convertibilis eſt cumreliquis: ensoptimumnonest impoffibileacdico lumine na turæ evidentiffimam effe eodem pacto ac prima principiametaphyfica..Eſtevidens inſtatu obje etivo ex terminis illapropoſitio : ergo etiam in ſtatu reali : probatur confequentia, quæ profecto, evidentiſſima eft , ac propterea adverfariiredditi, cautiores nonillam ledantecedensnegant pro baturtamen adabundantiam: eſt evidens lumine naturæ& ex terminis ,quod lumennaturæ intcri ptum mentibusàDeo eſt infallibile: eft enimre velatio naturalis Diyina de veritate objecti: nam loquitur nobis Deus per lumen naturaleperinde ac loquatur revelatione fupernaturali. Quamvis autem cumhicagatur de exiſtentia Deipræfcindi oporteat utrum lumenilludfit à Deo; nemota menqui fenfum humanumprorfusnonabjecerit, &remquæagitur intelligat,negare audeat, quod veritas evidens lumine,naturæ fit infallibiliter talis ut evidenter apparet: alioquin primaprinci pialicetevidentiſſimavocaripoffentpyrrhonicèin dubium atquoniamcontràPyrrhoniftasautScepti coshicnonago,ſateritperindeevidentemeſſeexi ſtentiam Deiutevidentiafuntprima principiatum metaphyfica,tum moralia, Frivolum autem eft reponeredubitationem illam de cognitionepræci ſiva juxtà num. 6. evidens enim lumen naturæ nequepræciſivumeftneque conditionatuin , quia evidens eftnon effe nugatorium, & naturâ ipsâ indignum : quis enim fomniet præcifivè tantum evidensefthocprincipium malumnon estfacien dum,& fimilia: quafidubitari poffit num realiter, &âparte rei principium metaphyficum,&mora lepropter formalitates altas realiterforte identifi. Catas cumillofalfificari&negari poffit. XIV. Quare minus malenegatur antecedens pofitumnum antec. nempè quodvel ineſſeobje divo fit evidens;optimumseu infiniteperfectum ensnoneft impoffibile: adhoc autemdemonftran dumexnum. 2. triplicem illam methodum ineo ; &primo loco teftimonium Generis Humani quadrupliciter expendendum divido : Primo ſi ab effectibus , &non àpofteriorigeneri humano Deumexisterejam resconfecta eſt. Secundoſi item evidens eſtDeum à pofterioridemonſtrari. Tertiofiluminenaturæ, &exterminis evidenter funt poffibilia attributa alia propria Dei & perfe Giones fimpliciter limplices politivè , & in ftatu reali confideratæ : nam militat eadem ratio de una ac de aliaquacumque perfectione fimpliciter fimplici : perinde eſte.g. utOmnipotentia utde Divinitate. Quartoſilumennaturæ infallibiliter ſe ipſo difcernit ſe ipſum ab apparentia fallaci ; difcernitque pariter , quod illud ipfum lumen evi denter repræſentans prima principia moralia & metaphyfica , repræfentetquoquepoffibilia attri buta Dei &ipſumDeum : fiinquamhæc con ſtent, intentumconſequar. XV. Quantumitaqueadprimum, modocon cedasprima principiaeſſe evidentiaexterminis & lumennaturæeſſe infallibile proutroque ſtatutùm objectivo,tum reali : produco adverfus teautho ritates SS, Patrum , & Philofophorum , quibus oftenditur perinde lumine naturæ evidens effe omnibushominibusDeumoptimumexiftere , ut primaprincipia. ClemensAlexandrinusin admonitione adgen tes fic habet: Omnibusfimpliciterhominibusma ximè autemisquiverfanturindoctrina,&lite ris instillatusest quidamDivinusinfluxus,(intel ligelumennatura)undevelinvitifatentur (hoc eſt perevidentiam rapiuntur adallenfum)unum effeDeumincorruptibilem&ingenitum. Origeneslib. 1.&4. contra Celfum: Dicendum est infitum effebominibusfenfum Dei: quemad modum moralis difciplina reliquia: hoc eft ut evidentia funtprimaprincipia moralia ut bonum estfaciendum&c. Eufebiuslib.z. Præparat,Evangelica: Eximum illud&falutare quodDeinomenfignificat ipfius. naturaductu,&notionibus ultroinnatis velpo tiusàDeoinfpiratis(grece ἀυτοδιδάκτοις μάλλονδε θεοδιδάκτοις)nemononintelligit,cumidomniani mointelligentia prædito omnium Conditor infe verit: nimirumutultroinnatæ funtnotionespri morumprincipiorum,itaexiſtentiæDei. Tertullianus libro de teſtimonio Anima : No vumtestimoniumadvoco: (nimirum adproban dumDeumeſſe)confifte inmedio anima,sednon camteadvoco, quæfcholisformata&bibliothe cisexercitata:tefimplicem, rudem, qualemba bentquitefolambabent: eaexpostuloquatecum inhominem infers &c. bec restimonia anime quantòcommunia,tantònaturalia; quantòna turaliatantoDivina. (& eodem lib.) ut igi tur&natura &Deocredas,credeanima: non multumrefert anàDeoformatafitanimacon fcientia an literis Dei: hoc eſt notitia de exiften tiaDei , quæ exeffectibus naturæ à pofteriori , & ex revelatione ſupernaturaliDei perfidem habe tur, haberi quoque poteſt abipſaanima exinte riori fuolumine. Gregorius Niſſenus Orat. 6. de Beatitudine ! Quantuscapipoteſt àteDivinitatis motus inte eft,quippe is,quiteformavit talembonumstatum tudnaturequafiINESSENTIAVIT: hoc eſtinſer vit lumennaturæevidensundèDeinotitia. Cy Demonftratio Metaphyf. exiſtentiaDei. CyrillusAlexand. Unicuique anime in ortum 675 Cumanimaprogrediturinfuiipfius interiores re eductacognitionisDivinafemenindit, &intelli gentiaradiceminferit,atque itarationaleani malefficitnaturasuaparticeps reddens. D. Auguftinus de Doctrina Chriſtiana : Cum auresfonus iste ( hoc eſt voxDeus) tetigerit, ceſſus, &inquoddam ipfius animequafiadytum, &Deorumgenus &unitates entium(nimiruın prima principia)quaficlaufisoculis contemplatur (&cap.4.)Omnibus illererum author perfecta fue excellentiafigna infperfit,& omnia circafe movet ad cogitandum excellentiffimam quan damimmortalemquenaturam--Itaautemcogi tatDeum anima, utaliquidquo nihilmeliusfit autfublimus illacogitatio conetur attingere: mox pergitAuguftinus, &inexemplum infinita Divinæperfectionis evidenter notæ omnibus ho minibus,omnibus ait evidenseſſe , meliusquideſſe vitamincommutabilem & infinitam , qualis eft Deus, quam mutabilem,qualemagunt homines: idquetum in eſſe reali, tuminefleobjectivo, & dehacperfectione fimpliciterfimplicivitaincom mutabilis afferit eam evidentiam , cujus ſimillima de omnibus hujusmodi perfectionibus,&de ipla infinitate perfectionis haberi poteft:fedAugufti itimaudi: Quodnifividerent (evidenternimirum omnes homines) nullomodoplenafiducia vitam Intommutabiliter Japientem commutabili vita canteponerent: ipfam quoque regulam veritatis (hoceftprimumprincipium)qua illam clamant ipfum collocat,&omnibusineffabiliter adest ex univerfis exemptus: itaquehomo inſuenatur& arcanumingrediens, mvenitſymbolum illiusom niumPatris:hoceſtevidentemDeinotitiam. Jamblicus de Mysteriis ſect. 1. cap. 3. inquis primumDeoseffedareneceffeeft (hoc eftſuppo nere ſeù poftulare ) fed nonis rectus estdicendi modus : cohæret enim nostre ipsi substantia de Deo innata notitia:eftnempejudicioomni , confilio melior net non ratione, &demonftratione prior(nota ilta) &fimulcum nativoipfiusanimi ergabonum amorefubfiftit--humanusfiquidem animusconjecturaautopinione,autfyllogifinoquo pramminimeDivinorum effentiam affequitur- Anteomnemrationis ufum(hoceft finedifcur (0)inestnaturaliterinfitaDeorumcognitio: m motactusquidamDivinitatispotiusquam no noti tia:exquointitaturnaturalis appetitus boni & effemeliorem, incommutabilem vident (extermi-" nis nimirum evidentibus) . Nemo autem eft tam 1 imprudenter infulfus quidicat (nota hocdiligen riffimè ) VNDE SCIS INCOMMUTABI LITER SAPIENTEM VITAM COMMVTA BILI ESSE PRÆFERENDAM (en calus A nofter,quoniam adverfarii quoque dicunt unde fcis in ftatu reali melius effe optimum quam ratiocinatio atquejudicium. Cicero lib. 1.de Natura Deorum:quæ est enim gens,autquodgenushominum,quodnonhabeatfi ne doctrina anticipationemquamdam Deorum (hoceftcognitionemper modumprimiprincipii) quamappellat πρόληψιν Epicurus,idestantece pramanimiquandaminformationem. Exomnibus hifce Sapientum , & Sanctorum virorum effatis , quæoptimèconfonantuniuscu nonoptimum ) ID IPSUM ENIM QVOD jusque animæ teftimonio, ſiſe ipfam interroget, INTERROGATVNDE SCIAM OMNI conficitur humano intellectui intimè perceptis BVS AD CONTEMPLANDVM COMMV. NITER ATQUE INCOMMVTABI terminis evidens effe faltem in ſtatu objectivo: ens infiniteperfectumeffepoffibile:hoc enimfatis LITER PRÆSTO EST : &hocquinon Videt est quafi cacus in Sole, cui nihilprodeft mihiestut intentum evincam › cum reliquaevi dentiſſima illationecontent... ipfis oculorum locis tam clare &prafentis lucis fulgorinfufus: qui autemvidet, & refugit con fuctudineumbrarum carnaluminvalidamaci 1 XVI. Pergo ad fecundam claſſem ſententia rumexquibusargumentum itaconficio : primo omniumveterum fuffragio fapientum qui hoc ar emmentisgerit. Anfelmus cap. 4. Profologii: Nullus intelligens idquodDeus estpotest cogitarequiaDeusnoneft, licethac verbadicat incorde--Anergo noneft aliquatalis natura (nempè Divina)fiquis illam intelligat inintellectu ejus est--At certè idquo majus cogitarinequitnonpotefteffein intellectu Jolo;fienim infolointellectu est,poteft cogitari, gumentum pertractaverunt ac præfertim Augu ſtini multo certior , & clarior eſt evidentia quam habemus deexiftentia Dei,quam fitejusdemon ftratio àpofteriori. Secundotum ex Auguftino, tumexevidenti ratione fitnullam effe ,&inanem demonftrationem Dei àpofteriori , nifi Deus exiftens demonftretur quoque à quaſi priori 3 Auguftinus lib. 8.de Trinitatecap.7. Quid imus &effeinre,quod majusest. Quodfirefponde res Anſelmo distinguendo perexercitè,&figna tèautin effe objectivo&effe reali: proAnfelmo reponeret Auguftinus: nemo esttam impruden terinfulfus&c. Adde Sapientiffimorum Philofophorum tefti monia : Marfilius Ficinus Theologiæ Platonicæ lib.12. cap.7. Ipfum eje abfolutum qui est Deus, i primum eft quod mentibus miro quodampactose offert, quod illabitur, quodaffulget ,quodcatera omniapatefacit. Platolib. 1. de legibus: Quando Deos effeaffe ris tognitio quædamforteDivina(lumenvideli cetnaturæinfuſum)adremtibiconjunctam,affir mandam,colendamqueducit. : Proclus Theologiæ Platonicæ lib. 1, cap. 3. &currimusinfublimia cælorum, &imaterra rumquærentes Deum (perdemonſtrativam cogni tionem) qui est apudnosfinos velimus effeapud eum:poteshabereDeumquamfratremplanèno tiorem,quiaprafentiorem, quia interiorem quia certiorem: itaque cum evidens fit non poffe effe certiorem affenfum concluſionis quàm præmiffa rum,certioreffenonpoteſtcognitiode exiftentia Deiutconcluſaàpoſteriori per effectus, quam fit notitiaeffectusipfiusnempevelMundi,velfratris : ergo perAuguftinum evidentia etiam à quaſi priori conftat exiftentia Dei: nequedicasAugu ſtinum loqui de notitia Dei revelata per fidem: ofienderes enim tenonlegiffe nequecitatumAu. guſtini textum , neque ſequentem cum reliquis. DeGenefi ad literamlib. 3. cap, 6. Propinquior  2 eft 676 eſt qui fecit ,quam multaquafecit : exquofitut Differt. 11. Theologiæ naturalis. tam ad evadenduminterimaburgente argumen majoradilla inveniendafit labor,quamadillum àquofactafunt: ignotafuntenimfundamenta verra oculis noftris, atquifundavit terrampro pinquatmentibus noftris. Hæcpaffim apudSan étumDoctoremlegenda , quibusefficaciffimè con ficit plura & certiora & evidentioraànobisſciride Deo,& anima noſtra rationali , quàm derebus corporeis : quæ reliquorum ſapientur ſententia quoque eft. Bernardus lib. 1. de Confideratione cap. 1. Sublimior illeprafentium ufus rerum cumjuxta Sapientiam PauliinvifibiliaDeiper ea quafacta Junt intelliguntur : AT SANE HAC SCA LA CIVES NON EGENT , SED EXVLES: quodviditipfebujusfententiaAuthor,quifignan ter pofuit à Creatura Mundi : OPTIMVM VIDENDI GENUS SI NVLLIVS EGVERIS AD OMNE QUOD NOSSE LIBVERIT TE CONTENTVS. Nota primo illud vi dendi genus unde patetD. Bernardum loqui de evidentia&lumine naturæ ,non autemderevela tione Fidei : quodipſum apertè deſignat per illud aliud: te contentus. Secundo exules : hoc eſt atheos, authominesmaxime carnales,& rudes in digere prorfus demonftrationibus à pofteriori, quod jam præmonuinum. 9. Plotinus Enneade s. lib. 5. cap. 1o. Noli queso Deumperaliaintueri:alioquinſcitotenonDeum Sed ejus vestigium inventurum: at ipfetecum reputaquodnamfit illudenspotiffimum,quodfas estperciperetantum inseipso consistens ,purum to: aliud eft quod evidenter conſtet à pofterion quod exiftatſubjectum, ſeù idquod ſe tenet ex parte ſubjecti inpropofitione: aliud & longè di verfitfimum quodevidenterconſtet identitaspræ dicaticumſubjecto, feu quod prædicatum fit de ratione ſubjecti : diverfiſſima profecto ſunt iſta, &licet concedatur primumillud eſſe demonftra tum, indèprecise inferri nonpoteſt, (nifi aliquid aliud per modum præmiſſa autprimi principii addas) quoddemonftratumfit ſecundum; eſto fit evidens ex creaturis exiftere Caufam primam;non coipſo evidens eſt, illam effe infinite perfectam : exemplum apertiſſimum affero : certum de fide eft,quod ens neceſſarium , ſeu Deus eftTrinus in perfonis, nontamen hocipſum eſtevidenterno tum lumine naturæ: neque ex eo quod evidenter à poſteriori conſtet exiftere ens neceſſarium, evi dens eſt myſterium Auguftiffimæ Trinitatis , ſeù quod illudens fitTrinum inperfonis: fimiliterdi coàpofteriori evidensnoneffe quod ens neceffa riumfit ens perfectiffimum. XIX. Nequerepoſueris (quod fæpiffimè au divi ) à pofteriori probari quod cauſa prima habeat omnes perfectiones rerum contingentium, adeoque infinitas : nam vana ſunt ifta diverticu la,agimus enim inpræſentide ente undiqueper fecto infinitas prorfus habente perfectiones , & quo majus nonfolumcogitarinonpoffit, fednec effe aut fingi poffit , ut ſect. 1. num. 1. adnotavi: non enim menfuraDivinitatis eſt noſtra cogni tio , neque item perfectiones creatæ ac contin nullıpermixtum&c. HæcPlatonicorumconcors ſententia,Platonicos autem čum dico,juxtaD.Au guftinum lib.7. 8. & 10. deCivitateDei eosphilo له Sophosnomino,quosmerito cateris anteponimus, onimus, præ cæteris enim rectiffime deDivinis fenferunt. Itaque ex prædictis fluit hæc argumentatio : opti maeſtdemonftratioDeià pofteriori, ergoàfor tiori optima etiam eſt demonftratio Dei à quaſi priori. XVII. Addo, utnotaviinitionumeriantece dentis, fi demonftratioà quafi priorinoneſt legi tina , nulla eſt illa demonftratio à poſteriori. Oftenditurhoc ipſum primo ratione exſect. 3. & ibi notatis : etenimſievidensnon eſtexterminis: optimumnoneſtimpoffibile, nec erunt ex termi nis evidentia illa omnia quæ petunturexloco ci tato,ut integra & abfoluta fit demonftratioà po ſteriori : nec enim illa requifita evidentiapoffunt eſſe à pofteriori : nempè quod ens neceffariumfit infiniteperfectum: quodcaſus infinitus repugnet, itemcorpusimproductum.itemmutuacaufalitas, &proceſſus in infinitum caufarum aut repugnet, autnonfitadrem. Diciteſipoteftis(utverbisutar Auguftini ) à quo pofteriori prædicta illanovimus evidenter ? Eft profectò aliquid ( ut ait idem S. Doctorin Pfalm. 4.1.) quod animus ipse corporis dominator rector,&habitatorvidet (hoceſtſcit evidenter) quod nonperoculoscorporisſentit non peraures,fedperfeipfum. XVIII. Neque dixeris fat effe ut àpoſteriori conſtet evidenter ens neceffariumexiftere, utex illo veluti antecedente probentur reliquæ perfe AionesinfinitæDei. Reponoenim hanc eſſe hal lucinationem quam maximam , autlarvam obje gentes , quæ finitæ funt, aut faltem evidens non eſteſſepoſſe,infinitas categorematice. Qua enim forma difcurrendi fic inferres : exiftunt effectus magnæ quidem perfectionis fed finitæ : ergo ex hocpræcisè nulloque alioprincipioaccerfito, evi dens eft quod illorum cauſa habeatinfinitamper feßionem?necAtheus,nec fidelis conſequentias iſtas admittet. Denique propofitio illa contro verſa: ensàfe est infiniteperfectum perinde evi dens eſt humano intellectui, five ante cogitetur, five poſt quam demonftratum fit à pofteriori, quod exiſtatensneceſſarium: ſedante, feu pre ſcindendo ab ea demonftratione à pofteriori, evidens eft quodeſſe non poteſt evidens àpoſte riori: atvelexterminis,velper principia ex ter minis evidentia : ergo etiampro quocumque ca ſu ſimiliter eſtevidens illa propoſitio. Subſumo itaque: ſed indubitabiliter verum eft, quod exi ſtentia Dei demonftretur à pofteriori : ergo eſt quoque verumquod demonftretur àquafipriori, fine quo eſſetfalfum illudprimum. XX. Auguftinus profectoita ſenſit exquoſe ligo quatuorapertiffimas ſententias. 1. lib.7. Con fefs.cap. 17. Quarensundeapprobarempulcritu dinemcorporù&quidmihipraſtòeffetintegrède mutabilibusjudicanti&dicenti,hocitaeffetde betilludnon ita;erexitfe mens(mea)adintelli gentiafuam,utinveniretquolumineafpergeretur cumfineulladubitationeclamaret, incomutabile præferendumeffe mutabili? Unde noffet ipfumin commutabile, quodniſinoſſetnullo modoilludmu tabilicertòpræponeret ?quibus verbis Auguftinus quærens quomodo ex mutabili&contingenti pul critudine & perfe&ione corporum inferri poffit exi DemonstratioMetaphys. exiftentiæDei. exiftere incommutabilem&neceffariam pulcrita 677 DeJuſtitiaverò, quæitemperfectio fimpliciter dinem&perfectionemfimpliciter fimplicem; ſta, tuit ex terminis & lumine naturæevidenshocip fum effe,non ex objectis externisexperientia ſen ſuumperceptis. PrætereaidemAuguftinusin Soli loquiis lib. 1. àcap.7.negat fatiseffefibiDeumſcire utIciebatfolemcrasoriturum,autut Plato&Plo tinusfciverunt; quærens autemanfatis effetſcire Deumutfciebat definitionem circulivelſphare ſimplex(lib.8. deTrinitatecap.3.) ibi novimus quidfitJustitia,etiam cumjustinonfumus?Siex trànosnovimus,inaliquocorpore novimus ; fed non eſtiſta res corporis : innobis igiturnovimus, quidfitjustitia&justus. De omnibusvirtutibus moralibus,quæitemper fectiones fimpliciterfimplices ſaltem pleræque,(lib. 2.cap.7. con.Faustum.) Abillacogitatione , qua acquiefcit&fatis effefatetur:quodeſtſcire evi dentermetaphyficè &tanquamprimumprincipium metaphyficum: advertes enimtantundemevidens phyficèeffequod Mundus exiftat, aut quod fol certa&notacorporacogitolongeincomparabili terdiſtatcogitatio qua intelligoJustitiam,Casti tatem, Fidem,Veritatem;quæcogitatio,dicitefi poteftisqualelumenfit,quoillaomniaquahocnon cras fit oriturus: niſi ultra evidentiam experimen talem aſſuinas principia evidentiaexterininis(non funt interfe difcernuntur , &quantum abhoc diftentfida manifestationecognofcitur. Proinde tamen evidentioraquampropofitiocontroverſa), quibus cenſcometaphyficè demonftrarimundum exifterecontra Semifcepticosnonnullos. Atfihæ reas inſolaevidentia àprincipiis experimentalibus accepta : ex neutro prædictorum affumptodeduci poteſt niſi evidentertantumphyſiceexiftentiaDei, quodfatis effenegatAuguftinus: qui3.itemlib.de Ordinecap.7. Illa alta (de Deoinquam) Deum &animostantum amantibus manifestaturum Seeffe (promifit)ut nonnobisfummanumerorum poffint effe notiores,atque adeo demonftrationem plusquamphyficam de exiftentiaDeihabereſe, & aliis infinuaturum contenditAuguftinus. Quarta eſt ejusdem ſententiaex lib. 7. Conf. cap. 4. Sic jamnitebarcaterainvenire (& evidenter ſcire) ut jam inveneram melius eſſe incorruptibile quamcorruptibile,&ideotequidquideffes (De um videlicet alloquitur) incorruptibilem confite bar. Cumveriffimè & certiffime incorruptibile corruptibilipraponátur: Ubiigiturvidebamin corruptibile corruptibili efſſe praferendum , ibi tequereredebebam. Nimirum in ipſoluminena turæ& in idea objetiva evidentiam de exiſtentia DeireponendamAuguftinusconcludit. XXI. Sequunturjuxtatertiumpartitionispoſi tæmembrum fententiæ, quibusaffirmanturperfe tionesfimpliciterfimplices ex terminisproutro queſtatuevidentes eſſe &evidenterpoffibiles:quod 1 cumfuffragantetanta authoritate conftiterit, idem dicendumquoqueeritdehacperfectioneitem fin pliciter fimplici optimā,infinitasperfectionis:quod enimde una,de cæteris quoque ſentiendum eſtut ampliusdiffert.fequenti. Conftat exditisàn. 15. perfectiones has fimpliciter fimplices immutabi litas incorruptibilitas poffibiles eſſe&non chi conclude affumens principiumab eodemAugufti no licèt aliâoccafione prolatum (lib.3.de libero arbitrio cap 3.)non effe idquod effeveraratione cogitas,nonpotest,humana quippe animadivi nis exquibus pendet est connexa rationibus ; At quoniam vera ratione cogitamus poffibiles elle perfectiones fimpliciter fimplices , & præfertim hanc Optimum,&lumineevidentiexercitârefle xionecognofcit anima ſeveraratione hocipfum cogitare non minusquàm cùm cogitat melioreft juftitia quaminjuria: ergòlumine naturæ evidens eft quod optimum nonexiftere non poteft: hoc eſtjuxta æquipollentiamlib.2.Elem.Optimumexi ſtereeftneceffe. XXII. Ultimamdenique teftimoniorum claffem juxta divifionem pofitam num. 14. ad compro bandum induco: ſcilicet lumen naturæ infallibili ter infallibile eſſe , illoque codem illuftrari prima principia , & hoc præcipuè Optimum eft poffibile. hucpertinetAuguftini fententiacitata num.17. . Eftprofecto aliquid:num.20.f.Quærens.&f. Sic jamnitebar: acpræterealib. 12. deTrinitatecap. 15. Credendumestmentis intellectualis ita con ditameffenaturam,ut ifta (prima principiavi delicet)videat in quadamlucesuigeneris incor porea, quemadmodumoculus carnis&c. itemlib. 1.Retractionumcap.4. Prafens efteis (nempè co eterna,ubi gitantibus illaobjecta) lumenrationis hacincommutabiliterveraconfpiciunt:denique Epiſt. 85. Ipsum lumen quo cuncta iſta difcerni mus,&inquofatis nobis apparetquidcredamus incognitum, quidcognitumteneamus,quidima ginetur animusfimile corpori , quidcertum & diffimileomnium corporuminteligentia contem 1 1 mericas : idipfum ergò ſentiendum de cæteris om nibus, ac præfertim de iftis : Omnipotentia, In finitas, Omniscientia, Divinitas: quarehucper tinent authoritates exAuguftino citatæ tùm num. 15. tùm 20.prætereaquæ habet (lib.7.Confeff.cap. 10 ) ubide veritateobjectiva quæ item eftperfe &iofimpliciter fimplex: Dixinunquidnihilestve ritas, quoniamnequeperfinitanequeperinfinita locorumspatiadiffusa eft ,&clamastidelonge (nempeDeus)immò egofum,quiſum, &audivi ficutauditurincorde(hoc eftluminenaturæ) & 1 noneratprorfusundedubitarem:faciliusquedu bitarem vivere me quam noneſſe veritatem. Adverte evidentiamMetaphyficam fummigradus: nam quod ego exiſtam& vivam mihi ipſievidens eftmetaphyfice. pletur:hocergolumen,ubihaccunctajudicantur invifibiliter,ineffabiliter,&tantumintelligibili ter lucet. Adhæcaddeexnum. 15. authoritates Procli , Jamblici , immò pleraquein fuperioribus citata. XXIII. Exquibusomnibus conſtruoproba tionempropofitionishujus: evidenseſtextermi nisOptimum effemelius quamnonoptimum in utroqueſtatu quodeſtidem ac effepoffibile. Evi denseftomnibushominibus (exceptis paucisde pravatis exAuguftino citatofect. 1.nu. 2.) Deum exiftere : funt evidentiaex terminis attributaDel utprima principia : idquelumine infallibili& in nato, cuinonpoteftfubeffefalfum: & hæc omnia itàeſſeconſtat teftimoniofummorum omniumfe rè Sapientum qui fuere tum inter ethnicos tum Chriftianos , quemadmodum eaquæ in ſpecimen addu 1 6,8 adduximus fatis convincunt: quod ipfum unus Differt. II. Theologia naturalis bite. 2. nihil aliud proficis hac objectione tua, quisque facilè perſe ipſummentali experientiade quamutoftendasquodDeiexiftentiademonftrari prehendet , ſi ſe ipfum interroget animo fedato quoque poteſt àpofteriori, quod non folumcon. miniméquediſtracto aut pravis affectionibus, aut cedo,fedpropugno:noneniinnego,quodoften factionepartium: ergo evidenseſtnonmodoàpo datur àpolteriori purificata illa conditio, &pro. fteriori& phyficè, fedexprincipiisquoque meta bata abfoluta exiftentia Dei modo fatis idonco phyficisDeumexiftere. XXIV. Atque ita primam methodumexegi mus quam pofui num.2.adconclufionentproban dam. Secundamverò viam ex lococitato indico potius quàm ingredior:fatenimeft perfpicuumex num.17. & fect.3. adverfarios,quibus cum inpræ fenti res eft, nonAtheos, fed fubtilesdialecticos admittere quodDei exiſtentiaà pofterioridemon ſtretur; adeoqueultrò concederedebere;eviden proAtheis, & rudioribusconvincendis, feddico aliunde quoque demonſtrari purificatameffe ean deinconditionem , videlicet ex terminis ipfius propofitionisconditionatæ: exnum. enim4.& 10. valetquoadDeiexiftentiamàconditionato adſta tum abfolutum àſtatu poffibilitatis adexiſten. tialem. Contra4. Licètcùm cogitatut creaturaperfo tiffima inefleobjetivo nullaappareatrepugnan tia ex terininis eſſe principia ad eamdemonſtra tia;noninde infertur tamennullameffe in ſta Honem requifitat:atcodemomninolumineintelle Aui conftantea principia,ac propofitio conffover tureali , & propterea impoffibilis eſtjuxta com munenopinionemhujufmodi creatura : ergopa fa exdictis. Prætereaadmittuntfimililuminepate riter inrepræfenti. Refp. nilfrequentius , fednil re prima principia Scientiarum & moralia,&pari minus ad remilta paritate : quod enim creatura ter conclufiones exiisdem legitimè enatas eviden perfectiffima cum enteperfe&iffimo præter voca tes effe, & non àpofteriori: in tota itemferèPhi bula commune habeat ?num lumine naturæ evi lofophia acTheologiaaffumuntiidemauthorestan denti inefleobjectivo illa eft poffibilis ? Cumlu quamprincipia ex terminis notiffima,quæ fimili o mninoautfortè minori evidentia ex lumine natu ræ conftant , ac conftet propofitio illa: Optimum non eft chimera. Itaque quid cos induxeritnonvi deo ut fcrupulum fummuliſticum hucintruderent, quemalibi generosèparvi pendunt. XXV. Uttertiain viam ex numerocitato ex. pediam. : OBJECTIONES. Bjicies non valet illatio àſtatu objectivoad realem: quis enim rectè concludat cogitofic effe: ergoitaeft:folus enimDeus poteſtita difcurrere.Refpondeoerras inemphatiquifquises : Deus enim nondifcurrit ; fed diftinguo affum 1 ptum , non valetàſtatu obječtivo evidentilumine naturæ ne, inevidenticonc. Optimaeftillatio evi denter cognofco rein fic effe & evidenter infuper cognofco evidenter mecognofcere : ergò ita res eſt : exdictisiſtapatent. Contra 1. Evidentia de ſtatu objectivo eſtde objecto præcifivè & conditionatè fumpto ,non abfolutè& uteſtinſe:ergo&c. Refp.diſt, eviden tiâ inetaphyficâ , & ex luminenaturæne. aliavel moralis vel phyſica omitto. Pyrrhonilimumſapit quem etiam Cartefius execratur, concederepar tem quain negaviex num.6. Contra 2. Status poſſibilitatis eft conditiona tus .g.fihomo effet,effet homo:ergononvaletil latio , quia conditionatum nilponitineffe. Refp. ex præjudicio 4. ifta proficifci: cum agimus de Deooptimaeft illatioillaexlococitato: e.g. Op timus Deus exiftit,quia fi exifteretinfinitaperfectio exifteret. Contra 3. Propofitiohæc: ensneceffarium eft infiniteperfectum , virtualiter eft conditionatafi exiftereteffet: fedapofterioridemonftraturquod purificeturillaconditio feu quod ens neceffarium exiftat, ergò àpofteriori totum hocnegotiumab folvitur. Refp, 1. retorquendo , jam enimconce disevidentemex terminis effe propofitionemhanc: ens neceffarium eftinfiniteperfectumperindeau, tem evidens erit hæcalia optimumnon estimpoffi mine ferè omnioni intellectuum conftet chimeri cameffe creaturam illam perinde ac creaturam omnipotentem, acdeniquehircocervum Præterea credis ne confittere evidentiam quamcontrover timusinfutili illoafferto: nullaeft affignabilure pugnantia?vix eoillo opinative fuadetur aliqui bus rerum poffibilitas , ſedevidenter demonftrari exillo quidquam fivè proſtatu objectivo, ſivè reali : hactenus nemodixit. Quarepernegomunitusl perioribus authoritatibustantum non appareret pugnantiaminhocobjectoensoptimumexiftens; fedevidentilumine naturæ dico oftendi neceffita temidentitatis inter iftos terminos optimum exi Stensexiſtentiâ exercita & abfolutâ. Contra 5. D. Thomas ( 1. par. quæſt. 1. art. 1.) ait nondemonftrari hoc pacto &medio exiften tiamDei. Refp.negohocdicere D. Thomam,fed juxtanum.9.intentum Sancti Doctoris eſtoftende. re quod ad agendum contra verosAtheos initium faciendumnonfitabhocargumento,fedab aliode ducto à pofteriori , in quo eft illa fcala ,quâegent exulesjuxtaD. Bernardum :nilindetamenpræju dicii contra evidentiam affertam quemadmodum nontollitevidenseffe præceptum naturale condo nandi injuriasinimicis ; quod hominibus ficariis &odio excæcatisvideaturhocabfurdum,& con tra lumen ipfum naturæ, quemadmodum etiam quodhomines flagitiofi,quique confcientiæſtimu lisobcalluere non difcernant inter mala & bona mentis gaudia,&incredibile putent D. Auguſtini pronunciatum :dulcioresfuntlacrymaorantium quàm gaudia theatrorum, nilobeſt evidentis experimentali,quaillaconftant. Contra6. Sequeretur effe perſenotum &ex terminis Deum exiftere , quod ipfum negaturà D. Thomaexeârationequodnemopoteft oppo fitumafferere ejus objecti ,quodeft perſenotum. Refp. quoadomnes homines promifcuè notam ex terminis perſe non effeexiftentiamDei: quemad modum omnibus hominibus evidenter vera per evidentem difcurfum non eft fides Catholica,quod nonobitat quin aliquibus magis perfpicacibus , at tentis,& fecum habitantibus utrumque evidentis fimum Deeffentia &attributisDei. imum fit poſtremumquidem perevidentiam ex trinfecam defumptam exmotiviscredibilitatisquæ 679 inſtinctn probabiliter infpiretur & fuadeatur diciturinatteftante. Addeopusnoneffe,ut ſtatua turperſe notaexiftentiaDei,fed tueri poteseam Inferri ex principiisperſenotis ,quæ faltemdiftin Garatiocinanter funtjuxtamoxdicendaab hoc conceptu:Deusexiftit. : Contra ult. Lumen naturæ eſt inſtinctus qui daminditus ànatura:atqui ſtat benè quodexhoc Deumexiltere: ergo&c. Refp.ex num. 3. In ſtinaus exparte intellectuseſt quidem lumen na turæ ſedevidensnecunquam probabile aut opi nabile,quia femperinfallibile:videlicetnonpoteft fubeffefalfuminilloobjeto,quodlumine naturæ notumeft: quodipfum nemoniſiPyrrhonegare audeat. . mist > De effentiaDei. 20 Vodfit Deusevidentiſſimum ex præ, miffis eft : Quidfit Deusprorfus in : hoc eſtplusquamnos ipfi& ulla creatura diſtet à effabile&propemoduminintelligibi lenonfolum humano fedulli creato intellectui inftru&oduntaxat lumine, natura: ita omnes fapientiffimi antiquitatis Chri tianæ Doctores utaudies. Si ritu tamen & me thodo diale&icadeDeophiloſophandumeffet,Dei definitio quidditativa explicans effentiam Dei metaphyficam,utdicitur pergenus&differentiam conftrui deberet: mox proprietates exilla effentia metaphyficè profluentes effent inveſtigandæ ,& τέ if fingulæ peculiariter pertractandæ juxta ordinem &viam , quamhactenus infiftere conati fumus, quoadreliqua objecta ad ſpeculandum propofita: objectis cogitant per imperfectionem & defectum chimera&nihilo quocunque attamenrepræſen teturnobisperſpecies alienas&connotataaliena, &nominetur pernomina aliena ,hoc eſt inſtituta adrescreatas defignandas ; perhas particulasfu peradjectas phrafiDionyfiana fignificaturtransla tio & fuperlatio vocabulorum omnium ad infini tamanalogiam. Iftis pofitis in præſenticonficiam: primò ſuper effentiam Deiexplicarinonpoffe metaphyficèper hosterminosensàfe, fed perſtos ritèexponiens illimitatumcumfynonimis fuis. Secundo nullam univocationem darinominum &conceptuum in ter Deum&creaturam. Tertio attributaDivina totum Deumconſtitutive & expreſse includere, fed cogitationes hominum funt iſtæ , quibus de, & invicem dißinguiatqueàſuper- eſſentiaDeidis Ainctionerationeratiocinantis. fibi cognatis: longediverſaeſtineunda via,& no- 1 va logica addiſcenda cujus non Ariftoteles ſed Deus ipſe ſit author : quam ex SS. Patribus ac præfertim exDionyfioAreopagita corrivatamhie : : i i : repono. Quandocunque de objeto à nobis di- I. ſtante infinite perdefectum pertractamus , quale eſtchimera, impoffibile&c.non definitio,fedquafi definitiodeilloeffingitur: videlicetlarvadefinitio nis,quæ noneffentiam ejus objeti, fed quafies Explicationes, &Postulata. UmeſſentiamDei metaphyficè confidera Cam tam dico, tacitè exdictis intelligo.præfi xam particulamfiper,&explicopropor tione ſervata ad effentias alias , quæ definitione ſentiam explicet ,unde nonproprietatesfedquafi proprietas profluere imaginemur : ratio eft quia omnechimericum abfolutum&merumnihil eſt ſecundum ſe(exdiffert.42.Logicæ &4.phyſico metaphyfica ) quamvis intellectui repræſentetur perſpecies alienas cogitanti quafialiquideſſet: ex hoc autem quafifuperiora omnia illaquafi pro fluunt: cùm enimverumdefinitumnon fit,veram definitionem haberenon poteft,necveraspropric tates effundere. At cùm de objeto infinite àno bisdiftanteperexceffummeditamur, cujusmodieſt unicus& verusDeus ; tunc omnibus terminis, logica explicari folent per genus & differentiain ex diſſert. 8. Logicæ , quam recole. At neque ge nus neque differentiam proprii nominis Divinæ eſſentiæ tribuo:quare his ablatis, attende quid fu perfit indefinitionelogicahumanomodoconftriu la,autin effentia ritu logico præcifa ? remanet hocquod eſt, eſſe primam radicem & principium formale metaphyficum cæterarum omnium for malitatum,&proprietatum, quæ realiter identifi catæfunt cum illaeffentia,utexloco citatopatet. Contendo itaque hoc prædicatum , feu formalita : temhancensàfeformaliterpræcifum perintelle Aumnoneffehujufmodi radicale principium ; fi quibus præfigebas particulam quafi , præponere debes particulamfuper , atque adeodeilloeffor : f mandaeitfuper-definitiofeupluſquam definitio, quæfuper- effentiamDeiexpreſse deſignet,unde, emanareintelligantur ſuper-proprietatesfeuplus quamproprietates : ratioeſtquia cùm idquoddi citurDeus , infinitè diſtetà nobis& omniente fi nito , immòfuper-infinitè&pluſquam infinite: cumfundamento in re& rationabiliter fubtilia itta meditemur : quemadmodum riſibile non eſtprin cipium radicale&effentia,unde proprietates om nes hominismetaphyficèprofluant. II. Exdiffert. 41. Logicæ fect. 2. num. 3. & diſſert. 3.phyſico-metaphyfica ſe&.1. ens fubitan tivè,&utnomenufurpatum connotat,veluti po tentiaactum, ipſumens adjective ſumptum quod 100 eft 680 eſtidem ac exiſtens , quodque veluti concretum DiffertatioIII. Theologie naturalis. habet proformaexiftentiam , quæ cognofciturab unoquoque per ſui ipfius reflexamcognitionem, cumquisquedicitego exiſto : non verohoc co i gnofciturperconnotatailla mirabilia,nempecon Tradiftingui à nihilo,à chimera,quæ apudnonnul los funtdefinitiones entis;apud meverò funtim plicatiffimæ locutiones & circulares. Etenimquid fit nihilum , quid chimera velnoncognofco,vel perconnotatum entisilludcognofco : en circulus, ens per chimeram tanquam perconnotatum, ite rumque chimeramperens,itemtanquampercon notatum intelligo. III. Ex differt. 44. Logicæ ſect. 2. Bonum ra tiocinanter tantum diftinguiturab ente;idemenim formaliter & expreſsè eſt ens &bonum: fedad verte duplicem diftin&ionem utramque ratioci nantem. Prima diciturper majoremvelminorem claritatem : fecunda dicitur distinctiopenès ex preffum: primæ exemplumeſtdiſtinctio inter hos conceptus: Homo&an mal rationale: fecundæ inter iſtos : ens&bonum utrumqueenimformali ter &expreſsè eſt idem & exprimitur fecundum idemconnotatum; adjungitur tamen fimulaliud minus principale connotatum , videlicet voluntas ſeu potentia appetitiva,quæ nifi in obliquo cogno fcatur , non intelligitur formaliter bonum : licèt totum id quodexprimat formaliter bonum,ex ſatishocexponituropenumerorum,quorum evi dentesjuxtaatquearcanasproprietatestantifecere veteres Sapientes &inprimisD.Auguftinus ut ny. ſterianumerorumapellarint.EffatumAriftotelicum eſt&antiquiffimumEffentia&fpecies rerumfunt ficut numeri ; quemadmodum igiturnumeri funt collectionesunitatum,ita eſſentiæ rerum funtiden titates ſeu collectiones identicæplurium graduum ſeu formalitatumentis , quigradus àPlatonicis & Pythagoreis ſymbolicè dicebantur: Rerum nume ri:undeficutiternariusv.g.ſpeciediffertà ſenario juxta ſcientiam arithmeticam ; ita Homo àLeone differtjuxtaſcientiammetaphyficam: utqueterna rius eftfimilis ſenario , quia uterque numerus eſt, nempè collectio unitatum ordinem exprimens: &item eſtdiffimilis, quia numeruseft: quid enim addit diffimilitudo ternarii ad ejus fimilitudinem cum fenario nifi numerum&numerum? hoc eſt unitates colle&ive ſumptas, quæ nonduos nume ros , ſed unum conficiant : namfenarius noneſt duoternarii ? Simili ratione homo eft fimilisLeo niquia ens eft uterque : nempèidentitas graduum entis: eftitem diffimilisquia enseſt: hoceftplu res gradus entis&numeroseffentialeshabetHo mò, quàmLeo. VI. Advertes numerum ternariumnon dif ferreper neramnegationemàfenario: fedperſe ipfum numerumternarium,&fimulpernegatio primat quoque formaliterens. Hanc itaque ratio nemratiocinantempenèsexpreffum habetoinre præſenti præ oculis. IV. Difficile exponitur quæſit differentiafor maliter ſumpta inter ens& ens fub conceptu& ideatalis&talis entis: dicam effe ipfiffimum for maliter ens vel formaliter mixturamex ente&ne gationeulterioris entis: dicuntaliiplures differen. tiamhujufmodi effe modumquendammetaphyfi cum identificatum realiter cum ente, qui formali terneque eſt ens , neque nonens, fedquidpræ ſcindens ; licètconnexivè ſes realiter fit ens : & hancfententiam fuam ferè explicant, utnonnulli Antimodaliſtæ modos phyſicosexponunt ajentes unionem v. g. formaliterfumptam (licet realiter fit idem in recto acmateria &forma) non effeens, fedentis ; noneffequid,fedcujus , nempè forma litatem effe præfcindentemformaliter, conftituti vè&inrecto (quodeftidem)abente&nonente: Adhanc tamenfubtilitatemegomodos nonexa cui , feddixi unionem inrecto eſſe vim ipſamuni tivam, &veram formalitatem identificatam cum materia& formâ connotantem fignatèvelexerci tèterminum ſuummodalem : multòminùsinpræ ſenti adducar unquam utdicamdifferentia e g.Dei (inquarelucet apertius illius ſententiæ cruditas) àcreaturas& non Deo formaliterconſtitutive& metaphyficè non effe ens,necbonum,necperfe Aum; fedquidformaliter præſcindens & indiffe rensinfuâformalitate adDeumvelchimeram:quod totum ipfi quidem concedunt de hacformalitate Affeitasquæ fecundùm illoseſt differentia meta phyſicaDeiànonDeo. V. Atquonampactoensabentediſſimilatur& differt per ens& formalemrationem entis ? Non ita profectò facilè eſt hoc expedire: non pro pterea delabendum ab antiquiffima ſententia ad neotericas illas fubtilitates. Itaque accommodate nem ulterioris numeri. Ratio eft, quiaternarius habetinnumeras proprietates numericas, quæ re fundi nonpoffunt in meram negationem ulterio ris numeri,e.g. ternarius eftbaſis&radix numeri quadrati 9. &cubici27. eſt numerusdiſpar &. quæproprietatesſenario nonconveniunt Sicdi camnullamdifferentiam entis abente eſſe meram negationem. VII. Numerus finitus ut fichabet rationem termini communis , & ut dicitur tranſcendentis peromnesnumeros finitos: nonfolum enim de omnibusillis affirmari poteſt , ſed etiam de illâra tione, feu formalitate ,in quâ numeri ſont ſimiles, &inquafuntdiſſimiles: etenimpernumerumcon veniunt (feuperunitates collective ſumptas)& pernumerumdifcrepant: undehæcformalitas,nu merusfinitus , contineturtota tamin generibus ſubalternis numerorum , quàm in ſpeciebus ato mis : perinde in numero pariut fic , ac in qua ternario ut fic. Similiter dicam ens finitum ut fic rationemeffe , feu formalitatem communem, &tranſcendere omnem differentiam entis finiti formaliter ſumptam & præcifamàgeneribus fub alternis. VIII. Si daretur numerus infinitus& illimi tatus: feucontinens omnem rationemnumeri dif. ferretànumero finito ,perhoc quodeſſet nume rus finelimitatione&finenegationeulteriorisnu meri;cùm ècontrario numerus finitus fit nume rus cumlimitatione& negationeulterioris nume ri. Similiter dicam ens infinitum & illimitatum differre ab ente finito per hoc , quod fit ens fine limitatione ,& omnem rationem entis identificet fibi. 1 IX. Internumerum infinitum&finitum effet infinita diffimilitudo ſecundam infinitam ratio nem numeri , per quam diſconveniret infinitus numerus à finito ;eſſet tamen aliqua fimilitudo, 1 quia De effentia &attributis Dei. quia diſſimilitudo licet infinita neceffariò ſecum affert aliquam fimilitudinem. Similiter dicam 681 folùmfecundum ſe,ſed quoad nos illudprædica inter infinitum& finitu infinitamdiffimilitudinem intercedere cumnonnullafimilitudine. X. Numeri infiniti diffimilitudo à finito non folùmrealiter ſedformaliter quoque eſſetſimilitu do&vice verſa: etenimnilaliudeflet,quamipſe formaliternumerus&formalis rationumeri.Simi literdicam entisinfiniti diffimilitudinem effe for maliter fimilitudinem cum entefinito& viciffim, 汇 ut 20 r Si f 1 hit Jub oris 00 لام quia formaliter eft iplum ens &ratioentisfine li mitatione, Hactenus dicta meditaberis ut fint pro fpecie aliena&accommodatophantaſmate,inquo cognofcipoffint&intelligi quædicemus. 1 CONCLUSIO. A Effentiametaphysica Deijuxta num.x.confidera taeft ens illimitatum: non eftautemhicpraci sèconceptusens à ſe ,feuens neceffarioexiftens improductum. XI, Ltimam conclufionis partem primò V probo: tametfi hoc prædicatum ens Jeutformaliterdiftinctam ab hocalio, ensillimitatum,fit illud primumDivinumprædi à catum,quodperdemonftrationemàpofteriorico gnoſcipoteft;indètamennonfitilludipfumeffepri mam radicem &effentiammetaphyficamDei:fed nullaeft alia ratiocuridipfum fit:ergononeft. XII. Probatur major etiamfi de hominepri mumprædicatum cognofcibile pereffe&us effet ens riſibile ; abfurdiſſimè inde inferres,illudiptum effeeflentiam metaphyficam & definitionemobje Etivamhominis : ergopariter&c. Antequampro betur mi.; fiverum faterivelint, qui contrafen tiunt negandum ab iis non eſt occafionemnon aliundedefumptam eſſe dicendi ens àfedefinitio nemlogicam&effentiam metaphyficamDeieffe; quamquod illud fit primum, quod àpoſterioride Deodemonftratur: adfummum autem addentur nonnullæ trice fummulifticæ dedivifione entis& fimilibus &c. Probo itaque mi.:ideòriſibile non eſt prima radix omnium humanarumperfectio num,quia formalizari poteſt ulterior ratio, cur homo rifibilis fit : nempequia rationalis eft ,& abfurde è converſo dicitur ideò eſſe rationalem, quia eft rifibilis : fed perinde ulterior clara ratio reddi poteft & formalizaricurDeus fit ens à le: nempe quia habet infinitas perfe&iones ,quarum una eft Affeitas: & è converſo obfcurèſaltem , fi nonabfurdè& præpoſterèdiceretur: ideò eſſe ens perfectiffimum,quia eſt ens àſe; ergo adrectèco gitandumdeDeo&ordinedebito,eſſentiaDeicon ri BU cipienda eſt non fub hac ideaens àfe; verumfub iſta: ensillimitatum,leu infinitaperfectio. Pró batur major,quia cùmverſemurînformalitatibus, alia regula ſtatui non poteft adordinandasnoftras cogitationes,quampoſita inmajori:profectòenim quæftio iſta in eotandemtota libratur quomodo pro dignitate &ordinatimcontemplandæfintDi vinæperfectiones. Probatur mi exdiſſert. antec, fect. 3. concl. 3.patet,quam difficilisfit fuafu,fal tem primo aſpectu,iſtapropoſitio: ensàfe est in finite perfectum , &tandem vifumeft aliterde monftrarinonpoffe , quàm perhancconverten temens infinitèperfectum est ensàſe: ergonon tumensàfe non re&è cogitatur tanquain prima radix&eſſentiametaphyficaDei. XIII. Probatur jam prima concluſionis pars: quiaordinatiffimè&clariffimè divina meditemur, ſi eſſentiam metaphyficam dicamus ens infinite perfectum &illimitatum : quia hoc pactointelli guntur cætera attributa profluere ab effentia mo do, qui Deummaximèdecet,nempe ſoladiftin. ctione rationis ratiocinantis : tum quia ita non intelligitur quidquam neque præciſivè nonDivi numidentificatum cum Deo,quod fine abſurdo intelligi vix poteft : abſurdo videlicet cogitatio numnoftrarumut apprehendentium inDeoobje AumformaliternonDivinum , noninfinitum, non omnimodèperfectum. Item quia intelligiturhoc pacto eſſentia metaphyſicaDei effe unum omnia omniainuno, inomnibusunumjuxtaantiquo rumaxiomata : deniquequía diftinguitur ita me taphyfice Deus ab entefinito per rationem entis ſumptam intotaſuaplenitudine , ut exnum. 9. di ftingueretur nuinerus infinitus à numero finito non verò diftinguiturperformalitatem penè mo dalem, &indifferentem formaliter ut fitDeus vel chimera, qualis poniturjuxta num. 4. abauthori busluisAffeitas. Probatur2. Effentia metaphyfica Dei, abipfoDeoitaexplicata eftut ponitur in conclu fione: ita à Sanctis Patribus omnibus , quos dum recenfeo cave ſuggeſtionem , qua tenteris ut di cas ,Sanctos Patresnonloqui in rigore de ef fentia metaphyfica Dei , fedconcionatoriè& in fenfu reali , nec attendiſſe ad formalitates iftas quiſquis iſta effutiret , nequeà longe SS. PP. vo luminainviſiſſet,alioquin apertiffimè comperiſſet veram&folidam metaphyficam ætate noftrapro fectò nonnatamillos ftudiofiffime profeſſos, ac potiffimumcum ifta adeſſentiam Dei ſpectantia pertractarent : in tres claſſes fententias tribuo. XV. Ac primolocodefinitionem illam mira bilem affero,quam ſe ipſum Deus ipſe definivit Exodi 3. Dixit DominusadMoyfemegofumqui fum,ficdicesfiliis Ifrael: qui est mifit me advos fuper hanc effentiæ Dei definitionem fubtilitate Divina conftructam audi in primis Auguftinum inPfal. 101. Noneftibi (in Deo videlicet) nifieft, noneftibifuit &erit: quidquidibiest,nonnisiest: meritòficMoyfem affatus,egofum: tudiceresegd fum,quis ?Cajus, alius , Lucius &c. Deusdicit EGO SVM, quis ? QVI SVM : hoc est nomen tuum? non effet tibinomenipſumeſſe, nifiquid quid eftaliudtibicomparatum invenireturnon effe. AddeNazianzenumOratione 16. Hocmodo feipfum nominatcùm in monte Moyfi oraculum edit:univerfum enimidquodestinse complecti turnonprincipiumhabensnequefinemhabiturus velutipelagusgnoddameſſentiaimmenfum&in terminatum. Advertes terminos illos:ipfum esse fineaddito &limitatione,effentiamimmenfam& interminatam;qui ſynonimifuntnoftræ conclu fionis. Mirum eft nonnullos in rem fuam itaderivare definitionem illam Dei de Deo , ut interpreten tur, quaſi Deus præcisè dixeritego fuinqui Jum neceffariò exiſtens &improductum hoceftjuxta fententiamillorumfumcumadditoAffeitatis,quæ Rrrr per R.P.ProlomæiPhiloſophia, 682 perillos modus eſt&formaliternoneſtens: nul Theologianaturalis GregoriusNiſſenusinPfal.cap. 13. Quiautem lus profecto Patrum fic explicuit, ſed dixere vel Deumeffe ipfum effefineaddito, velipſumverum eſſeveltotum effe , & per abſtractas iſtas phraſes cum loquunturconſtat apertè juxta veram Meta phyſicamdeDivinaeſſentiaeos cogitaffe. XVI. Secundaſententiarumclaſſiscomplecti tur Sanctos Doctores , qui ex Divina definitione deducunteffentiam Dei, feu primariamDei notio nem eſſe, vel totum effe,veleffefineaddito,vel effeinterminatum,velpelagum effentia. Nazian zenuspræter ſententiam citatamnu.antec.orat. 12. habet: ReputateDeum omnium,quæfuntpulcher rimum&fublimiſſimumeffe,nifiquistamencum malitfuperOMNES ESSENTIAS PONERE autinipfo TOTVM ESSE COLLOCARE:ad verte ut fubtilius Deum exponens in co collocet veluti eſſentiam totum effe. Idem Orat.16. Enspro prium&totumprofectoDeiest, necpriore aliqua re,necposteriore: aliaverònominaDei pariim poteftatis effe constatpartim æconomia:hicautem diftinguit effentiam ab attributis. Dionyfius de Divinis nominibus cap. 5. Deus nonquovismodoeſtensfedfimpliciter &infinite totumeffeinseipsocomplexus &anticipans. Damafcenus de fide Ortodoxa : Totum inse ipfo comprehendens HABET IPSVM ESSE VE LVTIPELAGVS QVODLAM SVBSTANTIA infinitum,&interminatum IPSVMESSE NO. MEM EST OSTENDENS QUODSITDEVS: atveròBonum,Juſtum,Sanctum,naturamconfe quunturnonfubftantiam oftendunt. Adverteut diftinguatDamafcenus effentiam,& attributa. Bernardus deConfiderationelib. 5.cap.6. SiBo num,siBeatum,fiSapientem,fiMagnum,vel tale quiddeDeo dixerisin hocverbo inftauraturquod est,ESSEnempehoc est eieffe,quodhacomnia effe: fo centumtaliaaddas,nonreceffiftiabeſſe;fi ea dixeris nihiladdidiftifinon dixeris ,nihilminui fti. Adnotabis etiamut apertèdeſignet ipfumeffe Dei ſecundumprincipium radicale & primarium conceptum omnia reliqua includere attributa & perfectiones omnes cum fola diftin&ioneratioci nanteutaudics. XVII. TertiolocoPatrum effata profero,qui dixere effentiam Dei fecundum prædicatum quo diftinguitur à non Deo , adeò propriè effe ipfum effeutcoinparationeillius, reliqua licèt fint ,potiùs nonfint, quàm fint. Quod aliter intelliginequit quamquod effentiaDei fiteſſeillimitatum&infi nitum. Eulogius Alexandrinus : aliudefteffefu premeTrinitatis ,aliudnostrum: in illaenim ens fupraeffe τὸ ἐν ὕπερ τὸ εἶναι) atnoſtrumeſſe neque proprieeft effe. Hieronymus epift. adDamalum : una Deiest, folanatura,qua vera est , ceteraquacreata funt,etiamfi videantureffe,nonfunt. Auguftinus præter citatum textum num. 15. lib.5. de Trinitate cap. 2. Propterea illudfolum quodnon tantum non mutatur , verum etiam mutariomninò nonpotest,finefcrupulooccurrit, quodveriffimè dicatur effe. Bernardus lococitatonum.16Sividiſtihoc tam fingulare,tamfummum eſſe, nonnè in compara tionebujus,quidquidhoc nonest, judicaspotius verèest,&omninòDeuseft. Anſelmus monologiicap. 16. Sidiligenterin. tendatur,illefolus videbiturfimpliciter,&perfe cte&abfoluteeffe; aliaveròomniaverènoneffe, vixeffe: meritòcatera neganturfimpliciter, &perfecte eſſe &afferunturFEREESSE,&VIX ESSE : quibus verbis analogiam entis deſignari quoquevides. OBJECTIONES. Bjicies intellectopræcisèenteàſe intelligitur Jeſſentia metaphyſicaDei: ergo&c.Refp.in. telligitur formaliternego,nonformaliterco. copiofæ huc invehenturtricæ exLogica dediftin ctione rationis ,& æquivocabitur inter effentiam Dei formaliter&metaphyficèacceptam,&eandem realiter confideratam : quemadmodum igitur in tellecto riſibili ,non intelligitur formaliter effentia hominis; ita in cafu noftro,ſalvo tamendifcrimine ratiocinatæ & ratiocinantis diſtinctionis. Contra 1. Ensabſtracte ſumptum dividiturim mediatè inensàfe& in ensabalio, utin primas differentias : ergo illa eſt prima differentiaDei. Reſp. primò nego fuppofitum : quodensunivocè de Deo& creaturadicatur: fecundo,negoantec. curnondividitur in ensillimitatum& limitatum hoc eſtinverè eſſe& vix eſſejuxtaAnfelmum? Etenim adLogicosnonpertinet legemdare de e/l fentia Dei. Contra 2. Ab ente à ſeprofluunt formaliter omnesDivinæ perfectiones. Refp.ne. hocipfum: ut àriſibili non profluuntcunctæ humanæ : & ab ente immenſo , autæterno utà prima radice for maliter Divinæ perfe&iones profluere non intelli guntur, itaneque abente àſe. Contra 3. Perfectiones illæ ut contradiſtinctz abentedebenteffe proprietatesalicujus entis ,fed nonfuntentisabalio: ergoentis àle. Refp. 1. ne go ſuppoſitum , quod perfectionesillæ contradi. ftingui poffint ab ente; nam formaliter funtens: 2.negoconf, funtenim proprietates entis illimita ti formaliter , quodfubhoc conceptu diftinguitur ratiocinanter ab illis perfe&ionibus : ficuti bonum propterfimilemdiftin&ionem abente ,& et illius proprietas. Contra 4. Effepræſupponituradperfici : quia priuseſteſſe,quam bene eſſe : ergò. Refp. falfa omniaiſta eſſe:diſtinguotameneſſelimitatumpræ fupponitur&c co.eſſe illimitatum præfupponitur ne fuppof. namnon perficiturà perfectionibus & attributis ; fedillas effunditex ubertatequadă prin cipii. Cogitationes illæpræpofferè ſunt defumptz àparitate ignis& fimilium,qui diciturperfici àca lore: at ens illimitatumformalitereftinfinitaper fectio; undè à perfectionibus &attributis nonper ficitur , quia in ſuoconceptu formaliomnes illas continetſola reli&adiſtinctioneratiocinante. Contra 5. Deidifferentia à creaturis nonpoteft eſſe ens , quia per ens convenit cumcreaturis. Refp. convenit& diſconvenit per rationem entis illimitati Deus & creaturajuxta nu.9 & 10. nàm analogicètantumconvenit: fedhocipſumulterius diſquirendum. non effequameffe. SE 1 De effentia &attributisDei. SECTIO IIL Deanalogia entis &caterorumnominumrefpe cujus rationemmoxaudies. Athic terminusnu merusfinitusutfic prout extendituradfignifican Etu Dei&Creature. L DEterminisanalogis ſeu proportionalibus recoletheſim 37.lib.1.Elem.&addediffe rentiam inter terminumcommunem vo calemæquivocumvelanalogumunaexparte&u nivocumexalia,eſſe,quod primiduo terminiex plicentur immediatèperparticulam velſeudisjun tivè,adeóq;fignificentpluraper modumplurium: ſecundusveròterminusexponiturdeterminatâex g  rei all ity al 01 plicatione,adeóq; fignificetpluraper modumunius juxtadictadiffert.9. & 10. Logicæ;e.g,fanum im mediatèexplicatur:veleſtcorpusſanum,velme dicina ſana: atterminushomononexponiturim mediate:eſtvelPetrusvelPaulus. 11. Utrum deturterminusmentalisanalogusvel equivocus : quod idemeſtacpetere: utrumuna fimplexapprehenfio reſpondeat univocalitermi noanalogo,vel æquivoco,anpotiustot fintappre henfiones ,quot termini univocicontenti imme diatèfub cotermino analogo vel æquivoco; con troverti poteſt: breviterdico,nullaseſſecognitio nesæquivocasvelanalogas;ſedplures cognitiones feu apprehenfiones fimplicesunivocas : ratioeſt quiaapprehenfionesmentalesnonrepræfentantad placitum,utvocabula fignificant. III. Cùmabfolutèproferunturtermini commu nes vocalescæteroquinanalogi(aut etiamæquivo ci)præſumptio aut fuppofitiocommunis eft,eos proferri ut reſtrictos adunam cognitionem&ob jectum,adeóqueut univocos,& ferèadprincipale fignificatumdeterminatèſumptum:quodvulgodi citureosterminos fupponiprofamofiori analoga to: at interpretatio hæc potiffimum dependet ex Orationis contextu. IV. Terminus objectivus analogus , hoc eft objectum hujusmodi termini vocalis innumero plurali profertur communiterex dictisnum. 2.& definitur: analoga objectiva funt, quorum ratio. nesſen formalitates formaliter expreſſæ per ter ininosipfosvocales disjunctivèacceptos,funt for maliterfimiles&formaliterdiſſimiles.invicem:con fonathæcdefinitio cum expofitionedatâ theſi37. lib. r. Elem. quamrecole: atunivocumobjectivum (quod innumerofingularieffertur,quia permo dumuniusplura complectitur)eſtipſumuniverſale formale& definitur: eſtobjectum, cujusformali tas expreſſa eadem identitate præcifiva realiter multiplicata reperitur in pluribus juxtadefinitio nemuniverſalis formalis. V. Expedit meminiſſe ex differentiis logicis alias dici imbibentes genus: quæ formaliter inclu dunt formalitatem generis : aliasextrahentes ge nus, quæexduobus generibus conſtant ,&alias contrahentes quæ formaliter neque ſuntduplex genus,neq; formaliter ſuntgenus. VI. Addicta ſect. anteced.denumerisadde: inhypothefi quod effe poffet numerus infini tus;hicterminusnumerus adhibitusaddefignan dumtumnumerum infinitum tùm finitum , non effet univocus , ſed analogus qufa ex num. 2. nonunacognitioſedduæ reſponderenteitermi no, ac proindedisjunctivè primo exponenduses ſet,videlicetnumerus veleſt infinitus vel finitus: dumuumerum parem autimparem , aut omnem aliumnumeruinfinitum,cenſendus eſt utterminus univocus,cuiunadunaxat apprehenfiorefpondeat: ratioeft quia totaexpreſſaratioſeuformalitas ſeu conceptus numerifiniti,tota inquam,poteſtrepe riri in omnibusinferioribus,quodqueamplius eſt : ineorumquoquedifferentiis exdictis ſect. antec. Eodem pacto dicam , rationem entis finiti eſſe poffeunivocam,& reveraeffe: quiatotailla ex preſſa formalitas , realiter reperitur multiplicata in omni fingulariente finito, &in omni etiamdiffe rentia. Sedadvertes hocdifcrimen : in numeris nullafuntgeneraſubalterna: finitusenimnumerus dividitur inparem&imparem: atparinbinarium, quaternarium&c.quideindètantùmdividipoſſunt in individuanumerorum (juxta nimirum confide rationem arithmethicam ) : reſpectu verò habito entis finiti funt genera ſubalterna,videlicet corpus, vivens, animal &c.Indefitut differentiæhorum generumnon inbibant formalitertaliagenera,licet imbibant feuincludant formalitertranſcendens il ludgenus,ens finitum. : CONCLUSIO. A QuoadomnianominacommuniaaliquopactoDeo, Creaturisdaturanalogiatumattributionis, tumproportionis,&prafertimterminusenseft analogusrespectu Dei&Creatura. VII.DRobatur : 1. ratione : terminus mentalis ens ut refpondens terminovocali in lua totali &latiffimâ fignificationenoneſt u niverſale formale logicum: ergò noneſtunivocus ſedanalogusjuxtadictan. 1.2 &4.Probaturantec. quiaterminus mentalis ens inſualatiffimaexpres fione, expreſsè& poſitive repræſentat ens illimi tatumpoſitive, ſedhocnon eſtuniverſaleformale logicum,quianonreperiturinpluribus,fedin fo loDeo: ergò&c. Prob.ma, quiaens in ſua latiſſi maſignificatione non abſtrahit abulla ratione en tis,fedformaliter&expreſsèomnemrepræfentat (licèt perſpeciesalienas,&obfcure): hoceftco gnitio latiffimè exprimens ens expreſsècogno fcit negationem omnis negationis entis, alioquin omnemrationementisnon repræfentaret: fedli mitatio entiseftnegatio entis: ergò exprefsè per cam cognitionem cognoſco negationemomnisli mitationis entis:hoceft illimitationem entis: ergò expreſsè &poſitivè cognitio illa repræfentat ens illimitatum poſitive. Adconfirmationem argu mentiaſſume exemplum : ficuti cognitioformali ter exprimens animalnonpræſcinditabullaratio neformali animalis ; fed illam exprimitpoſitivè, &negative excludit omnemnegationem rationis formalis animalis. Quemadmodumetiam cogni tio exprimens numerum ſecundumtotam latitu dinem objeti ſuinonpræfcindit, ſedformaliter& expreſsè excludit omnem negationem numeri, adeóque formaliterexprimit numerum infinitum poſitive:hoceſt numerumfinenegationenumeri: finitas enim eftnegationumeri : quod exemplum exhypothefiponojuxtanum.6.:ſimilipactoco gnitio exprimens ens ſecundum totam latitudi Rrrr 2 nem 684 nem entis expreſsè excludit omnem negationem Differt. 111. Theologia naturalis. Origenes con. Celſumcap.6. Cumomniaque &limitationem entis, adeóqueexprimit folum& unicum&verumDeum. Vill. Probatur 2. authoritatetotius antiqnitatis Chriſtianæ , cujus ſpecimen utpræbeam primolo corevoco SanctosDoctores illos, quiſect. 1. pro fabantur Deo convenireeffeproprie,creaturæverò effeimproprie,vix effe&ferè effe: hoceftperana logiam, ſuppoſito Deo pro principali analogato. Hicconficio interDeum & creaturam in ratione entis,eameffeconvenientiam,quæinrationefimi lis ineſtinterpicturam Petri& ipfumPetrum: non verò quæ intercedit inter Petrum&Paulum : hoc eſt analogicamnonunivocam: immò longèmino rem effe interDeum&creaturain: nameifepictu rænondiſtat infinite ab eſſeexemplaris , uteſſe creaturæ abeffeDei. ProptereaD.JoannesChry foftomus inquit(Hom. I inJoan.) NaturaDivi nanilhabetcommunenobifcum,fedfeceffit ab o mnicommunicatione ( adeóq; etiam ſecundùmra tionem entis) adcreaturam,fecundumſubſtan tiamdico(hoc eft effentiam&conceptus univo cos)nonfecundùmfimilitudinem: advertes hæc poftrema verba :intervenit ratiocommunis fub itantiæ&entis inter Petrum ,&Paulum, fedratio communis fimilitudinis datur interpicturam& ex emplar. Adde,quemadmodum intereffe creatum &noneffeformaliter utrumquefumptumnullaeſt univocatio,fed analogiaproportionisalicujus;ita acmultò magisintereffecreatum&effe Divinum, quiaverius& amplius infinitediſtateffeDeiabeffe creaturæ, quameffe&non effe creaturæ;ratio eft, quamalibi fufiusdeducam, quia ex non effecrea turæ, ſeunon exiſtente creatura fit effe& exiftens creatura permanente eodem conceptuutrobique inrecto; atexeffe creaturæ efficereeſſe Dei, ſeu effeDeum(uthicpromifcuè ſumoutrumque ter minum)fecundumidemrectum,nequeDeusipſe poteft. 1X. Induas claſſes diſtribuo reliquos Patrest primaeos complectitur qui fentiunt inveniri non poffe nominpropriumDei,fedomnenomenim proprium effe,videlicet primo inſtitutumaddefi 6 deindeattributum Deo. lidempariterdicuntnul. taxat analogicam : videlicet ex terminis compa. g Aam,quibusjuxta num. 1. femperrefpondeant livefignificata : ut enim obfervando deprehen necaliuddefignarepoffunt,dumtantacumemphafi berepoffe Deum. cogitationes duæ , &duo expreſſa objectadisjun. des aliter intelligi nequeunt ſententiæ Patrum, pronunciant,neque necaliuddefignarepoffunt,dumtantacumemphafi pronunciant,nequenomennequedefinitionemha berepoffe Deum. Juftinuscohortatione adGræcos:Fieri omninò nonpotest,utpropriumaliquodnomenDeotribua tur. IdeòadbebræosallegansMoyfenDeusnullius meminit nominis ,fedperparticipiumquoddam unumfeplumDeumeffearcanedocet,ego,inqui ens , SUM EXISTENS ILLE,senonexisten tibusopponens. Clemens Alexand.Stromat.lib. 5. Etiamfiali quandoDeumnominamusvocantesautunumaut bonumaut mentemautipſum.idquod est,non id dicimus tanquamnomenejusproferentes,fedpro. ter ejuspotestatempulcrisutimurnominibus. Origenes con. Celſumcap.6. Cumomniaque eitribuerimus minorafint ejusdignitate,fate murnileorumeiadeffe,quenos agnovimus. Ad verteutexproportioneaminoriadmajusdeDeo cogitemus. Gregorius Niffenus inCantica: Omnisvis cogi. tationum&omnisfignificatioverborum etiamfi videaturhaberemagnumquidpiam&quodDe umdecet;attamennonhabeteamvimuttangat idquodverèeftDeus,fedvelutiquibusdamvesti giis&quadamconvenientia&proportione(ad verteanalogiam)conjectatur idquod nonpotest comprehendi.(&deSanctaTrinit)Divinanatu raejusmanetconditionis ut nullaſignificatione expimi&efferripoffit , qualis noftrafertopinio. hoceftutnospoffumus cogitare. Chryfoftomus inEvang.Joan.lib. 5. Quoniam ipfaDeiſubſtantiaignoratur: noninquamanfit, fedquidfit , furoris certèeftfummivelnomen ei attribuere. Deumeffeingenitumcertumest:(a git contraEunomium hæreticumquiitaDeumde finiebat) nomentamenidipfumeffeDivinaillius fubftantiæ ànullo velPropheta velApoftolo:fed cur defacris loquorfcriptoribus,cum neGenti libus quidem talequid unquamplacuerit:neто enim natura Divinadefinitionemreddereuno que complectinomineDeumaufusest.Itaquede finirinonpoteſtnecuno nominedeſignariDeus: ſedpluraanalogica nomina requirunturperfimi litudinem à pluribus creatis rebus acceptam , ut analogianon omnino incongruadeſignetureffen tia Dei. Damafcenus deFideOrtodox.lib.1.cap.4. Sed nequehocnomen(incorporeum)Deidefinitivum eft,neque ingenerabile&. necquacunquedeDeo, velcircaDeumpradicantur:bacenimnonquid eſt ſignificant;fedquidnon est:atquioportetcum quivult alicujus effentiam defignare , quid est dicere, nonquidnoneft. Deus autem nilest co sum, quæfunt: nonutnonens,fedutomniaen tiafupereminens &SVPER IPSUM ESSE ENS: adnota metaphyficam fubtilitatem & analogiam optimampernegationem nempè: fienimmemi nerisdiffert. 4. phyfico-metaphyficæ de negatio nibus; advertes etiamnegationes importarerela tionem&analogiamadresnegatas &adalia.Idem Sanctus Doctor cap. 15. ignorantes quin fit Dei fubftantia non est,quodfubftantiaejusnomenin veſtigemus. D.Augustinustract.13.inJoan. Omniadicipof funtdeDeo &nildignediciturdeDeo:nillatius hacinopia;quaris congruumnomen&noninve nis: (quia omne nomen analogicum eft) quaris quoquomododicere,omnia invenis. Sedlib. 2.ad Simpliciumquæſt. 2. miruminmodumuniverſalem analogiadeclarat.Age videamusquomododi tum fitpænitet me,quodconstituerimRegemSaul-cum hocdeDeo dicitur(nempèpænitet) indignuma liquiddici arbitrarer,fi aliquoddignam inve niretur , quoddeillo dicatur:fedcumverbaom nia, quibushumanacolloquia conferuntur,illius fempiterna virtus&Divinitas mirabiliter at queincunctanterexcedat,humanahincadmone tur infirmitas,etiamillanominaqua congruen terde DEOdicta arbitratur,humanacapacita tiaptiora effequamDivineSublimitati: acper bar etiam ipfa trascendenda effe ( utpoteetiam ipfa impropria& analogica)fantore intellectu,fi 685 necestaliquideorumquæfunt, nequeinaliquoco cuti istaqualicumque tranſcenſafunt. Certèbas duoverba pænitentia,prafcientia(fiproferatur) cum aliquis liquidiore confideratione quafierit, quomodovelipsaprafcientiaDeocongruat,&in venerit hujus etiam verbinotionemabilliusin effabili Divinitate longelatequesuperari ; non miraberis utrumquenomen,propterhominesdici potuiffe , cumutrumquepropteripſum Deumin congruèdiceretur: quidenim eftprafcientia nifi Scientiafuturorum?quidautemfuturumestDeo, quiomniaJupergreditur tempora?EtcontraAdi mantumcap. 7. infiftens eorundemverborumex rumcognoscitur,&inomnibusomniaest,&ni bilinullo: exomnibusabomnibuscognofcitur, & ànulloexnullare. EftautemDiviniſſimaDeino titia,quapernefcientiam comparatur , quando mensà rebus omnibus recedens , acdemumfe metipfam deferens deſuper fulgentibus radiis unitur. Idem de myſtica Theologiacap. 1. Oportet in illa omnium caufa (hoc eftDeo) omnesentium affirmationesftatuere:quinpotius illasipfas om. nesdeeademmagisproprie negare, nequeexifti marenegationes affirmationibus effecontrarias, fedipfumDeum multopriorem &fuperiorempri plicationi ait: Scriptura Divinaomnibus conſulens proptereamagis &frequentius ifta nominaponit (nempeaperteindignaDeo, utpænitentia,) ne illa qua placent (utpræfcientia,)fic intelligan tur inDeoquomodo confueverunt in hominibus intelligi. ( Videlicet omnia analogicè& non ſe cundum primævam inftitutionemintelligendafunt quoadDeum) SanctaenimScripturanoftrisver bisloquens,etiamperbacverba demonstratnildi gnèdici poffe deDeo-Sedillihacverbaexhorre fcuntqui nonviderunt illi ineffabili Majestati nulla verbacongrueret X. AdfecundamclaffemreferunturiiPatres, qui tres vias iniverunt ad Deumcognofcenduın, nempeper negationem omnium,Superlationem omnium&caufamomnium: Inprimisautemad vertesnominaquibusneganturomnia, analogica effe interpurum&abfolutumnihil&Deum:&opti mamhanceffeanalogiam ex Auguftinojamcitato: quodfic explico. Cum facilè abducamur&ex horreamus auditis hisnominibus negativis , quæ videntur multo magis indignaDeoquampaniten tia&fimilia; idcircòdum illa Deoaccommoda mus reflexione multiplici tunc removeimus à Deo tum quidquid removetur &tollitur perilla negativanomina , tum ipſas etiam negationes fi gnificatas per eanomina analogicètantum appli cataDeo: atque itapurgamus magis ideam,quam confequenterdeoDeo efformamus. Porro in fu perlationeomnium analogicis utimur nominibus, quia intelligitur fingulis præfixa particula fisper, vationibus effe. (cap.2. num. 1. ) Perviſionis co gnitioniſquenegationem videre&cognofcere id. quodfupravifionemcognitionemqueexiftit : hoc enimuerò eſtverè videre&cognofcere (Deum ) ET SVPÉRESSENTIALEM SVPERES SENTIALITER LAVDARE peromniumrerum L ablationem. Auguftinus lib. s. de Trinit. cap. 2. Sicintel ligamusDeumfipoffumus,quantumpoffumusfine qualitatebonum,finequantitate magnum,fine indigentiaCreatorem,finesituprafentem, quis quisDeumitacogitat,etfinondumpotest inveni requodeft;fic tamencavetquantumpotest ali quidde eofentire,quodnonfit. ItemAuguftinus lib. 2. adSimplicium quæſt. 2. Si dempfero abhumanafcientia mutabilitatem tranfitusquosdam àcogitatione in cogitatio nem,&reliqueroſolamvivacitatemcerta&in concufſaveritatis una atqueaternacontempla. tionecuncta collustrantisinfinuatur mihiutcum quefcientiaDei. Clemens Alexand. lib.5. Stromatum Siabla tis omnibusquæ adfunt corporibus, &iisquædi cunturincorporea ad Chrifti magnitudinemnos ipfos adjecerimus ; &deinde in vaftitatem ejus immenfitatemque Janctitate procefferimus ;ad intelligentiamOmnipotentisutcumquepervenie mus,nonquodeft,fedquodnon estcognofcentes. Maximus Martyrinpræfation. Si quidemDei &creaturarum noſſe differentiam necefsè est: Denique illa quoquenominaquibustanquamcau famomniumDeum appellamus analogicafunt,cum ex primæva&primariainftitutionedefignentcau fas ſecundas.Audiquantum adiſtaD.Dionyfiumde Divinisnominibuscap.3.NaturaDeiincognitum quid eft,fedexordinererumomniumvelutiinſe continente imagines quasdam &fimilitudines exemplariumDivinorum previribusafcendimus ἐν τῇ πάντωνἀφαιρέσῃ πάντων ὑπεροχῆ καὶ ἐν τῇπάν τωναιτία(hoceft: inablatione omnium& in fuper latione omnium&in omniumcaufa.) XI. Via negativaab eodem Dionyfio& aliis rabiliter. PatribusDeo agnofcendo inſterniturprorfus mi oportetftatuere Deum,quiomniaquæfuntfupe rateffe eorum,quæfunt ablationem , &nullame pradicationemproprièDeo convenire (nifi analo gicè) nimirumquodfitvelnonfitutrumquepro prie. Cum nulla (enunciatiovelprædicatio)con ftituat oftendat,quafit effentia&naturaejus dequoquæritur. XII. Viam ſuperlativamPatres ficdefcribunt Dionyfius deDivinis nominibuscap. 1. SVPER SVBSTANTIAS EST SVPERSVB I STANTIALIS INFINITAS , ET SV PRA MENTEM ILLA SVPERMEN TALIS VNITAS. Gregorius Magnus inJob.lib. 16.cap. 16. Ille Dionyfius deDivinisnominibus cap.7. Solemne estTheologis ut in Deo illa queprivationis funt contrariofenfu dicant : fic lucemsplendiffimam Scripturavocant inaſpectabilem-percognitionem Deuscognofcitur, &per ignorantiam, &estde Deocognitio&ratio &cateraaliaomnia &ne que intelligitur nequediciturnequenominatur : Solusest: nunquidnonfunt Angeli?fed aliud est effe,aliudprincipalitereffe:funtenimbac omnia, fed principaliter nonfunt: (& inEzech. lib. 4. cap. 5.) quidquid de Omnipotente Deo humana menspotestcogitare,Deus non est; feddumcogi tandocunctatranſcendit(enſuperlatio)adquan damlucempervenit,qua non est Deus ,fedquam inhabitat Deus. Augu ٦٠ 686 Auguftinus fermone 40. de tempore cap. 7. Dicojuftum Deum, quia inverbishumanisnil Differt. III. Theologia naturalis negationeentis ulterioris formaliterexpreſſacon melius,quoddeDeodicamusinvenio: namestille ultra justitiam. Dicitur in Scripturis juſtus Deus. Sed ibi diciturquoque &pænitereDeum &nefcireDeum:quisnonexhorreat?Idcotamen, &adistaverbafalubriter Scriptura defcendit, qua&tuexhorres,neillaquamagnaputas,digne dicta arbitreris:fic &illud, quoddiciturjuſtus Supereminentia ejus noncompetere intelligas: quamvis hoc fcriptura benèpofuerit utperqua cedo:&hiceftfolus Deus. Nullumanimal for. maliter identificatur cum negatione animalis for malis formaliterfumpti:ſedensaliquodnempefi nitumformaliter &expreſsè fumptum formaliter &expreſsè identificatur cuin negatione alicujus entis item formaliter& exprefsè ſumptiutnume ruscumnegatione numeriexfect. 1.ànum.5.un defit claradiſparitas. Contrà3. Deus eſtabſolute ens,Petrus etiam eſt abſolute ens: ergo&c. Refp. ex SS. Patribus liacumque verbagradatimanimus adid, quod dicinonpotestproducatur. XIII. Viam denique cauſativampaffim apud Patres expofitam incurres , &abAuguftinopræ ſertim, quareab ulterioricitatione abſtineo. ! SECTIO III., Objectiones contra analogiam entis. Bjicies: poteſt abſtrahi ens præſcindendo à finito& infinito , feupoteft concipi ens illi mitatumpræcifive, ſeupoteſtenspræſcindia negationeentis: feditaeffet univocumens quoad Deum&creaturam: ergo &c. Refp. negomajo rem cujus abfurditas patet in ultimis ejus termi nis: quis enim iſtaconciliet, exprefsè& abſtractil fimè ens cognoſco, &fimulpræfcindoab ente? Videlicetperindeeft præſcindo à negatione entis. Itaque veltotam rationem entiscognofco: & ex preſsè eſt ens illimitatum poſitivè,vel nontotam rationem entis , & hicconceptus exprefsè&poff tivè eſt ens & negatio ulterioris entis, hoc eft ens poſitive finitumpræfcindensabhocvelab illoente finito. Sed intentum arguentis eſt ſuadere Illi mitationem,Affcitatemnoneffeformaliterper Petrumeffeferè ens &enscum addito : undedi ſtinguo Deus eftabſolutè ens æquè principaliter nego : ita ut Deus fit principale analogatum, concedo. Contrà4. Perhuncconceptumensconfusère præſentantur omnesentitatesetiam infinitæ. Ref.1. nego fuppofitum: non eftunus conceptusmenta lis,ledduorefpondentterminis analogis ex ſect. 2. num. 2. æquivocaris autem inter conceptum entis finiti, quem concedo univocum, & entisintota fualatitudine. Secundo diftinguo:repræfentantur confusè confufione univoca,&univerfalizante nege : confufionedisjunctionis , &indetermina tionisvidelicetanaloga concedo. Contrà5. Perinderefpondeturinterroganticur Deus fitens,&cur Petrus fit ens ? nimirum quia non repugnat ad exiſtendum. Refp. diftinguo perinde analogicè concedo,univoce nego. Unum &idemnomenin analogisquoque eſt,ſedconce ptusfuntduo,& alius refpondet ſaltem in reco cumdeDeo refpondetur, alius verocum de Pe tro : nam admiſſa etiam & omiffa importuna illa entis circumlocutionequam rejeciſect. 1. num. . deDeo refpondeturnonrepugnat illimitateexi ftere:hoceſt,non eſt repugnansfecundumtotam fectionem & entitatem , fed modalitatem meta phyficam formaliter in conftitutione ſua indiffe rentemadDeumvelchimeram:hucenimtandem controverfia recidit. Contra 1. Poffum cognofcere ens& negatio nemulterioris entis: ergo poffum cognofcere ens &præſcindere abeanegatione. Refp.nego con ſeq.potesita loqui,noncogitare: potescognofce reanimalrationalecum negationeulterioris ani malis , hoc eft irrationalis , non tamenpotesco gnofcereanimal ut fic & præſcindere ab animali fornaliter, quod vel cumrationali , velcum irra tionalifit identificatum: quodidem ac præſcindere animal formaliter ſumptum ànegatione alicujus animalis formaliter fumpti : ratio eft quiatotum quod eft formaliter animal expreſsè cognofco, cum formaliter animal cognofco : nani totum quodeftformalitertale&expreſsètale, eftforma liter illud quod expreſsècognofco. Contra 2. Nonpoffum cognofcere animalex preſsèquin totum quod formaliter eftanimal co gnofcam : hoc eft quin cognofcam omne idquod verè& fignate eſt&dicitur animal : ergofimiliter nonpoffum cognofcere formaliter ens, quin co gnofcam omne idquodverè&ſignatè eſt&dici tur ens: fed creatura verè dicitur ens : ergo cum formaliter cognofco, ens cognofco creaturam, Refp. dift. confequens : quod verè dicitur ens identificatum cum negatione ulterioris entis for maliter expreſſanego: ensnon identificatum cum rationem nonrepugnantis,feuest illimitatum non impoffibile: quod per formalem æquipollentiam lógicamid eftacillimitatumpoffibilefeu illimita tumens. Decreaturavero refpondetur non re pugnat limitate exiftere ſeuest limitatum nonre pugnans,feunonimpoffibile: videlicet limitatum poffibile,ſeu ens. Nequedicasidem effe conno tatuminutraque refponfione; nam ex fectione citata trica de connotatis facile expeditur : ens enimſubſtantivè ſed finitum perconnotatumentis adjective ſed finite concipitur : ipſum vero ens adjective finitum eſtnotiffimum obje&um, & co gnofcitur vel fine connotato , vel per conno tatum experimentale actionis propriæ ab uno quoque. Infinitum vero & illimitatum ens noncognofciturànobisnifi perconnotatumſym bolicum &phantaſticum : hocenimeft quod ex Sanctis Patribus didicimus ,qui dicuntDeum non poffecognofci,nimirumpropriè& perconnotata propria. Contrà 6. Hic conceptus ensdiftinguit omne ens ab omni nonipfo :ergo non folumDeum. Refp. nego iterum fuppofitum deuno conceptu cum fitduplex: deinde diftinguo hic conceptus analogicus concedo , univocus nego, &confe quens diftinguo ; non eſtproprius Dei tanquam principalis analogati nego:tanquam minus prin cipalisanalogaticoncedo. Contrà 7. Cum concipio ens non certificor verum fit Deus vel creatura. Refp. quid inde? Ex Deeffentia &attributisDei. Exindeterminatione&termino disjunctivo eoque obſcuro idprovenit,nonexunivocatione. Contra 8. Daturaliqua fimilitudoinrationeen 687 tem&exiftentiam faltem ſignatedicit ut ſenſatio diſcurſus&c. Contra 2. Per ens formaliter differret ens ab tis inter Deum&creaturam : ergò datur funda mentum ad univerſalizandum , &univocandum ens. Refp. diftinguo aliqua fimilitudo quæ for maliter, &expreſsèeſt etiam diffimilitudo conce do: (&hæc eſt analogia:) quæ non fit formali terdiffimilitudonego. Contra9. Repetendo quodfub finem ſect. 1. inculcabatur de differentia Dei præſcindente ab ente. Refp. nego fuppofitum : fupponis dari differentiam logicam rigoroſam Dei quodfalfum, necenimDeuscontineturfubullogenereut vete rumTheologorumeſteffatum : hoc eſt nullafor malitas univerſalizata communis eſt Deo &crea turæ: atdisjunctivè ut in omnibus analogisconce ente,fedhocabfurdumeſt: ergò &c. ma.proba turperhinnibile e. g. dumcontrahitur autextra hituranimal,hinnibile formalitereſt ens , & nihil aliud)namhoceſtpunctuincontroverfiæ) : item querationale , perquod etiam extrahitur animal formaliter , eſt ens& nihilaliud: ergòperformali terensdifferretequusab homine&viciffim. Refp. difflari iſta diſtinguendo : per ensin tali numero pondere& menfuraconcedo: nonin talinume ro&c. nego. Recole quæ de numeris ipfisdixi mus ſect. 1. ànum. 5. utque numerus ànumero perrationem numeri mirabiliterquidem ſed evi dentiffimè differt ; ſicpariter ensebente ,homo ab equo : cavetamen neperilludtale ſeutaleita ptusduoreſpondentnominibus,quæ accommoda- te,utdicunt,importari credas niſiipfiffimam ra riutcumq; poffuntDeo& creaturæ: ingratiam ta mennonnullarum fuper hoc punctotricarumper 1 1 11 e 6 modumappendicis fit. Differentia entis nonprafcindunt abente , feu ens nonest logicum nec rigorofumgenus , nec propriashabetdifferentias : nam differentia imbibentes genus non funt rigorosa diffe rentia. PetRRobaturquia abſurdumest, Affeitatem,hoc eſt eam quamdicimus utcunquedifferentiam Deiàcreatura, formaliter confideratam non eſſe perfectionem formaliter , ſed indifferentem fecundum idquoddicitformaliter in rectoutiden tificetur realiter cum chimera : videlicet ſi inter rogareturquiconceptum formalem præciſumAs ſeitatis habet : utrum fit bona ? fitperfectio ? fit quid reale Affeitas , limitatio?&c. exvi illius cognitionis formaliter ſumptæ reſpondere illede beret: neſcio: quod ex diſſertatione antecedenti contra lumen intellectui à Deo impreſſum eſſe videtur. Objicies. Rationalenon eſt formaliteranimal: ergo nequeAffeitas velIllimitatio eſt formaliter ens. Refp. nego conſeq. quia rationale eſt diffe rentiapropria contrahensvelextrahens,quod non litigo reſpectu animalis : fed reſpectu entis nulla eſt talis differentia , vel fit immediata vel remota aut atoma , dummodò in poſitivo dicaturconfi ſtere: nam de illa quæ in negativoconfiftit non multum laboro. Diſparitas auteinex probatione patetquia nullum abſurdum ex eo quod rationale nonfitformaliter animal: contra veròabſurdum infigne effet , niſi eſſet formaliterens : necenim paritas valet interſupremum illum gradum ens , &fubalternum , animal aut alium fimilem ,quem admodum differt 20.Logicanotavideultimoquo quegradunempè individuo. Contra 1. Rationale cum formalitercognofci turnoncognofciturinordineadconnotatumentis: ergònoneft formaliterens. Refp. nego anteced. omne connotatum , cujus reſpectu cognoſcitur differentia aut genus quodlibet reale, ſeuperti nensadarborem philoſophicam ,eft connotatum quoque entis ſubſtantive ſumpti : quia actualita, tionem entis& nihil aliud : hoc eft negationem ulterioris entis : fateorquidem non fatis facilè ad intelligendumhoceffe:fed modoacquiefcere cum priſcisSapientibus in analogia numerorum: quam dare Affeitatemeſſe formaliterquidindifferens ad chimeram. Contra 3. Tam eſt verè ensuna differentia quam alia. Refp. diſt, ejusdem numeri, ponderis, &menfurænego : diverſinumeri&c. concedo& retorqueoin ipſisnumeris. Contra 4. Ratioconveniendi eſſet formaliter ratiodiſconveniendi,& fimilitudo formaliterdiffi militudo. Refp.veraeſſe iſta exdefinitione analo giquamrepeteexſect,2. ànum. 1. neque vel per umbram repugnant ſi reſpectu diverſiconnotati contingant. Contra 5. Perſeitas eſt differentia ſubſtantiæ contrahens vel extrahens ens: ſedſiillaeſſet for maliterens idem eſſetperfeitas &ſubſtantia ; nam ſubſtantia eſſet etiam formaliter ens. Refp. Per ſeitatem iſtam differentiamnoneffe rigorosèlogi cam , nec ſubſtantiam effe rigorosè compoſitam logicè ex genere & differentia ,quod aufpiceD. Thoma quæſt. 1. de veritate art. 1. affirmo , eſt quidemdiverſa cogitatio ſeudiverſus modus co gnoſcendi , aut faltem loquendi de eodem toto objecto cumdicitur perfeitas , acdum defignatur ſubſtantia. Contra 6. Corporeum quodeſtdifferentiaſub ſtantiæſieſt formaliterens,quodnam enseſt, num ſubſtantia an accidens ? Refp. exoccaſione Divi næEſſentiæ cõtemplatæ ad iſta medeſcendiffe me rè fummuliſtica ,necteneri minutius illadiſquire re: dicotamen ens quod formaliter includiturin hacdifferentia corporeumeſſeens finitum præcisè ſumptum. Concedoenimunivocationem entis fi niti utnumerifiniti. Contra 7. Duplicem paritatem objicies. Pri madifferentiænonpræſcinduntab ente: ergòne que ens finitum àdifferentiis fuis. Secunda ens finitum eſt univocum , ergò& ensabſolutiffimè. Refp. diſparitas prima eſt quia differentiæ formali ter ſunt ens , & nihil aliud ut numerus omnis. Hoc ipfopoteſt illud ens & nihil aliud cognofci cognitioneuniverſalizante , quæformaliter repræ ſentethuncconceptumensfinitum,qui conceptus totus reperiatur inomnibus differentiis , adeóque ifte conceptus eſt univerſalis&univocus, atque 1 hinc 688 hincfluitfecundadiſparitas : totus conceptus ex Differtatio III. Theologia naturalis. do eſſe Dei attributa e.g. Creans attributum non preffus entis abſolutiffimè,ſeu tota ratio entis non reperiturniſi in unoſoloDeo. Neque repoſueris totam rationem entis confundivel obfcurari fal tempoſſe ut obſcuratur ſufficienteradunivocatio nem ratiotalis entis finiti cum ratione alterius talis entis finiti. Dico enimhoc falfum :nameſtohic conceptus negatio ulterioris entis obfcurariido neè poffit ficuti pernonnullos ratio individuicon tra dicta tamendiffert. 20. Logic. nihilominus hi duo conceptus illimitatio positiva,&limitatio positiva (nempèomnisratio entis&negatioinfini tæ rationis entis)obfcurari fimiliter nonpoffunt: idq; tùmexprobationeconclufionis,tumquia eſſe, &noneffefubhisconceptibus formaliternon po teft effe omnino idem formaliter. De attributis Dei. Ttributa Dei funt perfectionesDivinæ(fic potius appellatæ quam proprietates Dei propter excellentiam objecti ) præciæ& formalizatæ per aliquam diftinctionem rationis ab effentia metaphyfica Dei cum analogia adproprie tates metaphyficas hominis præciſas ab ejus effen tia metaphyfica. SolentautemattribuaDei primò dividi in poſitiva quæ nullam dicunt negationem nequeper ſpecies alienas,uteffeBonum,&negativa èconverſoutImmutabile Infinitum. Secundo in attributa communia& perſonalia ,iſta adineffabile Trinitatis myfterium cum ſpectent naturale imen tishumanælumenlongè fuperant: communia(vi delicet omnibus Divinis Perfonis ) abfoluta etiam dicuntur , ut illa primaquoque relativa appellan tur, fedadintra : namabfoluta quoque relativa excocapitedicipoffunt,quatenusànobis cogno ſcuntur in ordine ad obliqua & connotatapoſita extraDeum. Tertio in attributa tranſcendentia& nontranfcendentia: prima adfimilitudinemattri butorum entis confideranturjuxta differt.44. Lo gicæ : nimirum ut formaliter & conftitutivefin gula includuntur in fingulis aliis attributis,perinde acinomni ente includitur bonum ,verum , unum &c. funtautemhujusmoditranſcendentiaBonitas, Veritas,Unitas, Æternitas , Immenſitas,Pulcri tudo ,Magnitudo,feu Quantitasmetaphyfica, Infinitas (quæ additur magnitudini) Immutabili tas, Effe incorporeum,Effeàfe,perfe,Effefimpli ciffimum , Effe actumpurum, Effefummum&c. hæcnimiruin attributa tranſcendentia funt,nullum enim ex fupradictis eſt aut ex infra numeran dis attributis , quod cuncta illa formaliter & ex preſsè nonincludat,perinde ut ens bonum inclu dit, idque extra controverfiam faltemillam,quam moxindicabo. Nontranſcendentiaverò ſunt In tellectus, Voluntas, Libertas , SummaBeatitudo, Veracitas,Impeccabilitas&c:cummultiplicifub divifione , quadividunturhæcipſa in alia plurav.g. Sapientiam, Prafcientiam, Scientiam multipli cem &c. II. Hinc advertesnonomnes denominationes, quæaccommodari Deo poffunt, propriè loquen eſt propriè dictum,ſeddenominatiocontingens,& Deoextrinfeca utin loco audies ; attamenquan doque, impropriè licèt,hujusmodidenominatio nesattributadicuntur. III. Cùmquæritur de diſtinctione inter attri. buta communianon tranſcendentia tum invicem tumabeſſentia metaphyfica,quæftionem& dubi tationem contraho addiftin&ionemrationis& ex trinfecam, repudiatâ jam inlogicadiſtinctione ex naturâ rei vel virtuali intrinfeca : quæritur ergò numper diftinctionemrationis ratiocinatæ vel ra tiocinantis diftinguantur & cognofcantur illa at tributa ? Revoca igitur inmemoriam ex fect. . num.3. diftinctionem ratiocinantem penès magis velminus expreſſum : permodumenim conclu fionisdico:Divina attributa communia etiam non tranſcendentia hujusmodi duntaxat diſtinctione tùm mutuò , tùm ab effentia metaphyſica diftin gui,nimirumutbonumdiftinguiturab ente : ratio est: omneattributumDei etiam formaliter præci fumeft formaliter Divinum , &quomajus &per fectius etiam in ſua formalitateeſſe non poffit: nempè præfcindi & formalizaridebet quanta ma jori dignitate & excellentia fieri poteſt ſalva aliqua mentali diftinctione , quam utex fuperius citatis SS.Doctoribus colligerepotes , omnesagnofcere debent: fedmulto majori cumdignitate&excel lentia deDeo fentimus& cogitamus,fi formali ter , & expreſsè totumeſſe Dei licèt fub diverſa expreffione in quocunque Divino attributo co gnofcamus ,quam fi per diftinctionem ratiocina tam itaOmnipotentiamàDeo , ut rationale ab animali præfcinderemus. Adobjectiones quæ af ferri poffent incontrarium: quod videlicet cùm unum attributumaffirmaturformaliter reliqua om nia affirmarentur : quod intelle&us Divinus for malitereffetvoluntasDivina, refpondebis memor differt. 14. logicæ adducens in exemplum ens & bonum,&expendensdiftinctionem rationispenès expreffum. IV. Quæritur utrum fint infinita attributà Dei: ſedſiquæftio expliceturexpeditur : hoceft utrùm perinfinitas diftinctiones ratiocinantes di verſas penès expreffum hactenus cognitus fit Deus àCreatura ? nam profecto Deus ipſe ſeip fum intelligens non præſcindit formaliter aut di ftinguit per rationem : non funt necerunt cate gorematicè infinitæ cognitiones ; erunt finitæ in infinitum , & poffunt eſſe fingulæ diſtinctiones penès expreſſum quis hoc neget ? cum infinita realiter categorematicè fit perfectio Divina co gnofcibilis , adeóque fit in Deo fundamentum ad infinita attributa formalia diſtinta per rationem : quæftio autem de nomine eſt utrum illudipfum, dicendum fitinfinita categorematicè attributa fun damentalia. V. Quæruntetiam nonnulliutrum attributa Deifint invicem ordinata : hoc eft num cognofci poffitDeus , &ejus infinita perfectio per diſtin &iones rationisdiſpoſitas in ſeriem &harmoniam : quod indubitatum eft , cumDeus fitorigo &fun damentumtotius ordinis. DIS DeOmnipotentiaDei.. DISSERTATIO IV. De OmnipotentiaDei. Nſtituti philofophici potiffimum eſt hocDivinum attributumcontempla 689 tialiter:videlicetànoneffleadeſſe&viciſſim. Por ròvolitioDivina liberainactu ſecundo concipitur ri , & ab illo progredi ad fententiam ferendam dequibusdamobje&is,quo rum poffibilitas adhuc fub judice eſt, &hincindemagnis aninisdiſceptatur. SECTIO UNICA. Divina Omnipotentiæ effentia attributalis E &quafiproprietates. STilla quidem attributum præcifum for maliter,fedinſua formalitate eſt idquod formaliter eſt , adeóque effentiam fuam habet exponendamperdefinitionem autquafide finitionem. Itaque Omnipotentia Dei eſt virtus Divina operandi ad extra (non enim loquar de arcano fideimyſterio) quidquid eſt poſſibile exi ſtereextraDeum:foletque appellariPotentiaexe cutivaDei,quaexequi poteft quidquidex liber tate fuâvelle poteftut exiftat. Nam expleniffima libertate vult & agitDeus quidquid ad extra vult, velagit: abfurdiffima enim &chimericaeſt fatalis neceflitas , quaDeus adigereturadaliquidextra ſe operandum. AudiAuguftinum lib.I.inGen. con traManicheos. Quarentiquarefecit Deuscælum terram refpondendumeſt ei,quia voluit: qui autemdicit quare voluit,majus aliquodquarit quamest Deivoluntas :nilautemmajusinveni ripotest. 11. ControvertiturquoadOmnipotentiamDei, numilla conſtitutivè fit formalitas diſtincta diſtin Dioneattributali (fic appello pofitam differt. ante ced. fect. 4.)ab intellectu,&voluntateDivina.Se quentibus authoribus nitunturqui identitatemeti amformalem inter Omnipotentiam&voluntatem Deiliberamadftruunt. ClemensAlexand (inorat. adGentes) ipfius Deivoluntas est Mundi crea tio,fola voluntate ipfe operatur : & ejusfolum vellefactum effe confequitur. Damafcenus lib.2. defidecap.29.Procreans&confervansipfius(Dei) potentia nil aliud eft ,quam bona ipfius volun tas. Theodoretuscap.4.denatura& Mundo: quod aliis artificibusfunt materia &instrumentum hoceftipfiDeofola &unicavoluntas. Augustinus (ferm. 131. deTemp.)Cœlum,Terram &c.non aliquo operis actu ; fedfolo verbi creavitimpe rio. Quodveròformaliterdiftinguanturillaattri buta fic exponitur: prælucet formaliter intelle Aus&intellectio , quiaDeus utperfectiffimus ar tifex ex idea operatur,itemvoluntaslibera(non dico volitio libera in actu ſecundo quod cave) quia ex pleniſſima libertate Deus ad extra agit: &formalizaturut applicatio Omnipotentiæ: hoc eſtultima veluti conditio, quâ poſitaOmnipoten tia eſt inactuprimoproximo proximè expedita& determinata adagendum. In hoc autemduo la tentmyſteria: primùm , quid fit volitio illa libera inactufecundo ? ſecundum, quomodo Omnipo tentia ſemper&ab æterno applicata , cùm ſem per &ab æternovolitio illa liberain actu fecundo perftiterit, nontamenab æterno operetur , fed in tempore producateffectum,e.g.Mundumfineulla nova temporali applicatione ?utrumqueattinge musinferius. III. Quantùmad terminosOmnipotentiæDivi næinprimis ſtatuitur : OmnipotentiaDeinonpo teſt impoffibilia quia Omnipotentia eft: Augufti nus lib. 1. de fymbolo ad Catechumenos : quam multa nonpotest Deus&Omnipotensest,&ideò Omnipotenseft,quiaillanonpotest: nimirumſum maimbecillitas&impotentia eſſetſipoſſet impoffi bilia : Dionyfius cap. 5. de Divinis nominibus: Deumhacnonpoſſenepoffitnoneffe:ratio eft : fin gepotentiampotentem impoffibila : eo ipfonon poſſet quodpoffet , & co ipſo quodefficaciffimè exequereturquodpoffet;eſſentialiter fruftraretur &nonexequeretur: quia eo ipſoquod poneret impoffibile nonponeret: quiahoc involviteſſe& noneffe,quæſeinvicem colliduntetiam ſtando in ſpeciebus alienis ; undènotabisnilderogariOmni potentiæ Dei cumaliquid adftruitur impoffibile : modophantaſtica quædam imaginatiocæteroquin fatiscommuniscaute caftigetur. Tantùm indifcri mine terminus ille ,ſeu objectum vertitur, cujus poffibilitas , vel impoffibilitas ambigua eft. Cæte rùm perindeOmnipotentiaDei inutroque caſu commendatiſſimaperſtat. IV. TerminiOmnipotentiæDei adextra ſunt omnia omnino poſſibilia contradiſtinctaà Deo ;ita utquidquid eſtpoſſibileeſſentialiter fit terminus il lius&denomineturpoffibile etiampro ſtatupuræ poffibilitatis eſſentialiter connotataOmnipotentia Dei: licètnonnullifortè velmodi, velactus vitales creatieſſentialiter requirant pro immediatâ causâ fuâetiamaliquamcreaturam. V. Depoffibili& impoffibili hic inciditoppor tunatractatio , quamrecolendamexdiff.42.&43. Logicæ ex totohic repræſento tùm adintelligen dumconſequentia,tùmaddiſceptandum. VI. Quæftio magninominiseſt utrumOmni potentiaDeieffentialiter connectatur cum poffibi libus in ſtatu poffibilitatis& ineffe veri , ſeu adilla hinc intelligitur Omnipotentia veluti attributum, confequens illa duo per analogiam adpotentiam locomotivam ſpontaneam animalium , & etiam Angelorum: quod enimhis viventibus eſt poſſe movere localiter ;Deo eſtpoſſe movereexiſten importetrelationemtranſcendentalem?quodnon nullis indecensvideturperinde ferèacficonnecte returcum exiftentibus,&adhocprobandum hy potheſesimpoffibilesſtatim conftruunt. Atmodo vocabulis appofitis Divinaeloquamur, nil hic ni decentiſſimum deprehendes. Ssss CON. R.P. ProlomæiPhilofophia. 690 Differt. IV. Theologiæ naturalis CONCLUSIO. OmnipotentiaDeieffentialiterabfolutèfeddeter minativèconnotatpoffibiliautinstatupoſſibi litatis &effeveri, idque tanquamfummane ceffitas curillafintpoffib:lia. VII. Ub his terminis indecorum minimè eſt S quodDeusconnotetpoffibilia: contra ve ro indecens ſummoperèeft , quodOmni potentiaDeifecundum formalitatemidentificatam cumDeo fitPotentia conditionata& pendula ,& verè ſecundum rectumpotentianonfit,necponat, ſeu denominet Deumverè Omnipotentem, cùm conditionatumponatineffenibil. Probatur prima pars : Omnipotentia Divina formaliter& in recto eſt potentia , & poffibilitas activa ſecundum totam formalitatem fuam identi ficata cumDeo : nec præſcindipoteſt abhoc con ceptu fiveram Omnipotentiamvis concipere: fed poſſibilitas activa connectitur effentialiter cumpof fibilitate paffiva , utiſta cum illa,funtenim termini Divino. Refp. diſt. cumaliquo termino in ſtatu phyſico&exiftentialiconfideratoco.: in ſtatulo gico , ſeu objectivo &merèpoſſibilitatis fubdiſt, tivaconcedo. connexionedeterminativa nego: nondetermina Contra 2. Effet imperfectio fi connecteretur cumaliquoexiſtenteuttali : ergò etiamfi cum ali quopoffibili. Reſp. diſparitaseftquia Deus non eſſetſummè neceflariumens ficonnecteretur cum contingentedeterminatocontingenter exiſtente: noneffet item ſummè liberſi connecteretur cum contingenteexiſtentedisjunctivèaccepto:atinca funoftroimperfectioè converſoeſſetnificonnota reteffentialiterpoſſibilia : non enim effet abſolutè Omnipotens. Contra 3. Connecti cumaliquo termino ineſſe rei eſt imperfectio : ergò multo magis connecti cum nihilo in effe rei qualepurè poſſibile. Refp. nugaris : illud nihil in efle rei exiſtentis eſt ita ali quid in eſſeveri & in ftatu poſſibilitatis; ut in illo, &adilluddeterminetur effentialiter ab ipſa Om correlativi , & neuter fine altero intelligi aut eſſe poteft : (juxta utriusque ſtatum proportionatum) principiumenim eft: relativafuntfimulnatura cognitione: ergo&c. VIII. Probatur ſecundapars : Omnipotentia Dei formaliter eft fummum&illimitatum effe ,& fumma&illimitataneceffitas, formaliterfuæpoffi bilitatis , eminentialiter cujuscunque alterius pos ſibilitatis etiam limitata pro ſtatu proportionato cuique: namtotahæc idea&conceptuspertinet adeffe fummum & illimitatum Dei, videlicet ut fit fumina ratio &neceffitas utDeus fit id , quod eſt: utque reliqua quoque omniafintid,quodfunt: idque multò magis quain unumquodque eſſelimi tatum, ſeuenspoſſibile fit ratio fui ipfius & ne ceffitas ut fit quodeſt : ergo OmnipotentiaDei ſummaneceffitas eftut poffibilia fint hocipfum, cùm neceffariò fint hujusmodi. Adnota analo giam: quemadmodum eſſe illimitatum Deieftpræ continentiatotiuseſſe;ita Omnipotentia,feupos ſibilitas ativa eſt præcontinentiatotius poffibilita tis: fic enim loquuntur & fenfere SS.Patres:unde negarem potiùs caufas fecundas connotareeffen tialiter effectus fuos poffibiles, quamCaufam pri mam, feu Omnipotentiam hujusmodiformalita temexprimere. IX. Adhocipfumpræſto ſuntparitatesſcien tiæ Dei, quædiciturfimplicis intelligentia,cujus objectumeft omnepoffibile : & amoris Dei, qui diciturfimplicis complacentia,cujus idemeſtobje 1 Qum : tùm illa, tùm iſte ſecundùm totam ratio nem fuam identificatur cumDeo & effentialiter refpicit poffibilia: necintelligi poteſtniſi ineptè quodconditionata fit fcientiailla & ille amorſe cundùm id , quod formaliter & in rectoDivinum eſt: adeóq; fcientiailla ſumma neceffitas eſt ſcien di idquodfcit,& amoramandiidquodamat:ergò OmnipotentiaquoqueDei abſolutumnoncondi tionatumattributum eft. X. Objicies. Omnipotentia Dei dependeret à poffibilibus : ergo &c. Negohocdependeret quod exprimit imperfectionem: dicasitaque connotaret determinative. . Contra 1. Eft quoque imperfectio connotare abfolutè , feu connecti cum aliquotermino non nipotentiaDeieo ipſo , quodilla exiſtit : hoc au teminfumma nihil aliud eft , quàmquod eo ipſo quod intelligitur exiftere ſumma potentia , in telligi debent multa & infinita inpromptu effe: quæ pro mero libito abillaex nihilofieri poffint, hoc enimnonintellecto,ſummapotentiaintelligi nequit. At intelligi poteſt OmnipotentiaDivina undique abſolutiffima,etiam fiactunil producat; immoDeodigna potentianoneffet,nifi ita intel ligi poffet. Contras. Sicumcontingenteexiſtenteconne teretur,illanoneffet quid neceffarium : ergo fi cum creaturapoffibili connectatur, quæ tantùm li mitatèneceffaria eft etiam pro ftatu poffibilitatis ; Omnipotentianoneritfummè&illimitatè neces ſaria. Refp. ne. confeq.fateſtutpoffibilianonDi vina fintmetaphyficè neceffaria licèt limitate, ad hocut ipfaOnnipotentia fit fummè neceſſaria; ratioeftquia poffibilia non funt ratio& caufa cur Omnipotentia fit fummè neceffaria, fed tantum funt terininus ,fine quo non effet fummè neceffa ria: diftingue hæcduo : ficuti ut Pater vel caufa fitid quod eſt ſecundum virtutem fuam requiritur effectus,nontamenpetiturutmenſura perfectio nis ipfius caufæ , fedut terminus effentialiter re quifitus : quopoſitomultò major perfectio relu cetincauſa,quamfitilla effectus: itaOmnipoten tia ad ſumine neceffariò exiſtendum determinati vè connotat poſſibilia neceffariò talia ; fed non fummèneceffario talia. Porrò antequam hypo theſes impoffibiles obtrudas præmoneo nonex il lis capiendum difcrimenſummæneceffitatis meta phyſicæ ànonſumma: ſedabentitate,&perfe ctioneipſaquæ diciturneceſſaria ; perfectio Divi naquia eſt infinita& quamajor eſſe ,necfingi po teſt; ideò eſtneceſſaria neceſſitate fumma,qua ma jorfingineceffepoffit. Contra6. Scientia viſionis (hoc eſt formalitas illa ſcientiæDei , quâvidetobjectaexiſtentia abſo lute)conditionatetantùm refpicit futuraabſoluta, quia eadem formaliter permaneret ſecunduin id quod in recto&conftitutivè dicit , etiamſinulla effetfutura : ergò fimiliter Omnipotentia. Refp. nunquid talia quoque dices de ſcientia fimplicis intelligentiæ ? Scientiavifionis, quæ videtcontin gentia DeOmnipotentiaDei. gentiaabſolutèexiſtentia(hocenimaddoadclarita tem)eſtattributemperindeacOmnipotentiaactu 691 prædicato formaliter & præcisè accepto: atque creans,feuLibertasDivinavolensinactufecun do, quæ funt denominationesfecundùm aliquaquæ important vel in recto , vel inobliquo contingen tesDeo:determinanturenimtanquam pertermi numpurèextrinfecum abaliquocontingente. At Omnipotentia præcisèſumptautipariterpoffepre fcirefutura,poffe liberèvellefuntdenominationes neceffariæ& fimpliciterattributa Dei:adeóq; qua tenus abfolutètaliaidentificata cum Deo, licetre ferantur formaliter ad aliquid extrinfecum cum Deo,fedpræcisèaliquidin effeveri. Contra 7. Si abfolutè ſcientia Deiper entita temfuamconnotaretfuturaeffet imperfecta,quia fala hypothefiquod futurum nonexifteret,jam ſcientiaDeo identificata nonexiſteret : at etiam facta hypotheſi ſi poſſibiliaevaderentimpoffibilia, Omnipotentianonexifteret : ergo fihæc conno tet abfolutè poſſibilia eſtimperfecta: faltemexco gitaripoteft perfecta magis , fi per analogiam ad Icientiam vifionis Omnipotentiaconditionatetan tum connotet poffibilia. Refp. nego fuppofitum mi.videlicet utilitatemarguendiab hypothefi im poſſibili ubi nonarguatur ad refellendam hypo thefim tanquamimpoffibilem exdiffert.34.Logi cæ. Porrò inutilitas in eo eft, quodjamabſolutè ſcis id, quod venarisconditionate : exconditio nato enimimpoffibili inferre vis abſolutum quod neceffariò præcognoſcendumtibifuitutilludcon ditionatum fingeres. Dic quæſote ,quid infers ex hac tua hypothefi: nempe idquodeſtOmnipo tentiam Dei eſſentialiter connotare poffibilia ut terminos ſuævirtutis,non verò impoſſibilia:præ terphrafim& figuramrhetoricam,&obfcurita temmajorem,nilpræterea te lucratumeffe inve nies: at hoc ipfum clariùs & diftinctius intellige bam per apprehenfiones prævias illi hypotheſi, Itaqueex illajuxta citatamdiffertationemnil in fertur primò intentionaliter niſi hypothefim eſſe impoffibilem: & fecundò intentionaliter imme diatè infertur quodpoffibilia fimul eſſentpoffibilia &impoffibilia;mediatè verò quod Deuseffet&no effet hoceftquodtaliafigmentacogitatioillaphan taſticarepræſentet. Nequeintrudas illudfrequen tiffimè repetitum ex vi prædicatiformaliter& pracisèaccepti: in hoc enim ipſocontradictioin volvitur&illufio:namidemprorfus eft dicere ex : exconceptuformaliterpræſcindente abhypothefi impoffibili ,quæ confiftit in identitateexpreſsè & formaliter & actualiter accepta ſubjecti cumpræ dicato: vide utilitatem : facis hypothefim ut ab eapræſcindas, hoc eſt perinde intentionaliter te habeas acfinon feciffes. Proptereadiceredebe resnon exvipradicatipracisèaccepti,fedex vi pradicatiut in actualipredicationehoc eſtutin actuali identificatione impoffibili cum fubjecto: hujusmodienimfuntillationesformales,nempèex identitateformaliprædicaticumſubjectoprofluen tes exdiff.29.Logicæ. Atſiiſta fatearis;nil ex illa hypothefi formaliter elicies niſi meram contradi tionem: quiaexlococitato prædicatumutina Quali mentali prædicatione eſt iden formaliter cum fubje&o. Contra 7. Si chimeræ &impoffibiliaevaderent poffibilia; OmnipotentiaDeipoffet illa produce re: ergò Omnipotentia Dei conditionate etiam nunc refpicit quantum eſtdeſe ipſa impoffibilia, Refp.perinde inutiliteriſtafingi:ſecundo enim in tentionaliterimmediatè tantuminferturutrumque contradictorium. Contra9. Veraeft iſtacauſalis: ideò Omnipo tentia poteſtAntichriftum producere, quiaille eſt poffibilis: non verò legitima eſthæc alia: ideò it le eſt poſſibilis quia Omnipotentia illum poteſt producere: fimiliter de chimeradices: ideòDe us illam non poteft , quia eſt impoſſibilis : nom verò illa eft impoffibilis , quia Deus illam non poteſt : ergoOmnipotentiaquantumeſtde ſe in effe formali Omnipotentiæ conſtituitur per con ditionatam connotationem. Refp. hujusmodi tricas logicas diftinguendo, & primum illud ideò fic interpretando : quia Antichriſtus eſt poſſibi lis : ſi deſignetur terminus effentialiterconnota tus concedo: fi deſignetur conſtitutivum Om nipotentiæ in effe abſolutæ nego, Secundum quoque ideò ficexpono , quia Omnipotentia il lum poteft producere ſiper illud quia deſigne tur Omnipotentiam ipſam eſſe formam denomi nantem Antichriftum poffibilem concedo , eſſe falfam illationem: Sideſignetur Omnipotentiam eſſeterminumfinequo connotatoneque effetpos fibilis Antichriſtus neque poſſetintelligi,nego effe falfam:fimiliter cauſales alias duasper te ipſede claraveris. Determinis OmnipotentiæDivinæ controverfis. Ibethacdiffertatione complectiquid quidpoffibilium& impoffibiliumper totam philofophiam alii difpergunt, &nonſineſtrepitudiſputantutilitate quidem nonmagna , nifi illudcom pendii loco habendumfit , quod hominummens iterum iterumque imbecillitatem fuam perſentif cat. Cùm itaque OmnipotentiaDei omnia poffit poſſibilia , illius termini controverfi& humanitus ignoti ſunt, quorumpoffibilitas eſt ambigua. SECTIO PRIMA. Depoſſibilitate creaturainfinita,feu infinitiCreati. 4 LEXdiffert. phyfico-metaphy.6. deLoco ſect. 1. num. 11. recole infinitum cate Sass 2 gore 1 692 gorematicum&fyncategorematicum ,& primum Differtatio V. Theologia naturalis. effent. Quidquid de quantitate , ſeu multitudine adverte quafi per definitionem fic exponi: ſcilicet eſt totum quid , ex quodetrahendo finiteininfini tuminexiftentes vel intrinfecas entitates,velfor malitates ( confultò non appellopartes) nunquam illud exhauriri & confumi poteft. Inhac infiniti categorematici expofitione ſemper perſiſtes, vix enim quidquam aliud velphantaſticè concipipo teft quoddistinctius exprimat hujusmodi objectum obfcuriffimum, &humana intelligentiamajus. In finitumverò ſyncategorematicum eft totum quid, quod ex partibus intrinfecis & inexiſtentibus fini tis quidem conftat, fedpartes ab extrinfeco fini tasin infinitumaccipere poteft,quibus adaugetur. Hoc infinitum indubitate eſt poſſibile ; & hujus modi de facto etiam eſt tempuspræteritum abini tio Mundi , e.g. colle&ive ſumptumin fummam& collectionem quidem finitam fecundum rectum, ſemper augendamtamen finite in infinitumperto tam æternitatemapartepoft annumeratione&ad finita &terminatavel exterminis ,vel geometri ca demonftratione conftat , accommodare nitun turquantitati, ſeu multitudini infinitæ : indè ca ligo,quoniaminfinite diſſiunileeſt infinitumà fini to,&infinite diffimiles proprietates habet: usque adeout infinitum categorematicum creatum for maliter ſumptumſecundum rationem qua eſtinfi nitum,in nullo alio prædicato conveniat cum fi nito,nifi corporis autpotiusrei creatæ: inreliquis veròprædicatis analogia maximè ambigua rema neatutpotè quæ infinitam diffimilitudinem , & fi nitam tantum fimilitudinem complectatur. At veròin hoc definitivo infiniti conceptu , qui eft capacitas extrahibilitatis ab ipfoinfinito entita tumfinitarum in infinitum : analogia vel nulla, velfolafupereft cum cauſaproductiva,ſeupoten te producere finitos in infinitum effectus : nulla enim proportioineft cummultitudine finita: qua re ficuti infinitum Divinum , ſeuDeusin ratione ditionepartium , hoc eft dierum & annorum fini- entis eſt infinite diſſimilis enti creato vel finito, torumininfinitum. II. Infinitus categorematicè eſt Deus in omni vel infinito , &propterea inDeo nec effe , nec concipipoffuntformaliter formalitates entis crea genere perfectionis fimpliciter fimplicis , diciturti , quæ in fua conftitutione formali includant infinitus fimpliciter,&fecundum effentiam : ad verte huncpoftremum terminum, ne videlicetin de credas infinitum creatuin fi daretur effentiam nonhabiturum , neque futurum propriè infinitum, fed diſtractè tantum & fecundum quid : contra enim eſt, modo competeretdefinitio numeripri mi infinito creato. SedDeus eſt infinitus ſecun dùm eſſentiam , tùmquiadeprincipali analogato de Deo diciturille terminus,tumquianoneſtin finitum complectens multitudinem , fed fimplicis fimum &maximè unum. Quæftioautem præ ſensde infinito categorematico creato potiffimum eft, quodpartes autquafi partes realiter diftinctas &inviamcollectionem&multitudineminfinitam colligatas complectitur , vel illæ partes inordina tæmutuò fintpermodum cumuli&acervi,velor dinatæ in ſeriem fecundum prius & pofterius : quorum primum dicitur infinitum innumero , li cètnon fineabuſu cùmnumerus non fit præciſa collectio , fed collectio ordinabilis cum alio nu mero : ſecundùmdicitur vel infinitum in exten fionejuxtadiverſasſeries,velinſucceſſione.Quan tumverò ad infinitum categorematicum creatum indiviſibile neque in collectione pofitum illiuspos ſibilitas fub appellatione creaturæ perfectiffimæ inferius diſquirenda eſt. Interim adnota diftin Aioneminter infinitum in quantitatedifcreta & in quantitate continua : feupartes unitas continuati vèhabente : licèt enim parvi momenti fit ea di ſtinctio ad rem præfentem , propter illos tamen qui quantitatem ipſam continuam ex partibus in finitis componidicunt , denuncio inpræſenti me duntaxatagere de infinito in quantitate difcreta, utſcilicetab illa quæſtioneabſtineam. III. Obſcuriffimum fuapte indole eſt infini tumutfic: longèobſcurius infinitum creatum ob mixturam finiti quatenus eftcreatum : unde ſe cundùm confiderationes diverſas infinitum eſt& finitum at obfcurifimum illud ipfum reddide runt , qui nimis explicare conati funt : idque comparatione finiti : nec fortè de infinito liti gareturnifi adductitiæ hujusmodi tenebræinductæ quidpiam imperfectionis ,defectus &limitationis, quamvisnonnihil etiamincludantbonitatis&per fe&ionis, quales funtperfectionesfecundumquid; fic quoque in infinito creato eſſe, autconcipine queunt formaliter formalitates & proprietates multitudinis velquantitatis finitæ,quæ in fuâcon ftitutione formali aliquid includant finitatis& ter minationis; licèt exprimant quoque formalitatem multitudinis, ſeu collectionis : niſihujusmodire gula ſanctè colatur, nilin hac materia clari,& certi ſtatuetur. IV. Indè confequitur terminos iſtos menfu rabile,numerabilecum fubdivifionibus fuis im pertinentiffimos effe ad infinitum,quiain formali tate fuâ exprimunt finitatem & terminationem: hoc eft cogitari poſſe reſpectu habito ad certam menfuramſeupartem aliquotam ,quætoties répe tita abunotermino ad alium menfuret &numeret menfurabile ipfum&numerabile exdiff.8. Phyſi co-metaphyf.dequantitate:undeabſonumeftdi cereinfinitumeffeformalitermenfurabile&nume rabile,quemadmodummaximeerroneum&ſtultis fimumeffetdicereDeum effeformaliterfaxum aut equum:atqueadeò infinitum eft immenfurabile & innumerabileinfinitum,nondiffimillimaratione ac Deusimmutabilis,immenfus&c. V. Termini contenti fubgenericis iftis men furabile numerabile funt. 1. Geometrica omnia &arithmetica demonſtrata licèt , evidentisſima: nihilenim aliud illa funt,quamproprietates obje ai menfurabilis & numerabilis. II. Potisfimum cavendi termini,qui cæteroquin frequentisſimèin ſcenaminducuntur,funt: aquale inæquale, pars (quæ idem ac menſura) medietas,duplum, tri plum,majus,minus,claulum terminis,figura tum&. cunctahæcperindeabſurdisfimèvelfor malizandoconcipiuntur in infinito categoremati co,acinAngeloindiviſibili fi quispræſcindatdimi dias, tertias & quartas partes: utrumque enimfine fundamento inre ,&contra fundamentumreidi ſtortisfunecogitatur: cumillaomniaformaliter ex primant finitatem& terminationem, VI. For : : 1 Sect. 1. Depoffibilitate creaturæinfinite. VI. Fortaſſe dubitabisdevoce illapars , fed trede mihi infinitum non estpars quiatotum eft, 693 bet: nec figuratumitemeſſe autclaufum terminis nonhabetpartes, quia menfuramnonhabet : & licet extrahi ex illa poffint entitatesvelformalita tes (utcautèpoſuinum. 1.) finite in infinitum, illæ tamenpartes quantitativæ infiniti non ſunt, quiaillius menfuræ nonfunt. Sedadexplicatio remclaritatem diftingue: partes quantitativas, partes integrales , &parteseffentiales: quarum omnium diftinctum exemplum in homineexhi beo:inco enim partesquantitativæ ſeujuxtacon fiderationem geometricam, feu quæ funtmenfura totius, e.g.funt ſeptempalmiinlongitudinem: ef fentialesverò funt anima& corpus :integrales au tent,pedes manus&c. Deprimis fermo eſt quoad infinitum num. 5. eas enimnonhabet. Interim quoad integrales advertes alias accidentales effe, alias fubſtantiales : e. g. capilli,pili&c. integrales accidentales hominis partes funt : namfine illis mutilus homononeffet:quas quidempartes infi nito categorematicoadeſſenondiffiteor. 4 VII. Termini contentiquoque fub eogeneri co nomine menfurabile aut numerabilehypo. theſes quoqueillas complectuntur, quas fubinde nonnulliconftruunte g.de infinitispalmis , ſemi palmis, de globo,de lineainfinita,numeroinfinito &fimilibus: cum poftulantutDeusvideatillorum omniun medietatemautdeftruat, vel lineam infi nitamſecet in tres autplures partes &c. Abſurdif fima hæc omnia cogitata perinde utAngelus al bus ,vel febricitans : necenimpalmi nec numeri neclineæ infinitæ dari poffunt, quoniam termini illi in fuo conceptu formali menſurabilitatem & numerabilitatem includunt , adeoque diſtrahunt huncterminum infinitum utdiſtrahiturhictermi nus,homo mortuus. Similiter detractiones illæ& veluticalculationes formalem numerabilitatemim portant:quareadomniaiſtanegandumſemperſup pofitumeft,indubitanterenimeſtfalſum,licetphan taſtica imaginatioinfiniti repugnetex eo , quodin phantaſmate finitoinfinitum cogitemus. ! VIII. Terminus itaque infinitum categore maticumcompetitcollectioni, illamquedenomi rat infinitam,utindivifibiliter talis eſt: perinde ac finoncontineretentitates realiterdiftinctas , fed eſſetunum quid omnino indivifibile , cujusmodi eſtſpiritus:ratio eft quia ipſa collectio eft illud to tum unde finite ininfinitumentitates extrahi pol 1 1 : 1 funt , ille autem non funtipſumtotum um , neque funt pars quantitativa totiusex num. 6. Hinc fit ut detractis vel additis finitis portionibus , feu partibus illis accidentalibus non reddatur majus velminusipſum infinitum : namdenominatioilla perinderemanet remanentecollectione, videlicet remanetextrabibilitasfinitarumininfinitumpor tionem , neque enim iſta capacitas exindeaugetur autdiminuitur. Unde conſequiturinfinitumpar tesnonhaberequantitativas , quia capacitas illa (ut ſcilicet extrahantur finita in infinitum , ) in duasdimidias dividi nonpoteſtut Petrus in duos Petros. Indequoqueeft, quod unum infinitum noneſtmajus alio, quiacapacitatem illamnullum habet duplam quam aliud : ut Petrus duplam nonhabeteffentiam quamPaulus. Ex eo etiam conficitur infinitum non habere medietatem ut Petrus ſecundum eſſentiamduo dimidianon ha infinitum, quia capacitas illa tam abſurdè dicitur figurata quam abfurde diceretur Angelus figura tus: immo ſi perillud claufum terminisintelligis infinitum exhauribilejamnoncogitas infinitum:fi verò intelligis extenfum cumterminis , abſurde item loqueris , quia capacitas illainterminata eſt, infinita videlicetinfinita. Idoneamhabentomniahæc ana logiam inOmnipotentiaiplaDivina, quæ categorematice indivifibiliter eft , & producere poteft finitos in infinitum effectus , neque produ cendodecrefcitautaugetur. Quod fi illa non ut cauſa,ſedveluti collectio effet confideraretur, ex qua quodamınodo effunderentur finiti in infini tumeffectus,qui in illacollectione inerant ; exhi bereturidea infiniti categorematici inmultitudine : ita ſcilicet ut id, quod reſpectu habito Omnipo tentiæ præſtat ejus virtus diſtincta realiterab effe &ibus: id ipfum autquid fimile faciat ininfinito collectio ipfa diſtincta realiter à fingulis fini tis in infinitum portionibus effluentibus ex illa: totumque myfterium & machina tandem refera turin mirabilem differentiam atque difcrimen in terſenſumcollectivum&diſtributivum. IX. Eſſe infinitum categorematicum , eſſe illi mitatum&omneeſſein eogenere,inquo eſt infi nitum; fi minus formaliter faltem metaphyficè & realiteridem eſt : quemadmodum eſſeillimitatum imomnigenereperfectionis,&omneeſſe ſinead dito eſtuna eademque eſſentia Dei. Sic infinita categorematicè hominum collectio eft omne effe hominum, ſeuomneshomines,nimirum collectio excludens negationemhominis, & includens om nemnegationemnegationishominis. Atdifficultas effe poteft , quiaexinfinitacolle&ionehominum etiamfi detrahantur finiti in infinitum homines, permanetnihilominusinfinita collectio, in ea ta imennonremanentomnes homines , quianonre manenthominesquidetractifunt. X. Iſtaut apertè intelligas confiderainfinitum categorematicum ut totumquale re vera eft & juxta dicta de conſtitutivis totius diſtributive & collective in actuprimo & fecundo acceptis dif fert. 5. phyſico-metaph.fub finem ; animadverte, 1. Omnesomnino homines diſtributivè acceptos eſſe conſtitutiva in actu primo hujustotius , infi nitum corporeumhominum: cujusratio eſt quia diſtributio qua majoreffe nonpoteſt ponidebet proactu priinoad collectionem , quamajor eſſe nonpoteſt: nempeinfinitam categorematice. II.II lud ipfum quoquetotum inactuſecundo non effe conſtitutiva diſtributive ſed eſſe ipfum conſtitu tum exdictis loco citato; quodconſtitutum exvi mirabili collectionis acquirit capacitatem illam quæ eſt definitio infiniti categorematici. III. Ex hoc fitutomnesomninohomines diſtributivè re quirantur ex parte actusprimiut intelligatur pri mo conſtitutum ipſum infinitum categoremati cum ; ac proinde ſequitur ex diſtributione om niger hominumfierinonpoſſeplura infinita cate gorematica : quod ipfum valet de diſtributione qualibet innumerabili , ex qua ut ex actu primo fieri poteſt infinitum categorematicum : notabif que obiter attenta vi diſtributivæ ſuppoſitionis omneshominesutdistributivèacceptos (idemque intellige de aliaquavis fimili diſtributione) neque effe DiffertatioV.Theologiæ naturalis. 694 èſſe infinitum categorematicum,neque ſyncatego- fi infinitoshomines producerete.g.Deus,vel om rematicum : quia finguli feorfim tunc fumuntur, nes omninohomines produceret, vel certè non adeoque nonuttotumcuiaddiintelligantur , aut extrahi finitæ in infinitum entitates, quemadmo dum requiritur ad alterutrum infinitum. IV. Fit exnatura & effentiamirabili infiniti categorema tici pofita in ſui definitione ex num. 1, ut non fit neceſsè , quod intelligantur omnes omnino homines in illocontineri, ut illudipfum infinitum intelligatur confervari&quafi fecundoeſſe,quam vis omnes omnino requirantur ut intelligantur primò conſtitui. Nam cum ejus effentia fitejus modicapacitas , ut ex illopoffint extrahi finiti in infinitum hominesperfiftente eadem ſempercapa citate; profecto qui ſucceſſive extrahenturin eo demnon continebuntur. V. Nihilominusperſtat inconcullum quod extra infinitum categoremati cum hominum v.g. intelligi non poffint alii homi hes categorematiceinfiniti,ſed finiti duntaxat, qui nempeex illo ſucceſſivèeduci poſſunt, VI.Partes accidentales integrales quas nominavi num. 6.funt illi ipfi finiti homines , qui extrahuntur ſucceſſive: dumactu & re ipſaextrahuntur ex infinitocate gorematico confervato , quod animadverte ad ufumplurimum. XI. Circunferri folent nonnulla velutiaxio mata circa infinitum. I. Finitum additum finito non facit infinitum. II. Detrahendo finitumab in finito remanet infinitum. III. Nondaturunum infinitum majusalio in ratione infiniti, quodjuxta explicicationemnum. 8. veriffimumeft. IV. Infini tum non poteſt effe utrinque terminatum feu claufum terminis: quod evidens eft, quidquid non nemo contrareclamaverit:modopercipiaturquid nomine finis & terminideſignetur: facileenimde cipieris nifi intelligas gradum vel entitatem intrin ſecam collectioni cujus fit initium , & aliam item intrinfecam,quæ ejusdemcollectionisfitfinis: hoc autem impoffibile utinfinitocategorematicoeve niatquodjuxta nu. I, eſtinexhauribile. Vel enim incepta detractione abinitioinfiniti perveniri po teritadfinemvelnon:ſiprimumjamnoneritinfi nitum: fifecundumjamfudis: illa enim tuaentitas quam appofuifti pro fine,&finis non eftfedquid extrinfecum capacitati illi in qua infinitum cate gorematicumpofitumeft. Si quafintreliquaper tenfa axiomata nifi conveniant & congruantha Genus dictis à num. 1. ut illegitima repudiabis : quorum fit exemplum: omneinfinitumdividipo teſt bifariam , ininfinito infinities infinita conti nentur&c. Licet repugnet àparterei inſtatuexiftentiali : collectionem effe&multitudineminfinitamca tegorematicevelordinatamvelinordinatam; datur tamen infinitacategorematicecollectio inftatupoffibilitatis&intentionalı, PR XII. obatur primaparsOmnipotentiæDivi næ ejusque manifeſtationi &gloriæ , re pugnatnon minus effetum infinitum categorematicè producere, quam effectuminde ſtruibilem, perfe &iffimum ,æternum , immenfum &c. fed hi poftremi effectus majori& fanioriSa pientum fuffragio verè repugnant: ergo& ille. Probaturma. peculiari gemina repugnantia allata: fupereffent infiniti purèproducibiles ex num. 8. &10. fedrepugnatDivinæ Omnipotentiæutpro ducto quolibet effectu in eodemetiam genere& ſpecie,non poffit multoplura finite in infinitum producere : ergo&c. Probatur mi, repugnat ut Deus ex ſuppoſitione quodproduxerit effectum unum , non poffit illum pro libito in inſtantibus conſequentibusdeftruere : repugnat item utnon poffiteffectu quolibetproducto perfectiorem pro ducere:&pari ratione repugnant effectus æterni, immenfi &c. nimirum quia contra Dignitatem Deiluminenaturæ notiffimam funtomniaifta: er go&c. XIII. Probatur rurfus juxta normam ab Au guftino pofitam , & allatam differt. de exiftentia Dei: Effe non poteft quodrecta rationecogitaseffe nonpoffe : fed rectiffima ratione cogitamus dequo libetcommunicativo&diffufivo fui etiamhomine e.g. Rege, quodillius dignitati&perfectioni repu gnet&indecorum fit,utperactisex liberoplacito magnificentiffimis operibus nonſuperfint illi vires &facultates ad longeplura continuopræſtanda: turpe enimeft&inconfultum ut profundat ſpon tevires&opes omnesfuas , ita uttandemfaten dem fit: ex fuppofitione quodifta feceriteaque nonretractaverit,nilultra eumpoffe efficere: er gopari ratione , qua in ſimilibusquæſtionibusde dominio Dei,de veracitate, de promiffione,per analogiam defumptam ab humana dignitate reda rationis concludimus quid Deumdeceatquidde deceat : in præfenti quoque ftatuendum eft effe contra lumennaturæuthujusmodipropofitio ve ra unquam effe poffit: prater liberè effecta at queproducta,nifi illa eademantedeftruat Deus nil ultra efficere potest. Hic porro adverte me nondicere,Deum exhausturum Omnipotentiam fuam producendo infinitum categorematicum , ſtatim enimreponeret nonnemo caufam non ex hauriri producendo fedactuari potius : invoca bulis:lis eft,quam utdeclinem dico: nil ultrapol ſetproducere. XIV. Probatur ſecundapars:in ſtatu poſſibi litatis datur objectum, cui congruit definitio infi niti categorematici :videlicet objectumex quo fi enumerando vel defignando detraherentur finita in infinitum , nunquamilludexhauriretur : ergo &c. Probatur anteced. inſtatu poffibilitatis datur objectum , quod in recto eſt infinitumcategore maticum , & in obliquo ſyncategorematicum : quodipfumperconverfionemprobo ; nam in eo dem ſtatudaturobjectum quod inrecto eſt infini tum ſyncategorematicum & in obliquocategore maticum : hoc autem manifeftiffimum eft&nifi triceris indubitabile : datur enim e. g. objectum quodinrecto fit decem homines poffibiles : cui collectioni finitæ addi poſſunt enumerando & adaugendo ab extrinfeco finiti ininfinitumhomi nes: peto itaque unde nam adveniant&deſuman tur hæc additamenta? nimirum ex aliquo toto, (eoque cognofcibili in re&o indubitanter ), quod per detractionem ſucceſſivam finitorumin infini tum hominum exhauriri non poteft : hoc eft ex ipſiſſimo infinito categorematico allato in obliquo & connotato effentialiter ab eo toto quod dicis 1 1 effe Sect. I. Depoſſibilitatecreatura infinite. effe infinitum ſyncategorematicum fecundum re 695 feupoſſibilitatis nego : &pariter diftin&a minori, ctum:atqui illud infinitum categorematicumnon eſt in alio ſtatu ulteriori,ſedin ipſopoſſibilitatis: ergoinhoc tatudaturinfinitumcategorematicum. XV. Tantum adaltercandum intrudi poffunt exadverfodiftin&ionescollective&distributive: fimultatepoffibilitatis, &poffibilitatefimultatis: ſednil intelligibile conficient. Loquordefimulta te poffibilitatis & ex primaparte conclufionisex cludopoffibilitatemfimultatis... Utquefimulpoffi bilia funt duo contradictoria ;ita fatisſuperque mihieftutpoffibilia fintinfinitacategorematice. tionali & fcientiaDei à qua denominatur cogni negoconſequentiam.Adalia item verbaidipfum repono : ac retorqueo induobus contradictoriis contingentibus & in omnibus incompoffibilibus, quæ ceteroquin feorfum feu diviſivè poſſibilia funt. Itemſidicerent: finitus numerus effectuum noneſtquidquidDeuspoteftproducere diftingues ut fupra: acdeindeſubdiftingues:finitusnumerus effectuurn in infinitum non eftquidquidDeuspo test potentia fimultatis nego : finitus & non ininfinitum concedo. Verumquidem eſt , non præcisè finitum eſſe quidquid Deus facerepoteſt XVI. Idipfum probaturfacilède ſtatu inten- inullorectofenfu: undecavebis etiamhancpro tumobjectumfuum:hoceftomnia poffibilia:illud eſt inexhauribile per detractionem finite ininfini tum : ergoillud objectumeſtinfinitumcategore maticum:neque reponas objectum illumdiſtribu tivè&non collectivè cognitum effe:quodprofe &ò minimè intelligibile eſt, & prorfus abſonum: neque item addas fimultate cognitionis non fi multate objecti omniapoffibilia à Deo cognofci: eſto enim loquarde fimultate cognitionis , à qua denominetur hoc concretum extrinfecum obje EtumcognitumàDeo:exeoitadenominatodetra hendoſucceſſivè finita in infinitumfingulariapof fibilianunquamilludexhauriripoteft. XVII. Denique hac paritate res tota confici tur: fiquod venitinobliquoininfinitoſyncatego k 3 4 rematicoexiſteret: vel ſi dareturin ſtatu exiſten tiali hoc objectum feu hæcveritas: capacitas ut detrahanturfinita in infinitum exiftentia nunquam deveniendo adultimumexiftentium, reveraeſſet in ſtatu exiſtentiali infinitum categorematicum : quodultro conceditur ab adverfariis : adeoque li cetfit hypothefis impoffibilis , utiliter contra illos adhibetur: ergo cumdetur in ſtatupoſſibilitatis& intentionali fimile objectum;in utroquehocftatu dabitur infinitum categorematicum : quidquid re ponas de fimultate poſſibilitatis & cognitionis re petamdefimultateexiftentiæ tam idonea paritate utdiſparitatem intelligibilem ſaltem hactenus ne moattulerit, OBJECTIONES. Bjicies 1. contra I. concluf. Omni potentia Deietiampotentiafimulta tisplus infinitè poteſt quaim quælibet cauſaſecunda:fed hæcpoteſt infinitum ſyncatego rematicum ſcufinitos ininfinitumeffectus:ergoil la producerepoteſtcategorematicum. Refp.nego conf.propter4. terminos. Exinfinitis aliis capiti bus plus poteſt Omnipotentia : nimirum quod in omni genere poffibilium finitosin infinitum poffit effectus : fimulquein omni generefinito in infini tum, quodqueperfectiores finitè ininfinitum effe Etus poffitedere, Contra 1. Omnipotentiapoteſt producerequid quidpoteftproducere: fed ex parteſecunda con cluſionis poteftinfinitum categorematicum,cujus modifuntomniapoffibilia : ergo&c. aliis verbis : poteft producere quidquid cognofcit fibi effe pof fibile: fed cognofcitinfinitum categorematicum fi bi poffibile: ergo &c. Refp. diftinguo ma. æquivo cam ,quidquid poteſt producerepotentiaſeupof fibilitate fimultatis concedo : fimultate potentiæ pofitionem: effectusquos poteft Deuspotentiafi multatisvelfuntfiniti velinfiniti: nimirum ad dendumeſt ininfinitum. Cæterum fiparitate in ſtarent àfimultate poffibilitatis adpoffibilitatem fi multatis ; diſparitas in promptu eft ex utraque parte conclufionis. Contra 2. PoteftDeus potentia fimultatis pro ducerenumerumrerummajoremomnifinito:er goinfinitumcategorematice. Refp. diftinguo an teced. omnifinitodiftributivèconcedo, coliective nego ſuppoſitum:ſupponisenimquodhic termi nusomnisnumerusaccipipoffit colle&ivè, cum fit incapaxillius (uppofitionis: quamvis enimfinguli numeri fint totidem colle&iones cum relatione ta menſeriei; attamen terminus communis numerus accipi nonpotet niſi diſtributive: (exlib. 3.elem. theſi 20.) ratioeft quianumerus eſt effentialiter infinitum ſyncategorematicum ſecundumrectum, idquequia non habet ultimum&maximum aug menti fui : repugnat autemut infinitum ſyncate gorematicum fit infinitum categorematicum , non minùsquamuthomofitequus, Contra 3. Effet verahæcpropofitio niſi&c. po teſt Deus aliquid ultra id quod poteſt potentia fimultatis. Refp. diftinguo illud ultra id, colle ctive ſumptum nego fuppofitum : diſtributive fumptumconcedo. Perinde eſt ac fi diceretultrà , omneid ratione termini indefiniti æquivalentis univerfali in hac re : unde diſtinctio quadrat neque ullumeſtabfurdum, ſi percipiantur termi ni , quodultra omne iddiſtributivefumptumpof fit aliquid Deus prædictâ potentia : hoc enim perindeeftac fi diceres : poteft infinitum ſyncate gorematicutn, Similiratione reſpondendumhiſce tricis : videt Deus aliquam diem ultra omnes. dies æternitatis futuræ : videlicet quia dies æter nitatis futuræ funt infinitum ſyncategoremati cumnon categorematicum: ficquoque ſi dicerent nonvidetDeus ultimam diem æternitatis futuræ : ergoaliquadies eſtincognita Deo. Profecto cum. impoffibilis ſit ultima dies æternitatis futuræ ut fummum&ultimumaugumentuminfinitiſynca tegorematici , & Deus impoffibilia non videatex alibi ſtatutis; ultimam illam diem chimericam non videt : ſedconſequensdiſtingues : aliquadiesde terminatè & disjunctive accepta nego : confusè disjunctè & indeterminatè acceptaconcedo: hæc enimnunquamerit à parte rei futuræ , ut non eft à parte rei equus neceffarius ad equitandum cum indeterminatè fitneceſſarius , quemadmodum illa aliqua dies eſtindeterminateaccepta, Objicies 2. Contrarationem primæ conclufio nis : noneft contra omnipotentiam Dei quod præ ter f 1 : ! ! 696 ter infinita categorematicè pofiibilla non poffit Differtatio V. Theologra naturalis. perinde ac utrumque æqualiter eſt ens ,creatura, alia ulterius producere finite in infinitum : ergo neque effetcontra eandem utpræter infinita cate gorematicèproducta nonpoffet ulterius alia pro ducere. Refp. diſparitatem effe apertam : non enim dedecet Deum fed maxime decet , utnon poffit impoffibiliaexdiffer. 4. hoc autem eſtquod inanteced.ateproponitur, Contra: Non eftcontra ScientiamDivinam ut 1 præter cognitanon fuperfint finita in infinitum cognofcibilia non cognita : ergo neque contra Omnipotentiam utpræterproductanon ſuperfint producibilia in infinitum. Refp. claramitemeſſe diſparitatem ex diverſa lineafrientia, &poten tre effective. Ut maximedecetDeum omne co gnofcibile neceffario fempercognofcere : contra dedeceret neceffario producere vel unumprodu cibile : ita in re noftra maximè commendat Scien. tiam Divinam,quodnil ſuperſit cognofcibilepræ ter cognita ,idque neceffario,ab illa : Omnipo tentiam verocommendat quod præter producta, idque libere finita in infinitum fuperfint produci bilia. XIX. Objicies 3. Contrà ſecundam partem concl. In ftatu poffibilitatis eadem verificarentur abfurda de infinitocategorematico,atque in ſtatu exiftentiali. Refp. ne. profecto abfurdum indi catum adprobandamprimam partemnonmilitat contrà pura poffibilia : ex reliquis autem eftonon nullumfaceret contra exiftens infinitum categore maticum in multitudine ; nullum tamen contrà purèpoſſibilevelcognitum&c. Contra 1. Parseſſetæqualistoti, hoceſt dimi dium infiniti perinde eſſet infinitum uttotum : quod per hypothefes folent probare inducendo partes proportionales in infinitum. Refp. nego fuppofitum : infinitum non habetnec habere po teft hujusmodi partes ut ànum. 6. denunciavi, nec dimidia , nec quartas partes , aut quid fimile chimericum: quia capacitas illa definitiva infiniti categorematici perinde non poteft dividi induas, utPetrusinduosPetros, Contrà 2. Infiniti montes,&infinite formicæ: infiniti oculi , & infiniti homines oculati : infiniti Angeli cum infinitis binariis graduum gratiæ , & alia paradigmata effent æqualia omnino inter ſe, quiaeffent æqualiainfinitacategorematica. Refp. nego fuppofitum ex num. 4. quod infinitum fit menfurabile aut capax denominari æquale , & inæquale : prout iftiterminifuntinferioresadter minum menfurabile : tamenimhocabfurde poni tur, quam fi dicas totidem palmoseſſentiæhuma næPetrus habet quam Paulus ,acproindeeodem ſenſu ſunt æquales ineffentia æqulitate menfura bili utduæ trabes octipalmares. Porròadvertes terminum aquale quandoque impropriè aſſumi pro convenientia in aliqua ratione velperfectio ne , vel qualitate: utcumdiciturPetrus&Paulus funt æqualiter homo , ſenſu profectodiverſiſſimo ab eo quo diceretur Petrus & Paulus ſunt æqua les interfe : hic enim abfolute intelligitur de mole &flatura, &quantitate menfurabili. Undeæqui vocationem cavebis inter iſta : infinitum ex ocu lis , & infinitum exhominibus eftæqualiter infi nitum: hoceft perinde utrumque eſt capacitasut ex illo detrahantur finite in infinitum portiones, ſubſtantia : cum veròdicis funt æqualia infinita illa duo, jam mutasſuppoſitionem& fenfum , ac proprietatem finitæ multitudinis ad infinitam transfers contra fas & æquum. Nil ad me quod craffiora , & majoraindividua vel entia fingularia videanturcontineri inunoinfinitoquam in altero: hocenim nil refert modoin utraque illacollectio ne uttali infitprædicatum capacitatis definitivum infiniti. At nos imaginamur infinitum ut quid finitum , fed longiffimum&latiffimum ac mole immane:noneftautemitaintelligendum : etenim quemadmodum nil refert adinfinitumſyncatego. rematicum , & ad caufam illius productivam, quodunae.g. poffitproducere montes alia mures vel formicas : modoutraque poffit finitè in infini tum,perinde enimutrumqueeritinfinitum ſynca tagorematicum. Uttamen tollaturnovæobſcuri tatis occaſio adverte diſcrimen interinfinitum ca tegorematicum & lyncategorematicum in hoc etiamconfiftere: quod idemeſt dicereſi verumdi cis : aquale &aqualiter, magis &majus refpe. Auprimi: nonveroſecundi:itemque quodrefpe Etu fecundieſſe poteſt verèmajus unum infinitum fyncategorematicum altero: ratio eftquia infini tum ſyncategorematicum fecundum rectum eft totum finitum : ex quoipfo fit utunumpoffit eſſe majusalterovel menfurativè æquale. Contrà 3. Infinitum ex hominibus nihil aliud eſt quam homines ipfi fingulares infiniti fimul accepti: ficinfinitum ex formicis:ergo illius pri mi conftitutiva , & partesfunt homines , hujus formicæ : fedilla conftitutiva funt majora quam iſta : ergo conftitutum illud quoque eſt majus. Refp. diftinguo anteced. feu in antecedente illud fimulfumpti collectione infinita categorematice concedo: finitanego: diftinguo item confequens: illiusconſtitutiva ſeorfum & in actuprimo omitto ( propter dicenda ) : in actu fecundo, & fimul negofuppofitum:quodfint conftitutiva & partes inactu ſecundo:daturenim tunctotum& confti tutum exdiffert.phyſico-metaph, de modis. Hoc enim ipſumquod tuin aliis materiis magnifacis, &ultro ſtatuis , huc maxime conducit : in actu fecundo nondanturconftitutiva &partesſedda tur totum,quod eſt infinitum categorematicum, licetpartes in actuprimo&feorfumproinde fum. ptænonfintinfinitæcategorematicè,quiànonfunt totum. Exmysterioenimcollectionisalibiadno tato fit,uttotumhabeatproprietates&capacita tem,quam nec inadæquatèhabetulla exejus par tibus in actuprimo: videlicet in renoſtra, utex trahi poſſintex eo finitæ in infinitumentitates ſeù portiones. Hoc autemquomodocontingat in aliis quoque materiis ignoramus , idque fi fateamur nosignorareſapientes ſumusmaximè. Anima& corpus feorfum nec inadæquate poteft , quodfi mulpoteſt: tresunitates feorfim proprietates ter narii nec inadæquatas habent : ficomnes homines feorfumnecinadæquatèinfiniti funt ,necproprie tateshabent infiniticategorematici. Simul autem collecti quam habent proprietatein infiniti homi nes ; eandem ſeùomnino fimilemhabentquoque infinitæ formicæ fimul collectæ : quemadmodum proprietatem corporis viventis perindeacquirunt anima rationalis &humanumcorpus , acanima formi Depoſſibilitate creaturæ infinita. formicæ&ejuscorpus fimulunita: nec magis vi venscorpuseft homo,quàmformica; itanecma 697 poffibilium: ergo videtnumerum fummum inter gis nec majus infinitum eſt illud ex hominibus quàm aliudcoalefcensex formicis. Quantumve ròadillumterminumpartesquem cumtermino conftitutivaconjunxiſtirecolendusnu.6.&ſcien dum illa quidem dici poffe partes conſtitutivas& effentiales non verò quatitativas nec aliquotas necproportionales , idque etiam finonexhomi nibus fed ex lapidibus quadratis infinitum cate gorematicum imagineris. Si enim infinitum eſt, immenfurabile eſt & innumerabile , atque adeo partes illas non habetquæ menfuræfuntſuitotius: concedo habere partes uthomo animam & cor pus:hocefteffentiales : nonveròingenerequan titatis menſurabilis aut numerabilis. Inhoc porrò infignis æquivocatio & phantaſia ſummoperè in docibilis eft, utpotè quæ ſemperaddicta quantitati finitæ:cumenimvideamuseſſe incollectionequa libet finita hujusmodi partes quantitativas,immo illas ipfas effe partes effentiales & conftitutivas collectionis illius,inde decipimur: ſed evidens eſt velnonconciperenosinfinitumcategorematicum velconciperedebereimmenfurabile& innumera bilequatenus infinitum eft. Quare ad illam fub fumptam propofitionem ficdiftingues: conſtituti vailla funt majora ut eſſentialia conſtitutiva infi niti nego : ut quædamtotavelentiafeorfimconcedo : quemadmodumcorpus humanum majus quantitativè non facit magis hominem nec in ra tioneeſſentiæhumanæ majorem; ità craffiora illa conftitutiva nec magis nec majus faciunt infini tum exnum. 10. Contra 4. Infinitum categorematicum homi num continet infinitum categorematicum oculo rum : fedoculi funtplures quamhomineshaben tes finguli duos oculos : ergo pluribusoculis con ſtat infinitum quam hominibus:attamen tam ocu li quamhominesfuntinfiniticategorematice:ergo unuminfinitumeſt majus altero. Refp.negoſup poſitumminorisex num.4. quod infinitumcate gorematicum fit numerabile : quodcumnon fit; jamcomparatioillanonhabetlocum. Itaque infi niti categorematicè oculiperinde nonſuntplures quam infiniti categorematicè homines:ute.g.non funtdoctiores, aut fiqua abſurdior commemora xi poteft comparatio : ratioeftquiacumnoncon veniantinpoſitivoſcilicetnon fintnumerabilesex fummula nequeunt comparari termino plurali tatis.n د Contra s. Sivideret Deus infinitos homines videret numerum maximum hominum,hoc re pugnat&c.Refp.ne. ſuppoſ. ma.exdictis adobje &ionemprimamimmoexhocipfo nonvidet nu merummaximumſeuultimum,quiavidet infinitum categorematicum , in co enimvidet capacitatem ut finiti in infinitum numeri hominum extrahan tur:ſedtucredisinfinitum&collectioneminfinitam effenumerumidq;nonrectè: numerusenimeſſen tialiter eft colle& tio ordinata in ſeriem cumaliaul teriori collectione,adeóq; non eſt ulteriorcolle &io,acproindeeſt finitacollectio:undefitutratio numerigeneratim ſumpti eſſentialiterfitinfinitum ſyncategorematicum:utjam prædixi. Contra 6. VidetDeusſpecies omnes poſſibiles numerorum , fividet infinitum categorematicum : , poffibiles. Refp. ne.ſuppoſ.nonunoexcapitefal fum: quidquæſocenfeseffenumerum numcrea turam quampiam abfolutam , quemadmodum de circulis quoque & quadratis imaginatio nondiffi militer nonnullis præpoftera inhæret ? ſcilicet eſt modificatiounitatumnonentitas: quiditem intel ligis cùm dicis infinitas categorematicèſpeciesnu merorum? nempèinfinitum ſyncategorematicum quod fitcategorematicum: quod certèDeusnon videt ; cùmnon ſitOmnipotentiæ Divinæ termi nus,ſed chimera: diftinguo igitur, omnes ſpecies numerorumcollectivène.ſuppoſ.diſtributivefinite ininfinitumconcedo. Contra 7. Hoc ipfumdici poffet de creaturis ipfis poſſibilibus:quodnempè omnes videatdiſtri butivènoncollective. Refp. hocipfum dicinon poſſe ex ratione conclufionis : quia impoffibile eſt utvideatinfinitum ſyncategorematicumpoffibi lium ſeu numeros finitos ininfinitum corundem, quin pariter videat pro eodem ſtatu poſſibili tatis infinitum quoque categorematicum ipſo rummet poffibilium ,quod quidem noneftnu merus,neceſt ſpecies omnes numericollectivè, ſedeſt talis collectio capax , ut ex illa finiti in in finitum numeriextrahanturdeſignatione aut enu meratione. Contra 8. Dici poſſet ipfam Omnipotentiam Deiquæ finitos ininfinitumeffectus poteſtprodu cere&quafi effundere,inobliquo importariabin finitoſyncategorematico poffibilium: ergo ratio conclufionis non perſtat. Refp. nego cum veri tatehocdici poffe: agimusdetermino adæquato &extrinfeco ſpecificativo Omnipotentiæ Divinæ, quæ ſpecificatur non à finitis tantùm effectibus poffibilibus;fedà finitisininfinitum, eosque con notat exdiffert, 4. à num 7. adeóque illa contra diftinguituràtoto infinito fyncategorematicotum ſecundum rectum,tùm ſecundum obliquum, quia totum ab ea connotatur ut adæquatum extrinfe cumſpecificativum: unde advertes,fi fortè audias explicari infinitum ſyncategorematicum effepar timactupartimpotentia,intelligendumidtibieſſe juxtanum.1.ſcilicetut potentia illa non deſignet poffibilitatem activam, fed paffivam & identifica tamcumpoffibilibus ipfis , cujus ratione fingula finitein infinitumpoffint addi& annumeraritotiilli &cumulo,quodeſtinfinitumſyncategorematicum ſecundumrectum. Contra 9. Quemadmodumvidet Deus omnes diesæternitatis futuræ, ita videt omniapoffibilia: ſedvidendoprimum videt tantum infinitum fyn categorematicum: ergò etiam videndo ſecundum. Refp. nego ma. ubi involvitur multa æquivocatio obimaginationempræpofteram reifuturæ. Dies conſequenterfuturi additivel addendicitiùs futu risvelpræteritisfaciunt collectionemfinitam , ( li cètenimſucceſſivifintcolliginumerando poffunt) cuicollectioni ulteriores futuridiesaddi & annu meraripoffunt fine finepermanente ſemper colle &ione dierum finita , quæ eft ipfiffimum infinitum ſyncategorematicum connotans in obliquo dies poffibiles ,quià ſtatu meræpoſſibilitatis extrahun tur&determinantur exvoluntate Dei ad ſtatum futuritionis. Suppono enim hosdies effe motus fluentes, in quibus temporis vulgaris ratioconfi Tttt ftit 1 698 Ait ex differtationephyfico-metaph. detempore. Differt.V.Theologiænaturalis. ItaquevidetDeus tumdies poffibilestumdiesfu turos: illos fine ſucceſſione ex mox dicendis;hos cum fucceffione:illos infinitos categorematicèun de finefine extrahuntur dies futuri : hosinfinitos ſyncategorematicè cui fine fine adduntur dies à ftatu meræ poſſibilitatis extracti. Perfpicis itaque noncodem modoDeuinvidere omnes diesæter nitatis futuræ , quo videt dies omnes præcisèpos fibiles: deducadfolum ſtatum poſſibilitatis confi videt infinitam categorematicè ſucceſſionemfine initio,quæ exſet, ſequenti repugnat,neque cum initio,&finefine: hæc enim ficut&illafimulta tempetit ſtatus exiſtentialis (licetcum diſtractione temporis præteriti& futuri )quæ idemeſtacpoſſi bilitas fimultatis.  derationem , ac in eo& pro eovideatDeus infini tum ſyncategorematicum præcisèpoſſibilium : di- I. MO covideredebereetiam infinitum categorematicum corundem pro eodemſtatuexprobationeconclu fionis: namnulluseſtſtatus ſuperior ſtatu poſſibili Depoffibilitate creature aterna immenfe. ris eſt circaMundum difcutere utrum potuerit eſſe ab æterno , licèt fide certis fima conftet&phyfica moraliq; eviden. tia reipſaMundumeſſe temporarium: fed velde tatis , ut eſt ſuperior ftatu futuritionis iple ſtatus poflibilitatis. Quod fi ad cavillandum rurfus ad deres: exdiebusæternitatis futuræ detrahereſup putandopoffum finitosin infinitum annos, itaut fuperfint femper finiti in infinitum annidetrahen di , &tamen dies æternitatis futuræ fecundùm ſe nonfunt infinituincategorematicum : ergò etiam toto Mundovel qualibet ejusparte vel de homine veldeAngelo iſtaquærantur perinde eft: eo enim lis revolviturut definiatur,utrum creatura &A ternitasproprii nominis fint termini repugnantes quoad identitatem. II. DeiÆternitas deſcripta tripliciter eſt dis fert7.phyfico-metaphyfica ſect. 1. atque inpræ fiex poflibilibus fupputari fimilis detractiopoffit; ſenti ſecundum ibidicta de temporeanalogicè ita indènonconficitur, illa effeinfinita categoremati cè. Refp. hoctantum probare,non requiriutin exponenda eſt;utinillauteſtinſenonmagisfor finiti fyncategorematiciproximum obliquumfitin finitum categorematicum ,atfufficere ut hujufmo malices cumfundamento annos,dies,menfes, fe cula licètper rationem diftincta;quam in Angelo juventutem&alas , &inDeo ipſocanitiem&fe di fit ultimum&remotumobliquum:quodconfen nectutem,&in immenfitate Deimilliaria,leucas, tio. Exinfinitoſyncategorematico dierum æter parafangas &c. nifi enimſymboliceiftaintelligan. nitatis futuræ tu fupputandodetrahis infinitum aliud fyncategorematicum:finitosnempeininfini tur,abfurdiffimède Divinis fentires & anthropo morphitice. Quare ex hocipfo adducorut ne tumdies ,&illudprimum nonexhauris: videlicet quia illi etiam infinitoadduntur finiti ininfinitum gempartesvirtuales in æternitateDivina, utin im menfitate Divina : illæ enim tandem nihil aliud dies de ſtatu poffibilitatis : quemadmodum fi ex dolio continenter vinum extrahas dum interim novum continuo vinum infunditur; nunquam il lud'exhaurietur. Sedquæftio eſt deprimo infun dente,undeſcilicet vinumhabeat: hoceftadrem noftramin ftatu poffibilitatis neceſsè eſtdari infi nituin categorematicum ut indeinfinita fyncate gorematica eaque plurima velmediatèvelimme diatèdetrahi poffint. funt , quam hujusmodi ſymbolicæ formalitates. Itaque tumexBostiidefinitione allata loco citato quadicitur ipfaÆternitas vitepoffeffiointermina bilis&totafimul:tùmexdictisibidemde inſtanti temporali ,clariffimè per iftos terminosÆternita temintelligi cenſeo : effentia neceffariò exiftens improducta inconfervataeffentialiterincapax componendi veluti gradusferiem temporalem: i Contra 10. Videt itaqueDeusinfinitumcatego rematicum extenfum in ſtatu poffibilitatis e.g. fpatium imaginarium , & feriem fecundumprius &pofterius:ergò videritinfinitum categoremati cum utrimque terminatum, adeóque etiamtrian gulum æquilaterum, item palmos& ſemipalmos, globos &c. omniainfinita categorematica. Refp. negofuppofitum : nonvidetDeuseffepoffibilem extenfionemvelfucceffionem infinitamcategore maticè quia licèt videat infinita categorematicè corpora poſſibilia , non videt tamen eſſepos Yibilia poffibilitate fimultatis , adeóque non vi det illas terminationes, configurationes& fimilia: tùm quia funt conceptus proprii multitudinis& quantitatis finitæ, tùm quia illa petunt poffibilita tem fimultatis : e. g.linea infinita poffibilis petit infinita puncta difpofitainlongum: hæcautemdi ſpoſitio fimultas eft &coexiftentia. Undequem admodum nonvidet poſſibile concretumex duo bus contradictoriis aut compenetrationem odii& amoris aut fimultaneum commodificationem re Aitudinis & curvitatis refpectu ejusdem lineæ, ita non videt prædictas nugas confiftentes in ex tenfione infinita categorematice. Prætereà neque A : 2 qui profe&ò conceptus accuratèfatisexprimit at tributum illudDivinum, cùmjuxtareguasDionilii non peranalogiamadtempus,fedper ablationem &negationem ejusdem vianegativaproponatur. Eft autemEternitas perfectio infinita categore matice,hoc eſt infinita ingenere perfectionis fim. pliciter fimplicis, atqueadeò exdiſſert.3. fect. ul timaformaliter & expreſsèeftinfinita inomnige nereperfectionis fimpliciterfimplicis. Uthuma nitusintelligatur& perphantaſmatahujufmodi in finita categorematice perfectio concipitur juxta definitionem infiniti (fect. 1. num. 1.) inexhauri bilisperdetractionem finite in infinitumformalita tumde linea& ratione formali ipfiusEternita tis, (refpectu habitoad connotatadequibusmox) itatamenut fingulæ formalitates per intelle&um ſucceſſive detractæ & defignatæ formaliter &ex preſsè finttota ipſaEternitas Dei repetita& re plicata : hoc eft fingulæ formalitates hujusmodi conſtitutivè& in recto exprimant totam rationent EternitatisDivinæ juxta dictadiffert. 3. fect. ulti made omnibus ejus attributis. Porrò hujusmodi formalitatesnon funt partes virtuales Eternitatis Divinæ , fed replicationes utdiffert. 6. phyfico metaphyſica dixi de ubicatione definitiva entis in Sect. II. Depoffibilitatecreatura eterna. Indivifibilis. Hæc quidem indubitata mihi funt feddeconnotatoadiſta requiſitoſatago. 699 ducit creaturam(necaddo intempore,quiahoc ipſum inveſtigo,nonaſſumo,) quæ eo ipſoexiftit III. Admirabile & obfcuriffimum fuit fem per mysterium , quomodo Omnipotentia æter naintemporeproducat creaturas , itautàprima earum productione (quandocumque contingat) fi quis intellectus attendat judicare poffit : ante hanc primamproductionem creaturarum præcef fitEternitas Dei infinita categorematice: ficcom muniter loquimur &intelligimus quidvelimus (utAuguftinuslib. 11,confels.cap.22. loquitur,) cademtamennimis latent&nova est inventio corum:quæroenimquidfit illudpræceffitEterni tas,infinita categorematicè ? nunquid non ſucces detquoque?anpotius neque præceſſit neque ſuca cedet , ſed ſemper eſt ? Video te quaſi dividere ÆternitatemDei induas medietates&illam dicere Eternitatem àparteante, hancEternitatemà partepoft,at perinde hoc eſtutOmnipotentiam & Deumipfumperintellectum dimidiare, & quar tasquintaſquepartes Dei formalizare , quodcen feoabfurdum. Prætereaduriffimummihi eſtcom ponereiſtaduo : ſempereſſe,&præceffiffeÆter hitatem infinitam categorematice: etenimfemper effe totam latitudinem categoriæ temporalis com prehendit&abſorbet: præcedereverò dividiteam Jatitudinem & illudfemperin medietates : atque adeonon perſtatfemper. Quodfidixerisfemper fuitnonfatisfacies:diſtrahitur enim&diminuitur illudfemperperilludfuit:femperenim illimitatum eſt. Summadifficultatis hujus ineoferètotapo fita eſt , quod terminis inftitutisad loquendumde n al تا temporevolumusnonmodoper analogiam , ſed perunivocationem quoque uti ad deſignandam Eternitatem : cum potiùs loqui deberemus per ablationem & negationem ut notavi num. 2. & ampliùsſect, antec,ànum. 2. reſpectu infinitica tegorematici quoad terminos inſtitutos ad loquen dumdefinito. Tota enim univocatiovelanalo gia interEternitatemDivinam cum temporevel inftanti temporali hoc continetur conceptu exi ſtens inconfervatum: cæteraverò quædetempore proferuntur:Prateritum,prafens,futurum,lon gum, breve,post,ante &c. cum formaliter &ex prefsè exhibeanttemporalitatem nullopactocum fundamentoinreinDivinaEternitateconcipi aut formalizaripoffunt: nec enim rigolosèloquendo eſt verum,quodilla præcefferit, aut fuccedet,aut fit præfens, aut præterita ,aut futura. Sentiote ampliùs dubitare poſſe de illo termino prafens quemadmodum de terminopars dubitabas ſea. anteced. num. 7. Sedillumquoqueſi diſtinguas à coexiftente & intelligas juxta differt.7. phyfico metaphyficam ſect.2.nu. 10.ſecundumformalem &genuinum conceptum aut ideam præſentiæ temporalis,convenire non poffedignoſcesinrigo reDivinæEternitati :quia illa non itaeſt exiſtens utdecedatur illi ab exiſtendo aut poffitdecediaut fuccedaturautpoffit ſuccedi in exiſtendo:nilenim Eternitati fuccedit , nil illam antecedit, quia fe riem non poteſt componere ex ipfius defini tione. IV. Ad hæc omnia uteumque extricanda: concipio Deum Æternum : hoc eſtensexiftens neeeſſario inconfervatum incapax componendi ſeriem , qui exomnipotentiffimalibertateſuapro &fruiturbono illo notiffimoquod eſt exiftere. Hanc itaque creaturam conſidero veluti rectum duplicis infiniti ſyncategorematici: quod utrum queperſeriem ſucceſſivam addi&quafi accumu lari poffit creaturæ illi : hoc eftexeaducto initio ordinari poffint duæferiesſucceſſivæininfinitum, Videlicet intelligendo deſignantur finiti in infini tumanteillamprimam productionemgradus,ſeù actiones ſucceſſivè fibi invicem ab exiſtendo de cedentes,&fimiliterpoftillamipfamprimampro ductionem finiti in infinitum fimiles gradus & actiones : unde duplex infinitum ſucceſſivum& ſyncategorematicumemergit,cujus utriusque re Aumſeutotum,feu collectiofinita fucceffivèfem per adaucta incipit ab ipſa prima productione creaturæ prædicta: collectis &conjunctis hinc& indegradibus ſeuactionibus ,quæ numerentur & deſignenturanteillam&poftillameſſepoſſe. Por rèrationeuniusex iſtisinfinitis ſyncategoremati cis veræfunthæpropoſitiones : antebancdeter minatamcreaturampotuit aliaproduci & ante istam alia, &itaininfinituminantecedentia utfie loquar: ratione alterius infiniti ſyncategorematici veræ funthæpropofitiones:poftistamcreaturam potuit aliaproduci&poft istamaliamalia in infi nituminconſequentia,Conſideretur itaque utrum quehoc infinitum ſyncategorematicum veluti fe riesgraduum,quifinteffentialiter ſucceſſivi : adeo quefintinftantiapoſſibilia: & quoad illahocipſum mirabile adnotetur : nempe quodlibet ex hujus modi inſtantibus ordinatim & feriatim poffi ilibus eſt deſignabile à Deoliberè producente ut inillo (fic enim loquorut communiterfolent) creatu ramprimoproducat:atqueadeoutabilloinitium deſumatur duplicis præditi infiniti ſyncategore matici. Unde facta hypothefi ut fupra , quod re ipſaproduxiſſetDeus creaturam ininſtantiappel lato &determinatoA,datur fundamentum ad in telligendum &affirmandum, quodpotuiffetDeus creaturam producere in quolibet determinabit inſtanti ex finitis in infinitum addibilibus feriatim &ordinatimad illudipſum inſtans A: adeoque ad affirmandum afferendumque,quodexquolibetex illis ducto initio determinari&ordinari poſſetdu plexilla ſeries &duplex infinitum ſyncategore maticum perinde fine fine augmentabile , ut of dinaretur incipiendo ex prædicto inſtanti A. Li bertatis porròDivinæeſt determinare pro primo inſtanti harum ferierum quodcumque illilibuerit. Exhocautem veræ funt iſtæpropofitiones: ante quodlibet inftans poſſibile defignabile potuit exi ſterevelproduciMundusauthomo aut &c. Nul lumeſt aſſignabile instans ante quod nonfit poffi bile aliud , in quopotuerit exiftere velproduct Mundus&c. perinde iſta ſuntveraut verumeſt, infinitoſyncategorenaticopoſt quamlibet additio nempoſſefieri aliam&aliam ininfinitum : in hac enim veritatefundanturillæ primæ , quod nota. Præterea animadverte fundamentum aliud earun dem veritatum ; nempe quod quælibet addi io facta toti finito poffit le ſola feorfum ab eo toto eſſe pro initio & accipi in rectum unius infiniti ſyncategorematici: quodrectum fit augmentabile per additiones alias finite in infinitum fuperaddiz Tttt a tast 1 ! 1 1 2. 700 tas: quodquidem æquè perfpicuumeft, ac quod Differtatio V. Theologia naturalis. Acternitate finefine:itautnunquamexhauriatur? nonmodoabunitate fedànumero millenarioe.g. incipiens enumerare poffum finitos in infinitum numeros. Cæterumadrem noftram frequentiin ulu funt hæ diftinctiones collettive, distributivè determinate, &indeterminate:&quidem oppor tune: nam adinfinitum fyncategorematicum di Aributio&attributio finita in infinitumnon col lectio infinita pertinet, quodque illi additur deter minatum&quafidigitodemonftrabile eft adeo que àparterei faltem pro ſtatu poffibilitatis effe debet: non verò quid indeterminatum,præcifum, &confufum : quodperintellectumtantum effe poteft. V. De Aeternitate Divina hum, antecedenti nonfumlocutus:duplexenim illudinfinitum ſyn categorematicum eſt omnino extrinfecum Acter nitatiDivinæ ; attamenutrumque appellati folet Eternitas a parte ante& Eternitas àparte * poft : atque adeodicta num. 3. adhas duas Aeter nitatesnonDivinas verè pertinent , quæimpro priè&fymbolicè funt Aeternitates: revera enim funt ipfiffimum tempus imaginariumutrinque fi hitè in infinitum ordinatum,feu ordinabile initium communehabensjuxtanum. 4. Videlicet ( quod maximè attende)Aeternitas iſta ſyncategorema tica àparte ante nonhabetinitiumabæternoquod plufquam chimericum neque item habet pro , initiofuorum omnium graduum maxime&remo tiffimèpræteritum,quod idem falfiffimum. Atne que, quodcommunius dicitur,infinitum ſyncate gorematicum tempus quod impropriè dicitur Aeternitas à parte ante eſthujusmodi ut nonha beatinitiumfedbabeatfinem:quod quidem fal fumcenfeo : mecumque cenfebitqui reputettum dicta num. 4. tumnaturam&effentiam infiniti fyncategorematici , quod cum fecundum rectum debeathaberepartes actu& determinatas, prorfus inintelligibile eft,ut concipiatur effe fucceſſionem fine initio &cum fine. Sed èconverfo concipi debet cum initio&recto fuo determinato &fine finehoc eftfinitè ininfinitum. Hicitaqüe redus modus eftconcipiendi finitumin infinitum tem pusàparteante,perindeatque à partepoft: &ex hocmodoconcipiendi maximè illuftratur contro verſiapræfens. VI. Petes num utraque hæc feries ſyncatego rematica fit menfura Aeternitatis Divinæ unde propterea dicatur Aeternitas extrinfeca ? Refp. perſtandoinrigore terminorum, infinitum ſynca tegorematicum fecundumrectum menfurameffe nonpoffeipfiusinfiniti categorematici : effet enim menfura infinitè impar menfurato : quemadmo dumabfurdè diceretur effectus feu creatura men fura Omnipotentiæ Divina: igiturnequeAeter nitatis Divinæ tempus licet finitum ininfinitum menfura effepoteft: fedeftconnotatumad intelli gendam DivinamAeternitatem modo , quem fic expono. Cum infinitumcategorematicumhuma nitus definiatur ( fect. 1. num. 1. ) capacitas in exhauribilisperfinitamininfinitumdetractionem ; ut concipiamus Divinam Aeternitatem infinitam categor maticè , connotamus per eandem ipfam cognitionem,quodfinitain infinitumilla additio, quæ fit duplici infinito ſyncategorematico juxta numerum4, quodammodo extrahaturex Divina atque ita verè & propriè DivinamAeternitatem infinitamcategorematicè infua ratione ſeu effentia attributali per ſpecies alienas intelligimus. Non ita quidem utpropriè fiat hujusmodi extractio nec enim illa eſt infinitum categorematicum in multitudine; fed quemadmodumDivinamOmni potentiamperformalitates eminentialiscontinen tie ſeu virtutis productivæ finitas in infinitum connotantes finitos ininfinitum terminosfeueffe. aus phantaftice intelligimus , itaDivinamActer nitatem per formalitates item eminentialisconti nentia connotantes finitain infinitum fucceffiva inftantia ordinabilia utrinque ducto initio à quo cumque determinato poſſibili inſtanti in phantaf matenobis ipfis repræfentamus. Ita tamen utin fingulis illis formalitatibus expreſsè& formaliter reluceattota ipla infinitaEternitas exnum.2. ida que tali rationeutfingulæ formalitates fecundum formalem expreffionem fuam connotent tum fin gulatum omniainftantia poffibilia utriusque illius feriei ſyncategorematica. Inde enim oftenditur in Aeternitate Divina ſecundum quamlibet for malitatem fuam ineffe meritum objectivum ad verificandampropofitionemuniverſalem diftribu tivam : & nunc existit &tuncolim&itain infinitum existitDivinaEternitas. Atque ita Aeternitatem concipimus utvere illaeft : fcilicet objectum permanens , indivifibile, nonlongum, 'non latum, aut quidfimilephantafticum : ledid quodnumero2. dicebam,neceffarium exiftens incapax ſeriei infinitum categorematicum ,exquo formalizando finitæininfinitum formalitates coe xiftentiæ cum finitisininfinitum inftantibus crea tis recenferi&defignaripoffint: quodoptimè con 'fonat cumpermanentia ipfius Aeternitatis : Sat enim bene detractiones finitas ininfinitum ex in finito categorematico concipio fuccellivas , quin ullo modo infinitum ipſum categorematicum fit fucceſſivum,ſedſemperidem&permanens. Qua hactenus diximus fatis caftigate de DivinaAeter nitate loquentes ,crudè magis & impropriè quân 'doque fic efferuntur:Divinam Aeternitatemita comprehendere omnia tempora ut fuerit, fit,& erit: quifuntdiftratiffimi termini. VII. Sedterminos alios'distractiores minul que maturos audi , quibus'mitigandis multum operæinfumpfere viridocti:nimirum cumdicitur reſpectu Eternitatis Divinæ aliquid effe præte ritum,aliquid effe futurum: & cjusdem reſpectu aliquid de futuro in præfens , &depræfente in præteritum tranfire : quæ impertinentiffima di cta videntur perinde ac fi comparatione eſſentiæ Dei aliquid diceretur minus album vel calidum : aut comparatione infiniti categorematici aliquid minusquadratumaut figuræminoris, Ataliaex parteduriffimumquoque videtur , quode.g. An tichriftus exiftens ſemper , & abæternocoexiftat &fitpræfens Eternitati Divinæ : alterutrum au temexhisneceffario concedendum videtur. Præ tereàparadoxum fingulare eft,quodfcientia æter na Dei fit , & dicatur præſcientia cum cognofcit objectum futurum & non exiſtens : cum verò procedenteſerietemporum objectum exiftit, e.g. nafcitur Antichriftus ; tunc fcientia illa non am plius præfcientiafit , ſedobjectum præſens intuea--tur, : Sect. 11. Depoffibil. creaturaaterna. tur,quæ illud ipſum futurum cognoverat: mox 701 ſitivefitnon dulcedo,attamennondenominatlác ta 6 WA S ST m verò cumceffat effe, &exiftere illud objectum ; fcientia eadem Dei non præfens ſed præteritum objectum cognofcat. Profectò adhæc exclama retAuguftinus (lib. ult. confeff. cap.ult.) hasim telligere quis hominum dabit homini,quisAnge lus bomini,quis Angelus Angelo ? Obfcuritatis autem origo potiffima funtverba & vocabula, quibus , (ut idemAuguftinus ajebat) abutitur confuetudo loquendi cum Divina loquimur : & eft illorum abufus tunc maximus , cum minimè credimus iis abuti ſed uti, atqueunivocatione,& proprietate ſervata Deo , & Creaturis ex æquo modos eosdemloquendi accommodamus. Dice nondulce,quamvis eadenominatio intrinfecafit; ita & multo magis inftans Davidicum , & Davidis exiſtentialicèt fit intranfitivediftantia,&nonpræ ſentiacomparativèad inftansAntichrifti ; attamen duntaxatdenominatDivinam EternitatemDavidi præfentem&coexiftentem. IX. EſtotamenpræciſivènonpræſensAntichri ſto extrinfecè denominari poffit DivinaEterni tas; effetamen extrinfecè licèt,&ratione obliqui Antichriftum futurum reſpectu DivinæÆternita tis, abſonuseft modusloquendi&inufitatusSS.Pa tribus , Auguftino præfertimqui denunciat nil effe futurumDeirespectu: quia ille terminus propriè batAuguftinus citatus differt.3. fect. 2. tamnon effe præfcientiam in Deo , quàm pœnitentiam hoc autem dictum ad rem præfentem maximè facit. VIII. Expofita difficultas ſervatis utcunque iisdem vocabulis ita expeditur. CumAternitas tota Dei in qualibet fui formalitate præfentiæ ſen coexiftentiæ reſpectivè ad quodlibet feorfum in ſtans fit infinitum categorematicum , illa nullam proportionem in linea etiam præfentiæ habetcium infinitoſyncategorematicofecundumrectumunde `non eftpræſens autulli , aut ommtempori , fed fuperquam præfens ut juxta Dionyfium loquar : atque adeo tota Divina Aternitas etiamutcon notansunum determinatum inftanstemporis plus quàm præfens eft& illi inftanti , & omnibusexi ſtentibusin eo: illudque plusquamprafens (juxta "definitionem Eternitatis exnum. 1. ) explican dumeft ultra,&prateromne tempus ,&inſtans indeterminate,& confuse acceptum: hincautem fit ut Divina Æternitas etiam ut connotat unum ufurpatusimperfectionem exprimit,&feriem rei quæeft,quandoalia noneſt ſederit&cumiftaerit illaprimanonerit:undèdicinonpoteſt:nunc est Deuspofteaerit Antichriftus : priusfuit Deus nuncexiftit Petrus. X. QuantumveròadſcientiamDFI nullam illa mutationem habet, necfuturum illiett objectum quodpræſcit: necpræteritum quodfactum reve lat: atvidet intuitive objectum de quo agiturv. g. exiftentiam Antichrifti talem determinatum gra dum obtinerein feriefyncategorematica, & fuc ceffivatemporis: quigradus reſpectu alteriusitem certigradus aut pluriumeftfuturus &reſpectu at terius autpluriumeſt præteritus: videt etiam qui namgradus ex dicta ferieàliberaDEI Omnipo tentia determineturut exiftat; inde fi in illo de factopræfenti,&exiftenti gradu homoexiftat re velarepoteſtilliDeus , quodtale certum objectum refpectutalis præſentis &exiſtentis gradus eft fu turum : non : non verò reſpectu ipfius Eternita tis etiam ut connotantis eundem gradum exni determinatuminſtans, fit inadæquabilis & incom menfurabilis ab infinito ſyncategorematico tem poris, illudque tranfiliat , & quemlibet ejus gra dum præfentia& coexiftentia ſuâ atque adeo cum gradus temporis pro quo e.g. Antichriftus eft futuruspertineat ad infinitum ſyncategorema ticum temporale; ille quoque tranfiliatur àDivi naAeternitate hoc eftilli quoque graduifit pluf quam præfens formalitas Divinæ Aeternitatis etiam utconnotantis infans e. g. in quo David exiftit: licet hocipfum inftans temporaliter diftet &præteritum fitreſpectuinftantisAntichrifti. Ra tioeftquia tota infinitacategorematice Aeternitas Divinafub quacumque formalitate & connotatio ne exprimiturjuxta diſtinctionem , quam pofui folam intercedere inter Divinaattributa , (diff. 3 . fect. ult.) atque in hoc fenfuintelligendum cenfeo quodàviris do&iffimis effatumeft Creaturafutu refemper,&ab aternòpresentesfunt Deoinſua Aeternitate. Neque dixerisab inſtantiDavidico v.g. ut connotato denominari extrinfecè ſaltem Divinam Aeternitatem diftantem & nonpræſen tem Antichrifto &ejus inftanti ex eo quod reali ter& intrinfecèiſta duo inſtantia invicemdiſtent : etenim refpondeo , utcumqueratione obliquiin ſtantis Davidici v. g. à nonnullis admittatur ut Aeternitas fit non præſens præcifivè inſtantiAnti د chrifti ; admittendum tamen non eſt diſtantem effe autnon præſentempoſitive:immò fimeaudis rariffimècocedendameſſenon prafentem præcifi ve. Cæterumquemadmodumalbedo licèt intran mer. 7. &hæceſt Dei præfcientia. Cumverò ob jectum illud revelatum de non exiſtente fit exi ſtens actu; ficuti non mutaturOmnipotentiaDei exnon producentedenominata producens illud. objectum, necæternitas exnoncoexiftente red ditacoexiftens ; ita neque ſcientiaDivina,&mul tòminus: cumminorienimfundamentode eadi cereturquod ex præſciente reddatur ſciens: cum juxtaAuguftinumprafcientiapropriinominisDe umdedeceat. . RepugnatCreaturafivepermanens,fivefucceffi 1 vatùm quæpetateffentialiter aut connatu raliterproduci ab aterno, tùmquapoffit ab 1 Robaturprimò facillimè:repugnatut an aternoproduci. XI. P tequamlibet creationemnonpoffitDeus producere&creareeffe&um aliquem,id queantecedentia finitaininfinitum: ſedantecrea tionemæternamex terminispatetnon poffecrea tionemaliampræcedere:ergò repugnat tùmcrea=! tio æterna, tumCreaturaab æterno. Probaturma quemadmodumex lect.antec,repugnatinfinitum categorematicumà Deoproduci ; propter identi tatemrationis militantem quoquepro præfenti re pugnat,quia dedecetcreaturaæterna. XII. Probatur 2. Creatura ab æterno effet CreaturaæternaEternitate infinita categoremati cè: २ .. 702 cè: ergò formalitereo ipſo eſſet quoque creatura Differt. V. Theologiæ naturalis in æternum(quodnemoconcedetpoſſibile)adeó queomnino indeſtruibilis per totamEternitatem àpartepoft: videlicetnonutnonnulli fibiperſua dent hujufmodi creatura poffet deſtrui in inter medio , &quaficonfinioEternitatis àparteante &Eternitatis à parte poſt. Conſequentiapro batur primo ex conceptu Eternitatis infinitæ categorematicè , quæ ut infinita categorematicè noneſt divifibilis in duascategorematicasAter nitas ex fect. antec. itemque ut æternitas proprii nominis eſtperduratio , qua major eſſenonpoffit, adeóque effentialiter connotat tanquamextrinfe cum fuum connotatum utramque fimul ſeriem ſyncategorematicam temporis poffibilis tùmàpar teante,tùmàpartepoft:quemadmodum Immen fitas ex effentia ſua quia infinita categorematicè 1 et,&præfentia localis quamajoreffe nonpoffit, effentialiter connotat tanquam extrinfecumobli quum,&connotatum fimulomnem undequaque ſeriem poffibilem extenfionis localis tum verſus Orientem, tùm Occidentem&c. acproindè non eſt divifibilis in duas Immenſitatesinfinitascatego rematicè. Probatur ſecundò eadem conſequen tia : Eternitas illa infinita categorematicè quæ denominaret creaturam ab æterno: dicisque effe tantumEternitatemàparteante , nonveroàpar tepoft,effentialiter connotat omnetempus poffi bile infinitum ſyncategorematicè àparteante: (ex num.6. ) ergò quoque effentialiterconnotatomne poſſibile tempus infinitum ſyncategorematicè à parte poſt, adeóque eo ipfoquod eſtabæternoeſt quoque inæternum. Antecedensutjacet concedi debet,quia illa tuaEternitas tantùm àparteante, nihilominus eſt per te infinita categorematice;ad cóque in ratione durationis àparteanteeſtdu ratio , qua major eſſe non poteſt , ac proindè es fentialiterconnotat omnem poffibilem ſucceſſio. nem ſyncategorematicam à parte ante. Confe quentia probatur : quodlibetinſtans poffibile feu imaginariumtemporis finitiin infinitumàpartepoft eft fimulpoffibile ( fimultate ſaltem poffibilitatis ) inſtans temporisfiniti in infinitumàparteante:nul lumqueeſt deſignabile inftans inſerie unaſynca tegorematica , quod nonfit poffibile& poffibili terpertinens adaliam feriem ſyncategorematicam: immò (ex num. 5.)quodlibet inftans temporis infiniti ſyncategorematicè àpartepoſtpoteſt eſſe initiumtemporis infinitiſyncategorematicè àpar te ante : reenimvera omnia inftantia poffibiliter deſignabilia pro temporefinito ininfinitumàpar tepoſt, ſunt eadem realiter ac deſignabiliapro tempore finito in infinitum àparte ante: utpro fecto deprehendes fi remhanc cæteroquinobſcu riffimam attentè reputes.. Igitur creatura illa quam rationeEternitatis infinitæ categorematice concedis connotare omne poffibile tempus fini tumin infinitumàparteante; concedere debes es ſentialiter connotare quoque eo ipſo &formaliter omnepoffibile tempus finitum in infinitum àparte poft : adeóque illam creaturamſieſſetabæterno es fentialiter futuramin æternum. XIII. Argumentum prædictum deduciturex num.3. 5. & 6. fi enim rectèconcipis Eternita temproprii nominis illa eſt infinitumcategorema ticum non dimidiabile in duas æternitates utPe trusnoneſtdiviſibilis induosPetros : &hujus ins finiti noneſtquidemmenſura(exnum.6)fedcon notatumeſt utrumque fimulinfinitum ſyncatego rematicumtemporaletùmàparteante,tùm àpar tepoſt. Quidquidaliud menteconcipiasEterni tatempropriinominis nonapprehendis, cujus ra tionedicialiquo pacto poſſit creatura æterna : at qui hujusmodi Eternitas ex conceptuſuo forma li eſt ens exiftens effentialiter inconfervatum & incapaxcomponendiſeriem intereffe &noneffe, quod ſaltem ex definitione Boetii citata num. 2. apertè conftat : & præterea amplius comproba tur ex eo quod incapaxproprii nominisÆterni tas fit intrandi ſeriemtemporalem , quiailla effe non poteſt pars temporis: itemque incapax eft ut inipſam intrare poffit ullo pacto ſeries ut ite rummoxprobabo: adeóque neque inÆternitate ineffepoteft, neque cum illa componi poteftge minus iſte ſucceſſivus conceptus productio& con fervatio: & quod indèconſequitur productio& destructio : unde quidquid æternum eoipſo eft ab folutè & ſemper indefectibile exiftens. Quare falsò dicitur, licèt frequentiffimè dicatur quodhu jusmodiCreaturaæternainfineEternitatisàparte ante;dum incipit tempus ,veluti inbivio mortali poffetdeſtrui. XIV. Aperta quidem eſt repugnantia Crea turæ æternæ permanentis : fed multo manifeſtior impoffibilitas ſucceſſivæ , feu æternæ ſucceſſionis: tam enim eſt imperceptibilis ſucceffio fine initio qualis effedeberet æterna, licèt cum fine , quam ſucceſſio fine mutatione& ferie inſtantium,hoc eſt ſucceſſiofineſucceſſione : fi enimeſt ſucceſſio æterna profe&o pluraſucceſſivainftantia ad illam requirentur immo infinita ſucceſſive: fint faltem duoinſtantiaquæ ſiſucceſſivauteffe debent;unum erit immediatè poſt aliud , quare vel ſunt duæ Eternitates illa duo inſtantia una poſt aliam , vel prima eft Eternitas & fecundum eft tempus vel utrumqueeſttempus ſcilicet temporale & tempus componens : abfurdum eftprimumquiaeffent,& noneffentEternitates,quia una effetprima,&im mediatèſuccedens eſſetſecunda adeóq; nullafem piternaſedprimo&fecundoexiftens. Secundum veròabfurdumquoqueeft,namfifecunduminſtans eſttempus: hoceftconftituittempus,&illudquo queantecedens inftans erit tempus ,quiaerit pri mumnihilautemæternumeftprimum ſed ſempi ternum,uti nihil antecedens immediatèdetermi natumtempusæternumeffepoteft. Abſurdum quo quetertiumeft:namfucceffiotemporalium inſtan tiumtempus eſt hocquid infinite improportiona tum&diffimile Eternitati proprii nominis: cùm vero additurfucceffio temporalis fine initio Chi mericumprorfusobjectum afferturex præpoſtera imaginationetemporis poffibilis finitein infinitum àparte anteaexnum.6. XV. Denique conclufio hæc ex antiquisfa pientibus & SS.Patribus apertiffima eſt : hi enim diversâquidem methodoexillatamendeducebant certiffino veritates apud omnes inconfeſsò quod negarenonpoffis : nifi dixeris adialecticos omni novirosillosdoctiffimos fuiffe. Etenimquidamex illis ficratiocinabantur eft exiſtens aternum : ergè eftDeus : itaSS. Patres contraArium hæreticum : alii verò : Mundus efientialiterhabuit initrum erga  Sect. II. De poſſibilitatecreature aterna. ergofinemhabebit:alii inferebanteftcreatura:er goneceffariònonaterna:deniquevelutiaxiomaa  exiſtentialinegativo, Reſp diſt, antec. Effentia rerum funt abæterno in effemerèobjectivaconc. pudilloserat:Creaturanonpoteft effefemperpro ducta,fedprimo producta : quia neceſſario quaſi tranfiredebetex nihilofui ad eſſe&aliquid fui: ex quibus omnibus conficitur repugnantiffimos effe hujusmoditerminos:Creaturamæternam. R 0B OBJECTIONES. XVI, jicies 1. Prædictitermininon repu gnant: nam adhuc daretur diſcrimen interDeum&illamcreaturam. Refp. exhypothefi impoffibilihæcdifcrimina chimerica delumi: quarerepono futurumutdiftingueretur& nondiftingueretur: utquoq; fi fingeres creaturam omnipotentem,creaturam improductam,&fi quid ulteriusnugarum: ſemperenim argumentum hoc tuumafferripoffet,fednonbene. Contra 1. Eſto illacreaturaeffetinde Aruibilis pertotamEternitatem àparte ante ; in temporetamenpoffetdeſtrui , feu ante quodlibet tempusdeterminabilefinite in infinitum :antequod femperpræceffiffetEternitas : ergo&c. Refp:ne gofuppofitum:quodnempèAeternitas infinitaca regorematicè fit capaxhorum terminorum ,pre ceffit,definit incipit,antecedit, quodfitindivifibi Ha induas&c. utànum.3. patet:equidem ſiani madvertas perinde contradictoria funt ſemper exiftere,& in aliquotemporedeſtrui , ut omnis homo eſt albus aliquis homo non eftalbus : nec quidquam proficies per propofitionem illamante quodlibet inftans determinabilepoteft deftrui:per camenimnoncreatura æternaſedmerè tempora lis deſignatur , videlicet ficuti ante quodlibet de terminatum&determinabileinftans poteſt exiſte recreatura confervata,itapoteft deſtrui ponendo lococonfervationis ejus deſtructionem , utrumq, inſerie finita in infinitumtemporis: hoc eft intem pore. Quodfidiceres antequodlibet instans in in esse reali , nego antec. &confeq. illud pri mum nihilaliuddefignat , quamquodpoffint in mentem venire&cognofci abintellectu æterno: unde Eternitatemquam habentillæ eſſentix, eſt ipſa cognitio Divina æterna , quæ certè indeſtrui bilis eft & neceffario exiſtens & inconfervata. Cæterum illæeſſentiæ nullam Eternitatemhabent intrinfecam fibi , nec poffibilitatem Aeternitatis, quiànonpoffuntexiftere ab æterno , ſeditàmira biliter poffuntexiftere , & creari à Deo quando cumqueillilibuerit, utadhociplum nonexpectet quodtranfeat ulla Aeternitas ,fedhacperſiſtente immutabiliter, quandocumqueexiſtent illæ eflen tiæ effentialiter confequetur feriesilladuplicis in finiti ſyncategorematici exnu. 4. & hoceft creari &exiſtere in tempore. Itaq; aperta diſparitas eft, quia creatura æterna exiſtens habet inſeAeter nitatem fuam infinitam categorematicèpro ftatu exiſtentiali,ſivè hæcAeternitas fitmodusdiftinctus velindiftinctus quod parumrefert: co autem ipſo creaturailla extra omnemſeriemconftituitur,& determinaturut fit ſemper exiftens , inconſervata effentialiter. XX. Contra4. Siv.g. producta eſſet ſtuppa. ab æterno, ab igne licet approximato pertotam Aeternitatem comburinonpoffet , alioquin in co deminſtanti Aeternitatis effet & non effet : ſed Deus deberet defignare & determinare tempus aliquodcertum&determinatum, inquoigniseam combureret:ergofimiliter de omni aliadeſtructio ne creaturæ ab æterno productæ dicendum eft. Refp. hoc ipfum exemplum paradoxam ſenten tiameſſedemonſtrat, àquaitapoffibilis ab æterno creatura aſſeritur,ut effentialiternil poſſet agere nilpati : ficenimdiftinguuntqui dantmanusquo ad ſucceſſionemæternam fatentesillam impoſſibi lem; tueritamenvoluntpoffibilemcreaturam æter : nampermanentem. Unde dicunt,hominem æter determinatè&confuse acceptum potest destrui creatura,ex num.4. fuppofitumnegarem &ad. deremtepetereprincipiumcum conceptus illefit; explicatio & apud nonnullos exacta definitio ipfius Æternitatisproprii nominis : fedproferpa ritatem quamoperior. XVIII. Contra 2. Negationes rerum fuerunt. ab æterno & in tempore deftruuntur modofuo, nimirum cumexiftunt resnegatæ ergo fimiliter quoque entitates rerum effe poterunt ab æterno &intemporedeſtrui , determinata carumnega tione. Refp. negoſuppoſ, non uno ex capite: Primoquodnegationes fint aliquid in eſſe rei , & nihilfuntquoq; in eſſe objectivo. Secundo quod negationes neceffariæ fintcontingentes : ſi mundus eft impoffibilis ab æterno & quælibet creatura, noneft negatioejus contingensab æterno,fed ne-, ceffariffima , quæ nunquam neque in tempore neque inÆternitate&nullo modo deftruitur, in quoquetandem hujusmodinegationeceffariacon fiftat quodadrempræfentemnonfacit. "-XIX. Contra3. Eſſentiæ rerum funtab æter no&æternæ &in temporemodificanturut exi Aant : hoc eſt ponuntur in ftatuexiftentiali : er goetiam creatura æterna exiſtens ab æterno in tempore poffet ita modificari utponatur in ſtatu, numviverenonpoſſenec mori,nonmoveri,nilde nique agere , atque itaprorfusde cateris æternis potius larvis quamcreaturis: hæcautem omniali cet ultro ii fateantur nihilominus contendunt ex poffibilitate creaturæ æternæ mirum inmodum manifeftari & inclarefcere Omnipotentiam Dei, Deumquepoffepropteraliquem finemdignumDeo hujusmodicreaturam producere. Enim veròſinul lum aliud fuppetat argumentum, fatis fuperque eſſet abſurdiſſima hujusmodi imaginatioad evin cendam impoffibilitatem creaturæ æternæ:quare ne.fuppof, involutum in illa ſtuppa,&dico Deum nonpoffedeſignaremomentum in quodeftruatur Aeternitas infinita categorematice. XXI. Objicies 2. Poteft creaturaeffe&du rare in æternum;ergopotefteffeab æterno. Refp. ſtatim distinguendo æquivocationem etiam antea: cedentisjuxtanum.3.&5.ineternumEternita. teinfinitaſyncategorematice:hoceft,clarius lo quendo, finito ininfinitumtemporeconc, infinità categorematicene. & fimiliter confequens diftin guo: licetenim cumdicitur abeternoplerumque intelligatur de vera Aeternitate infinita categore matice; attamenpoffetquoque intelligi deinfinito ſyncategorematico : hoc efttemporeante quodli betinftans determinabile finite ininfinitum quem admo .. Differt.V.Theologiæ naturalis 704 admodum cumdicitur in aternum; communiter determinabile, tum quodlibet inſtans antecedens quidem intelligitur de infinito ſyncategorematice tempore, latet tamen æquivocatio : quarecautè denunciabis , Aeternitatemtum àparte anteatùm àparte poſt infinitam categorematicè ſoli Deo competere &effe formaliter unam eandem , ut Omnipotentia productiva ſpirituum &producti vacorporum. XXII. Contra 1. Poſt quodlibet inftans futu rum immò poſt omnes dies Aeternitatis futuræ (latethicæquivocatio quam cave) verumeft,pol ſe exiftere creaturam , & ideo creatura poteſt eſſe in æternum : fed antequodlibet ſimiliter inftans præteritum , immo anteomnia temporapræterita verumeſt potuiffeexiftere creaturam: ergopotuit fuiſſe ab æterno verè&propriè. Refp. diftinguo dupliciter majorem propter duplex lyncategore mainilla incluſum: poftquodlibet&c. indetermi nateacceptum ,&poft omnesdies&c. collective acceptos, verumet&c.ne.ſuppoſ.poftquodlibet inftans&c. determinateacceptum,&poſt omnes dies &c. diftributiveacceptos verumeſt&c. fub diftinguo : poteft effe inæternum per infinitum ſyncategorematicum conc, categorematicum ne. mai.&totidemdiſtinctionibus explicomi. &pa riter conſequens. Attende adprædictas diftin Aiones ; nam cumdicitur poftquodlibet inftans indeterminate & confusè acceptum ; exponitur conceptus ipfiffimus Aeternitatis infinite catego. rematicè exnum. 4. cumdiciturpoſtomnesdies collectivè acceptos deſignatur ipfiffima chimera, videlicet quod infinitum ſyncategorematicum fit infinitum categorematicum , adeoque muteturre rum effentia exdictis ſect. antec.anum. 17. cum verò dicitur poft quodlibet inſtans determinatè& poſt omnes diſtributivè dies deſignatur infinitum illud fyncategorematicum nuncupatum Aeterni tas àpartepoſt. XXIII, Contra 2. Si creatura exiſteretante quodlibet inſtans determinatè acceptum effet ab æterno categorematice , quod ultro folet concedi tanquamexplicatiofatis idonea AeternitatisDivi næ,fedexconceffis creaturapoteſteſſe antequod libet inſtans determinatè acceptum ergo poteſt effeab æterno. Refp.omitto ma. (illaenimdefi nitionon eftAeternitatis Divinæ )&conc. mi, & negoconfeq. propter 4. terminos: arguis enim à paritate; feddifparitas tanta eft quanta in detra Etioneab infinitocategorematico , & additione ad ſyncategorematicum intercedit : quandoenimde existentia actuali,& exercita affirmatur eft ante quodlibet inftansdeterminatèacceptum, perinde eſtutfi diceretur: fi ab Aeternitate infinita cate gorematicè (juxta num. 5. ) detrahanturformali zando finita in infinitum inſtantia nunquam ex haurietur : &ex hocdicto arguitur velexplicatur humanomodoDivinaAeternitas, nonverodefini tur: illius ratio eſt quia illa exiftentia exercita ante quodlibet inftans determinate & diſtributive acceptum formaliter &expreſsè autfaltemconne xivèmetaphyficè fimul hancaliamveritatem im portat illa existentia exercita est antequodlibet instans indeterminatè&confusèacceptum: hoc eſt exiſtentia eſt independens à ratione temporis : adeoque eſt exiftentia æterna : cujusextrinfecum connotatum eft tum quodlibet inſtans temporale quodlibetdeterminabile finite in infinitum : (quod perinvolucra vocum in idemrecidit. )At cumde præcila poſſibilitatedicitur potefteffeante quodlı betdeterminatuminſtans;perindeeftutfidice res: à tempore præſenti ducto initioſiinfinitum ſyncategorematicum intelligas conftitutum fu peraddendofine finegradus in ſerietemporis præ teriti vel præteribilis in quolibet gradu ſeriei hu jus verum effepoteft: &nuncpotestexiftere , & tuncpotuit exiftere,&tunc&c. exquofitutpof ſibilitas illa incipiatcumtemporecontento intrail lud duplex infinitum ſyncategorematicumjuxta num.4. &perſeriem temporalem fuperadditam procedat, adeoque merètemporalis fit. Contra 3. Ab actu valet ad poten tiam adeoquevalet Deuseftæternus: ergo poteft eſſe æternus & ab æterno : fed illudantecedens explicatur : Deus eft antequodlibet inſtans deter minateacceptum : ergo confequenspariterexpo netur: poteſteſſe ante quodlibet inſtans determi natur acceptum: atque adeò fi decreaturaverifica turhocfecundum,verificari poteritilludprimum. Refp. æquivocationem intercedererationetermi niſuperioris latiuspatentis quam inferior v.g. eft homo ergoestanimal (bene eſt) nunquidproinde reciprocandoinferres quodomneanimalfitbomo? Incalunoſtropotefteffeante quodlibet instansde terminateacceptum eftterminus fuperior ,&ge nericus adhuncterminum eft antequodlibetin ftans determinateacceptum: &adhos aliosexi ftitantehocinftansdeterminateacceptum,itaut postfinitaininfinitum aliaexistat : existit ante illudaliuddeterminatum ita tamenut &c.vi delicet ille primus terminus eft indifferens vel ut contrahaturadpotentiamexiftendiabæternocon vertibilem cum infinitocategorematico ,& hæceft identificatacumDeo; velutcontrahaturadpoten tiamexiſtendiin temporealiquodeſignabili indi ſtributioneinfinita ſyncategorematice : & hæc eft mera poffibilitas temporalis creaturæ. Primapo tentia eſt extrahibilitas finita ininfinitum:fecunda potentia eſtaddibilitas finitain infinitum : expen dehosterminos. XXV. Contrà4. Decreaturaper Acternitatem à partepoſt verificatur erit poſt quodlibet inſtans determinate acceptum: ergo de eadem creatura fine abſurdo verificari poteſt vel potuit : fuit & extitit ante quodlibet inftans determitate accep tum. Refp.cum idemfit dicere: potefteffe ante quodlibet inſtans determinate acceptum: ac di cere: verificaripoteftfuit ante quodlibet inſtans determinate&anteomnedistributiveacceptum. Dummodocautèattendasadſenſumdiftributivum &determinatumexlib. 3. Elem, theſi20.&addi ſcrimen interexiftentiam exercitam& poffibilita tempræciſam: exprædictis facilerefpondebis. XXVI. Objicies 3. Daturab æterno potentia creandiMundum : ergo Munduspoteftcreari ab aterno. Refp.diftinguo tricam,daturab æterno potentiacreandiMundum ab æterno nego: crean di Mundum in temporeconc, daturpotentiaDi vina creandi : nunquid datur potentia creandi Deum? Contra : fi daretur abæternopotentianeceſſaria creandi Mundum abfolutè daretur Mundus ab æter Seft. 111. Depoſſibil, creaturaperfectifs. æterno : ergo fi datur ab æterno potentia libera creandi Mundum , poteft contingenter&liberè 705 connotetur. Secundo , adhujusmodi terminum dari Mundusabæterno. Refp. ex hachypothefi impoffibili quadruplex contradictorium confequi tur: etenimneceffitasilla ex duplici capite eſtchi merica , &quo adſubſtantiameffectus neceſſa rii &quoadcircumftantiam Eternitatis: chimera eſt prima Deus fatali neceffitate adactus ad cre andum quidpiam : fecunda adcreandumillud ip ſumab æterno: hæc tamen ſecundachimeraeſſen tialiterne&itur cum prima ex illoprincipio , quod cauſa neceſſaria proximèexpeditain eo inſtantiin quo eſt,in codem produciteffectum. Atà chimeris recipete adperfectionesDivinas : potentia libera &Omnipotensad effectum producendumnon eo ipfo eſt libera ad producendum illumabæterno, neque enim connectuntur iſtaduo : poſſe liberè producere effectum , &poſſeliberèproducere il lum ab æterno, quianeceſſariumnonneditur cum chimerico: eſtoduo chimerica chimericè invicem nectantur: endiſparitas. Repugnat creaturaveleſſentialiter velnatura litervelaccidentaliterimmensa aut ubiquecollocata. C Um rara fitquæſtio de hoc puncto breviffimè me expedio, ne ſuſcitetur novarixa. Ex idea&conceptu ſuo attributum formaliterDivinum eſt Immenſitas , & eft infinite categorematiceperfecta & fimiliterubi quitas abſoluta(videlicetnon reſtricta ad ſpatium folum reale:)Immenſitas enim re&è definitur:exi ſtensneceſſario immobile &incapaxcomponendi Seriemlocalem,acproindeinfinitumeſtinfiniteca tegorematice perfe&um cumfit inexhauribilefor malizandoper finitas in infinitumformalitatescon notantes infinitum ſyncategorematicum locorum, cujusinitium defumaturab aliquadeterminatacre aturaexiſtente in quopiam determinato loco. Eſt autem immobilis Immenſitas cumpoſſibilisnonſit terminus àquo localis quemilladeſeratſemoven donamubiqueeſt. Depoffibilitate Creaturaperfectiffima.. 1. infinitèperfecta. Uperlativo termino illodefignaturcrea Sture , quæ reliquis omnibus creaturis poffibilibus ob entitativamperfectionem fuperferatur omneſqueexcedatinrationeentitatis, bonitatis , & perfectionis identificatæ: undedici poffit omnium omninò creaturarum poffibilium perfectiffimain eo fenfu quodicitur , v. g. Scipio 1 A pl ال fortiffimus Romanorum. Seddehocipfotermino ſtatim nota primò noneodeſignari quod Scipio omnes collectivè ſumptos Romanos fortitudine ſuperet:hoc enim ineptum:ſeddiſtributive , cata mendiſtributione ut innumeroplurali& colle&i voRomaniomnes importari debeant in obliquo: nifi enim multitudo repræfentaretur , terminus non erit ſuperlativus : unde rectè non diceres: Scipio fortiffimus eſt Lelio. Nihilominusſuper latio iſta diſtributivè facienda eſt licèt collectio non petitur ut omnes omnino Romaniadunum fortes fint: ut enimdicatur,vulpes aſtutiſſimaom niumbrutorum,neceffenoneftut inpoſitivoſci licetin aftutia omnia omnino bruta conveniant: nequeut dicatur Democritus ſapientiffimus Ab deritarum , requiritur ſapientiainomnibusAbde ritis : Ita metaphyficè terminum hunc expendo, &nonduntaxatſummuliſtice , ut fecilib.2.Ele mentorumtheſi 1.num. 5.:adterminum compara tivumquidempetitur convenientia in poſitivo , at nonadſuperlativum quoad fingulaquibus fuper ferturres aliqua. Tertio ,neceffariumtamen eft utineodemgenereproximo conftituta fintextre madeſignata per terminum ſuperlativum : hinc ineptèdiceretur Scipio fortiffimus Græcorum. II. Perfectio , circa quam ſuperlatio præſens expenditur non eſtextrinfeca per denominatio nem,aut connotationemutcumque reſultans, ſed entitativa& identica: namv.g. locutio Dei , ſcri ptura Dei &c. entitative perfectiores non funt, quamlocutiones reliquæ , & fcripturæ : ſed ter minativè abillo terminoDeiquandoque dici pof fentperfectionis infinitæ: inpræſenti tamen dehat perfectione terminativa ſermo non eſt. III. Creaturam perfectiffimam eſſe infinite ca tegorematicè perfectam non concedes nifi cum hocaddito:in genere imperfecto,& accepta perfe &ione fecundum minus principale analogatuin ( exdiffert. 3. fect. 2. ) ; alioquin apertiffimè chi mericaeffetcreatura quia effetDeus : utrum verò faltem in genere imperfecto hujusmodi creatura infinite eſſetperfecta ; hoc quidem perlegitimas rationes probandum eſt : legitima tamen illa non eſſetqua diceres fore perfeciffimam eam creatu ram ,quia perfectione ſuaexcederetfinitas in in finitum: nam hoc pactocùmhomoquoque exce dat perfectione ſua finita ininfinitumbrutaeaque etiamdiverſæ ſpecieieſſet infiniteperfectus. Ad verteporròadoccurrendumrefponfiunculis, ho minemnonfolumexcederefinitas in infinitumſpe cies brutorumdeſcendendo, utaiunt,hoc eſtàde= terminata ſpecieinitio facto enumerando ſemper minus &minus perfectas : etenim excedit etiam homoperfectione ſua finitas in infinitum ſpecies afcendendo : curenim v. g. ductoinitioà ſpecie equina énumerarinonpoffuntacognofcentibus & intuentibus per ſpeciesproprias finitæin infinitum ſpecies brutorum perfectiorum equo , quas tamen omnesexcedithomoperfectione ſua, nectamen eſt infinite perfectus ? Ita ſi compares hominem quoadperfe&ionem cum rebus aliis v.g. cum ac cidentibus quæ inpoſitivo perfectionisutio; con veniuntcumhomine : quamvis enim homo acci dentia poſſibilia magis magiſque perfecta in infini tumperfectione ſuaſuperet ;nonindeeſt infinite perfectus:conftat itaque accuratam explicationem creaturæ perfe&iffimænoneſſeſuperiusallatam. IV. Obſcuritas refunditur in rempræfentem ob inobſervatum difcrimen interterminumfuper lativum& comparativum: re&èdices comparan dohomo perfectior eftomnibus brutis, ineptè ta menperfectiffimus brutorum: ratio eft quiahomo nonconftituitur in eodemproximo genere cum brutis ſecundùm ſpecies corum atomas : con venittamencum illisin poſitivo , & exhocquod Uuuu Con ; R.P.Ptolomæi Philoſophia. Differt. V. Theologiæ naturalis 706 conveniat in poſitivo illudipſumpoſitivum quod nis,denotatur infinita categorematice perfectio eftinhomine non eft infinitum categorematice: alioquin nullaconvenientia& proportio,ſeu com parabilitas intercederet : etenim fidiceres infini tum eſtmajusfinitoridendaloquereris, & quidem propriènon loquimur, ſedanalogicèut mox ex ponam , ſiquandodicamus Deus est perfectior creatura. Porro ex hacipfa incomparabilitatein finiti cum finito repudiandaeſt ratio, propter quam nonnulli dicunt hominem noneſſeinfiniteperfe Aum,licètexcedatperfectione ſua finitas in infini tuin ſpecies brutorum : nempe quia alterius eſt or dinis& comparari nonpoteft cum brutis : contra enim dicohominem comparabilem effe brutis, & re ipfa comparari , immo quia comparabilis eſt propterea quamvis excedat perfectione brutanon effe infinite perfectum : nam femperratione ejus dem formaliter perfectionis illiusque finitæ com paratur:non enim affumptonovoterminocompa rationis finitæ in infinitum,nova pariter exprimi tur formalitas in homine ſeduna eademque ſem per, eaque finita,nempe effe hominem , exprimi turin quaviscomparatione :unde contingitquem admodum in circulo, qui eft figura ſuperanscapa citate , & perimetria omnes figuras planas ejus dem peripheriæ , nectamen eft capacitatis , aut continentiæ infinitæ. V. Creatura perfectiſſimaſuperlativè quate nus præcisè ſuperlativa eſt in eodem genere pro ximo convenire debet cum terminis quibusſuper fertur :hoceft effedebetcreatura: fed quatenus item ſuperlativa eſt præcisè, neque petitconveni re,nequenon conrenire in poſitivo: hoc eft in ra tione formali in qua ſuperferturcum iisdemtermi nis exnum. 1. Undeinferes,eainquatenus præcisè ſperlativam nonpetere infinitamcategorematicè habere cam rationem formalem, fed nequeexclu derehocipfum: ratio eft quiafuperlativustermi nus noneft comparativus, & licètinfinitam cate gorematicèhabeat eamrationemformalem &reli qui termini eandem finitam habeantrectè tamen intervenit fuperlatio. Hinc fatis caftigate dicitur, Deus perfectiffimus,ſapientiflimus ,perſuperlatio nem: nonquidempropriiffimèquiaDeus non con wenitin eodem genereproximounivococum reli quis quibus fuperfertur. At quiain aliquo quaſi genere analogico convenit; indelocutioillaido neafatis eft præfertim cùm abfolutè profertur fu perlativus fine ullo obliquo , itemque ſiproferatur cumuniverſali connotato ,&dicaturDeusfapien tiffimusomnium:nullo tamen pactoaddes:fapien tiffimus omniumcreaturarum. Deniqueſiquod res eſt fatendum fit ,nonaliterde Deohujusmodi locutiones rectè intelliguntur , quam reflexa ana logia in ipfo termino fuperlativo adhibita, ita ut terminus ipſe ſuperlativus longè diverſa explica tioneaccommodeturDeo acreliquisrebus: quem admodum terminusens,fubftantia&c. exdiffer.3. atque hoc fimiliter pactotolerabile eſt ſi terminus quoque comparativus inter Deum & creaturas ufurpetur. VI. Quantum adobjectumnonDivinum cu jusmodieſtquodhicexpendo: nempe creaturam; fi dicatur creaturaperfectiſſima omnium creatu rarum perhuncterminumrationeſuiſpecifica,ſeu ratione materiæ de qua agitur, fcilicetperfectio ſaltem connexive metaphyficè: adeòque creatura perfectiffima eſt infinite perfecta : ratio eft quia quemadmodum ut intelligamDeuminfinitèperfe tuminſuaanalogiaprincipalioriexdiffert, 3.hac idea,ſeu conceptus haberi debet , idquonilper. fectius effe poteft , fimiliter, ut infinite perfectam creaturam intelligam hæc petitur & fatis eſt idea creatura,quanullaperfectio effe,autfingipoffit, atqueadeo perfectiffima. Hinc adnotabis , quod cùmagimusutfect. 1. egimusde infinitocategore maticopofito incollectione , ſeuin quantitatediſ creta utloquuntur , tunc quidem illud, ſi minus definitur, explicaturtamen peream inexhauribili tatem ſect. citatanum.1.expofitam : quod fi hic ipſe conceptus accommodetur infinito ſecun dumperfectionemnec pofito in collectione, fatis noneftut indediftinguaturab ente finito : ratioeſt quia entitas fecundum effentiam finitahabere po teſt proprietatemfimilem illius perfectionis , quæ inefthominiexnum.3. quintamen illa proindefit infinitacategorematice : ut liquetin qualibet cauſa ſecunda, quæ poteft finitos in infinitum effectus producere,finite licet fit perfecta : unde colliges longe diverſam effe capacitatem inexhauribilem vera& reali detractione rerum, ſeupartium reali ter diftinctarum ,àcapacitate inexhauribiliper de tractiones formalitatum : metaphoriceenim tan tum conveniunt diftinctio rationis &realis. Hinc eft, quodOmnipotentiam Divinam infinitam ca tegorematice recte non intelligis,nec distinguisà caufa finita per connotationemad finitos in infini tum effectus etiam finite in infinitumperfectiores, quos illa poffit producere: hæc enimidea& con ceptusconvenire poteſt etiamcaufæ habenti fini tamperfectionem, faltem intellectui &voluntatis &licet adderes ad explicandam Divinam Omni. potentiam finitos ininfinitum perfectiores effectus inomnilineapoffibilitatis : hactamen additione obfcurè tandem dicis , quodclarè& diftinctè fic expono:potentiaquamajor eſſenonpoffit :hoceft fuperlativa& fumma , exquoconfequitur , ut & omneslineas& in omni linea omniapoffit. Itaque infiftendo huic explicationi creaturaperfe&iffima eſt quamajor& perfectioreffenonpoteſt : exquo fluit, hujusmodi creaturam effe infinitamcatego rematicè eademratione , qua conficiturDivinam Omnipotentiam infinitam effe categorematice: atque adeò illa omniaeſſe& poffe, quæ funt , & poffunt creaturæ omnes poffibiles , idque non fo lùmdiſtributivè,ſedcollectivèetiam: itautquem admodum Divina omnipotentia eft omne effe& omnis perfectio ſecundum principalius analoga tum (hoceftfecundùmrationemperfectionis fim pliciter fimplicis), itahujusmodi creatura fit omne effe& omnisperfectio fecundum minus principa le analogatum: ſcilicetſecundum rationemperfe Aionis in genereimperfecto: unde tandem evin citur hujusmodi creaturam eſſe chimeram ; còn omnes perfectiones in genereimperfecto chime ricè tantùm fint identificabiles: nam funt incom poffibiles & incompatibiles in mutua identitate: contra verò perfectiones omnes fimpliciter fim. plices. CON Sect. 111. Depoffibil. Repugnat creaturaomniumpoſſibiliumperfectis creatureperfectifs. 707 brutis: ergoexplicatioallata noneſt legitima,Reſp. retduntaxatin vocabulis : homo enimcompara Creatoristum creatura. VII. Jima,idquetumrationeductaexparte P Rima pars probatur:repugnatutprodu &a&determinatâ creaturâ verum fit : Deus illa perfectioremproducere non poteſt ,eademratione,qua ſect. 1.&2.probatum eftrepugnare infinitum categorematicum inmul. titudineproductum&creaturamæternamcumom nia iſta exconceptu ſuochimericè indecentia ſint authoremfuum: atqueadeòexperfectionecaufæ infinitæ eſt illi impoſſibilecreaturamomniumper fectiffimam procreare, VIII. Secundapars probatur: creatura om L niumpoſſibiliumperfe&iffimacontinetomnesper fectionescreabiles , utDeus perfe&iffimusomnes perfectiones abſolutè: ergo chimeraeſt: probatur antecedens vel iſtacreatura contineretomnesper fe&iones depuratas imperfe&ionibus , &jam Deuseffet: velnondepuratas; adeoque include ret omnes creabiles : probatur confequentiaex utroque capitechimeraeſſetexnum. Repugnat creatura infiniteperfeita. Robaturcontra illosqui dividuntinfinite Pperfectamàperfectiffima, &admittunt poſſibileminaliquo genereinfinite per ſectamv.g. in genere intellectivi&non effectivi phyficè: probatur, inquam,quiaeo ipſo eflet per feciffima : ergo &c. probatur anteced.: infinite ti 0 F 0 perfectain aliquogenere eſtomnimodè perfectain illogenere&codempactoinfinita , quodiffert. 3. pofui attributaDeiin lineaſua attributali eſſe infi nite perfecta : quia ſalvâ proportione perindenil majus eſſepoteſt indicto genere quam creatura, quæpertediciturinfiniteperfectain illo genere: ſedattributa exdictis ſuntinfiniteperfecta in omni genere etiam formaliter cumſola diſtinctione ra Nocinante penès expreſſum: ergo creatura illa, dequa hìcfermocoipſoeffetcreatura perfectif Ama, Repugnat caufaphyſicaphyficèproductiva, &in lineaphyficaperfectiorum&perfectiorum effectuum in infinitum, X. P Robatur, quia infinite eſſetperfecta : & clara eftdiſparitas quoadcauſas intentio nales,intelle&umnimirum&voluntatem, quia in linea intentionaliperfectiores in infinitum e.g. cognitiones exceſſum perfectionis fuæ non habentab intelle&u, fedàcomprincipioneceffariò ſpecierum nimirumauthabitus &c quæcùm intel lectufimulefficiuntcognitionem: undeneceſſenon eft , ut inintelle&tu contineatur virtualiterexceſſus illeperfectionis majorisin infinitŭ:atſecuseveniret in caufa phyſica adæquata & totali. Nequehic commemoropotentiamobedientialem cauſartum adquodlibet,quæinferiusexaminanda. XI. Objicies 1. Creaturaperfectiffima itaper fectior eft omnibus creaturis ut homo omnibus negoantecede dictisnum .4.paritasallata ha bilis eſt,fecus verò creatura perfectiffima ex loco citato &tantùmfingipoteſt ſuperferibilis,quiaha betinfinitamcategorematicèperfectionem. Contra 1. Poteſtſaltemcreare Deus creaturam perfectionem comparativèomnibus creaturis , ut hominem perfectiorem omnibus equis. Refp. nego: illaenimverborumtenustantumcompara tioeft , & vera ſuperlatio , quiainfinitecategore maticeperfecta in rationeperfectionis creatæ effe deberet , adeòque chimerica : quemadmodum fi dareturfigura quæ dicereturcapacioromni omni nòfigurâ cujuscunque peripheriæeoipſo eſſet in finitacategorematicè,&chimericaex lect. 1. Contra2. Adrationem hominis perfectiſſimi nonpetitur infinita categorematicèperfectio: ergo neque ad rationemcreaturæ perfe&iffime. Refp. velnego ſuppoſitumantecedentis vel omitto , & negoconſequentiam, Creatura perfectiffima eſt, quamajor fingi nonpoteft , alioquin perfe&iffina noneft:quodfinecmajorfingineceſſepoffit,eſt in finitacetegorematicèexnum,6. Cæterumcumdi. cishominemperfectiffimumvelillum ſupertersre liquis animalibus: hoceſtunigeneri creaturarum, inquoſenſueftperfe&iffimum animal : adhocau temſat eft finita perfectio , qua major perfectio finite in infinitum eſſe poſſit : quemadmodum ut in certa claſſe numerorumfitaliquis numerus ma ximus v.g. numerus99. qui maximus eft nume rorum omnium infra centum ;fat eſt finita ratio numeri , quamajores finiti ininfinitum numeri eſſepoffint: contra verò evenitquoad numerum maximum&perfectiſſimumabſolutè : velpotius fuperfersunumcertum hominem reliquis homini bus: hocautem rationeeſſentiæ facerenonpotest quodfi rationedenominationis extrinfecæ exn.2. noneftadrem. Contra3.Ideacreaturæ perfectiſſimeeſt , quod excedat perfectiones inomni linea creabili finitas ininfinitum: fed hochaberi poteſt ſine infinitaca tegorematicèperfectione. Reſp.omittoma,&ne, mi. ex num,6. quemadmodumOmnipotentia Di vinaquod poffit in omni lineaproducibili perfe Aiores finiteininfinitum effectus , exprimit infini tamcategorematicò cjus perfectionem, itaincaſu noftro. XII. Objicies 2. PoteftDeus creare perfe Aiffimam omnium creaturarum quam poteſt : ergo&c. Refp.jamnugamur: nego non uno ex capite antecedens , tum quia petis principium , tumquiaterminusomniumin obliquo, cùm acci piaturcollectivèex num. 1.chimera intoconfiftit, quod perfectiſſimam fingis creaturam potentia fimultatis & exiftentiæ reſpetivè adtotam colle ftionempoſſibiliumfimultatèpotentiæ: ut fi dice res poteft Deus producere aliquid melius , quam duocontradictoria, quæpoteft. Contra 1. Poteft Deus facere creaturam tam perfectam quam poteſt : ergo perfectiffimam, Refp. diftinguo antecedens,poteſtpotentia fimul tatisquam poteſt ſimultatepotentiæ nego , quam poteſt ipfiffimâ potentia fimultatis concedo&ne goconſequentiam:expediuntur iſtafacilèexfe&. prima,ex qua licèt concedaminfinitum categore mati 1 Uuuu 2 708 maticum poffibilium pro ſtatupoſſibilitatis , non Differtatio V.Theologia naturalis. tamenpoteftDeuspro ftatu exiftentialiillud pro ducerenecquidperfectius illo, fedaliquidex illo finite in infinitum : quemadmodumnonpoteftduo contradictoria potentia fimultatis: quod unachi mera eft, nec quid diftinctum aut majusabillobi narioquodeſt altera chimera : atquemadmodum eft,utejuseſſentia proprietates habeat eligibiles, &appretiabiles magis quam ulla brutorumpro prietas : quemadmodumutſuperficiesperfectior fitomnilinea. Contra 1. Suntaliquæ creaturæquæingenere ſuo perfectiffimæ funt, v.g. unio omnium poffi biliumperfe&iffimaeſt uniohypoſtatica : Mater alterutrum ex illobinariopoteſt,ita aliquodpoffi. bile finite in infinitum ,adeòque non perfectifi mum. Contra2. Forteideònonpoteſtcreaturamper feftiffimam creare Deus , quia quælibet infinite diſtat à Deo , adeoqueſemperpoteſt addiinter il. lam &Deum novacreatura perfectior : fed hoc non evincit intentum: ergo&c. probaturminor: tota collectio categorematica poffibilium inftatu poſſibilitatis infinitediſtat àDeonectamen præter illam collectionemdari poteft perfectior aliacrea tura: ergo &c. Refp.negocaufalem: non exhac omnium perfectiffima Beatiffima Virgo : merita omniumperfe&iſſimameritaChrifti Domini :ergo in genere quoque univerſali creaturæ effepoteft perfectiffima. Refp. quemadmodumeſſe fortiffi mumRomanorumnonefteffefortiffimum quoq; omniummortaliumpoffibilium: &ftatbenèpri mumexiftere licètlecundumeffenonpoffit : ita in repræfenti : creatura enim perfectiflima eflet infinita categorematice perfectione fecum identi ficata adeoquechimerica:ſedunio illa&c. perfe Ctiffima eft non rationeentitatis ſuæ , ſedratione denominationis extrinfecæ àterminoexnum. 2. diſtantiaimpoffibilitatemmetior:etenimcollectio quoqueduorum contradictoriorum infinitediſtat àDeo etiam pro Aatupoſſibilitatis &fimultatepo tentiæ: non tamen poteftDeus fimul utrunque producerevel aliudpræterilladuo,autneutrum exillisdeterminaread ſtatum exiftentialem nega tivum velpoſitivum: undediſtantiailla commemo rata vel ſupputaridebet interfinitasdistributive in infinitumcreaturas reſpectu habitoad Deum , vel non eftad remcum aliunde probetur hæc con. clufio. Contra 3. Præter omnempoffibilem creaturam nonpoteftDeusaliamproducere : ergo interom nes eſt perfectiffima quam poteft Refp.diſtin guoilludprateromnemdiftributiveacceptumne go:femperenimaliaeft: collectivèacceptamnego fuppofitum : nonenim particulapratereftcapax utaccipiaturin hac ſuppoſitioneex lib. 3. Elemen. theſi20. Contra4. VidetDeus (ex fect. 1) collective omnes creaturas, feu infinitum categorematicum creaturarum poffibilium : ergo intraillas ,ſeu in cacolle&ionevidet perfe&iffimam omnium: ergo illam poteſtdefignaretumpro ſtatu poffibilitatis, tumponere inſtatuexiftentiali. Refp. negocon fequentiam: eoenim ipfoquodDeus videtinfini tum categorematicum creaturarum poffibilium videteſſe inexhauribileperdetra&ionem, velenu merationem creaturarum perfectiorum finite in infinitum: adeoq;nonvidetultimamtaliumcrea turarum extrahibilium : & propterea perfecdiffi mamnonvidetomnium. : XIII. Objicies 3. variasparitates: homonon eſt infinite perfe&us etiamfi æquivaleat infinitis ſpeciebus brutorum: ergo neque creaturaperfe ctiffima. Refp. nego fuppofitum antecedentis exnum.4homonon æquivalet, ſedabfolutè eft perfectior:adhocautemnonrequirituræquivalen tiailla: hæcenimvelpetereturideò,quia formali ter contineat homo perfectiones infinitarum illa rumſpecierum ,veleminenter: neutrumveròho mini competit: non enim formaliter eft equus: nec depuratam imperfectionibus omnibus conti netperfe&ionemfimpliciterfimplicem, quæ præ ſcindi poteſt ab equo : hanc enim eminentialem •præcontinentiam folus Deus habet. At verò ut homoperfectior fit cæteris omnibus brutis fatis indeclaradiſparitas. Contra 2. NoneſtcontraOmnipotentiamDei, quod pofitaunionehypoſtaticânon poffit perfe ctiorem unionem producere : ergonequeetiam Divinam Omnipotentiam dedeceret quod pofitâ creatura perfectiffima perfectiorem producere nonpoffet. Probaturconſ, quia Deusnon minus eſt omnipotens inunalinea pofibilium , quamin omni. Refp.negoconſeq.adprobationemdiftin guonon minus eſtOmnipotens,fi habeatur ratio termini & ſpecificativi adæquati extrinfeci ipfius omnipotentiæ nego: fi habeaturratio ipfius Om nipotentiæ ſecundùm ſe concedo. Aquivoca hujusmodipropofitioexeo declarandaeft, quod Omnipotentia Dei fecundum conceptum fuum formalem&expreffumconnotet proſpecificativo &obliquo extrinfeconon unamduntaxat claſſem &lineameffectuumpoffibilium , fed omnemcol lectiveſumptam pro ſtatupoffibilitatis ,&diftri butivè pro ſtatu exiſtentiali: undededecetDeum refpectu habitoad ſpecificativum fuum adæqua tumquodnonpoffit finitein infinitum perfectio rescreaturasproducere:ficenim limes conftitue retur DeoOmnipotenti, quilimes probrofus ef fetvelhominipotenti: perillasvero lineas pecu liares , inquibus non poteft Deus ſtando inuna peculiari linea perfectius quid producere nil aliud evincitur, quàm velquodnileffepoffit perfectius Deo quiſpecificat perdenominationem extrinfe cam v.g. unionem hypoftaticam ; velquodnon poffit Deus producere creaturam fine effentia lua : hoceftcum majori velminori perfectione identificata , quam petat effentiatalis creatura : quemadmodumnullum abfurdumeftquodin cer fa claffe numerorumdeturnumerus maximus,e.g. quodinfra centum numerus 99. fit omniummaxi mus : at prorfus chimericum eft quodabfolutè & omnium omninonumerorumpoffit eſſe numerus maximus : Contra 3. Non repugnat creatura perfedil fimautmateriaprima:ergo neque perfe&iffima: aliis verbis non repugnatcreatura quæ excedatur inperfectioneab omnialia&nullamexcedat : er gocontranonrepugnatcreatura pariter excedens &nonexceſſa. Refp. primò ,negoantecedens, curenimnonpoffit in infinitum minus perfectam creaturamproducereDeus cujus analogiam habes arithme Sect. IV.Decreatura indeſtruiqili. arithmeticam innumeris fractis &minutiis nume rorum? Refp. ſecundo,omittoantecedens,&ne 709 nentem ſaltemnonproductam ab æterno agere goconfequentiamobſimilemarithmeticamanalo giam;daturenimnumerusminimus nempè bina riusnondaturmaximus. Contra 4. Repugnat proceſſus in infinitum in caufisſecundisefficientibus,&tandem devenien dumefteffentialiter adunam quæ infraDeum ſit immediata:ergo etiam repugnat proceſſus in infi nitumineffe&ibusſeuinperfectionecreaturarum, quæperfectio in genere caufæformalisperinde ſe habetacingenerecaufæ efficientisipſavirtus pro ductiva,undeutrobiquedebet fifti inunaquæim mediatafitinfraDeuin. Refp. paritatemnonurge. re: etenimproceffusininfinitum caufarum effici entiumpro ſtatuexiftentiali repugnat , quia infini MO tumcategorematicumpro coſtaturepugnat;atin finitum categorematicum in ſtatupoffibilitatis ex ſect. 1. eſt de facto: addeex Ariftotele (2.metaph, cap.6.alibi citato )fineprimacauſa nonpoffe eſſe neque immediatamcaufam effectus quilicetme poffe fucceſſive plurimasactiones in inſtantipri mæproductionis fuæ. At creatura indeſtruibilis conceditur ab ejus defenforibus duratura etiam perdurationes ſucceſſivas , adeóque conſervanda &nonfolùm primò producenda : ita tamenut Deusex ſuppoſitione primæ productionis eſſen tialiter fit nececeffitatus ad confervandam, velad certumtempusvelpertotam æternitatem à parte poft illamcreaturam. CONCLUSIO. Repugnat creaturain individuo tum effentiali terpermanenstumeffentialiterindeftruibi lis exfuppofitioneprimaproda ctionisfue. xintelliges confultò additamparticulam inindividuo. Probaturinterim conclufio certiffimum&indubitatumeſtexoptimara tione& utnonnullis placetevidenti,Deumconfer diate, accipit tamen fuum eſſe etiam ab illa pri vareimmediatè omnes creaturas nonminus indi ma. Contraverònequeàpoffibilibusfinitisininfi gentesimmediataDeiconfervatione, quàm prima nitum,neque abinfinitacategorematice collectio productione:fedtolliturhæccertitudoperhaschi ne corum accipit eſſe determinatus effectus qui mericas creaturas fictas poffibiles : g.&c. Proba producitur,fedabOmnipotentiaDei&àcaufisſe turmi.femeladmiſſoimpoffibile noneffe utcrea cundisproportionatis: unde etiamfiinterpoffibi turapermanerepoffitper100. annosv.g. finecon lianondeturprimumreseftintuto, ſecusverò i fervationeDei,nequehoceffe contraconceptum intercauſasprimanondaretur.  : &ideamcreaturæ: itemadmiffoquod ex fuppofi tione quod creatura fit primò producta poflit Deus effeeffentialiterneceſſitatus ad illam confer vandam in infinitum; tantum fupereſt, ut unicè Depoſſibilitate treatura effentialiter indeſtrui rai . C exauthoritate dicatur creaturas de facto imme diatèconſervari àDeoprofingulis inſtantibus ,& prolibito poſſe loco confervationis poní earum bilis&permanentis. Reatura hæc fingitureſſehujusmodi , quæ exfuppofitione quodDeusillamproduce deſtructionem: fedabſonum eft hujufmodiconſe ret , effentialiternon poffetillam amplius deftruere,veluſqueadcertumtempus,vel inæter num: ubi ſtatimadverte animam rationalem& fpi ritus non eſſe ita indeſtruibiles ſed tantum natura literexigerenondeftruifedconfervari,licètdepos tentiaextraordinariadeſtrui poffint , quod tamen Deus revelavit ſe non facturum ut dicaminloco. Advertes item chimeras ,pure poffibilia ut talia eſſe eſſentialiter indeſtruibilia , quia quod antece denternon exiftitilluddeſtrui, eſteſſentialiterim poffibile : quarene cavillis capiarisſemper memi neris præſentem quæftionem agitari de creatura effentialiter indestruibili ex fuppofitione prima Suaproductionis. 11. Creatura permanens à modaliſtis ponitur effe,quæpermodumdurationispermaneretquafi peræternitatulam ,hoc eſt inunoinſtanti,ſedadeo inflatoutreſponderet vel certotempori, vel etiain totiæternitatiàparte poſt. Hæ porròduæ crea turæ nifi diftingvantur quæftio verſatur in ob ſcuro. 111. Ex diſſert.detemporejam noſti,&exali bi ditis, confervationem effe continuatamprodu tionem,cujus locoponi poſſetdeſtructio:inſtan tia verò cujuslibet creaturæ reſpondere actionibus ejusdemexlococitato. Undecreaturapermanens eſt creatura primòproductainconſervata, & fi ab æterno produceretur,ut nonnulli concedunt , es ſet ſemperproducta: nihilominusqui tuentur ejus poffibilitatem concedunt creaturamillam perma quens: ergo&c. Probaturmajorniſi exconceptă creaturæ cujuscunquefummèindigentis,&depen dentis in effe & confervari à nutu DEI &quan tum eſtdeſe ſemper relabentis in nihilum & om ninò fibi infufficientis tùm adprimum eſſe , tùm adſecundum,nifi, inquam,exhujusmodiconce ptibus probes intentum tuum; reponi femperpo teritadrationes,&congruentiasquas afferes; ad mitti atepoſſibilemgeminam illamcreaturain: ad eóque ratione naturalinon probabis creaturas de facto exiftentes eſſentialiter indigere immediata confervatione Dei. V. Probaturiterum&brevius : contra fupre mamperfectionem, & abfolutum Dei dominium eſt,&retæ rationi ita videtureffejuxta regulam Auguſtiniin ſectionibus antecedentibusadductam, ut fit poffibilis creatura , quæ femel producta à DEO exfuppofitioneantecedente ipfam actua lem confervationem (nota diligenter iſta)effen tialiter& neceffariò debeat àDeo confervari:aut quod fit poffibilis alia creatura , quæ inconferva ta&tantum prino producta ſeriem ſucceſſivam finitam in infinitum a&ionum producere poffit: ergo&c. 2 VI. Objicies i. Effet indeſtruibilis& perma nens illa creatura ex fuppofitione libere volunta tis Dei: ergonon effetcontraliberrimumdomi hium DEI. Refp. diftinguoanteced. ubi æquivo catio , ex ſuppoſitione confequente primam pro ductionem actualem concedo : ex fuppofitione 1 con 710 conſequente acqualem confervationem nego:chi Differtatio V. Theologia naturalis. meraeit,quod eſſentialiter&neceſſarioconferva redebeatDeus creaturasproductas; nifiexſuppo fitionetantùmquodeasconſervet:decreaturave rò permanenteidemperindemilitat, quiacontra dictionem involvit prima illa productioinconfer vatadurans percentemannosv. g. Contra 1. Ex fuppofitionequod unamremdi ſtinctam realiter producatDeus nonrepugnatne ceffitari ad aliam producendam: utpernosdema teria prima& aliqua forma ſubſtantiali concedide bet:ergoàfortiorinon repugnatutexſuppoſitio ne quodunam eandemque remprimòproducat, camdebeat ſecundò producereſeu confervare. Refp.negoconfequentiam,noneftcontradomi nium Dei , quodpoffint eſſecreaturæ effentialiter connexæ etiamproſtatuexiſtentiali : etenim illæ non minus indigentes ſuntDivinaconſervatione &productione: nequeadſui conſervationem ne ceflitarentDeum. Sedcontra idem dominium eſt tùmnulla indigentiaconfervationis, tumjuseſſen tiale etiam pro ſtatu exiſtentiali adconſervatio nem: undeneutraex primisduabusgloriaripoſſet quaſiDeustenereturadeasconſervandas autpro ducendas,ſeuutJuriſtarumvocibusutar manute nereillas in poffeffione exiſtentiæ quam ſemelde ditdonatione effentialiter irrevocabili. Etenimid quodprimòproduciturexſuppoſitionequodaliud primoproducaturex mero ,& beneficentiſſimo libito producentis eſt, nec antequam fit aut cum primo eſtgloriari poteſt,ſedgratiasageredebetde precariaprimaproductioneſui. Contra 2. QuodDeusnonpoffit facerecontra rerum effentias ſummum ejus dominium non læ dit: ergò quodcreaturamindeſtruibilemnonpoffit deſtruere, cùmperindefitnonpoffefacerecontra eſſentiam ejus non eftcontra dignitatem DEI. Refp.diftinguo nonpoffitDeusfacerecontraes fentias poffibilesconcedo: chimericasnego: hoc argumento omnes chimeræpoffentſetueri: cæte rùmuti contra dominium Dei noneſtnonpoffe facere contra eſſentias rerum; ita juxtadominium ejus eſt poſſe facere contra fititias & phantaſticas effentias chimerarum. VII. Objicies 2. Daturde factocreaturainde Aruibilis : ergò&c. Probaturantecedens, ad fu pernaturalia progrediendo:cognitio illaquædici turViſio & Beatitudo Sanctorum eſt hujusmodi: nam per illamquisqueBeatusvidetintuitiveDeum &interaliadecreta& ſecretaDei quætituloami citiæ videt in Deo , videt decretum Divinumde Beatitudine fempiterna Sanctorum : hoc eft quod ea vifio , quæ eſt Beatitudo,perdurabitin æter num: eoautem ipſoviſio&cognitioillaeſtcrea tura effentialiter indeftruibilis , quia eſſentialiter eſt imago obje&ifui,quod interalia eſtdecretum illud. Refp. fruftra inintellectum ufqueBea torum aſcendiadinveſtigandas chimeras : nego itaque antecedens,& ad probationemnegoquod viſioſeu cognitio Beatifica videat decretum Dei, quò Deus decernat quod illa eadem numero& in individuo viſio (hocnota)duratura fitinæter num : fed vides in Deo decretum quo decernit Beatum inæternumforevidentemipſumDeum,& habiturumaliquamvifionemſeucognitionemejus demſpeciei &intenfionis&perfectionisintuitivam DEI&Beatificam: quodipfumproboquiaexdis fert.35. Logicæfect.2.viſioilla ſeu cognitio eſtju diciumfeuſecundaoperatiointellectus,quæ exdif ſert.Logicæ30. mutatur fingulis inſtantibus, quia determinatèdeſignatipſuminſtansprimumproda &ionisfuæ:quæ ratiofinonarrideret tibi aliter in logicaphiloſophanti; hancaliam adde: hujusmodi cognitio ſi videret decretumdeduratione æterna fui in individuo;effet creaturaeſſentialiter inde ſtruibilis utnon malè objecifti : atexconclufione repugnatcreaturaindeſtruibilis eſſentialiter fivefit accidensfiveſubſtantia five ſpiritualis five corpo rea:ergo&c. IX. Contra2. Aliashypotheſes &cafus fictos nondiffimilesprædictævifioni : fit in exemplum: reveletDeusPetro aliquod objectum , ac fimulſe nolleactum fideiquoPetrus credet deſtruere, ſed velleinæternum confervare , &Petruscredathoc ipſum , jam ejusaſſenſus vel actuseſt effentialiter imagototius objecti ſui , cujuspars eſt decretum illud. Refp. omniahujusmodi repugnare , ope ramque ludi àſimilia fingentibus : eoenim ipſo quodprobavi repugnare creaturam indeſtruibi tem,principiumpetis excogitandomultumimple xas fimiles creaturas. Nec indiſparitatemadduco, quod in hujufmodifigmentis tota indeſtruibilitas licet effentialis actuum illorum refundereturinli berum decretum &voluntatemDei : ſtatim enim inferres quod quælibet etiam alia creatura inde ſtruibilis à libera voluntate Dei producentishabi tura effet pro ſtatu exiftentiali indeſtruibilitatem fuam . Contra3. Si procedunt dictadeviſione beatifi ca;nonrepugnat creaturaindeſtruibilis in ſpecie: ergò neque indeterminato individuo. Probatur antecedensquia viſioilla eſthujufmodi:quiavidet decretum quod aliquod faltem individuum ejus demſpeciei cumillaexiſtat in æternum. Refp. di ftinguoantec.nonrepugnat creaturaeffentialiter indeſtruibilis in ſpecienego : noneffentialiter ſed exlibero decretoDeiconcedoantec.&negocon fequentiam : fecundum ſpeciem eſſe indeſtruibi lemcreaturameſt , quod liberè decernatprimò producere fingulis inſtantibus aliquodindividuum talis ſpeciei velconſervarejam productum : hoc autemnoneſt eſſe eſſentialiter indeftruibilem in ſpecie hujusmodi creaturam : quia exindenonfit prædicatuin ſpecificum talis creaturæ eſſe inde. ftruibilitatem ac proindè quidquid illius ſpeciei dabituraparte rei , ſeu quodlibet individuum & prima ſubſtantia (loquendoAriftotelice) depen debit omninò inprimoeſſe& confervari a libera voluntate Dei ſemper potente quidquid primò produxit non confervare: ſecus autem contin geret quoad creaturam eſſentialiter indeſtruibi. lem in individuo , quam in præſenti verſamus, quæque jure dici poteſt eſſentialiter indeſtruibi lis fecundùm ſpeciem nempè ratione prædicati ſui ſpecifici, ( De creaturaimmultiplicabili. duntenimrepugnarecorpusvel corporeum imul 711 . Per modum Appendicis. Repugnatpeccatum effentialiterincondonabile, tiplicabile in ſpecie , ſedcrede mihi ratio eſtutro bique par. Objicies 1. ReveletDeus Petro, egonolocon &actus virtutis effentialiter im Χ. 1 currere , feu comproducere niſi primum tuum premiabilis. Stafinxereilli iidem , qui viſionem , & re actum fidei quemabhoc temporeelicies &Petrus dicatcredo: hicactus eſt effentialiter unicus , quia velationemnum. 7. & 9. excogitarunt. Hy potheſes autem funt. Revelet DeusPetro effentialiter imago talis decreti infallibilis. Refp. diftinguo eft effentialiter immultiplicabilis poten ego nolo condonare tibi primum peccatum in tia fimultatis omitto: fimultate potentiæ nego: lo credulitatis quod ab hoc temporecommittes : & counius actus ſuntpoffibiles finite in infinitum fi Petrus audiens dicat non credo : hæcincredulitas miles omnino licèt non fint compoffibiles ut duo ſeudiſſenſus , quiaeſt effentialiter imago revela tionis prædictæ ,& hæc eſt eſſentialiterinfallibilis : ille , inquam , diffenfus eft peccatum effentialiter incondonabile : quodprobatur repugnare , quia contraOmnipotentemMifericordiamDeieftpos fibilitas peccati , de quo dicere poffitDeus : ego nonpoffumhocpeccatum condonare : &licèthæc impotentiafit ex ſuppoſitione, nontamenabſur ditatem tollit quianon eftex fuppofitione confe quenteipfam liberam actualem& formalem puni tionempeccati. contradictoria contingentiacompoffibilia nonfunt falvaomnipotentiaDei. Contra 1. Ampliatur OmnipotentiaDei ſi po nantur poffibiles duæ ſeries ſpecierum una multi plicabilis, alia immultiplicabilis in pluraindividua Refp. perhujusmodihumanam fupputationempo tius reftringiturOmnipotentiaDeinonpotens om ninò fimilem cuilibet creaturæ aliam producere: alia verò exparteinvocabulistantum eſt restrictio quotenimſpecies tu , totidem ego poffibiles ad individuorum ponis ,quod ſterilitatein ſapit non XI. Secundahypotheſiseft: revelet DEUS mitto; fedtunonnullasunigenitorum effentialiter fœcunditatem. Paulov. g. egonolo dare præmium tibi proprimo actu fidei quem facies : &Paulus ſtatimdicat cre do;hicactus eſteſſentialiter imago revelationisil lius effentialiterinfallibilis, adeóqueeſt effentialiter Impræmiabilis: repugnatautemcontrainfinitam,& Omnipotentem BeneficentiamDeiut dicerepos fit : egohunc actum cæteroquin bonum&merito riumnonpoffumpræmiare ex ſuppoſitionequi dem,fednonconſequenteipfam actualem&libe ramnonpræmiationem. Depoſſibilitate creatura effentialiter immulti plicabilis in fpecie ,feu effentia literunica. SO I. lent Logici iſta verſare arrepta occafione ex vocabulo ſpecies : attamen quomodoli betſe habeant logicæ regulæ & præciſiones perſtat quæſtio utrum OmnipotentiaDei cuicunq; creaturæ poffibili,aliam omnino fimilempoffitpro ducere,feu utrumfitpoffibilis creaturaelfentiali ter diſfimilis omnibus aliis , quod ipſum eſtutrum fit poffibilis fpecies immultiplicabilis. Quidquidde ſpecieprædicabili fubjicibili de individuo &c. di tum mihieſtin logica approbo & ratum habeo, nihilque ex ibi dictis huc corrivo præter neceſſa rium adtricas enodandas. Repugnat creatura effentialiterunica infpeciefua. Robatur : recta rationeappareteſſenonpoſſe P juxtaregulamAuguſtini, quodDeusdeſignatà qualibet creaturâdicat : ego non poffum ne quidem fimultate potentiæ huic creaturæ facere omninofimilem:perindehocrepugnatacſuperio ribus ſectionibus excuffæchimeræ &pariterdecla ratur. Porrò aduertes de ſpiritibus ac præfertim deAngelis quæftionem iſtam procedere , conce Contra 2. QuiaDeuseſteſſentialiter unicus eſt maximèperfectus:ergòcreatura effentialiter uni canon effet chimerica. Refp.nego conſequen tiam: per diffimilitudinem àDeo de Creaturis re etius philofophaberis , quemadmodum enim effe Omnipotentem , ita effe effentialiter diffimilem nicabile. omni poffibili eſt prædicatumDivinum incommu Contra 3. De facto Angeli ſunt omnes ſpecie differentes fic enim intelligitur illud: Stelladiffert àStellaincharitate: ergo&c.Refp.nullaeftcon ſequentia approbato etiam antecedente exautho ritate & congruentia , qua multis perfuafumeft ſpecies immultiplicatasde facto eſſeAngelos (qui busadderepoffem Solem, Lunam , Planetas&c.) nontameneffentialisimmultiplicabilitas indècon vincitur. III. Objicies 2. Quæcunqueſeparataſuntama teriaſunt unica inſpecieſua. Refp.ne.antec, nec mororæquivocationem. Contra 1. Principiumindividuationis eſtmate ria eaque,utdicicitur, figillata circumftantiis fuis. Refp. hic alludi ad ſeriem effectuum : daſtinguo principiumindividuationisincorporeæ nego: cor poreæ ſubdiftinguoeſtprincipium : hoc eft ipfum prædicatum,&ratioformaliscurunumindividuum nonfit aliudnego: hoceſtextrinfecumdifcernicu lum&connotatum, rationecujusperſpecies alie nasdifcernitur unum individuumab alio, conce do:recolediffert. 20. Logicæ. Contra2. Differrepræcisè numericè eſtdifferre materialiter : ergo immaterialia non itadifferunt. Refp. diftinguo materialiter hoc eft corporeè ,& permateriamprimam Ariftotelis nego : materiali terhoc eft difcriminequodinordine adſcientiam humanamperindecenfeturacfinoneffetconcedo: hujusmodienim ſenſumjam expofui differtat. 21. Logicæ antiqui effati,quoddifferentiaſpecifica fit àforma:numerica à materia. Negariquoq; pos ſetſuppoſitum illius verbi , differrenumerice,di ftingui enimnonestdifferre. 1 Con 712 Contra 3. Deus diftingui non poteſt ab alio tantum numericè, quia fummè eſt immaterialis : ergo ratio diſtinctionis numericæ eſt materialitas, ergo ſubſtantiæ fimpliciter immateriales tantùm I. numericè diftingui nonpoffunt. Refp. æquivoca tionem latere intermino illofummeimmaterialis: DiffertatioV. Theologiæ naturalis. H apudveteres enim deſignat ſummè perfectum & Depoffibilitate creaturecreantis. Oceſt quæproducat effectum omninò ex nihilofecundùm totam rationem entis id. entificatam cum illo : ficenim intelligi vo lo, quoddicitur produci ex nihilofui&nihilofub illimitatum derivatâ fignificationeàmateriaprima, quæ dici ſolet ens imperfectiffimum : undediftin jecti. Abſtraho autem inhacquæſtioneà ſyſtemate latinoPeripatetico, ut cum omnibusPhilofophis guoilludprimum confequens: eſtmaterialitas hoc eſt imperfe&io& diffimilitudocumDeo,concedo: exæquo hæccauſa agatur : nec quidquam pro defle volo aut obeſſe eductionem peripateticam hoc eft corporeitasutficloquar negoillameſſera formarumadquæftionemhancdefiniendam , qua tionem formalem. Contra 4. Quæ differunt informa velper for mamdifferunt perſpeciem&in ſpecie: ſedAngeli magnimomentieſt. 11. Solentdiftinguere creaturam creantem ut caufamprincipalem ,&eandem ut caufam inſtru ſunt formæ ſeparatæ&itavocantur:ergocumper mentalenveteridiſtinctione; feditaintelligenda, ſe ipfos differunt,differuntper ſpeciem&in fpe ut prima deſignet creaturam , quæ vim naturaliter cie. Refp. ne quæſo antiquorumvocibus abuta habeatcreandi: ſecundaverò creaturam , quæ fu mur,illis enim idem erat effentia,forma,ſpecies, pernaturaliter & miraculosè,utdici folet,elevetur adcreandum: hoc eftfaciendum idquodnaturali nontamen in eo fenfu quo logici & fummuliſtæ telligi nonpoteſt ſimemineris creaturasomnes es ter facere non poffet: aliter ſuperiordistinctio in ſpeciem ufurpant &formam. Itaque inprimisne ſe inſtrumenta Dei (differt. 9. phyſ. gen. fect. 1.) mericam effedifferentiam. gofuppofitum: fupponis enim diſtinctionem nu unde reſpectuDei nulla cauſa ſecundaeftprinci Contra 5. Figura fi abſtrahaturà materia differ reabalterâ figurâpoteſttantum ſpecie non nume ricè v. g. circulus præcisè confideratus diftingui tur quidemàquadrato: hoceſt ſpecifice,ſednifi addas aureus velferreus circulusa circulo nondi ſtinguitur : fimiliter albedo ſeparata à ſubjecto & materiadiffert quidem fpecie à rubedine, ſednu mericè niſi addas albedo lactea & faccharacea di ſtingvi non poteſt. Refp. hictriainvolvi: univer ſalizationem figuræ vel formæ : diſcernibilitatem ejusdem à cognoſcente per ſpecies alienas: &di ſtinctionem numericam ejusdem. Siſeparespri momodo perintellectumconfundis&univerſali zas : profectò tunc nondiftinguis nec diſcernis multitudinem, & distinctionem numericam figuræ circularis v. g. ſed nego ſuppoſitum nos dehoc puncto inpræfenti litigare. Sifecundo modo ſe pares;profectò humano mododifcerninonpote ritunaalbedov.g.abalia, quia naturaliteraccidens extraſubjectumeffenonpoteft:fedchriſtianomo dodicoitaetiam tepoſſediftinguerealbedinemfe paratam àfubjecto : patet inEuchariftia:nonne in illa difcernis albedinem Hoftiæ confecratæ ab albe dine mappæ Altaris ? Quantum veròadtertium modumres &entiaperinde diftingvuntur realiter &numericè interſe,velhomines cæcutiant ,easq; difcernere nonpoffint , velnon. Contrs6. Ideò corporeamaterialiadiftingvun tur & multiplicantur numericè quia neceffarium hoc eft ad confervationem ſpeciei cum fubinde corrumpantur individua : ſedimmaterialia funtin corruptibilia. Refp. fi pertendis afferre rationem univerſalem & formalem & adæquatam,negoma. palis. 111. Certum eſt Deum Omnipotentem poffe facere ut creatura faciat fupernaturaliter , quod naturaliter facere nonpoffet: hujusmodifuntmi racula quænon immediatèàfolo Deo,fedàcauſa creata fiunulproficifcuntur. Difficilè tamen decla ratur quo pacto caufæ creatæ quaſi ſuperaddatur miraculoſanova virtusad effectus hujusmodi mi raculofos & fupernaturales. At ſatis tolliturdif ficultas ex triplici capite : primò exinfinita Deivir tute : ſecundo exinfinita efficacia & plenitüdine Divinæ libertatis , quæ prout vult fuamOmnipo tentem Virtutem expedit proximè ad effectum, geritque munus applicationis , feu unionis inter Omnipotentiam ipſam Divinam & caufam crea taimadeffectum in communiproducendum : ter tio exmyſteriocollectionis exquo fit,utparscol lecta quatenustalis , potens evadat ad effectus & proprietates , quas nec inæadquatè feorfimpote rat: ficcreatura collecta cumDeiOmnipotentia& prædicta voluntatepotens evadit ad mirabiles ef fectus. Sunt qui ultra prædictam collectionem ut caufæ fecundædicantur elevatæ petantaccidens &qualitatem , quæ à Deo producta recipiatur & fubjectetur in ipfa cauſa ſecunda , & fit formula elevationis , unde cauſa denominatur elevata : quemadmodum à formâ albedinis pariesdenomi natur albus. IV. Suntquidem triaillanotatudigniſſima ad dificultatem hujusmodi complanandam :attamen diftinguere cautè debes id quod eft ,creaturam includi merè materialiter & otiosè in eâ colle&io hæc enim eft quia Dei Omnipotentia cuicunque effectuiſuopoteſt producere omninò fimilem. Contra7. Inindividuisdaturordo peraccidens: ergo illa tantùm funt ad confervandum ordinem perſe interſpecies. Refp. nego antec. intervenit perſe verus ordo&verarelatio,licetnonfitſeries fecunduin prius& pofterius , quod nihil refert ad hane rem.. neabeo,quodeſt nonotiosèſed energicè&cau fativè cum reliquis eam creaturam colle&ionem conftituere , quæ fit cauſa adæquatapotens effe &umfupernaturalem. Inprimacollectione ineptè dicereturcauſa ſecunda elevari ad effectum fuper naturalem, perinde ut ineptiffime diceretur colle &ionemexlapide& ex intellectu effe caufamad æquatam intellectionis : quid enim facit lapis vel collectus ad hunc effectum ? Quare fitantundem &nil amplius præftaret creatura collecta cum Dei 1 Sect.VI. Depoffibil. creaturecreantis. DeiOmnipotentia quoad effectus ſupernaturales: 713 vinumNumenreverentia ipſiquoqueDeoimpof rectè illadicinon poffetad ilos elevata : fedDeus folus caulaeſſettota & totalis: quod ſijuxta ſe cundamcollectionemres hæcexplicetur rectèdi cescaufam fecundam elevari , quia ut collecta, energiamfuam exerit; perinde acexerit anima& corpus in phyficam collectionem fimul ſumpta, dum virtute,&fœcunditatefua producuntautvi fionesaut auditiones autquid fimile: principaliter quidemanima,corpus infiernmentaliter. V. Enimverò unam collectionem abaliain re præſenti difcernere non ita pronum eſt: fermo enimeftdecauſa ſecunda naturaliter impotente effectusdequibus agitur , non minus quam natu raliter fitimpotens lapis ut coopereturcum intel lectu ut fimul intelligat: undeeo res videtur re vocari , utvelotiosèſempercauſa ſecundain eam colle&ionem includatur , ex qua profluiteffectus fupernaturalis: velnunquamotiosèinullamcolle Aionem inducatur ex qua prodeat ullushujus modi effectus: hoc eſtveladnulloseffcaus luper naturales vel ad quoslibet quamlibetcauſam ſe cundampoffe elevari. Nec refert advertere,& diftinguere caufam fecundam quæ naturaliter fit impotens&fupernaturaliterpotenspotentia quam vocantinchoatam : videlicetcapax fitutcum fu pernaturali extraordinario & miraculofoconcur fu&adjutorio Dei effectumaliquem ſupernatura Jem producat : quam capacitatem etiam dicunt potentiamobedientialem:nonrefert,inquam,hu. jusmodi interpretatio quæ meram includit peti tionemprincipii,ſi nil præterea addatur:undeenim noſtihuicv.g.determinatæ caufæ ſecundæ ineſſe potentiam illam obedientialem ad hunc effectum Jupernaturalem&nonadalium , & rurfus aliam cauſamſecundamexpertemomninòeſſeſimilispo tentiæobedientialis ? Neſcitur hocprofecto: exhac veroignorantia emerfit ſententiadepotentiaobe dientialicujuslibetad quodlibet, quam ſectioneſe quenti excutiam : enaſci etiam poteft opiniode poffibilitate creaturæcreantis,quodnefiat. Repugnatcreaturavelnaturalitervelfuper VI. P naturaliter potens creare. Robatur 1.concluf.veleſt evidens ex ter minisvelpermediumterminumdistinctum hujusmodirepugnantia:ergo&c.Probatur antec. primo nemohactenus Sapientum per to tamantiquitatismemoriam inventus eſt, qui hoc iplumtanquam certiffimum non pofuerit : diſtri buoautem Sapientes hujusmodi in duas claſſes ; prima fit omnium Philofophorum veterumethni corum , quiomnes adunum denegarunt etiam Deoipfipoteftatem creandi aut quidpiam omni noex nihilo efficiendi : fint pro omnibus Plato, Ariftoteles,Democritus,de quibusrecolediffer. 3. phyl.gen.initio:differ.3.phyſicometaphyf.fect. I & 1.deMundo: quibus altè impreſſumilludprinci piumerat : exmbilonihil,innihilumnilpoſſere verti. Etenimquamvis altiſſimadeDeo prædica rent , eumque infinite perfectam agnofcerent , omniumque poffibilium potentem ; attamen id quodeſt verè creare , cum eſſeobjectumomnino repugnanscenſerent,ſalva, utcredebant,ergaDi R.P. ProlomæiPhiloſophia, fibileeſſe ſtatuebant. Cum itaque quandoque le gitimèexfallo inferatur verum : conſequitur ex falfitate &errore veterum illorum,utomninòcau ſæſecundæ& finitæ impoffibile ſitcreare Proba tur hujusmodi conſequentia; inaliud refundinon poteſt occafio , qua ſedu&i funtacutiffimi & fa pientiſſimi viri , quam quod , ut cum Auguftino loquarhumanaadDeumtransferebant:videlicet exprava applicatione vel extenſione principii lu minenaturæ notiſſimi :nempenulli creaturæ ullo pactopoſſibile eſt creare. Quod ipfumin fimili buspluribus aliis antiquorum lapſibus fieruditio nemantiquitatisnonnegligis,liquidòdeprehendes: enimvero neque in mentemviris illis venire po tuiffet is error, niſi lumine naturæevidenti cis con Aitiſſet veritas aliqua non collecta per inductio nemautexperientiam:quidenim res hæcad ex perientiam ?Nulla porrò aliaeſſepotuit hujus modiveritas quamiſtaſuperatcaptum&intelli gentiamhumanamvirtuscreativa,&majorest quamquæpercipipoffit,exquoveriffimo affumpto prorfus illegitime inferebant : ergo eſt potentia chimerica: cuminferredebuiffent , ergo ea virtus eſtſolummodo infinita. VII. Adfecundamclaſſem Sapientum perti nentSS.Patres inphiloſophicisverſatiſſimi ,& fa cris literis&lumineDivinoinſtructiffimi, exqui bus nullus unquam fuit , qui cum iſta tractaret, aſſeverantiſſimè non dixeritimpoffibile eſſe crea turam creare : quemadmodum manifeſto depre hendes,modocavillis &fophifticis interpretatio nibustemperes , &bona fideeorum opera perle gas,utpetunt ipfi perlegi : peculiariterGregorius Nazianzenus 2. Orat.de Theologia: comperies, inquam,eos ſentire:primò evidentem effehancip ſamimpoſſibilitatem: ſecundòcos univerſaliſſime loquide creatura , necſeſereſtringere ad exiften tescreaturas de facto, autad naturaliterpotentes creare:ſedin latiffimisterminis ſtatutæ conclufio nis definiviſſe quideſſet ſentiendum. VIII. D. Auguftinus lib.9.de Geneſi adlite ramcap. 11. Angelumnonminusquamlibet rem crearenonpoffequamſeipfumexempli locoponit Angelum ,quodquæſone dubites ; utqueeviden tiffimum eftnon poſſe ſeipſumneque ſupernatu. ralitercreare ,ita necullam aliainrem. Lib. 3.de Trinit. cap.8.Nefas eftcrederefivebonosfivema LosAngelos ullarumrerumcreatores,fimilemlo cutionem adhibet cum dicit : nefas eft credere Deummentiripoffe: hincdifcenequemiraculosè contingerepoſſe alterutrumnefas. Cyrillus Alexan. contra Julianum : Inaceffa naturafuntea, quaproptereàfuntfolius&om niumfummaſubſtantia, (nempe Dei)quorum anum effedicimus efficaciter operari ut Creato rem. Unde quemadmodum de cæterisattributis Dei de potentia creativaloquitur: ut ergo neque miraculosècreaturaomnipotensautneceffarioexi ſtens,ita neque potenscreareeffepoteft : ex citatis porrofententiisconjecta decæteris. , IX. Probatur2. concluf. fimulque exponitur quid fibi voluerint ſcholafticiDoctores veteres& præcipuè S.Thomascumdiceret: actionem crea tivamterminariadensutens:terminari adra tionementis: perillamdariprimòeffereiquafit Xxxx inter 1 714 DiffertatioV. Theologia naturalis intereſſe &non eſſe intercederediftantiam in finitam,quevirtutecreativa vincenda eft. Si phraſes per temporaillorumDoctorum ufurpatas nonconfundiscumlocutionibusævinoſtri,adver tes id ipſum ſcholafticos ſentire acSanctosPatres, &exparte veteresPhilofophos : adeoque primo perilludensut ensnoneffeintelligendumensuni verſalizatum, ſeù ensutfic: neque fecundo perid quodeſtdareprimo efferezquafit,deſignari quod ulla ratione in antecedenti inſtantinon fuerit illa res: neque tertioperdiftantiam infinitamintereſſe &noneffe fignificari infinitum aliquodcategore maticum longitudinis aut intervalli aut quid ine ptius. At perprimumillum terminumintelligitur idquod eft crearejuxtanu. 1. itemperſecundum terminum id ipfum deſignatur:nimirumquodſe ſtentialiter , & fit exiftens. (etenimexdiffert. 3. &4. phyfico-metaphyficaAntichriſtus non exi ſtens&exiftens eſt idem&ipfiffimumomninoſe cundumrectum)itautfuperetur improportio illa infinita &illaeadem ſecundum rectum evadat د proportio, æqualitas , &identitas. Si ritè intelli. gaturpræfens ratio , ejusque termini , evincitur apertiffimè concluſiononfolum ex præciſa parita te, ſed ex manifeſta identitate rationis : perceptis enimterminis hiſcenihileffe,&effe,æque infinita virtus petiturut quod nihileſt ſit aliquid,quam ut infinitapoffibiliapoffint effe. XI. Objicies ſtatin: hincprobaturDeo quo queimpoffibile effe creare, utpoffibile eſt equum redderehominemſecundumeffentiam. Refpon deohocin trivio te morabaræquivocantem ratio cundumtotamrationem entis idquodnon exiſte bat necfruebatur hoc bono quod omnes intelli gunt cum dicunt: egoexifto; determinetur ut ſe cundum totam illam rationem identificatam cum illo omnino exiftat, & fruatur cobono , quo im mediatè antea nulla omnino ratione& fecundum nullam formalitatem entis fruebatur. Per tertium verodicendi modum fignificabant viri docti tan tam improportionem& alogiam ineſſe interexi ſtens&nonexiſtensſeu nihilexiſtentialiter:quan taineſt inter homines &equos : hocestquemad modum addendo finitos in infinitum equosnun quam affequeris aut adæquabis perfectionemho minisvelunius,exſect. 3. ita addendo finite inin finitum nihil fupra nihil: non exiſtere ſupra non exiftere : videlicetſi concipias finitas in infinitum formalitates vel entitatesnonexiftere,ſeu inſtatu negativo exiftentiali: nunquam iisadæquabiturhoc quodeft,exiſtere: vel ſit exiſtere fecundummini mum gradum perfectionis aut entis ſubſtantive fumpti: itauthocvel minimumexiſtereſemper fit perfectius & eligibilius , quam finitum ininfini tumnon exiſtere : quamvis cæteroquin objectum nonexiſtens fecundum ſtatumeffentialem fitquid perfe&iffimum v. g. fintAngeli non exiſtentes, Mundi, rerum Univerſitates &c. comparati cum muſcaexiftente. Hæcnimirum veraintelligentia eſt antiqui effati, qua poſita aſſumo inprimisevi denseſſeDeuminfinitèpotentem crearepoffe : in de ficarguo. X. Evidens eftquodperinde infinitadiſtantia &exceffus( nonquæro decomparatione exceſſus hujus majoris aut minoris) interceditinterhomi nem&equum: utinterexiftens&nonexiſtens: ſeù internihilum omninoexiſtentialiter : ergoid quodeſt determinare, utnihilum illud fit aliquid, &nonexiftens ſecundum rectum fiatexiſtensvel eſt impoffibile, veltantum poffibileeft infinitæ vir tuti& omnipotenti. Probatur conſequentia: eſt evidens quod eft omnino impoffibile id quod eſt determinare ut equus ſecundumeffentiam& con ceptum fuum in recto fiat homoſecundumeffen tiam item fuam : ita ut fupereturdiftantia& im proportio illa infinita , ipſaque evadat æqualitas vel identitas: ergoperinde incaſu noſtrofiomni nònoneft impoffibile; eſttamen actus folius Om nipotentiæ , hoc est potentiæ , qua major eſſe aut ne nonſatisperceptæ exiſtentiæ contingentisre rum: recolediffert. citatam3. indehabebiseſſen tiam reinonexiftentis eandem pro ſtatu effentiali efle ac effentiam exiſtentis : denominatur autem exiftens ratione obliqui & connotati , quod per meeſt ſtatusexiſtentialis : ſecundum alios eritra tione obliqui quod fit velmodulus vel accidens, quodhicnoncontroverto:utrâqueenim inſenten tiaexiſtentia exercita contingens, eftprimus mo dus&prima modificatio eſſentiæ rerum. Itaque Deus Omnipotentiâ fuâ eſſentias rerum mutare nonpoteft; ſed modificare poteſt : endiſparitas: poffibile Deo eftdenonexiftente facereexiſtens, quia hoc eft mutare modum & ftatum eſſentiis: hoc autem tamen ipſum omninoeſt impoffibile creaturæ , quia quantum ad improportionem& diſtantiam infinitam tamdiſtat effeànon effeexi ſtentialiter, quam homoabequo. XII. Contra 1. Sinon obſtanteparitate allata, infinita virtus Dei ſe ſola ſuperare poteſt prædi tamdiftantiam,& improportionem, idem pote riteadem virtus Dei in confortiocaufæ fecunda vel naturaliter potentis creare (cum auxilioDei profecto,) vel faltemcapacis ut fupernaturaliter elevetur ad hocipfum per adjutorium abundan tius. Refp. negoantecedens exrationeconclufio nis: etenim ſi de cauſa ſecundanaturalitercreati vaagis,decaufanaturaliterchimerica convinceris agere: ſidecauſaſecundacapaciutfupernaturali ter fit creativa , mutatis verbis loqueris decapaci utſupernaturaliter fitchimera: quia eoipſopete ret virtutem infinitam categorematicè : videlicet exdictis quanecmajoreffenecfingi poffit , nem peDivinam: probaturhocipſum, quia hujusmodi terminusfeaſpecificativumn:exnihilodeterminare utsit aliquid effectus , eſtterminus&ſpecificati vumquomajusneceffe,nec fingipoteſt:adeoque eſt proprium quarto modo ſpecificativumOmni potentiæDei: perindeatque hicterminus: omnia poffibiliasimultatepotentiahujusmodieſtut adæ. quatum& proprium quarto modo fit ſpecificati vum ejusdem Omnipotentiæ incommunicabile creatura: quod ipfum conftat ex lumine naturæ omnibus Sapientibus per omnem ætatem allapſo usqueadſeculum vertens exdictis à num. 6. Nec quidquam refert concurſus immediatus Dei qui , requirereturcausâſecundâ creante:inde enim tan fingi nequit idquod eſt determinare ut objectum quodnihileſt exiftentialiter , idem ipſum ſecun dum idem rectum &conceptum fiat aliquidexi tum deducitur aperta contradictiout in ſimilibus contingit : quæjuxtaunamconfiderationempro bantur identificare fibi aliquod prædicatum , & a juxta 1. Sect.VI. Depoſſibil, juxta aliam identificare contradictorium illius: quodinrenoftraeffet&noneffet creatura,effet creatura creantis. quantum adactionem creativam minimælicèt re &noneffetDeuscaufaillafecundacreativa. De nique ficuti nonpoteſtDeus Omnipotens effen tias rerum mutare, ita nequecreaturamcreativam creare:utrobique enimcontradictoriaidentifican daeffent,&incaſunoſtromultò craffiora , cum multò magis diſtentcaufa creativa nempèDeus &cauſa ſecundaAngelus v. g. quam homo & equus. Objicies2. Poteft corpus generarenatu raliter: ergo ſpiritus v.g.Angelus faltemfupernatu ralitercreare poteft. Refp.nego confequentiamy, quæ fi valeretquidquamAngelidefactoeſſentCre atoresutignis ignemgenerat:defactoautemnul lamcreaturam creare tùmde fide eftapud Theo cula. Porrò diftingues eſſeperfe&ius terminati ve, rationeobjecti,&,entitative,modaliter rationefui. Primumconpetitviſioni beatificæſed noneſtadrem,fecundumveròcreationi. Contra ult. Nulla eſt reſiſtentia ex parte nihili, cumrescreatur:ergò communicaripoteft creatu ræàfortiori virtus creativa, cùmillicompetatvir tusgenerativa cuiplurareſiſtunt. Reſp.pravahæc regula tua eſt de reſiſtentia,& ad fummum valet, in alterationibus materialibus aut fi quid fimiles cæterum nonpugnis aut calcibus caufæagunt,ſed determinandout idquodnonfruebatureo bono, quodeft exiſtere;nuncprimumillo fruatur: fed hocipfumdeterminare virtutempetit quâmajor eſſenullapoffit.... logos,tùmànemineneperfurorempropugnatum fiad fummumdemas Saracenum Avicennam cum Contribulibus fuis. HU Contra 1. Melioris conditionis eſſet&virtutis corpusquamſpiritus , quia illud producerepoteft: fibifimile, hocnonpoteft. Refp.negando,immo Ι. fpiritus effetchimeraſipoſſetſibi fimilecreare. Contra 2. Fœcunditas eltperfectio fimpliciter fimplex:convenitcorpori:ergòàfortioriſpiritui, Refp.nego confequentiam : perfe&io fimpliciter fumplex præfcindibilisacreatura imperfectiore re periri quidem debet inDeo,fed non increatura omni perfectiore, quæ perfectiordiciturquiacom paratur hinc& inde realitas,nonpræcisèunaaut alteraformalitas: quod fi illo pacto comparesde prehendes perfc&iorem eſſe ſterilitatem ſpiritua lemrealiterſumptam quamfœcunditatem corpo ream. Cæterum curcorporibus competatvirtus produ&iva& generativa ratio eft , quia corpora Tublunaria, faltemquægenerativa feruntur,cor ruptibilia funt , atqueadeoutconferventurſecun dumſpeciem ,virtutemhabent generativam fini Lümindividuorum. Contra3. Modusoperandiſequiturmodumes fendi,fedAngelus v. g. habet modum eflendiin dependentemàmateria: ergò modusejusoperan dihujufmodieffepoteft,videlicetcreativus. Refp. axioma illud nit aliud certum & utile ſignificat quam, quod caufaquæcunque operatur,debeate xiftere: fi modificaturpermodumoperandi,vide licetperactionem , modificariquoquedebet per modumexiſtendi Deniquequomodocunq;intel ligasadremnoneft:inde enimprobareturnatura literquoqueAngelumcreare. Contra4. Virtuscreativanoneſtvirtusinfinita, quiatantadebet eſſevirtus caufæquantaeftperfe tioin effectu creato , v.g.mufca. Refp.negohu jusmodi caufalem attendenduseſtnon folumter 1 minusproductus, fedmodus quoque producendi ad fupputandam virtutemrequifitamincauſacrea tiva: indè hæc probatur infinita ex ratione con clufionis. Contra 5. Poteſtſpiritus ſen ſubſtantia intelle Aiva producere&elicerevifionembeatificam: er gò etiamactionemcreativamv.g. muſcæ,quiailla De poffibilitate potentia obedientialisad quodlibet. jusmodi potentiam feu capacitatem in fingulis creaturis ineſſe meditantur, cam que dividunt in activam & paffivam ,& deutraquetricantur utriusque terminiobſcuritate nixi : quare ad hocipfumextricandum opus eſt ut fanè & probe intelligas , quantum humanitus faseft potentiamtùm activam tùm paffivam , feu caufam efficientem & materialem ſaltem inadæ quatam:Inadæquatamdico: namadeamvelutige: nus revocatur potentia obedientialis , nec aliter, intelligi poteſt : vocant utique potentiam inchoa tam&reſpuuntdicere inadæquatam; atcertum eſt quodpotentia illaeſtvera pars fœcunditatis& virtutis activæ , vel paffivæ ad effectum : quan quam hujusmodi parti naturaliter non fitdebita alterapars autalteracaufa inadæquata, ut cumea conſtituattotalem unam cauſam: fedcauſa quæil lam ſupernaturaliter inadæquatam compleat fit ipſametCauſa prima,quæ vocari nondebetcaufa inadæquata (ex differt. 10, phyſic. gen. ſect. 5.) fed adæquans& complens idquepræter &fupra legesnaturæ. II. Itaquejuxta dictafect. antecedentiànum.3.. potiffimumde collectioneotiofa,intelliginonpo teſt potentia activa efficiens inadæquata licèt& inchoata, nifi intelligatur cum vera fæcunditate, &virtute energica exerenda quidem per actio nemcommuneminconfortioCauſæ primæ adæ quantis&quaficomplentis;itautin eoconfortio potentiailla inchoata virtutem fuameodempacto prorfus exerat,ac exeritv.g. ignis,dum incon fortiocaufæ primæ naturaliterconcurrentispro ducitnovumignem: atque adeò ſidaturpotentia hujusmodiadquodlibetin muſcav. g. hæc muſca producat Arbores, Stellas, Cœlum,Angelos , in tellectiones, volitiones&c. finite ininfinitum ea demproprietatefermonis,qua dicitur ignisignem producere. : Potentiaveròpaſſiva fic intelligenda , ut longèperfectior eft. Refp. diſparitas petenda exrationeconcluſionis conftat videre Deum& effeBeatum noneſſe ſecundumrectum perfectio neminfinitam categorematicè,quiadefactocon ſtat communicari creaturæ , oppofitumverò patet fubje&um fitverinominis,quod cum formacon ficiatphyſicum compofitum &totum,quod liben terappellaremunumperſe: nifimallentterminum illumintelligeredeſolocompoſitoſubſtantiali :vo caut libet. Profectòinſententiaperipatetica cer tiffimumeſtjuxta dicta de cauſa materiali & for Xxxx 2 1 1 1 1 1 mali 716 maliingenerediſſert. 2.phyſ.gen.compoſitumex Differtatio V. Theologia naturalis. conditiones&formasinconfiderationephyſica& ſubjeto&formanoneffemeramcompenetratio nemduarumentitatum: nonenimhocfatiseſtut potentiapaffivaperformam actuetur,ſedreſultare debet totum , quod principium fitproprietatum metaphyficâ, &ficarguo. Numerusquilibetter narius v. g. neque ſupernaturaliter elevari potefl ad omnes proprietates juxtaconfiderationem . arithmeticamcujuslibetnumeri: quiautremintel carum,quarum feorfumnec inadæquateprincipi umeratforma,autſubjectum: hicenim primus& verus conceptuseſt,ſeuideacompofitiperipatetici exactu,&potentia. Undeſidaturpotentiapaſſi va&fubjectiva ad quamlibet formam ; quemad modumexpariete&albedine;excorpore&ani ma:exintellectu & intelle&ione fiuntcompofita &concretajuxta prædictamexplicationem, ita exAngelov.g.utſubjectodebet fieripoſſehujus modicompofitumcumanima,cumalbedine,cum calore, cum finitis in infinitum hoc eſt-cum om nibus poſſibilibus formis. Repugnatpotentiapertenſaobedientialisvela Etivavelpaffivaullius creatura adquodlibet; idquerationedefumptatumexparteDeicum IV.-expartecreatura... P " Robatur conclufio 1. ratione ex parte Dei:impoffibile eſt utrelatèad ullampu ramcreaturam verumeffepoffitquodve riffimèdeſolo verboDivino prædicatur,&veluti: ipfius characteriſtica feu proprium attributum in ſacris literisproponitur, videlicet enunciatiohu jusmodi Omniaperipfumfactafunt &fine ipfo factumeftnihil(Joan. 1. ) ergo &c. probatur an tacedens cùmjuxtaD. Auguftinumconftantiffimè ſtatuendum fit eſſeimpoffibile,quidquid recta ra tionecogitaseffe non poffe utpote Deum dede cens; hujusmodieſtcafuspropofitus : etenimar gumentum legitimum Divinitatis ficconftruitur: omnia ab ipfo &peripſum facta funt immediate: ergoDeus est: eſſetautemillegitimum niſivera fit ſtatuta conclufio; necquidquam refert quodad das, &diftinguas ingenere caufæ inſtrumentalis, quodqueut perinftrumentumDei,perhujusmodi creaturam omnia factaeſſe dicerentur; inde enim nitahudproficitur quam ut amplius appareat chi merica contradictio : videlicet effetinftrumentum &noneffet,quiainſtrumentumadomniachimeri cumeft. .: V. Probaturconclufioexfecundâratione: fi creatura ulla elevabilis eſſet ad quodlibet fubje&i vècomponendumvel efficiendumeffentiæ rerum mutarentur, faltem eſſentia hujusmodi creaturæ: hocimpoffibile : ergo &c. Probaturmajor: licèt nonusqueadeòclare hoc ipſum humano intelle Quiappareatob inacceſſam ſemperhumanointel-, lequinotionemcaufæ efficientis , & multòmagis caufæ paffivæ materialis; attamen ad hoc ipfum declarandum poftulo virtutem productivameffe Auumeffeperinde ac proprietatemquandames ſentiæ rei, quæ diciturcauſa : formalitas enim illa quamvocas virtutem productivam caloris & lu cis ,eſt proprietas ignis ut hominis proprietas eſt rifibilitas & fimilia : fic etiam virtus productiva omniumpoffibilium eft attributumDei, ſeu pro prietas , quæ diciturOmnipotentia. Hocdatoad inductionem componendam affumo numeros in confiderationearithmeticâ, figuras ingeometrica, ligenti indubitatum eſtmutaretureffentia numeri ternarii , ſi evaderetv. g. radixquadrata numeri 25.&c. Idipſumdicodequalibet figura , circulo v.g. inelevabili etiam ſupernaturaliter ad omnes proprietates in confiderationegeometrica cujusli bet figuræ propter id ipfum: pariter conditio quælibet v. g. approximatio localis nequit fu pernaturaliter elevari ad proprietates cujuslibet conditionis , alioquin ejuseffentiamutaretur: i v.g.evaderetapproximiatio temporalis, autfimi lis alia conditio ex finitis in infinitum ,quæjuxta rectam Philofophiam quoaddiverfos effectus affi gnari poffunt: hocautemtamclarum &apertum eſt , quam quod feffiov.g. elevarinonpoteftutfit imago viſualis objecti: niſi eſſentiafeffionis mute turin effentiam viſionis. Pari ratione fi forma quælibet v. g. albedo elevaretur ad proprietates. omnis formæ , ut nempèeſſetcauſaformalis cu juslibet effectus formalis poſſibilis& afficeret fub jectum eâdem omninò affectione ,quâ illud affi citfonus,intellectio, aut quid fimile;jam mutare tur effentia albedinis :ergo fimiliter incafunoftro.. Profecto ſi ſerio rem animadvertas quemadmo dumin fupradictis , hicquoque chimeras licèt te nebricofioresdeprehendes:nequeenimnifiluden dereponerepotes, quodin caſu noftroadfitvir tus inchoata & obedientialis : curenim idipfum 1. nondicas deillisquoque? VI. Probatur iterumcontra illos qui dieunt in genere tantùmcaufæ inſtrumentalis quodlibet elevari poſſe ad quodlibet: quod profectodecau ſapaffiva& materiali inintelligibileeft :quæ enim critcauſa paſſiva principalisin caſuhujus elevabi litatis? nemoenim dicet Deum ipfum hujufmodi! caufam futurum. Sedquantum ad caufam effi cientem: hocinſtrumentumperindeeſt chimeri cumaccreatura perfectiffima: ergo&c. Probatur antecedens :effet inſtrumentum ad omniapoffibi lia,&æquivaleretomnibus inſtrumentis poffibili bus:ergo effet inſtrumentum quo necmajuseffe nec fingipoffet: g. contineretomnes perfectiones inſtrumentales: hoceftinfinitas perfectionesinge nereimperfecto:ergoidentificaret fibi incompos fibiliaut de creaturaperfe&ifſima dixi. VII. Objicies 1. Noneſt evidens repugnan tia : ergò eſt poffibilequodlibetelevariadquodli bet. Refp. nego ſuppoſitum abfurdum antece dentis: nempèquodignorantia prævaleat proba bilitatiex notatisdiſſert. 10. phyſic, fect. 1.dedu plicicauſatotali: venditariſolent prodemonſtra tionibus in aliis materiis probationes ſimilesdatz ànum.5. quodquidemnoncontendo, fedaffirme probationes conclufionum cæterarum in Logica Phyſica& Metaphyſica ducto initio à materiapri ma&univerfalibus majoris momenti noneffe,& plerasqueminoris. VIII. Contra 1. Nondebet limitari potentia Dei illimitata ubi incertum eſt : hoc eſt tantum probabile eſt aliquid impoffibile effe,fedabſolutè dicendumeſt eſſe poſſibile. Refp.negoſuppoſi tum: quodOmnipotentiaDei limitetur ſtatuende 1 : quid Seft.VII. Depoten. obedienti. adquodlibet. quidquam effeimpoffibilecum exdiffert.4. fect.1. num.3.perindeOmnipotentiaDivina fit illimita 717 tur ad creandum : (quod concedunt repugnare ta&infinita ,quia nullaimpoſſibiliapoteft,&om niapoffibilia poteſt: adverbaillafatis aſtutadein certitudine dico , cum tantundem eftcertum & perinde probatur aliquid effe impoffibile atque in aliis materiis etiam theologicis & moralibuspro batur & tanquam certum concluditur objectum aliquod, tunc ſtatui poteft&debet illudeffeim poflibile, vel omnino tacendumeftdeimpoſſibi litatibus & poffibilitatibus hujusmodi : quod li bentiffimè facerem ſi permitterent illarum nimis curiofi ſcrutatores. : IX. Contra2. PoteſtDeus quodlibet elevare adaliquid:hoc enimteſtatur Auguftinus lib. 1.de Gen.adliteramcap.25.hisverbis:Superhuncau. temcurfummotumquererumnaturalempotestas Creatorishabet apudſepoſſedebis omnibusfacere, aliudquamcorùquaſiſeminalesrationeshabent: ergo poteft etiamDeusquodlibetelevareadquod libet. Refp conclufiodetortanimiseſtexparticulari, aduniverfale:nonitaAuguftinus propter diſpari tatem quæproſtatin conclufionisprobatione. X. Contra 3. Intelle&us humanus poteſtele variadcognitiones fupernaturales,viſionem bea tificam &c. ita voluntas ad amores, fupernatura etiamqui contradicuntpræfenticonclufioni:)cor pushumanumadindiviſibilitatem;utanimaratio nalis & fpiritus ad diviſibilitatem , & proximam ſenſibilitatem : utitemmateriaprimaadcorrupti bilitatem & adperfiftentiamfineunionecumfor ma. Similiter modiapudauthores fuosut ſepara ti perſtent à re modificata : oculus corporeus,ut videatintuitive Deum : quodpoftuloeſſemanife ſtè impoſſibile ; utquoqueeſt ,reliquos fenfus elevariadſentiendum,palpandum&c. immediatè ſpiritumvelDeum. Addelapidem&fimiliamixta corporea ad videndum,vel cognofcendum , & ſexcentaaliaquævel ex majorum authoritate ju bentur velapertaratione convincuntur fateriim poſſibilia ipſi etiam elevatorescujuslibet ad quod libet : qui propterea pronunciareita confuevere, quodlibet ad quodlibet elevabile eſt niſi alicujus adaliquid ſpecialisapparcat repugnantia, Quz cumitafintaccede huc &reſponde quoconfcien tia&fiducia exprimis illisexempliselevabilitatis adaliquid inferre poſſiselevabilitatem ad quodli bet: cumexfecundisaliis exemplisinel vabilita tis ad aliquid , videasperditiffimum eſſe interre inelevabilitatem adquidquam? Contra 4. Exprobationenum. 5.pofita les: ergo nonest majorratio cur nonpoffitele-, vari ad quodlibetaliud. Refp.nego confequen tiam quam ni fallor munire velles inductiuncula: quadam,quæ tamennulliusmomenti eſt , ſicom pereturcum inductionepoſita num. 5. enumera, quæſo te, quidquid noſti depotentia obedientiali, certarum creaturarum ad aliquos effectus :& qui demprimòhumanus intellectus elevari poteſt ad A od أو L ori cognitionesquasdamfublimes& mirabiles , cujus modi funtactus fidei inhacvita mortali ,&cogni tiones quædamfine ſpeciebus à (enfibus acceptis quandoque virisfanctis inhac vita conceſſæ: qua lefquedemum funt inimmortalivitabeatificæ vi fiones. Secundo voluntasitemhumanaadvoli tiones elevari poteſt itidem ſupernaturales , nem peamoremDeiſuperomnia,fpem inDeofuper omniain hac vita ,&amores beatificos inaltera. Tertio corpus humanum item elevari poteſt ad perfiftentiamincorruptibilem , ad immortalitatem,, penetrationem ,replicationem. Præterea quartò Sole.g. ad ceſſandum miraculosè à motu fuo: ignis ad noncalefaciendum , immo adrefrigeran dum utBabilonecontigit : itemque ipfe ignis ad cruciandos torquendosque ſpiritus apud inferos, quodmoxexponamquomodocontingat: omnia itaque hujusmodi refundi poffunt in potentiam obedientialem creaturæ adaliquos effectus , quos naturaliternon poteſt. Atſi attentecuncta hæc& fimilia expendas , deprehendesprofectovirtutem inchoatam& inadæquatamin ſſecreaturis illis ad effectus hujusmodi : & palam fiet proportio & aptitudo ferè tanta ad illos : quanta ineſt animæ rationali ad digerendum, tangendum , & fimiles effectus corporeos hominis totius. Cæterum ut apertiffimè diſpicias chimericameſſe virtutem in choatam cujuslibet ad quodlibet , attenderenon debes duntaxat adprædica ; fed unoeodemque obtutu ſequentia quoque confideranda funt : cla riffimè enim ſe prodit multis inrebus repugnan tia,utadaliquaeleventur; v. g. ut creatura cleve confequitur, ut adnihil poffit elevari quidquam: quiav. . quaternarius adnullas proprietatesalte rius numeri poteſt ſupernaturaliter elevari , nec forma adeffectum formalemulliusaltertusforma: ergo &c. Refp. in primis admultas proprietates aliorumnumerorum,&figurarum , quænimirum proprietates confiftunt in extenfione , potestele vari perreplicationem , & penetrationemfigura certa v.g. utfpatiumoccupet diverlæ figuræ: & certus numerus utinſeriemdiſponaturcongruen tem ſeriei diverſi numeri : quantum verò adalias proprietates quæ pofitæ funtinmultitudine, utiqs non poterit dari elevabilitas ; nam replicationon eſt multiplicatio. Similiter conditio approxima tionis, v.g. elevaripoteft utperindèfitac remo tioimpedimenti; cùm ſupernaturalitercauſa etiam impeditaagere poffit:cùm itemad videndum obje aum requiratur conditio debitæ diftantiæ , ad hujusmodi munuselevari poterit conditioomni modæ approximationis , ut nempeoculusvideat objectum immediatè appofitum ipſi oculo : fic quoque conditio medii diaphani & tranſparentis requifiti ad videndum ſupernaturaliter fuppleri poterit permediumquoqueopacum : codemdif curſu fitut forma,v g. lucis elevari poffit ut red dat ſubjectum verè illuminatum etiamfi omninò fitdiaphanum : ac ſimili pacto calorut fubje&o inhærcat, neccalidumefficiat , perinde ut lux in aere omninodiaphano defacto inhæretnecreddit illuminatum. Exhis omnibus vides nonprobare nimis , fed quantum fatis eftargumentum poſi tumnum.5. Adde prætereaexillo concludi præ cisè, quodcauſa quælibet afficiens elevari nonpof fit ad omne& quodlibetfine chimerica mutatio neeffentiæ fuæ: aliunde veronovimus tutopoſſe adaliqua elevari : quemadmodum&novimusad aliqua alia elevari nonpoffe rem quamlibet crea tam : undecùm hinc & indeæquilibrataperſtet poſſibilitas &impoffibilitas ;perfiftitin tutoveritas conclufionis. Contra . Sateſt generalis quædampro portioprohujusmodi potentia inchoata, hoc eft quodreselevabilis fit fimpliciter adiva,fit fimpli citerens: ergo generaliter quodlibet adquodlibet eſtelevabile niſi ſpecialiter repugnet. Refp. nean tecedens , alioquinquæ ipfefateris eſſe impoffibi lia,poffibilia effent: hoc eftadilla etiam ad quæ ſpecialiter inelevabile eft etiam perte ens aliquod naturale; cùm eo ipfo fit ens,&fitactivum, effet fimul quoqueelevabile : fic quoqueforma quæli betpoffetadquemlibet effectum formalem eleva ri,quia in qualibet forma reperiturproportioen tisutfic&caufæformalis utfic. Contra 6. Nifi affignetur ſpecialisrepugnantia fufficit prædi&a generalis proportio. Refp. ne gando:nifi enimaffigneturſpecialis proportio in promptu eftgeneralis repugnantia ex probatione conclufionis:utra autemvinceredebeat, cumutra que fit generalis ; primodubitaripoteſt : mox fa cilè definiri:cum tea illa generalis proportiocum fpeciali quoque repugnantia identificata confiftat: ni ipfius animæcumcorpore, utDæmones&ani maslicètinunitascorpori fimiliter afficiat, ut affi ceretfieflent corpori conjunctæ hujusmodi au tem modus à viris doctiffimis & antiquis dicitur alligatio: abAuguftino nominaturmirus&verus &nilprætereà,ubiait: torquenturDamones miris &verismodis. Quantumadfecundumquodaffe rebaturdico; Sacramenta apud Theologosplüri mosdeillisdifputantes caufare moraliter gratiam fanclificantem: nonveròphyſicâefficientia, exea potiffimum ratione,quia funt entia moralia , & fignapractica àChrifto Domino inftituta ad figni ficandam practice gratiam ipſam ſanctificantem adeoquecum illaponuntur àminiftrofacrainenti, Omnipotentia Deiphyficè& immediatèproducit gratiam inanima baptizati vel recipientis aliud Sacramentum: juxtadicta de caufa moralidiffer tationefecundaphyſicægeneralis. XIV. Objicies3. moralia quædam& meta phorica vocabula. Deus eft infinitus Artifex: fecus verò illa repugnantia cum idonea propor tione. Contra7. Caufa fecunda cùmelevaretur, com municaret effectui præcisè formalitatem entis, dum interimDeus alias formalitates effectus con currendo produceret : hoc pofito ſtat bene ad quodlibet caufam fecundam elevari poffe, cùm formalitas entis in quolibet fit omnino eadem. Refp. de illis etiam in quibus ſpecialem profiteris repugnantiam hocipfum dici poffe:fruftratamen utrobique: etenim chimera multiplex inter hujus modi formalitates involuitur:licet enim formali zes;non tamen caufæ cum producunt: licetitem caufæ fint inadæquatæ , nihilominus totum effe aum producunt quamvisnonſole :unde cum totodebenthabere proportionem: præterea for malitates reliquasomnes,quas fingis communican-1 das àfoloDeo, formaliffimè effe ens ftatutum eft differt.3. ſect. deAnalogia : undè cùm perme re pugnetduplex caufalitas totalis in actufecundo; corruit tota hæcmachina formalitatum: totaliter enim formalitatem entis in actu fecundo folus Deus,fimulque caufafecundacommunicaret. Objicies 2. Ignis corporeuselevatur ad torquendum dæmones apud inferos:aqua baptif mi& verba materiáliaelevantur ad producendain qualitatem ſpiritualem ,& fupernaturalem ,quæ eſtgratia fanctificans : atqui ad hos effectuspræ ter generalem illam proportionem entis & activi tatis , aliam peculiarem non habent illæ caufæ : ergo fatis illa eſt , nec folum quoad eos effectus, ſedquoslibetalios. Reſp, explicofatisclarè quod primolocoadductumeft:ignisapud inferos per inde torquet animas feparatas & Dæmones , ut torqueretanimamunitamcorpori,quod de facto comburatur : certumquidem eft animas &fpiri tus uti corpora non comburi , licethomototus comburatur : certum quoque eft ægritudinem quandam& moleftiamacerbiffimam animam uni tam percipere in actualifui corporis combuftione, quæ moleſtia atque dolor longè differtà moleftia & dolore,quem percipit eadem anima cum cor pus ejus v. g. fubmergitur aut laqueo præfoca tur. Itaquemiraculose elevatur ignis per modifi cationemidoneam reſpondentemanalogicè unio 2 ergo &c. Probatur confequentia fi quodlibet üt inſtrumentum nequiret elevari ad quodlibet ; ra tio effe poteft quia quodlibet eſt inſtrumentum ineptumadquodlibet: fedhocnon obitatinfinito Artifici:etenimquo perfectior eſt artifexeopoteft vel ineptiori inftrumento utiad artificiofiffima ef fingenda. Refp. dift.illudineptuminftrumentum: efientialiter ineptum actuali & non ſola radicali 4 ineptitudine concedo: effet inftrumentuminep. tum non effentialiter actuali ineptitudine nego. Infinite potensArtifex&fcienspoteſt ſe ſolofine inftrumento ullo quidquid poteft quilibet alter cumquolibetinftrumento &prætereainfinita: at non poteft titi inftrumento effentialiter inepto: hoceltnoninftrumentoutinftrumento: quianon poteſt mutare effentias rerum, ut evadat inftru inentumid , quod eſſentialitereſtnoninſtrumen tum. Contra, InfinitusDominuseftDeus: ergoilli debetur infinita obedientia: hoc eft ad quodlibet finitè in infinitum. Refp. fi verſaremur in linea morali objicerem ipſe tibi D. Auguftinum dicen temDeus impoffibilia non præcipit cum pulcher rimis aliis effatis, quæ locum habebunt differt, fe quenti ; in præfenti ſtamus inlinea phyſica, ubi necpotentiaobedientialis,necvirtus effectiva aut capacitas ad impoffibiliapatrandaulla in creatura agnofci poteft :nec item creatura ullautilis eſſe poteſtvelDeo,vel alteri enti adufus impoffibiles: cujusmodiprobavieffe potentias iſtas obedientia les adquodlibet: ex coquoque capite , quodinho noræ fintipfi Deo :quodnotabis ne fibi placeant exadverſofentientesveluti dignitatis& poteftatis Divinæ amplificatores. XV. Objicies último paritatem intellectus creati , qui elevari poteſt ad cognofcenda om nia videlicet ipfum Deum & finita ininfinitum poffibilia : ergocauſa etiam creata adefficienda omnia. Refp. omittoantecedens falfum exto, quodlicet ad videndum intuitiveDeum elevetur intellectus creatus ; non tamen elevari poteſt ad videndum eo modo , quo ſe ipſumvidetDeus : quodcertum uti etiam probabiliter non poteſt elevari ad videndum infinitum categorematicum poffibilium. Sednego confequentiam:utenim à moralibus adphyſica;ita ab intentionalibus lan guida 7 Sect. I. De Deocreante. guidanimis eftquælibetparitas : cognofcere enim neutficnego: quiafoliusDeieſtproducereomnia omnianoneſtdare effe ,&ànihilo adcife trans 719 (omniainquamdiftributive);communeveròcrea ferreomnia:fedeſtdare eſſecognitioninempèac cidenti , ſeu modalitati vitali,quæfit velinago,vel directioutalibi exponitur: hujusmodi autem co gnitiones diverfas &perfectiores finitè in infinitum facerepoteftetiamnaturaliterintellectus, qui ne quitvel muſcamproducere. Contra 1. Melius eſtcognofcereomnia,quàm turæeſtexomifliscognofcereomnia: comparatio ne factacumproductione omniumobedientialico. quiahæc eſtchimerica. Contra 2. Meliuseſtcognofcere omnia&nihil efficere, quàm efficere omnia& nihilcognofcere: ergo&c. Refp. ſiſtemus in terminis creatis& in genereimperfectò concedo totum : melius enim producereomnia , fedpoteft creatura elevariad cognofcendum omnia : ergò ad producendum quoqueomnia. Refp. diftinguo majorem melius eftcognofcereomniacognitioneDivinâ concedo, quiahæc eft identificata cum Deo nonvero ipſa productio: cognofcere omniacognitionecreata fubdiftinguo comparatione factacum productio eſtpoſſibilequàm impoſſibile: quemadmodumju mentomelius eſtpoſſerudere , quam loqui aut cogitare: quia chimera eſſet : quod fi ad Deum quoquepropoſitionemextendasnegoſuppoſitum: matèenimcomparas attributaneceſſaria cum de nominatione contingenti qualis eſt efficere nihil vel omnia. Deexercitio , &caufalitateDivinæ Omnipotentiæ. Oteſt Omnipotentia Dei omnia poffibilia : poteft quidquid pos funtpotentiæ,feucaufæſecundæ : poteft præterea infinita quænulla cauſa ſecundapoteft;nontamen poteft omni comodo ,quo pof funtcaufæ fecundæ : nimirum modalitatedeter minante quidempotentiam, ſed dicenteeſſentia liter imperfectionem:indeOmnipotentianonpo teſt quidquid redolet paſſivampotentiam, feucau ſalitatem hujufmodi ut ſubſtentare , ſubjectari&c. item cauſalitatem caufæ formalisutrecipi, inhære re, informare : fordidæ enim funt hæ formalita tes indignæque Deo : ſorditiesverò patet,exdis ſertatione 2.phyſicæ generalis : quemadmodum patet exdiffertat. 2. phyſico- metaph.&anteced. Theologica ſect. penultimaquid interfſit intercrea re&generare (ſumptopoſtremo hoc terminoin latiori fignificatu )uterque autemin ſuoconceptu formali & idea meram exhibet perfectionem,ac proindèuterquehicmodus agendi convenire po teſtDeo. Præterearecolesexdiffertatione9.phy ficæ gener, ſect. 2. quidconſervare, quid concur rere,ſeu cooperari fit : etenim hæquoquecauſa litates&modi agendi funt convenientiffimiDeo: atinpræſentiharumomniumcauſalitatum,feumo dalitatumquatenusDeoconveniuntexplicatioſatis operoſanosmanet. De Deo creante. ز OdushicagendiſolummodoDivinus exdif ſert. antecedenti ſet. 6. ubi ejus definitio & clara intelligentiaproſtat, explicandus nobis pertotidem concluſioneseſt. I. Stevidensnon exneceffitate,fed libera E voluntate Deumcrearequecreat:quia eſt evidenter imperfe&io fatalisneceſſitas operandi aliquid:quiaco ipſoDeus exifterenon poſſetquin fimulexifteretaliquid finitum&imper fe&um,atqueadeòDeusnonfibifufficeretadexi ſtendum: nainaliquidnon divinum exiſtens pete returutDeus exifteret; neque mihiintrudas quod illud requifitumeſſet effectusDei,&inpoſteriori adDeumipſum : quomodocunqueenim illeeffe &useffet, exindetamenDeusnoneffetidquome lius &majus nec cogitari, neceffepoteft, quippè exterminismelius&majuseftid ,quod eſt ſolu tumhujufmodineceffitate , quam quod alligatum illi eft. II. Dices exdiffert.4.num.7.Deusſineimper fectione connectitureffentialiter cum poffibilibus, quæ ipfenondeterminatut fint poſſibilia : ergò etiamfineimperfectione connectetur cum effectu exiftente , quem ipſe determinat ut fitexiſtens. Refp. exloco citatofalſum antecedens , & præ tereaevidensdiſparitas eft: namevidentereſt per fectio infinita potentiaabſoluta,&expreſſa,quæ tandemperinvolucrailliustermini,connexioeffen tialis cum poffibilibus ,deſignatur& nilpræterea : contraeſt evidenter imperfectio non eſſe infinite liberum,&quomajusliberum neceſſe,nec fingi poffit:quodfineceffitareturDeusadaliquidcrean dum,noneffetinfiniteliberum. III. Dices iterum efficacius :Deus eſt infinite communicativus: fednon eſſetniſi fœcunditatem bonus&ipfaBonitas infinita, adeóque infinitè ſui fuam&potentiam ſemper& effentialiter effunde tas quamajoreffe nonpoffitita eſt infinite com ret aliquid creando: ergò &c. Probatur ni.Boni muni 1 A 720 municativaſui, ut fit ipſa communicatio fine ulla Differt. VI. Theologiæ naturalis. tumdecreti illius , feuDivinæ volitionis : quid potentialitate non actuata : etenim repugnat in Deo concipi hujusmodi potentialitates,quinfor maliter actus potentialitati refpondens concipia tur: eſt enim Deus actus purus: unde nonpoteſt Deus concipi intellectivus, quin fit formaliterin tellectio; volitivus , quin volitio: atque adeo com municativus ſoi , quin formaliter communicatio : ſed hæc eft ipfiffima creatio , ergo eſſentialis eſt Deo formaliscreatio, adeóque effentialiterDeus aliquidfempercreat. IV. Refp. primò, hincprobaretur fi urgeret argumentum, Deum infiniteſe communicare de bere, atque adeò nonmodocreare infinitas crea turas ſed alterum Deum : ut nimirum communi catio adæquaretvim ipfam communicativam,quod evidenter chimera eft , quia chimeraeftDeusnon unicus. Secundo ,hinc alii probare ſe dicent ar canum myfterium Trinitatis , ubi intervenit infi nita communicatio , quæ tamen creatio non eft, ſedproductio ad intra infinita & ineffabilis. At qui iftadicunt Theologiæ naturalis limites tranfi liunt: etenim difficultates quæ lumini naturæ oc currunt, eodem duntaxatlumine prælucente de clarari debentfilicet. Tertio,licetautem : dum modò effatum illud: infinitàbonitas eft infinite communicativa,&difjuſivafui , fic intelligas, ac fi diceretur : eſt infinite amabilis, infinitebeatifica tiva , quietativa &c. equidem fic intelligendum eft , quemadmodum intelligitur aliud effatum: in finita veritas eſt infinite cognofcibilis : nil enim aliud ex hujusmodipronunciatis riteexpofitiseli ci intelligendopoteft. Nambonitasuttalisin ſua linea communicaturutveritas in ſua: prima, de lectando , &beando: ſecunda, determinando ad ſui cognitionemquafiecſtaticam. Proinde infinita bonitasDei eft quidem omnino effentialiter infi nitè communicativa , fed ipfi Deo : quia infinite illum delectat & beat: cæterumad extra non di citurDeusinfinite ſuicommunicativusnequehabi ta ratione termini , neque modi; dicitur autem habitâ rationeprincipii: nifi enimeſſet infinitepo tensfacere nonpoffet vel finita : quod fi infinita efficeret noneffet infinitepotens , quia eſſet chimera . Ctusprimusproximusproximèexpeditusad creandumconstituiturexomnipotentiaDei, libertate actualiDei in actufecundo,qua Deusliberèſedeterminatadagendumpotius quam nonagendum. Difficilemexplicationemhabetiſta thefis fedprobationemfacilem , quæ in copoſita eſt, quòd cùm exconclufione primaOmnipoten tiaDei fit indifferens & libera, evidens eſtquod nonaget nifideterminetur: atperindeeſtevidens quodaliundedeterminarinonpoteſtniſiexplacito liberoDei feu libertate in actu fecundo : atque adeò ad conftituendum actum illumprimumpro ximum proximè expeditum tùm Omnipotentia utvirtus, tùm placitum Divinum utconditio per tinet : his enim poſitis impoffibileeſtnonponi a Aumfecundumcreatum. II. Porrò , quadruplex explicationi theſis præ ditæ injicitur difficultas : prima eſt circa obje nempevelitvolitio illa libera DEl in actuſecundo constituens actum primum proximum creandi? numvelitpræcisè effectum creatum ? nùin Omni potentiamipſam?numſeipſam. Primùmvidetur dicinonpoffe: aliudenim eſtvelle actumprimum Omnipotentiæ proximè expeditum : aliud velle actus primi illius effectum , ſeu actum ſecundum. Cumitaquepoffint formalizari in libertate Divinâ duæiſtæ volitiones,quæriturquodnam fit obje&um primæ illius?Atnequeſecundum,nequetertiumre ſponderijurepoteft:namautvelletſevellepræcise; quodabſurdu : autvellet præcisè quid neceſſarium, cujufmodieftipfaOmnipotentia,quodperindefal fum. Secundadifficultas:numvolitioilla liberamo tivuin aliquodhabeatvolendiv.g.Mundumcreare: anpotiuspræcisèvelitquia libet ? quod aliis verbis diciturnumdetur motivumDivinæ libertatis? Ter tia difficultas: quid nam fit ipfa libertas Dei in actu ſecundo ? cum enim videatureſſequid con tingens (cùm idquodliberumeſt contingens fit:) conſequividetur eam potuiffe noneffe: eademe nim ratione, quâpotuitDeus Mundumnoncreare, potuitnolle Mundumcreare:atqueadeoutpotuit non effeMundus quinunceft,videturpotuiflenon eſſe libertasDei in actuſecundo quâ liberède fa Ao voluit Mundumcreare , eumque conſervare vult : at fi ita loqueremur de Divina immutabili tate indignè videremurfentire. Quâ enim ratio neDeus effentialiterimmutabilisfit; fi contingen tem volitionem liberam in actu fecundo habeat quampoteratnonhabere ?Quartademumdifficul tas ex eoeft,quodlibertas illa in actuprimo æterna eſt& femper fuit , ſemperque denominat Deum volentemliberè,adeóque ſemperjuxtaconclufio nempræfixamconftituitactumprimumproximum Dei creantis Mundum – H. P. Grice” “Use ‘God’ as exegetical device” -- : &tamennonſemperactus ipſeſecundus,ſeu ipſacreatioeftcumilleactupri moproximo:cùmcreatiofitintempore& nona terna. FuſiusverſarefolentiftaTheologi fuperna turales: fedpaucis opuseftadintelligendum quàm : IvinamlibertatemvelleactumprimumO parùmiſtaintelligipoffint. D mnipotentia proximèexpeditumadcrean dumestvelleipfamOmnipotentiamutcon notantemeffectumfuumproximèpoffibilem , من temporaliterexiftentem: atq;adeohujufmodi eſt objectumdequoprimadifficultasexcitabatur.Pro baturexdiffert.deModis, ubiexponitur quomodo volitiones & decretadiverſa haberi poffint circa idemomninorectum objecti,ſinempèconnotatum &obliqvumfitdiverſum: cujusapertumexemplum obfervavi ingaudio&defiderio deeoden objeto fubdiverſa connotatione præſentiæ , autabſentia ejusdem. Hujusmodi itaque eſtformalitas illaDi vinælibertatis inactuſecundo : quia licetperillam formaliternon veliteffectum ipſum; illum tamen connotat: atque itadiftingvitur à formalitate Di vinidecretivolentis effectum. Cæterumdifficultas hujusmodicommunis eſt tùm reliquis caufalitati busDei,præfertim confervationi&cooperationi: tùm pluribus aliis tùmdecretisdivinis, tum volitio nibus creatis. CON. 1 Sect.1. DeDeocreante. CONCLUSIO IV. EcretumDei&libertasinactufecundonon exerendi libitum fuum inalterutrum; explenitu 722 dinelibertatis ſuæ & exercitèmodificatſedetermi nat&ponitinconnotatione Mundiexiſtentisv.g. habet caufam motivam,feu motivum,fed atqueco ipſoilla eadem libertas in actu primo ſe Dex plenitudine libertatis fuæ effentialiter cundum rectumimmutatiſſimaeſtliberain actu ſe indefectibilis in eligendodeterminaturadhocpre alioliberèvolendum: hoceft determinaturquia libet. Prima parsprobatur exdiff. 1. phyf. gener. ubidecauſaobjectiva motiva&finali,quas dixiim perfectionemexprimereprioritatis&pofteriorita cundo &actualiterliberèvolensMundum exiſte re. Itautnifiperſpeciesalieniſſimas ,& phantaſti casifta cogitentur; inDeouteſtin ſenonfit,nec fit cognofcibile hoc abſtractum: libertas Dei ina tis indignamDeo. HabetquidemDeusfinemnem pè ſe ipſum : omnia enimpropterfeipfumopera tus est: non tamenhabet motivumquiaDeusne queintentionaliter ſe movet, cùmfitipſeſuaquies fæliciffima & infinita : unde impropriiffima meta phora , &phantaſticâ diceretur Deumeffe moti vumfui,cumformaliterfitſui infinita quies, Hinc patet ſecundapars : etenim libertas Dei formaliter fumptaeft omnis Dei infinita perfectiocum fola distinctione penes expreffum ex differt. 3. fect. ult.ergo ipfa formaliter eſt ſui ipfius finis : fic enim tota& infinitaperfectio Divina eritDei finis : id que modoquomelioreffe non poffit,videlicet ut tufecundo. Sedfit &veredicaturDeus liberin actufecundo: adnotadifcrimen:etenimquemad modumexdiffert.4. phyſico-metaph.nondatur negatioformalis feu nonexiftentia ut eſtin ſeà parterei,daturtamenuteſt inſeineffeveri& ob jectivi nonexiftens: idque propter abfurdum co mitansnegationes formales objectivasex dictislo cocitato:quemadmodum etiamdiffer. 5.phyfico metaphyfica dixi modos contingentes fatisrectè explicari poffeutnegationes formales; ita in re præſentidelibertateDeiinactuſecundo&ipfoDeo libero in actuſecundophiloſophandumeft;utnon admittatur illa formalitas abſtracta propter maxi mumabfurdum , inducens nempè mutabilitatem inipfalibertateDivina formaliterincludaturipfius Dei&contingentiamidentificatam cumDeo: de finis : hoc enim pacto eſt omnimoda ratio fui,& expenuriavocabulorum expliceturperterminum veriffimèà ſe etiam in ſuaeffentia attributali : indè rectiffimè dicitur Deus agit quialibet : nondatur turtamenveritas illa alia fimpliciffima: licèt ea ipſa motivumDivinælibertatis ſedfinis, quieſtipſum metDeilibitum. 11. Dices Deuspropter gloriam fuam opera tur,& utilitatem noftram : ergo &c. Refp.diftin guo propter gloriam fuam &c. tanquam finem ultimumipfiusDeinego :tanquamfinemproprium 1 C d &ultimumipfius operis facti concedo. Deusvult gloriam fuain&utilitatem noftram quiailli libet: en finisultimus exercitii libertatis Divinæ. Quid quid autem facit Deus illudeſt ad gloriam Dei, quia quidquid illudeft, eſteſſentialiter fignumma nifeftativum talis libiti infinite perfecti , adeóque illudquidquideft propter manifeſtationemeſt,hoc eft gloriam ejusdemlibiti,utomne fignumeſtpro pter fignificationem ut terminum& finem ejus dem figni. Unde fequitur Deum nonpoſſeliberè velle nifi quodfummè illi gloriofum eft: (loquor autemdepoſitivo termino libitiDivini, ne adde cretum nihil creandi deflectantus) at quemadmo dumdiftinguiturin reliquis omnibus finis operan tis,& finisoperis; fic quoq; in præſenti diftinguen duseft: potiffimum quia fummus operansnonpo teft,ut fit regulatiffimus, haberepro fineoperandi finemipfiusoperis,quia aliquidaliudab illoamabile eft ampliusquamipſe finisoperis ,videlicetlibitum fuum:atqueadeò Deusquiailli libet vultſignama nifeſtativa ejusdem libiti,ſeu fignagloriofa: ſcilicet gloriam quoquefuamvult,quialibet;nonlibetquia gloriaſuaeft. 1. L IbertasDeiin actufecundoseu decretum Divinum(formalizabileut reliquaDei at tributa) componitur cumDivina immu tabilitate fequenti expofitione. Libertas Divina inactuprimo ſecundum ſeconſtituta in æquilibrio perfectiſſimo quoad effectum vel ejus carentiam volendam &eligendam ,&cum infinitapotentia præfentinondefignat. liber, qui concretumdeſignare videtur, ſed in re 11. Probatur autem & oftenditur convenien tiffimaprædictaDivinælibertatis explicatioper fi militudinem & diffimilitudinem quamhabet exer citium DEI liberum tum cum modificationibus rerumcreataram,tumcumexercitio liberovolun tatiscreatæ. Ex fimilitudine probatur hoc pacto : abadverfariisquicunquedicuntcomplementumli bertatis Divinæin actu fecundoeſſe modum diſtin tumàDeo&productumab ipfovel abæterno , velintempore,deſignanduseſt juxta dicta contra alios Modaliſtas actusprimus proximus proximè expeditus adproducendum talem modumexpe ditioneita indifferenti, ut potuerit non eſſe ſalva Divinaimmutabilitate: igiturquemadmodum dif ſert. phyſ. metaphyf. demodis dixi fimilemactum primumproximumproximèexpeditumfubnomi netermini modalisſateffe,utcauſavelpotentiade quâagitur ſubconnotationetalis termini formalis fimè fit modificatafine novomodo vel inhærente velextrinfecèproducto: fimiliprorfus ratione liber tas Divina inactuprimout connotans prædictum actum primum proximum proximè expeditum, ſatismodificabitur ut fitexercita & actualis&libe rainactuſecundo. III. Per diffimilitudinemverò ficprobatur con cluſio : actualelibitumDei eſtdenominatio intrin ſecaDeo,&nonextrinfeca,utextrinfecaeft crea tio ex dicendis : eſt item prima radix contingen tiarumomniumnullampræfupponensanteſecon tingentiam : (abſolutam faltem ut præſcindam à ſcientia media) nullam quoque inſua identitate realeandicerepoteſt contingentiam, fedtamen in obliquo illam connotare: itaut in recto neque in trinfecam contingentiam modalem neque forma lem ullatenus exprimat : quemadmodum Anti chriftus nonexiftens nequerealemnequemoda lem neque formalemullamimportatnon exiſten tiam feu negationem formalem. Nam implicat Yyyy chime 1 1. : R.P.PtolomæiPhiloſophia, 722 chimericam contradictionem contraDivinamim Differtatio VI. Theologiæ naturalis. licèt constitutusfit Deus abaternoin actuprime mutabilitatem& neceſſitatein,formalisinDeocon tingentia idque longè abſurdius ,quamrepugnetin homineidentificata formalis rugibilitas: igitur ne que complementum libertatis Divinæ in actu ſe cundoextrinfecum admittendum, nequecontin gentia formalizata inDeo. Satis autem ſuperque exponiturDeusliberèvolens inactuſecundo ,per folum obliquum volitum fecundum ſe contingens c.g.mundumcontingenterexiſtentem. IV. Dices primo intercederet mutuaconno tatiointer mundumut connotantemDeumliberè in actu ſecundovolentem,& Deumut connotan temMundum ipſum; ergo&c. Refp.concedoto tumutique veriffimum inomnibus terminis corre lativis fi remattendas ; &diſtinguas mutuumrefpe Qumàmutuacauſalitate. V. Dices 2. Quemadmodum Deus denomina turcreans&noneftcreatioexdicendis:itaſecun dùmdatam explicationem denominaretur liberè volens inacau ſecundo& non effetlibertas inactu ſecundo: ſednon eodem modoexplicari debet, cum libertas fit denominatio intrinfeca,creatio ex trinfeca : ergò &c. Refp. lata eſtdiſparitas in illa paritate: daturenim modalitas illa quæ eſt creatio licèt extra Deum , quæque denominatextrinfecè Deumcreantem;atnon daturlibertas Dei in actu ſecundo , quæ extrinfeca fit Deo & denominet Deumliberèvolentem : quemadmodumnondatur negatio formalis denominans Antichriftum non exiftentem. Etenim nonper modum concreti ex ſubje&o& formadebentiſtaexponi:undenonfunt extrinfecæ denominationes à forma extrinfeca prodeuntes , nequeitem intrinfecè àformaintrin ſeca velper unionem velperidentitatem : fedob jecta funt fimplicia ſubidonea connotatione. Vi delicet inre præſenti libertas Dei in actu primo quæipfemetDeus eft; ut connotansquid contin gensnempè mundumin ſtatu exiſtentiali eoipſo eſt libera actualiter & inactu ſecundo ; non ve rò eſt libertas in actu ſecundo. Hinc fequitur, me nilformalitatis inDEO concipere ,quodfor maliter vel virtualiter potuerit per antecedentem carentiam exiſtentiæ virtualis non exiſtere: quod ipſumlicetnonnulli admittant , horret tamen ani musvel minimam hujusmodi contingentiam ima ginari identificatam immutabiliDeo. VI. Dices 3. Ex his conſequitur Deum vo lenteminactuſecundononeſſe actumpurum:alio quin ad tollendam omnem rationempotentialita tis &fabjeti dicideberet libertas inactufecundo multò melius quàm liberin actu fecundojuxtare gulam Dionyfii : quod abſtracta honorificentius deDeodicanturquam concreta. Refp.ferò teac ceffiffe ad hanc æquivocationem : nego ſuppoſi tum,fupponis effe concretum idquoddixi: Deus uberin actu fecundo: falleris:eſt enim fimpliciffi mus actus purus fine fibra potentialitatis , fine ulla compofitione fubjecti&formæ,& cummeracon notatione ad obliquum : ut explicatur Antichri ſtusnonexiſtens. D EnominaturDeusabeternoliberèvolensin ačtufecundomundumexistere : nondenomi proximo proxime expedito adMundum crean dum:quiaterminusillee.g. mundusquieſttum vo litustumcreatus quandocunqueponitur in ſtatu exiſtentiali , neceffariò verificari debet ex diſſert, 5.ſect.2. quodpotuerit antecedenter finitè in infi nitumproduci : quodqueconſequenter ſeudein ceps finiteinfinitumpotuiffet produci :atque adeò neceffario in tempore mundus producendus eſt à Deofiproducitur. Hocautemdeſignatur cùmdi citur abſolute Deus eft creans in tempore mun dum. Athocipfum,quodnempèita poni poffit &debeatMundusinſtatuexiſtentiali, eftcogno ſcibileà cognitione, cujus reſpectu neceffariove rificetur, quod antè nonpotuerit cognofci: học eſt,cognofcibile eſt cognitioneæterna& neceffa ria : quod probatur , quia hæc ipſa eſt perfe&io fimpliciter fimplex. Quoniamveroin eodemipſo inftanti æternitatis id quod dixi cognofcibile,eft etiam liberè volibile , (nam perfe&iffimus intelle tus eft identice perfe&iffima libertas ex codem capite perfectionis fimpliciter fimplicis ) idcircò itaeft volibile ab illa voluntate utneceffariò veri ficetur , quod non potueritliberè decerniante il lamvolitionem: ſciliceteſtvolibilevolitione ater na: hoc autemtotum abſolute intelligiturcum di citurDeus eſt liberè volens ab æterno mundum exiftere intempore;ſeu liberèvolens libertate an te quam eſt impoffibile eſſe libertatem & volitio nem , quia libertas illa non habet antecùm ater Reattoformalis estmodus,quiut estinsenon nafit . C rectè cogitaturinDeofedineffectu creatoved adhærensjuxta Modaliſtas, vel ſecundùmre aumidentificatus juxta dictade modis differt, fua phyfico-metaphyf. ubi omifi quod hic accuratius expendendum erat quoadcreationem. Probatur prima pars , quia creatioeft modus contingens, quipotuitnon effe:quiquenonabæterno , fed in tempore eſſe duntaxat intelligi poteſt : perinde enimabſurdecogitoſeſſionemab æterno àquâmo dificetur ſedens temporalis,ut creationem ater nam , àquâcreatum, ſeu creaturatemporalis fit: ergoabſurdiffimèhujufmodi creatioconcipiturvel identificata cumDeo , velunitacum illo ficreatio eſſetmodus diſtinctus. Probatur fecundapars ex doctrinaperipatetica deinhærentia : (diff.2.phy fica ) creatiolicèt modusfitdiſtinctus,nonpoteft eſſe inhærens effecqui creato tanquam fubjecto, quia ſubjectum neceſſariòeſt in priori ad formam, quæilli inhæret : ateffectus creatus in priorinon eſtad creationem qua creatur : igiturſecundùm Modaliſtas eſt modus adhærens effectui ſuo ut anima rationalis adhæret corporihumano:&hoc ipſum omittoquia refellere non vacat. At cùn creatiofecundum rectumjuxtadicta de modis it idem cumeffectu creatout connotantepro termi nomodati actumillumprimumproximum proxi mè expeditum, quemModaliſta poneretad ſurum modumproducendum,facile expediturhoc nego tium. Dices effectus idem crearipoteſt indiverſisgra dibusſeriei temporalis, & ad hocipſumeft indif ferens: itempropterdiverfos innumeros fines eſt 1 naturabaternocreansMunduminactufecundo: indif. Sect. 11. DeDeo confervante. indifferens ut creetur: ergòdeſignaridebetdeter minativum duplicis hujus indifferentiæ diſtinctum 723 III. Contra,juxtadogmaCarteſii res quælibet petitperfeverarein eoſtatu inquo eſt,donec ex abipfo effectu creatoentitativè ſumpto: hoceft trinfecusnondetermineturadalium ſtatum. Refp. effedebet creatiodiftincta eaque diverſa prodi verſa hujusmodiindifferentia. Refp.folentiſtaop hujufmodieffataniſiadresmerèphyſicas&corpo poni àponentibus modumpro complementoli reas accommodentur,ut reveraaccommodatCar teſiusdicenslegem hujusmodi eſſe inſtitutivamna bertatis Divinæ : ſed facile eos refelles aſſignata tura; nilveritatishabere : etenimpetitioilla quo pro ſufficientiffimo determinativo connotatione modocunque explicetur neceſſarioincluderede illa fub qua volitio libera Dei in actu ſecundo bet indigentiam effentialem confervationis non juxta conclufionem tertiam habet pro objecto minus efficacis ac fueritprima productio : unde Omnipotentiamproximèexpeditamutconnotan eſto talisexigentia admittatur in reprimò produ temtalem effectum : qui rurfus effectus eftobje tum in recto alterius formalitatis voluntatisDi vinæ, idque fub ulteriori obliquo finis , circum cta adfui conſervationemproinftanticonfequenti, profectò illa merè naturalis eſt noneffentialis & metaphyfica:alioquindaretur creatura indeſtrui ſtantiæ, gradusſeriei temporalis&c. hocenimpa bilis , quamimpoffibilemdixidiffert, anteced. ſect. todeterminatur mukiplex illaindifferentia, quæ 4. immoquantumadcorporaexigentiahujusmodi obtruditur. N eatenus eſt naturalis , quatenus idem deſignat ille terminus acconnaturalis:nonverò proutidemter minusopponiturmiraculoſo: inhoc enimſecundo ſenſuexigentia illa ſpiritui duntaxat naturalis eſt utdicamdiffert.ſequenti. Præterea hujusmodiexi Da DEO Conſervante. On modocreataàſoloDeo,fedàcaufisquo gentiæterminuseftconſervatioipſaformalis,unde que ſecundis comproducta conſervatDeus, exillahæcinfertur. necfolummediatè ſedetiam immediate:nec tantumdefactojuxta leges ordinarias naturæ ,ſed 1 effentialiter: hæctriadiſcutio&probo. I. Stevidens,creataprimoproductoutper E Severent effeeffentialiter indigere con Servationeequivalentiprimaproductio ni:quiaevidenseſt quodlibetquodprimoeft&in cipit eſſe perinde eſſe indifferens (formaliter lo t quendo,quidquidfitde exigentia dequapofteà)ut immediatèpofteàfitvelnonfit: acidquodnon eft, &potefteffefit indifferens utimmediatèpoſtpri mofitvelnonfit:&hocipfum,quianonminorin 1 IV. Ujufmodi confervatioestimpoſſibileme Hraphyfice ut fit præterquam à Deo & Caufaprima: quodperinde evidens eſt utquodprimaproductio cujuslibet eſſentialitereſt àCaufaprima. Non autem dico totaliter ſemper effe debere àCauſaprima;ſed juxtadicta antece dentiſectione&dicendaconſequenti,ficonferva tioeftcontinuata creatio,totalitereſt à ſolo Deo : ſi verò eſt continuataalteratio, eſſepoteft quoque exparteàcauſaſecunda. eſtindifferentiaut locoprimæ productionispona- V. tur nonproductio (poſitioneinquam negativa) ac fit indifferentiautpoft primamillam productionem determinetur deſtructiopotiusquàm confervatio: ergò quemadmodum in primo cafu effentialiter Ujusmodiconfervationeceffitate meta Sedfemperim Hphyficanonfolummediatefed mediateeffedebetàDeo:licèt non ſem perab eo folo:tamhoceſtevidens,quàmquodpri petitur determinatio quæ fit prima productio; ita in ſecundodeterminatio , quæ fit cunſervatio: quæprofectò non minus operoſa eſt quàm fit illa prima productio,cumnon minorfit indifferentia formalisintereffe&non effe in uno, quamaltero PE cafu. maproductio cujuslibeteſſentialiter eſt immediate àDeoutexſe&ionibuscitatispatet&patebit, 1 : II. Dices quoad remconſervandam verifica- I. turjamfuiffe : nonverò quoadprimò producen dam: proptereàoperæminus petituradconſerva tionemquam adprimam productionm:cujusip SECTIO III. DeDeoconcurrente&cooperanteim mediatèomnia. rtinetaddogmatautriufq; Theologiæcon curſusDei nonmodomediatus, ſedimme diatus etiam ad omnes effectus quomodo cunq;productos. Quidquidenimdenovofitinna fius ratio eft,quia res conſervandanondetermi natuper conſervationem adnovum,&diverfum ſtatum , fed ad ſtatum antecedenter habitum . Reſp. id quodfuit in ordinead idquodeſt forma literloquendo itadiſparatum& inconnexum eſſe, 1 P F utexcepta extrinfeca denominatione,&nonnulla fortèexigentia, dequâ mox ;quantum adphyſi cum&exiftentialem ſtatum formaliter determi nandum ipſi rei , quæeſt,perinde ſe habeat, ac ſi nunquam fuiffet : propterea quod adhujusmodi ſtatum juxta conceptum confervationis ipſi rei conſervatæ nil phyſicè conferat ipſam anteceden terfuiffe. tura fi creatur àſoloDeo creatur, ita utneq; cum adjutoriumDeiàcauſanonDivinaquidquamcrea ripoffit:quodfinoncreaturſedgeneratur(inlatio riſignificatione ufurpato hocvocabulo)immedia tèàDeogeneraturſednonfolo:fictamen,ab eo non ſolo,utinfinities&incomparabiliter magis& potiusgeneretur àDeoquidquiddenovogenera tur,quamabeacauſaſecundaquæprecarioadmit tituràDeo inconſortium illiusactionis : utenim alta ſententia Pallavicinus Cardinalis expreffit ita lice: (inarteperfectionis)Iddiofàquelpoco men di infinito dallafuaparte ; mentre dallaCrea turafifàquel pocopiù dinientedalconto fuo: Ita L Yyyy 2 724 Ita res habet quoad omnem effectum quem unâ DiffertatioVI. Theologiæ naturalis producitDeus& Creatura :atquehocipſumintel ligitur cum pronunciatur : Deus concurritimme diatè cum cauſa ſecunda adomnes ejuseffectus. Fuere inter Saracenos Peripateticos qui negarent impiè Dei immediatumconcurfum: ſugillaturquo que obhocipfumNonnemo ex veteribus ſchola Aicis, quempotius interpretabor litigaſſe quantuin addistinctionem harum modalitatum: utrumnem pèconcurfus immediatus Dei fit diſtinctus abim mediata confervatione ,tùmcaufæ ſecundæ tum ejuseffectus. NeceffitatemetaphyſicaDeus immediatèconcur rit&cooperaturadquemlibeteffectumcau farumfecundarum. II. r Robatur 1. concluf. fic vifum omnibus an P tiquisPhilofophisbonænotæ&etiam illis qui Deodenegaruntvim creandi: ficitem viſum omnibus SS.Patribus qui iſta pertractarunt, idque lumine naturæ certiffimumeſſeviſumeftper inde,utDeum eſſe immediatumomniumConfer vatorem&Subſtentatorem: ficetiam viſumviden dumq;eſtpenetranti terminos lumine naturæ no tiffimos : ergòvera conclufio. Antecedens quoad primas partes exponere digerendo authorumef fata ſuperſedeo : proſtantillæ apudEugubinumde perenni Philofophia, Petavium& Thommaſinum utrumque dedogmatis Theologicis : quantumad ultimam partem quatuorprobationesdo efficacis fimas:modorecolas&intelligasex differt.9.phyf. gea.quamineptaſecundumſe fitcauſaſecundaad exerendamfœcunditatem,quodqueverèfit inſtru mentumDei&adeffectuscorporeosrationibusfe minatibus indigeat. II. 1 Probatio 1. Cauſæ omnes ſecundæ funt in ſtrumenta Dei ex loco citato : at per inductio nemomniuminſtrumentorum præfertim animæ& artis , conftat instrumentum ſe ſoloagere nilpoffe nifi caufa principalis immediatè agat,per inſtru mentumactione modificata ab eodem: ergò&c. majorprobatur: fi desexalibidemonftratisDeum exiftere&effecauſain primam: itemexdiff.antec. ſect. 6.nu.9. repetasquantuminterſitinternoneſſe &effe:aliam energiamconcederenonpotes caufis fecundis quam inſtrumentalem comparate adDe umutcaufamprincipalem: ergo&c. IV. Probatur 2. Producere effectum realem exnihilo fui vera&propria productione, eſt ſu perare diftantiam inter effe &non eſſe effectus realis : ficuti producere effectum realem tùmex nihilo fui,& nihilofubje&ieſt ſuperare diftantiain inter effe& non eſſe ſui& fubje&ti : fed per vos quicunque contradicitis concluſioni & omnes ve teres Sapientes, neque cumconfortioDei & con curſu poteft cauſa ſecunda ſuperare hanc diftan tiam : ergòdatoquodpoffit ſuperare illamprimam diftantiam ad hoc ipfumeffentialiter petitur coo peratio& concurfus immediatusDei. Probatur confequentiaformalitas hæc : fieri ex noneſſeſui effectum effentialiter petit virtutem infinitam in cauſa ſua, licèt aliæ formalitates : hoc eft fieri ex nonrequirant:ergòtotarealitas effe&us, quifites ſentialiterrequiritimmediatamcaufaminfinitam. V. Nequedixeris vel ſufficere mediatam coo perationem, vel incautè hincprobari quod cauſa ſecunda in conſortioDei poffit quoque creare. Reſp. 1. mediatam cooperationem effechimeri cam:nonenimeſtcooperatio ſed ſolitariaDei a Gio inpriori ad operationem caufæfecundæ:hæc autem pofterioroperatio ſineimmediatoDei con curſueffet itemchimerica,quiaeffet&noneffeta cauſa infiniteperfecta. Atſecundumdiſparitas eft propterilludexaliquofubječti,quoddeſignat mo dificationem ipfius effectusgeniti&noncreati(ex differt. 3. phyf. gen. ſect. ult.) quam modificatio nemformaliter loquendo præſtare poteſt virtus caufæ fecundæ : atqueadeofimul cumDeo gene rare realitatem effectus : at in effectu creato nulla eſt formalitas,quæ nontranfeat exnon eſſe adeſſe: adeóqueſuperetquamlibetvirtutemcujuslibetcau ſæfecundæ. VI. Probatio 3. Exiſtere tantumbonumeſt ut fineillonihilfintcæterabona,& omniumbonorum primumfundamentumfit; ita utcætera bonanihil aliud fintquamaugmentavelextenfioneshujus bo ni,quod eſt exiftere: ut dicamubide felicitate : quæeftipfiffimun plenè&perfe&èexiſtere. Hinc autemfit, ut effectus illi caufæ à qua habetexiſtere cùmnoneſſet,ſitobligatus fuperomnia , formali ter,firationalis eſt,vel interpretativè perindè fitac fi effetobligatus illi caufæfuperomniafinon eltef fectus rationalis : cujus ratioeſt, quia exiftereeſt amabile ſuper omniahoc eftcontemnendoquod libetmotivuminco.itrarium (fic enimexplicatur) &exhocillud axioma evidens profluxit: melius esteffequamnoneffe: atque in hoc ipſo funciatur tùmReligionaturalis ergaDeum ,tum obfervantia ergaparentes : hoc eft maximus cultus erga cau ſam quædediteffectuibonumilludquodeſtexiſte re: Atquirepugnatrationi rectæ, quod quiſquam &quidquam nifi foliDeo&Caufæ primæ fitobli gatusfuperomnia: quodcertiffimumeft: folienint DeoAmor,Fides, Spes,Fiducia, cultus&c.fuper omniadebetur: hoceftanimoparatiffimoadcon temnendum quodlibet motivum poffibile velim poffibile in contrarium : ergoimplicctrepugnanti am,quodDeus non fitimmediatacaufa cujuslibet quodincipitexiftere. VII. Neq;dixerisprimòfuturumutetiamfiDeus eſſet mediatacauſa; effectusillieſſetobligatusfuper omnia: ſecundòhincſequiutetiamcauræfecundæ, ſcilicet Patri eſſe deberemus obligati fuper om nia. Refp. adprimum rationehujusboni&bene ficii ſuperomnia quod eſt exiſtere, me obligatum ſuperomniaeſſebenefactori meo,nonbenefacto ri benefactoris : hoc eſt benefactori mediato ſeu caufæ mediatæ : idcircò lumine naturæ evidens eſt majorem genitori quam avo reverentiam cul. tumque nos debere. Unde ſi Deus effet caufa mediata duntaxat meæ exiſtentiæ ; non eſſetfor maliter meus benefactor , fed factor &benefactot factoris & benefactoris mei, qui deberet quidem eſſe obligatus Deo ſuper omnia, ut ego illi : Ad ſecundumdicoproptereà noneſſe obligatos filios ſuperomniagenitoribus, quiahinon dederunt fi lio realitatem ipfius exiſtentiæ ſecundum formali tatemtranfitusà noneffead effe etiamquoad for 4 aliquo fubjecti , formaliter & effentialiter idipſum mas Sect. III. DeDeo concurrente. maspartiales , fed tantumlecundum formalitatem 7-25 X. Objicies 2. Dedecet fupremum Regem tranfitus abaliquo fubjectiadeffe : atDeustum dedit hanc formalitatem quoad formas partiales tum fimpliciterrealitatemanimæ rationalis &fivis etiam realitatemmateriæprimæ: Terminus autem obligationis & amoris ſuperomniaille eſt ſeùilla caula, cujus rationedeterminaturformalitertran fitus ànoneſſe adeſſe : nonverò illa , à qua de Kerminatur modificatio quæ dicitur generatio quæ efttranfitus ab eife aliquidſubjectiadeffealiter: atqueinhoc fundatur obligatio fuper omnia erga Yolum Deum,& obligatio maxima omniuminfra obligationem fuperomniaergaparentes. VIII. Denique probatur conclufio alia me thodo. Caufa fecunda eſt entitative indifferens adinfinitos ſyncategorematicè effectus: ergo ut agat immediatè unum ex illis determinari debet immediatead illumunum : cumipſaſeipfamde terminare immediatè nonpoffit ut exdiffert. 10. phyſicæ generalis,ubi deſerie effectuum, poſtulo: ergo alia caufa immediata determinativaeſſe de bet;fedhæc eſſenonpoteft nifiDeus: dequalibet enim alia quæftio redit quoad indifferentiampræ di&am & determinationem. Atqui intelliginon poteft quomodoDeus determinet immediate niſi agat immediatè illum individualem effectum ad quem determinat caufam fecundam : ludicrum enim eftdicere, quoddeterminetimperando irra tionalicaufæ ſecundæ ut faciat hunc effectumpræ illo:alioquinimpoſſibiliaimperaret, cumjuberetut ipfacauſa ſecunda ſeipſaſeſedeterminaret: quod ipſumnonpoteft:cum ſecundumſeſitmereindif ferens idque indifferentia non libertatis , fedine ræ potentialitatis : quod nota pro ſequentibus : ergo&c. IX. Objicies 1. Eſt poſſibilis creatura fine im mediatoDei concurſu operativa : probaturDeus eſt infinitè perfectus Artifex: ergo &c. Probatur confequentia ; perfectior artifex illeeſtquipoteft formareautomata: hoceft artefacta fine immedia to&continuo artificis impulfu perfeveranter ſe moventiauthorologia rotalia& fimilia; quamar tifex, qui ſola poteſt facere inftrumentaduntaxat utilia concurrente immediatè ad effectumipſo ar minima quæque per ſe immediatè adminiftrare: ergo &Deumminimosquofque effectus imine diatèproducere. Refp. confequentiameffeAra bum&Mahometanorum impiè hallucinantium dumproideaDivinæMajeftatis &dignitatispro ponereſibi nonſuntveriti ChaliffamBabiloniæqui otioinertiſſimo domi torpidus ſubjectas fibiditio nes per Sultanos adminiftrabat,ut modo RexTur carum per Vifirios: fedab exemplis hujusmodi adDivina translatisdeduci nonpoteft nifiproca cia& ftultitia talia commentantium, Nulla mi nimaeſt Deioperatio fedquævis penèinfinita ,ſe cus licet minimis noftris oculis videatur : unde quælibet digniſſima Deo eſt. Opera verò homi num velimperantiumcæteris ferènil ſunt præter laborem & moleftiam,&animicorporiſqueærum nam , indequidreſpondeasad hujusmodi dicteria fatishabet. XI. Objicies 3. Quodde novoagiturquan doque peccatumeft:at dedecet Deum adpecca tum cooperari: ergo &c. Refp. quantumad iſta moralia advertes peccatumjuxtaD. Auguftinum eſſe dictum velfactumvelconcupitumadverfus legemæternamDes: atque adeopeccatumconfi ſtereformaliterin modalitate&relationeſeunega tione relativacontrarietatis & difformitatis adle gemæternumDei,quæquecommuniterdicitur ca rentia conformitatis & re&itudinis debitæ. Hu jusmodi autem modificatio & relatioutdiftincta abentitateilla, ſeu actu præfertim volitionis (qui actus dicitur materialepeccati ) determinatur à creatura quæ ideo peccat : & determinatur nom agendoſedtaliterconnotando; ficuti materia for mæ uniturnon agendo ſed connotando idoneum terminum modalem. Nam modalitates &mo di juxta dicta differt. ſua non fiunt necprodu cuntur propriè loquendo. Idcircò neque Deus concurrit aut cooperatur ad peccatum formaliter ſumptum,necipfam modificationemautdetermi nationem formaliter ſumptam agit autcooperan do producit , quia illam neque creatura pecca trixphyficè operatur autagit ſed modificat. Hie porrò ſenſus eſtdoctiffimorum antiquorum cum tifice : ergo&c. Refp. negando conſequentias ac potiffimumultimam, cujusparitasin ſolisvocabu lis hæret. Artifex humanus non transfert res à noneffeadeſſe,ſed exiſtentes jamres diverfimo dediſponit ,atqueex fuadiſpolitione (potiffimum ſi de artifice mechanico non phyficoſermo ſitex diſſert. 39. Logica ) nihil aliud præter figuram & motum localeminresillas inducit : hujus autem artificis excellentia& perfectio eſt ( uti etiam ar tificis phyſici ) obſecundare opera naturæ , &vi res rerumnaturalium rectè & appoſitè applicare : atque in hoc pofituin eſt artificium conftruendi automata uthorologia&c.funtenimartefactaquæ exgravitate & nifu naturali partium fuarumritè diſpoſitarum per obices multiplices ſuperabiles vel inſuperabiles adjectos loco moventur ſecun dumdiverfos gradus &lineas & determinationes motus localis: quin adhoc ipſumopus fitimpetu impreſſo extrinfecus ab ipfoartifice. Nil hocad rempræſentem : nonenimDeus obſecundat ap plicando res naturales , fedcondit & ex nihilo producit. AngelicoDoctoreinfracitando,&excoprofluunt hujusmodidiftinctiones: Deusad peccatumreali terſumptumconcurritphyficè, mere materialiter, merèactive,concurfuindifferenti:non veròcon curritformaliter , moraliterut author&causa peccati, aut determinativèadipſumpeccatum quodinfummanilaliudeftquamquodadentitatem illam , quæ realiterpeccatum eſt concurrit quidem Deuscooperando,fed nondeterminando : modi ficationemverò ejusdementitatis feu contrarieta temiplamcum lege , in qua formaliter peccatum poſitumeſt,nequecooperaturDeus : quia illanon producitur , cum relatio& modalitasfitadquam nondaturmotus velactiojuxta Ariftotelem. Contra 1. Creatura peccat quia entitatem il lam producit. Refp. nego formaliter loquendo, fedquiadeterminatmodificationemillam. Contra 2. Facere quod realiter & materialiter peccatum eft, eſtpeccare. Reſp,negouniverſali terloquendo: niſi etiamdeterminateam modalita tem&contrarietatem. Contra 3. Facere aliquid connexum identice cumpeccatopeccareeſt. Refp. fi formaliter lo- cundaeſt cauſa inadæquata: ergo. Nego mino quaris falfum eft , & retorqueo in ſententia fortè tua,quæ ponitneque effepeccatum facere id quod formaliterpeccatum eſt, ſifiatnondeterminando ſed merèagendo: unde concedisDeum facere quoque ipfam determinationem & modificatio nemin quapeccatumformaliter:igitur multomi nus facere &quidem nondeterminando quodfor maliter peccatumnoneft,ut materia& forma præ cisècompofitumphyſicumnoneft. Contra4. Cooperari &coadjuvarepeccatorem peccatum eft. Refp. diftinguo cooperariadfor malepeccati negofuppofitum,illudenim nonfit: ad materiale peccati fubdiftinguo cooperatione morali&imputabiliconcedo:cooperatione merè phyfica &concurfugeneraliindifferente, ſeucoo perationeinſtitutivalibertatis creatæ in actu ſecun donego: tamhocpeccatumnoneſt,quampecca rem. NunquamdicesDeuscaufaminadæquatan (exdiſſert. 10. phyſicæ gener. deduplici caufa totali ) fed adæquantem & complentem veluti cauſa principalis complet & adæquat caufam in. ſtrumentalem. Non enim attemperatur ſeu limi. tatur actio Divinæ Omnipotentiæ cum coopera. tur effectum immediatècum cauſa ſecunda , fed modificatur potiùs uno modo agendi quam alio: cumtamenuterque modus fitinfinitæ poteſtatisin agendo: videlicetvel agat Divina Omnipotentia immediatè&ſeſola, vel agat admiſsa inconfor tium agendi causâſecunda. Contra 3. Si Deus agit immediatè concurrens cumcaufis ſecundisutcuminſtrumento fuo , illas præmovet & prædeterminat phyſice : ergojam adſtruiturpræmotio ſeu prædeterminatiophyſica tumreſpectucaufæ fecundæneceſſariætum libera. tumnonfiteffeOmnipotentem, &poffe creatu ras producere liberas. Contra 5. DeterminatDeus ſaltemeamentita tem materialiter ſumptam peccati hoc eſt eligi ut Refp. negandototumpropterillicòdicenda. SECTIO IV. exiftat : ergo vult peccatum& eſt cauſapeccati. De Deopramovente,ſcupredeterminantephyficè Refp. ex dicendis patebit Deum neque deter minare immediatè illam entitatem quæ eſt mate- I. * riale peccati ; fed tantum cooperari merè phy caufasfecundasad agendum. Domniacertiffimumeft EUM operari & cooperari immediate ſicè ad ejus exiſtentiam determinatam ab crea tura libera quæ eligit peccare : quo pacto mox audies. XII. Objicies 4. Caufa fecunda habet ſuffi cientem virtutem ad effectum fuum producen dum: aliisverbis , continettotamperfectionemef fectus cum ei fit omnino fimilis ineffentia veleum fuperetperfectione:iterumaliis verbis : ad effe Aumfinitum producendum effentialiternon peti tur immediata virtus infinita: ergo &c. Refp. ad prima verba abfolutenego ſufficientem illam vir tutem, neclubetdiftinguere utnonnulli, ſufficien tiam in genere caufæ fecunde , quod idemac ſi diceres ingenere caufæ inſufficientis : fienim das impoſſibile eſſe cauſam ſecundam ſe ſola agere quomodomenteconſequipotes,illamhabere fuf ficientemvirtutemad agendum. Ad ſecunda ver bavelnegofuppofitum vel diftinguoidquod eſt 1 continereformaliterſeu eſſeomnino fimile ab eo, quod eſt continere caufaliter feu eſſepotentem producere effectum, ex dictis differt. 1o. phyſicæ gener. de cauſa immediata ſubſtantiæ. Adtertia verbanegoabſolutè poſitum ,quodtameſtfalfum, quamveræfuntprobationesconclufionis. Contra 1. Caufa fecundamaterialisſeſolacau fat ingenere fuo : non enim datur cauſa prima materialis : ergoetiamcaufa efficiens. Refp. ex abuſu univocationis in termino caufa iſtæc obji ci : ſecundumenim primitivum & principale ſi gnificatum foli efficienti caufæ hujusmodi nomen competit. Cæterum utcumque loquaris cauſa materialis effentialiter petit Caufam primam ef ficientem immediatè, non caufam primam mate rialem: tum quiapaffio caufæ materialis eſſenon poteft fine actione ſufficientis caufæ efficientis: tum quia chimerica eft caufa prima materialis quemadmodum cauſaprimaimperfecta. Contra 2. Tam eſt abſonum adſtruere Deum effecaufammaterialem, quam eſſe caufaminada quatam: at fi concurritimmediatè cum cauſaſe eſt utroq; lumine tum naturalitum ſupernaturali:quomodo ve tròcooperetur humano intellectui propemodum. inacceffum eft : hinc antiquiSapientes , Patres& Scholaſtici abundè ſatis de hoc puncto dixiffe cenſebant fi poft Auguftinum ex Apoftoloadmi rationemillam mutuantes exclamarent (Epift. ad Rom.cap.II.) Oaltitudo divitiarumsapientia &fcientiaDeiquam incomprehenfibiliafuntju dicia ejus &inveſtigabilesvieejus ! Temporum proceſſu viſum eſthocipfum minutiusdiſcuti, in de celebres exortæ ſententiæ , quarum una con tendit Deum qualitatem quandam infundere , ſeu producere in caufis ſecundis , quam dixere præmotionemphyſicamgenericâ appellatione,& prædeterminationem phyficam cum peculiariter de caufisfecundis liberis diſceptabant aientesper hujusmodiqualitatemexiftentem in priori adom nes effectusDeum ipſum concurrere& cooperari immediatè illos cum caufis ſecundis. Aliæverò fententiæ qualitatem hujusmodi repudiant,Divi namtamen cooperationem immediatamnonuna eademque via explicant , ac proindedividuntur juxta diverſa placita. Licet autemhujusmodi per tractatio ex potiori ſui parte ad ſupernaturales Theologos ſpectet , nodus tamen præcipuus in naturaliTheologiaextricandus. 11. Adhancrem attentiffime dividitur cauſa ſecundaincaufamneceſſariam& caufam liberam, quarum definitiones recolendas dedi diſſert. 10. phyficæ gener.ſect. 1. num. 5. advertes autemſta timdiviſionem hujusmodiæquamnon eſſe , cum ex una parte caufas omnes ſecundas, earumque claſſes complectatur , excepta voluntate libera creata,eaquepotiffimum humana: hæc enimdun taxat eſt cauſa ſecundaverè& propriè & imme diatèlibera. III. Etenim quantum ad illas cauſas, quæ di cuntur caufæ liberæ mediatæ , cas ſatisjamdeſcri pfitumdiffert. 34.Logicæ ſect. 2. &amplius de clarantur ex di&is diſſert. 1. Theologia ſect. 3. 1 ubi Sect. IV. De Deopramovente. ubi devita&a&uimmanentevitæ:adnotavienim perhujusmodi actus vitalesdeterminari tranfeun 727 volitumab illa :delibertate itemphyfica: hoceft tes quofdam alios actus , feu motus : alioslo cales,quorum exemplum patet innutritioneplan tarum &inmotuquoque locali animalium : alios intentionalesutpatettumin ipfisanimalibus ,tum homine: acdenique alios motus phyſicos quan tumadſtatum exiſtentialem , nimirumconfiften tes in tranſitu illomirabili à noneffeadeſſe& vi prolibitoſe determinanteadunumſuiactum e g. amorempotensexlibitoadoppoſitumſedetermi nare:nonveroloquordelibertatemorali : hoceft utincludente meritum laudis,aut vituperii&c. VI. His poſitis de præmotione & qualitate illa, dequa num. 1. quantum ad cauſas fecundas neceffarias primoquæro& quæftionifacilefatisfa cioexdictisdiſſert, 9. phyſicæ gener, de energia ciffim, conſequentes actumillumvitæDivinæ, qui eſt liberèvolens inactu ſecundo: volens, inquam, effe&umaliquem exiſtere. Sedinpræſentide vo luntate creata duntaxat loquor , cujus libertas actualis & imınediata cùm fit vita actualis , in ex cellenti gradu participatprædictam proprietatem vitæ actualis : nempe determinat motus quofdam tranfeuntes& receptostum inpartibus atque etiam intotoipſoviventeperhujusmodivitam, tumin fubje&is&rebus ſeparatis abeodemvivente.Prop terea effatumeſt : voluntatislibertatem, ſeu arbi trium dominari cæteris potentiis viventiscorpo rationum feminalium&c. CONCLUSIO. Densnonconcurritimmediatècumcaufisfecun dis neceffariis perpramotionemphyficam, qua fit accidens,velqualitasfuperaddita illis cau qualitas &inutilis: primum quiarectiſſi fis,&inprioriexistensadillarumeffectus. VII. PRobatur quia fuperflua eſt hujusmodi mèexplicaturſineillaquodDeusutcau ſa principalis cumcauſaſecunda utejusinſtrumen rei,quarum potentiarumproinde astus& effectus toactionecommuniimmediateeffectumproducat: dicuntur liberimediatè: ficliberè moves brachi um,fic liberè vides , audis,liberè quoquecogitas: ſecundum quia ad concurſum immediatum Dei impertinenter ſe habet intermedia fuperaddita præterea liberè quoque determinas hosvel illos hæcqualitas: ergo&c. motus locales &has autillas diſpoſitiones inducis in res tibi contiguas : nimirumperimpetumliberè productum in tua & àtua facultate motiva , & inde peralium impetum productum in re conti gua: ficliberè aperis feneftram,ceramexrotunda quadratam reddis , pugno percutis, vulneras (ut exdiſſert. 12, phyſ. gener. ſatconſtat)&c. Similia quoque multoque facilius Angeli liberè præftare poffunt, nimirumunum objectum præ aliocogi tare,ſuſdequecorporaagitare,diſponere&c. IV. Hincfit , utdiſtinctiocaufæ in caufamli beram & neceffariam fi intelligatur quoque de caufis liberis mediatè ſatis fit involuta,&dunta xat relatè addiftin&ionemmentalem,ſeu rationis : tum quia rectè non dicitur cauſa liberamediatè nifi ipfiffima libera voluntas quoad effectus pro deuntes immediatèà cauſa neceſſaria,cujus actus primus proximus proximè expeditus includit exercitium in actu fecundo illius liberæ volunta tis : at non ipſamet cauſa neceſſaria rectè dicitur libera mediatè:quemadmodum fervus noneſtdo minus mediatèex eo,quoddominoimperantiobe VIII. Probatur anteced. quoad fuperfluita tem: admiſsa quintaeſſentia,vigore illo&rationi busſeminalibus&fpiritu mundanojuxtadiffer.9. citatam afect.2. & repudiatanova aliaqualitate ſatis intelligitur Deus immediatè producens effe aus omnescaufarum fecundarum: idque multò magis, quamprimo anima immediate videat per oculum, oculo item immediatevidente actione communitumanimæ,tum oculi: animæ,inquam, utcaufæ principalis , oculi ut inſtrumenti moti quidemſednonpræmotiabanimaper ſpiritusani males. Quam fecundo Solimmediate(juxta dif ſert. 10. phyſicægener.ſect.6. decaufaimmediata ſubſtantiæ) pervitrum uſtorium producat ignem vitro etiam immediate producente & modificante (quod ab aliis dicitur ſpecificante , & determi nante ) in generecaufæ inſtrumentalis actionem communem,&indiviſibilem, quæ fitignis. Mo dificat quidem vitrumactionem Solis , fed nulla intercedit prioritas naturæ inter actionem Solis& vitri, necduplex actio intervenit د quarumunâ producaturaliqua qualitas in vitro, aut in medio diat : cumpotiusdominus fit mediatè agensquid quidexillius obedientia ſervus operatur : audies tamen quandoq; dici oculos eſſe liberos mediate, manus &c. Quare rectius caufas ſecundasdivide restripliciter ( abſtrahendo àcauſaprima)incau ſam ſecundam liberam tum mediate, tum imme diatè , in caufam fecundam ſubditam, in cauſam fecundamneceſſariam : primacomplectiturvolun tatesliberastum humanas,tumAngelicas : fecun da, cauſas quæ ab hujusmodilibertatibusdetermi nari poffunt adagendum: tertia, cæteras cauſas, feu facultates inquas imperium non habet arbitra riumnequevoluntashumana,nequeAngelica. V. Ha&enus dicta obſcurari poſſunt iftister minis libertas adexecutionem, adintentionem, libertas moralis,phyfica : denunciome intelligere prædicta de mediata & immediata voluntate exe cutiva,ſeu reſpectu effectus ab illa præſtandi , non veròdelibertate intentiva , feu quoad objectum aere, à quadeinde una cum vitro fiat immediate ignis. Denique quamtertiopotentia motivaim mediatè per inftrumentum vecais elevet pondus fuperimpofitum, tunc enim actionecommuni tum impellitur vectis , tumper vectem pondus, ut per inftrumentum: licètautem impetus exdictis dif ſert. 11.phyſicægener. demotulocali ſitqualitas, &accidens;attamenillononpræmovetur,ſedmo vetur vectis : nameadem indiviſibili actione (aut ſaltem fimultanea, fi multiplici) vectis impellitur utinſtrumentaliterimpellat: funtenim hujusmodi effectus fimultanei, utaperitio feneſtræ & ventiin greffus. Otiosèigitur induceretur ad hujusmodi Divinumconcurfum immediatumpræmotiophy fica. IX. Pertinent dicta num. anteced. adcauſas fecundas corporeas : at exillis inferturidipſum decaufis fecundis neceffariis incorporeis , quæ efficaciam & virtutem habent ad folos actus& modi 728 modificationesintentionales exlinea intelle&us & DiſſertatioVI. Theologie naturalis voluntatis , & forte ad impetum producendum. Sufficientiſſimè autem præſto eſt concurfus imme diatus Dei animæ vel Angelo ad hujusmodi actus citra ullam fuperadditam qualitatem ſpiritualem , quæ fitpromotiophyfica : quodaperte probatur exconceptu &ideacaufæ inadæquatæ& incom pletæ ; illa enim ut evadat completafatis eſtut conjungatur adactionem communem cum caufa complente & adæquante ; quin hæc inillam infun dat vel inſtillet accidens ullum ,feu qualitatem: etenim fine iſta ſatis fuperquemodificatur& com pletur utactu agat effectum , quemfeorfum non poterat. X. Neque dixerispeti ut cauſa illainadæqua ta& incompleta compleatur per aliquid, quod fit inhærens illi ut perfectivum, & actuativumpoten tialitatis, quæ in ipfa caufa ineft, Reſpondeo enim hujusmodi vocabulaex phyſica peripateticami nus bene corrivata nil aliud admittere veri ſen ſus , quam quod indifferentiam habeat, feuut vo cant , potentialitatem cauſa ſecunda ſe ſola ut agat vel non agatDeo cumilla immediateconcur rente velſecus :hujusmodi autem indifferentiafa tis fuperque completur ſine ullaformula inhæren tevel per connotationem,velcollectionem exdi &is jamfæpius : atqueinhocfenfucaufa ſecunda actuatur,expeditur , &perficitur, quandoquidem hoc poſtremum verbum placet cæteroquin ſatis improprium, XI. Probaturanteced. num.7.quantumadinu tilitatem, namagimus deconcurſuDeiimmediato: adhunc autem qualitas inhærens caufæ fecundæ nil prorfus facit , quoniam immediateDeus ipſe, nonillaqualitas operari debet cum cauſa ſecunda effectum. Nequeprimò dixeris:quemadmodumà nobisquinta eflentia & rationes ſeminales admit tuntur; itaqualitatemillamà te poni. Refp. enim niſi delabamur ad quæftiunculan loco citato atta Aam: utrum nempe rationes feminales fint quid ſubſtantiale vel accidentale ; locum non effeparita ti : cùm immediatiſſimè caufaprimafaciatquæcun quefiunt; etiam fi fiantperinftrumentum rationum ſeminalium cum analogia animæ, Solis ,&potentiæ motricis ex num.8. Nequeſecundodixerisqualita tem illamimmediatèquidemfedutquo,Deumve ròut quodconcurrere ad effectus caufarum fecun darum. Refp. enim per hujusmodifubtilitatem in 1 fumma concedi Deumnonconcurrere immediate, quodabfit. Nametiamfiponeretur folacaufafe cundaadæquatèproducens effectum ;tunc quoque dici poffet, caufam fecundam utquo, Deum vero, qui eft caufa illius caufæ fecundæut quodeffectum producere. XII. Objicies primo, concurritDeusadeffe Aus omnes concurfu prævio, ſeùqui in priori eft adactionemipfius caufæfecundæ: quiaDeus cau ſaprimaeft: ergo concuffu præmovente,ſeupræ motione. Refp. diftinguo antecedens, concurfu prævio confervativo, feuproductivo caufæ ſecun dæ concedo : cooperativo cum cauſa ſecundane. Diftingue hæc duo: Deus in eodeminſtantitempo ris , dum cauſa ſecunda agit effectum fuum; bis agit, primò , confervando, vel producendo ipfam caufamfecundamjuxtà fect. 2. fecundò,cum illa fimul producendo ejus effectum : illa prima pro fectò eſtactio prævia&fi vis voca præmotionemt feddeillanoneftquæftio. Contra primo,juxta ſyſtemaepicurcum recens convinciturDeum concurrere præviè perpræmo tionemphyſicam : ergoilludquantum ad hoc ca putpræferendum: probaturantecedens : incofy. ſtematenilfitpropriè denovo ſedcorpora à Deo conſervata confervatione creativa modificanturà cauſa ſecunda , cum quaconcurrit adeam modifi cationem Deusper actionem , quæ eſt concurfus prævius : namper eamactionem concurrit, quz eft confervatiocreativa ejusdemeffectus : fedhu jusmodi conſervatio eft inpriori ad modificatio nem,utexiftentia creaturæ in priori et ad quam libet ejus modificationem. Refp. in eo quoque ſyſtemateconcurfumDivinum noneſſeprævium, multominuseffe qualitatem præmoventem , cùm nulla accidentia admittantur ab authoribus illis re pudiatis : fedeſtconſervatio creativa effectus: feu materiæ autelementorum ,ex quibus effectusmo dificatur juxta determinationem caufæ ſecundæ: uti calefactio Solis à vitro , quin illa conſervatio fit in prioriad hanc modificationempro eodem-ni mirumtemporis inftanti. Contra 2. Quidquid movetur vel movet ſe vel ab aliomovetur :ergo præmovetur. Refp. nego confequentiam: nifi de conſervatione, autprodu cete &ioneintelligasjuxta datam diftinctionen rumdumproducit,quodutcumque dicis novet fe: dum , inquam, caufa fecunda producit effectum actione communi producit tanquam instrumen tumcumDeoutcum caufa principali: ur dequem admodum vitrum non calefit & illuminaturin priori , cumperillud tanquam inftrumentumSol calefacit , illuminat,& comburit ; acm Caufa primaperſecundasagit , nulla eftpræſt otio, fed communismotio. Contra 3. Caufa fecunda agit per vire item að ceptam ab alio,hoceft àDeo : hæc autem virtus eft præmotio : ergo&c. Refp. nego minorem: virus incompleta caufæ ſecundæ eft ipfa entitative caufaconfervata& producta à Deo (&in hocfen fu metaphoricè dicituraccepta à Deo) , cuificau ſa fit corporea adjunguntur rationes feminales, nonverò præmotio : virtus verò completa&ada 'quata eft colle&io ex Deo & caufa fecunda& د actionecommuni agitur. Contra 4. Deus operatur ut cauſa ſubordinans fibi in agendo caufam fecundain & adæquians , & complensillam ergo fubordinatione& comple mento quod eft præmotio. Reip. nego conſeq. caufa principalis eftfubordinans & complens duin actionecommuni agit cum inſtrumento nulla in vocatapræmotione. Contra 5. Repugnat quod cadem indivifibili actione agatDeus & creatura , quia multiplicatis principiis& caufis multiplicatur actio. Refp. nego: د quod alibi fæpius negatum eft præfertim cum actio & effectus idem fint realiterjuxta dietade modis: cæterùmfi effectusindivifibiles onpol ſenteſſe ſimulàDeo&creatura ; vel ifta mihilage ret,vel Deus non concurreret immediateadom nia. Contrà 6. Deus dirigit omnia ad ſups fines: ergodirectioneprævia : ergo præmotione. Refp. diftinguo primum confequens direction eprævia vel 1 Sect. V. De Deo pradeterminante. 729 vel comitante ,vel identificante conſervationem arbitrii indifferentiamfuam determinat: hoc enim nemphyſicam,dequâhîcfermo,nego. Directio caufæ fecundæ concedo, identificante præmotio- per modum appendicis adjungendum eſt adcla riorem intelligentiam definitioni libertatis datæ quâprovidentiaDei omniacreataadſuos finesdi rigit; noneſtqualitas illa,de qua litigamus; ſedeſt confervatio exidea,quâDeusomnia conſervat& 1 1 ipſa quoque eſt actio coinmunis&nonprævia,qua cauſa prima utprincipalis cum cauſa ſecunda utinftrumentoagit. XIII. Objicies 2. Actio caufæprimæ modifica turàcauſaſecundaut caufa generalis àparticulari: ergò illla actio eſtinpriori& fupponiturutresmo dificabilis ad modum. Reſp. fide actione coope rativacum cauſa ſecunda loquaris ne. conſequen tiam: modificatio eftrelatio: relatio autemnonpo tefteffe inpofteriori,fed fimulnatura : nonenim eſt effectus rei modificatæ : quemadmodum actio combustiva Solis pervitrum noneft inpriori ad modificationeminductam àvitro. Contra 1. SiDeusnonprædeterminat,determi nareturàcauſa ſecunda: namcauſaprima,& uni verſalis à ſecunda,&particularideterminaridebet. Refp.negohocipfum : cauſa primaquemadmo dumſedeterminat utagat potius quamnon agat; itaetiam ſe determinat ut agat potius hocmodo: nempèperinftrumentum ,quâalio modo,nempè Tefola :quotamennonobſtante nilprævium in fundit inſtrumentofuo,utper illudagat. Cæterum cauſas univerſales determinari à cauſaparticulari ad particulares effe&us intelligendum eſtin ſenſu poſitodiffert. 10. phyſicægeneralisſect.3.concl.1. dedeterminationecaufæ quoad ſpeciem: nempè quod cauſa particularis ut collectivè ſumpta cum univerſaliuna indiviſibili determinatione determi neturadſpeciem effectus. De pradeterminationefeupromotionephyſicare latèadcaufasfecundasliberas. 1. ADeaquæſect.antec. ànum. 1.deliberta te & voluntate dixi quæque communia magis funt , adnectuntur ſequentia ſepo fita magis & præcipua. Libertatisquatenus exe cutiva eſt , mirabilis energia non tam in actuſuo fou effectu producendo pofita eſt, quàm in incli natione & declinatione quadam: hoceſt ſpeciali modificatione , qua ſe ipſam modificatſpiritus & anima. Hæcporrò modificatioinduas claffes& genera dividitur : una eſt velle liberum, alia eſt nolleliberum feuvolitio& nolitio libera: ad has enim revocantur libertates omnes actuales ſeu in actu ſecundo ſpiritus vel animæ. Nota menon dicere fimplicitervolitionem& nolitionem : nam eademanimatùmliberè,tùm neceſſariovellepo teſt &nolle, difcriminepotiffimum conſiſtente in actu primo proximo proximè expedito , qui ut talisveleo ipſo effentialiter fit connexuscumtali certo&determinatoactu ſecundo: veladhucom ninò fit indifferens & fui juris , & quafi pendulus adhunc actum fecundum vel ejusoppofitum con trariè , vel contradictorie (ex diſſert. 34. Logicæ ſect. 2. libertas contrarietatis & contradictionis patet),& præterea determinabilis fit à ſe ipſo: quoddiligenter nota. Nimirum ipſe actus pri mus libertatis vivæ ex plenitudine ſui libiti , & diſſert. 10. phyſicægeneralis ſect.1. num.5.quam propterea ficrecudo : voluntas immediatè libera eft: quæconftituta inactuprimoproximoproxi mèexpeditapoteftexlibitofuofedeterminaread alterutrumvelcontrarium,velcontradictorium exquibuscunqueterminisfeumodificationibusfi bi liberis. 11. Si prædictaritè perpendas facilè agnoſces latiffimumdiſcrimen intereſſe interlibertatem ejuſ queenergiamquoadejusactumſecundum& quafi effectum;&caufasreliquas ſecundasphyſicasquo adeffectus fuos reales quos denovo producunt: atquefacilè ſvadeberis diverſolongoniodophilo ſophandum eſſedelibertate ac decaufis phyſicis ſecundis. Facunaexparteabigneignemproduci denovo : àfemine lactucam : aliâverò ex parte confideravoluntatemliberè amare : agnofcescla riffimèduas primas energias conſiſtere intransla tione effectusànoneffeadeſſe,videlicetquodignis nonexiftens iden ſecundum rectum evadat exi ſtens.Atlibertatisenergiamprorfus diſſimilem eſſe intelliges, necpoſitam in illa mirabili quafi meta morphofi effectusnonexiſtentisinexiftentem;fed inplenitudine quadam perindemirabili ſeupleni potentia&Endelechia rei exiſtentis & vivæ quæ poteſtidquodpotius experimur, quamintelligen tia,autverbis conſequimur: videlicetex libito ſe modificare modificatione quæ rectè dicitur frui & condelectariquaſi in confpectu unius objecti po tiùs quamalterius: inhoc enim totum myſterium conſtitutum eſt. III. Hocveròmyſterium ſatis accommodè ex plicant viri doctiffimi per analogiam gravitatis& ponderis relatè ad locum د idque defumunt ex Platone&D.Auguſtino, quibus familiare fuitap pellarepondera& momenta animi,illius amorest lib. 11. de Civitate Dei cap.28. ficuti corpuspon dereficanimus amoreferturquocumquefertur. Porrò minutius iſta ſic expendo: primò quemad modumgrave corpus tum quiefcitin loco ,tùm movetur per locum; itavoluntasperbonummo vetur,&inbono quiefcit. 11. Sicutiquies gra vium inpropriis locis (exdictis differt. 1. fect. 3. deelementis ) non eftprorfus otioſa , ſedcum gravitatione&nifuconjuncta ; ita quies volunta tis&gaudium inbonopropofitopro fine noneſt otiofa, ſedactuoſa, fruendo & poffidendo viva citeripſumbonum. III. Ut niſus graviumin pro priis locis refiftitquoque ne gravia ſeparenturab illis velutià fine ſuo; ita voluntas per nifum illum &pondus, quoddicitur odium contranititurad verſus malum , quodextrudere illam à proprio locohoceft àboni fruitionepertentat. IV. Quod eſt ipſe motuslocalis qubgravia tenduntad finem ſuum;id voluntatieſt profecutio &fuga videlicet deſiderium præcipuè &timor per quos actus & veluti niſus, aut tenditad finem, aut renititur ne recedatàfine: & quafi pervim transferaturadex tremumexdiametro oppofitum fini ſuo, ſcilicet malum. V. Media ipſa quæ voluntas eligit pro pter finem , funtvelutiſpatialocaliaper quægra vedecurrit ut in fine quiefcat. VI. Queinadmo dumjuxtaZenoniſtas cummotugravium verfus Zzzz cen 1 : 1 1 R.P.PtolomæiPhiloſophia, 730 centrummiſcenturquietes ſeu morulæ alternatim: Differtatio VI. Theologiæ naturalis VI. Sedtùm ratione,tùm authoritate ſufficien vel(fiminus placet hæcproprietas ) quemadmo dum exdictis graviapoſitivè quiefcunt inconglo bationecirca centruin;itautnitantur ſemper ad conglobationemcentro propiorem,&deniquead quietem omnimode inipfo centro:ita voluntas dumpermediatenditad finem, inhæretquando que inediis peraffectum gaudii ,& alternat moru lam cum motu ſeugaudium cum defiderio,niten dovidelicet in finem ultimum,fimulq; actuosè qui eſcendoin finibus nonultimisjuxtacelebremdivi fionem finis ipfius. IV. Illuddifcriminisintereſt voluntateminter& gravia: quodhæc utpotè caufæ neceffariæ motus 1 fui&nifus , inactuprimo proximo expeditæ cum ſunt,eo ipſo determinatæ funt exnaturafua &non exlibitofuo: contravoluntas licètnon ſempernec relate ad quodlibet bonum ; quandoque tamen, ſcilicet cùm libera eſt, ſeipfamtuncdeterminat ad motus&quietes ſuas. Si nimirum illiproponatur bonumneque purum ,neque fummum(feuun diquebonum) neque omninolatens & folum ma lum apparens : atbonum fit medioquodamloco pofitum&mixtumdefectufaltem limitationis;vo Juntastundexplenitudinelibiti ſuipoteſt ſedeter minare & bonopropoſito quaſi ſe permittere& ultrò dedere abillo illecta : ita ut licetipſa fit ca pax majoris boni , aftamen quáſi ſe contrahatut commenfuraretur&accommodetbonoallicienti, necmajus quidquam expetat. Cùmveròproponi tur purum bonum,voluntasneceſſario inilludruit, nec ſpontèſe deditſedabripituràbonitate objecti, Hinchabes originem immediatamlibertatiscreate acpotiffimum humanæ , ad quam per analogiam detractis imperfectionibus idea libertatis Divinæ efforinanda eft. V. Si libertatemhujufmodi acqualem &quietes hujusmodi,& motus voluntatis ſeuliberos,ſeu ne ceſſarios explicare fas effet perpuras modificatio nesfiveaccidenti aut qualitate abſoluta ſpirituali; fatfacilè difficultaspræſens expediri videretur:di cere enim poffemus determinationes illas & nilus qui funt amores, &odia animæ , non producide novo,ſedinrecto effe ipfam eandem animam ut connotantem accommodatum terminum moda lem , & ita vitaliter quiefcentem aut ſemoventem in objectum propofitumpereos motus,quos expe rimur cum nos amare aut odiffe confcii ſumus: quemadmodum id quodexperimurineo quodeſt ambulare,ſedere, cerrere , ſcimus aut fcirecredi mus eſſenosipfos in recto ut connotantesappofi tosterminos modales. Atqueitacum nihilprodu ceretur de novo non minus in unocaſuquàm in alio ; ceſſaret follicitudo de exponenda ratione, quâ concurratDeus immediatècumcauſa ſecunda libera& coopereturſalvaejus libertate &libitoex ercitocaufæfecundæ &farta tectareverentiadebita Caufæ primæ. Neq; illudopponipoffetquodvoli tionem& libertatem in actuſecundoperinde quo ad voluntatem increatam & creatam poneremus identificatam; ſat enimpateret ex ſect. 1. concl.5. diſcrimen ſecundæ à primâLibertate , quænonha betlibertatem in actuſecundo permodum formæ, neq;modi: neq;affert inrectocontingentiam mo dalem: cùm è converſolibertas creata contingen ter modificabilis ,&mutabilis effet. tiſſima ſtatuendum, non effe puros modos amo res& odia noſtra ſed eſſe a&us abſolutos elicitos aliberavoluntate. Attamen præter eos a&us di ſtinctos libertas ipfa in actu primo proximo ex pedita verè & propriè juxta numerum quintum ſe determinat & modificat modificatione quæ eft propenfio voluntatis & nifus quidam , quema nalogicèdeclarare potesex nifu gravium quo illa gravitant etiam cumfunt inpropriis locis. Hanc quidem modalitatem & nifum modalemliberta tis de quâ hic fermo eſt , do&iffimi viri dixere eſſe in priori ad ipſum poſitivum actumlecun dumlibertatis , qui eft qualitas ſpiritualis,&ap pellarunt illum virtualevelepositivum &nolle, anteformale velle &nolle: item determina tionem caufalem. Retamen verâ nulla neceſſi tas eſt ponendi hanc modalitatem in priori &in actu primo : cùm præfertim definitio & conce ptus libertatis exprimat meram & omnimodam indifferentiamactus primiproximiproximèex pediti, & nullo pacto admittat actum illum pri mum ulla rationedeterminatum. Itaque retenta hujusmodi definitione & axiomate illa caufam neceffariam ablegato de quâ folummodò intelli gendum eft : nimirum àcaufa indifferenti & indeterminata haberi nonpotest effectus ,re pono determinationem illam modalem & nifum inter actus ſecundos, utniſus quoque gravitationis repoſitus eftinteractusſecundos gravitatis(exdis ſertatione 12. phyficæ generalis de motulocali); illudque rectè diciconſentio initium aliquodakus ſecundi : quemadmodum omnis modus refpectu ſaltemcaufæminuspropriètalis,illaappellaricon ſuevit. VII. His pofitis facile redditur rationeganda præmotionis phyſicæ:ritequoque exponiturcon curſus Divinus immediatus ad a&us liberos crea tos, &difficultates in hac materiâpræcipuæ fub moventur. Eteniminexplicabile videtur quomo do caufa fecunda libera determinet caufampri mam ad concurrendum feu ad a&tum fecundum: determinatio enim'iſta nil aliud effe poteft quàm exigentiauitDeus cooperetur cum caufa fecunda libera ad actum fecundum amoris potius quàm noncoopereturautcooperetur adactumodii:ſed nil exigitivum hujusmodi cooperationis deſignari poteftinactuprimo proximè expedito libero:cum inillo infit omnimoda indifferentia &nihildeter minatum: atinactu ſecundo quoque adhancrem nil affignari poteft præter ipſum nifum modalem quempono. Namamoremipſumjamproductum velutiexigentemDivinum concurfumadfuipro ductionem,nonrectè affignares:nullusenim effe tuspoteſt exigere pro eodem inſtanti cauſam ſui primoproductivam : alioquin amor antequameffet exigens effes. Igitur cum ineodemfigno& fimul taneètùm nifus illemodalis exiftat, tum anor ipfe ſeu actus quilibet alter libertatis ; hujusmodi exi gentiaritè exponitur fine ullâ prioritate : ita ut veluteffectus fimultaneus & connexus, niſus ille petat fimul exiſtere cum actu ſecundo concurfus Divini qui eſt ipſe amor. Dicesjam effet fuper fluus amor iſte poſitivus. Refp. nego quemad modum præter niſum deorfum gravium impetus productus non eſtſuperfluus ex differ. 12. phyfica gene Sect. II.DeDeoprædeterminante. generalis demotulocali , ita actus ille amorisvel odii requiritur adpoſitivam conjunctionem liber 73 habitum,Deumconcurrentem,fedabillonifu& tatis cum objecto amato , vel ad ſeparationem &fugam ab objecto odiohabito. Dicesiterum tota libertas exercita immediatè confifteretin co nifu. Refp. nego immediatè effective amor ille eſtà libertate, unde perillum immediatè exer cetur. VIII. Præmotiophyſicaex ea potiffimumra tioneponi ſoletutlibertas merè indifferensdeter minetur,quoniamjuxta axioma à mera indiffe ventiahaberinon potest ullus actus: ſedad hoc munus fatis fuperque eſt prædicta determinatio modalis ,unde ſuperflua eſt ulterior præmotio. Prætereaproafferenda præmotionephyfica facit quod indecensvideaturCaufam primam fubordi nari fecundæ,quoad determinationem effectus in actu ſecundo : quæ determinatio ànegantibus præmotionemphyficamdicituràfolacauſa ſecun da determinativeprodire , & à cauſaprimadun taxatactive, influxive &cooperative additapa ritate habituum voluntatis vel intellectus confi ſtentiumjuxta aliquos authores inqualitate& ac 1 cidentediſtincto à ſpeciebus multiplicatis ,& co ordinatis contraquampofuimusdiffer.40.Logicæ, Quemadınodumenimhabitusvirtuoſus & volun tas libera producunt actum virtutis ſed voluntas liberatum influxivè, tùm determinative: habitus veròduntaxat influxivè & cooperative; itainre præfentiſe habere Caufamprimam & fecundam liberam dicunt nonnulli , aliisque abſurde dictum videtur. Tollitur autem hocquoque pertenfum abfurdum, quiadeterminatio& niſus modalisnon eft quiddiſtinctum ſecundumrectumabipſavolun tate libera, necadillum requiriturconcurfusDei diſtinctus à confervatione creativa, qua volunta temipſam&animamDeus confervat: illaautem deterininatione modali pofita ,ponitur exigentia utin eodem ſigno exiſtat amor liber ut effectus phyficus voluntatis concurrente immediateDeo: qui nondeterminaturàvoluntateipfa fpecificative fumpta , neque illi fubordinatur concurfus ipſe Dei,fedper meramexigentiamà pofteriori ſenà fimultaneo reſultat veluti determinatio utponatur amortùmàvoluntate,tùm àconcurſu immediato Dei:quemadmoduin luxſolaris licètexigatfimul effecumcaloreſolari; nonproindèdiciturdeter, minare (quodfonatquidinpriori) Solemadpro ducendumcalorem. IX. Denique opponi foletprimum Liberum ſeuDeumhabereplenumdominiuminactus om nesſecundiliberi ſeulibertatis creatæ, eofque eſſe debere omnimodè ſubordinatos primoLibero:ita ut nihil agat ſecundum nifi moveatur à primo: at hocipſumrectiffimè intelligi poteſt datacadeter minatione modali & nifu qui exigit tùm à cauſa ſecunda, tùm à Cauſa prima poni amorem crea tum juxta proportionatum tùm Primæ , tùm ſe cundæ caufæ modum operandi & cooperandi: hineCauſa prima adexigentiam illius determina tionis modalisutitur tanquam inſtrumento , vo luntate libera, illamque movet (juxta ſect. antec. num. 13.)&actione communi cum illa ponit & producit amorem ſeu actum alium libertatis : ne quehujufmodi actio quâ producitur amorincipit àſecundâlibertate neque iſtadeterminat tanquam exigentiâ modali incipit exigitive & àpofteriori ſeufimultaneoipſe actus fecundus libertatis crea tæ. Cæterum tùmCauſaprimautcauſaprincipalis, tùmſecunda utinftrumentumagit,&influitutraq; modoagendiopportuno&accommodatojuxtae xigentiam niſus illius modalis : in eoveròconfiftit moralitas&imputabilitasquædenominattumCau ſam primam,tum ſecundamutramquedenomina tione accommodata. X. His ſtatutis,quodmagnimomentieſtadrem præſentem adnotabis : nimirum hunc terminum pramotiomultipliciseſſeſenſus: fcilicet prouttùm antiquis, tùm recentibus temporibus ufurpatus eft quintupliciſignificationeeſt. I. Hujusmodi termi ni , motio& præmotio caufis fecundis corporeis accommodatiprimo ſuntjuxtadictadiffert.9.phy ficæ generalis ſect. 2. indèdixitAugustinus:caufas corporeas magis agiquâmagere: indeAriftoteles 8. phyfic. pluribus principium illud conftabilivit quidquid movetur , abaliomovetur, ex coque demonſtravit primum Motorem feu movent temexiſtere: præterea resomnesabintelligentia diriginon errante adfuosfinesconftituitutloco citato fufiusexpofitumeſt:deniquePhyficiantiqui exhocipfoprincipioappetitusnaturales rerŭ cor porearum,&fimilianaturæ arcana perquintam es ſentiam& motionemquandam præviamexplicue re. II. Terminiiidemadcauſas ſpirituales volunta tem&intellectumextenſiſunt potiffimum èPlato nicis apud quos frequentiſſime nominantur motto nes, pramotiones; anticipationes,inclinationes, irradiationesidearumingenitæ&innatæ: quibus terminisdeſignabantexcitariàMenteArchetypain hominum animis motiones quasdam &inſtinctus velutiingenitosadverum&bonum:quibus fiob fecundet&reſpondeatanima,certiffimo neque fal litur nequepeccat: acproindeideòpeccare&fal li, quia inclinationi illi Divinæ &motioni extoto nonobfequiturſedaliqua faltemexparte repugnat Hujufmodi præmotionesDivinæmaximègenera les tum exparte intellectus , tumvoluntatisdari comprobant Sancti Patres potiffimum Auguſtinus, &tumAuguſtinotùmAriftoteliconſonansD.Tho mas, qui easprobatnonuno inlocoverbisamplis fimis:ex eopotiffimumquodDeusfitomniumCau ſaprima&ultimusFinis: propterea enim inclina tioprima&quaſimotusad ultimumFinem immit taturneceſſe eſtin animosàDeo. " .AudimultiplicemauthoritatemDoctorisAn gelici inunumcollatam,utunaexpendas&alteram exalterainterpreteris: aitille 1.2.qu.9. art.6. Deus movetvoluntatemhominisut univerfalis motor aduniverſale obječtum voluntatis ,&finetall motionevoluntas nonpoteftaliquidvelle:fedbo moperrationemdeterminatſeſeadvolendumhoc velillud,quod est velverumbonum,velapparens bonum. Item (9.3. demaloart.2.) CumDeusfit principium motionis omnium,quadamficmoven turabipfo, utetiamipſaſeipsa moveant,ficuti quehabentliberumarbitrium,quafifuerint in debita difpofitione & ordine ad recipiendammo tionemquamoventuràDeofequuniurboneacti onesque totaliter reducunturinDeum ficutiin caufam: (hoceft referunturacceptæàDeout au thoreprimobonæ inſpirationis)fiveròdeficiant 2 àde : 11  àdebitoordinefequituractioinordinata,quaest Differt. VI. Theologia naturalis. actiopeccati.Prædictacumſequentibusconfer. (1. ſenten.diſt.39. quæſt. 1.art.1.) Ipfapotentiavo luntatisquatenus infe est,indifferens estadplu ra,fedquoddeterminateexeat in'huncactumvel illum; nonestabaliodeterminanteſedabipfavo luntate:quibusverbis,quodnotavi num.1. quan tumaddefinitionem libertatis enucleatiffimècon tinetur. Præterea (depotentiaquæſt.3. art.7.)Vo luntasdiciturhaberedominiumfutactasnonper exclufionemCauſe prima , fedquiaCaufaprima nonitaagitinvoluntateuteamdeneceffitatead unum determinet ficuti determinat naturam (hoceftcaufasphyficas neceffarias) ideo deter minatioactusrelinquiturinpotestaterationis& Voluntatis. Præmotio&motio tertia fignificatione ufurpaturpro ipſa actione Dei tùm quæ confer vativaeftcaufæſecundæ , tum quæ generaliter& principaliter concurrit cumcauſaad effectusejus dem caufæ hoc ſenſuloquitur & ratiocinatur D.Thomascum aitdandum effeordinem cau farum ,quoad motum localem & phyficum & corporeum inter primum mobileſeu cælum fu premum&omniaaliainferioramobilia,quæjuxta veteremopinionemceſſarentàmotuſuo; ficeſſa Tetprimum mobile : quod proindè dicitur quaſi præmoverepræmotione generali reliqua ſe mo ventia. Probaturautemhocipfumreſpectu habito adDeum&caufamprimam: quia cauſaſecunda pendetàprima tùm utfit,tumutoperetur: itaut fineprima ſecundaneceſſe necoperaripoffit, & hoc ipfum intelligitur cumpronunciatur a viris doctiffimiscaufamfecundampramoveriàprima, Addit Div. Thomas effatum notatu digniffimum lib.2. contra gentes cap.3. quodque mire confir matrationemdatamdiffert. anteced, fet.6.nu.9. videlicet folumDeum&Caufam primam ex non effetranferre poffe effectum ad effe , ait itaque: CaufapropriaeffendifimpliciterestAgensprimum univerfale:alia verdagentia nonfunt causa effendifimpliciter,fed cauſa eſſendi hocvel tale re fimpliciter àcauſaprima , ut taliter fit& exi ftat 1 XIII. Præmotiones&motionesvoluntatis&in tellectus quartâ appellatione dicuntur actus illi indeliberati five cognitiones fintſeuvolitiones,qui non innatiquidemfunt&ingenitijuxta ſecundam evidenter potiffimum ex obje&is & effectibus ad quosillæ inclinant&alliciunt. XIV. Hactenus expofitas præmotiones , vel phyſicas vel intentionales placeat eas appellareul troadmitto & profiteor : lisverò fupereft circa quintam: nempede præmotione ſeu prædetermi nationephyſica quæ fitqualitas& accidens, quod Deusinfundat&producatinvoluntate creata,& peream concurrat immediatè adactus quoscunq; liberos cujuscunque voluntatis. Hæcporrò quali tas tria prædicata ſeu proprietates eſſentialesha bere dicitur,quasdiligenter animadvertes ; fienim unavelaltera tollatur,autineffe præmotioni neger tur, illicoceſſat lis omnis , & quæftio relabiturad voces. Itaq; primumprædicatum eft: effentialiter eft neceffariapræmotio aliqua cuicumque volunta ti creatæ, utlibere aliquid agat: itautimpoffibile fit v. g.voluntatemliberèamaretale objectumnifi ha beat infufum præmotionemphyficam adtalem a morem. Notamenondicereneceſſariampræmo tionem utvoluntaspoffit libereagere,fedutlibe. rèagat:bona enim fide&quæftionemdevocibus evitaturus iftadiftinguo. Secundumprædicatum: effentialiter connexa eſt præmotio quælibet quo adcoexiftentiam cumillodeterminatoactu ſecun dolibertatis adquem præmovet: itaut impoffibile fitmetaphyficè præmotionemadamoremv.g. ta lis objecti componi & coexiftere cum oppofito odiovel non amore ejusdein objecti. Tertium prædicatum: eſt inevitabilis& inacquifibilis à vos luntatecreata præmotioquælibetphyſica:hoceft metaphyficèeftimpoffibileutvoluntas,quæinfu ſamhabetpræmotionemadtaleinamorem , illam àſeabjiciat vel excutiat,& itemmetaphyficè im poffibile eſtutvoluntascarensilla,poffitfe ipfail lamfibi acquirere 1 CONCLUSIO Est impoffibile Deum concurrere immediatecum caufisfecundis liberis per pramotionemphy ficamquint&explicationis. 1 Robatur:hujusmodipræmotioleupræ tiale libertatis proxiinæ, feu impedit& tollit libertatem proximam voluntatis cuihujus modiprædeterminatioinfuſa fit: ergòeft impoſſi bile utDeus concurrat&c. quæ confequentia evi 'denseft: impoffibile enimeft,utDeusimmediate fignificationem præmotionis ; ſedcùn non detur proceſſus ininfinitum incognitionibus & volitio nibus (exdiffert.34. Logicæ ſect.2.) indeliberate ! ! excitantur in anima&nonliberè : exquibus velut exoccafione initium deſumimus liberè volendi quippiam, aut cogitandi : neque enim ut fæpius inculcavitD. Auguftinusin noſtra eſtpoteſtate ut veniat in mentem hoc præ illo cogitato. Non nunquam hujusmodiexcitationes &præmotiones extemperamento& conftitutionehominis aut ex objectis externis in ſenſus incurrentibusdetermi nantur; atquehædicuntur indirectæ& impropriæ motionesvoluntatis : illæ verò funt directæ quæ immittuntur in animam ab ipfoDeo, qui propria movere immediatè poteſt ante omnem delibera tionemcreatasvoluntates.Motionesporrò hujus modiDivinas difcernimus , quamvis non ſemper &actuconcurratad actusliberos cumcaufis libe ris , & concurfu ipſo impediat caufas liberas ab actu&exercitiolibero. Probatur antecedens': li bertas & caufa libera proxime & immediatèeſt voluntas quæ conftituta in actu primo proximo proximè expedito cum omnibus conditionibus intrinfecis&extrinfecis,negativis&poſitivis ,re quifitis & prærequifitis , poteftproximè agere ved nonagere ex electione & libito ſuo (quæ eft de finitio libertatis) : fed præmotio phyſica eft impe 'dimentum effentiale hujus definitionis objective, quiaex'num. 14. eſtneceſſario requifita faltem ut conditio ,&fi eft adamorem v.g. eſt impoffibile quodvoluntasillamhabens, proximè poſſitodiffe velnonamare: ergò &c. Inhocargumento con cluditur fumma cæteroruin , quibusjam àfæculo voluminaimplentur:fedquisquishuic nonacquie fcit Sect.V. De Deopradeterminante. Icitpropofitobona fide,pari operaeludetinnume ra aliaexiftoprognata. 733 ſtente: numproindeex eoprobari poffet , quod XVI. Mementohicagide libertate proxima &expeditanonde remota ac defactoimpedita: item agi de libertate quæ dicitur indifferentia juxtadefinitionem moxdatam ,non de libertate quædicituràcoactione , quæeſtblanda quædam &non violenta neceffitas qua adbonum aman dume. g. abripitur voluntas neceffariò fimul& libere ,juxta diverſameorum terminorum fignifi cationem, nempefine libertate indifferentiacum libertatetamenàcoactione. Præterea proponetibi oboculos palpabiles & craffiffimas fimilitudines hominis alligati vinculis ab ipſo inſolubilibus : quemnon effe liberumproximè ad currendum nemodubitat: hominis item ſedentisintenebris& impotentisaccendere lucernam , quem noneffe proximè liberumad legendum : compertiſſimum eſt. Denique animo fingeideam& conceptum impedimenti,quoverè&formaliter&effentialiter impediatur libertas proxima voluntatis humanæ &expende num fimillimus fit conceptui phyſicæ præmotionis juxta quintam fignificationem &Ni mirum eft identitas , cujus ratione faltemhæ duæ formalitates unum &idemfunt: effentialitercon necticumamorev.g.: &effe effentialiter inevi zabili à voluntate: hæcipfiffimaeſt definitio im pedimenti relatè adodiumv.g. autnonamorem, adeoque etiam impedimenti impedientis proxi mamlibertatem&libitumad utrumlibetextermi nis oppofitis. Nonveròmultumlaboroutrum il Jud fitformalevel fundamentale impedimentum, (quædiftinxidiſſert, 2. fect. 4. de mutua cauſali rate):modohicconceptusdeilloconſtet: Incom poffibile cumalterutroactu&inimpedibileàpo tentiafeuvoluntate.Notaenimhocutrumquedi ligentiffimè; fienimalterutraexhis formalitatibus deeffet, ceſſareteſſe impedimentumquod eft hu jusmodi : at neutra ex illis deeſt phyficæ præ motioni,dequa hicfermo: undeprobatureffeve ram&propriam neceffitatem antecedentem ante cedentia exclufiva libertatis proximæ juxta illa quæ olim dixidiffert. Jogica de futuris contin gentibus. XVII. Objicies & Refpondendo ad pofitum argumentum&fimilia: fipræmotiophyfica tan tuminfenfucompoſitoneceffitat adunum certum terminum libertatis, ad amorem v.g. non verò inlenfudiviſo; libertatem proximam non lædit:& eftmeraneceffitas confequens quod ipfumpatet exemplofeffionis,quæ in ſenſucompofitoneceffi Tatdaſedendu,neceffitatetamenconfequenti&mi nimèlæſivalibertatis proximæ: fed itaquoquede phyficapræmotioneſentiendum ,quiainſenſu di viſoab illavoluntas eſt indifferentiſſima ad odium, velnon amorem : ergo &c. Refp. ambiguitatem, effe inhis& fimilibusnudis terminisfenju diviſo &fenfucompofito:neceffitas antecedens&confe quens : nudis, inquam,hoceftfineadditis, quæ olim exprimi confueverunt&mox fubintellige bantur àprimishorumterminorum prolatoribus, + Profectò impedimentum quodlibet effentialiter licet tale ,tantummodoquandoeſt impedit : cum noneftnonimpedit:adeoque quando coexiftit& conjungitur cumreimpedienda;nonveròcumab ca ſeparatur& dividitur ut nonexiſtens ab exi impedimentum non fit impedimentum ? nempe quiaimpeditduntaxat inſenſu compoſitononin diviſo. Similirationeneceffitasquælibet velfatalis eſtconſequens ad aliquidaliud, faltem adcauſam ſuiprodutivam : numexindelegitimèconclude retur , eam ipſamnoneffe fatalem neceffitatem quia confequenseſtpoſtcauſamſuam?elabiturfa cilègenuinus fenfusterminorum dummutili pro feruntur. Diftingueigiturmajorem:ſipræmotio phyſicatantuminſenſucompoſito&c.conſequen te exiftentiam vel phyficam vel intentionalem ipfius exercitii liberi&actusſecundi;nonlædit li bertatemconcedo: infenfucompofitoanteceden. te talem exiftentiam non lædit libertatem nego. Exdiſſert. citata de futuris contingentibus inte groshosterminos recole : neceffitas antecedens ipfamexiftentiamactusfecundiphyficamvel in tentionalem: neceffitas confequens candem exi ftentiam:nifi enim illaaddasfaltemtacitèperpe tuusluſuseritnon argumentatio, utapertiffimepatet inexemploallatofeffionis&fimilibus. Contrai. Infenfu diviſoàpræmotionephyfica poteft voluntasnonamare;ergo&c Reip. diftin guo in ſenſudiviſo, cujus divifiofit in poteftate ipſius libertatis, ſeu qui poteftponi à libertarene go : qui non poteſtponi abipſa libertate concedo &negoconfequentiam. Hoc itemadditumvete resomnesintelligebantterminoilli:utcumdicitur inſenſudiviſoàfeffione poteft liberè ſedens non ſedere : nempepoteſtſeparare ſe&dividereabea ſeſſione: atnil talepoteft voluntas reſpectupræ motionisexnum. 14. Contraz. Voluntas præmotaretinetfimultatem potentiæ,nonpotentiam fimultatis,potentiam pof Gbilitatisnonpotentiam futuritionis. Relp. per ceptis terminis nec proximam fimultatempot n tiæretinet,nec potentiam proximam poſſibilitatis : nempenonretinetlibertatemproximam adutrum libet indifferentem indifferentia antecedenti iplam determinationem arbitrariam voluntatis, Contra3. Pervos danturpradefinitiones quæ dam,&decretaDei , de quibusidipfumdici po teft quod contra præmotionem phyficam dicitis. Relp adTheologosfupernaturales iſta pertinent: quodhicagoilludunum eft : præmotionemphy ficam impedire libertatem ; ac proindevel tacen dumeffe demodoquoconcurrit Deus cumliber tate creata immediate certiffimè ftatuto quod concurrat, velalia ineundaviaeſtlongèdiverfiffi maàphyſica præmotione. At quoniam loqui neceſsèeſt , pro munciarenondubitovel humanitus hunc nodum extricarinon poſſe , vel aſſertâ & ritè expofita ſcientia Divinade futuris conditionatis contin gentibus exponi duntaxat poſſe. Rem paucis accipe. 1.Negarinonpoſſe videturexplicatis ter minispropoſitionem vel æternam veltemporalem conditionatam de futuris contingenter conditio 1 naris (conditioneconducente ad conditionatum , &non diſparata nec effentialiter illud inferente exlib.2elem.theſi 1.)eſſedeterminatèveram vel determinatèfalfam,quemadmodumde futuris ab folutisdiffertationeſua dictumin Logica eft:nam eadem omnino facilitate & methodo probari id ipſumpoteft additisplurimis ſacræ paginæ &San Gorum 1 F 1  Horum Patrum authoritatibus. II. Conſequi tur perinde negandumnoneffe, illasipfasverita Differtatio VI.Theologia naturalis. tes objectivas quæ funtfutura contingenter con ditionata ſciri à Deo per formalitatem ſcientiæ, quam appellamus ſcientiam mediam , quafi nimi rum intercedat media inter formalitatem ſcientiæ quaDeuscognofcitobjetaneceffaria,quæquedi citurſcientiavelneceſſaria vel fimplicis intelligen tiæ : & formalitatem ſcientiæ qua Deus cognofcit abfolutècontingentia, quænominatur velScien tiavifionis vel contingens, (hujusmodi disjuncti væadTheologosfupernaturales remiſſa determi natione.) III. Veritates autem hujusmodi condi tionatæ tum adlibertatein primam , ſeù Deum; tum ad libertates fecundas ſeu creatas ſpectant, fed modo reciproco : unde duæ claſſes harum veritatum exiftunt : exemplum ad primam per tinens eft : fi Petrus iret intemplum ; Deus il. lumfanaretàlepra : exemplum vero fecundæ: fiDeus daret infpirationeminternam Petro ; ille faceret actumcontritionis. Primæveritates con finem ipforum ultimum cum intentione&inclina tioneutquæpoffuntoperari liberebonumvelma lum operentur potius bonumquammalum ſedli bere: IV.Velle efficaciffimèutcreaturæhæ vel illæ liberènonfolumpoffintoperariſedde facto , &re ipſa etiam operenturbonum , ac proptera Deum conferre hujusmodicreaturisunam quampiam ex iis conditionibusfeumotionibus infinitis , fub qui busvidetper ſcientiammediam,quodcreaturæilla operarenturbonumfi conferrenturillæ conditio nes. Hujusmodi autem volitio efficaciſſima Dei diciturpredefinitio,feu decretumpredefinitivum Des, quo prædefinit&prædecernit ſub talicon ditione tale opusbonum : V. quantum veròad alias liberas creaturasnon quidem velle efficaciffi me&prædefinitive , ſed tamenadhortari& incli nare, utreipfa&defacto operenturbonum quod cæteroquin poffunt: at fimulpermittereutde fa &o&reipſa operenturmale&peccent:quemad modum peccaturas vidit conditionate per ſcien tiam mediam , fi fub illis&in illisconditionibus ditionatæ ad Dei libertatem pertinentes intelli-''ponerentur, fub quibus &inquibusdefacto po gunturà Deoper formalitatem Scientiæ, quædi citur Scientia media reflexa: fecundævero ve ritates adcreatas libertates ſpectantes cognofcun tir performalitatem ſcientiæ, quæ vocatur Scien tiamedia directa,ſenſcientia mediafimpliciter. IV. Porrò innumerabiles & infinitæcategorema ticè funt hujusmodi veritates tam primæ quam fe cundæclaffis : &inſecundainfinitæcategoremati cè ſunt reſpectu cujuslibet poffibilis creaturæ libe ræ:immoinfinitæconditionesfuntrefpectu cujus libet actus liberi conditionati ,fub quibus fingulis videt Deus , quodconditionatum taledetermina tumponereturàvoluntate:&fub aliisinfinitisvi det quod poneretur oppofitum conditionatum nampoffibiles funt infinitæ conditiones categore maticè ſub quibus poteft fimultate potentiæ poni &conftitui quælibet libertas & utfic loquar con ditionariad aliquidfaciendum velnon. V. Itaque quidquid recti& digniDeo intelligi & formalizari poteftin præmotionephyficademptisimperfectio nibusomnibus &repugnantiis opeScientiæ mediæ directæ admittimus atquecredimus itadecentiffimè nos cogitare de Deotanquam primo & fummo Libero&Dominoquiconvertendarumhumana rumvoluntatum (juxtaAuguftinum) habet om nipotentiffimam Potestatem : fimulque ſartamte tam confervare creaturarum libertatem, tùm in naturalibus tùmin moralibus tuin in ſupernatura libus actibus : itaut fan&iffimum illud Sacræ Pat ginæ effatum cum omnifinceritate interpretemur: (Olex13.)Perditiotua exte Ifrael,in metan tum auxiliumtuum. Etenim formalizandoconcipimusinDeo hujusinodi prædicata ordinata ordine intentiona li,quæ perinde funt in ordine adfcientiam Theo logicam& quæftiones hujusmodi , acſi diſtincta effent inter fe: videlicet. I. Deum cognofcereom nia poffibilia: II.Cognofcere diftin& tiffime omnia contingentia conditionatalibertatis creatæ : III.Eli gere& velle liberè ( modo expoſitoſect.1. con cluſ. 5. ) ex infinitis poffibilibus creaturis has& illas ut exiftant, & præcipuè creaturas liberasho mines &Angelos, coſquevelle utpoffint operari liberè bonum vel malum falutariter in ordine ad nuntur:idipſumpermittenteDeo,nonverò effi caciter,autintentiveidipſumvolente: quod ima ximènota, Refp. itaque adcontra3. negandoantecedens: nullumdecretumDei, nulla prædefinitio , nullus concurfusDei immediatus , qui relucet incondi tionibus illis, fubquibus videtDeusper Scientiam mediam quodnam conditionatum fit eventurum; nil inquam ex iftis habet fimultria illa prædicata de quibus num. 14. inquibus fimul identificatis confiftitimpedimentumlibertatis. Etenim præde finitio ipfaconnectitur quidem effentialiter ,quia efficaciffimacumactu pradefinitioe.g.amore, fed noneft inevitabilis , quiaeſt impedibilis perante cedentem carentiam exiſtentiæ àPetro v. g. non minus quam exdiffert. de futuris contingentibus Scientia Viſionisfitimpedibilis ab ipfoPetro : ea enim libertate,quaPetruspoteftnon amare , po teſt impedire, neDeus videritper Scientiamme diam, quod fub illa conditionequæ de factodata &purificata eſt, effet amaturus : at eo ipſo Deus nonprædefiniviſſetamorem illum , quiahæc præ definitio eft conſequens intentionaliter , & fup ponitScientiam illammediam. Illaveroconditio (voceturvelgratia ſupernaturalis, velmotio, vel præmotio univerfalis vel concurfus immediatus Dei) eſtquidem neceffaria & non eſt evitabilis a Petro,fedipfaeademnonefteffentialiterconnexa cum amore,atindifferrens eſt , utexlibito volun tatiscumamorevelnonamorecomponatur. Sic quoque permiffio ſeu decretumpermiſſivum pec cati eſt eadem ratione impedibile impeditâ videli. cet ſcientiâ mediade odio conditionatovelinobe dientia ſubtaliconditionevel motione. XX. Cont. 4. Illaprædefinitioeſt inimpedibilis, quia creaturanonpoteſt impedire libertatem Dei, tumquia illa eſt inpriori ſaltem mediatèad actum fecundumipfius libertatis creatæ , illumque infert à priori : etenim illa prædefinitio ſeudecretum confert & applicat conditionem ſeu concurfum ſeù auxilium Dei ſeu motionem , quæ complet actum primumproximum proximè expeditum li bertatis creatæ:(ex ſect. 1.concluf.2.& concluf.3. patetquoddicitur:)ergo&c. Refp.diftinguendo primam Sect.V.DeDeo predeterminante. primam caufalem, nonpoteft impedirecreatura libertatem Dei per mutationem conc. per ante 735 debonononomninopuro : fedetiam cum præ cedentem carentiam exiftentia fubdiſt, directè quemadmodum voluntas libera impeditfuos a itus conc. indirecte& ratione termini cumquo connectitureapredefinitiofubdiſt,iterum:exfup pofitionequodDeuspurificaverit illamconditio nem,&absolutedetmotionem voluntaticreate fubquavidetperScientiammediam, quodvolun tasillaeffet amatura v.g.nego: nonfactaillaJup pofitioneconc. Quemadmodum Petrus exfuppo fitionequodexiftat inpræfentiabfolutè impedire poteftſcientiam viſionis,qua Deusabæterno vidit illumhodieſaltaturum ;itafactaſuppoſitionefimi motionephyſicapoteft intellectus ita proponere : ergo &c. Refp. diftinguo , objectum indifferens indifferentia proxima proximè expedita vera & nonfolumapparenteconc. indifferentia proximè impedita perpræmotionemphyſicamnego. Contra4, Indifferentiain proxime expeditam non tollit neceffitas conſequentiæ ſeu illationis : ſedhujusmodieſtpræmotiophyſica :nonenim eft neceffitas confequentis : hoc eftnon estneceffitas antecedens , exquaconfequaturneceffariotalis determinatusačtusfecundus(ficenimexplicant) fedquæfote neconfundashanc neceffitatemcon fequentis cumneceffitate conſequente exiftenti li purificatæ illius conditionis &exiſtenteabſolutè voluntatecreata Petriv.g.potefthicimpedirefimi literſcientiam mediam fecundum illamformalita. tem &cxtrinfecam determinationem,exquadeno minaturDeus ſciens: quodfi Petrushaberetta lem motionemeſſet amaturus. Atcumab eafor malitate ſcientiæ mediæ,utà termino connexionis effentialis pendeatilla prædefinitio ,quaDeus vult efficaciffimè amoremillumimpediri.;poteſtſimili *ter à voluntatePetri hæcprædefinitio quoq; impe diri. Ad fecundam caufalemdiftinguo,prædefini tioilla eſt in prioriadactualem amoremipfius Pe tri nonneceffario & impedibiliter conc.neceffario effentialiterfubdiſt, reſpectu utriusquetermini libertatisnego: reſpectuhujus determinatitermini videlicet amoris omitto,&nego confequentiam, Timordemutuacauſalitate&prioritatein repræ ſenti ceſſare debet cum intercedat intentionalitas quaanediante inter cauſamnonneceffariam&ef fectum differt. 2.fcct. 4. ànum.20.ultrò conceſſi mutuamcauſalitatem: &profectò aliudhicnego tium agimus quam utvacetad tricas illas diverte re. Porrò illa prædefinitio non eft neceffaria in priori , quia non'eſt neceffeadhocutDeuscom pleatactumprimumproximum proximè expedi tumlibertatiscreatæ ad exercitiumliberum ipſius, quod velit efficaciffimè utilla voluntas operetur defactobonum&non malum:namcompletillum actum primumetiamde facto libertatibus creatis quæoperanturmalum. XXI. Objicies2. Deus præmotionemphyſicam datnon folumad operandum fed ad libere ope randum : ergo eſtimpoffibile ut illa lædat liber tatem. Refp. nego ſuppoſ. quodvidelicetDeus poffit conferreadliberè operandum id , quod eſt impedimentumeſſentiale libertatis. Contra 1. Deus per præmotionemdeterminat creaturam,ut ſedeterminet: ergo ut liberè ſede terminet. Refp. diftinguendoutſedeterminetde terminatione propria caufæ liberæ nego (nppoſ, propria caufæneceſſariæ omitto. Optimum me diumut creatura neceffitetur ad agendumeſtcon ferreilli phyſicam præmotionem. Contra 2. Determinatio propria caufæ liberæ eft ut ſe determinet quia vult non quiaeſt ſed Deus determinat ut ita ſe determinet voluntas : ergo&c. Refp. diſt, quia vultliberè idque liber tate indifferentiæ conc. non liberè velſolum liberè libertate àcoactionenegoſuppoſitum, Contra 3. Determinatio propria caufæ liberæ eo ipſo datur , quod intellectus proponit obje Etum indifferenter amabile juxta dicta num, 4. am&exercitium liberum, cujusintelligentiam habesaliundenotam. Refp.diſt. mai. indifferenti amnontollitneceffitasconfequentiæ ſeù illationis à poſteriori concedo : à priori : hoceftabantece. denteinimpedibili nego. Ex Scientia Deiinfertur ſaltus Petri craftinus & illa illatiodiciturneceffi tasillationis , feu conſequentiæ ſed àpofteriori, quæ eſtipfiffimaneceffitas confequens:atexpræ motionephyſica per illationem àpriori infertur amorPetri, quiailla eſtipfiffima neceffitas ante cedens. Contra 5. Eſt æquivalenter neceffitas confe quens actum liberum creatum ,quia formaliter eft neceffitas conſequens decretumDei, in quo tan quamincaufapræcontineturnoſtra libertas:perin deautem eſt conſequi unum autalterum.Refp. nego ſuppoſ. quodDecretumcollativumpræmo tionis , quoddiciturDecretumpradeterminati vum fit cauſanoftræ libertatis; fedcontendimus eſſeimpoffibile&ſieſſet,effetcauſadeſtructivano ftrælibertatis:hoceſt productiva impedimentief fentialisillius. XXII. Objicies3. Cauſaprimanonfolumdat creaturæpoſſeoperari,fedipfumquoqueoperari: aliis verbis : Creatura liberapendetàDeo in ra tioneagentis &ultimo agentis : vel,nonfolumre cipit virtutemindifferentemàDeo, fed comple mentum&ultimamactivitatemin actuſecundo: ergopræmoveturphyſicèàDeo. Refp.exgene ricis iftis & in ſenſuaccommodo veriffimis locu tionibus tantum infertur formalitates aliquas in præmotionephyſica præſcindibiles, in aliqua alia realitate ineffe debere. Contendo autem juxta num. 18.illas invenirituminrealitateſcientiæ me diæ,tumdecretiprædefinitivi , tùm concurfus ge neralis Divini , tùm præmotionumquatuor illa rum , de quibusànum. 10. Itaqueadhæc omnia diſtinctio generalis eſto : dat,pendet,recipit & fi quid fimile,datione,dependentia , receptione impeditivalibertatiscreatænego : nonimpeditiva conc. Præmotioautemquintiſenſus eſteſſentiali ter impeditiva. Contra 1. Explicabile noneft quomodo Deus det operari ipfi creaturæ niſiperconcurfumpræ vium,&confiftenteminphyſica præmotione : fi enimeſtſimultaneus &indifferens;potiuscreatura daret Deo operari , Deus penderet àcreatura, ſubjicereturcreaturæ quoad operandum. Refp.in explicabile hoc eſſe per præmotionem phyſicam &hocunicuminpræſenti ago: exabundantiata menaddo,nondifficile rem exponi , ſi loquentes decooperationephyſicainlineaoperativa (devo 1 litiva 736 litiva & intentivalineamoxdicam) dicamus , in atu primo hujusmodi concurfum efle Omnipo DiffertatioVI. Theologiæ naturalis materiale : nam ficuti cauſa immediataactionis agit , fic determinationis determinat. Refp. ad tentiam Dei & decretum Dei itadecernentis: Ego, Deusvolocooperaricumcauſaſecundalibera quomodocumque operabitur:hocenimeftquodin telligitur cum dicitur: Decretum Dei applicans Omnipotentiam indifferentem ad alterutrum terminamlibertatiscreata : hicautemconcurfus ſeù Omnipotentia Divina cooperativaproximèin cloditur inhocobjecto libertascreatainactupri moproximoproximè expedita. Concurſus autem &cooperatioinactu ſecundo, feuactualis &exer cita realiter eft ipfaactio communis, per quamà Deo&àlibertatecreata agitur hujus actus ſecun dus, ſeu effectus ( & amplius realiterjuxtadicta demodiseſt ipſeactus, feu effectusproductus) : formaliter verò,ſeu formalizandotalem actionem relatè ad Deum non eft præmotio nec for , maliter determinatio; fed mera cooperatio&effe Aioimmediataipfius effectus determinata & exi gita à pofteriori per modificationem &determi nationem ipfius voluntatis creatæ juxtà num. 6. cumillaidentificatam: & ab actu ſoù effe&u illius diftin&am : cum quotamen fimultaneè eſt in co demfignonaturæ. Hocpactoexplicatur concur fus fimultaneus & cooperatio Divina in actu le cundo,immo nonfimultaneus , fed idem realiter cum operatione ipfius creaturæ, inquo neque per umbramevenit utcreaturadet operari Deo , aut Deuspendeatàcreaturainoperando:quemadmo dumabeffectucaufanonpendet: neque item fub jicitur creaturæ , neque hæc eftpriorindetermi nando:ut neque effectus exigens caufam nonfub jicitfibi cauſam: multò minus illa modalitas quæ ineodemfignoeſt cum effectu , cujus modusille cauſamexigit. Contra2 Cauſa ſecunda operaturut applicata &motaàprimanempepræmotaàDeo: item con ſtituiturin ratione principii actu operantisàCau ſa prima : itemCaufaprima conjungit actu cau fasſecundasadfuos cffaus: item primum Libe rum applicat &movet&determinatſecundum liberum ad agendum: item determinatio creaturæ &fecundiliberi reducidebet in Caufamprimam& primum Liberum.Refp.nilamplius afferriper hæc præterjamditta: diftinctio itaque generalis adhi benda applicat &c. applicatione læſiva libertatis nego , nempe per præmotionem phyficamquinti fenfus: nonlæfivalibertatis concedo : atque ita de reliquis. Advocemillamdeterminatcautepro cedendum: Deus enimquantum ad actus bonos determinatillos , fed per prædefinitionemimpedi bilem , quæ eſt deterininatio mediata actus con tritionis , v.g. vult enim efficacifimè illum fieri : quantum verò adactus malos , ad illosnullopa to Deus neque mediatè neque immediate neque impedibiliter , neque inimpedibiliter determinatli bertatem creatam: fedmerè illos permittit&con currit materialiter &phyficè &nondeterminative autmoraliter cum libertateſecunda peccante. Contra 3. Deus habet actuale dominiumphy ficum omnium libertatum : ergoillisutiturappli cando &determinandoillas ad a&us fecundosli beros. ItemDeuseſtimmediata cauſadetermina ionis illius a&us, qui eſt materiale peccati : ergo el condeterminat , vel prædeterminat ad idem primum perdiſtinctionem jam datam &adnota tionempofitam quoadterminumdeterminat. Ad ſecundum:nulla eftillaparitasde immediato agen teadimmediatumdeterminantem: nam cauſare, agere, &producerecauſalitereſtidem formaliter: determinareverò &cauſare,feuproduceredeter minationem ipſam realiterſumptamnon est idem formaliter: quemadmodumintelligerenon eſtidem ac cooperari , autcomproducereintellectionemli cètimmediatè. Sicquoque comproducere pecca tumrealiterfumptum:noneftpeccare : unde eſto Deus immediatè produceret modulum quendam, quidicereturdeterminatioqua creatura libera ſeſe determinat ad alterutrum terminum fibi liberum; non proinde dicendum effet Deum determinare voluntatem ad alterutrum actum. Præterquam quodjuxta dicta num.6. negandum eſt ſuppoſi tum : determinatio enimilla modalis non fit,fed reſultat. Contra 4. Si libertasſecundaſecundùm ſe in determinata eſt&indifferens; imperceptibile eſt, quodſe ſola ſe determinet , nec aliundè accipiat determinativumnempepræmotionemàCaufapri ma. ItemDeuspoteftinclinare&flecterevolun tates noftrasquocumq; voluerit. Item Caufa pri ma&fupremusDominus ordinare debetcæteras caufas inipfarumultimumfinem. Refp.adfecun dum & tertiumdistinctione ſuperius poſita :ad primumverò ficdiftinguo:libertas ſecundafecun dumſeeſtindifferens indifferentia activa plenitu dinis & libertatis concedo: indifferentia merè pal fivanego. Alia ratione materia prima, aliaverò voluntas libera dicuntur indifferentes : unde ne tricemur : voluntas libera inconſtitutione ſuapro ximèexpedita vim habet ſedeterminandi &ſeſe permittendi &delectandi inbono non fummo fibi propofitojuxta num.4. necfolùmita eſtindiffe rens ut meram capacitatem paffivam indifferen temexprimat adaliquid recipiendum extrinfecus velnonrecipiendum. Contras. Nonpoteſt cauſaſecundaliberaul timo compleri & ultimam actualitatem habere , aut applicari ad agendumniſiper quid receptum tanquam formam ,àquadicaturcauſaultimoper fici & actuari , hocautem effe nonpoteftneque Omnipotentia Dei , neque prædefinitio, feu de cretum , quodnon recipitur, aut fubje&atur in anima ; ergodebeteſſequalitas &formulanempe præmotiophyſica. Refpondeojamnegatum eſſe ſect. anteced. nec non alibi fæpius , quod omnia explicanda fintper formas&concreta. Contra 6. Corpus non poteft compleri in ra tione operantis ab anima niſiper quid receptum, nempe per impreffionem & præmotionem qua anima ut cauſaprincipalis præmovet corpus utin ſtrumentumfuum: fimilitercauſa motivacum mo vetpervectem:pariter caufæ fublunares præmo ventur à cæleftibus : ficetiam rota unacompacta in eundemaxem cum aliis præmovetur ut alias moveat:ergo id ipſumdicendum decauſa libera. Refpondeoparvi aut ferènullius quidem momen ti effe fimilitudines iſtas ; attamen omnes retor queriinvera &feriaphyſica. Primò, anima licèt uniatur& informet corpus humanum ; non ta : men De Intelligentiis ,&Angelis. men recipitur ,& fubjectaturin illo, ac præterea nullam qualitatem producit præviam in organo 737 movendumpondus. Tertiò, quantum ad caufas corporeov.g. inoculo, uthicvideat:fedeadem indiviſibili actione & vitalitate anima & oculus movetur, hoc eſt videt. Secundo, inftrumentum vectis actione diffuſiva communi & indiviſibili movetur,& movet pondus : hoceft actionem caufæ principalis modificat inſtrumentaliter ad cœleftes influentes diftingue influxum cooperan temcumcauſaſublunariaconfervante caufamean dem:quemadmodumdiftinguendus eſt concurfus quoque caufæ primæ. Quarto,derotailla compa tacumrotisperindeſentiendumac de inſtrumen tovectis : nonenim illapræmovetur, ſedactione diffuſivâ movetur cumreliquis. DISSERTATIO VII. " DeSpiritu &mentibus creatis. Uas in claſſes apud eruditos Catholi cos diftribuendi funt ſpiritus,ſeu men tes creatæ. Prima,complectiturIn telligentias quas appellamusAngelos. Secunda,continethominumAnimas: paucis abfolvo primam inpræſenti : reliqua enim quæ fciri & exquiri poffent de objecto adeò fublimi ſervandanon tàmTheologiæ ſupernatura Ji, quàmVitæ beatæ: quoniam inpræſenti ærum nofa & tenebricoſa minimum illud eft, quodinno tuitvel lumine naturæ , vel fidei hominumGeneri circa naturam, proprietates& attributa ſpirituum illorum. : Existentia, effentia , &proprietates Angelorum. rmodumconclufionisſtatuo : evidenseſſe exiftere ſubſtantias quasdam invifibiles & incorporeas , quas Angelosdicimus , vel probifint velreprobi. Conftat hoc ipfum quidem tùmDivinâ revelatione paffim in Sacris Paginis tum traditione Sanctorumque Patrum & totius Ecclefiæ authoritate : unde apud Theologos fu fernaturales liquidiffimè fit certitudine fidei exi ſtentiain Angelorum inniti. Præterea,quodno ſtrimuneris eſt ,naturalievidentiâ concluditureſſe hujusmodi ſpiritusinnatura. Primò , quiaSapien tibus omnibus & infipientibus ita ſemper viſum eſt : quippè ex eoquod Sapientibus hocſemper fuerit perfuafiffimum , id ipſum infipientes& ru des, infipienter licèt &depravatèſenſere. Quos itaquePlato potiffimum in Timeo , & Parmenide appellat Deos minores Damones & Superos: eosq; conditoseſſe ait & procreatos à Summo DEO: quos item Ariftoteles Intelligentias appellavit, ipfiffimos eſſeAngelos & fpiritus inviſibiles extra controverfiam ponitAuguftinuspaſſim lib.8.&9. decivit. Dei. Prætereaquidquidfabulati ſuntEth nici &Poetæ dePolytheiſmoexdepravataſpiritu umcognitione , quam MortaleGenusper manus velutitraditam abuſque primisParentibus accepe rat, apertiſſimèconſtat profluxiffe: errorumquip pèoccaſioveritas eſtut malibonum. II. Præ cæteris Sapientum , eorumque Chri ſtianorum teftimoniis eligoTertullianiſententiam R. P.Ptolomæi Philoſophia, quatùm Gentilium credulitas ,tùmveterumChri ſtianorum fidesquoadrempræſentempatefit. Itaq; inApologeticofichabet: Dicimus effefubstantias quasdamfpiritalesnec nomennovum est:Sount DemonasPhilofophi, Socrate ipso adDemoniiar bitriumexpectante : quidni- edaturfub trobu nalibus veftris quemDamoneagiconstet,juſſus à quolibet Chriſtiano loqui fpiritus ille; tàmfeDa monemconfitebiturdevero,quàmalibi Deumde faiso: quid isto opere manifestius , quidhatproba tionefidelius ?fimplicitas veritatis &virtus illi fua aſſiſtit (nimirumChriftiano exorciſanti ) nil fufpicari licebitde Magiaautaliqua hujusmodi fallaciafieri dictis nonftetisfi oculi vestri & aurespermiferint vobis:quidautemobnitipotest adverfusidquod oftenditurnudâveritate( Ita Tertullianus vel ipfosEthnicos evidenter convin cit unâ operâ tùm de exiſtentiâ fubftantiarum ſpiritualium , tùm de veritate Chriſtianæ Reli gionis. III, Probaturid ipſum hacmethodo : fi evi dens perinde eſtAngelos exiftere , ut Cæfarem Romæimperaffe , vel exiſtere Conftantinopolim, intentum conclufionisevici; fedita eſſe conficio, NamEnergumenos nullos unquam per totam an tiquitatis memoriam extitiffe , nullas Magorum , autExcantatorum præſtigias,nulla veterumEthni corumoracula,nullaapud illosportenta tamevi denter falfum est;quamCæfarem nonextitiffene queRomæimperaffe: ergo&c. Confequentia eft evidens: unicum enim perfugium quodexcogi tari poffet adillam evadendam,evidentiffimè fal ſum eft:videlicet omnia illapræternaturalia àvero &fummoDEO exdeftinatione &intentione , & nonex mero permiffu prodiſſe: cum enim evi dentiffimum fittumDeum nequepeccare, neque mentiri poſſe : tùmpleraque illa flagitiofa & tur pia,&mendaciis confertiffimafuiſſe; indèeviden ter conſequiturillorum authores Dæmones malos eſſe: ſubſtantias videlicet quasdam incorporeas& invifibiles , quas in rerum naturaexiſtere hicde monftro , neculterius perquiro undè depravatæ fint : cùm ad ſtatutam conclufionem hujusmodi difquifitio nonfaciat. Antecedens verò fuperiùs pofitum conftat: neque illud fidei humanæ inniti tur, autteftimoniohumanoutformalitertali :quo pacto opinionis meræ limites non tranfcenderet, Aaaaa fed 1 : i 738 ſed nititur effectui phyſico , ex quo exiſtente evi Differt. VII. Theologiæ naturalis dentiâphyſica infertur exiftentia caufæ, copror fus pacto quo oftenditur item phyſica evidentia Cæfarem extitiffe : quod amplius diſſert.feq.pro animæ immortalitate fect. 1. num.4. diducam,& explanabo: tu videſis , &ad rem præfentem ac commoda. IV. Sedlongè evidentiùs mihi&plerisquehæc di&ata deſcribentibus conftat ſpiritus invifibiles e xiftere , quam autConſtantinopolimexiftere, aut Cæfaremextitiffe : ex iis videlicetquæ annopro ximè elapfo 1694. apud Marfos inoppidocuino menRio freddo à pluribus doctiffimis & graviffi mis viris nobisquenotiffimis evidentiffime perſpe ta, explorata , & examinatafuntcirca plurimos energumenos ſpiritibus diris arreptos , eosquede prehenfos & facris exorcifinis vel tentatos , vel purgatos. Hæc inquam ferio ,& fine prurituca villandi perpenſa ,& ad trutinam finceriffimæ ve ritatis exacta extorquent faltem à nobis evidenter aſſenſum ſuper exiftentia hujusmodi ſpirituum , perinde ferèut expræfentia ,ſcriptione,& motu hominis alicujus , illum vivere certiffima eviden tiadignofcimus. Etenimutex plurimispaucapro feram exploratiffimum eft rufticanos , & cras fos cæteroquin homunculos ac mulierculas Græ cam , Latinam , Gallicam , Hifpanicam linguam intellexiffe , & dum conceptis harum linguarum verbis à viris eruditis interrogarentur appofite re ſpondifle : mandataque hujusmodi idiomatis figni ficata adamuſſim præftitiffe. Præterea plurima certiffimo ignota rufticis illis ergumenis ab iista men dicta & pronunciata ſcienter fuiſſe. Evi dentiffimum itemeſt ,tantâ calliditate & fubtiliffi mis adeò fraudibuslocutosillos , operatos,&ter giverſatos fuiſſe, ut prorfus fit impoffibile ſpontè &ingeniofuocraffos & idiotas homines ea moliri &comminiſci potuiffe. Manifeſtum quoque, eos actus , geſtus ,lapfus ,ictus in illis& ab illis con tigifle , qui naturalibus eorum viribus omnino ma jores erant, necevenire naturaliter unquampote rant citra fubitam mortem,vel vulnera lethaliaeo rundem energumenorum autpræfentiumaliorum: quætamen integris &falvis omnibus præfentibus evenere:idquenonfemelſediteratisfrequentibus incorporcos , ſeuſpiritus eſſe , &quemadmodum peripateticedicitur : effe formas,hoceſtnaturas completas &ſubſiſtentes. Enimverò ad uſque feculumundecimum, aut duodecimum æræChri ftianæ ambiguum nonnihil fuit : utrum Angelis fubtiliffima quædam corporaineffentnobisquidem inſenſibilia niſi exarbitrio ipforumAngelorumob noxianoftris ſenſibus& opportuna redderentur, Idipſum ſenſerat Plato inTimæ , quiproindèdi xit,Damoneseffecompofitos, atqueadeòdiſſolubi. les,redditosqueDivina gratiâ immortales.Attamen certiffimum eft plurima Chriſtiana Authoritate& traditioneAngeloscorporibus naturaliter omninò carere,&duntaxatſpecimen aereum vel æthere umcorporisquandoqueſibi induere ut confpicui fiantMortalibus. Probaturetiamratione, quiaAn geli penetrabiles ſuntidque naturaliter : hujusmo di autem proprietas quarto modo ſpiritui compe tit ex diff. 1. ſect. penultima: ergò&c. Majorcon ſtat eademrationequâ à num. 1. confecimus exti tiſſe gentilium oracula , energumenos contingere &c inhujusmodienim cafibus cumfaxis aut cor poribushumanis,autfimulacrispenetrabanturDa monesidq; naturaliter : repugnatenimhocipfum miraculosè contigiffe:fuiffentenim miraculaindi gnaDeo,nempèad pravos&inhoneſtos fines ,ad idololatriam fuadendam&c. VI. Angeli alii probi , alii reprobi funt, qui vulgo Dæmones appellantur : ad Theologos au tempertinetin primumDæmonum peccatum in quirere. Cæterum innotuit etiamPhilofophisexi ſtere reprobos & malosGenios , idqueapertèſta tuit Plato inTimæo. Id ipſum ratione confici tur ,quia evidens eſt contraManichæos & fimilia hæreticorummonftranonexifteremalum primum principium : feu duplex fummum ens : bonum unumpereffentiam , aliud malum ex quo omnia mala& omnes mali : eo autem ipſo conſtat Da monesmalos effe nonexnatura& effentia fua,ſed ab aliquo exercitiopravo libertatis fuæ ,& miferos proinde effe adordinandum malum illudvolunta rium ordinepœnæ inflictæ à Summo Bono : quod latiffimè D. Auguftini verbisſi vacaretdeducerem : indeque expariratione comprobaremprimorum hominumpeccatum originarium. queexperimentis : quotiesnimirum adhiberefa cros exorcifmos fuper hujusmodi arreptitiosho mines vifum eft. Quæ cùmitaeſſecertò& eviden ter conſtent ; quisque profectò velAtheus etiamfi præfractè obftinatus fipræfens teftisoculatus iis o mnibus adfuiffet illico convincendus eratad evi dentiain propemodumparemilliquanovitbisqua tuor effeocto. Nemo quoque abfens licèt, modò fit composfui&fobrius àpræfumptioneſui , quiiſta refciverit ex teftibus devifu pluribus, iisque omni exceptione majoribus, acpotiffimùm minimèpro nis ad accommodandam fidem infolitishujusmodi eventibus: nemo,inquam,fuerit, qui nonaffirmet &judicetMarfos illosre vera fuiſſe energumenos &arreptitios : idque certitudine atque evidentia majori, faciliori faltem,quam fitilladeCæfarisexi ſtentia & Imperio. V. Proprietates quæ naturam ſubſtantiarumin vifibilium confequuntur, quasque humanâ ratione percipere poffumus confequenter enumero. Pri moautemloco illudnoto:Angelos eſſe omnino Diſquiritur quo pacto diftinguanturAn geli invicem: numdumtaxat ſpecie ,anetiamnu mero : ex diſſert.5.ſect.5.plurimorumDoctorum authoritas cum D.Thoma ſtatuitAngelos omnes exiftentes ſpecie invicemdifferre , nullumque eſſe omnino fimilemalteri:quoddicuntad ordinem& pulcritudinem rerum Univerfitatis ſummoperè fa cere. Diffimilitudo porro ſpecificaAngelorum pofita eſt indiffimili juxtagradusperfectionis po tentia intellectiva. Angelis adintelligendum ſpecies infunt infufæ àDeo& ingenitæ inprimo ipforum crea tionis inſtanti : hujusmodi autem ſpecies expo nuntur ducta proportione à ſpeciebus humani intelle&us,cum difcrimine tamenplurimo accepto potiffimum ex præcellenti Angelorumperfe&io ne. Harum porrò ſpecierum opecognofcuntAn geli contingentiapræſentia in rerum naturâ atque etiam præterita , nonverò futura; utneque ſecre ta cordium: hoc eft cogitationes&affectiones ſpi rituales tùmhominum,tùm aliorumAngeloruin: nifi DeIntelligentiis , &Angelis. niſi per figna quædam externa ea manifeſtentur, Quoautem pacto fiat, ut cum objectum contin 739 formaliterſedapplicativè &connexive Omnipo gensexfuturo fitpræfens,tuncàſpecie ingenita Angeloincipiat repræfentari actu quod antea non defignabatur; exponere facilè poſſumusjuxtaaf ſertadeModis: videlicetſpecies illaut connotans tanquamterminummodalemobjectumreipſapræ ſens, repræfentatquod ante non repræfentabat in fenfudiviſo abeaconnotatione. Cæterùmpræter exiftentia cognofcunt Angeli plurimaquoquepof fibilia:nonomniatamen,utapudTheologos.com muniter ſtatuitur. Utrùm cognitiones Angelicæ duntaxatfintevidentes&nullæprobabiles:utrùm omnesdistinctæ& nullæconfufæ&univerſalizan tes:hincindeprobabiliterdifputatur , nec certa ferripoteſtſententia. IX. Colloquunturinvicem Angeli &mutuo Tecretafuacommunicant,idq;citraneceſſitatemef formandi ſonos autfigna externa , uthominesef formant colloquentes :fed ex libero loquentis arbitrio volentis ut alter intelligat ſecretam co gitationem fuam , modaliter determinatur juxta numerum antecedentem ſpeciesaliquaex ingeni tis alteriAngelo , itaut huic illa repræſentetlo quentis ſecretum. X. Ratione perfectionis diverſæ diftribuun turAngeli in tresHierarchias,&novemChoros, ſeuordines:quemadmodum exfacris literis &an tiquiffimatraditionedocentSS.PP. & accuratiffimè Dionyfius. Porrò ad fuperiores Choros Angeli pertinentes dum inferioresalloquuntur cosillumi naredicuntur:quodperindeeſtutdocere : itaut fupremus omniumAngelus illumineturàſoloDeo &reliquosomnes illuminet:reliquiverò fintpari 1 اب terilluminantes & illuminati , excepto infimo fi quishujusmodieſt,quiqueilluminatusàcæterisnul lumAngelorumdumcolloquitur,illuminat. XI. Quantumadcircumſtantiamtemporisim mortales funtAngeli utpotè ſpiritus : eorumque temporaria menſuradicitur ævum,feuinitiumexi ſtendi fine fine : unde dicunturÆviterni : ævum autemhujusmodi confiftit in ferie cognitionum cujusque Angeli,juxtadiſſert,phyſico- metaphy ficam detempore. XII. Quoad locumVeteribus dictumeft, Angeluseſſeinlocoperoperationem: quoddiffi cillimum quidem captufi deoperatione intelle Aus, aut voluntatis intelligatur: unde clarius& faciliushocexponetur ſijuxta dictadiſſert.4. ſect. unica num. 2. quemadmodum volitioDeinoneſt tentia actuexercita ad extra; itadicanturAngeli quiavolunt& intelligunt non quidem formaliter fedconnexive &applicative collocari inloco&in hocpotiusquàmaltero. Porrò perubicationem definitivam funtAngeliinlocojuxtaexpofitionem datamdiffert.deloco. XIII. Moveri localiterAngelosper operatio nemdixerepariterVeteres , quodexplicarialiquo uſque poteſt ex analogia voluntatis & Omnipo tentiæ Divinæ:itaut Angeli quia volunt& exde terminationepropriæ volitionis modificenturmo dolocalismotus: addeanalogiam animæ rationa lis conducentemquoque admoxdicenda : videli cetanimaquiavult, determinat corporis ſui mem braadmotum. Diſquiriturquoque utrum difcreto vel continuomotu,autper faltumAngelimove antur? Primus motuseft cùmAngelus eodem in ſtanti ſphæramtotamubicationis fuæ & totaliter relinquit,& novamtotaliterin inſtanticonſequen ti acquirit. Continuusverò motuseftcùmperpar tes autdivifibiles , aut indivifibiles priftinam deſe rit&novamacquirit ſphæram : faltus verò cùm nullaratione tranfiensperinterpofitumfpatium de ſphæra in ſphæram tranfilit : hoc poftremum ne gandumAngeliseflenaturale :quemadmodum re plicatio proprii nominis : utrumque enimeadem ratione facileprobatur. Abſconditum quoque eſt , quomodo Angeli agant& operentur in corpora : illi enim cauſaefficiens non funtullius effectus ſubſtantia disvelcorporei,vel ſpiritualis ,ſedduntaxat cauſa locomotiva& applicativa corporum:unde dicun turapplicare activa paffivis,nempè difponere& modificare utàcaufis ſuis effectus corporei pro ducantur. Quæftio tameneſtutrum verè& pro priè producerepoffintimpetumincorporibus,ca que proprièimpellere : quodſipoſſunt; poterunt quoqueAngeliſe reddere impenetrabiles(ad im pulfionemenimproprii nominis hoc requiritur ) ſedimpenetrabilesduntaxat reſpectucorporis vi cini impellendi etiam cumactu penetrantur cum aliocorpore: quodaddoadtollendamtricamne Icioquamdemutua prioritateinter impulfionem, &impenetrationem. Cæterùm diciquoquepos fet ſolavolitioneAngelos modificare motionelo cali corpora vicina:quemadmodum animacorpus movet,quin illa feprius moveat per impetumſpi ritualem fibi impreffum: aut impellendo corpus ſuummoveat. Aaaaa 2 DISSER 740 DiffertatioVIII. Theologiæ naturalis. DISSERTATIO Deanimarationaliejusq;immortalitate. Heologi naturalis eſt diſquirere quæ propria funt animærationalis,ſcilicet omnino fpiritualia atque incorporea, neque communia cum animabusillis, quibus bruta&plantæviveredicuntur: propterea extractationede corpore animato ex cerpta fequentia hoc loci reponimus. Primum autem &præcipuuun omnium animæ illiusimmor talitas expendenda&demonftrandaeſt , quodin præſentifacimus. Explicationes &poftulata ad anima rationalis immortalitatem.. L I mortalemeffe: &Chriftianam religionem àDEO revelatameſſe. Præteriſtaſalebras& caligines pas fim offendes ubiab experimentis&primisprinci. piis paulumrecefferis. Proindein re præſentivel utiinunammethodumconjungo,quidquiddemon ſtrationum poſui Differt. 2. ad concludendum, Deum effe: & præterea quæcunque argumenta Theologi ſupernaturales producunt ut inaperto ponantChriftianamReligionemàDeo effe : atque exindècompendiaria& rectiffima via perdemon ſtrationes morales ,phyſicas & metaphyficas eas que omnino decem, easque nondiftributive ſed collective inunam veluti fummam acceptas pro grediorad evidentiffimam cognitionem deanimæ humanæ immortalitate : quam dum evidentiffi Nprimis noveris quæ ftatuit adhanc rem Concilium generale Lateranenſe ſub Leone mamdico,defigno longe evidentiorem quam evi X,anno 1513. Seff.8. quæ funthujusmodi: In Univerfitatibus ftudiorum generalium &alibi publicelegentibus omnibus &fingulis Philofophis precipiendomandamus , ut cum Philofophorum principia &conclufiones inquibus à rectafide deviare nofcunturauditoribusfuis legerint,feu explanaverint : qualehocestdeanima mortali, rate autunitate&Mundi eternitate,&alia hujusmodi ; teneantureisdemveritatemReligio nisChristiane omni conatumanifestam facere, acperfuadendopro poſſedocere, acomnistudio bujusmodiPhilofophorum argumenta,cumomnia folubilia existant,proviribus excludere,atque refolvere.-H. OccafionemConciliaris hujusmodi Statuti exponit idem Pontifex eodem loco : nimirum quosdam per ea tempora extitiffe Peripateticos magis quam Chriftianos , qui abAriftotelefortè perperam intellecto,&Averroe certiffimè& tur piffimèdelirante feducti temerèphiloſophabantur circa animæ rationalis immortalitatem,& earun dem animarummultiplicitatemproipforumhomi num exiftentium multitudine : erroresque infipi entiffimos fuos hac diftinctiuncula de Sophiftarum gurguftiis arrepta tueri ſe poſſe præfidebant; ni mirumfecundumphilofophiam animameffemorta lem&unicaminomnibushominibus:fecundumfi demveròeſſe immortalem& multiplicem.Itatunc temporis ſcriptitarunt & lectitarunt Pomponatius cum aliis Averroiftis ,&initiofeculilabentisCæfar Cremoninus , & fimilia Scholæ peripateticæ car cinomata. Porrò nil infipientius diſtinctiuncula prædicta eo ſenſu pofitâ quod luminenaturaliop pofitum conftetillius quodlumine fidei revelatur: perinde quaſi Deus utriusque luminis Author fe cum pugnare& fibicontradicere poffit: quodne mo nifideſtatu hominisChriftiani deturbatiffimus mentiri unquam potuiffet. III. Quod olim edixi differt. 8. phyſ. gener. iterùm denuncio : tria nimirum evidentiffimaeſſe dens fit , aut Conftantinopolim adusque noſtra tempora extitiffe ( quidquid fit an hoc momento excila fit quodevidens profecto noneft)autCa farem Romæimperaffe. IV. Advertes iterum notata diſſert. antece denti, nimirumnon folum moraliter ſed phyficè quoque commemorata objecta evidentia nobis elle:etenim non humana fide aut authoritatete ftium licèt plurimorum &exceptioneomnimajo rum innitimurcumillajudicamus: fecus enimop poniſtatim poffet, teſtes illos fingulos conficere probabilem rationem : undequemadmodumcol lectio contingentium contingens eftnon neceffa ria (juxtanotatadiffert.2. circa demonftrationem Deiapofteriori,) ficquoque collectio arguinen torum incertorum ,& merè probabilium incerta eſt acmerèprobabilis. Enim veròdifficilediſpari tas&profectò non evidens afferri poffet , unde neque moralis evidentia quoad prædicta objecta evinceretur. Itaque in iis judiciis ratiocinamur ab effe&u adcaufam ,&quemadinodumex con tingentibus effectibus evidentia phyſicadeduci mus exiftentiam entis neceffarii ;itaconcludimus veritates prædictas ſequenti forma. Impoffibile eſt ut fitinrerum naturahujufmodieffectusphyſi cus&realis : videlicet tanta hominummultitudo & diverfitas conveniat in atteſtanda exiſtentia Conſtantinopolis : tot relationes & merces illinc advehantur : totnaves exinde adnosappellant: hæc porrò omniaconfideranda ſunt per modum unius effectus , quemadmodum univerſitas crea turarum ita expenditur ad apertiffimam demon ftrationemDei: impoffibile, inquam, eſt ut ſtante hujusmodi effectu ejus caufa&principium feuid quod in priori eftad hunceffectum (& proindè velcauſa eſtvelin genere caufæ)nonexiftat:fed evidens exprimentaliter eft illum effectum exta re: ergo evidens phyficè eſtcauſam&principium ipfius exiftere: nempè Conftantinopolim. Vis tota argumenti poſita eſt in connexione effeaus evidentiâ fuperius explicata fobrio & attento cui que: videlicetDeum effe:animam rationalem im : illius cum caufa fua: connexio autem hujusmodi fundaturinnatura hominum per evidentes indu Aiones A De immortalitateanimærationalis. Aiones nobis perſpecta, undeſcimus impoffibile effe innumerabileshomines uniformiter& unius modi placito determinari poffeadprædicta dicen 747 tiumnon affirmare ſeddubitareaut negare immor da, præftanda&c. aliundequam à vera exiftentia Conſtantinopolis&c. Itaque eodemfenfu& ex plicatione contendo evidentiorem longè effeani inæ immortalitatem, quamConftantinopolis exi ftentiam. : V. Aliudeft effe evidentercredibile &cre dendum,aliudveroeffeevidenterverumobjectum aliquod: nempepropterreflexam modalitatemil Iamcredibilecredendum, dequa nonunoinloco inLogica locutus fum. Hinc Theologi plures afferunt Fidem Chriftianam effe obfcuriffimè & certiffime veram fimulque effeevidentercredibi Lem&credendam:nonveròeffeevidenterveram, Commutoadrempræfentemterminosillos credi bile e credenduminhos affirmabile&affirman dum:&fequentes propofitionesdiftinguo: Ant i mamrationalemeffè immortalem, eft evidenter affirmabile&affirmandum. Animamrationa lem esseimmortalem estevidenterverum. Itaque noris primampropofitionemnullohabito fefpectu fécundæverameffepoffe:videliceteffepoteſt evi dentiflimum luminenaturæ, tot rationes & argus mentaſtarepro animærationalisimmortalitate, ut rediffimè affirmabile fit hoc ipfum acpræterea cum hujusmodi veritas magni momenti fit ad utramque hominis fælicitatem , præfentem futu ramque, evidentiffimum quoque fit , ut unusquis que obligatus fit fub graviffima temeritatis noxa adaffirmandumjudicandumque animam effe im mortalem: quemadmodum D. Auguftinus exem plo apertiffimo declarat lib. deutilitate credendi I cap.12. his verbis: Parentesfiliosfuosprudentiffi mediligunt &parentibus ipfiprudentiffime obe diunt,cumtamenneutrievidenterfciantautfili os effefuos autparentes effefuos. Sic quoque eſſe poflet , ut non obſtantibus prædictis evidens ad huc abfolutènon effet animamrationalemeffe im mortalem: licet enim quidquid eſt evidenterve rumfit evidenter affirnrabile quod fit verum : at tamennonvaletratiocinatioè converſo. VI. Difcrepant iſtaduo: evidenseftanimam rationalemcumcorporenon extingui,fedcorpori Supereffe: evidensest animam rationalemeffeim mortalem: hocdifcrimenSophiftæ nonnullicom talitatemanimæ: idquemultomagisquam filiorum ergopatresinobedientiamautparentumneglectum erga filios,ex eo quodneutrievidentersciant aut filtos effefuosautparentes effefuos. Evidensestanimamrationalemfupereffepoft mortemcorpori Stendetur hæcconclufio ex primis quatuor rationibus afferendispro ſequenti,&à for tiori ex reliquisrationibus quibus evidenter demonftratur animam fupereffein æternum poſt 1917 mortemcorporis & reveraimmortalem effe co enimipſo hæcpræcilaveritasluculentiuspatebit nempe animam præcisè ſupereſſe poſt mortem's corporis: immo etiam fi illud primum evidenter non conftaret: hocfaltemapertè ofteriderent des cemquasafferamrationescollectiveaccepta. Evidens est animamrationalemeffe immortalem 4 exnaturafuo, videlicet non ex mera& Libera gratiaDeicontradistincta àgratiaprimapro ductionis:fednaturaliter exigere in aternum perfeverare,acduntaxat miraculose depo 1 tentiaabfolutaeffedeſtruibilem àDeo, qui ta 3 C 1 menrevelavitpolleſeullam animădestruere. Onclufionem hanc eloquentifſime juxta at que evidentiffime comprobavit Plato pluri busin locis acpotiffimum& exprofeffo in Phædone:ubiinducitur Socrates ante mortem de animæ immortalitate difceptans tanta argumento rumefficacia , ut. Phædonem legenti modo non stupidiffimis& lutofiffimisoculis animæ immorta litas confpicua &tanquam omnium apertiffima veritas objiciatur. Inde Cleombrotus illeAmbra ciota lectionis illius malo abufu fedmagno ( ut verbis Auguftini utar) quodammodo percitus & defiderio experiundi quæ fequunturpoſt mortem, intempeſtivocaptus ,præcipitem effe in marepro jecitcum nihililli mali contigiffet (utopportund Ciceroobſervavit) inde Cato Uticenfis&plurimi aliiultro mortemaccerfiverunt: quod factum qui 4. demmale&abipfo Platone dialogi initioimpro menti funttumveteres exignorantia, tum recen tes tricandi ſtudio. SECTIO IL. batum,ubiaitnemini licereexhacvitadifcedere injuffu Dei : at vel ex ipſo facinore evincitur, quanta vis & momentum rationibus illis infit ... quibus anima ufque adeo de ſui immortalitate Conclufio Prima. Evidenseſtprudentiffimeaffirmabileeffe&affir C m andumfubgraviobligationepeccati animamrationalem eſſeim mortalem. Oncluſio demonſtrabiturrationibusmoxpo nendisadtertiam conclufionem,quæficom probabuntevidenterrevera animamrationa lemeffeimmortalem; àfortiori& facilioripræſen : temconclufionem oftendent: immo etiamfi ratio nibus illis conſequentes conclufiones non often derentur, iisdemtamenpræſensevidentiffimè pa teret : videlicet graviffimum eſſe temeritatisflagi certiffima reddi potuerit,ut præter fas &modum viæ mortalisufuram contempferit atque projece rit. Hinc eft quodSS. PP. &Doctores ſapientes, qui naturali ratione hoc argumentum verſarunt, potiffima exPlatonisdialogis argumentacorriua verint : quemadmodum ficontuleris facilè depre hendes: acproindedecem demonſtrationes, quas digero,potiſſimumexeodemfonte deducentur. DEMONSTRATIO. Videns eſt conſenſum omnium populorum per omnes ætatesregionefqueMundidifper E forum cujuscumque ſectæ aut religionis fuerintvel ſint in remaximimomenti cognofcibili tamen 1 L Differt.VIII.Theologianaturalis. 742 tamenluminenature;confenfum,inquam,hujus- tionumomnium; qua infede maneant,qualesq modi putandum effe legem natura ( ut loquitur fintrationedifcendum. Citero:)ſedhujusmodiconſenſus præſtoeſt circa hanc veritatem animassupereſſepost mortem cor porum: ergo&c. contentus fumhacpræciſaveri tatejuxtaconcluſ. 2.utomnibus amotis cavillatio nibusevidentiffimè concludatur. Cæterum Majo. i DEMONSTRATIO Videntia ex terminis ſunthæcduo : Melim efteffe quam Heftmoriquampeccare. Melius noneffe:equidemnemoniſiſophiſtaftultiffi ris evidentia vel exinde ſuffragante Tulliocon ftat, quódfimili argumento&confenfunationum probeturDei exiftentia ab illisquoque , qui au dentnegare animam fuperftitem corpori. Minor eſt evidentiſſima in ſuis terminis : licenimomnes omninò vel incultiffimæ & barbaræ nationes & gentesquæ peromnem antiquitatem fuere: fic in, præfentiarum indi,Americani,& ultimi Afri : fic omnes nomine philofophi & exiftimatione infi gnes,ac potiffimumPythagorici , quorum præce musinretamſeriatergiverſaripoteft: quodfifa ceret, audiat duntaxatPoetam adlumen eviden tiffimumnaturæiftacantantem:Juven.fat. 8. Estobonuscivis,tutorbonus, arbiter idem Integer,ambiguafifortecitabere testis Incertaquerei;Phalaris licet imperet,utfis Falfus& dmotodictetperiuria tauro; Summumcredenefasvitampræferrepudori ptorexAthletha in philofophum commutatus eſt, Etproptervitamvivendiperderecaufam. Atqui niſi anima fupereffet poſt mortem corpo, obauditam de immortalitateaPhærecide Syro ſen. tentiam (utteftatur Auguftinus Epift. adVolufia num) : Metempſychoſis porroillius fectæ,fedani. marum tranfmigratio , licèterronea &inultimos Afiæ tractus ad hæcuſque noſtra tempora apud Brachmanes ,&idololatras Indos pervulgatacon clufionemnoftram comprobat erroris illius fali ciffimoabulu: jam enim daturanimas corporibus fupereſſe ſi ècorporein corpustranfmigrant.Stoi ci quoqueiptilicètdeliraverintanimas æternasnon ris , alterutrum ex illis falfum effet: namho minein mori effet abſolutè noneffe : non eft au tem abſolutè non effeanima fuperftite : adeoque fi melius eſſet mori quam peccare, melius effet non effe quam efſſe, aut viciffim noneffet meliùs mori quampeccare. Hocipſum Lactantius deducit cloquenter (lib. 7. Inftit. ) hisverbis: Nec virtus eritfecundum naturam--ftultumquejudicareneceffe estquieam fequitur,quoniamfeipfeladitfugiendobonapra effe: eastamenſuperſtites morti fatericoacti funt, Soli Fpicurei ex catalogo Generis humani abra duntur , qui minuti Philofophi (utloquitur Ci. cero)&omniumrecentiffimiexpruritumentien fentia&appetendomalafinefpefructus ampli. oris. Si autemvirtusmalum noneftfacitqueho neſtè, qui voluptates turpes vitiofafquecontem nit &fortiterqui necdolorem,nec mortemtimet ut officiumfervet:ergomajusaliquodbonumaffe di olim adverſabantur : fed pondere & mole argu- quaturneceſſe eſt, quamfunt illaqueſpernit:at mentorum jampridem oppreffi funt , iterumque opprimendis Ad hujusmodi rationem exornandam pulcher rimas Tullii fententias ex Platone decerptas hic adnecto: lib. 1. Tufc.Quæft. Firmiffimumhocaf vero mortefufcepta quodulterius bonumfperar potest nisieternitas? ferrivideturcurDeos effe credamus ,quodnulla I. gens tamfera,nemohominumtamfitimanis, cu jusmentemnonimbueritDeorumopinio:multide Diis pravafentiunt: idenimvitioſomori efficiſo E DEMONSTRATIO Stevidensexiftereremunerationem&pœ rectè vel pravè factorum utramque nam poſt mortem;utdiffert.2, ſect. 2. deexi ſtentia Dei jam confeci : ergo exinde eſt evidens let:omne'stameneſſevim&naturamDivinam arbitrantur: omniautem inreconfenfioomnium gentiumlexnaturaputandaest. Quiseftigitur quifuorummortemprimo noned lugeat,quodeos orbatosvit&commodis arbitretur:illalugubrisla mentatiofletusq; merens exeoest,quodeumquem dileximusvitacommodisprivatumarbitremur, idquefentire : atq;hecitafentimusnaturaduce, animamfupereſſepoſt mortem. II. Hoceſt ultimum argumentumquodPlato digerit inPhædone hocpacto:Gravepericulum foreputandum estfiquisneglexerit animum:fi enimmorstotius (hominis &totaliter) diffolutio effet,nimirumimprobi lucrarentur,cum&àcor 1 1 pore& abeorumpravitate cumanima libera rentur: nunc autem cum anima immortalisap. nullaratione,nulladoctrina. Maximumveroar gumentum estnaturam ipfamdeimmortalitate animorumtacitamjudicare,quod omnibus cure Sunt&maximaquidemquapoft mortemfutura Sunt:nemounquamfinemagnaſpeimmortalitatis Sepropatriaofferret admortem. Nescio quomodo inbaret in mentibus quafifeculorum augurium quoddamfuturorum, idque inmaximis ingeniis altiffimisqueanimis exiftit maximè&apparet facillime. Quodfiomnesquiubiquefunt confen tiunt effe aliquidquodadeospertineatquievita cefferunt : quodfiquorumaut ingenioautvirtute animus excelliteosarbitramur,quianaturaopti mafunt,cernerenaturavimmaximè:utDeoseffe natura opinamur, qualesq; fint rationecognofci mus:ficpermanereanimosarbitramurcoſenſuna pareat,nullafuperest malorum declinatio, nulla animafalus,nifiut optima&prudentiſſimafiat- &contingetquemlibethincemigrantemabcode mone,quemvivensfortitusfuerat in locumquen daduci,ubi oporteatomnesunacollectosjudicari III. D. Chriſoſtomus (Homil.4.deProvid) inhancremlequentiapronunciat.Sinihilposthau vitamest, nequeDeus est (quodtamennonpræt reafomniabantEpicurei): qurafiDeusest jutus est,sijuſtus estjuxtàmerita unicuique distribuit fiautem nihileſt ( videlicet nihil fupereft homi nis)posthancvitam,ubinamaccipiuntfingulipro meritisfuis? IV. Nequeadcavillandumreponipoteſt , evi densnoneſſe id quodjam oſtenſum eſt diſſert. ci tata : exiſtere nempeRemuneratorembonorum& Vindi Deimmortalitate anime rationalis. Vindicemmalorum, eumqueDeum effe: eviden tiffime enim conficitur hoc ipfum ex evidentiilla 743 ſcribens. Nemofinemagnaspe immortalitatisse principio: melius efteffeprobumquamſteleſtum: addeufqueadeò evidens effeDeum habere Pro videntiam , ac potiffimum bonorum& malorum moraliumut nonmodoPhiloſophis verùm etiam ipfis Atheis evidentifima fit hæc conditionalis: SiDeusefthabetprovidentiam, & folus cavilla tor Saracenus unus vel alter tricari poffetde hoc punctoutnotavi differt, 9.phyf gen. lect.2.nu. 9. Quiſquis autem fuerit audiat apudTulliumindu AosAtheos fictitiis quodammodoquerelis ratio tinationemprædi&amadmittentes denaturaDeo rumlib. 1. Impofuiftis cervicibus noftrisfempiter E D num Dominum, quemdies &noctestimeremus: quisenimnon timeat omniaprovidentem&co gitantem& animadvertentem &omnia adfe propatriaofferretadmortem: nescioquomodoin baret in mentibus quaſiſeculorum augurium quoddamfaturorum. IncandeinremD,Hilarius (in Pfal,62.)Uniuf cujusque mensadcognitionem aternitatis natu raliferturinstinctu, quia velut infitumimpref fumqueomnibus est Divinamineſſenobis Anima rumoriginem opinari:cum nonexiguam caleftis insegeneris tognationemMens ipsa cognofcat animavitacumfit nonfimulatautbrutorum:fed vera&finceraveravitafeu aternitatisimago : namvitainmortemdeclinansjammoritur:vera vitaaternaeft,quiàæternitas ipfavita est, DEMONSTRATIO pertinereputantem, curiofum&plenumnegotii I. Deum? DEMONSTRATIO Videns eftexſecunda &tertia demonſtra tione melius effe mori quampeccare, & melius eſſeprobum eſſequamscelestum:at nonminusevidenseſtpræmiumprobenefactis effe 1. Videnter repugnat neceffariumeſſe huma debere æternum : ergò tantundem evidens eſt' animameſſenaturaliteræternam feu immortalem. E nogeneri univerſalein errorem adrectè & Confequentia indubièeſt evidens. Minor often ſocialiter vivendum:(juxta citatamdiffert. ditur : evidens eft bonumvirtutis eligibile eſſe 2. )fedevidenseſt &concediturultro abEpicureis fuperomnia, hoc eftpræparatione animiadcon adfinem prædictumneceffariam effeuniverfalem teunnendumquodlibet aliud bonumilli compara perfuafionem , quod anima poſt mortemcorporis fuperfit tum: (terminusfuperomniaexpoſitusjam eſtdiſ nonminus quàmquod Deus exiftat: , adduximusex Lactantio& Platone. ergo&c. hucautem quoque faciuntquæfuperius 11. Ex prædictis quatuor demonftrationibus A fert. 6. fect. 3. num. 6. ) ergo evidens eft præmium virtutis effe intendibile & amabile fuper omnia : hæcconſequentia evidentiſſima eſt:etenimmedia funtpropter finem , &meritumeſtpropterpræ collectim aſſumptis efficitur evidentiffimè ,quod inhac cauſa difficilius videtur : videlicet animos fupereſſe poſtmortemutconcluf,2. ftatutumeft: coenimadmiffonulla cumEpicureis (quibufcum miun, & exdemonftratione3. atqueexdiffert. deexiftentia Dei , bonumvirtutis habetrationem meriti &medii non finis: quia evidens eft quod non eftadæquatum & ultimum præmium fui ex litigo ) controverfia fupereft quoad concluf. 3. Qui enim concedunt & percipere ſedicuntato mos indivifibiles fecundum ſe æternas effe &in diffolubiles , nullo negotio convincunturdeani mæ indiffolubilitate : illudque unum adhuc illis oftendendum fupereft , videlicet poffibilem effe fpiritum د lococitato : hinc ſubſumo : atnifi præmium eſſet æternumevidens eftillud nonforeamabile & in tendibile fuperomnia; ergo &c. Probatur ca fub ſumpta : evidens exterminis eſtriteperceptis bo num æternum, quamvisquoadintenfionem mo dicum & minutum eſſejuxta rectam rationem &animamfpiritum indivifibilem non atomumefle,quodtumexdiffert. 1. tum ex mox dicendis apertiffimè patefit, DEMONSTRATIO Videns eſt, animam, fi abexternisſeavo Feet &fecumhabitet appetituinnato&in ſtinctu quodam vehementiffimo appetere æternitatem,(hoceſteſſe in æternum)&tummope rèplacere illi,quodbonumeft æternum,idquecom placentia nonadícititia & collectaexopinionibus &præjudiciis vulgaribus , fed feria & hujusmodi quæ verè deprehenditur & difcernitur naturalis animærationali : perinde ut difcernuntur vera mentisgaudia&bonumvirtutis:cumillis afficitur anima ,&iniis aquiefcit. Evidens itemeſteun demanimum pari ratione nonappetereimmenfi tatemneque infinitatem quoad vires , perfe&io nem&c.: ergo eſtevidens animæ naturaliter effe debitam æternitatem ſeu immortalitatem : quod comprobatur ex paritate cæterorum appetituum naturalium, II, Atque hoc defignabat Tulliusjamcitatus præeligibile in comparatione cujuslibetboni tem parationeæternimali&temporalis mali : videlicet poralis licet intenſiſlimi:quodipfumdicodecom utrumque maximis ingeniis e altiffimis animis, ut aiebat Tullius , evidentiffimum eft : quidquid fit an idiota quifpiam vel truncus fubdubitet ergofipræmiumvirtutis forettemporalenon effet amabile fuperomnia, nempe fupra bonum quo queipſum æternum: atqueadeoin comparatione boni æterni rationabiliter & prudenter contemni poffettum præmiumtum bonumvirtutis , quod evidentiffimefalfumeſt, • II. Nequeadcavillandum reponas primo evi densnoneſſequodæternum bonum fit poffibile,ac proindenumcomparatio inftiruta non lit chimeri ca. Refpondeoenimevidentiffimam effe eampof fibilitatem etiam Epicureis , qui atomosfuas po nuntomninòæternas : præterea evidens eſttum apudipfos, tum apudquofcumque aliosLiberti nosMundumpoffeperfeverare in æternum: atos adeòevidenseft exiſtentiam inæternum effe pof fibilem : quæipſatantumbonumeft,utnilinatu raliter effet debita animæ , propter illamultrò pro poſitam melius eſſet ſceleſtumeffequam probum : 111, Ne 1 644 III. Neque tricofius ſecundo reponas ex re velatis : Beatitudines licèt æternas quibus fruen Differt VIII. Theologiæ naturalis anima ſua:videlicet eamcognofcere:velleliberè, poffe exercere juftitiam : in bono virtutis aquie tur poft hanc vitamPiorum animæ,nonomnes effe æquales , fed intenfioris & excellentioris gradus e.g. eſſe illam qua beatur D. Petrus , quam qui bus donantur infantesBaptizatiqui ante ufum ra tionis decefferunt: unde in comparationemajoris beatitudinis poffet contemni minor, licethæcquo quefit præmium virtutis, atque adeo falfum effet præmiumvirtutisamabile eſſe ſuper omnia. Re Ipondeo Beatitudinem ut ficamabilen effe fuper omnia quæ illa non fint: alioquinBeatitudo non effet cumnonperfecte fatiaret& expleret. Porro illud fuper omnia defignat illa omnia quæ in præ viamcomparationem venire poffuntcumBeatitu dine : feduna Beatitudo cum alia practicè com parari nequit , quemadmodum coruus cum co Jumbaquoad albedinem. Ex diverſo tamen&dif fimili capite provenit quoad Beatitudinis hujus modi incomparabilitas : videlicet ex eo , quod Beatitudines noneffentBeatitudines neque perfe &è explerent & fatiarent fi comparabiles practice, mutuoeffent: eo enim ipſodefiderabilis effetBea 1 titudo major àBeato prædito minoriBeatitudine : quiproindè Beatus non eſſetſedirrequietus , ex pers videlicet ejus,quod deſiderat. Verumqui demeſtcapacitatein &jus ad hancvelillamBeati tudinemſeù meritum compararipracticepoffe,& defiderari majus ab eo quipergit adBeatitudinem. Cæterum adremnoftram evidens eft comparari poffe bonumæternum &temporale,&unumpræ matica. eligi , nam utrumque est bonum finitum : agitur enim de bono æterno æternitate ſyncategore L DEMONSTRATIO E Videns eft animamrationalemeſſe ſpiri tum noncorpus : ergo evidens eſt eſſe immortalem. Confequentia conftat ex differt. 1. tum apertius oftenditur: namevidens eſt fpiritumnoneffe corruptibilem,fedtantumannihi labilem quoddepofitis præjudiciisquibusdamnega rinequit:&ultro concedentEpicureijuxtaſyſtema fuum de corruptione corporum, cumſpirituspar tibus non conftet , quæ diffolvantur : atqui evi dens eft nihil naturalitereffe annihilabile , ut ex differt. 5. ubi de Creatura creante, fatis patet , & tota antiquitas Philofophica vel Epicurea ultro profitetur: ergo evidenseft animamrationalem fi ſpiritus eft naturaliter effe indeſtruibilem : hoc enim intelligo dum juxta conclufionem 3. illam appello immortalem : eſto vel ſupernaturaliter, vel ex liberoplacitoDei fitannihilabilis : cumpro fecto non fit Creatura effentialiter indeſtruibilis contra ſtatutadiffert. §. II. Probatur jam præfixum antecedens licet ſatis pateat tùm ex antecedentibus ,tum confe quentibus demonftrationibus contrà Epicureos: evidens eft Deum exiftere& effe fpiritum , ( ex differ. 1. & 2.)eumque cognofcere,vellelibere,San Aum&Juftumeffe,quæ omniafuntattributaperti nentiaadconceptumformalem& ideam , quamde ſpiritu habemus : fedevidens eſt hunc ipfum con ceptum formalem , & ideam vel ingenitam , vel experimentalem hominem quemque habere de icere & fibi placere: quidquid fit utrumanalogica vel univoca fit hujusmodi idea reſpectu Dei & animæ ( quæ tricaeſt metaphyficahuc non intru denda): certum eſt perindeconvenire inter ani mæcognitionem &Divinam , ut inter ensDivi num &creatum: ergoevidens eſt animam ratio. nalemadeò propriè&verè eſſe ſpiritum: perinde ut evidens eſt propriè& verèillam eſſe ens , & cæteracreataentia effe. III. Hæcdemonftratio maximè Platonicapo nitur his verbis inPhædone: Animadvertejam Cebes cumhac exomnibusquædictasuntconfe. quantur,videlicet ipfiDivino (enti) immortali, intelligibili, uniformi, indiffolubili animameffe fimillimam: mortali verò non intelligibili(leu nonintellectivo) multiformi,diſſolubilifimillimum effe corpus--quodmaximè cognatumeft tum ente purofempiterno & immortali effe debet aliquid omninoindiffolubile velpropinquum enti ornnino indiffolubili. Ex ultimis hujusce verbis pruden tiflime Plato animam ftatuit naturaliter nonverò effentialiterindifſſolubilemjuxta dicta n. 1. IV. Lactantius lib.7. de Providentia in com pendium dat prolixamPlatonisfuper hocpunto difceptationem:Fierinonpoffequinanimusfitim mortalis , cujusmirandafolertia inveniendi & celeritascogitandi,&facilitaspercipiendi atque diſcendi,& memoriaprateritorum, &providen. tiafuturorum,&artiuminnumerabiliumforen tia , qua cetera careant animantesDiving& Cæleftis appareat : cumorigoanimiquitantaca piat, tanta contineatnullareperiatur interra: (hoceftinnatura corporea) hacferePlatoniscol lectabreviter,quæ apudipfum latè&coprostex plicantur. V. Tulliusanimameſſeſpiritumluculenterde monftrateademmethodo, quaàpofterioridemon ftratur Deus (lib. 1.Tufc.qq.) Cumvidemusspeci emprimamcandoremqueCæli,deindeconverfio nis celeritatem tantam&c.bac&aliainnume rabilia cum cernimuspoffumus nedubitarequin hisprafit aliquis velEffector,sihacnatafuntut Platonividetur,velfifemperfuerunt,utArifto teliplacet , Moderator tantioperis&muneris? Sic mentemhumanam,quamviseamnonvideas ut Deumnonvides, tamenut Deumagnofcis ex operibus ejusficexmemoriarerum&inventione, &celeritate motus, omnique pulchritudine virtutis vimDivinammentisagnoscito. 1. Uadruplici evidenti ratione efficitura nimam rationalem effe fpiritum: ergo Leſt immortalis : quæ confequentia & DEMONSTRATIO Q fupradictademonftrationepatet. Antecedenspro batur primo evidens eſtAngelos exiftere & die ſpiritus ex differtatione antecedenti: evidensitem eſt Angelos & animas rationales conveninire ut oculus hominis cum oculo brutorum ad minus: ergo evidens eſt animam rationalemcumAngelis convenirein eoquodeſt eſſe ſpiritum. II. Evidens eft animam modo diverſiſſimo operari ab omni potentia corporea, nilque de tri nadi Deimmortalitate anime rationalis. nadimenſione inoperatione propria animæ, intel lectione videlicet & volitionevel formaliter , vel objectivè inefle : ergo evidens eſt principiumilla 745 obſervatur in brutis , quæ tantula præſentisboni ſenſibilisperceptioneſatiantur &explentur, Con rum operationum ſpecie diverfum effe ab omni corporeo , &cumilloduntaxatconvenire inge nere ſubſtantiæ. Antecedens patetreputanti ex perimentalem intellectionem , quam animahabet de DEO, de ſe ipía ,de virtutibus&fimilibus : apertiffimumenim eſtnil nequeformaliter , neque objetive interponi de ratione corporei vel trinæ dimenfionis: &evidentiffimum apparet difcrimen carumoperationum & objectorum ab iis quæex peritur anima cum imaginatur vel videt, vel audit objecta corporea c. g. montem, colorem,fonum, &fimilia, Præterea evidenter experitur anima cum exercetpotentias fuas corporeasſe urgeri ad exteriora: cumenimvides , audis , vel imagina ris extra te quodammodo abis , & velut evagaris: traverohomoquatenushomo,immoetiamquan dodeſtatuhominis ultroſedemittit , experitur appetitumboninulla re corporeaſedari aut com petcipoffe , idque etiam ſiexcurrat&circuletur à bonisinbonacorporea: deprehendit enim aliun deſe allici &invitari adperfruendum & beneſe habendum ,quam ab extrapofitiscorporeis : ni mirum àbonoquopiam , quodſenſibile non eft arcanis illecebris abripiturvel invitus : cujus boni duntaxat umbram& veftigium veluti lambit fu perfufum corporeis : hæc enim nil aliud funt utdicitAuguftinus ,quam tenuiffima refonantia fummi boni. Hueporro facitquodex Lactantio produxidemonftratione 7. V. Origenes in hanc rem lib. de principiis Confideremusfi non etiam impium videtur ut at cum inrelligendo percipis objecta fublimia & incorporea ab exterioribus tunc avocatur anima mensqueDeicapaxeſtſubſtantialem recipiatin teritum,tanquamhoc ipfum quodintelligerepo. ſeſeque intrò recipit & colligit , atque experitur testDeum&fentirenoneifufficeredebeatadper tanquaminſeipfaimpreſſumcernerete.g. melius eſſetemperantem eſſe quamebriofum. Eviden petuitatem. VI. Cicerolib. 1.Tufc. qu.de eodem argumen tiffime quoque deprehendis potentias omnes cor poreas lædi , &quodammodoinfirmari exerci tio activitatis fuæ : itemque ex objecti ſui immo dica affectione vim imaginativam hebetari , ocu los hallucinari , auditum obtundi&c. contra ex periris evidentiffimènil tale contingere inexercitio libertatis tuæ & clariffimè percipis nunquam te laſſari ex eo quod liberè & ex placito velis , de cernas , ſtatuas, intendas, ames unumpræ alio objeto : id ipſum deprehendis dum intelligendo A A P mentaliterjudicas annuendo, velrenuendo quoad veritatem pulcram aut deformem falfitatem : quamvis minus apertè advertas indefeſſumexer citiumintelle&us quamliberiarbitrii. III. Evidens eſt animamperfici , eoquemelius fe habere , operationemque fuam intelligendi & volendi exercere præftantiori & delectabiliori modoexperimentaliter notiffimo ; quo magis ipſa recedit & fegregatur à corporeis vel percipien dis,vel perfruendis. Inde inexercitiocomtempla Conis maximè interioris & attentæ de objecto maximè incorporeo & abſtracto , optimè& fua viſſimè ſehaberepercipitanima : illudautem exer citium ſecum affert ſeceffum& fegregationem ab omni corporeo percipiendo vel perfruendo :unde àPlatone Philofophia quæ hujusmodicontempla tionecontineturdefinita eſt imago mortis:nempè intellectualis ſeparatio ſpiritus à corpore. Sicquo que in exercitiovirtutum moralium maximèhe roicarum perficitur & beatur anima: illud autem exercitium infert attenuationem & ægrotationem ac veluti inchoatam mortem corporearum fa cultatum: undeaſceticèdi&a eſt mortificatio: evi dens autem eftoppofitum contingerequantum ad exercitiumipfarum facultatumcorporearum. IV. Evidens eſtanimæ rationaliineſſe capaci tem &appetitum cognofcendi veri & perfruen di boni , eamquecapacitatem &appetitum infa tiabilem effe quocunqne vero,&bono nifi fum mo : quod anima ſi ſe ipfam colligat eviden tiffimedignofcit : at potentiæ reliquæ corporeæ ex perceptione objeti ſui ad faftidiumuſque ſa tiantur ut experientia conftat : & multo magis R. P. ProlomæiPhiloſophia. to Animorumnullainterris origoinveniripotest: nilenimin-animis mixtumatque concretumaut quodexterranatum atquefictum eſſevideatur. Nilnec humidumquidemautflabile,autigneum: his enim innaturis nilineft,quodvimmemorie mentis &cogitationis habeat, quod&praterita teneat , &futura provideat, &complectipoffit prafentiaquefilaDivinafunt--Singularis estigi turquædamnatura atque visanimisejunctaab his ufitatis notisque naturis. Itaquequidquid eft illudquodfentit, quodfapit, quodvult,quod vi get,cælefte &Divinumest,obeamqueremater numfit neceffe est. DEMONSTRATIO Videnseſt animamhabere principia operan di antecedentia& independentia,& inpriori Edi ad rationem omnem corporis : fivèilla fine virtus ipſaoperativa identificata cumanima , ſivè complementaquædam adjuncta ,&congenitaani mæ:ergo evidens eſteffentiam&exiftentiamani mæeſſeantecedentem& independentem ab omni ratione corporis atque adeò ſpiritumeſſe. Conſe quentia eſt evidens ex axiomate pervulgatoqui dem,fednonvulgariintelligentiaexpoſito , vide licet modus operandifequiturmodum effendi. Ex illoquidemnonnulliarguerefolenthocpacto :ani maoperaturindependenteràcorpore:ergoexistit quoqueindependenterabeodem:fednegabitantec. Epicureus , idque adhominem contra Peripateti cos ; fi illud intelligatur de modo ſe tenente ex parte potentiæ , qua animaoperatur: etenim ani ma finephantaſmatis nonoperatur: igiturdepen det in operandoab ente corporeo , cujusmodi eſt ipſum phantaſma ſcilicet imaginatio. Quod fi antecedens illud explicandum fitdemodo ſete nente ex parte objecti circaquodanima agit; ne gabit item fuppofitum Epicureus ipſumque axio ma fic intellectum : efto enim animacognofcat objecta ſpiritualia indènoninferturillameſſe ſpi ritum : illaenim intelligitquoque univerſalia & Deum,nectamenuniverſaleeftautDeus. Bbbbb II, Ita 1. ! Differtatio VIII. Theologia naturalis. 746 II. Itaque axioma illud fic expono: quando- dicetpotius de ventilatis invulgus opinionibu cumque principia operativa ex partevirtutis funt independentiaabomni ratione corporis : hoceſt funt quid fuperius& diftinctum per excellentiam ab omni idea corporis, eaque infuntanimæ , ipla quoque anima quoad ellentiam eftquidindepen dens ,feparatum & fuperius ab idea corporis. Evidens enim est , quod fi virtusnaturalis caufæ eftincorporea, ipfaquoque caufafit incorporea: namvelilla virtus eft identificata cuin caula , vel faltem ejusdem virtutis exigentia per identitatem caufæineft: utroque autem modo cauſaexcellit, &fecerniturab omnicorpore : nam illa eftprior &fuperior illa ipfavirtute ſuperiore& priore ul tra omnem ideamcorporis: hoc autem ipſumeſt, quoddefignat axioma-citatum. 1 III. Probaturitaque antecedens pofitumn. 1. habita rationediſtinctionis inter modum operandi intellectivum& volitivum. Primo principia ope randi nempè intelligendi quæ infunt animæ funt ingenita notiones, &rationes &reguleincom mutabrles(utloquiturAuguftinus)&primaprin. cipia , & anticipattones ( ut Tullius habet ) &infeminata primordia omnium fcientiarum (quæ Platonis funt verba ) & ineffentiata in ipfamanimamnotitiaDei( ut D.Gregoriars Niff. habet) &demum fub quibuslibet dicendi modis funtidquodfusèexpofui diſſert. 2. fect. 5. ubide metaphyfica demonftratione Dei : fed evidenter impoffibile eft,(& itaeffe conficitur exauthoritate multiplici adducta loco citato),ut àſenſibus & ob jectis corporeis oriri poffint ,& induci-in animam principiailla intelligendi : per quos enim corpo risfenfuspenetrare poffithoc principium: melius eftmoriquampeccare? IV. Probatur 2. Quoadprincipia animæ in genitaacſetenentiaexparte voluntatis. Principia hujusmodi conftituunt libertatem , quam Plato appellavitmotum àfeatqueinde animain rationa lemdixitnumerumſe moventem:nimirum anima ſe movetquia vult , non ex-ulla determinatione inducta inanimama rebus corporeis quod evi dentiffimè patetin exercitio libertatis merè arbi : trario: ut quando homo eligitex æqualibus bonis quialibet,unum præ altero: nil autem fimile con tingere in facultatibus corporeis apertiffimè con. ſtatobfervatione brutorum. Sienim attenteob ſerventureorum fenfitivæ funtiones , deprehen denturdeterminari ſemperab externa vel interna motione corporea , & objeti corporei: idque ipfum in ipfo quoque homine contingerenifi ex voluntatis arbitrio determinetur. V. Quo ad primum Plato habet inTheæteto Multaintelligiànobis, quaſine instrumentocor porcocognofciexigunt. Auguftinus (lib. 10. de Trinit. cap. 3. ) Ecce mensfeipfamquærit,utnoverit, &inflammatur hocfludio:amatigitur:fedquidamat?feipfam: quomodo autemcumſe nondumnoveritnecquis quampoffit amare quod nefcit ? Quare cumſe ipfam non poffit noffeab externis, ab ingenitis principiis notitiam fuiaccipit. Tertullianus lib. de ani. Sedqui ejusmodieru ptiones anima (nimirum notitiamdeDeo&deſe ipſa)nonputavitdoctrinameſſenatura, &con genita , &ingenite confcientiatacitacommiſſa: publicatarum literarumufumjam&quafi viti umcerroboratumtotaliterratiocinandı:fedcerte prioranımaquam litera, &priorfermoquamli ber,&priorfenfusquamstylus,&priorhomo ipfe quamPhilofophus aut Poeta. Eteodem lib. Quod aDeo eft,nontamextinguiturquamobumbratur (videlicet principia illa ingenita animæ ) :poteste nimobumbrariquianon eft Deus, extingui non poteft quia àDeoeft (&lib.de teſtim.animæ)Ex postuloqua tecumimhominem infers,quæautex temetipfa autexquocumqueauthorefuofentire didicifti: ànatura enimpleraqueSuggeruntur quafidepublico cenfu, quo animamDeus dotare dignatusest:hunc nacta Philosophia adgloriam propriaartisinflavit. VI. Quantum ad fecundum de principiis in lineavoluntatisPlato 10. deRepublica Suis moti busuniverſa anımaducitquibusmotibusnomina funt:velle,confiderare,curare, confultare&c.um deanima definitio Platonicahæc eft: Qua primo &àse ipsase movet, atque indemovendorum corporumorigoeft,&princ+pium. Sententiam vero Platonis exponit Claudius Mamercus lib. deAnima: inPhearo Platodeani maficnunciat: animaimmortalis est que fem perafeipfa movetur, & aliis caufa motus eft: Corpus autemperfenonmovetur. NonaitPlato tantum ; movet alia,fedaliis causamotuseft (hoceft principium eſtinformans corpus)ani madvertens equidemvirexcellentisingenisnon nullas res effe,quibus moverifitproprium,utfuit lapides &c. quidquid autem voluntariè move turperfefibicausa motus est, quod autemmove turvelnefciens,velinvitus caufammotushabet. Certum tamenprincipalem motionum cardinem inDeoeffe, DEMONSTRATIO I Llaquidem non Platonica fed Chriſtiana, adeo que luculentiori evidentia perfpicua. Evidens eſt ChriftianamReligionem efleveram , & effe re velatam à Deo evidens item eft fundamentuon 'fine quo non fubfifteret ulla Religio acpræfertim Chriftiana , quodque perinderevelatum eft cuin reliquis inReligione Chriftiana effe animæ ratio nalis immortalitatem : ergoevidens eſt animam rationalemeffeimmortalem. Ex differt.8.phyficæ generalis conftat legitimam effe hujusmodi de monftrationem : articulienim fidei Chriftianæ du plici titulo certiffimi funt : primo quidem &pri mario , quia Deus qui nonpoteftfallerenec falli, "cos revelavit : fecundo quia evidentiffimum eſt Deumillosrevelaſſe: hocautempoftremumadrem præfentem affumo,primumquediſcutiendumrelin quoTheologiæ fupernaturali, Itaque antecedens illuddemonftratum complebit ternarium eviden tiarum, quashumano intellectuipropofitas agno vilococitato. Digererequidem demonftrationem hujusmodicollectam exmultipliciargumentoper indè ac in præſenti colligimus demonftrationem animæ immortalis,Theologicum eft : non tamen omittam quin veluti ſpecimen nervofiffimæ juxtà acjucundiffimædemonftrationis (fivemoralis, five metaphyfice ) indicem in decem pariter capita 1 diftri 1 tionemhactenus digeffi. Deimmortalitate animæ rationalis. diſtributum , ut immortalitatis animæ demonſtra I. Evidens eſt Chriſtianam Religionemnonpo tuiffe excogitari neque abhominibusnequeàma lo Dæmone: ergoevidens efteffeàDeo: quia evi dens eſt totam economiam ChriftianæReligionis longefupra captumeſſehumaniintellectus: itemq; evidenseſt nilcontrarium ,nil diſſonumrationi & virtuti, hoc eſt nildiabolicumcontinere, II. Evidens eſt (evidentia nimirum extrinfeca de qua fuperius pluribus egimus) ChriftumDo minun Legislatorem Chriftianæ Religionis filium effe verum veri Dei ,qualem ipſe ſedixit: quia evidens eſt illum non fuiffe peffimum,& ftultiffi mumomnium hominumqualiseffetqui Deum ſe fingeret nullofructu, nulloque fineniſiacerbiffimæ &turpiffimæ mortis ultronea quadam ſtupiditate fufceptæ. III. Evidens eſt Chriſtianam Religionem non potuiffe perdurarein Mundo per decem &ſeptem feculi quandiu evidens eſt nullam falſam ſectam, nullumImperium, autRempublicamomni opehu mana,autdiabolico niſuperftitiffe:nonpotuiffe,in quam,perdurare & augeri ,nifi ope foliusomnipo tentis Providentiæ Dei:quiaevidenseft omniahu manitùs& diabolicè poſſibilia inſtrumenta adhibita fuiffe ad Chriftianam Religionem extirpandam. IV. Evidens eſt prophetias veteris Teſtamenti Divinasfuiffe , eafque completas fuiffe in Chriftia na Religione.Hoc autem argumentumrobuſtiſſimè verſavit D. Auguftinus (lib. 9.deciv. Dei&c.) in ducensveluti conteſtesJudæos atque Ethnicos, ni mirum Chriſtianæ Religionis adverfarios mutuo ſeſe convincentes hac inre, V. Evidens eſt Mundum præfertim ſecundum excultiffimam fuipartem, fcilicetGræcorum impe rium Latinorumque cum plurimis aliis Regnisad Chriftianam Religionem ſuſcipiendam converſum inductumque fuifle operaRufticanorum&Piſca torum nonnullorum , à quibus factum eſt initium convertendigenerishumani,videlicetpereainftru menta& eas artes, quibus evidentiffimum eft non potuiffe Mundum ſeduci aut decipi : ergo evidens eſtàDeofactam eſſe Mundiconverfionem. VI. Evidenseft innumerabiles homines cujus cumque gradus , ætatis , ſexus & conditionis an tetuliffe bonis omnibus temporalibus Religionem Chriſtianam, omniumque illorumjacturaeamfu fcepiffe & afferuiffe : ergo evidens eſt ex inſpira tione& opeDivina factum ideſſe: quia evidens eſt induci nonpotuiffe ex illufioneDæmoniorum advirtutis exercitium heroicum &perfectionem altiffimam. VII. Evidenseft innumerabiles Martyres for titudinem & tolerantiam invictamnonnifiex pe culiariDei adjutorio induere potuiffe ut fupplicia cruciatus , & mortem acerbiffimamconſtantiffimè ſubirentexeoduntaxatpropoſito fine ne Chri د ſtianam Religionem quam ſuſceperant , repudia rent : quiaevidens eſt naturæ vires fingulisillisfa tis eſſenonpotuiſſeadtolerantiamtammiram : ne que præſtigiis diabolicis ad exercitium virtutis heroicæ obduraripotuiffe. VIII. Evidens eſt ChriſtianamReligionem in ductam , auctam & perUniverſum propagatam fuiffe , ab eaque Mundum debellatum, hoc eft 647 Ethniciſmum & Idololatriam extirpatam fuiffe ea via, iisque modisquiomninooppoſitifunt iis,quos vel humana ratio, vel diabolica fraus comminiſci potuiffet. Unde Auguftinus exclamat: domuit orbemnonferrofedligno. IX. Evidens eſtneunum quidem exverismi raculis fieripoſſe àDeoinatteſtationemfalfi:quia evidens eſtDeum non poffeautteftari falfum ,aut mentiri : evidens autemeſtper decem & ſeptem ſecula pluſquam unum miraculum verum editum effeinatteſtationem Chriftianæ Religionis. X. Evidens eſtfuturum omniummiraculorum maximum , fi ad Chriftianam Religionem Mun duseſſetinductus finemiraculis: quod evidentiffi mè concludit Augustinus ( lib. 22. de civit. Dei cap.5.)hoc nobis grandemiraculumfufficit (allo quiturnegantesomniamiracula)quodeam(fidem Chriſtianam) terrarum Orbisfine miraculis cre didit. Ex prædictis omnibus colletim acceptis tan quaminunicum antecedens : primò,apertiffiein fero: ergo evidentiffimè vera eſt Chriftiana Reli gio: ſecundo,adrem præſentem collectisiisdem omnibuscumreliquisdemonftrationibus datis poft conclufionem tertiam antecedens evidentiffimum coalefcit undeconficitur : ergo evidenter conſtat animam rationalem eſſeimmortalem. Objectiones. I. Nanteceffumadnoto cuncta, quæ oppont I poffunt vel evidenter eſſefalfa,vel eviden ternoneffe adrem : five illa ab Epicureis, ſeu àPfeudoperipateticis oggerantur , craffiora à primis, inania & futilia magis ab alteris. Siqui demprimum caput objectionuminhocferè inclu ditur enthymemate: ego non capio quidfintfpiri tus: ergononfunt fpiritus:egregiaprofecto for ma delirandi cui mederi conatus eitAuguftinus cùmdixit(præfertimepift. 3. adVolufianum)de musDeumaliquidpoffequodnosfateamurintel ligendo inveſtigare nonpoffe. Secundaverò claſ fis objectionum extra chorum faltans quæritat, quomodo anima ſpiritualis fit in corpore & extra corpus effe poffit? Athicquærimus anfit &fuper fitanimaextracorpus , & adinterrogationem hu jusmodi evidenter reſpondi ex dictis : quæri item poteſt & exparte debetquidfit anima rationalis: &adhancquoq;interrogationemperquid?factum fatisevidenter eſt&oftenfum,animameffefpiritum &immortalem. At circaexorbitantem àpropo fito interrogationem tuam per quomodo ?fateor evidenter ab homine reſponderi humanitus non poſſe: fedquæſote, quidobeft hæc obfcuritas illi evidentiæ?mementoexdiffert. 2. fect. 2.&differt 3. juxtà Sapientiffimorum virorum atteſtationem evidentiffimum effe quodDeusfit, obfcuriffimum verò eſſe quidfit Deus : evidens quoqueexdiffert. 7.Angelos&Intelligentias exiftere: minimèautem eſt evidens ſedobfcurum, eritque deinceps Morta libus inhacvitaquomodo Angelilocomoveripof fint?quomodomoverecorporapoffint?quomodo torqueri abigne tartareo ? numproindeprima evi dentia obtenebratur? II. Audi Tullium qui refert inpromifcuant Bbbbb a hujus 748 hujusmodi quæfitorum confufionem cuncios er Differt. VIII.Theologiæ naturalis. rores circa animam rationalem( lib.r. Tuſc quæſt) Animosperfeipfosviventesnonpoterantilli (Epi curei) mentecomplectiformam aliquamfiguram quequerebant,nilanimo viderepoterant,adocu losomniareferebant:magniautemingeniiestre Vocarementemàſenſibus,&cogitationemàcon fuetudineabducere.Plurimi autemcontranitun tur,animoſquequaficapitedamnatosmortemul Etant: neque aliudeftquidquamcurincredibilis his animorumvideatur æternitas;nifiquod ne queunt, qualis animusfitvacans corporeintelli Ad fecunda verba: diſtinguoanima læſo organa corporeo intellectualiter non operaturexdefectu conditionis co. conprincipii,ſeucaufæpartialisne. Adtertia; dift.affectionespatituràcorporecau fatasnego, merèdeterminatasutàconditioneconc Adquarta:nafcitur animacreataconc,licetpro priusdicereturincipit :generatanego: neque inde conficias cum corpore corrupto annihilari ; nego enim ex demonftratis ſpiritum,qui initium natu raliterhabet, haberepoſſenaturaliter finem. Adquinta : pueritiam patitur corporis : hoceft impediturcorporis pueritia & non abfolutacon. gere:quafiveròintelligant qualisfit inipfocor. formationeab perfecta operatione ſuaconc. hoc pore. Mihiquidemnaturamanimiintuentimul eſtverèpueritiamcorpoream etiamanimaagitne, to difficilior occurrit cogitatio, multoqueobfcuri. QuemadmodumDæmonesnoncomburunturcom or,qualis animus incorporefit tanquam ahene buſtionecorporea;abignetamencomburentetor domi,quamqualisdumexierit,&inliberücælum quentur exdictisdiffert. 5. ſect. ult. nondiffimili quafiindomumfuamvenerit. Necveròdehoc modoanimarationalis afficitur & à ſtatu&abaf. quisquam dubitarepoffet, nifiidem nobis accide. fectione corporis conjuncti ,fed nonaffectione retdiligenter deanimo cogitantibus, quodiis fa pèufuvenit , quiacriter oculis Solem deficientem corporea: hanc porro analogiam ex demonftrata tumexiftentiaſpirituum,tum veritateChriftianz intuentur, ut aspectum omnino amitterent: fic Religionisnullus Epicureus abnuerepoteft. mentis aciesfe ipfamintuens nonnunquambebe fcit,obeamquecaufamcontemplandidiligentiam amittimus. III. Objicies t. PluraEpicureorum dicteria in unumcongefta,ac1.Anima rationalis pendetàcor pore&corporistemperamento. II.Organocorpo reo læſo anima non operatur. III.Affectiones & paffionespatiturcorporis.IV. Cum corporeincipit &nafcitur. V. Pueritiam&Seniumcorporispati tur. VI: Eſt incorporeutparscorporisintoto. VII. Deliquium patitur per fomnum&ftultitiam , & morbosplurimos. VIII. Inmortehominiscontra hitſeſe&glomeraturrecedensab extremiscorpo ris partibus,quæcitiùs moriuntur, IX. Abitexore moribundiveluti aura tenuis: ergo&c. IV. Refp. hancferèſummameſſeeorum,quæ dictitarunt Epicurei de animæmortalitate, quæqs congeffit Lucretius , digeffitque Gaſſendi viginti ſeptem obje&ionibus abeodem doctiffimè excuſ fis& exploſis. Itaq; adremcuntaiſta nil faciunt, necdemonftrationesallatas labefactant, illudque unumpetuntquomodoanimafitin corporefitque ejus forma& faciathominemconjunctacum cor pore;fi immortalis eſt ſpiritus? hocdico ſaivâ illâ evidentia obfcurumeffe:conftatevidenter&quod animafit ſpiritusexdictis , & quod forma fitho minis& in corpore effectus plurimos habeatde terminatosabeffe&ibus corporis , quod tumevi dens eſtexperimento cuique fuo, tumalibioſten ditur: cæterumquomodoidcontingatineptiſſimè quæritur inpræſenti. V. Atnevocabulis vincere poſſe ſecredant, refpondeoad prima verba : exanima&corpore humanofieri unumperſe:hoceftprincipiumope rationum ,quas feorfumneque anima ,nequecor puspoteft , ut exdiffert. 2.phyſicægener, ſect. r. pater & ex fequentibus apertiuspatebit:proindè cavillofa illa verba exofficinaperipatetica adEpi cureosdelata ita peripateticèexplicandafunt:pen det anima à temperamento & à corpore quoad existendumnego: quo adfaciendumunumperse cum corpore fubdiftinguo:pendetutàcauſamate rialiipfius animænego : utà parte fimulcumani macomponentehominemconcedo, Adfexta:eftincorporeanimainformativècon cedo,inhæfive nego: cæterumAngeliquoq; funt in cœlo nontamenpars cælifunt, Adfeptima :deliquiumpatitur propriè corpo reumnego: impeditur tanquam ex defe&u condi tionis ab exercitio operationis fuæ conc, quemad. modumexvulnerebrachiiimpeditur animaneil ludmoveat,feq; iplamproutunitambrachiofimul moveat,ita exdeliquioimpediturab intelligendo. AddeDæmonesimpediri ab ignenebenelehabe ant &miferieſſedefinant: Angeliquoqueimpedi unturàcognofcendisfecretiscordium,feu exnega tionelocutionisimpedianturnecegnoſcan't fecreta cordium; fic intelligi poteſt impediri animamex deliquio, aut fimili affectionecorporis. Adoctava: nego animam contrahi , ledcalor naturalis& fpiritus vitales (dequibus alibidictum eſt) extremas partes moribundi corporis torpe factascitiusdeferunt. Adnona : negophantaſticam fuafionem dee greſſu animæ: aerenim ille ,qui expiraturanima rationalis non eft, fed ille exultimacompreffione pulmonumexprimitur: tuncautem redditurpror fus ineptumcorpus,utcumanimâ faciatunumper ſe,acproinde ceffatunioanimæ cumcorpore. VI. Objicies 2. unioſubſtantialis intercorpus & ſpiritum chimerica eſt ut identitas utriufque. Reſp.nego prorfus temerariamhallucinationem: Icilicetquia tunoncapis quomodocontingat,inde veluti ex tripode ſtatuis de illius poſſibilitate. Nunquidproductiocorporisàſpiritu chimerica eſt? evidentiffimum profe&ò eſt ſummum ſpiritum nempe Deumcorporacreaffe : nunquidagitatio corporum determinata à ſpiritu eſt impoffibilis? nemo profectò fanus vel dubitetquinab Angelis poffint agitari corpora & moveri , dirigi , & im. mifceri, Quaigiturfrontedicetur repugnare uno nem inter ſpiritum&corpus ? fivirtutem habeant adeffe&um aliquemfimulpræſtandum , quemnec inadæquatèfeorfumpræſtarepoſſent : videlicet fi componipoſſuntinunumperſe:cæterumutvides, tranfilitur in alteram quæftionem de informatione animærationalis. Contrà 1, Effe debetproportiointer materiam &for Deimmortalitateanimarationalis. 749 &formam. Refp. concedo:nontamenomnimo- ralis, hoceſtillam ſeparationem animanon agit da fimilitudo inefle debet : quemadmodum inter caufam efficientem &effectumproportiointerce dere debet , nihilominus ſpiritus ſummusprodu cerepoteft corpus& corpora. Contra 2. Forma&materiadebenteſſe ejus demordinis. Reſp.ordinis proportionalis conce do: entitativi nego: formanondebeteffemateria utuniaturmateriæ;itaneceſſenoneſtut fitcorpo reaadconficiendumunumperſecumcorpore. Contra3. Formaeſtproptercompofitum: ergò debetperire illopereunte. Refp.diftinguo,omnis forma(videlicetanimaquoque) eſt propter com pofitum tanquam finem adæquatum & pro omni itatunego : tanquam finem inadæquatum&pro ſtatu unionis concedo. Contra4. Animærationaliviolentumeſt àcor poreſeparari: ergo noneſtnaturaleeſſe ſeparatam àcorpore. Refp. negandoantec. Quæſtio deno mineeftutrum compofito & corpori materiali fit violentacorruptio. Diftingue partesfeorfumfum ptas ab iisdemcollectivèacceptisquæ funt totum : partibus feorfum noneſtviolentatotius corrup tionifiimportetearundempartiumdeſtructionem: partes enimtemperamenti dum invicem pugnant totumcorrumpitur. Actio autemillapartiumfin gulis utagentibusviolenta noneſt,ſed toti colle Etivèaccepto eſtviolenta. Adrem noftramhomi niviolenta eſtdiſſolutio unionis inter animam & corpus, at animæviolentanoneſt; fed neq;natu nequeoperatur. Contra 5. Separataanimanon poteſt operari: ergo nequeexiftere. Refp. importunahæc effe, neq;hicdecidenda. Objicies 3. Anima eſtexnihilo :ergò etiam re duci poteſtinnihilum: omneenim reditunde eſt. Reſp. ne.confeq. &quidquid falfi axiomatis fu peradditur: fpiritus omninò exnihilo neceffariò eft,quia tantumcreabilis eſt , idque in tempore: nontamenneceſſariò innihilumrediredebet,fed naturaliter,nonquidemeffentialiter,eſt indeſtrui bilis. Contra1. Animarationalispoteſtſentire:omne ſenſitivum eftmateriale&corruptibile:ergò.Refp. diftinguospoteftfentireutunitacorpori concedo: ſeſola nego: videlicetpoteft effeforma corporis. Contra 2. Tantummodò poteſt ſentire : ergò eſt materialis :probatur antecedens,intelle&io eft imaginatio quædamlicèt perfectior. Refp. nego antecedens & ejusprobationem : evidens difcri menadeſtinter intelle&ionem & imaginationem , evidenter majus& clarius quàm intervifionem & auditionem : cùm præfertim impoffibile fit quæ dam imaginari quæ nihilominus intelligimus: utentesquidemphantaſmate ſubſtituto ex differ tatione 12. Logicæ,fed inilla ipſa ſubſtitutione& reflexioneevidens apparet diſcrimen intelle&io nis ab imaginatione , ad quod recole diſſert. 1. ſeca. 1. DeAttributis reliquis Animæ rationalis. Nimam rationalem immortalem eſſe confecimus : eademque via ſpiritum effe fubftantiamq; incorporeamtum differtatione antecedenti ,tumprima ubi ex idea ſpiritus , ejusque prima riânotione evincitur perindeAnimam eſſehujus modi,utſpiritum effe poffibilem. Inpræfentireli quaexpendimus animæ ejusdempropria,&veluti conſectaria exprædictis. QuatenusAnima rationalisfitformaCor 1. H porishumani. Æcprimaexcipit difficultas, qua ſeduti nonnulli funt, animam quoniam ſpiritus fit , revera formamhominis eſſe infician tes:perindequaſiſpiritus fitduntaxat adfiſtens,& præſens corpori humano, utAngeluscorporibus, quæmovet,fic rati adeſſentiam,& naturamho minis velAnimamnon pertinere, velcorpus. Ab uſus Analogiæ in hæcabſurda protrufit incautos: cùmenim adexponendumcorporis,&Animæne xum, &unionemin homineinductaſitàvirisdo tis,&antiquis Angeli comparatiopræſentis cul piamcorpori, illudquemoventis,itemqueſeſe mo ventis admotum corporis ejusdem : utprobabili ter diciturdeAngelo ,& Intelligentia, quæ folem ingyrum agit , autfaltem per hypothefim poni poteſt: nempèpoffibilem effe ex placito , &de cretoDeialligationemhujusmodiAngeliadcorpus &viciffimrelatèad præſentiamlocalem,utubicun quefitcorpus ,autquocunquemoveatur; ibi& il lucquoqueAngelus, &èconversò : hinc factum, ut quibusdam viſa fueritquatuor utdicitur rotis hæc fimilitudo pergere,necanimam alitercorpori adſociatameffe,quamAngelumſoli e.g. 11. Animarationalis phyſica,& naturaliunione non merâpræſentiâlocali conjungitur corpori,ea quepropria&attributa formarum compofiticu jusquephyſiciparticipat,quæ fatisquidem fuperq; funt ad rationemveræ formæ componendumque cumcorporereveraunum per fe,hominemſcili cet;&convenire nihilominuspoffuntadſpiritum, &rem incorpoream. Hinceadem animadicitur forma ſubſiſtens addifcrimenformarum corporea rum: nempèeſtres,&ens abſolutum potens na turaliter ſeparatum à corpore degere , &agere , Quam 750 Qnamvis enimnaturale illi fit conjungi ,&uniri DiffertatioII. Theologiæ naturalis. gano,auteovitiato : nontamenſaivaactualiin corpori , utfciliceteas operationes edere poffit,ad quas petiturconfortium utriusq;principii in unum perſecoalefcentis; attamen naturale quoque eſt illi eidem perfiftere aliquantò faltem tempore fe paratam à corpore: dico ſeparatam; hoceſtdis junctam fubconnotationepræteritæ unionis: qui bus verbis excludo animam naturaliter poſſe aut petereprimo creari &exiftere nonunitamcorpo ri,qui errorPlatonicorum fuit. Animarationalis reveraeſtformasub ſtantialishominis. PR 111. obatur primò ex ConcilioViennenfi, allato in Clementina Unica de Summa Trinitate &c.f. fecundo , &Lateranenfi fubLeoneX. ubiexprefsè erroris,&hærefeosop pofitum affertum condemnatur. Secundòproba tur : anima rationalis hominem conſtituit ,quia a Auat humanuin corpus, illudqueponitintaliſpe cifico eſſe , ſcilicet effehominem, ſeu principium earum operationum,quasfeorfum nec anima, nec corpus vel inadæquatè edere poffuntexempli gra tia videre, imaginari&c. In hoc autemexalibidi Ais pofita eft ratio unius per ſe; ergò eſtverafor ma fubftantialis hominis. IV. Probatur tertio : Animarationalis cum cor pore operationes , & functiones easdem agit, quas ipſum corpus;non minusquam quævisalia forma corporea cummateria: ergononminus conftituit naturam illam , feuprincipium motus,&quietis, quiefthomo. Antecedensprobo adverſusnonne 1 | minemponentem motusvitales corporcos à ſolo corpore produci ; anima rationalis pro libito , & voluntate fuâimpedire , &inhibere poteſt motus hujusmodi, & actiones putaimaginationes,appe titiones, idque nonvitiato,nec impeditoactionum illarum organo: quod addo, & attentenotarive lim , nevidelicet excipiant exemplo ſenſuumex ternorum , quorumactio impediri extrinfecùs po teft impedito organo , clavis exempli gratia per vim oculis. Anima enim eodem modofehabente potentiaimaginativa,& appetitiva determinare eampoteſt, ne appetatcertum hoc objectum, ſed illius oppofitum : ergò anima ipſa ſunulproducit aciones eas vitales corporeas. Probatur confe quentia prorfus fierinonpoteft , ut anima eas a &iones prohibere,&determinare poſſitnonvitia to organo , quinillas ipfa quoque cum facultate corporeâ verè& proprièagat: ut enimdiffertatio ne ſexta ſectione tertia numero ſeptimo ex co quod Deus determinet effectus quoad individua tionemapertèconcludi dixi ,Deum ipſum proxi mèeosdem effectusagere:alius enimeffe nonpo teft modus determinandi caufam fubordinatamna turalem ; hoceft nonliberam eamque indifferen temad certum effectum, nifi eundemcumilla pro ducendo. DicesDeus &Angelipoffuntdetermi nare,& impedire hujusmodi actionesvitales. Refp. Deumquidem iſtapoſſe, quia easdem actiones im mediateproducit ex differtatione citata : ſed ajo Angelum bonumvelmalum primò efficaciter im pedire poffe tales actiones ,impedito videlicet or tegritate organi,&data objectiappetibilis præſen tia etiam intentionali, efficere poteft quin illudap petam ſivelim, Secundò , quantum addetermi nandas eas actiones vitales :eſtopoffitangelus ex citare ſpeciesphantaſticas certi objecti , ut poteſt applicare activapaffivis: efficaciter tamennonpo teftdeterminare appetitionem:quia ſemperanima ex adverſo efficaciter refiftere poteft , & non ob ſtante caſpecierum excitatione ſedeterminarejad motum oppofitum; undelicèt nonfine pugna,& rixa tandem vincit&eluctatur anima ſi velit. Ter tio difcrimen ipſum animæ abAngelo in hujusmo di determinationibus rem evincit : Angelus enim eaquæ pollet facultate applicandi activa paſſivis corporeis, cum induſtria,ut ficloquar,& felegen do,ſpecierumnaturâ fingularum probèperſpecta unampræ alia excitat inhomine,& fic objicit fa cultati imaginatrici , perindeutfi ob oculosaper tos objectum confpicuum in certa diftantia pro poneret. Atanima nullaadhocipfumanimadver ſione adhibita , nequidem ſatſciensnaturam fpe cierumhujusmodi fimpliciſſimo nutu ſe determi natadimaginationem& appetitionem corpoream non aliter ac ad intelligendum &amandum merè mentaliter : quod quidem effenonpoffetniſi ap petitionesillas re vera anima ipſa agat cum cor pore, V. Probatur quarto. Dum anima experitur& intellectualiter percipit affectiones ſenſibiles cor poreis propriis; iis animadvertit intimèprorfum ſe affici , tanquamre ad ſemaximèpertinente: at non ita afficeretur, nifi corpori utforma ſubſtan tialis conjuncta eſſet,ſcilicetunione,& confortio, quo majus naturaliter effe nonpoteſt inter ſpiri. tum,&remcorpoream. VI. Objicies. Explicare nequitinquo fita fit hujusmodi unio. Refp. non quidem explicoper modum diftinctum: fedjuxta differtationem quin tam phyſico- metaphyficam; & generatim ibi aſperta,dicoconjungi inunum principium fub ftantiale animam rationalem, & corpushumanum eo ipfo, quod pofitis omnibus requifitis phyficis adidipfum nolit impedireDeusidquodinilliscir cumftantiispoftulat,&exigit natura tum animæ, tum corporis , ſcilicet componi in unum per ſe. Contra Primò exponi nequit quomodo animafit incorpore , feu præſens corpori : ergò neq; quonam pactofitilliunita.Refp.negoantece dens: cujus oppofitum cùm evidentiffimum fit li cètcaptu nonfatisfacilè evincit quodprimario in præfenticontendimus : ſcilicetexpræſentiâ locali ſpiritus, & corporis evidenterpoffibili via modus que paratur ad intelligendaın unionem ſubſtantia lesſpiritus , & corporis. Cæterum quod placuir antiquis adrempotiflimum facit,fpiritum videlice operatione præfentem reddi corporibus , ut p5 fim Divus Thomas,&ex antiquis apertèGrego rius Hipenus (deanimaſectioneprima) . Cumdi cendumeffet ibi operatur (ſpiritus) dicitur ibi eft. Sicenim animatotocorpore eſt energia , & virtute, quâ membra fingula vivificat, & vitaliter agit. UndeAuguftinus ait: epiſtola 28. ad Hiero nymum. Per totumquippècorpus quodanimat, nonlocalidiffuſionefedquadamvitaliintentione i porrs DeAttributis reliquis Anime rationalis. porrigitur. & alibi. Cum Anima(rationalis) non 751 obadmiſſum in Paradifo (terrèſtri ſcilicet) ſcelus fitnatura corporea , nec localispaziocorpus im pleatficutaquautrem,fivespongiam:fed miris modisipsoincorporeo nexu commixtafit vivifi candocorpus,quo&imperat corporiquâdam in tentionenonmole. (aprimisparentibus)inter vitæ mortalis ærumnas pænasluere. Adverſus tria hujusmodi errorum capita luculenter Leo magnus refcribit epiftola ad Turibium. Omneseoscatholicafidesacorporefua unitates abfcindit constanter prædicansatque VIII. Contra ſecundò : exponi nequit faltem quomodo animamoveatcorpus:nonenimidpræ ſtarepoffe videturſolo imperiovoluntatis. Reſp. Exhujus quoque oppofito evidenternoto con clufionem noftram confirmari. Ex differtatione *enimprimaſectione ultimanumeroſecundo ſire *colas analogiaminter vim,atquepotentiam ſummi Ipiritus, nempèDei,&fpirituum creatorun;aper tè fatis intelliges iisineſſe vim utpro voluntate mo veant&agant corporadelocoinlocum. Sedani veraciter, quodanimehominumpriusquamfuis inſpirarentur corporibus nonfuere ,nec ab ullo incorporantur,nifiab opificefuoDeo,qui illarum est creator. 11. Quarto loco recenferi debet eadubitatio numpertraducemab animabusparentumfiliorum animæ propagarentur generatione?triplici ſigni ficatujuxtaDivumThomamexponipoteſthocdi tuan : primò eatenus animaspropagari,quatenus fecunduin aliquam fimilitudinem præceffit anima marationalis non ſoloquidem imperiovoluntatis, fed præterea ratione conftitutionis , feuex eo, quod una cum corpore coalefcat in principium per ſemotuumomniumhumanorum,eosdemmo tus tum vitales , tumnon vitales determinat. Au gustinus lib. 8. deGeneſi adlitteram cap. 21. Affe cta anima carnaliumfenfuum confuetudinese ipfamcumcorporeperlocummovereputaturdum idperlocummovet. Scilicetinunionem cumcor tpore refert, quod anima corpus moveat perlo cum,quodmultòpotius admotusvitales,corpo treoslicet, pertinet. Ad hæcadde elegantem ex AlexandrodeHolesanalogiam:aitenimanimam effe lucemfemper mobilem. Quemadmodumenim Jucidum ,&fplendidum intrinfecus lucem habet, &lumen undequaque in vicina corporadiffundit *exdiffertatione decimatertia fub finem decorpo reanimato : quodquidem mirabile admodumeft, fedexillo longe mirabilior animæ energia in cor pus fibi conjun&umilluftratur. Illa enim intelli git,&vult ſeſola,& quafi fpiritualiluce ſplende filiiin anintaPatris: & hocfenfuultro fan&usDo toradmittitpropagationem fieri , quæ re ipſa nil eſt aliud,quam animam filii ejusdem eſſe ſpeciei , cujus eſt anima patris. Secundò in materia pa rentumcorporea ariinas filiorum , &poſterorum ſecundum quasdam rationes ſeminales contineri : quodquidemmanifeſtus eſt error , nifi vocabulis plurimumquisabutatur. Tertio in materia qua dam ſpiritualiantecedererationes ſpirituales femi nales animarumfiliorum. Atque hoc ipſum eſt, quod perhypothefim Auguftinus indicavit libro feptimo deGeneſi adlitteram ; anceps tamen ,& poftquamomneminpartemremiſtamverſaſſet in definitam relinquens tumloco citato ,tumlibro decimo , tumEpiftola7. 28. 99. 157. Nec unus Auguftinus , led doctiffimi per ca tempora & deinceps , Patresfupertraduce animarum ambi gebant. Divus Gregorius libro 7. Epiſtola 52. Quastiode Origine anime interfanctos Patres nonparva verfata est : utrum ipfa abAda mo defcenderit , ancertèfingulis detur incer ſcit: 'lumen verò (quod lococitatoà luce diſtin xi)diffundit in corpus ſibi unitum , hoc estvivi ficat illud , fimulquecum illo agit , & quafi illu minat 1. De Origine Anime rationalis. Rratumretroactis feculisfuperhocpuncto eſt , multumque: ac diu àcautioribus fu pereodem dubitatum. Primuserror: A nimam effe æternam,& incommutabilem: ficA verroiſtæ perperam interpretati Ariftoteli deintel letuagente fententiam: undedilapfiadadftruen damunitatem animæ in omnibus hominibus ,ac denique animam illameffeipfumDeum:quodtum evidentiffimè falfum,tumcertiffimohæreticum eſt, Secundus , animas effe ex ſubſtantiaDei,veluti Icintillas exigneamaſſaſecretas : aut faltemeffe totidemparticulas animæ mundi : quem in erro { rem nifiverbismetaphoricis utcunque ſeſetuean turexPlatonicispluresimpegerunt. Tertius,A nimas initiomundi ante corpora conditas , mox àDeovindice detruſasin corporapropterpeccata incœloadmiſſa. InterEthnicosGræcospercre buithicerror (utSteucusEugubinusexpendit)ex pravè intellectis hebraicis documentis: quodnem pè inaudiſſent exChaldeis ,&Palestinis,homines tumremanfit:eamqueinfolubilemfaſſifunt effe quaftionem; necvaletabhominecomprehendi. III. Conclufio tamen certiffima eft per hæc tempora, Animashominum non propagari per traducem, fed denovo à Deo creari, Probatur, quiahujusmodi eſtcommunisEcclefiæ &Docto rum omniumfententia ,idqueamultis feculis:nec mirumveritates nonnullas minus notasVeteribus inclaruiffe moxpofteris: hoc enimipſumprære liquis agnovit , & faffus eſt Auguftinus futurum, ubiait(Lib.26.deCivitateDeicap. 1.)Multa ad FidemCatholicampertinentiadum abhæretico rum callida inquietudine exagitantur, ut ad versuseosdefendipoffint,&confideranturintel tigentius, &intelligunturclarius , &instantius prædicantur,&ab adverfario mota queſtiodi fcendi exiftitoccafio. Præterea hujus ipfius as ſertionisidoneumfatis argumentum eliciturexfa crislitterisEccleſiaſtes 12. revertaturpulvisad terram,undeerat,&fpiritus redentadDeum, quidedit illum : quibusverbis difcrimeninrem præſentem ftatuitur interpulverem , feu corpus , quodpropagatur per traducem , & animam , quæ fimiliternon traducitur lib. 2. Machabæorumcap. 7. Mater illa fortiffima ait : Nequeenim fpiri tum,&animamdonavivobis,fedDeus. quod decorporepropagatopertraducemuniversèpro fectonondiceret: cumexindebeneficiumquoque parentum fit, naſci. Adhæc addemodumtertium 1 expo 1 752 exponendipropagationem pertraducem, ſecun Differt IX. Theologiæ naturalis hominibus ab æterno multiplicatis fingulæ effent doquidem minus abſurdum eſſe, ſed re ipfa fal د fiffimum ut Auguftinus quoque agnofcit : quis enim intelligat materiamfpiritualem ? modo re &am ſpiritus notionem , & ideam percalleat ex differt. Anima Intellectualis multiplex estpro multitu dinehominum,infingulis una, ac bereti animæ ſpirituales , & immortales. Detorquebant item adverſus animas (quæ ſpirituales effent , & ſeparatæ à materia) quæftionem logicamde ſpe cieimmultiplicabiliinpluribus individuis,Cæterum quoddePhantaſmatumdepuratione,&,utdicunt, ſpiritualizatione commemorabant, quomodo in telligendum fit peripateticè expoſui differtatione duodecimâ Logicæ.  ὡν. cumest, infanumqueexadverfo deliriam. I. F Uit hoc Averrois ,& Sectatorum per occa- I. fionem Ariftotelis , aut falfi, aut obfcurè lo quentis inductum ,damnatumque in Conci lioLateranenſi ſub LeoneX.& itniverſorum,quos rationon deftituat conſenſu exploſum. Nimirum illi ponebant intellectumagentem,feu principium immateriale intellectionum ,&volitionum in om 1 nibus hominibus unicum effe,nec conftanterſta tuebanteſſeDeum,ſedintelligentiampotius quan dam, æteram tamen, quæ fingulis hominibusad effet ut calor ferro candenti , quemadmodum ab DestatuAnimafeparata. : Eparatur anima rationalis à corporecum ceffat utriusque unio fubftantialis ,hoc eft S definit effe in naturâ principium illudmo tus , ac quietis , quod dicitur homo. Supereft ta menpoſthujus mortem'animaipfa immortalis,& difceditin loca àDeoftatuta,ubi promeritis pa ratis in vita mortalipræmium, aut pænam refe rat: nil porrò nec pluraPhilofophia naturalisde hocnovit,præterilla ,quæEthicade naturali bea titudine difputat. Plura,tamenpræterea innotuere traditione ab usque primis parentibus per omnes latè nationes&terras delata ; fedpro indole re uſu fimilitudinis ajebant. Infingulis verò homini ftantia obfcuritate & figmentisinvoluta funt. Cer busunameffe, & diftinctam facultatein verè cor poreamimaginandi, quam , ut nominis larva illa rumhumanarumtemporumproceſſu,&locumdi tiffimavero ,divinaque fide denunciatumhomini derent, intellectum patientemphrafiobicuraAri duca homines refcire, ut accuratiffimè infuper busestquodoportebat de illâ æternâvitâ inhacca phantafinata, & horumpro diverfitate in fingulis ſtotelica di&itabant : quæ nimirum elaboraret naturali Theologia traditur. hominibus ab illounico intellectu agente ſe ſolo agerentur,& fierent ſpirituales intellectiones :hoc enim re vera volebant cum dicerent intellectum depurarephantasmata , illaquespiritualizare : quodvidelicet intimè præſens phantafmatisillis,& potentiæ phantafticæ feu intellectui patienti effet intellectus ille agens , & unicus , ejusque intelle &io fpiritualis , utpenitiffimè præfens calor , vel ignis eſt ferro , quod exinde rubet, atquecombu rit. Cæterum præfracte ſtatuebant formam fub ſtantialem hominis non eſſe intellectum fpiritua lem illum , fedexpotentia cogitativa,ſea intelle čtu paffivo materiali, utex formahominem effe: atque ita præter reliqua abfurda immortalitatem animæhumanæexplodebant. II. Facillimâ operâ pro ſe quisque poteſtdeli rium hujusmodi tanquam hæreticum , & ftultiffi mumexfibilare : nil enim fingipoteſt aut rationi, aut moribus , autreligioni oppofitum magis,quam homines fingere veluti totidembrutaarreptitia, & obſeſſaà Spiritu , feu Intelligentia quapiam, quæ unica omnibus infidens ea fola actus omnes ſpiri tuales edat, qui diverſiſſimi, & mutuo exdiame tro oppofiti, ſecuinquepugnantesper fingula mo menta aplurimis hominibus fimul eduntur. Huc quoquefaciunt quædeimmortalitate animæ ratio nalis , adverfus quam perhos tandem cuniculos perditiffimi Sophiftæ graffabantur,differtatione an tecedentidiximus. III. Quidquid exadverſo effutire folebant;de promptumeft expalmaribusAriftotelis erroribus, quos fexcenties eruditi viri protrivere:ſcilicetde Mundiæternitate etiam nonadmifſopoffibiliinfi nito categorematicoin multitudine:timebantenim ne alterum ex altero revinceretur fi pro fingulis II. Interim quantumphilofopho licetproprie. tates ,& attributaanimæàcorporeſeparatæ natu ram ipfius confequentes perfequor: & imprimis fecundum ea,quæ differtatione ſeptima cominen tabamurdeAngelis, facilè colligo animam inco ftatu perinde moveri poſſe localiter, idque velo ciflime. Undecunqueenim determinationem ac cipiatAngeli motus perlocum , exindè probabili tate pari determinabituranimaſeparataad ſe mo vendam. Velenimunico,&folovoluntatis nutu urgeatur admotum,vel impetumpræterea ſpiri tualem progignat, quo modificeturpræfentiâAir entelocali&nonineodemſpatiodiuturna;quem admoduın deAngelisitadeAnimaſeparataſentien dumvidetur. III. Num animacorpora propellere , acmo vere poffit;amplius dubitatur: difpar in hoc enim abAngelis animæ conditio videtur: cum enim , ut optime expendit DivusThomas (1. p. q. 110.) Angeli fint adminiſtratorii ſpiritus , quibus corpo reimundicuſtodia , & certa adminiſtratio àDeo commiſſaeſt; confentaneum fuitut agere per lo cumcorporapoffent: at animæ id muneris forti tænonfunt,ut ſcilicet corpore exutæ mundi cor poreiſtatum,confervationemque procurent: cum exindole, &natura ſuaad eum finem fint, utfin gulæ fingulis corporibus humanis adjunctæ,illa moveantnon modo per locum , fedintentionali ter,&vitaliter. IV, Conſervant animæ ſpecies ſpirituales, quas ſibi comparaverein vita mortali,non verò phan taſticas. Recoleexdiffertatione 40. Logicæ,fuper hujusmodi ſpeciebus, quæ diximus, & obfervadi fcrimenad rempræfentem faciens ſpecierumfpi ritua DeAttributisreliquisAnimerationalis. 753 ritualium ab ipfis cognitionibus , & volitionibus vitâdecedunt:quodquidemevincerevidetur, aut item ſpiritualibus : illæ perpetuo animæ inhærent, nequeeffe ceffant,fecus verò cognitiones,&voli tiones. Utræque utprimofint,&animamafficiant petuntadeffe fimul ſpeciesphantafticas&image nationescorporeas,(quodipfumfatisapertèintel ligitur ex dictis ſectione fecunda; foilicet ex co mutuo confenfu, qui intermotumlocalemcorpo ris , & animæ corpori unitæ intercedit: fimilis enimnexusvitales motus intelligendi , &imagi nandi copulat , ut quidquam intelligere nequea mus ,quin illud una imaginemus. Undequoque eſt , ut abotitis imaginationibus , atque ceſſan tibus definant quoque cognitiones,& volitiones Spirituales. Atnon item ſpecies ſpirituales,quas Anima corpore exfoluta ſecum afportat adeſum in co ſtatu quoque intelligendi , &volendi. Di fcrimenveròhujusmodiper analogiammodorum, &relationum intelligitur : ut enim differtatione 45. Logicæ obfervavi alias effe relationes , que petuntad fuiperfeverantiam , ut ratio fundendi, Teu terminusmodalisunà perfeveret; nec fatiseft præteriiffe: fecus verò alias , quibus utfintfufficit ratio fundandi præterita. Exemplumfubjicit rela tioPatris & filii,ejusque ratio fundandi, genera tionempèpræterita. Sicitaque ſpeciesmentales, quæ perindeutcognitionisproprietateshabentre. lationum, atq; modorum; utconfiitantfatishabent prateriiffe easphantaſticas ſpecies,&imaginatio nes: fine quibus ècontrario cognitiones , &noli tionesabhomine in hac vita elicitæ nonperſeve rant. V. Illasitaque ſpeciesadfervatasdum anima ſe 1 3 parata excitatdeterminaturad eadem obje&aco gnofcenda , quæ olim earumdem ope intellexit. Quoad reliquaverò obje&a intelligibilia tum cor poreatumſpiritualia ambiguum eft quid naturam animæ feorfum confideratam in ftatu ſeparationis citradonaſupernaturalia confequatur: numàDeo tuncinfundendæ fint ſpecies,quemadinodumAn gelis ipfis in eorum creationeinfufæ dicuntur ? at quod animæ naturapetat cum primòfeparantur a corpore novarum fpecierum allapfum; adverfari vid turreceptiffimoafferto,quoconvenitintero mnes; idcirco animamrationalem in fuicreatione unionem cumcorpore petere, utſpecies mentales in coftatu fibi paret ,quibusmox feparata utatur. Numitaque probabilius dicatur neceffariam fuiffe quidemanimæ primò conjunctionemcumcorpo Te,utaliquas ſpecies acquireret,quibus in ſtatu ſe parationis utereturnon modo adobjectaolim 60 gnitaiterum intelligenda, verum etiam uteasdem fpeciesvelutialienas adhiberet, atque componeret inodoexpofito differtatione 12. Logicæ ad nova item,&nunquain antea percepta objectacogno ſcenda ? Videodifficultatemmoveripoſſeexani mabusparvuloruin &fætuumhumanorum,quipoſt animationem&anteullasperſenſusparatasſpecies àDeoinfundiinitio ſeparationis iisanimabusſpe cies mentales,velineffefisdem vim,faculatemque parandarum fpecierum deobjectis nuquamantea perceptis. VI. Animærationalis ſtatusplurescumfintpro diverfitate eorumdiverſa petunt: quemadmodum ætates hominis ipfius diverſas variæ & oppofitæ proprietates &attributanaturaliterconfequuntur. Exhisdecidenduın quidviolentum,quidnaturale fit animæreſpectu ſcilicet habito adſtatum, inquo illa degit ;&deniqueutrum ſtatus ſeparationis fit animærationali naturalis , nec ne ? quæ quidem quæstiodevolviturtandemadcelebremcontrover fiam;numſcilicetnaturaliter debita fit,& neceffa ziahominumpoftmortemadvitamrevocatio.- VII. Quod animæ rationalis violentus non fit poft ftatum unionisſtatus ſeparationis à corpore, fuaderi videturexeo,quodhomininaturalefitmo ri, feujuxta uaturæ legemefle animam àcorpore ſeparari perindeut naturale eſt animamipfamfe cundumſeeffeimmortalem: igitur contra exigen tiamanimænoneftilludprimum:namordohujus modi naturalis maximæ eftanimæ ,&juxta natu ramejus: utſcilicetprimofitincorpore , non ad hucidoneoadea, finequibus conjuncta animain telligerenequit, atque adeòduntaxat apto,utcum illoanima vitalescorporeas functiones exerceat : quisenimdicat tunc animam conjunctam eſſevio lentercorpori. Deindèutfitin corporeritèdifpo fito,quatenusinilloanimaſpiritualiter intelligat & velit imperfectelicet : namutaitPlato inParmeni de. Corpusadresmentecomprehendendas impe dimentoeſtmaximo. Deniqueut àcorporeſepa rata degat,inquo ſtatu perfectiſſimè mentaliter a gat,&plurima præſtet,quæ conjunctacorporinon ornatomiraculofis ,&certo ſupernaturalibus do nispræſtarenequit. VIII. Quodverò ſeparatiopotiffimumperpe tuaviolentafit eidemanimæprobantexeoprimò, quod ductu naturæ quisque mortem reformidet quamquamhocreferripoſſitadhominemquatenus totum,nonadanimamſecundamſe ſpectatam ad iftamquoquereferrivelint:reponeturformidinem illam exignorantia ſtatus feparationis & experien tiaſtatus unionis elicitam eſſeut plures aliæ affe Etiones amoris,&odii,triftitiæ &gaudii :quæin genitam,&innatamanimæ fecundum ſeſpectatas propenfionemnecſequunturnecprodunt. Secun قصد dò,quòdanimaeffentialiterfit forma corporis& habeat inclinationem ad componendamcum illo hominem. Tertio,quoddataſeparationeperpe tuâàcorporevis animæmultiplex otioſa inæter num futura effet. Quarto, quodprobenè , vel male factis, in hacvitanecprœnia necpœnæ toti homini tribuerentur. Hæc quidem tanti non ſunt utpropter illa huic opinioni fit adhæren dum. Cecce DeFacultatibus, & actibus incorporeis animæ ratio lis hactenusnonexpoſitis, feudevoluntate, : &actibus volendi. Acultatibus geminis incorporeis ani ma rationalis inſtructa eſt , ſcilicetin telligendi, & volendi : quæ quidem hocloci reponendæ& accurate exa minandæ effent, nifi dimidium operæ in præteritis exegiſſemus. Quod enim advim in telligendi,ipfasque intellectiones pertinet,illud jam in Logica dedimus potiffimum à diſſertatione 12. ad quadragefimam : nec aliter fieri debuit utar tem cogitandi plenè,&confummate traderemus. Superat vis altera volendi in præſenti expenden da,quæquidempari nexu ethica facultati fæde ratur,utintelle&uiLogica: hincadmoralemdiſci plinam adituspanditur,quam optimo jure poft ex actas philofophiæ partes reliquasveluti in faftigio proponimus. De voluntate, &ejus propriis. LV 1 Oluntas facultas inorganica abAnimara tionali diſtincta non eft : cujus actus uni versèacceptuseftipſummet animæplace : re,veldifplicere,nećdilucidius exponipoteſt,quam animadverſione illius quod experimur inAnima cum amoribus, velodiisſpiritualibus illaagitur: ut eniın Pallavicinus Cardinalis poſtAriftotelem ob ſervatductaquoqueprobationeexetymovocisita licæpiacererationemreddinonpoffe,curbonum placeat? eft enimhocipfum omniumrationumra tio, nimirùm quia placet; ficquoqueulterius ex plicari nequit,quid fit illa ipſa animi affectio, quæ placere ipſum eft,& aliis vocibus amor, volitio: quemadmodumè contrarionolitio,& odiumno minaturid,quod eft difplicere. II. Bonumillud eſtvoluntati,quodverum in % tellectui. Nec difpari pacto malum illi , ut falfum huic: fcilicetplacetbonum,malumdifplicet,utin tellectus annuit vero,renuit falſo : quæ porrò fit idea,&conceptusboni, mox expediam. III. Ut voluntati placeat,aut difpliceat quid quam,petiturcognitiorepræſentansid, quod pla ceat,autdifpliceat,ex veteri axiomate, nihilvoli tum, quinpracognitum. Inde fit, omne voliti vum eſſe quoque cognofcitivum , & viciffim : & chymericum prorfus eſſe hujusoppofitum,quod exclara& diſtincta ſpiritus idea ſecundumdiffer tationemprimamplane intelligitur. Quoniamve rò voluntas , & intellectus unum & idem reipfa funt,&fola cogitatione diftinguuntur; facilè ex ponitur, quo pacto voluntati præluceat intellectus maexhisomnibusoftenditur,cognofcendumel utquidpiamexpetipoffit. IV. Expreſsè exhiberi debet ratioboni , ut amari poffit,& fimiliter ratio mali ; alioquin per inde effet, ac fi non cognofceretur: nontamen neceſſe eſt, ut bonumdistinctione illa, quâ diftin guitur,ab ente repræfentetur : utenimpatetex perientia, nonfemper itapræſcindimus , cùm ali quidamamus : ad quod recole differtationem 44. Logices. V. Inqueſtionemvocarifolet,numcognitioipſa voluntatiprælucens conditio fitmera, an energiam aliquam exeratfimul cum ipſavoluntate. Quod quidemtripliciterexponipoteft: primoita ut co gnitio ipfa efficienter producat actus voluntatis, Secundout permodum finis , ſeucaufæ finalisfal teminadæquatæcognitio ipſa repræfentansbonum amandum.per modum finis ,juxta mox dicenda; re vera moveatuna cùm ipſo bono voluntateinad antorem : ad quod récole ex differtatione prima Phyſicæ generalis notionem finis, & caufafina lis. Tertioutcognitio non quidem fit caufafina lis,fedcauſalitas,ut dicitur, ſcilicetfit ultimades terminatio ,& quafi actio ,perquam bonum appe tibile allicit& invitat voluntatem,ad fui amorem. Adprimumſtatimdico cognitionem præviamnon producere confequentem volitionem,quodfatis e vincitur argumentocommuni, unde eliminantur hujusmodi fuperfiua ; utquoque in Logicis, differ tatione34.nominatimnegavimus præmiſſasinflue ' re efficienter in conclufionem,&alibifimilia. VI. Adfecundumprætereadico ,cognitionem finispartemnoneffe finis ,feu necinadæquatèeffe 'caufam finalem. Nam caufa finalis peranalogiam expofitam, (exdiſſertationecitata)ipfius efficien tiscaufæ, eftipſumbonumexternum quodprimò cognofcitur & moxàvoluntateintenditur:fcilicet amatur ut finis : totaque fœcunditas finalis eſt in ipſobono,noninejus cognitione: nonenimpro ptercognitionemfinis (obſervatâproprietate ver. borum) ſedpropterfinemipſumeligimusmediaad eundemfinem: idporrò quod eſt,eligere media,eſt effectusfinalis. Dicesprimò.Ablatâ,vel mutatâ co gnitionefinis,hicnonmovetvel noneodemmodo: ergo&c. Refp.conſequentiam eſſe nullam: quem admodumenimapproximatiocaufæefficientis me ra conditio eft,neceſſariotamen petitur ad effe tum: eaq;mutata variatureffectus faltem acciden talis,utexdiffer. X.Phyficæ generalis fatpatet, ita 'cognitio.Dicesſecundo.Finiscauſatſecundumeſſe intentionale: hocautem eft cognitio. Reſp. diſtin guendoſecundum eſſeintentionale utcoditionem, conc.;utvirtutemcaufænego.Dicestertiò.Effe & &voluntasipſa fitcæca, ac fimiliaeffata : inſum exiſten De voluntate , & actibus volendi. exiftentiaphyſicacaufæ efficientis verè efficit: er gò eſſe quoque & exiftentiaintentionalis finisverè 755 fus,&ex illistumſpeculativa , tum practica ju mover. Refp. difcrimen effe,quod exiftentiaphy. ficacaufæ efficientis idem fit cum effentia&virtute ejus:nonitemexiftentiaintentionalis,quæeftiptis fima cognitio , idem eft cum fine& bono&hujus virtutemovendi. Dices quarto. Nonnullapërmo dumfinismovent,licet fintimpoflibilia,quiaagno fcuntur tanquain poffibilia: tunc verò folacogni tiovirtutem , & facunditatem caufæ finalis habet: Refp. impoffibile cognitum utpoffibile amari qui demexerrore poffe,nonvero repræfentatum ut impoſſibile ex differtatione 42.Logicæ ;in eovero primocafuquodmovetnon eft cognitio,fed ipfum bonumpoffibile,quod ex loco citatoeſt terminus etiamcognitionis, qua tibivideris cognofcereim poffibile. VII. Caufalitasfinis ,ſeu modificatioreſpon dens actioni caufæ efficientis non eftquidpiam di ſtindum abipſo bono &fineutconnotante termi nummodalemproportionatumjuxta dictadiffert. 5.phyſico-metaph. demodis. Hujusmodi autem terminusmodalisnoneftmeracognitioboni & fi nis; fedeſt complexum coalefcens ex actuprimo effectivoproximoproximèexpedito &exactufe cundoingenereitemcaufæefficientis,ipfiusfcilicet voluntatisfemoventisexfineadefficienda&præ Randamedia.Nameffectus finalis realitereſtidem, acefficiensphyficuscaufæipfiusefficientismotæex aimore finis ad ponendum tanquam medium effe tumſaum: feilicetfinis movet finaliter adid,ad quodvoluntasipſa moveturfinaliter,hoceftadex ercendos certosactus &parandacertamedia:illud igituripfum quodpro terminomodali eſt actionis dicia, quorum definitionem ex differtatione39. Logicæ , repetes. "Dividuntur autem practica judicia in ſpeculative practicum , & practice practicum. Primumeſt judicium generale,mo duin principii independenter à certis circumftan tiis dictans, quid amandum, aut agendum fit. Sez 1 cundum vero judicium præfcribit & concludit, quid in his certis circumftantiisfaciendum,vel o mittendum fitàvoluntate. Hujusmodiporrò ju diciumimmediatè prælucens acqui voluntatis,con clufio eſt deducta ex judicio ſpeculatè practico, & altero judicio ſpeculativo , dependentibus certis circumftantiis, XII. Avoluntateprofluunt conjugata,volens, volitum , voluntarie , voluntarium : potiffi mùmhæcduopoftrema advertes,quidquidenim eſt àvoluntate, efthujusmodi,velfit ejus actus immediatus,velalterius potentiæ opus,velobje &umipfum,inquodvoluntasnititur.  Idem non eſt voluntarium & fponta neum: amentesenim & infantes, & brutafpon : tè agunt, non tamenvoluntariè : quiaintellectio petiturprævia , non folaimaginatio ad volunta rium. HocporroexAriftotele fatisoperosède finiri folet effe id , quodeſt abintrinfeco exco gitatione objeti , & fingularum circumftantia rum,in quibus voluntas agit. Hinccolliges vo luntarium ex fui natura intellectionem& propen fionem importare, idque ex eo , quodà volunta teproficifcatur , cui præluceredebet cognitio, ut velle poffit,ex numerotertio:velle auteineſt ipfis fimapropenfio,&inclinatio ** 3 Voluntarioopponiturinvoluntarium,& effectricis in voluntate ; eſt item caufalitatis finalis inbonoipfo,& fine. Muſtiplex eft,&diverfis digniffimisnomi nibuscognitio,quæ voluntatis actumquemvispræit, In primisilla,quædiciturpropofitio boni,aut mali, quæ mera eftapprehenfio: quidquid enim boni apprehenditur, eo ipſo proponitur,& fivisetiam applicatur voluntati, quæ illud quafi contingit,& fic explorat.. IX. Quodintuitive cognofcitintellectus,poten tius afficitvoluntatem , quam ratioboniitapropo fiticlariùs ,& veluti propius exhibeturvoluntati. Hinc ratio,curbonafenfibiliaimpenfis urgeant adfui amorem , quam ſpiritualia, quæ perſpecies alienas cognofcuntur : exDiffertatione duode cimaLogices. Hinc quoque , cur Beatifint im peccabiles ? quia intuitivecognofcunt DEUM, &inde ex neceffitate adjungitur ad eum aman dim-X: Intellectus voluntati proponit quandoque unum , quandoque plura bona , quoruin unum difpliceat, fi placuerit aliud: exhibet item, aut exhibere plerumque folet bona mixta malis, etiamfi aliquando merum bonum exhibeat, ſci licet vel fummum bonum,velinfra fummum,fed purum faltem præcifive. Similiterproponitquan doque fimul diverſa objecta ordine connexa in terſe medii&finis : exquibusdiverſisproponendi modisvoluntas conſtituitur prompta addiverfos 3 fuos actus exercendos. XI. Nec fola mentales apprehenfiones præ lucent voluntati , fedjudicia quoque & difcure latius accepta fignificatione, coactum quoque & violentum:quæ fiaccuratius placeat interpretari , primum,involuntariumſcilicet defacultateſpiritu aliduntaxatdicitur,& intellectionem objecti adeffe denotatfineullapropenfionevelconſenſu in illud ſpirituali : &inhocipſoinvoluntarium diftingui turab eoquod eſt merè&purè non volitum: học enimfignificatabeſſequoq; intellectionem : qualis promifcuèinvenias iftaplerumq;diciutquoqueſe quentia. Sedcoactumpropriè ſpontaneo opponi tur: faltemfatiseftfola imaginatio adjunctapoſitiva refiftentiaappetitûs,utquidpiam dicatur coactum: fic bruta coguntur. Violentumverò nullam adfui fignificatum petitperceptionem , fedmeram refi ftentiam ejus quoddicitur violentiam pati. Quod fupradixiparenonvolitumeoſpectatutdiftingva turabeo quod eſt nolitumpoſitive, ſcilicetquod terminus eft nolitionis , quod quidem revera eſt voluntarium ſenſu ſupra expoſito ſeu voluntariè nolitum. XV. Voluntariumgenus eſt adliberum,& ne ceffarium: voluntatienimproprietas duplexcom petit, libertas,&neceffitas circa fuos actus : indif ferentiæ inquamlibertas, cujus naturam differ.6. fect. 4.& 5.exeufli,&exiftentiaminconſequen tibus examinabo. Altera voluntatis proprietas, ejusque actuumest moralitas د cui refpondet ra tiophyſici: fcilicetactus voluntatis phyficè, vel moraliter ſpectari poffunt eâdem ferè ratione , quâ actus intellectus phyficè & logicè confidera tur; utenimhioriunturab intellectu,itailli àvo huntate,&utriqueinhac confideratione font phy fici 1 Ccccc 2 756 Theologia naturalis DiffertatioX. Ethica. fivi & reales. Quemadmodum item cognitiones nesreliquæexſectioneprima, numeroXVI.repe edi poffunt reſpectu habitoad regulas Logicas: ita volitiones emanarepoffunt prælucente cogni tione regularum moralium, undedenominentur morales actus , ſcilicetex relatione ad illas regulas, quæ fi fuerit relatio conformitatis , dicenturactus recti ; fidifformitatis, pravi,&mali. Actuumvoluntatis distributio , & Series. 1. NOnitapronumeſt ſeriemejusmodi evol vere. Primò quia promifcui nominibus iidem actus appellantur , adoptatis etiam vocibus , quibus paffiones & virtutes, primario defignantur. Secundò quia non obſervatur di ſcrimen ſenſfusphyſici&moralisin iis actibus. In præfenti autem,phyficè duntaxat hujusmodi a Aus ſpecto. Tertio quia apud plerosque ſeries hujusmodi imperfecta , & mutila defcribitur : e xempli gratia : actus odii non recenfetur inter actus ex finis intentione determinatos. Quar tò , quia feriei actuum voluntatis cognitiones , eæque plures , diverſique ordinis interponun tur. Quintò , quia nondiftinguitur involuntate agendi modus , cùm vult bonum acquirendumper media, à modo agendi, quo vultbonum fineme diis comparandum. II. Recolendum inprimis , quid finis , quid medium fit exdiffertatione primaphyſicæ gene ralis ſcilicet bonum vel eſt finis, vel medium. Illud per ſe amatur in eoque voluntas acquie tendæ funt. V. Seriem actuum , quibus voluntas fertur inbonumparandum per media , conftituuntilli ipfi præditi actus diverfis tamen appellationi bus donati , diverſoque munere præditi. Qui circa finem verſantur, tres funt, voluntas,in tentio , fruitio. Voluntas eſt ipfe amor , feu complacentia appellatus nomine ipfius faculta tis amantis: ut enim cognitioprimorum princi piorum a doctis antiquis dicta eſt in intelligen tia ,& intellectus : fic amor, qui primo oritur, &circa bonum finis verfatur , appellaturetiam voluntas. Huic porrò actui nulla prælucetno tio mediorum, fedunaduntaxat boni finis obti nendi repræfentatio. Intentiodefiderium quod dam eſt boni finis obtinendi per media , præco gnitis quidem mediis iisdemſedconfusè, necdum determinate. Eft autem efficax ratione ſui hu jusmodi actus , alioquin intentio non effet Tertius , qui longo fatis intervallo poſt inten tionem ſequitur actus (nam interponuntur actus circa media , de quibus mox agam ) eſt frui tio , ſcilicet gaudium , quo conjungitur volun tas &volensbono finipræfenti,& poffeffo. Eft autem , & effe debet finis ille ab ipſo volente, & voluntate diſtinctus , ut exiftat circa illum fruitio , quia nemo ſe ipfo frui poteft. Inde DEUS , qui finis eftipfe fui , non fruitur ſe, fed gaudet & amat. Fruitio quidem eſt velu ti fructus totius ferici actuum voluntatis , ut fructus ipfe plantarum eft finis ,propterquem in arboribus tot organa , vires , de functio nes natura paravit : fed quoniam , tit audi ſcit vel poſitivè , vel exclusive,hoc eft, vel ama- es , finis alius eſt ultimus , alius, non ulti tur ita propter ſe , ut ametur quoque propter, aliud bonum,adquod illudipſum primumeſt me dium ,&inftrumentum,velduntaxatamaturpro pterſeMedium verò àvoluntate amatur propter : aſſequendum aliudbonum, adquodconducit me diumipſum. III. Series actuum voluntatis , cùn fertur, inbonum finemediis, eſt hujusmodi amor,de fiderium, gaudium. Primum eſt niſus in bonum nullâ addita ratione præſentiæ , vel abſentiæ. Se cundum eſt in bonum abſens. Tertium in præ ſens. Prædi&is actibus reſpondet odium, timor , triftitia, Porro hi omnes naturam & conditio nein induuntpasfionum , virtutum , atque vitio rum,difcrimine acceptovel exobjectis velcircum ſtantiis. IV. Pertinent autem ad hos atus difcrimi na&proprietateshujusmodi : efficacia, ineffica-, cia:neceffitas, libertas : moralitas , & ratiophy ſici : efficax dicitur actus , cum actu& re ipsâvel conjungitvoluntatem cumbono,vel progredifa cit ad illud faltem quantumeſtdeſe , ſcilicetnifi extrinfecus prohibeatur. Hinc fit amorem ſeu complacentiam inefficacem eſſe ex naturâ fuâ: eſt enim veluti pondus animæ non explican dum per motum, fedper fimilitudinem quandam cum gaudio veluti concuiſio quædam,feu vibra tio fine progreffuin conſpectuboni. Gaudium, verò ſemper eſt efficax , quia re ipſa conjun git cum bono , at defiderium ambigit : quando que enim efficax eſt , quandoque ſecus. Divifio mus ; fruitio per excellentiam, dicitur ,quia eſt de fine ultimo nifi enim omni ex par te , de omnino expleat , & ſatiet hon vi detur effe fruitio :unde in finibus, non ul timis potius recreamur , atque reficimur , ni fi perversè amemus ; non fruimur. Hæc ad mentem D. Augustini , qui frequenter ait : frui , est alicui rei inhærere propter se i pfam ea refruimur , in qua tanquam ul timo acquiefcimus. Omnis humana perverfi tas est frui utendis , & uti fruendis. Li bro primo de Doctrina Chriftiana , capi te.4. libro 83. quæftionum, quæſtione 30. Qui verſantur circa media ; volun tatis actus funt , confenfus , electio , usus : Sed adverto primo hujusmodi actum quan doque realiter idem eſſe , quandoque ſecus! atque diſtingui realiter ex interpofita aliqua cognitione cum mora. Secundo accenfen di quoque ad prædicios funt actus fuga , quibus fcilicet anima odit timet , triftatur ob impedimenta oppofita & remorantia con ſecutionem finis quos tamen actus paffim no mine ele&ionis à viris doctis comprehendi cen leo. Conſenſus cùm diſtinctus eſt ab ele tione , confequiturinvoluntate poſt cognitio nem, quæ dicitur conſultatio repræfentans,& ex pendensplura medianec dum deliberans de uno certoapprobandopræ aliis. Electio verò fuc cedit hujusmodi deliberationi ſeu conſtitutioni feili DeVoluntate , & Icilicetjudicio approbandi certum mediumutido neumadfinem. Ufus eftipfamet executio , feu applicatio medii electi ad affequendum finem. Cumenimvoluntasvolendo facultates fibi fubdi tas moveat,&verſet pro libito, actus ille,perquem hocipfumpræſtat, dicituruſus : dequo litigatur, utrumfit idem, acimperium;anpotius cognitio prælucens uſui , quæq; per modumeducti,velim periihabetur, conominedeſignetur ? Certumeft, ufuinipfum optimèdici actum imperantem, cui refpondentimperati,pro quibus explicandis. VIII. Exalibinotis miraeſtalligatio animæ,& corporis , qua fit , utmutuò ſeſe determinentad operationes, functionesque fuas : vis autem, qua anima determinat hujusmodi motus,&actus , eſt ipfiffimum dominium ipfius hominis in facultates cæteras fuas: dividiturautem derivatametaphora ab externis Rebus publicis indominium deſpoti cum&politicum: ita, ut utriusque refpectuhabi to, facultates& potentiæhominis in tresclaſſestri buantur, nempein ſubjectas deſpotico,&aliasfub ditas politicodominio , ac deniquè tertias extra utrumquepofitas , ac veluti nulliusjuris. Primæ nullam vim habent refiftendi adversus voluntatis imperium,fedillicòperagunt, quidquid illa impe raverit: Sunt autem hujusmodi facultates motri 1 ces ſpontaneæ membrorum , (quas explicatas ex 4 T differtatione ſeptima corpore animato ſuppono) Proptereapotentiæfenfitivæ,velinternæ,velexter næ ipſeitemintellectus,quoadactus nonevidentes, ال G de 1 Οι &deniq;ipfametvoluntas,quæ imperarefibi poteſt impropriefalte. Secundæ verò,quæ politicèguber nantur,vimhabentrepugnandiimperiovoluntatis, &funtfacultatespatheticæ , feu multiplex appeti tus ſenſitivus. Tertiæ verò nonſubjectæ nutui voluntatis funt vegetantes facultates, & nonnullæ corporis partes, clariusquèdicuntureſſefacultates motrices naturaliter ex diſſertatione ostava de Corpore animato. IX. "Actuspaffim dictusimperatus ,exdeſpoti covoluntatisimperio,potiffimum profluit, acde nominationes communicat extrinfecus , quas in trinfecè, aut minus extrinfecè habet ipſum impe rium, feuvolitio imperanselicitaà voluntate. In dediciturliber, moralis, bonus,vel malus,exempli gratia , fermo,motus,geſtus hominis&c. fitenim : actibusvolendi.  velutiunumcompofitumexactuimperato,& im perante, quemadmoduminphyficis ex Anima& corpore fit homo, &incivilibusmandans & man datarius,procurator,&principalis ſeuCliens cen ſetur effe unum&idem. X. Hactenusexpofitamhabesſeriem,perquam nititur voluntas adbonumpermedia, eamquede ductamàfimplici complacentia,perintentionem, conſenſum,electionem,ufum,actus imperatos,& exindeper media applicata adfruitionemboni fi nis. Advertesautem primo: Singulis hujusmodi voluntatis actibus interponi congruas cognitiones exſectione prima,numerooctavo& fequentibus, &præfentiſectionenumeroquinto.Secundo:Inte gramſeriemhujusmodi aptè comparari cum ſerie cognitionu,exquibusdifcurfus mentaliscoalefcit: eſtenimquaſidiſcurſus volutatisſeriesexpofita vo litionu. Tertio:Unde,quemadmodudaturdiſcurſus virtualisin intellectu, cum nimirum unâeâdemque cognitione perficitur:ita in voluntate,cùinpereun demactumautconſentit&eligit, aut eligit,&frui tur. Quarto: Suntquoquepræmiffa,&principia ſuaindiſcurſuvoluntatis, eaquèvel prima, velpro xima,itemquevelformalia,velobjectiva. Quin to: Utinlogicis proprietates & attributa actuum pertinentiumaddiſcurſumdedimus,ita in præſen ti deducendæ funtproprietatesactuumferiemvo lendicomponentium: nimirum agendumde boni tate, honeſtate, indifferentia,& cæteris affectioni busillorum actuum, ac potiffimum de obje&is illo rum diſquirendum. Sexto: Quemadmodum ex tota ſeriementalis diſcurſus arte logica confiatur artefactaillamentalia,quæ dicuntur figura & modi ſyllogifmorum complexi diverfos difcurfus men tales idoneos quidem,&exa&os , quorum tamen aliiperfectiores funt , ad quos cæteri revocantur ; ita ethico artificio juxtaregulas morales conftru tuntur exdiverſaſerie volitionum, figuræ morales, &modimultiplices, finguli quidemabfoluti&lau dabiles,cumdifcriminetamen & ordine, quo in feriores referantur ad fuperiores , & optismos. Suntautem hujusmodivirtutes morales,quibusop ponunturvitia,&peccata,hoc eft,deformes,&in ordinatæſeries acquumvoluntatis, quemadmodum fophifmata ,&paralogiſmi inordinatæ quædam,&& præpofteræ cognitionum complexionesſunt. ETHICA De Bono, feu Objecto Voluntatis. d Ctus voluntatis ex objeto ſuo ſpeci em,difcrimenquè deſumit, acpræ cipua prædicata, quæinEthicamcon ſiderationem veniunt. Hincprima diſquifitio eft circabonum,& bona quæcunque àvoluntate appeti poffunt, Porrò ideaboni clariùsipſonomine ,quamulla ejusdefi nitione exponitur: quidquid enim appetitibile eſt propterbonitatem,eſthujusmodi:five ergò dica turbonumquid,quod appetipoteſt ,velquodcon veniens eſtappetitui , velquod ordinem facit, ſeu 1 ! radixeſtordinis interprimum&ultimum, utPere ziovidetur,perinde eſt adintelligentiam notiſſimi objecti. Adquodrecoleex differtatione27. &24. Logi  Edit  Logicæ metaphyficas de bono meditationes ,quæ Theologia naturalis Differtatio X1. Ethica velutiintotidem poftulataaffumendæfunt,ubiethi cède bonodiſquiritur. Divifio itaque multiplex boni inſtituenda, juxta confiderationem ethicam, cui præmittendum eft , confideratione metaphyfi cabonum aliud abſolutum effe , aliud relativum, Hoc verò poftremum expenditur inpræfenti, ſcilicet refpectu habito ad humanaın volun tatem. De prima Boni divifione. 1 Ervulgata illa eſt inbonumhoneſtum,utile, &jucundum : nonvulgari tamenopus eſt animadverfione ad ea evolvenda. Obfer vabis itaque animæ tuæ affectiones , &bonorum horum exempla. Primòtritumeſtboniutilispa radigma propofitumin medicina , quæ amara licèt, amatur, nimirum quia utilis valetudini. Secundò jucundiboni exemplum exhibetvoluptas,quaper funditur , quimuſicum concentumexaudit. Ter tiò honeſtiverò boni ideam exhibent præclarage hiceſt fruitio ipſaboni : illeverò eſt bonum , quo animafruitur. Iterumaliusphyſicus eft,aliusmo ralis finis:phyficus eft,adquemnaturâfuâ ordina tumeft ipfum opus,feures,quæ eft finis objedi vus: fecundus vero eft, quem ex placito fibipro ponit ipſeoperans. Itemalius primarius ,aliusſe. cundarius, ſcilicet cum ſervata notione & natura finis , duo quidem fines expetuntur, fed unus eſt præcipuus, aliusacceſſorius. Tandemalius eftul timus finis,aliusnon ultimus: ille non referturad alium ulteriorem : at rursus dirimitur inultimum fimpliciter, velultimumduntaxat in aliquogenere, cujusmodi effet, fi quis in re litteraria finem ulti mum conftituat Theologiam. Nonultimusverò rationemhabet fimulmedii &finisprodiverſo re ſpectu. Denique memineris ex diaisdiffertatio ne antecedenti , ſectione ſecunda , finem alium per media obtinenda eſſe , aliumfine iis : quibus itatutis, ſta viriinfignis nulla familiaritatetibi cogniti , quæ I. ŚECTΙΟ ΙΙ. DeBonoHonesto. : Onum honeſtum,rectum,æquum,virtu tamen, cùm audis,interno quodam inſtinctu duce ris ad eaapprobanda,& laudanda , & eorumau thoremexinde amandum : ita , cumlegis , quæ in HiftoriaRomananarranturFabricii,Reguli,Curii, &Similium illuftria facinora. Porro id,quodap probas , &undelaudas,&amas eosviros, eſt bo numhoneſtum. II. Quæritur,in quopofitafithorumbonorum natura& effentia? Reputandodeprehendes quod libet ex his importare harmoniam,nefcio quam, ordinem ,&convenientiam : ſcilicet bonumho neftum confonat , & ordinem exprimit cum ali 1 quo,quodfupra nos eft,&conditionemhumanam excedit. Jucundum verò congruit placitoipfius individui jucundè agentis: utiledenique ordinem præſefert ad finem,hoc eft,cum cobono,quod velhoneſtumeſt,veljucundum,confonat. Siani madvertas enim,cognofces , dum actiohoneſta à teapprobatur,ex ea approbatione mentem attolli adapprehendendumobjectum conditionetuâ ina jus; cùmveròjucundo afficeris, exinde duntaxat ad te ipfum , rémq; ipfam jucundamconverteris, attentus hæres ,&quafi colligeris introrfumadju cunditatem perfruendam incumbens. Cùm verò bonumutile amas, fimulafficeris ad finem,propter quem amatumamasbonumutile. III. Quoniam commemorata bona vel funt fines, velmedia; opuseft,utfimulfinis,&bonina tura expendatur. Itaque finis eſt bonum, quod propterfeexpeditur,idemquedefignatAriftoteles libro fecundo Phyficorum , dum dicit : finis eft, cujus gratiâ aliquidfit. Dividitur autem primo infinemqui,& finem cui: ufitateenim ficloquun tur, quibus placuit inde exponere effatum illud amareestvellebonum ſcilicet cui volumus bo num, eft finiscui: quodveró bonum volumus,ap pellatur finis qui : Hinc porrò derivata eſt diviſio amorisin amoremamicitiæ,&concupifcentiæ,di verſotamenfenfuab eo,quovulgus easvocesufur pat, utinconfequentibus audies. : IV. Alius eſt finis objectivus,alius formalis : B generatim accepta perindeeft: hujuspor ro attributa conſequenter expedio , ac in primis adquæftionem celebrem, quapetitur , quid namfit fuperius illud,ad quod reſpectumdicitex naturafuaBonumhoneſtum? Dico efle rationem æternam ( ſcilicet ſapientiam Divinam )cujusve Aigium impreffumeftin anima,& eft , quoddicitur confcientia. Aliis verbis eſtplacitum naturæ,hoc eſt lex illa în IdeaDivina, de arte Divinapofita, quæ refunditpulchritudinemhoneftatis in bonum. Nilquidemaptiusdicipoteſt,ſed explicandumeft amplius ducta analogia ex ipſo bonojucundo: quemadmodum enimex refpectu,&confonantia adparticulareplacitumfruentis defumuntur natu rajucundiboni,&indeexAriftotele 10.capite2. Ethicorum, ſtultum eſt interrogare, curjucunda placeant; itaexreſpectuaduniverſaleplacitum& æternum, repetendaeſtnaturabonihonefti;unde fimiliter ftultum fitpetere, cur honeftabonapla ceant æterno placito , ſeu approbetur à ratione æterna. II. Nontamen absre eritquærere,quidfitid, quodæternæ rationiplacet; ut prudenter quæri tur, quid fit, afferatquè ſecum bonumjucundum: dequo olim dixi , cùm de corporea delectatione differereindiffertationeſexta decorpore animato: fcilicet illam confequi ad entelechiam,ſeuperfe&i habentiam ipfius corporis viventis ,ſentientis,& fruentis. Itaque honeftum bonum fundamentali ter,& materialiter,ut dicitur, acceptum ejusmodi eſt, ut cùmilli acquiefcithumanavoluntas ,&inco complacet,id fiat cumomnimodaentelechiauni verfigeneris humani, feu humanænaturæ univer sèacceptæ. Advertesenim,Deum nonfruihone ftis, ut homojucundis,licetapprobethoneſtaipſa, illique placeant:Deus enim tantum ſe ipſogaudet, nec felicitatem fuamextrinfecusemendicat. Un decomplacentiaDivina debonohoneſto,non co mitatur,necconſequitur, fed præit entelechiam ipfiusDei. Nihilominusalia perfecti habentia co mitatur,aut conſequitur illud ipſumplacitum divi num, DeBono. num, ſcilicet entelechia univerfitatis humanæ ge neratim accepta,quæ ſcilicetaliquopactofuperior 759 liquetEthnicorum virtutes inanesfuiſſe ,&nullius eftrelatèad fingularemhominemhîc&nuncagen temhoneftè. Quod ipfuminexemplumquovis opere honeſto adhibito manifeftum fiet : (cilicet plurimum intereſſe generishumani five collectim, livediſtributimaccepti , ut opusillud placeatDeo, &exindefithoneſtum: curnempe àfingulis ho minibusilludopus tanquamoptimumpræſtariſem perdebeat,nec unquamoppofitumilliusfieri. III. Regulæ honeſtatis dicuntur illæ,quibus dumconvenitopus peractumabhomine,juredici turhichoneſtè agere : multiplices verò ,& ordina tæmutuòfunthujusmodiregula. Prima,&per fe talis eftipfaratioDivina,teu intelligentiaDei, adjuncta fimul divinâ approbatione de objecto quolibethoneſto, quæ dicitur quoque lex æterna: formaliter autem ,& rationenoſtradiftinguiturin totidem formalitates, quotuplexdiverſaſpecic eft honeftas ,ſcilicet quot funt fpecies virtutum; fin gulæ enim honeftumbonuinfunt,& honeftatem ſpecifice diverfam important, Quæ nomine na turænaturantis afferri hucpoffet regula,diverſa non eft à ratione divina: neque enim cum iisdefi piendum,qui, nefcio quidpro eanatura ſtatue runt mentis,acvoluntatisexpers , ac prorsus ina nime, cujusmodi fuêre Epicurei. Atnatura hu manauniversè accepta altera quidem eſt regula honeftatis,illi primæ fubordinata ; quodenim hu manumgenusdecet, illud cuiqueagendum,utho neſteagat. Tertiòcujusqueconfcientia&dictamen fingulis à naturainditum ,præfcribens , quiddece at,quidnon,quòvirtus,quòferaterror: (Perfius ) Quartò adregulam hujusmodi revocantur leges humanæ,&fuperiorumpræcepta: nempefunthæc quoquenorinahoneftatis,nonfolumquæ explicant ipfas naturæ leges,fed quæ novas inducunt: quia legis æternæ præfcriptum eft conditionatum ,ut, fi ferant, obſerventur. Minutiora circa has regulas diſquirere alterius eſtloci. IV. Bonumhoneſtumin formale , &objecti vum divido , & itavetericontroverfiæfacio fatis inter Stoicos , & Peripateticos, ſcilicet utrumho neſtuminrebus pofituinfit,anin actionibus quam visenim honefta actio videatur totamfuam com mendationemhabereintraleipfam,quatenuscon formiseft regulæ honefatis ; quia tamenextrinfe caobjectaſolemus referre affectiones ,&modifi cationes internas roftras: indehoneftum objectis ipfishoneſtè volitis appingimus,& cenfemuscon formitatem illam,quæ honeftas eft, coalefcereex rebusipfis, circa quashoneftèverſamur,&expri naregula: non verò ex actibus noftris. Hocta menritècompones diftinctione adhibita honefti 1 formalis ,&honeſti objetivi: ſciliceterudita illa Jocutionum diverſitate abAriftotele primum ob ſervata, ubiait,aliud eſſehoneſteagere, aliud ho neftà agere, V. Adoperandum honeſtèpetitur,utconfuse Taltem cognofcatur regula ipſa honeftatis , eaque primaria, alioquin actiohoneſtanonerit. Licet quoquefutura non fit illicita, fed quali urbanitas quædamdecens ipſum agentem. Nec fatiseftco gnofcere ,opus eftvelleconformitatemillam,quæ efthoneſtas:necitem ſatiseſt amare, ſi referatur is amor ulteriùs ad finem non honeſtum. Hinc pretii, quia,utexipforum geſtis colligitur ,refere bantactiones fuasad laudempopularem,non ad primam regulam, Undeeò devenitEpicurus,ut definiverithonestumeffe, quodestpopulariterlau dabile: quodjure improbat Cicero CICERONE (vedasi) VI. Bonumhoneſtumcumreliquisbonis.com paro,acprimòcumpulchro, quodquidembonum nonefthumanum, feddivinum,reliquistumphy ficis, tum moralibus bonis humanis infperfum ,ut fectione feptima dicam. Obfervo autem,homi nesplerumque, cùmvident, autaudiunthoneftam actionemalterius,admirarifolere,&ftatim dicere: pulchrumfactu :nonautemita affecti ſunt , cùm ipſi honeſtèagunt; minimèenim videnturpulchræ virtutes propriæ,præfertim,dumexercentur. Ra tiohujus eft,quia cùmvirtutis opera præſtamus, experimur multiplicem defectum fenfuum , re pugnantiam,dolorem &c. quæ cum honeſtoqui demconfiftunt,ledpulchrirationeninfufcant, ut moxfufiusexpendam ; hujus enim natura in co poſitaeft,utundiquèbonumfit ,vel appareateffe: necullaemergatlabes autimperfectio in ulloge nereboni. : VII. Inter honeſtum,&jucundum intervenit tanta comparatio ,utnonnulli cenfuerint , omne honeſtum jucundius effe oppofito inhoneſto : fed amandatisperadoxis,&obfervatoverborum ſigni ficatu, inprimis certum eft , actionem omnem ho. neſtam caufameffe uberiorisjucunditatis , habita rationepræſentis temporis,&futuri. Indefactum eſt , utEpicurus dixerit, honeftum jucunditatem afferre majorem præ inhonefto, non quidem in præfens, ſedin futuruin tempus. Certum efſtſe cundò actionemhoneſtamquamlibet fecundùm fe jucundioremnoneffeactioneoppofitâ,ac proinde non fempereſſe fruitionem,fed tolerantiam fre quentiſſime. Certum tertiò innumeras actiones honeftas fecundum ſe jucundiores eſſe oppofitis fuis , acmaximumforetormentumperpetuam fe rieminhoneftarum actionum:undeimpoffibileeſt, hominemperditum licet,omnia omninò,&conti nenter agereproptervoluptatem. VIII. Inter honeftum,&finem illaconfidera veruntcomparanda Stoici,utdixerint, bonüm om nehoneſtumeffe; atqueadeòvirtutem eſſe finem, præmiumquèfui: neque aliudàviro ſapiente in præfenti, autin futura poſt mortem vitâ fperan. dum. Ampullosèquidem iſta,juxtaatquevanif fimèdicebantur:etenimè contrario ethica virtus quælibet medium eft ad obtinendam felicitatem conducens. Sedàmultis hæc vindicandafuntte. nebris ,& multiplex adhibendaeſt diſtinctio: po tiffimum finisultimus in objectivum & formalem diftinguendus , objectivus enim noneftbonumho neſtum,fedfummum. Formalisverò, quieſt frui tiofinis objectivi, utiqueest actiohonefta , acpræ ter illam reliquæ actiones virtutis bonum quidem honeſtumfunt,nontamen finis formalisultimi aut fui, aut antecedentium actionum. IX. Interutile , &honeftumejusmodicompa ratiointervenit, ut honeſtumomnefitutile retentâ proprietate hujus ipfius vocabuli , ac proindeex ceptâ ipsâ fruitione finisultimi objetivi,quæ utt lisrationemnonhabet, cùmcirca medium minimè verſetur. Anveroutilequidpiambonumfit,quod 1 1 inho 760 inhoneftum fimul fit, litigabatur olimapudTulli Theologie naturalis Differtatio XI. Ethica. um ,cujus controverfiæ gratiadiftingues nonho neftum,utdiciturpræcifive,abinhoneftopoſitive: non enim negaverin, fiqua funtindifferentiabo nahumana,ſcilicetneque honeſta, neque inhone ſta faltem ex parteobjecti,non attentis circumſtan tiis,& utdicitur, in ſpecie,illa utiliaelle poffead finein aliquem affequendum. Quodfi de inhone ſto poſitive quæratur,evidenterpatet, nilutileeſſe dolori. Quòdfi dixeris, perniciofas,& vitiofas effe plures corporeas voluptates ,reponam ,illas eſſevelutimelvenenatum,quod nonproinde cef fateſſedulce, mortiferatamen dulcedine, quiale gemhoneſtatis interdicit: præter has autem funt aliæ prædictalege nequaquam vetitæ, quæquecum honeftateagendicomponipoffunt. IV. Jucundè agere poteſt homo circa Bona phyſica: idque velper ſenſus, vel per mentem. poile,quodinhoneſtum: namcóiploincompara Advertes autemduntaxatperoculos, auresphan bilem affert jacturam operanti : unde omnibus tafiam, acmentem , animam delectariBonopul penſatis inutile prorsùs eſt. Quodfi dixeris, ju chro,quàtali , reliquorumenim fenfuumfun&io cundumeffepoffeinhoneftum, adeoqueetiamuti nesverſanturcircaBonumquidem congruens,ſed le, reponam difparemutilis, &jucundinaturam: nonpulchrum. Nemo enim dicitpulchrumci illud enim reſpectuin habet quoque ad conſequen tiam: jucundum veropræſentitantum ſtatuconti bum,aut odorem : Ratio eſt, quia illæ prioresfa cultates verfantur circa objecta ſua longè pofita; netur. Contingit autem , utnonnullum inhone Bonaautemcorporea non funtpulchra , nec talia ſtum majori delectatione hic ,& nunc perfundat apparent,niſidiſtent ,& eminüs percipiantur, ut operantem,quam actio oppofita honeſta: atquo niam deinceps fummum detrimentum confequa ampliusdicam inferius. V. Jucunditas alia licitaeſt,alia illicita : nee tur ex actu pravo quolibet& inhoneſto,utilenulla rationedici poteft. De Bonojucundo. 1. D Iaunaturæ docemur,quænam fintbona jucunda,autfecùs :jucundi enimBoni re gulanosipfifumus,placitumquè noftrum, Eft autemjucundum id, in quo acquiefcitvolun tas, vel appetitus,quia illudplacet fineaddito : ex quodifcrimenexiftitaBono honeſto,&utili: illud enim placet , quia congruitregulæ fupernæ,utile vero,quia conducitadfinein. Confequiturautem delectatioperceptaexbonojucundocognitionem, ſeuimaginationem quandam, ex quapercipit,ho mo,&fuo modobrutumquoque,ſeeſſeinoptimo ſtatu relate adillud objectum,quodtuncimaginan dopercipit, inde excitaturdelectatio. Primaita enimomnisestillicita : &quamvis habendanonfit pro fine, pro refectione & folatio haberi poteft. UndeoptimèAuguftinus ait: nonfolèmcibo,fed cibifapore indiget infirmitascorporis noftri, non ad exfaturandam libidinem ,fedpropter tuen damJalutem. V. JucundumabEpicuro,&Aristotelediaum eſtprimum natura accommodatum ; utque hic habet libro fecundoEthicorum: voluptas efter rum,quecadunt in electionem, affiduaomsi, Omniaenim,quæſentiunt, voluptateducuntur, fed rationale animaldebet, &poteftfutura jucundita te, eaquè majoriinvitari magis, quàm præſenti mi nori. Quemadmodum enim in Republica opti me inſtituta cives ad agendum impellunturpræ miô,&pœna; unde utrumquèdixitDemocritus, Deoseſſeterreſtres:itadolor&voluptas ,præmia quædam naturalia,&pœnæ funt, quibus allicimur, 2 vel deterremur ab co quod naturæ fini in. commoda , vel ad eundem affequendum con. quejucundi Boniproprietas eft, quod formaliter Joquendo , jucundum ametur ſemperpropter ſe, necamaripoffituttalepropter alium finem : Ludi crum enim eft,fiquisdicat,ſe requapiam fruipro pter finem aliquemdiftinétum: nunquam enimut mediumamaripoteſt,formaliterjucundum,ſecus fert. atque honeſtum; quoniameo ipſomediumomne, 1. uttale,eſthoneſtum, dumadfinem honeſtum or dinatur : nonveròeſtjucundummedium, imo eſt utile, fi injucundum finemcollimet. DeBonoUtili. StUtileBonum medium,feucujusbonitas naturalis amatur relatè ad aliud bonum amatum gratiâfui. Porroutilemagis re bus ipfis ineft , quam jucundum , velhoneſtum: 11. Impoffibileeſtamarejucundumbonum, & jucunditatem ipfam quafi amplecti, eaquènonfrui: hoceftobjectum quodfimul&jucundum,& utile, aut fimuljucundum,&honeftum itaeligere, ut re ipſa cô non fruaris: quia coipso,quodilludpræ ſens amas, eôquoquefrueris. III. Jucundum eſt reveraBonum contra ſtoi cos, qui folisvocibus diffidebant, cùm dicerent, ſo lahonefta effe Bona,jucunda verò , & utilia non effequidemBonum,ſedeſſe fumenda&præpofita: (nameò ipſo,quod appetibile eſt,&naturæcon veniensbonumeft)fortè defignarevoluerunt,ju cundum quidem effeBonumphyficum, nontamen morale, illoquè non eſſe plenè fruendum, præfer tim fi fit corporeum, fedtantum relaxationis gra tia fumendum, & exnaturæ ordinepræponendum utrumquè enimada&us&amorespotiùspertinct quàmadobjetaactuum. 11. Rescunctæ corporeæextranospoſitæuti les, &utendæ funt, imo& noſtripartes : utimur enim pedibus, fed non utimuranima,princeps c nim illa parsnoftri,eaqueincorporeaferè,protote hominehabetur. III. Utili refpondetnonfolum inutile , ed damnofum, quodnimirum impeditconſecutionem finis intenti. Cuncta autem externam utramque rationem utilis &damnoſi complectuntur , cum omnia fint bonamixta malis : nimirum commo dantuni fini conſequendo,alteriobſunt :difcerne re: veròutilia ànoxiis tum inftinctus naturalis eft: velille fitrationalis,vel ſecus ; tum memoria pra teritiexperimentipræſtat, 1 : IV. Uti 1 DeBono. IV. Utiliter agere eſt idem, atque propter fi nem aliquem affequendumagere : controvertitur itaque , utrum, quæ infra hominem pofita funt, agant propter finem,anpotius agantur ; ſcilicet 1. tum res inanima , tùm rationis expertia anima lia. Inanimataquidemagi,&moveri,non ſemo vere ad finem ,indubitatum cenſeo ; quoautem pacto moveantur , olim dixi DeBonisDivinis. VamBonorum divifionemhactenusex pendimus plerique vel unicam vel د præcipuam conftituunt : mihi verò mi nùspropriaeftBoni divifio , & preffiùs accom Phyficæ generalis. Brutaverò agereutilia& pro pter finem ,dico eadem prorfus ratione , quâ gaudent dejucundis,&demoleftisdolent; fice nim&utilibus utuntur, licèt eaſecundum ſene quejucundafint,neque moleſta. Inhac ſenten tia idcircò ſum , ut deflectam ab incommodis , quibus fuccumbunt, qui ajunt ,bruta cognofcere fortiter utilitatem mediorum, eorumque relatio nemad finem , adeoque finemut finem, media utmedia percipere, Quodtranfilire videturcon ditionem brutorum ,eaque donari ſpirituali intel lectu. Itaque bruta exinſtinctu ferunturut inBo numjucundum, ficin Utile;necopus eſt,ut or dine percipiant,& quafi reflectendo cognofcant, qui exiftit inter mediorum utilitatem & finem. Quemadmodum enim brutiappetitus ex inftin &u&impulfu naturæducitur ad appetendum c g. cibum,itaex eodeminſtinctu urgeturadappe. fendumid, quod eft utile ad affequendumcibum. Adhocautemexplicandum adnotoduo:primum, bruta, quidquid agere dicuntur propter finem,iis dem in circumftantiis eodem modo ſemper illud agere, ſcilicet conſtantercerta media ponere cer to , & codemmododifpofita ad eundem finem obtinendum. Non fichomo, fedvariat,necfea ba Π 1. cum affiduè conſentit, tum in mediis , quæ eligit, tùm in modo,quoillaadhibet. Exemplumtibi habe in apibus, quæ cellulas exquifitiffimè quidem elaboratas effingunt , fcilicet hexagonas,fed id ipſum conftantiflime,ita , utnulla unquam inven modatur actibus ipfis voluntatis. Potior itaque Bonorum partitioeft illaPlatonica în Bona Diyi na, &Bonahumana: quorumprimam claffem hic expedio, alteram prolixioris tractationisſequenti diflertationeexigam. II. BonaDivinanon funt ipfeDEUS, qui Bo numSummum eft ,dequo Sectione ſequenti,ſed bona fuperhumana, utloquuntur Platonici,non quidem fupernaturalia, qualis gratia Chriftiana, &fimilia dona, ſedBona,ut nonmodòſpiritua lia, fedquæ non accepta occafioneàfenfibus,fed aliunde illucent , vel illabuntur animæ ; eamque mirè afficiunt, ac DEO quafi conjungunt,&Dei formem reddunt: quæ eſt locutioPlatonica; inde dicuntur effeBona ordinisoimhinoDivini. III. Ad quatuor revocantur Ordines bona Divina. Primus amplectitur attributa illa huma næ mentis , quæ dicuntur anticipationes , irra diationes idearum , ac prima principia exparte intellectus. Secundus continet ſemina virtutum : fic enim appellantur propenfiones quædam in natæ ex parte voluntatis , virtutis amorem ex citantes, Tertius ordo habet virtutes ipſas såex parte , & fecundum illos actus , qui Spirituales funt ,& intrinfecushoneſti ,nonverò perdeno minationem extrinfecam , quales funt externa &fenfibiles actiones & bona ipfa humana , quæ catenus honeſta ſunt , quatenus invirtutes u fum incidunt ut loquiturAlcinous. Quartum ta fit apis , quæ cellulam fuam alia figura fabre: fecerit , data loci , & fitûs eâdem ſemper aptitu dine. Sic quoque hirundines nidos uniusmodi femper efformant , atque ita de ſexcentis aliis brutorummiris opificiis. Secundum. eſt: ex me ro inſtindu naturali bruta moveri per locum, mandere, & deglutire cibum, vocem edere,nad tare , volare , obfervare exactiffimè æquilibrium in inceſſu , exDiffertatione 21. Phyficæ genera lis porrò inhis omnibus longèmajus ,&ope rofius elucetmolimentum , & ordo ſummopere mirusaccionum , quàm in quocunque alio gene re,in quodicatur,bruta agere propterfinem;ex empligratiâ, dum canis leporem inſectatur , vel cibumexaliopenfilem molitur arripere. Quem admodumigiturex mero inſtinctuaguntur,&di rigunturbrutaadordinandas priores eas actiones: quincognofcantrationemmedii,&exintentione finisilludponant;ficquoqueſentiendum eſtexeoz 3 10 deminſtinctuincitariadcæterasquascunqueactio nescoordine peragendas, qui opportunuseſtad obtinendum,quodappetunt: tametfirevera &for maliter ordinem nonpercipiantmediorumad fi nem. Auctorenimnaturæ&ConditorDEUS,ut di&umquoq; abAriftotele eſt,dirigit creaturas ra tionisexpertes adponenda ea media& actiones, quærevera conducuntadfinem. ordinem facit felicitas ultima ejusque fruitio; nonenim illam Plato ex citato Authore in Bo his humanis cenfebat ſed Divinis , ac præter ea obtinendam effe in futura poft mortem vita. Præter hæc ex documentis Platonis pul chritudo quoqueDivinis bonis accenfetur ; fed de illa fingulari mox agam quæftione, nec enim præfentiumbonorum ordini annumero,ubi pro priè,&prefsè bonadivinaaccipio. IV. Quantum adbonaDivina primi Ordi nis , quæ facultati intelligendi accedunt; reco le Differtationem fecundam & octavam ubi Patrum, &Sapientum effata luculentiffima pro ſtant , quibus exponitur , quid fit lumen intel lectus ? quales rationes æternæ& pulchritudinis leges à Conditore DEO hominum animis im . preſſæ. Adde Divum Auguftinum frequentiffi mèiſtadeſcribentem nimirum præter loco citaa to prolata ſermone trigefimo octavo ,de verbis DOMINI , inPfalmum item quinquagefimum ſeptimum& alibi paffin. DivusThomas ſchola ſticorituidipfum interpretatuspotiffimumexpen di ineretur. (1.p. quæſt.16.art. 6. ad1.) Anima non fecundùm quamcunque veritatem judi cat de rebus omnibus ,fed fecundum verita temprimam in quantumreſultatin ea ficut in ſpeculo fecundum prima intelligibilia. Sicquo queq. 1. deVeritate : Averitateilla intellectus Ddddd Divini R.P. ProlomæiPhilofophia 762 Theologia naturalis Differtatio XI. Ethica. Divini exemplariter procedit in intellectum nostrum veritas primorum principiorum , fe cundum quam de omnisusjuditamus. Ex his pronunciatis quorum fimilia crebro occurrunt; apud Sanctum Doctorem : illud velim colligas ; prima nempe principia , quæ dicuntur Meta phyfica , & Moralia non àpofteriori ,ut qui busdam videtur , parari , fed in lumine intel lecqui ingenito pofita effe. Porro ex Differta tione ſecundâ citata iterum morneo internotio nes primas & anticipationes , quibus prima ve ritas animam cujusque illuminat præcipuam illam effe : quod videlicet DEUSfit fubidea fal tem fuperioris undequaque Optimi , & Summi. Cùm enim hæc veritas pro bafi ,& fundamen to fit omnium moralium principiorum , quippe quæ ipfiffima eft ,& primaria regula honesta tis , quam connotant illa ipfa principia ; fit ut indita hæc effe nonpoffint menti à DEO ; quin eidem quoque ipfius exiftentisnotionem partici paverit. V. Quod ſpectat ad bona Divina poſita in ordine voluntatis , & appetitus declarantur illa à Divo Thomâ (1. 2. quæſt. 63. a. 1.) his ver bis : Virtus est homini naturalis fecundum quamdam inchoationem infunt enim natu raliter quadamseminaria intellectualium , & moralium virtutum in quantum in volunta placere , idque dupliciter : ſcilicet primò appe titui ſummo, & infiniteperfecto , cui illud bo num exquifitè congruit , & omnino refpon. det: fecundo appetitui cuilibet rationali ; huic enim illud ipfum Summum Bonum fummè pla cet, hoc eft fuper omnia bona cætera , & mo doplacendi , quo melior in appetitu quoque fi nito effe non poftit. Isquemodus eſt quies , & gaudium illud per excellentiam appellatum bea titudo formalis. Per hæc utrumque pergimis ad intelligentiam Summi Boni , quibus addoana logiam Entis Summi confiderati in'genereſuffi cientis fibi ; &aliis. Ut enim SummumEnsest Ens àfe, &àquoomnia : ſcilicet fibi ſuffi ciens , &omnium reliquorum fufficientia: alio quin Summum Ens noneffet: ItaSummum Bo num est adfe, &ad quodomnia, ſcilicet eſt fummi , & non fummi apetitusultimus finis , & beatitudo , alioquin bonuin non effet, quo ma jus&appetibilius effe aut fingi non poffit. Ex ornantur ifta Platonis fententia in Phileto , qui Dialogus eſtdeSuminoBono: ubi habet: Sum mum Bonumperfe,&propterfeab omnibus expetibile est, ita ut quidquid illud cognove rit , venerarı illud , & percupere compella tur , idquepoffidendi caufa omittat nihil net quidquam curet affequi praterquam ea, quæ illi cognatafunt ,& cum illo poffiden te inest quidam naturalis appetitus boni, quod est fecundum rationem. Sic ille apertè decla rans quod aliis dicitur potiffimum Platenicis, cùm igniculos , & ftimulos atque impetus ,& ponderacommemorant , quibus fpontè fua : a nima agitur ad amorem honefti, virtutis, Sum mi &veriBoni; lumini , & primi pulchri, ſci licet D'E I ipfius,cujus amor primus nutuna turæ in anima excitatur : (nifi extranea'obfi ſtant impedimenta ) quemadmodum ejusdem notio , ut dixi cum primis principiis eâdem in animaoboritur : aditipulanteDivo Thoma (r.p. quæſt.60. a. 5. ) naturali dilectioneAngelus , & bomoplus,&principalius diligetDEUM, quàm feipfum. PoftremaduobonaDivina inconfequens tibus fingillatim expendentür. DeSummoBono. I. S tur. 11. Difficile videripoffit,quodSummumBo num dicatur proportionatum , & congruens ap petituinon ſummoſcilicet voluntati creatæ,itaut illam expleat ,&beet amore fui: videturenim Bonumilludeffealteriusordinis: quemadmodum igitur Summun Bonumnon eſtBeatitudo e.gr. faxi ,quia hoc ineptum ,& minimèproportiona tum eft, ut eofruatur : fic quoque finitæ volun tati minimècongruerevideturBonum infinitum. At eâdem ratione , qua causâ effectrix infinitä usque adeo proportionata eft, ut fit prorfus ne ceflaria effectai finito; concluditur quoque Bo num infinitum & Summum inratione finis ulti mi proportionatum & congruum fummoperè effe voluntati , & appetitui finito. Hincquem admodum etiamadmiſså ferie , & proceffu cau farum frcundarum efficientium , àquibus effe Aus dependeat , hic tamen ultimo pendeatne ceſſe eſt à cauſa ſumma ,&prima : ita licètper ſeriem , & proceffum bonorum finitorum ex Ummum-Bonum , ut eſt in ſe abſolute currat appetitus , ultimo tamen neceffariò fer ſpectatum ,non verò reſpectu habitoad tur inBonumInfinitum & Summum, in quo bea nos, quâ ratione eſtbeatitudo noſtra, tè quiefcat. Imò, ut in rectaPhiloſophia imme potiffimum hujus loci argumentum eft. Eft ita- diatus concurfus caufæ primæ petitur àquocun queSummumBonuın ipſametBoni idea , feuBo- 'que effectu; ita Summum Bonum ſemperpro nitas fecreta ab omni ratione mali : ſcilicet bos ximè neceſſe eſt appetatur à quacunquevolun num quo inelius effe nec fingi'poffit : quæ no- tate, etiam dumhæc fibi videturcircabonadon tio , & conceptus ad ideamEntis Summi ſuper- taxat ſecunda amore hærere. Quæ verò funt addit refpectum adappetitum omnem ,tum fum irrationalia & multò magis inanima ad Sum , mum. Finge itaque & animo concipe rationem mum Bonum non quidem ſe agunt,fed agun omnem bonitatis , eamque cogitatione ſecerne tur,non ut adBeatitudinem , quæ in eorum ab omni eo , quod merito nonplacere poffit: naturam convenirenonpoteſt , ſedut ad finem adjunge adipfum conceptum tuum eam.compre- ultimum: omnia enimex DEO promanant,& henfionem , qua intelle&us infinite perfectus il- ad DEUM circulatione perenni redeunt,quam lud idem objectum intelligat hoc inquam eſt vis non fit hujusmodi exitûs , aut reditûs con Summum bonum , cujus attributum eſt, ſumme ſcia 1 III. At T III. Attributa Summi Boni , quæPlato di vinâprorfus meditatione digeffit , ordine recen DeBono. idea , ſcilicet in eo , quod est undique bonum feo exeo potiffimum deprompta. Primo,Sum mumBonumestperfefubfiftens, neque enimeſt idea abſtracta , ut cavillantur Peripatetici : nam ad rationem Bonitatis Summæ hoc ipfumperti net Secundò eſt vivens vitâintelligente, indeTeu zippus in definitionibus Platonis Deum eſſe ait: ζουν ἀθάνατον αυταρκές τιρές ευδαιμονίαν: hoc eſt: vivens immortale ſufficiens adfelici tatem. Tertiò,eft unum&unicum,hocenim effentia literpetitur ,ut fit SummumBonum: multiplexe nimſieſſet,fummumeffenonpoffet. Quarto.NonfolùmestDeusipſe,ſed exD.Dio nyfioeſt ipſaEffentia DEI, quæ convenientiffimè explicaturconceptu SummiBoni. Quinto. EftAnagogicum,hoceſt,vimhabens omniain fublimeextollendi &rapiendi adſe. Sexto. IneundemſenſumDionyfiusdicit(lib, 4.dedivinisnominibus:)ſummumbonumeſſeAr chiſynagogum,hoceft,omniacongregans,quædi, ſperſaſunt,utpotèpropriumunitatis. Septimo. Vim purgatricem habet: indèàDio nyfio&Platonecomparaturfoliineaquoquepro prietate ,qua folcalore & influxu ſuofublunaria exficcat,&purgat : ex quodictus eſt Apollo,ut explicatPlato in Cratilo quafi απολέων, fcilicet abluens,&expurgans. Olavò : Vim aſſervandi &inunumconjun gendi habet. Duo autem funtvinculaexPlatone, (inPhileto ,& librofeptimo deRepublica) quibus continemur &conjungimurSummoBono,ſcilicet contemplatio,& virtutisamor. Nono. Deniqueunonomine inCratilodicitur άγαςον : quoadtriafimuldeſignatattributa,nempè admirandum, amandum, jucundum. SECTIO VII. DePulcro. A Ggreffus fum Sectione fecunda numero ſextonotionem pulchri reddere,quæ hoc loci repræfentanda explicatius eft: cùm argumentum ethicæ confiderationis potiffimum fit , nec fatis expeditum per ea,quæ ſenſumeta phyfico propofui de pulcrodiffertationevigefima ſeptima Logicæ, quam recole. Adnaturam pul cri indagandain eâ obfervationefacilèdeducimur, qua notamus aliena,&aliquanto procul conſtitu ta proximis , & propriis cuique pulcriora videri. Sic,ut fectione ſecunda citata indicabam , geſta præclara , honeſtaque aliorum cùm audimus aut videmus,pulcra dicimus , accenſemus , placent que nobis impense : quamvisnon ita fimus affe Ai erga fimilia , quæ ipfi laudabiliter , & hone ſtè agamus : fic quoquepulcritudocorporea alie na animum demeretur , atque devincit : fecus verò propria : nemo enim citra fabulas ergaſe ipfum afficitur ex pulcritudine , ut erga alte rum. Exhis , & fimilibus comperio in quouni versè poſita fit natura pulcri , & pulcritudinis 763 fine mixtione mali in ullo genere. Inde enim eſt , quodpulcræ nobis videanturalterius hone ſtæ actiones , ſecus noſtræ : quod fcilicet expe riamur in noftris adjunctum fimul multiplicem bonidefectum: nempè ſenſuum dolorem &re pugnantiam , & triſtitiam voluntatis ipfius tor porem , horrorem , & fimilia , quæ in edendis præclarioribus actionibus , & ut appellanturhe roicis , ut plurimum animum afficiunt. Illave rohoneſti rationem nonvitiant naturam quadantenus corrumpunt. ſed pulcri At aliena præclare geſta confiderantes attendimus dunta xat ad bonitatem effulgentem honeſtatis , nes ab experientia cogimur animadvertere defectus &nævos illos , & malaingenere quidem phy fico, fed re vera mala : atque adeo veluti emi hus alienam honeſtam actionemcontemplamurt fcilicet abſtractam , & præciſam àboni defecti bus,&quafi maculis , quibus re ipſa inſperziture inde pulcra apparet : quemadmodum corpora, & fimulacra quædam eminus apparent elegan tia & pulcra , fed in proximo vitia , quibus deformantur produnt. Idem porrò ipſum uni verse de pulchritudine omni corporea com pertum obfervatione fit : fi enim Microſco pio quodvis vel pulcherrimum corpus intuca ris , informe ; & turpe effevidebis : admove tur enim aut perindeeſt ut fiadmoveretur pro pius oculoper Microſcopiumillud corpus,inde propter inconcinnam , & inordinatam partium minimarumdiſpoſitionem ,quæ confpicua reddi tus ,degeneratpulcritudo indeformitatem. Hine fit ( ut hoc in anteceffumdicam) nihil fibi effe pulcrum,nifi folum DEUM, quia nullus in eo boni defectus ineft ,qualem intima experientia fui ipfius cuique alteri dum revelat , tollit quo minus de proximo fibivideaturpulcher , ſaltem nifi exvanitate, autalioperturbatioriaffectu ipfe fibiilludat. II. Bonum eâdem ratione , & differentia Contrahitur,(ut loquunturLogici ) adpulcrum quá ad purum , velad fummum bonum, fcili cet exclufione mali: quæ ſi poſitiva fit ; ſcilicet ejusmodi ut revera nulla comitetur bonum ra tio mali ; hoc eſt nullanegatio boni ; illud eſt fummumbonum : quod fi merè præciſiva fue rit : id eſt quamvis re ipſa inbono ad cogno ſcendum propofito infit plurimum mali, ſcilicet negatio plurimi boni ; cogitatione tamen no ſtra præfcindatur & abſtrahatur , & quafi occul tetur hujusmodi malum ac expreſsè dunta , xat confideretur bonum quod re vera inest in objecto illud ita cogitatione præcifum erit pu ruinbonum. Patet itaque , ſi pulcrum eſtundique bonum, alterutra ratione neceffe effe , ut fit hujusmo di , ſcilicet vel purum , vel fummum bonum. Exhac porrò duplici, longoque intervallo disa fitâ differentia & ſpeciepulcri , clarè & diftin &èilla intelligo , quævelut ab experimento nu meroantecedentiobſervabam , utdeinceps pluri= busexponam. I I I. Interim Platoni Ariftotelem concilio fuper notione , & idea pulcritudinis. De cor porea quidem locutus eſt Ariftoteles , cùm di Ddddd 2 xit 1 1 A Theologie naturalis 764 xit eam pofitam eſſe in definitä mole corporis, ordine,&commensurationepartium , (& ut alii addidere ) cumquadamcolorisfuavitate. At Platogeneratimtum ſpiritualem, tum corpoream pulcritudinem contemplatus ſtatuit eam eſſeful goremfummibom, &indeAuguftinus eademſen tentia pulcritudinem corpoream dixit tenuiffi mam resonantiamfummi bon'. Convenit cum his omnibus effatis italica loquutio, quá ſpecies& pulcritudo afpectus appellaturAriadelvolto, ſci licet defignare volunt verifapientespulcritudinem effe quidpiam minimècorpori implicitum, fedvel uti fuperaffufum , & inſperſum tanquam ſpiritus aut vapor quidam. Denique intelligunt idipfum quoddicebamus effe pulcrum,nempe idquodeft undique bonum, objectivè faltem,&quatenus ob jicitur menti contemplandum : fcilicet ut abſtra &è repræfentatur ipfumpurumbonum. Utenim ab Ariftotelis fententia initium fumam : relatio illa, in quâ reponit illecorporeæ pulcritudinis notio nem, eft quid diftinctumà fingulis partibus feor lum acceptis corporis illius ,quod pulcrum dici tur:(utex differtatione 45.Logicæ fuppono)prate rea exfuinaturáſpeciali ejusmodieltilla relatio,ut propofita ad cognofcendum determinet intelle Etum ad fui cognitionem maximè attentam , ad eóque minimè diftractam , & proindè etiam ab ſtrahentem , &abftractam ab defectu, & imper fectione ,quæ inelt in eo corpore abfolutè acce pto,& cogitatione faltemdiftinctioàrelationeilla, quæ eft pulcritudo : hæc proindè tantum repræ ſentaturut purum bonum,dum formaliter utpul critudocognofcitur. IV. Cum item àPlatonefulgorfummi boni pulcritudo dicitur ; de pulcritudine quidem parti cipatâ fermo habetur:quæ nimirum puruinbonum elt non fummumbonum: hocenimabeodemap pellaturperfepulcrum,cujus fulgore alia funt pulcra. Quoniamitaque radius & fulgor à fole e miffus participatur objectis opacis ,quæ propterea Illuminantur: indèaccepta fimilitudineponit Plato quidquidàDeo participatum creaturis ineft,pul crum quidemeffe; nammalum, feunegatio boni indita cuilibet creaturæ àDeononeftcum eanega tio nihil fit; utfrequenter,&elegantiflimeAugu ſtinus inculcat: fedvelut opacum quidpiam fit,à fulgore,& radioilloDivinifolis illuminatum. Eo dem recidit effatumAuguftini depulcritudine cor porea: eam enimreſonantiamfummiboniaccipit pro ratione boni, quæ utfonusdiffunditurperſpi ritum , ita per nihilum propagatur,fcilicet àDeo parti ipaturCreaturæ , cui præter illud participa tumbonumnihil,& nihilumineft. V. Attributa , &difcriminapulcritudinis ordi ne expedio : ac in primis illudeffe bonum intelli gibile, dicoſcilicet intelligentia,& fpirituali dun taxat cognitione percipi : inde AQUINO (vedasi) ftatuitpulcrum adderefupra bonum quodarcat ordinemadvimcognoscitivam Hoc verò nonita interpretandumeft,ut idem prorfus fit verum, &pulcrum: omne enim cognofcibile eft verum;non tamen omne eſtpulcrum;nampul crum non modo intelligitur, fed placet, &con gruit intelligenti : quemadmodum enim guftatui non omnis fapor delectationem affert , quamvis Differt. X1. Ethica. Non omneverumabintelle&u, ſedverumpulcrum cumjucunditate percipitur. Inde Halenfis accommodate ad ſententiam noftram ait ; pulcrum difpofitionem eſſe boni prout est placitum apprehenfioni , ſcilicet ut ego interpretorintellectioniex moxdicendis. VI. Prædicta porrò pulcri proprietas apertè evincitur ex natura boni ſuperius expofita ; nam tùm fummum bonum eſt objectum folummodo intelligibile : igitur pulcium quoque quod hujus modi eft , quia fummumbonum eſt: tànpurum bonum,fi fummum noneft , aliterquamintelli gendopercipi nequit, quia opus duntaxateſtin tellectus formaliter diftinguere , aut cogitatione præfcindereea, quæ reipfafunt idem,utpetiturad purumbonumpercipiendum. VII. Confequitur hinc bruta quia rationis,& intelligentiæ expertia funt, non affici pulcritudi. ne etiam corporea , quamvis pulcra cæteroquin Antibus percipiant : quemadmodum neque affi ciunturbonovirtutis , &honeftatis refulgente in ipfis actionibusexternis : exempli gratiagratitu dinis, fidelitatis &c. propriè fcilicet& prefsè lo quendo. Cavenda enim elt ne æquivocatio ob repat exindeenata, quod obſervemusbrutaquæ daim agere quafi determinarenturtum quandoque àpulcritudine corporea, tùmalias quoque ab ho neitate , & bonovirtutis : nam materialiter dan taxat , ut dicitur,ab his objectis afficiuntur bruta: ſcilicet abiis abfolutis qualitatibus , quæ re ipla infunt corporibus aut actionibus ,quibusitem fi mulque ineft relatioilla tantùm intelligibilis, & brutis inacceſſa , quæ eſt pulcritudo vel honeftas. In exemplum proferoid , quod cùm obſervallet in pulcris corporibus reperiri vir eruditus ; no tionem ,& naturampulcritudinis in eo repoluit: ſcilicet pulcraquælibet idonea ſummopere eſſe,& apta ad finem iispræftitutum à natura : undè ille ſtatuit universè pulcritudinem in ea fingulari a ptitudine pofitam effe. Quod quidem falfum reor nonmodo quiafinisipfequatalisetiamfinon ultimus pulcher eft aut effe poteft citra hujus modi aptitudinem : fed potiffimum quia pluri macommuni confenfu nonpulcra aptiffimafunt ad finem fuum , ut reputanti facile apparebit. Ex hoc tamen ipſo accipio , unde exponam quid afficiat bruta ad pulcra præ non pulcris certis in cafibus profequenda : ſcilicet instinctu naturæ ex dictis ſectione tertia , numero quarto determinantur ad paranda,& quærenda apta , & utilia media præ ineptisad finem ſuum. VIII.Alteracorporeæpulcritudinisproprietas mi ra fatis expofitis principiis ultròdeducitur: fcilicet difcrepantiffimaseffefententias,&opinationes cir caillatum finationes integras tum fihomines fin gulos ſpectemus : hinc pervulgata populoru Commoriniin India perfuafio illa eſt , ut nigred pulcritudinem conciliet , candor deformitatem: hinc aliis alius prorfus de cadem re fenfus. Ut proindelocumhicquoque habeat vulgiproloquium degustibus noneffe disputandum. Reddendata meniftorum omniumratio eſt exdiverſa diſſimili queaffectione,&diſpoſitione facultatis perceptivæ tumprodiverfitateintegrarum nationum, tumple rumquehominumfingulorum. Etquidem quan 1 omnis guftetur: fed dulcia præ aliis placent; ita tum tum advim guſtandi ex differtatione decima de Corpore animato differentia fibrillarum carum que plexus difcrimen illudpræftat: quantum ad DeBono. XI. Ordointerinanimam,&vivampulcritu , 765 dinem hujusmodi eft:utviva magis placeat; & quo nobiliori vitæadjuncta fit, co impenfius_affi pulcritudinem verò difcrepantia repetendaeftex diverto modo,& aptitudinepræſcindendi mentali ter, feu cogitandide objecto bono nonhabito re ſpectu, autattentionead illius defe&us ,& nævos, acproinde animoconcipiendi tanquampurum,& defecatum hoc potius bonum præ alio. Quod ipfumtandem oritur ,autdeterminatur ex organi corporei, ſenſuinpotiffimuminternorum,diſpari temperamento,plexu & fabrica. Indeenim fitut vegetæ magis& efficacesexcitenturinanima ſpe cies,&cognitiones , ex eoque attenta impentius anima reddatur uni præalio objecto, autrationi ciat: fic ubi abfint præjudicia , &inerito verum animajudicandonondiffonet,artefactum pulcrum minusdelectatquamflospulcher : hoctamen gra tior eftcacellus : atque ita confequenter progreflu etiam facto admeros ſpiritus , fivideri intuitive poffent usque adfummamDeivivi pulcritudinem. Ratiohorum exeopetitur quodvita iplaexcellens bonum fit ,cujusdefectus comparatione ipfa ad rem viventem manifeſtatus , pro deformita te eſt, XII. Virtutis ,& actionis honeſtæ pulcritudo moralis magna quidem eft , non tamenomnem, feu formalitati objedi. IX. Fluitexdictis,quodobſervatâ verborum proprietateveriffimumcenfeo:intellectui illi,qui cognofcendonon præfcindit,feu cognitionenon diftinguit ea , quæ re ipſain feipfisunum&idem funt ; nihil effe , & exhiberi pulcrumnififolum Deum :atqueadeoipfiDeo qui intelligendoſuper comprehenditobjecta àſediftincta;nihil eſſepul crumnififeipfum: quamvis(exGeneris primo) creaturasfuasvideat effe valdebonas. Nam bo: numnon Divinum citra præcifionem cognitum, cognitum eſt uteſt inſe,ſcilicetbonummixtum Σ ti 1 4 mato, non veròpurumbonum , ac proinde non pulcrom. Hincfapientiffimè Platoaitinſympo lio unam effeDivinampulcritudinemquædebe atàbeatohomineamari : nam unailla,&unica eſtpulcritudo,uteſt in ſe, non folumutpræcifi vè&confusèeft in intellectu: atque adeo perfe Aiffimæ & intuitivæut diciturcognitioni hominis beatiunailla amabilis videri poteft. X. Pulcritudo universe accepta in hos ferè ordines tribuipoteft: ſcilicet quantum adcreatam pulcritudinem alia eſt corporea inanimata; alia vita conjuncta lecundum ejus diverfos gradus. Naturais alia,alia moralis,&aliafupernaturalis, acdenique cæteris fupereminens Divina, Prima adaures,&oculosproximè ut objectum refertur, hæc enimfentienci facultatescæteris externis hac etiamprærogativa potiores funt;utquamvis pul critudinequa talinon afficiantur,ejus tamen affc ¿tionem trajiciant animæ percipiendam : unde quemadmodum abAriftotelevis audiendi appella taeſtfenfus difciplina; tumilla tumvi usdici pof. funtfenfuspulcritudinis.Attamen efficacius efficit oculis percepta , quam auribus pulcritudojuxta generale Venufini effatum. Segnius irritant animosdemiſſaperaures Quamquesuntoculisfubjectafidelibus. At dices. Muſica nil potentius exdiffertatione XII decorpore animato adexcitandos affectus, Rep. diverfumideffeabeo,quodhicagimus:nam propterrationem unifoni, exdictis lococitato,ex fonocientur motus pathetici etiam in brutis , quæ cateroquin cxnum7.pulcritudinenoncapiuntur, Ftquidem pulcritudofoni& muſicæcumtranfiens, &influxu polita fit mentem audientis non usque adeò pellicit , quinadvertat præfentem illumde fectum & labem breviflimæ more , & continui Auxus : contra verò queoculis ufurpatur pulcri tudo, cum perſtans,& diuturna fitvelutipro æter nahab.tur. reliquam pretiofuperat: liquetinDeo,cujus vir tus naturalis, & reliqua attributa , quæ cum iplo Deounum&idemfuntpulcritudinenaturali & ne ceffaria longe excellentiori præſtant, quam ipfa Divinaopera moralia, puta peccatorum remiffio, Mundiadminiſtratio,& fimilia , quæ contingentia funt,necextotounum &idem cumipfoDeo Sic quoqueſpiritus ,& animæ pulcritudonaturalis non unoexcapitevirtutis moralisſeuhoneſtæ a&ionis pulcritudinempræcellit: cum illa vita fit , &finis cutipfius actionis honeſtæ:acdenique hujus,ut io ni, pulcritudo intranfitupoſita fit. Crefcere poteſtpulcritudoin infinitum; ſcilicetcorporea ſyncategorematicèfinitè ininfini tum: ſpiritual sveròusqueadinfinitam categore, matice : cujusmodi eſtDivina. Primum fuadetur exco,quodexempligratiafinitiin infinitumaſpelu, &fpeciediffimileseffe poffint homines , quemad modumexperientiapatet innumerabilemeffe co rumdiverfitatem,ita utferè pro miraculo habe, anturduoomninovultu , &habitucorporis fimi les: poterunt igitur quoque ordinatim ita diflimi les effe,utunus altero fitpulcrior ininfinitum. In Angelis hujusmodi ſeries aperta eft: cum perfe Giores finitisin infinitum effepoffint. Hincpor roduoanimadvertendaconfequuntur: primumda tohujusmodifecundum excelfum ordine& incre mentoindiſtinctis rebus; naturaliter evenire د ut quipulcri unius amoreducebatur, fiineodemge nerealiudpulcrius occurrat , ita affici erga iftud, utomninoprimumamare definat; atque itapro greflu facto fi quod præftantius objicitur , prioris pretium &æftimationein abolet : modo tamen in fingulis cætera, utdicitur ,fintparia ,necperturba tio inordinata obligatum , devinctumque animum unipræ aliodetineat. Ratio verògeneralis affer ti,&obfervationis exco eft,quod eoipfo admo neturanimusadadvertendosdefectus,&malu ,ſci licetprivationemajoris illiuspulcritudinis,quæ ineft minuspulcro. Undenecjampulcrū videtur.Ex hoc porroipfofitduntaxat infinite pulcruexplere pof ſe extotocapacitatemanimi,atque adeòin copofi tameffehujusbeatitudinem.Alterum obfervandum: eſtusque adeò augeripoſſe rationempulcri potili mumin excellentioribusgeneribus ,uthomo mor talis illius perceptione primò ecstaticus reddatur, moxexanimaripoffit,attandemmori. Hincquod optabatPlatoutfcilicet virtus ipfa (velut alii inter pretantur Deus ipfe ) oculis videripoffet incredi biles ſui amoresexcitatura , votum eratſpeciofum quidem, fedexitialehumanogeneripuicra quidem fed i : 766 ſedſubitamorte& obječtutantæ pulcritudinis ex Theologie naturalis DiffertatioXI. Ethica. tia pleniffimum amicorum votum apudPlatonem tinguendo. Ratioaſſertieſt quiatantapercellere turanimus amoris vi, utincorpusexundaret, & immodicas adeo motuspatheticos induceret(quos deſcripſi differtatione ſexta de Corpore animato ſectione prima numero ſexto ) quibus cum vita conftare nonpoffet:ſcilicetdilatatis nimiumvafis, &corde,ſtaret fanguis veluticoagulatis. XIV. Pulcrumfecundumſehabetrationem fi nis, non verò medii, quia eſt ipſummetjucundum rationale, ſcilicetobjectumſolius rationis,& fpiri tus : inde ſtultumpeterecur pulcraplaceantperin de utfimilisde jucundoqueſtio. Sed reliqua na turalia & corporeajucunda communia ſunt brutis : illudſoli hominiconvenit,&ita congruitutrepræ fentatum fecundum fe neceffariò amorem fimpli cemextorqueat : quia nempe purumbonum eſt quodnonamarinonpoteft; acproindenequeme ritorius, neque noxius eſt amor pulcriſecundum fe,&precise acceptusquia libernon eſt :libertas enimhumanaverfaturcirca bonamixta malis , ut talia repræſentata ; nonverò circaundique bona. Nihilominus ea quæ præcifum pulcri amorem conſequunturaut prava, aut recta eſſepoſſunt ut apertum eft. XV. Numpulcrum ameturutfinistui,velut finis qui ; diſquiritur. Repetita illorum finium differentia exſectione prima,dico fummum&per fepulcrum, ut ordinatiſſimèameturamariutfinem cui,&proportione ſervataquo eminentiora funt reliqua pulcra, &ordinatius amantur amariutfi nemcui. Quamvis enim cæterajucunda amen tur utfinis qui,& amore concupifcentiæ, &exdi Ais pulcrum fit jucundum rationis ; nihilominus exdifferentia , & diſcrimineſuo illudhabetpro priamtum pulcrum fummum, &perſetale, tum reliqua illi propria ut amentureodem prorfus mo do,&inclinatione,quaamansſeipſum amat, ſcili cetutfinemcu!,& amore amicitiæ. Hinceftquod Spiritus beati in Deumtransformati,& Deiformes ratione beatitudinis fuæ dicuntur , ſcilicet ſumma quadam conjunctione infra identitatem ,&unio nemhypoſtaticamredditiunum, &idem cumipſo fummopulcro: utvidelicet exinde amentut finem cui fummumpulcrumquemadmodumductu natu ræ ducunturad amandos feipfos. Hucfacitper vulgatum de amicitia proloquium : fcilicet quod velfacit aquales velinvenit: id enim ipſuma moricompetit quodecet amariſummumpulcrum, &ei propiorapulcra, ſcilicet peramorem, quavel fuam faciatamansalienampulcritudinem dum eam amat, veldumamatinveniat eſſe ſuam,& fecum unum&idemeſſe:quoruinprimumcreaturæ con venit dum amat Divinam pulcritudinem : ſecun duun verò Deo ipfi dumamat ſuam. Utrobique verò pulcrum amaturut finis cui. Ad hocipſum afferri meretur feſtivum illudjuxta atque ſenten Vulcano nuncupatum ; uteosſciliceteliquatos in unumconflaret: addeſignandam videlicet unitio nem,&identitatein illam , quæ poftulaturut amo refinis cus,quoſequiſque diligitalterum velutiſc iptumdiligerepoffit. XVI. Cognitio,&amorpulcriquantumeſtex fuinatura adopera virtutis edenda potenter inci tat: ſcilicet velutipergradus deducitadcolendum amandumque fummumpulcrumnempeDeum, ut poſtPlatonem in ſympoſio adnotavit Auguftinus adhibitaadhocipſum ſignificantiſſima ſimilitudine foni& refonantiæ: utenim ſonusperceptus audi entem illico movet ad obfervandam originem & principium ejusdem foni: ſic ſpecies pulcri , CUM reſonantia fit ſummiboni ,adiftudanimuminten tionemqueconvertit, Illaeſt pulcritudinis mira vis,utabſcon dat,& obruatquidquid ingrati , moleſti atque vi tioſiineodemobjecto infit; imò idipfum pretio fum,gratumque efficiat, quemadmodum inductio ne facilè conſtat. Quod quidem ampliusconfir mat fuperiusdictade natura,&definitionepulcri tudinis : ſcilicet quod fit undique bonum faltem præcifum , & abſtractum cogitatione , & modo cognofcendiduntaxat intentoin bonum quod in objecto ineſt: ita ut defectum & malum ejusdem objecti cæteroquin proprium prorfus ignoret , ab coqueabſtrahat, ut numero 2.dixi. Sedhæc ipla ignoratiodupliciter evenirepotest,quod facitpra ſentem proprietatem , fcilicet vel merè precitive &citraerrorem,vel etiam errore adjunto , quo malum ipſum objecti repræfentetur quidem , fed per ſpeciem boni: quod poftremum conſequitur tanquamproprietas:primumverò naturanı pulcri nonfummiconſtituit. XVIII. Poftremo obſervabisquantum adpul critudinem corpoream illamabAriftotele diftingut (lib. 4. Ethicorum capite3.)àlepore& venuſtate, quæ vulgò dicitur Gratias eftautemvelutiabſolu tioipfiuspulcritudinis , fedattentaAriftotelicahu jusdefinitioneex numero3. venuſtas fecundumſe poſita eſt in proportione concinna actuum , ge ſtuum,totiusque corporishabitus: acproindenon eſtquidpermanens utipſapulcritudo,fedpræte riens&Auens, utmotus ipfilocalescorporis vi ventis, Sicomparentur, pulcritudinegratior eft venuſtas,quia vitæ animæque majorem fignifica tionemhabet,undeinanimis corporibus nonineft. Si quæras in ſpiritibus ipfis,& anima rationali ſe cundum ſe ſpectata præter pulcritudinem analo. giamquoque hujusmodivenuſtatis,eam fitam eſſe congruenter putaveris in actibus virtutum & fci entiarum mutuò aptàproportione confertis& in termixtis , quo lepore careant ,quæ animæ ra rius , aut inordinatius virtutum aut ſcientiarun actus explicant, bis DeBonishumanis.... ETHICA. De Bonis humanis. umilla in pluresclaſſesdividantur, expedienda funttotidem feciori 767 tùm,vitamnoneſſeſummumBonum,necmortem bus. Referuntur autem ad hæc veluticapita vivere,fcire, (quæ queBonafunt intimahomini)ama ri , honorari, (quæ funtbona apud aliosvelutide pofita, præterea divities , potentia , nobilitas, patria. 11. Indubitatum efthujusmodieſſe veraBona, Tedhumana : quodnimirum illis competatdefinitio Boni ,potiffimumfi avulſa ſpecteturab iis malis, quibus copulatur nonquidem exfui natura, fedex Conditione, aut potiùs damnatione generishuma ni. Quarefecundum le anteponendafunteorum contrariis malis ,quamvis exaltiori motivo virtu tisexercendæ contemnipoffint. III. fummum malum: undenegativèeligipoteft ejus tolerantia examorebonialicujus. Dices ex Epi curo: mors eftprivatiolensus: ergo non eftma lum,quodficuti & bonum eftinfenfu. Refpon deo,diftinguendo æquivocam vocem fensus , in corporeum,&fpiritualemfenfum,quononpriva turprinceps hominisparspermortem, Cæterùm fianimaeiſetmortalis, multò magis malum effet mors confiftens in ceffatione vitæ præteritæ , & quaſi deguftatæ:quod addo , ne iterùm cavilleris exeo, quodnonnaici, malumnonfit: utenimde felicitate præterita Boêtius ait: maximummife riegenus eft,fuiffefelicem : fic,aut multopotiùs quoadexiftentiamipſamveriffimum, &maximum malum eft,fuiffe,&noneffe. CunaahujusmodiBonadici folentindiffe 3 سام de an 12 rentia extriplici ratione:primo, quia amari pof III. Vita diuturnaBonumeſttumpropter in ductionemprædictam,tumquia adſcientiam, ex rum poffeffione , & fruitionehomonon efficitur funtvel honefte ,vel inhoneſte: Secundòquia co- perientiam,virtutem,& meritummultumcondu citvitædiuturnitas, itautgeneratim loquendo plu bonus fimpliciter, hac enim appellationeillidun taxat conciliatBonum Virtutis. Tertiopluraco rumhabitâ ratione depravatæindolis humanæ, & ingenitæ propenfionis ad vitia vehementer allici suntad inhonefta,& revocant abhoneſtis. Unde propter abufum facilem quamvis inala non fint, Tunttamenirritamentamalorum. Hinchoneftifi mèeligitureorumprivatio, & incommunehomi nibus fuadetur;plerumqueenimhominesidagunt, adquod impenfiusinclinantur,& in promptu eſt. Hocpactointerpretandafunteffata veterum, præ Tertim Stoicorum ampullofa magis , quàm vera, quibus negare videntur humana bona. Sicquo queEthica humana ſubſternitur Ethicæ Chriftia næ:etenim intrafines illius primæ hæremus,dum caduca quæque in bonis numeramus humano zitu. 1. De Bono vivendi &ejus attri butis. Onohujusmodi adjungunturfimulcætera Bomnia omnia Bona , quæ confequuntur, &con Aituuntcorporis vitam ,& ftatumperfe tum : hujusmodi funt ætas,Tanitas , vitæ diutur nitatas ,vacuitas àdolore,& fimilia. "Il. Falfum eftmortemmalumnon effe, quod delirarunt facto agmine Stoici,&Epicurei. Con ſtat enim inductioneomniumhominumproborum, (exceptis heroibus quibusdam ) imortem tolerari perinde, utreliqua mala: igitur eſt malajuxta il lud Auguſtini , tolerari jubes iſta, non amari: quis e umid,quodtolerat, amat ? Nequedixeris mortem eſſeBonuinutile : hoc enim conficittan rimi fint, qui ſi juvenes diesobjiſſent,perditi in æternum effent,ad fenecautem verò profeti re fipucre. IV. Sanitas Bonum eft,qui infirmitas, (nifi viris heroicis eveniat ) impeditplura bona, eg. conſecutionemfcientiæ, adminiftrationemReipub licæ , ac potiffimum tranquillitatem illam animi, quæmaximèopportunaeftvirtutibus exercendis. V. Vacuitas doloris corporei usque adeòBo numeſt, utparsfelicitatis aut ſtatus felicis inilla reponatur: profectò cumfenfilidoloreconfiftere nonpoteſtfelicitatis ſtatus, idquè propter alligatio nem animæ cum corpore. Proptereadolorqui libet fi externus effet , fummam miferiamaffer ret. Denique cùm infignis virtutis exercitium fitdoloris tolerantia , aptè ex eo liquet illum eſſe malum, VI. Inpræſenti vita dolores corporei, (cate ris paribus) acerbioresfuntdoloribus animi,&di riùsanimumipſumdifcruciant: inde illi cùm in tenfiffimi funt frequentius mortem inducunt, quamdolores animilicètmaximi , qui affiduitate quoque mitigantur,nonveròprimi, Imòceſſant dolores animi, e.g:infamiæ dolor, fiaccedant a troces corporiscruciatus. Ingeniumbonumexeaparte, quain re Aa cerebri conformitate politum eſt,tantumeſtbo num,ut exindeintelligendioperationes perfectio resexiftant. Hincingeniohebetes& obtufima gis adconditionem brutorum accedunt, minusquè videnturhabereexdifferentiahominis,minùsenim compotesrationisfunt. Hincquoqueproni funt magis advitia:etenimopuseft exquifitum inge niidignofcere , & fecernereBonum Virtutis ,il Judque præhabere Bonofenfili:fubtiliffimum enim &maximèarcanumintereſt difcrimen. Propterea in ! 4 768 ineoquoquejudiciopractico, (de quodiffertatio Theologiæ naturalis Differtatio XII.Ethica. ne 10. lectione 1.) quopeccansquilibet errat, ra riùs magnumingeniumerrabit:tunc enim quoque vis ingenii perturbationumoffufam caligineınper vadit& fuperat, & veluti inter obfcuras nebulas rationis radioseffundit. VIII. Senfuum externorum integritas inBo nis eſt numeranda, fimili ferè ex ratione, ac bo numingenium. Quamvis enimplurabrutaviſen tiendihominipræſtent,noneft tamen infra homi nemcenfendaſenſuum vis& integritas ; tum quia conducit ad fcientiasparandas,& rerum, corpo rumquè proprietates & effe&us acuratius & certi ùs comperiendos. Ad eumenim finem excogi tata quoque funt organa artefacta ad videndi , & audiendi facultates juvandas , idque cum maximo humanis illaætas abundat, malisverò,ut fic loquar, brutalibus ferè vacat : Nec dum malis humanis cumſenectuteadvenientibus affligitur. Juventus verò primo malorum genere obſidetur, quæ de ſtatuhominemſuo faciledimovent: undehæcætas nonimmeritò dictaeſtEbrietas continens, &fu rorrationis. De Bono Scientia. OnfequiturScientia adanimumquidem in eoque reſidens, non adeò Cipectans, tamenintima homini , ut Bonum vitæ. EftquidemDivinisBonis ferè contermina , utpote humani generis bono , & difciplinarum profectu. exillis profluens , & ad illa prono fatis itinere ho Quodipfum de viexquifita difcernendi tactilia, minem referens : nullum item humanum bonum fapida, odora, dicendum eft. 1X. Quod ad perturbationes , paffionesque abuſui minùs obnoxium ſcientiâeſt. 11. Divifionem Scientiarum ex Logicadiffer animæ attinet, dubitari amplius poffit, utrum pro tatione39. repete, & inter illas adnota, quæ mi bonis fint habendæ : At fi diftinxeris facultatem agendi ab artibus ipfis , actusque ipfos obfequentes nus neceffariæ vitæ hominum mortali funt : illæ enimfublimiores , præftantioresque,&jucundita &fubditos rationià rebellibus; hauddificulter temſecum afferunt uberiorem : quemadmodum evinces boni rationem habere tum facultatem exAriftotele,(libroprimò de cælo) rerum fubli ipſam patheticam, tuin actus illos, & pathemata, quæ adimperium rationis excitantur. Porro a Aus illi, qui maximo impetu efferuntur,deimpo mium cognitio , etiamfi probabilibustantum nita tur, nec ſcientia fit,majori tamenhabenda eftinpre. tio, quam tenuiumrerum perſpectiffimaſcientia. tentiffime commovent animam , boni dici non des Inhoc enim differtſcientificum Bonum à corpo bent, cùmfint inordinati, &perinde contingantin reo, quod ex corporeis illa fintjucundiora ,qu Facultate pathetica , ac motus paralytici inloco neceffariamagis: atcontra mentem ampliùsdele motiva: utriqueenim defignantdebilitatem,&de fe&um facultatis, nonveroentelechiam, quæ non in eopofita eft,quoadvimappetitivam, utmagnos excitet, & impetuofos motus:feduthujusmodi tent eæfacultates& difciplinæ, quibus minusin digetaduſusvitæ hominumgenus. Qui operam dedereprimidifciplinis fublimioribus , easque gia tisprofeffifunt, utidem narratAriftoteles , fuêre cieantur, quioptime congruant cumfacultateani mæ fpirituali, nequementem perturbent,ſedadju vent,necvoluntatem præveniant , ſed duntaxat admoneant depræfentia objecti congruentis , vel incommodantis. Hoc autemperagitur per fiu xum refluxumque ſpiritum animalium , quos defcriptos dedi differtatione ſexta de corpore animato. X. Roburvirium corporearum, & agilitas in organis loco motivis, eorumq; rectaconformatio inBonisritè cenfetur: neque illud verum eft, ro buſtos , & corporevalidos ,ut plurimumhebetes effe ingenio: vulgaris enim hæc hallucinatio eſt, obſervatis tantùm quibusdam robi is quidem, & ingenio obtufis; quin animadverteretur totidem, autpluresinveniri viribusdebiles tum animi , tum corporis,& ècontrarioalios viribusfortiſſimos & ingenio acutiffimos. Aliudverò& longè diver ſum eft, quòd ingenioſi operam ſtudiisdantesinde enerventur, & plurimum roboris & virum affidua lucubrationedeperdant.Contraverò laboribus cor. poreis,qui continuo exercentur, jacturampluri mam ſprirituum animalium faciant : unde fun Aionibus mentis fatis idonea eorum copia non fuppetit. XI. Quodad ætatemattinet,illudHoratiivul gatumveritate conftat: multaferuntanniveni entes commodafecum , multa recedentes adi munt : univerfimloquendo,ætas virilis ,quæà tri gefimo quinto ad quinquagefimum quintum an numrectèfupputatur,reliquis præftat:namBonis Sacerdotes Chaldæi,&Æpyptii , quibus nimirum otiumerat adiftaex colenda, cùm ex publico ale rentur. Quareartes quidem exneceffitateinven tæ funtjuxta illud Virgilii, ( Georg. 1. 1.) Patet ipfecolendi,haudfacile effeviamvoluit, utvs rias usu meditando extunderet artes:at ſcien tiæinotiohoneſtorumvirorum ortumhabuere. III. ScientiaMoralis, quæ videlicetexinſtituto fublimianonverſat, fednoftra , noſtrosque mores examinat, eoquètitulo à Socratefuminoinpretio habita, &unicèexculta, præſtabiliorfortèeſtreli quis eminentioribus : profectò certior & clarior eſt; de nullo enim objecto plura exploratiora, quam de morali intelligimus :lumen enim à Deo inſperſum eftuberiusiis ,quæpotiffimum expedis bat homini ad finem fuumconfequendum nofie De morali itemphilofophia dictumPlatonis intel ligendumeſt,ſcilicetoptandum,utphilofophi re gnarent,velregesphilofopharentur. IV. Ariftoteles in ſcientiaperfecta præfentir vitæ felicitatem pofitam ſenſit,quòd faltem eat: nus,utoptimum omniumhumanorum Bonorum ſcientia fit , quæ fi minus felicitas ipfa; eſt tamen apertiffiuna via ad eam poft mortem parandam: primò , quia fcientia verifacilè conjugatur cum amore veri Boni,adeoquè virtutis : fecundò , quia difciplinarum ſtudium animum abſtrahit àcaducis, atque adeò fubtrahit plurimam occafionem irritamenta peccandi. & Tertio , quia mira quadam delectatione perfunduntur ſapientes undecæteraillis terrenabonadefipiant. : VPla A DeBonis bumanis. V. Platonis effatumillud, nimirumilliteratos & rudesnaturaliterefſe ſervos Sapientum , compro 769 vertendumprimò àprivatoquoq;deferrihonorem baturexcocultu,& reverentia, quâ cæteri omnes ferunturergavirumSapientemtametfiignobilem, velpauperem,perinde,utergaparentes,dominos, principes,imòetiam amplius: conciliatquoquea morem&benevolentiam,fapientiam,idq; ingenere quodamfuperiori cæterisBonishumanis.  DeBonoHonoris. I Onor, Laus', Fama,Glofia, opiniobo na ferè in idem redeunt ,& plerumque minus caftigate cùm loquimur , pro co dem accipiuntur , longe tamen diverfos habent fignificatus , ut initium ducens *poftremo ex 17 pendo. Bona opinio eſtunius hominis , aut plu riumjudicium habitum , minimeque retractatum, &proopportunitateiterandum , quo exiftimatur quifpiam moribus honeftis excultus , ornatusque effe. Fama eft multorum recta opinio de pro bitate unius alterius ; quibus verbis vides ,famam utoppofitam infamiæ defcribi , non verò genes ratim. Gloria eftjudicium admirabundumde præ Hantia, feuexcellentia alicujus quigloriofusex inde efficitur : quod ipfum declaratDivus Tho mas(2. 2. quæft. 132. ) ajens ; Gloriam effecla ram cum laude notitiam: claritas enim illa de fignat admirationem quandam , qua aficitur, cui notitia illa ineft , quæ eft gloria. Honor teftifi S نال 25 d catio eft reddita fignis externis , (velea fintvos ces ,velalia fymbola ) reddita,inquampræftan tia alicujus vel in virtute ; vel alio Bono etiam humano. Laus eſt teftificatio verbis præftita ob fimilia decora: fic de actionibus virtutis aliquem laudamus, fic quoque de egregiis artefactis, aut oratione rectè elaborata , & fimilibus. Num propter indolem, ingenium, nobilitatem, & cæ tera hujus generis, teſtificatio , quæ exhibetur, dicenda fit laus , vel honor illi litigant , quibus videtur laus benè geftisex libertate duntaxatex 1 hiberi Sunt quidemaliquaBona5propter quæ lauspropriènon tribuiturexempli gratianonlau datur quisob præmium, obbeatitudinem,fedho 0.000 noratur. باد را II. Gloria potiffimuinconſequitur laudem ,& honorem:indèenim excitatur admiratiodepræ ſtantiaalterius. Nititur enimgloriaea teſtificatione honorisvellaudis,quam homines deferrenonſo lent nifi iis, quæ magna& mira funt. Cæterùm nonfemperautneceffario gloria laudem &hono remſubſequitur,tum,quodantecederepoffit, fini mirumproximèoriatur experſpectis geſtisgloria dignis, non verovelutimediatè exteftimoniolau dis,&honoris:tùm,quodlaudabilia,&honoranda quædam fint,quætamen gloriofanon funt,ſcilicet nonprorfusmagna,&mira. 11. Honoris actus plures recenfetAriftoteles 2.Rhetoricorum:pleriq; tamenfuntfigna illaho noris, quibus à Republica decorantur deeadem benemeriti,e.g. ftatuæerectæ,ſepulchra , cibaria expublicoatributa locushonorificus inpublicis cœtibus, adorationes, feucultus,& reverentiæge ftus &figna,quæpoſtremainquitAriftoteles,inmo 6. ribus fuiffeduntaxat apud Barbaros. At animad, R.P.PtolomaiPhilofophia poffe , actusque honorificos explicari, non folum ergaæquales,verumetiamfuperiores:2.illaipſa,quæ paffim dicuntur fignahonoris,reveraeffeipfummet honorem,exdefinitione;nam funt teftificationes totidemalienæ præftantiæ. IV. Honoraccuratèdiftinguiturinobſequiofum, &innudumhonorem:ille cumcultu&demiffione quâdamhonorantis conjungitur,quâteftificatur ſe ſe inferiorem eſſe honorato; fecus honorgenera tim,autnude acceptus,quiàfuperiorequoq; de ferri poteft citra eamdemiffionem. 101 V. Singula numero primo enumerata externa quidem ſunt&humana,nihilominustamenBona , &alicujus momenti,necprorfusvana.Primo,quia fimilemhabentrationemBoni,qualemhabetjucun ditas , quæ e g.anaturâcibis infperſa eſt , ut illa animal adpaftum invitetur , & inde etiam con fervet : fic meritum Honoris,&Gloriæ inditum utex eftànaturâbenè geſtis ,& actibusvirtutis , inde alliciatur homo ad honorifica præftanda Nequefolùmappetitus innatushonoris fingulis in eft,ut bene agant , fed ineft quoque propenfio quædam fingulis , & naturæ instinctus, ut hono remprofequanturbeneagentes:quemadmodumex fimili inductione ferturhomoad colendum Supe riores ,obediendum parentibus&c. Secundoper i indevitiofumeft,quodconfiftattanquam infineuld timoinBonoHonoris,qui præclareagit;acinBo nojucunditatis,qui cibum fumit VI. Dices: Honoreftinhonoranteutfertpro L verbium: ergorationemBoninoftri,dumhonora mur,nonhabet. Refpondeo verum quidemeffe, quod actus ille , quieſtHonor , fit,vel oboriatur in ipſohonorante, utpotè actus illius vitalis, aut faltemimperatur à vitali ; dirigitur tamen utfig num ad fignificandam Honorati præftantiam. Hinchujus eſt Bonum reſidens, & quafidepofitum apudhonorantem tanquam rei alienæ cuſtodem, &curatorem,nonenimeft neceffe utphyfice & inrepoffideaturà nobis idomne,quodnoftrum efty fateſt velpoffeffiointentionalis,utpatetinbeatitu dine&amicitia, velpoffeffiojuridica,qualis eftin Dominioadrem. VII. Bonum&pretiumHonoris multiplex eft. Primum illa ipfa extrema teftificatio conjuncta cum internojudicio honorantis de præftantia & merito honorati: hæcautemusq;adeobona eft & placetDeo,utnonpoffitnolleſe honorari à crea turis rationabilibus,poſitô , quòd illas creaverit: ex quo ipfo originem fuam repetit religio natu ralis , eademqueporrò ratione concluditur,non poffenonplacereDeohonoremfuum,quâconftat, nonpoffeDeonondifplicerepeccatumàcreatura admiffum. Nequedixeris,exhocipſo, quòdDeo debeaturhonor,homini nondeberi,nec effeBos numhominis : Reponamenim,honorem,quiDeo defertur, effe honoremfuperomnia,adeoque per excellentiam&præftantiamabhonoreîllo difcrist minari,quohomohominem profequitur. VIII. AffertprætereaHonor & Gloria fru tum alterum,quodnempe honorem confequatur amor,isquèpublicus ergahonoratum:quiquidem, ut mox audies,Bonum eſt hominis maximu. Quòd fi dixeris honorariquandoquè illos, quiminimea mantur,utprofectò virtusinhofte quoq; laudatur, ولیداره Ecece exvuls 770 exvulgari paræmia;fic quoquepropterdotes, & decora terribilia , atquearmataHonor exhiberi poteſt,amor minimè. Refpondeo,honoremfecun dumſeneq;cuin reverentia, neq;cumtimoreeffe conjunctum: ex accidente itemcohærere cuma moreabſoluto,ſedduntaxat exparte,&velutidi minuto: hâc enim rationeinimicusquoque ama tur,quatenus fcilicet virtutem explicat,quamvisab folutè odiohabeatur. Quoad virtutesverò ter ribiles, qui easin altero ſuſcipit , nequaquamputat fibi damno futuras,utpote immerenti: atquehinc explicabis Ariftotelem, ubi ait : nemo, quem-ti met,amat. 1X. Bonumquoque cumHonoreconjunctum eft,quodexindehonorantesitaafficianturergaho noratum,utparati fintad operamilli præftandam, moremquegerendum,quomodocumq;illilibuerit, vel faltem cumeguerit:facilèenimhonorabiliviro reliqui gratiofi effe cupiunt. Cæterumhujusmodi BonumeſtHonor,utprónamvaldèſecumafferat occafionem vanitatis,vel ineptæjucunditatis,atque L idcircoconfultiffimumeſthonoremcontemnere. De Amore. E Amore, & Amicitia inpræſenticate "D tenus ago,quatenusBonumhumanumeſt, nonveròut animipaffio,autvirtuseſthe roica;ſcilicet deamore, quo amamur,nonverò, quôamamus , hic disquiro. Origo autem illius amoris noneſt ſola amicitia , niſi latiùs illudnos meninterpretemur : aliunde enim etiamoritur, ſcilicet ex omnibus iis rationibus , quibus induci poffuntcæteriadnoſtri amorem, 11. Alio tamen ſenſu de AmoreAmicitiæ in præfenti tractamus,hoceft,deAmore, quo pro pter ipſum:ejusque meritum amabilemvirum di ligimus , nec adnos ipfoseum amorem referi mus, co videlicet pacto ,quo honorabilem vi rum honoramuspropteripfum,nec adnos ipfos honoremcundemrefletimus. III. Amari,&honore affici finitima,& cognata funt, ut adnotat Ariftoteles 8. Moralium adNi comachum : uter verò præſtet, idem Ariftoteles definit libronono ajens: amoromnium bonorum externorum videtur effe maximum: quodip ſum indicavit Plato ,cùm dixit : aqua ,&igne neceffarios magis eſſe amicos. Ratioverò eſt, quiacomparatione inita interamorem & hono rem,apparet , honorem teftificationem effe ex ſectione antecedenti : amorem verò eſſepræmi umpræſtantiæ , &perfectionis ,propter quamvir commcritus honoratur, vel amatur : præmium autemtumgeneratim acceptumteftimoniorum o mniummaximumeſt:tùmillud,quodalienoamo re continetur, ſummopere expetibileeſt, &exi mium: eftenimveluti facrificium,&devotio,quâ nobis ſeſedicat,atque addicit amantis cor&ani mus ; hoceſt, homoipſeſecundumprincipalem ſuipartem,in rem&poffeffionem noftram tranfit, Hincolimdictum: remamatamfehabere, utDe umamantis. Exdictis fit,quòd reſpectu ejusdemaman tis,&honorantis tanti æftimatur amor,ut homo ceteogenere honoris,quireverentiam fecum,& fubmiffionemaffertvideturenimillacumæqualita te&identitate amorispropriaminus congruere. V. Quòdfireſpectu Dei ſpecteturamor,&ho norstanto plurishabetur àDeo ipfoamorpræho nore,ut fatis effe voluerit hominibus actuma moris,feu charitatis divinæadineundam , &in ſtaurandamperfectam amicitiamcum DẺO , ut apudTheologosatque Chriſtianos eſtcertum:ni hil enim amore majus&gratius offerri,&donati eipoteft. VI. Quoadejusmodiamorem,quemverſamur inpræfenti , cujusque reſpectu ratio non habe tur amicitiæ ſtricte & heroice ſumptæ, optabilis, &eligibilis eſt multitudo& amplitudo corum,qui ament &benevolifint: quamvis enim relatead amicitiam propriinominis pronuntiatum illudA riftotelis ( lib.9.Ethicorum.)ratum fit : quimultu cupit effeamicus,neminiest;quodipſumſymbo lice Pythagorasexpreffit,ajens: nemultismarium injicias. Nihilominus tamenoptimumeftàpluri busamari,quodLatinedicitur,gratiofum effe &in deaGræcis πολυφιλία. Ratioeft,quia multiplex amoralienus eſtveluti multitudodonorum ,& fa crificiorum , quæ nullatenus pretium amittunt ex copia.Quæres difcrimeninhociploabamicitia ſtri Giusaccepta:dico,amicitiam hujufmodiafferre mu. tuumfœdusvoluntatum,quodinexplendis&obſo cundandis viciffim alterius amici placitis , poſſ tumeft:atprofectodifficillimum eft,&ferè impo bile,cumpluribushujufmodi focietatem inire,quỉ plerumquemutuo difcrepantvotis, &opinionibus diffonant. EjusmodiincommodumAmoremillam amicitiælatius acceptæ,dequoagimusin præſenti, Confequitur. Quemadmoduan enim ſecundumle bonumeſt,multosſanguineconjunctos,cognatosq; fortitum effe, (licèt ex accidente quandoquefe cus reshabeat ) qui amicifuntnaturales;ficquo queinboniseſt numerandummultos amoredevin tos fibi habere. Præſtantiaquoque& excellentiacorum, quinosamant,maximiBonum eſtpretii:necuni ceſermo eratde præftantia virtutis,& probitatis, ut nonnulli volunt; à viris utiqueprobis amari ut àlaudatis laudari , eſt bonum per magnum; amaritamen etiamadotis , àdivitibus,optabile eſt, imoàfceleftisquoque, dummodò nonexim probitate, fedalio ex capite diligant: quod ple. rumqueuſuvenit,ſcilicet perverfos quoquealie namvirtutemamare. VIII. Amor alienus præter fructumfui iphus utilitatem quoque aliam , eamque multiplicem a mato affert : cùm enimjuxtaAriftotelis pervul gatum axioma, amarefit velle bonum,fcilicet velle id,ineſſeamato , quodmaximè illum com mendat &exornat. Unde,quiabaliisamatur, cos habet ita adverſumſeaffectos , &animatos , ut inillumpromptiffimè conferant quisque pro viri busfuis,quidquidviderintea ufu&voto ejusdem effe: hocenimeft,quoddiciturvellebonum; eſte nimpræparatio,&promptitudoanimiadvolendum bonumamato,bonum,inquam, confusèacceptú& universèſubearatione, quodilliconveniat, atq;adco cuncta,quætaliafuntbona,coplexum.Porròinhos ipſopræſtat AmorHonori: amansenimexfuiipfius amore jam vultamatobonum,necproptercaopus nolit honorari,quò magis, &finceriùs ametur ſcili cft, DeBonishumanis. eſt, nifiutdeſignetur certumilludbonum , quoda 771 Nono. Deniq;meritum amorishabent, quican matomaximèconvenit; athonormeram, &folan didi funt,&nihil fimulant,acceptiproindè gratio alieni meriti teftificationempræfert,necde ſepor fique reliquis: nilenimmagis amori obeſt concilia rigitur ad eam voluntatem benefaciendi ,&bene andoquamfimulatio,ingeniumqueverfipelle,ind volendihonorato. diffimulatioipſatametfi nonvitiofa. IX. Rationes ,&dotes ad alienum amorem demerendumplurimæ numerantur, eæque ad or Decimò. Aninprofperaveladverfa fortunain digeamus amicis magis , diſquirebant ſapientes: namenta animi, corporis, virtutis , morum, con fuetudinis, externorumbonorum pertinent: quos quodutadrempræfentemfacitficprimòinterpre tor : Præftat, virumetiam infortunatum amicis enimhispræditos cernimus , aut credimus, facilè amamus,nifi fortèquidquam aliudcohæreat, quod non deftitui ,& in eâconditione gratioſum adhuc eſſe : exindè enim argumentumbenevolentiæ fin amorem excludat , aut extinguat. Adnotatadi ceriorisexiftit,quodvidelicetnosipfi amemur,non gnæinprimisfuntrationes amoris conciliandi,quas verò duntaxatnoftra. Secundo,ſtabile præfidium ordinereddo. Primo, eos amamus,quibufcumbona,&mala noſtra conjuncta funt,eosdemque amicos &ini micos habent : Societas enimilla rerumexterna rum mutuumamorem,&voluntatemconfenfum creat. Secundò ,qui item beneficiafacile,libenterque etiamaliis conferunt: multo tamen magis , ſierga nos ipfos beneficii fint: quodpoftremum ficin telligas , velim, ut noveris diffociari frequenter gratitudinis erga benefactorem officium ab amo re ejusdem , quòd ſcilicet ingratis fit moribus , aut aliunde odiofus. Unde evenit , amari im penfius eum , à quo nulla beneficia accepta funt. Præterquam quoduniverse benefactor im penfius amat ;quem beneficio affecit , quamhic illum . Tertiò. Virtutibus ornati ,præfertim populari bus&politicis amantur : non ita,qui præditiſunt quibusdam virtutibus monafticis , hoc eft , quæ ſpectantur inhoininerelateadſe ipſum; funt enim adtuendam profperam fortunampofitumeſtina micis,qui amicitiapropriè acceptanobis conjunci funt:juvareenimfelicempoſſunt confilio&moni tis. Tertiò,nontamenneceffariis omninò funtu tentiprofperafortunabenevolentesplures& latio ri fignificatu amici, niſi fortèfitprinceps , & Populi rector :Nam fortunato, & cæteroquinprobatovi rotantumnon iicommodant,adtuendam condi tionemfuam,quartum juvare poffunt &plerumque folentinfortunatŭvirum cæteroquinfibi gratiofumi cùmenimamatvelitamatobonum;indeetiammo veturadvolendum&curandumilludbonum,quod ineodemàcalamitate vindicando fitumeſt. Undecimo. Incidithicproblema quoque perce præfidiŭ május accedat ab amore velà timore fub lebre, utrumViroPrincipi aut Regi commodum,& ditorum,quâinquæſtione ableganda in primis eft Libertinorum Impietas ,qui confidenter effutiunt omnia formidine pænæ,fervilique timorePrincipi quærendaeffe. Deindediftinguendæfunt cumPal nonnullæ exhis,quæ morum ſuavitatem ,aut oc cultare, aut tollerevidentur. Quartò. Amabiles item ſunt,quihac ipſa mo rumfuavitate præftant , quique morofi non funt, neque adiramceleres autlitigiofi: tùm illiquoque, qui nonexprobrant aut reprehendunt quacumque acceptâ occafione amicosfuos & familiares : viſa enim eſtcenſoria illaquam fibifumunt , teſtas. Po Quinto. Qui perturbationibus ,&paffionibus minimumcommoventur multò gratiofiores funt, quamaffectuumfuorumimpotentes. Sextò, Amantur qui non commemorant , & multò minus exprobrant officia , & beneficia fua in nos collata , nec nobis ipfis mala , & vitia noſtra. Septimò. Erga illos mirè afficimur, quideno bisbeneſentiunt: videlicetquicamagnifaciunt, & admirantur , quibus nonexcellere arbitramur aut optamus: potiffimum veròquieaornamentanobis tribuunt & nosex iiscommendant,quæſuſpicamur velnobisminimèineſſevelabaliis nobisdenegari : ut qui ab ingenio laudanteos, qui certi non funtſe ingeniopræftareutcæteroquinvellent. Octavo. Amant ſeſemutuò qui ſtudia & artes fimiles exercent, nifi tamen ex illa ipſa ſimilitu dine quidpiam damni abaltero in alterumproma net. Indeenimeft quod figulus figulumodit,quia tantùm lucridetrahituruni quantum acceditalteri. Amoreitemcomplectimurfingulari illos, quinos imitantur, &noftra inſtituta ſequuntur veluti ſeſe nobisdemittentes. lavicinoCardinaliciviumillæ actiones&officia,quæ adpublicumbonum,Reiq;publicæcommodumexi gunturabiisofficiis, quæ inprivatum ipſius Princi pis bonumpotiori expartecedunt: etenimadilla primi generis obtinenda commodioreſttimor : ad eavero fecundolocopofitaamor conducitmagis. Ratioeftquia amorfubditorumin Principem dire Aònonmovet&incitatadbenevolendum fubditis collectimacceptis:fcilicetipfiReipublicæ,fedadvo lendumbenè&bonaipſimetPrincipi. Undequia more communitatis& Reipublicæ nonducitur (ut plerunq;nonducunturhominesvulgares,quiRem publicamvelutiperſonamquandam fictamnonfa tisconfiderant) fupereftduntaxat,ut timorepæn ad Reipublicæ commodacuranda,atq; tuendapro pellatur. Aliaverò exparteindignanturvehemen terſubditi,cùm extimore pœnæ adiguntur adpri vataſuabona,&commodaPrincipiscomodispoft habenda : videturenim hocipſumpactioni illiad verfari, quahomines principioconvenerunt,ut fub Dominatore viverent , cui obtemperarent; isque exbonocommuniduntaxatfibipropofitonon ex commodoprivato multitudini imperaret, ac arbi trareturdebonisprivatis fingulorum. Duodecimò. Inqueſtionem quoque vocatur, utrumpræſtabilius fitamare,vel amari? Sedama rebonumintrinfecum, &intimum amantis eſt,& fi ex amicitia propria , & heroica fluat,unum (in fimumlicèt)extribus maximis hominis bonis eft, utdeincepsdicetur. Amariverò eſtbonum exter num,quamvismaximumincogenere,habetq;tres gradus,ſcil, amariabalterohomine,à Comunitate, àDeo: " Ecccc a 772 àDeo. Undelisfacilè componereturdiſtributâra Theologia naturalis Differt. XII. Ethica. 1 mi indigna præſtant : atqueinhoc pofita eſt occa tione bonorum. Nihilominus , fi ulteriùs disqui ras hincinde collatis internis, externisque bonis, exSympofioPlatonisrepetenda eſt amorisnativi tas , fabulis licèt intecta : ibi enim amor dicitur filius eſſe Pori , & Peniæ , quæ voceslatinè ſonant, Copia,& inopia : cui pronunciato,quamvisCice ro inLælio reclamet; fi tamen recte , penitusque intelligatur , ſubſcribendum eſt. Itaque dico in re noftra, penesquemPorus eſt ſcilicetcopia , five ille ſitamans ,vel amatus , ille conditionevel for temelior eſt. IndeDeus amans , & amatus longè perfectior eft , quàm id, quodeſt amariàDeo,vel amareDeum: amatenimDeus ,&amatur ex infi nita copiabonitatis fuæ : eâdem regula propofitâ decidendum eſt,de quocunqueamante,velama toagatur. SECTIO V. DeBono Divitiarum. 1. N Ullum ex Bonisexternis , acrioribusma ledictis inceſſit Philofophia , quàm opes, utpotèirritamenta malorum; fienimhoc abeſſet, neque fententia de illis diceretur in hac feceRomuli,utajebat ille : minùs inviſæ etiamSa pientibus eæ effent. Quare effent divitiæ ex fuâ naturâdamnandæ nonlunt,fed abadjunctis. Na turavero earum,&eſſentia ineo pofita eft,utfint inftrumentum habenti ad obtinendumpacate , & citra vim à cæteris , quidquid illi poffunt, & opu lentoplacuerit. Hæcenimeft opumeſſentia:re liquæ verò carundem circumftantiæ, feu proprie tates, opinione&placito privatodiverſarumgen tiuminnitunturmagis , quam opum natura. Inde in opibus numerantur certæ quædam res natura les , quæ ſenſibus magis arrident faltem internis : fic aurum, gemmæ prodivitiis habentur apud no ſtrates populos ; apud alios verò fuerunt, veleti amnumfuntpretiofiora conchilia maris vulgaria , ferrum,panni craffiores &c. 11, Opes dividuntur innaturales&artificiales: illæ,vel res ipfæ naturales funt, velearum effectus, ut pecora,prædia, frumenta&c. Artificialesverò iterum in legales , &nonlegales dirimuntur. Pri mæ ex legedumtaxatPrincipispretiumdeſumunt: Secundæverò artificiumoperâfiuntpretiofa. III. Generatim opesvel pecuniâ formali,vel virtuali continentur : undedicitur pecuniavirtute eſſe omnia : quia omnia, quæ nomine divitiarum cenfentur, pecuniâparari poffunt. HincAriftote les ait, nummumeffe communem menfurainBo norumfortunæ. IV. Illa eft opumproprietas , ut ufu & fumptu comminuantur &decrefcant, non fic honor, aut amor, autfimile aliudBonum humanum. Altera verò proprietas eſt, ut ille ipſe , quiterminus eft, in quem exerceturufus opum , tantundem exillis acquirat, & fiat opulentus , quantum utens exſuis divitiis deperdit. Non vero fimili ratione evadit honoratus , qui honorat , aut amatus ,qui amat, at exaliqua parte dives fit , in quem abfumuntur divitiæ. V. Cùmtanta fit æftimatio facultatis illius , quàm divitiæ conferunt, adeam parandam pluri fio,&irritamentum malorumdivitiasconſequens. Dupliciter autemid evenit, tum,quòd dives ipfæ cum eoipſofitpotens adplura bona&mala ; in ducatur plerumque expravitatenaturæadidper agendum,quodin promptueft,&jucundum, li cèt turpè. Secundo quodpauperes , & inopes, quoniam maximè appetantdivitiarumBonum,ad earumconfecutionemturpiaprætent. VI. Dictumeft celebre : Divitiæ funt Bonum, quod menfuram accipit , hoc eft mediocritate quâdam continetur , quàm quæ tranfilit , avaritia eſt, aut prodigalitas. Primaenimpræter modum opus congerit, altera vero effundit. Menfuraau tem ejusmodi in eopoſita eft, quod exrei naturâ divitiæ eousqueexpeti &congregaridebeantqua tenus cum fociabili humani generis vitâ conve niunt : nimirum iniis fervandusismodus , &pro portio eft , quæ conftituta effet,&rata inter ho mines, fi bonorruin fortunædivifionem non fe ciffent, fed omnes in folidum , & in commune omnia poffiderent veluti divitiisuti indivifum patrimonium: quemadmodum enim tuncdivitiis uti debuiffent tantunnmodo ad vitamtuendam , & ftatum,necplura fibi fumere ,præfertim cùm ja Aura cæteroram; itainpræfenti tranfigendum eſt. : VII. Comparantur mutuò Divitiæ moderatz, &fumma: itemDivitiæ& paupertas,&imprimi ea quæftio initituitur,utrumjuxta Ethicamquo quePhilofophiamin ratione bonipræſtent immen fæ , an mediocres divitiæ : Ad hæc reſponden dum cenſeohabita ratione conditionis humanz, &proclivitatis in deterius ; hominis mediocribus virtutibus ornati majus effebonum opes modera tas : atillius , qui confunatæ & infractæ virtutis eſt,bonum effepræftabiliusfummasopes. Ratio primi eit , quia opes mediocres (ſcilicet conve nientes quidem ſtatui, nontamen abundantes) funt facuitas quidem ad malos etiam ufus , turpes quefumptus; atcumufus neceffarii,cæteroquimi nime inhonefti ad vitam tuendam,& ftatum tot, talesque fint,ut vix iisrefpondeantdivitiæ mode. rate : quidquam ex eafacultate non ſupereſtin pravos ufus impendendum; minimè autem pro babile eft,quod vir ille mediocriter probusomit tatneceffario ufus &fumptus divitiarum utinma los eas abfumat. Unde mediocres opes non funt viro illi malorum&turpium occafio,fedopesex cedentes effent : qui enim inſtructi funt virtute mediocri ,plerumque occafionibus admalumpa ratis abutuntur. VIII. Probaturverò alterum , quod ftatui mus : nam vir præftantiffimæ virtutis , fi facul tate illâ, licèt indifferenti ad malum & bonum , ſed ampliſſima fit inftru&us , paratum jam ha bet inſtrumentum ad opera præclariffima in commune bonum edenda , quæ præftare ne queunt mediocriter divites. Eft autem proba biliffimum , quod vir ille idipfum volet , quod poteſt , cùm fiteximiæ virtutis : locum enimha betaſſumptio ethica quoad præfens , & fuperiùs affertum :nimirumſi mille,exempli gratiâ, hujus modi viri in tantâfortuna ſtatuantur, plerique ptimè illâ utentur. IX. Nummendicitas,acpotiffimùmſtatusino pum 1 DeBonishumanis. pum rufticorum præſtet in ratione vitæ mortalis conditioni mediocriterdivitum; ficintelligendum eft,utquædicemus de illa inopia , minimè transfe ratur ad Chriftianam &Heroicam paupertatem, I. DeNobilitate. Icitur illa ab Ariftotele virtus generis, quæ abjecto quoque divitiarumvoto,& cupidine, Aatumfublimemfacit cunctis opibus fuperiorem : fed rufticana medicitas habitacomparatione de &ritèdefinitur , meritum familiæ, ut ho D noreturinRepublicaob benegeſta & vir tutes claras majorumfaltem trium. Neque enim centis opulentiæ longè infraeft; itaſentiet,quivo let rem hancferiòexpendere amandatispoëtarum rectè definiretur , quemadmodum nonnullidixe runt, nobilitatem ſcilicet effedivitias continuatas: phrafibus& ampullis. Probaturautem,quia com Hæenimpræfidiumquidem,& inftrumentum funt paratione inftitutainter obvios centummendicos, adeamretinendam,fedejusdemnaturam non ex autrufticos,& totidem cives commodè agentes, plicant. pluresdeprehendentur flagitiofiex primis , quàm exultimis. Ratioeft,quiaviliores illi ,&nullofe II. Hæc veròdiciturnobilitas generis,feuna talium, nam triplex præterea comprehenditur co rè cultu educati quocunquevel minimo humano demnomineNobilitas, ſcilicetdivina,Moralis , & bonocapiuntur:undepronimagisfuntadid,quod Fortunæ. Primaexprimitperfectionem phyficam minimè decet,&frequentioraadid ipſumhabent naturæ, atque adeo fimilitudinem cum Deo: hoc autem fenfu homo eft animalium nobiliffimum : illicia. Quantum adconditionem rufticanorum, quæ decantatur à poëtis tanquam imago aureifæ culijuxta illud Virgilii: (Georg. lib. 1.) Ofortu natos nimium!suafibonanorintAgricole: di cendumeftfuabonaplerumquè illos nonnofcere, quia rudes apprimè funt. Nego itaque umbram nequidem aureifæculi relictameffe Rufticis , fed terrenum omninòdegere fæculum. Unicumqui demillorum estbonum,quòdlaboribus , & ærum nis quotidianis exerciti enervantur, ut neque vi res, autotium fuppetat adflagitia: quo quidem ex capitemelioreft illorumconditio, qui terram ver fant,& agris colendis ferviunt, quam aliorum,qui rufticana alia operaexercent,qualesbubulci , opi be ic P liones, cuſtodes paſcuorum&c. otioenim himar aefcuntquotidianoinfuonegotio. Atneque pri mi in hocipfopræſtant pluribus civibus, quipari labore, magisquè affiduotenentur, quales artifices: agrorum enim cultores ſtatis dumtaxatannitem poribus glebas verſant, & laborioſa opera exer cent, alias verò ad leviora incumbunt: multo ita quèinelioris conditionis funt, qui civilibus rebus agendis , aut mercaturæ excolendæ diſtinentura nimo ſemperintento adnumera fua. Quanquam univerfim loquendo nemo mortalium fit adeò oc cupatus ,utfivelint, peccandiotiumnonhabeant: undenullius ſtatus,&conditio abſolutè commen danda eſtexhocunicocapiteoccupationis,&nul lius otii : Atqui aliundeRufticaniverfanturinpro piore occafione malè agendi, quemadmodum& mendici,quivitam,ſtipem rogando, tolerant, XI. Hinceſt,quod Platolib. IV. de Republica ait:hecduodivitias,&paupertatem,perniciem civibus ingentemafferre ; Et majori authoritate, ac Sapientia Salomonpetebat : divitias ,&pau pertatemnedederis mihi,fedtantùmvictuimeo tribue neceffaria. Quæquidem veriffimafunt, fi ſpectentur homines universe , & quomodopleri queagant,&afficiantur: nam deviris heroicis lo quiturEpictetus : fiad naturamvives, nunquam erispauper;fiadopinionem, nunquamerisdives. Undeſtatuit optimameſſe conditionem ,& huma nâ majorem illius, qui re, &votofitpauper, nec tameninops. Secundapropriis cujusque virtutibus paratur.Ter tia,præfentibus nititurdivitiis, cujuscunque quan tumadgenus, fitconditionisipſedives. AtdeNo bilitate generis loquimurinpræſenti. III. Elt illaverum Bonumhumanum non ina ne,&adperfectionemhumanis minusutile:exea enim ſtimuli quidam incitantes adbend agendum prodeunt. Undeprobabiliter conjicitur,natos in nobili fami ia nihil acturos indecorum , aut infra conditionem fuam. IV. 1otafamiliahujusmodiBonofuitur, non folùm illi, qui perætatem &ſexum peragerepræ clarapoffunt&paria iis,quæ nobilitatis authores peregerunt : indemulieresquoque&infantesno bilesfunt; eſt enimhujusmodi præmiumdebitum majorumbenègeftis,utiliorumpofteriquicunque prærogativaNobilitatis exornentur. V. Inæqualis diſtributio hominum degentium in Republica inNobiles,& ignobiles, plurimùm commodat focietati humanæ, ordinemque mutu umintercivestuetur:quemadmodum divitiæquo quenonexæquoincivesfingulosdiviſæ. VI. Nobilitatemvelutiproprietasconfequitur, (plerumquefaltem, quod in moralibusfat eit) in doles propenfa magis ad virtutes exercendas,fal tempoliticas,&inbonumcommune, & indepo pulariter gloriofas. Præterea cultior educatio, tum quoque inſtinctus quidam imitandi majorum benegelta;tumdeniquecauta follicitudoconſer vandæNobilitatis , nileorum patrando, quibus pe riculum amittendihujusmodiBoniadjunctumfit. VII. PræmiaveroNobilitatis funt:primòna turâ principes effe civitatis, ac potiora,&illuftrio ra Reipublicæ imembra viros nobiles. Secundò honor, & cultus iisdemàcæteris exhibitusetiam cumdemiffione,& obſequio. Tertio, ſollicitudo præcipuaReipublicæ in educandis liberaliter No bilium filiis. Quarto : pæna infamiæ propofita, cujus metuabſterreanturNobiles à vilibus quibus quetumabartibus fordidisexercendis: quo vide licet ſtudiis illuftrioribus impenfiùs vacent, ut ex conditionedebent. VIII. Diſquiritur, uterpræſtetvirnobilispau perie oppreffus , aut ignobilis commodis opibus ſuffultus ? Ritè quidem præferetur hic fecundus: Nobilitas enimBonum eſt hujusmodi,ut niſiBono alteri idonearumopumfit conjunctum promalo habeatur. IX. Num 774 IX. Numeducatio, velNobiltaseligendapo Theologie naturalis Differtatio XII. Ethica. tiùs fitad formandos,& optimèinſtituendosmores ambigitur: at præfidia funtdiverſi generis educa tio,&Nobilitas, licètin eundem finemcontendant. Primaenimconfuetudinequadam,& iteratis acti busparat animumad recte agendum; altera verò ingenitoquodam inftinctu ,&proclivitateurgetvi rum nobilemadimitanda majorum benegeſta. X. Numexpatre,velex matreNobilitasillu ſtriùs derivetur , quæritur : cùm verò propenfione quadam univerfim ferè obfervata filiiferanturad patrem potiùs imitandum, ejusque mores ; inde paterna Nobilitas etiam diverſarum gentiumſtatu tis nonattentis, præftare videtur. XI. Problema quoqueeſt, an benègeſtainar mis illuftriorem , quam in togaNobilitatem indu cant?Quodnonita caſtigatèàquibusdam propo nitur comparatione facta inter ſcientias & arma: ſcientiæ enim, fideſpeculativisſeu theoreticisſer mofitproxime noncommodant publicoinea ra tione, inqua virtutes civiles aut politicæ: inde illo honoreà Republica minimè excoluntur, qui no bilitatemin poſteros traducat. Cæterùm quæftio nemillam utplurimum ftudiapartium definiunt. XII. Nationumquoque, & civitatum,nonmo dò familiarum Nobilitas attenditur , & in pretio habetur : deque eaproportione ſervata utde fa miliarum Nobilitate cenfendum eſt. Denique me mineris perhæc tempora veramgenerisNobilita temapudChriftianos folùmpræſtare : reliquæ e nim nationes ,autMuhametanæ, autEthnicæ, aut multò minùsHebræorum nationullam Nobilitatis genuinæ rationemhabent. DePotentiaPolitica. 1. Onis humanis accenfetur, quæ vulgoPo Brentia tentia dicitur , quæque non divitiis ſolis, fed auctoritate &dignitatecontinetur, un deſunt&dicuntur viriPrincipes: potiffimùmverò inadminiftratione Reipublicæ & jurisdi&ione po fita eft ; & bonum quidem commune recta ſpe &at,nemotamen inficiatur inbonisquoquepriva tis ipfius principis numerari; quare non fineipfius injuria,nonmodoReipublicælæderetur autinter ciperetur eapotentia. II. Præcipuumquod exeainPrincipem com modum redundat,&facultas juvandi,& benefa ciendi plurimis; munera videlicet &præmia con ferendo, obſervatá quidem ſemperrecta,&juſta diftributione bonorum communium: quodta mennontollit, quominusmagnumfit ipfius Prin cipis diſtribuentis bonum,ſcilicetpenes judicium, &æftimationem ejusrelictam eſſefacultatemcon ferendi plurimisplurima,ac fimiliterde bonis com munibus opera publica diſponendi. Poſſe enim practicajudicia fua,eaqueprudentia &probabilia, &neutiquam erronea executione,& opere ipſo explere; eſt humanorummaximumbonum: idque apud fuperiorem , & Principem reſidet ſubditis quoad pleraquedenegatum. 111. Diſquiritur num in ratione boni humani præſtet conditioni hominis privati ſtatusPrincipis queſehabeantreshumanæ&fubducta rationecu rarum, atque turbaruın, quæ reipublicæ adminiftra toremnunquamdeferunt : in primisquodobdefe Aumopum&præfidiorumetiam inmaximæ di. tionis principatu frequentiorem quam ut vulgus opinetur; plurima quæ Dominator cenfet Rei. publicæ expedire quam maxime , cogaturomitte. re: tumquoditaſePrinceps bonis,malisquepub licisinferat, ut veluti privata,& propria reddat; mala verofemper abundantius incidant,&vehe mentius afficiant bonis providumpræfertim&a mantemreipublicæ Principem; fitut nonimmeri to optanda humano voto magis videaturconditio privati viri illuftris& opulenti ſua tantum curantis, quiquetanquampars,nonveròutcaput inRepub lica degat. IV. Problema itemeſt, numpræſtetpotentia ſapientiæ ,autviciffim ? utráque utbono humano confideratá. Quamvis vero tacitá quádam pro penfione homo feraturexnatura fuáinutramque tanquamhumanorumfummabona; Vulgustamen excommodis& fplendore,quo extrinfecus ſe po tentia prodit potiorem illam ſapientiàfeuſcientia habet. Rectius tamen contra cenfeas : quod in terior magis & fecretiorà corporeis fit, minusque interfortuitaverfeturſapientia. De Malis humanis. Xmethodo Peripateticaejusdemtratta E tionisoppofita cumfint; ex peditsbo nis humanis mala conſequunturitemhu mana : aliunde enim repetenda eſt mali universe acceptinotio , & explicatio : quod ſcilicet in de fectu, & privationepofitum fit:quod ejusdemve luti baſis & fundamentum fit ipfum bonum quod privatur ulteriori bonitate , ita ut illa privari fit ipſummet malum. Utenim Peripateticus inter presait , ægritudinem corporiineffe nonpoffe fine aliqua fanitate, alioquin mors effet noninfir mitas;itamalumineſſenequitnifiinbono. 11. Sedhumana mala adhas claffes revocan tur: mala fortunæ, mala naturæ, malum morum, malumrationis. Dequibus obſervoprimó poftre mastresmalorumclaſſes inunam reveracoalefce re:ſcilicetmala naturæ humanæ funtfingula : in primis malum morum ſeu morale,quod eft pecca tum&inhoneftas: deturpat enimhominem ejus quenaturæ adverſatur omniummaximè. Succe ditmalumrationis pofitum in errore ,& ignoran tia : quorum primus naturam hominis profecad vitiat, unde Auguftinus ait : affirmarefalsa pre veris ut erret invitus non estnatura instituti hominisfedpænadamnati. Ignorantiaveròquz duntaxatexcludit ſcientiam ,eatenus malahomini eſt,quatenus debita eſt oppofitaſcientia : cumve roprodiverſis ætatibus & ftatibushominem opor teat,&poffibile fit ſcire: itemque definitus fit mo dus eorum, quæ ſciri ab homine in hac vitapof funt; ſtatuendum eſtexinde quæ mala ignorantia fit&hominemdedeceat. Cæterumilla , quæ ſe orfum accepta dicta funtmala naturæ; quatenus nonmodoàſuperioribus, fedà malis quoquefor tunæ diftinguuntur; duntaxat adverfantur bono vivendi &cæteris huic adjunctis atque deſcriptia dominantis ? & quidem animadverſo utplerum fectio DeBonishumanis. fectioneprima. Utmala fortunætolluntcabona fimili appellationedeſignata,quæ non mododivi, 775 busdiuturnitate, & frequentia oppofitos ſtatus & tias fed honorem quoque , nobilitatem , poten tiam , & fortè benevolentiam plurimorumcom plectuntur, 111. Alteradiviſionequædam malaſunt terri bilia & formidanda (eu ut græce Ariftoteles Φοβεράκαὶ θαρραλέα imoetiam ut fic loquar audenda: fcilicetcirca illaauteorumquædamtum paſſioaudaciætum virtusfortitudinis verſari pof funt. Sed ad rectamexplicationemdiftinguas, opus eſt ,primò mala perſeſemperqueterribilia acabhomineformidanda,cujusmodi funtpecca ta quælibet& fumma miferia. Secundòqueex accidentetaliafunt utpaupertas,ægrotatio,mors ipfa,& fimilia: hæc enimcertis in circumftantiis exvirtute hominem decet minimè averfari ,fed vel ultro adire, vel conſtanter tolerare, mortem præfertim, quam ceteroquin nefas eſtſibi ſponte inferrejuxtaPlatonicum illud in Phædone nemini Siçereexhacvita difcedere injuſſu Dei. Tertio camala quæfupra hominis conditionem funt nec humanituscaveripoffunt, utterræmotus, fulmi na : quæque non formidarepro modotamen pe riculi & nifi virtutis opus in to ipſoexercendum fit,ſtultum elt& temerarium , ut obſervat Ari ſtoteles libro3.Ethicorumcapiteſeptimo, IV. Mala fortunæ &naturapreſſius accepta Tunt indifferentia utoppofita bona &eodemlen fu,utinitiodiffertationis dixi numerotertio: ſecus veròmalummoraleut liquet. Seddemaloratio nis quodeſt error ambiguum magis eft: numad ان ali e H 3 bonumufumlecti&convertireverápoffit,velu ti cum quis ex errore anteceptoinducituradopera virtutisexercenda : inquoetiam cafu minutiusdi Ringui poteſtoccaſioà vera& propria causamo vente advirtutem: ita uterror fit meraoccafio; movens veròcauſa ſintevidentiffimaveriffimaque judicia tum ſpeculativa tum practica , de qui bus differtatione X. ſectioneprimanumerode cimo. V. Dolorcorporeuseltmalumnaturæmaxi mè adverfum ,acpropterea juſtiſſima eſtpœna malimoralis, quemadmodum&mors,adquampræ parat& deducit deſuinatura illedolor : quam vis fint etiam quædam , quæcitra doloremmor temafferant. VI. Tametfi frequentiffimi ingruunt humano corporidolores , pauciores tamenfunt,quamop pofitæjucunditates aut faltem utgræci loquuntur apathiæ : quemadmodumpaucioreserroresſingu lis hominibusincidunt quam veritates :quis enim invita nonpluries verèintelligatquam erret? fic enim confervationi corporumDivina providentia confulit&animorum eruditioni neutrumenimef fe poffe videtur fuperantibusdoloribus &errori actus. Adutrumqueveròfacitquoddolere&er rarepoſſit homo: exprimòenim fitutvitenturil la ,quænoxiacorpori funt,quoniam pleraquedo lorifera. Cum altero verò , quod ſcilicet errare poffint homines,conjunctumeſtutopinentur,& probabilibus ducantur , ubi ſcientiæ lumen non affulgeat. VII. Miſerianoneſtutrumquemalum, neque itemomneprorfus maluſedimportatperfeveran temftatum,&incumulodoloris,erroris ,&fcele ris poſitacft: utnequeullamaliunde habeatſola tium&remedium,niſiſolam& fterilemcommiſe rationem: illud enim eft revera hominis malum maximum,quodunicèmiſerabile:cui fcilicetfola commiferatiopræſtari poteſt, acproindeeft ipfif fima miſeria:quam inhacvita locumquoqueha bere necin futura duntaxat improbis imminere promodotamenvitæ&conditionismortalis&ha bitodifcrimine ſtatusnaturæ àſtatuChriftianære parationis &gratiæ, nimiumquantum experimur, Porròexhumanis malisusqueadmiferiam agge ftis&accumulatistantumproficere poteftvelipía Philofophia, ut agnofcat aut faltem fufpicerur, nonnifi inpænamfcelerisalicujus antiqui tantam malorum ſtruemà bonoDeo previdente imponi potuiſſe tum hominibus iis,qui perætateminho neſta patrare nequirent,tum qui præ ceteris inte griores ſcelerumque puriores haberentur. Unde enatus eſt error Platonicus , coque exploſovia muniturad Chriftianæ Religionis myſteria decla randa. Frequentiffimè apudDivum Auguni. numhabetur(præfertimlibrode natura boni cap. 28.34 &c. )Malum noneffe àDeofedànihilo: quod fic interpreteris , ut fundamentum &ratio curresceteroquinbona,ſcilicetcreaturaquælibet, alterius rei malumdeterminet,veldeterminatum abalterapatiatur; fit ex co, quod cæ res fintim. perfectæexnatura ſua,nempefinitæperfectionis (quodquidemmalumnoneftcumnonfitdefe&us perfectionisdebitz) fienimnullaillisineffetnega tioboninullaetiamabiis vel iniis emergeretpri vatioboni,quæeſt malum. IX. Voluntas ferri nonpoteft appetendo in malumutmalum:ſedſiquando illudappetit vel ipſummalum exhibeturtanquam bonumvel bo nitas conjunctacum malitiaamatur, hæc verò to leratur: fcilicet cumægritudine quadam&marore admittitur, quiaſejunginon poteſtabea quæ a maturbonitate. Ubidiſcrimenilludadnotabisbo niàvero ; ſcilicetbonum conjunctum effe poffe cummalo, lecus verumcumfalſo : undevolun tatiplacerepoteſtquandoquemalum,fiplaceatcum illoconjunctumbonum:nunquamveroapprobari poſſeabintellectufalfumexpreſsècognitum. DISSER 776 ETHICA De impedimentis humanæ voluntatis adagen 1 : dum voluntarie & liberè circa Bonum. 1. : Lla funt voluntatis impedimenta quæinvitum vel neceffitatum ho 1. : CH " jusmodi verifſimaſomnia refellendaulteriori con futatione opus eft : tametfi ex adverſo implexa minem reddunt inagendis : fcili cetattributaduo a&ionumhuma-: narum intercipiunt,voluntarium &liberum ad utrumqueenimpertinent quædi centur, quamvis vulgo relate advoluntariumdun taxat fequentia diſquirantur, quod quidem genus eft ad liberum & neceffarium, ut ex Differtatione X. fectionepag, liquet: Propior tamen,&utvide turexpeditior futura eft; fi ſtatim ipfilibertati ac commodeturdifquifitio : num illam ſcilicet peri mant violentia, metus, ignorantia, concupifcen tia, quæ funtimpedimentaquatuordeincepsexcu .. tienda.. Poftulare videtur locus ut de libertate ipſa inprimis ageremus, potiflimum quoad ejus exi ſtentiam. Namejusdemnaturam&effentiam fa--tis expofuimusDiſiertatione VI. fectione 4. & 5. Anigiturreverahominesinpræſentinaturæhuma næftatu&conditione hujusmodi libertatis com potes fumus?profecto res eſt exploratiffima , ſi præfertim intra limites ethicos contineamurexin Aitato; quidquid è contrario in ſenſu&confide rationeTheologiæfupernaturalis indubium quam vis leviffimum nonnullistrahereplacuerit. Si quid enimin rebushumanis evidens& manifeftum eft; duabus illud rationibus& argumentis potiffimum evincitur: fcilicet tum quod omnibus hominibus evidens effe videatur : tum quod omnium experi mentofit compertum. Utroqueautemhocexca piteconſtathominumlibertaspropriinominis, ſci licet indifferentiæ alibi definita : conftat, inquam, quoadplurima fi minus omnia,quæ invitam huma nam incidunt eventa & agendi opportunitates. Namtoti humano generiperfuafiffimum eft opus effe legibus,confiliis , admonitionibus , pœnis& præmiis propofitis ad retinendos homines in ſo cietatepolitica, eosque invitandosadvirtutis ope ra,&deterrendos à malefactis. Unicuique item aque perſpectum eft ex intima experientia ſe quandoque velle adeoquevoluntate præditum ef ſe ac fibi quandoque libêre: fcilicetex libito& li plurimumfophifmataafferrentur: exdiffertatione enimſeptima logicæ ſectione quartameminiffete oportet, animumveritatis confcium minimè com moveri quamvis diffoluere oppofita & obtruſa ſo phifmata nequeat. Porrò quod veluti obex & impedimentum idque multiplex libertatis fub ali quaveri imagineafferripoſſet; ſequentibus ſetio nibusexpendetur 16: . DeViolentia. : 1. i : Iolentia feu vis illataab uno alteri, eſtde :: V terminatio extrinfecus inducta adaliquid agenduin vel patiendumnulla propenfios ne ſeuinclinatione feu denique confenfionecor poreiappetitus (etiam innati)autvoluntatisincor poreæ viventis illius cui vis affertur : ita dilucide exponiturAriftotelica definitio. Vis eftquaeft à principio extrinfeconilconferentepaffo. Exdif ſertatione porrodecima ſectione prima numero 1.concludes, quandonam&cuinam vis illata in ducat& determinet involuntarium,coactum, & violentum ſecundum diverſain horum nominum acceptionem. 11. Vis&violentia intelligitur quæ feipfa& phyficèafficit & cogit (utpromifcud &latehoc vocabuloutar)neque accipiturmorali& latofen fus ſcilicet pro co quod affert magnam difficulta tem, nontamen revera efficacem vim:hocenim admetum vel concupifcentiam pertinetnonad : violentiam proprii nominis. : III. Voluntatiquoadfuos actus elicitos,ſcilicet amores&odia,vis phyſica inferri nequit : nemo enim invitusamat autvult,quia citra inclinationem idnonpræftat,quodeftipfiffima inclinatio. Quod ipfum inappetitu corporeotocum habet. Porrò quiapro eodem fumiturlibertas àcoactione atque àviolentia; evidentiffimumeft, voluntatemquoad fingulos fuos actus etiam nonliberoslibertateine differentiæ & pro omni ſtatu eſſe liberam à cor bertate proprii nominis revera agere. Unde fictione: nequeinhoc ulterius arcanum latet : It quis paradoxumillud proferat, carereſcilicetho mines libertate , etiam inducta fati fabula & aftro rum in humanadominatu; perinde univerforum confenfu explodaturut fi quis alterum affinepara doxum ederet: homines fcilicet univerfos conti nuodormire fomno leviſſimo foporatos ,&nemi nemprorfus experrectum vigilare. Necad hu quemanifeftiffimum eft relatèquoque ad a&usvo luntatis negativos ſcilicet odia & nolitiones :non enim vis afferri poteft aut cogi voluntas ut odio habeat quidpiam: fcilicet citra averſionem aver tatur. IV. Quantum adactus aliarumhumanarum facultatum, qui cæteroquinimperaripoffunt à vo lunta 1 DeImpedimentis Luntate exDiff.10.fect.20. Violentialocumhabet, undè ſi pervim determinentur,abſoluteſuntinvo luntarii. Cùmveròquodinvoluntariumeſtliberum eſſe nequeatlibertate indifferentiæ nequidem me diate, exDiff. 6. ſca. 4. indefit hujufmodi actusli beros nullârationeeſſe, ac proinde neq;honeſtos neq;inhoneſtos:quomodoadhocipfuminhacvita potifiimumlibertasillaprorfus petitur. SECTIO 11. DeIgnorantia. I. E Xhactenus conftitutis liquet,ad rationem volūtarii poftulari tùmcognitionë,tùmpro penfionem ſpiritualem cognitionemporrò tollitignorantia,adeóq;voluntariumperimit:fc.non eſtvolitumquod ignoratum eft& noncognitum, QuodquidemDiff.10.ſect.1. jampofitumamplius inpræſentievolvo. Si anima omniaprorfusigno raret&nil intelligendo cognofceret, nilomnino vellepoffet: quamvis appetereſenſibiliterpoffet; ſi præſtoſaltem eſſentimaginationes appetendiboni: ut evenitinfantibus & cæteris uſu rationis captis, qui proindè voluntariè non agunt ſed ſponte,ſi duntaxatimaginentur,nilintelligant. Atquoniam abhumano intellectudeuno eodemq;objectoama bili plures cognitiones haberi poſſunt , quarum fingulædiverſas proprietates dignas vel amorevel odiounius ejusdemque objecti exhibeant&expri mant: fcilicet totidein formalitates ratione,& co gitatione mutuò diſtinctas , ut ſatisinlogicisex pofitumeft: Itemq; relatèad diverſas circumftan F nt a ad ان tias&adjunctaidemobjectu,imounaeademq;ejus demobje&i formalitas,apparerepoteſtvelamabilis velſecus; inde fit,utquoties in anima oborituruna dehujufmodiobjectocognitio, alia verò velplures aliæ deſunt,perſpecta&cognita reddaturproprie tas ſeu circumſtantiapercognitionem, quæ revera in animâextat,expreſſa:incognitæverò remaneant &ignorentureæ proprietates &attributa atque re ſpectus ejusdemlicètobjecti,quorumperceptione &cognitionetuncanima caret:ac proindeficogni tionishabitæ opevoluntasferaturinilludobjectum; illud quidem eritvolitumſecundumrationes&for malitates præcognitas,eritverò nonvolitum&in voluntarium quoadeas circumftantias &proprie tates,quastunctemporis animaignorat, quanivisre ipſaunum&idem illæ fint cum proprietatibus & formalitatibus perſpectis: dummodotamenperha rum cognitionemimplicite,tanquam prædicatum fuperius,utloquunturLogici:illæquoq;quantumfa tis eftcognita non fint: Hocanimadverti velim ad evolvendas amphibologias harum locutionum, co gnofcereimplicite, virtualiter &c.;quodquidem fat eft adignorantiam tollendam illiusquodita co gnoſcitur,modo fit,utdixi,prædicatum fuperiusil loipſo quodexplicitèac formaliter cognofcitur: hincqui hominem hoc pacto cognofcit , animal 'nonignorat.- II. Quoniam veròquodeſtinvoluntariumlibe rumeffenequit; confequitur,utlibertáslocumnon habeat in iis,quæ ignotafunt&non cognita,dum quidpiamagebatur:quæq;propterea ſecundumhu jufmodi rationem neq;neceffario,neq;liberèvolita ſunt,ſed vel ſpontèperacta,vel mortua, &inanimo modopræſtita. Hæcquidemdeveraignorantia ſe cundùm ejus primarium fignificatum acceptadubi, tatione carent:at multiplexeſt præter illam minus R.P.ProlomæiPhiloſophia, humanaVoluntatis. 777 proprianectantæobfcuritatisignoratia,quæq;pro 4 indeſimilianonpræſtat,necvoluntarii autliberi ra tionemeodemmodoperimit.Obſervandumautem eft inprimstriplicitereſſe&dicipoſſequidpiamvo litumabhomineautvoluntarium:primo formaliter &directe;ſecundò connexive&indirecte,ſc. qua ten' animaquidpiamvultdirecte& formaliter,quod ſecumannexumtrahitaliquidaliud,tanquamvele jus effectumvel cumeodemcopulatum:utcomitans quid&fimultaneum;quodquidemfubhacacceptio ne ritè intellecta evadit&diciturvoluntariumindi rectè& connexivè refuſa videl, denominationeab coſecumconjuncto,quodvolitumformaliter&di re&è eſt. Nonverò eodempacto refunderetur ab eodemdirecte&formalitervolitoſimilisappellatio &qualitasin illud,quorum connectereturquidem, fednoneodem modo;ſc.duntaxatveluticuin ante cedente termino& merèpræſuppoſitoutdiſſer.45. Log.amplius expofitum eſtexemplo allato pœnæ, pænitentiæ,& fimilium.Tertioquidpiampoteft effe &evaderevoluntariumpoſt factum,quoddum fie batinvoluntariumerat:nimirum fiplaceatvoluntati, eoq;jamperactoilla gaudeat. III. His pofitis quadrupliciter ignorantiauniver sedividitur.Primo exparteipfiusagentisignoran tiavel eſt ab eovincibilis vel invincibilis : fcil.pri mamadhibitaomnidiligentiâmorali (cujusmodieſt quæinrebuscæteris magni momentihumano&ac curatomodoagendiadhibetur) expellerenonpo teſtquiagit: ſecusverò alteram, quæ proindè vitio vertituripfiagenti. Secundo expartereiignoratæ, alia eſt ignorantiajuris& obligationisquâquifpiam teneturad agendumaliquidvelabſtinendum:aliaeſt ignorantiafacti,ſeurei&objecti ipfius ſecundumſe &nudeaccepti quod nondignofcitur autdifcerni ter abre& objecto alterius conditionis. Tertio ex parteignorantiæ ipfius,alia eſtpravæ diſpoſitionis, ſeucumerroreconjuncta eft : alia meraeſt inſcitia ſeucognitionis&intelligentiæ privatio.Quartoex parte actionis quæ perignorantiamfit,aliaeſtigno rantiaantecedens,fcil.quæ cauſaeſt ipfius actionis, quæniſiillaadeſſet,non fieret;quodipſumAriftote les exprimitperidquodeftfacereperignorantiam. Aliaeſt comitans,ſc.quáſublatánihilominuseadem actio fieret,taliter enim affectuseft &paratus ipfe agens:quodipſumAriftoteles appellat,ignoranter facere.Poftremainhacdivifioneignorantiadicitur confequens,quæfc.affectata& craffaeſt,nec tollit faltemimplicită&virtualemfacti autjurisnotitiam, IV. Illud exploratumeft invincibilemignoranti amrationemvoluntarii excludere:hoc eftnoneffe volitumidreivelproprietatis aut formalitatis quod eſt invincibiliter ignoratum. Certiffimum verò eſt ignorantiam invincibilem fimulet antecedentem multo magis tollere involuntarium: utroque enim ex capite ſubmoveturquælibet vel diminuta vo luntariis ratio. V. Atvincibilis ignorantia , quæ ex negligentia culpabili orta eſt voluntarium indirectè& conne xiverelinquit:fcil.earatione,qua vultnegligere,ſeu vult illam ignorantiam,vultquoque, indirectelicet, id quodillam conſequitur,ex numeroantecedenti. Dubitari tamenſuper hoc ulterius poteſt: numiſta locumhabeantubiconnexioeſtduntaxat exacci dente,nonverò perſe&neceſſaria?prætereanum quiexnegligentiaduntaxat leviignorantiam non FFFFF 1. expellit, mox graviterdelinquat dum patratquod metujacturam opum,quovitæcertumpericulumti vincibiliterignorat?Comitansignorantiatollitqui demvoluntariumeſſe cumfitillud,quodtaliterigno ratumeft; fed poftfactum relinquitvoluntarium& volitum effe fi agentisvoluntas re deprehenſagau deat & approbet ſe feciffe quod ignoranterfecit: quod ipfum dicitur paffim cuin comitante ignoran tiaconfifterevoluntariumfecundumquid.Affectata deniq; &craffa ignorantianontollitullârationevo luntarium;perindeenim fimplicitervolitumeſtid, quoddiffimulatum potius eft quam ignoratum ab eo,qui affectat& quafi præſe fertignorarequodaut ſcit aut perinde& inconfideratione moraliac fi fciret . mere. III. datâ etiam æqualitate damniquod minis intentatur, metum nihilominus diſparem eſſe pro diverſitate reivelactionis ilius,quam minandoalter extorqueretendit:Unde mortis metusquandoq;le viseſt nectanti, ut co propoſitovirfortis ſceluspa tret:gravis autemeftutmortisevitandægratiabonis ſeſe ſuis illeſpoliariſinat. Alteradiviſio eſt inmeru juſtèvel injuftèincuffum:inutriusq;exemplumfit Princepsmortemlegumviolatoribus minatus:latro itempecuniamoccultanti. Hæcporrò diviſiocum fuperiore promifcuèaccepto cõparatur:nammetus itemjuſtustuminjuftusgravisautleviseffepoteft. V. Tertiodiſtribuitur metusinſervilem,civilem, &reverentialem: exconditioneſcil.ſervi,civis,& filii aut amici,accipitur diſcriminis expofitio. Quod 1. M De Metu. Etus ad animi paſſiones &perturbationes revocatur,eaquedecausâconcupifcentiæ nominecomprehendipoffet;nifiproprie tatumtatumdifcrimenintercederetutrelatèadvo luntarium&involuntariŭadunam eandemq; exigi regulan nonpoffent metus&concupifcentia. II. Metus deſiderio ſeucupiditati èregioneop ponitur:paffimdefiniturfuga mali.clariustamenin telligetur fi dicaturcupiditasmalinonfubeundi;ut ſcil. ab ea affectionediftinguatur, quæ a malopra ſente ſe liberat, ab eoq; fugit. Porrotùm appetitus corporeipaffio,tùm actusvoluntatis incorporeus, codemmetusnominedenotatur:& inpræfentide utroq; promifcuè dicimus. III. Illa metûs & timorisproprietashicattendi tur,quâ fit,ut ex finecavendi vitandiq;maliunius,à quoinaximèarcet conceptus metus,induaturquis piamadeligendumtanquam mediumaliudmalum. Ubiadvertes, metum ipſumverſaricirca illudpri mummalum,nonveròcircaſecundum&abilloac cipere ut dicitur ſpecificationem fuam,illudq; item effequodàmetutanquam formaextrinfecaappel latur& denominaturimetutùmfeuformidatur,feu denique efficaciter exmetunolitum. Exquoipſo profluitdifcrimen obſervatudignumtùmmetustum fuperiorum voluntarii impedimentorum àconcu pifcentiamoxexponenda, Quodenim fecundùm ſe &formaliteracceptum àmetudenominaturme tumnoneſtid,quodineaſerie actionishumanæde nominaturiteinvolitum autvoluntarium; ficquoq; quoddicitur coactumfeueſtpropriusterininusco actionis, non eft necappellaturvolitumautvolun tarium: ficdeniq; quodignoratum à propria &pri mariâ ignorantia formaliter dicitur, non eftitem volitum , atquodconcupitumeft,illud ipſumeft& dicitur volitum. IV. Adrempræfentemmetus,reſpectu ſc.habito advoluntarium,triplici divifionediftribuitur.Primò in metumgravem&levem;quæ reſpectivaeſtdiviſio relatètùm adperfonam metuentem;tumadmalum qui metuitur. Gravisille diciturqui caderequoque poteftinunumconftantem,fortem & prudentem: ſc.fortes quoq;quandoq;metuuntnifitemerariifint. Porrò fitexponendailladefinitioeſtutI.nonfolum deviroſeddefæminaquoq;juvene,puerodefinitio intelligatur: etenim iiquoq;pro conditioneſuafor tes&prudenteseſſepoffunt.II.Metumhuncdiver ſos admitteregradus necuniufmodieſſe;ſc.prodi verſa mali imminentis natura &qualitatediverſus: conftatenimvirum conſtantenoncodemautaquali nempèducipaffimfoleantſerviadobediendumdo ministimorepœnæ ſervilis:ſcil.doloris corporei & fimilium,quæbellui perindeinfligi poffunt. Cives vero incitanturadlegesobfervandasmulctarume tutum infamiætùmcivitatisamittendæcumjactura jurium&bonorum,quæcivium reliquorum comu niafunt. Filiiverò metu moventurcontriftandiPa rentis&fimiliteramici.Aliaprætereainterpretatio nemetuspræfertim ſervilisdonarifolet,habitoſcil reſpectuadanimum interfionemq; metuentis : ad quodipfumrefpexitAriftot,lib.I.economicor.c.& ubiaittimoremfervilemnaturâfuâeſſeconjunctu cumodio&inimicità.Ex utraq;porròhujufceme tus defcriptionevideturerui,timorem fumamile riæatq;æternædamnationisnoneſſe merèſervilem, tùmquodpœna illa&malumpropofitum involvat præterdoloremcorporeummala longèſuperioris ordinis; fc. naturambeatitudinis,averfionem&ini micitiam fumiNuminis: Tùmquodæternæ miferiz amor ànemine,quiſecumipſenonrepugnetiniplo timoris affectu,concipi poffitconjunctus cumodio &inimicitiacominantis: eoenim ipſonontimeret quodtimet,cumſictimendo graviffimèpeccet:hot eſtmeritum &periculumæternæ damnationisultrò accrefcat. Cæterum horumtimorum ſingulijuxta fuperioresdiviſionestumjuſtetùminjuſte,tùmgra vestuin levesincutipoffunt.Aliamporròmetusdi vifionem prætereo: ſcil.inintrifecum&extrinfe cum,utpote quæminùsadreineſſevidetur. Quo niamexternaſempercauſaeſtmetumincutiens(vel ſenſibus percipi poffit vel ſerus)metus veròipſe cumanimæfitactus internustimenti neceffariòeſt. Aliud verò longèdiverſumest, quod per metus urgeaturmetuensad aliquid præftandum quodrel intrinfecus intraipfumperficiendum fit , vel edi quoque extrinfecus debeat, V.Comparationemmetuminter&voluntariam fic inſtituo. I. Metus circa idemobje&um cumvô luntariononconfiftit:quod enimmetuiturprofedd volitumnonest:&fortèfi contingat; involuntarie accidit & tolerandum duntaxat eltnonvolendum, tametfi quisvelit&ametpati&tolerare:utſapien terD.August.obfervavit. II. Cùmverò propterma lum ,quod metuiturevitandumultrò eligiturquid piamaliud;velhocaliundeplacet&eligereturquoq; noninſtante metu;veldifplicet&neutiquam elige retur:inutroq;nihilominus cafuilludipſum eſt voli tum&voluntarium fimpliciter,qua eſt electum ad vitandumquodtimetur:undeſecundumeandem ra tionemeſtliberèvolitum;nilenim eligipoteft tan : quam DeImpedimentis humanevoluntatis. 779 quammediumexpreſsè&deſtinato, quineligatur fortèrariffimus eſtdeficietvoluntariumex eoquod liberè & voluntarie. III. Nihilominusde eoquod advertentia rationis& animadverfio nulla adfit, & difplicetneceligeretur metunonincufio,conditio- ſponteduntaxatfiat, fiquidfiat. nataquædam& inefficaxnolitiofimuladeſt,exqua . Dices iterum,nulli funtcontractus&pacti illuddicitur eſſe involuntariumfecunduinquid;hoc ones extortæ injuſto metu gravi. Refp. idquidem eſt volitum cumdifplicentia & ægritudine,nonfo quando,quibusq;incircumftantiis verum fit,quando lùmquemadmodumbonumquodlibetmixtumma fecus,adJurisprudentes&moralesTheologosper lo,fedquodtanto malo infectum fit, ut eligentem tinet exquirere:Ethicoverofateſtprocertoſtatu commoveatadeam ægrimoniam&triftitiam,quæ iſſe pacta illa conventaaliunde irrita eſſe & nulla •prædictam conditioneminvolvit...... L , i Dices,metum liberirationemtollerevelmi nuere.Refp. adhibitadiftinctione interlibertatem phyficamindifferentiæ,quæ eftfundamentummo ralitatis & aliam minusproprièacceptam quædici tur libertas æquilibriiin eopoſita, utilla liberexæ quo,feuparimomentopropendeat&exindoleſuâ inclineturſeuefficiatur ergaalterutrumpropofitum adeligendum. Hancporrò libertatem minuitqui demmetus:fedprimamconſiſtentemferèinindivi fibilinectollit,necminuit. Itaq;quantumadiſtano tabisduo: Primùm ex meturepentinopræfertim, coq;maximimali,cujufmodi mors eſt,difficilead modumreddimetuentiilludomittere,adquodpræ ſtandumpermetumurgetur: fedhancquoq;diffi cultatemaffertconcupifcentiavehemens:(nonufq; adeòtamenutufumrationisintercipiat)nectamen voluntariirationemadimit utdeincepsdicam. Se cundo,perturbari plurimum&confundi animam poffe& imaginationem ex apprehenfionevegeta claraq,præſentiffimipericuli,& inſtantis magni ma li. Hoc verò ipſumeousqueincrefcerepoteftutu ſumprorfusrationis&adnimadverſionemacdeli berationemtollat,acvelutiexindè dementeturqui cotimoreconſternatuseſt. Inhocporrò cafuqui n quamexdefectuvoluntarii & libertatis indifferen tiæ: ſcil.lexvelnaturalisvelpoſitiva conventiones &contractusvalerenoluit cum tanto alterius con trahentispericulo:quemadmodumvenditonulla eſt obenormemlæſionemalterutriuspaciſcentisin eo demutiq;generebonorum;atnonminor autminus enormisquamvis indiverſobonorumgenerelæſio intervenit,quoties nimis& terroribusconventio nesextorquentur. IX. Utrum laudabile&honeftum ſitmetu quan doq; moveridiſputatumab Ariftoteleeſt:imòutrum fit idipfumvirifortis? Inprimis adturpia&inhone ſta&metuimpellidubioproculeſt probrofum. Ad honeſtaveròexmetujuſto acpotiffimum civili in duci,laudenonvacat: necvirumfortem dedecet indecommoveri ; cum maximimalihumanimetus incutiatur:fc.abſcindià ſocietate civili&Republica: hoceſtvelàfelicitatevelàmaximofelicitatis præſi dio. Adillaporròquæ ſecundùmſeneq; funtinho neſta,neq;honeſta, imò admala quædamhumana fubeundaexmetu injuſto moveri,;laudabilefuerit ſi ad regulas prudentiæexactumfit;quodnimirum gravioris undiq; mali evitandi cauſaopteturlevius: oppofitumenim obſtinati eſt &temerarii obducta ementitæfortitudinis larva, ETHICA De Concupifcentiâ&Pasſionibus. I. Atiori ufurpatione idem concupi 1, Primòutcorpusipſumimmutant: fecundòutfunt ſcentiaeſtacpaffio,ſeuanimipertur batio: preffius verò accepta unam paffionum claffemcocupifcentiafa cit, earŭ nimirumquæ exillafaculta te,quamconcupifcibilemvocant, profluunt. Vo luntariumautem animærationalisexercitiumpaſſi onesomnesperturbant, inde animiperturbationes vocatæfunt. Quapropterconſultiusvideturgene ratim depaffionibus diſquirere , quoddeconcupi ſcentiacontractius intellectâpaſſim diſputatur : u trumnempèquodexpaffione&perturbationeho moagit,minusvoluntariè& liberèillud agat, quam quætranquillo,pacatoqueanimo vultautoperatur. Adhocveròipſumaltiusrepetendumfermo eſt. DePaffionumgeneratimacceptarumnatura, L proprietatibus. NanOnconvenit apudomnes ſuperprimaria paffionumnotionem&idea,quamutevol vam,inprimis exDiſſert,6.de Corpore ani mato recolendumeft,paſſiones tripliciter accipi: animæ ipfius certæ modificationes &affectiones : tertio utmoralitateminduerepoffunt,ſcil,honeſti, atq;inhoneſtirationem.Hocpoftremumhujusdun taxatlocieſt,ſedexpedivi vixpoteſt intactis iis qua adſuperioraduocapitapertinent:neclococit. fatis excuſſavideripoffunt.Itaq;universeacceptapaffio ſeuanimiperturbatioeftanimæ motio,ſeupropen fio ſenſilis exvoluptate&doloreprodiverſogradu confufis& imixtis coalefcens, cum extraordinaria fpirituumanimalium autvitalium,atq;fanguinisagi tatione,quæ evenit &determinaturtumquandoob jectum imaginamur relatèadnos ſtatumq;noftrum reſpectu & relatione aut convenientiævelincon venientiæ (utriusq; fiveveræ fiveapparentis)tùm quandonovumaliquod objectumpercipimus no vitatein ſuamclarèpræferens. Hacdeſcriptionein unumconcilianturmagnorumvirorumplacita,Pla tonisinprimis&Ariftotelis, illudq; fimul defigna turquodexperimentoquisq;deprehendit.Utaper tius tameniſtapateant,finguladefcriptionis mem braparcitèexpendo. II. Doctor, virorum illuftris meditatio eſt,amores Fffff omnes : 780 omnes quibushomoadexternaafficitur,oririexa Theologianaturalis moreproprio : feuΦιλαυτία:ſcilicetquidquidho minesamamus,illudrelatèadnosſtatumq;noſtrum ac bonum amari. Hinc cumomni paffionis actu conjunctum effeamorem illum: imo easfingulas nil eſſe,quam amoremproprium diversemodifica tum, ſeufubdiversatendentia. Quodferèficexpo  rationemtotideminduentesvultus& formas,quot paffiones funt. Eodem referas alterum Platonis perinde celebredictum (lib.p.delegibus)Volu ptas&dolorduo hifontes naturâfcaturiunt,à quibusquihaurit unde,quando,quantumg, opor tetfelix estprivatusquilibet velpublicus vir& omneanimal;qui auteminfipienter&importu nitur : impreffumà naturaingenitumq; habethome; contravivitinfelix. moamoremfui,quò&primumfuiconfciusperra tionis uſumeffe incipit,ſeipſum amatſuumque effe: indèprogrediturad aliaamandafedindivulsè aba morefui; illaenimrelatè adſe,ſuumqueftatum& confervationem amat. Porrò primoprotenditur ille amorad benèeffe,&ad ideambonigeneralis, inquam fertur homo naturaliter & neceſſarioex co,quodſeipſum amat,fibiq; bonum generatimac ceptumprimovelit& cupiat.Secundoporrigiturad fummum bonuminquodetiam fub eoconceptu& ideaneceffario tendit: quisqueenimexperiturerga fummumbonummirampropenfionem :cùmenim velitbenè eſſenonutcunque,fedquantumfieripo teſt,jamvultſummèbene eſſe,ſcilicet fummumbo numamat. Tertioamoremhujusmodi generalem contrahit ſpontè ſua& adjicit animabonaparticu lari, cùm illud apprehendit fibi proportionatum, ſuoque ſtatu:&naturæ,ac confervationiconveni ens. Quodfibonumhujusmodi fuerit corporeum &fenfile;ſtatim atque imaginationi objicitur po tenter admodum inclinat,&adſeſeattrahittuma morempropriumtùmgeneralemboni,tumquoque amoremſummibonieousque,utuno ſeveluticon tentos&expletos eosamores cæteroquinlatè pa tentioris ſphæræ &ampliorisboni appetentesred dat. Idverò exeoeſt , quodmagnamobcommo tionem&agitationemſpirituumconcitatocorpore &exertisorganisphantafiæ, admodum clarè&di ſtinae inſculpaturimaginatio&ideaboniilliuscor porci. Exhocporrò repetendaeſtpaffionumAna lyfis &exponendaorigo&natura motionis &pro penſionis ſenſilis , quæexpaſſione oboriturinho mine. 111. Perturbationem internam& tumultum, quempaffiofecum affert voluptatis & triftitiæmix tionecontineri ſenſit Plato ſuffragantibus prifcis Peripateticis,Afpafionominatim: ratividelicetfunt aliam in repaffionumnec effe,necexcogitaripoſſe confufionem,niſi ejusquodplacetcum eoquoddi ſplicet,unde diſtrahaturindiverſosſenſus&oppo fitas affectionesAnima.Etverò experimentiscon ſentire iſtavidentur: tùm quodveltriftitia ipſa,quæ paffionum moleftiffima eft,&ipſe dolorexcitetur nihilominus& expleatur cum quodam voluptatis ſenſu: undeexParæmiacecinitille: Estquadam flerevoluptas: expleturlacrymis egeriturquedo. lor: tùm quod generatimpaffionem omnemdele. &atiocomitetur,cumilleſtatusexiftit, quempaſſio poftulat , ſeu inquo maximèviget aut expletur: tumdenique quod aliâ expartepaffioipſavolupta tis ex Differtatione 6.deCorpore animato pofita fit in quodam initiodoloris obdiviſionem diſtra &ionemque fibrarum acperturbatam quandam & violentain, inſenſilem licèt, agitationem, quæ citra doloremeſſe nequit. HincPlato (lib.s.delegibus) ajebat: Qualibethabereintrafeconfiliariosduos oppofitos &amentes, voluptatem &dolorem, qui mutuolicètdiſcordes; confpiranttamenadverfus Cum abfuntpaffiones anima ſedata eft& tranquilla velut aqua reſtagnans : contra verò cùm illæinfurgunt, tanquam mare tempeftatibus agitur. Hinc melius eft homini nequedelecta ri, neque dolere ſenſu corporeo: tuncenimtu multu vacat: & anima ſeipfa fruitur ſcilicet bono fpirituali. Non tamen motioquælibet ſpirituum interna paffio dicenda eft : alioquin cum nulla effe poffit hominis in hac vita ſpiritualis affe tio amoris aut odii fine motu quoque appeti tus fenfibilis , & agitatione fpirituum , quemad modum nulla intellectio fine imaginatione; fie retut citra paffionem nilvellepoffethomo,quod prorfus falfum ; ut præ aliis Damafcenus adver tit lib.fecundoOrthodoxæ Fideicap.22. Leves motus atque hujusmodiutnullumfuifenfumpre beant,nondumpaffionumnomenobtinent,magni tudinem enim,quæ alicujus momentifit habere debent. Adde,brutaquoque fine perturbatione& paffione multaperagere,ambulare,videre,vixne garipoffe. Quamvis ipſequoq; paſſionibus effe rantur,quodobiter adverſus ſtoicas argutatione) hicpono pro exploratiffimo , exploſo quovisde verbislitigio Nonquidemomnespaffionesbrutis infunt,quibushominesaguntur,fedduntaxatilla, quænaturamcujusq;bruticonfequuntur,cujusmo dinon funt quæ foventur perverfitate rationisvel propofitis bonisproprièhumanis excitantur, qua lis verecundia, vanagloria. V. Propenfio&nifusille,qui cumpaffionequà libet eft, imitatur ex differtationeſexta deCorpo re animato impetum& nifum corporumcentrum verſus,autfimavis ferri inclinationem admagne tem.Eft autem obfervatione compertum,determi narinifumhunc motumq;paſſionis,cumpoftexhi bitumimaginationi certum objectum;indefuade turquodammodovelhomovelbrutumſetunceffe vel paulo poft futurum in bonovel malo ſtatu: fic oboritur defideriumboni& fuga mali,&mox delectatio , vel triftitia preſsè accepta. Obfer vatum eft item quandoque inſolitam perturbatio nemfpirituum,novumque ſtatum induciexhibito fenfibus objectoquodquidem relatè ad ſtatumho minisipfius nequeconformeeſt,nequedifformeſed duntaxat novum': indè enim attonitus&admira bundusnonfineimmutatione corporearedditur. VI. Hactenusdefcripta naturam& effentiam paſſionum elucidant : conſequuntur attributa & proprietatesadremethicampropiusaccedétes.Ob fervanduminprimisintellefiones comitantes, aut ſequentes ftatumpaſſionum obfcurasconfufasq;ef fe &quafi perturbatas ferèut homines ſemiſopiti. Quemadmodumenimimpeditoautobiſtructoprof ſusorganonullatenus anima intelligerepoteſt ; fic codemminusrectèaffecto&diſpoſitoex patheticis iismotionibus,intelle&ionesexiftuntminusclarè& diſtincte.Neq;veròobſcura&confufaduntaxateſt cæterorum perceptioobjectorŭ animotuneincur ren NIX De Paffionibus. rentium dumpaſſio viget ; quod quidempromanat exdiſtractione abillis & attentionevehementiffima 781 viterpeccaminofum,admittatur grave peccatum ad objectum in quodpaffiopropendet: fed de hoc ipfapaffionisobjectoconfula fingulari modointel letiooboritur: ( recoleadhoc ipfum exdiſſerta tioneXX. logicædifcrimeninter obſcuram&con fufamcognitionem) fcilicetilludclariffimè quidem fecundumeamrationem,quæ paffionemexcitat & fover, animoexhibetur : atquoadcæteras feu ra tiones feu formalitates, quæ clarè perceptæpaffio nem compefcerent ; vix illud exprimitur : Hoc porro eft cognitionem effeconfufam. Nihilomi nusillaefficaciffima eft & potenter afficit animam, ejusque ſpecies alte memoriæinſculpiturne facilè aboletur. Contra evenit quibusdam de objectis, quæ clariffimè quidem ſed utpote infenfilia citra paffionem percipimus , cujusmodi funt Arithme tica , quæ licet apertiffimè intelligantur , leviter tamenanimo imprimuntur, &citiffime memoria excidunt.  Quandoque paſſionum tempeftasconci tatur ſola præeunteimaginatione alias intellecio quoque antecedit, immojudicium ipſum ac vo luntatis arbitrium: quod quidem ad ordinem re tumhominis ſervandum præire paffionibus de beret, ut femperpræioiffet, fihomo integritatem &innocentiam originariam cuſtodifiet. Elucet verò exhocipfobonus ufus paffionum , quodque illænaturaſuamalæ nonfint , utadverfus ftoicos deinceps pluribus dicemus. Cæterum voluntas hot nti at n a iplaarbitriofuononimmediate &proxime inullo naturæhumanæ ſtatu paſſiones excitare poteft: nemoenimex merolibitoimperarefibi cum effe Etu poteft ut iraſcatur ,vel amet , vel triſtetur, quemadmodum poteft localiter, movere corporis artus: fedpetitur imaginatio congruens ,quam proxime voluntas determinet, & inde paffionis motum.i VIII. Per hæc aditus fit adeos motus expli. candosquidicunturprimòprimi &fecundoprimi: ambiguaeft voxilla motus: velenimdefignatmo tusipfospatheticos velſpontaneos,utrosque cor poreos&non vitales: vel deipfoactu vitaliap petitionispatheticæ, vel deniquede motuſpiritua livoluntatisfermoeft. Ponoprimoclaritatis gra tia defignarimotus fpontaneos corporeos , quos differt, feptimade Corpore animatodefcriptos ha bes :eorumilli itaquequi omninofuntindelibera ti, dicunturprimòprimi,qui vero ſemideliberati, appellanturfecundoprimi. Exdiffert. X. ſectio nefecunda; deliberatiojudicium mentis eftpræ cedens electionem , idque taleut fecum afferat cognitiones oppofitas ignorantiæ quæ tollitvolun tarium : Quoniamverò exdiffert. XIII. fectione fecundade ignorantiaplures funt cognitiones hu jusmodi dequolibetobjeto,confequitur utprout pluresvel pauciores ex illis adfunt ſeu plura aut paucioradeobjecto prædicata vel adjuncta vel ra tiones cognofcuntur , deliberatio quoqueporriga tur adplura vel pauciora prædicata & adjunta quædeobjectocognita fint: & fimiliter volunta rium:quodenimdeliberateactum eſtillud efttvo vo Juntarium. In repræſenti abſolutè dicitur quid piamdeliberateactum, cumdeliberatiotantaeft& cousquepatet, ut fi objectumexfuinaturafitgra ab eoquiilluddeliberatè agit. IX. Hujusmodiporrodeliberatio in ethicacon fideratione &remoralipotiffimumattendendoàvi ris doctiffimis inhunc modumexponitur : quod videlicet ſecum afferat animadverfionem&atten tionemadfummumbonum &adjacturam inte gramillius conjunctam cumtali motu ſpontaneo, dequoedendo & eliciendoanimadeliberat. Satis porròeſt utattentio illa fit implicita&involuta in attentione alterius veritatis connexæ cumilla primà exempligratia fi advertaturgravipræcepto inter dictam effeactionemillamvelmotum. X. Cumverohujusmodiattentioprorfus abeſt vel illud effepoteft ex eo quod nullo pacto animo attendatad fummumbonum ejusquejacturam ille qui ſpontaneum motumedit, ut certo contingit in dormiente, ſeſequeper fomnium localitermoven te: veleffepoteftut quisattendatduntaxatadpar tialem ja&uram illius boni : cujus exemplum ex hibet ægrotus vehementer fitiens, cui dum potat poteft non occurrere ex perturbatione nimirum litisvehementispotumeffe lethalem, fedduntaxat quadantenus noxium valetudini. Itaque in pri mo cafu editi motus ſpontaneidicuntur primò pai mi,&indeliberati ingenere morali,& Ethica con fideratione (dummodoilliiidem ex prava confue tudinenonpromanent, quo cafunullatenus excu fantur)quamvis deliberati fortè fintfenfu phyfi co: quodad rempræfentem non pertinet: fcilicet quodadhibitafit attentioadaliasrationes&prædi cata ,putaadbonitatemphyficam ejus objeti, in quam deinde feratur voluntas dum cos motus ſpontaneosimperat: quodquidemetiaminfomniis evenire tuales actusab animaedi, qui tamen morales non illi dicunt , qui fentiunt tunc quoque fpiri fint nec effepoffint. In fecundo vero cafu editi motusſpontanei funt fecundoprimi&ſemidelibe rati necimmunes alevi culpa. Nam hujusmodi femideliberatio fatis eft ad levem noxam contra hendam; non verò ad grave peccatum admitten dum: nequeitemad meritumboni operiscompa randum: neque enim daturex femideliberationem levebonum morale, ut malum. Difcriminis ra tionemdabo differtat,decima quinta, ſect.prima , nu.quinto. 1 XI. Quod hactenusdefp deſpontaneismotibuslo. cuti funus idipfum quoquedicendumtumde ca. teris hominis actibus , qui imperari proximè pof funt à voluntate,quitamen quandoque citra ejus imperiumoboriuntur:tum de motibusipfispathe ticis feuvitalibus feu non vitalibus, quos mediate regere& adminiftrarepoteft voluntasexcitatis ni mirumimaginationibus idoneis : tumdenique de ipfiusmet voluntatis affectionibus & actibus five elicitis five imperatis præeunte deliberatione aut aliádeliberationi æquivalente intellectus attentio ne quando ſcilicet alios&diverfos ab electione mediorum voluntasactus edit ex differtatione X, ſectioneſecunda. Comparationeinftitutaintervoluntarium &concupitum,&concupifcentiaexdictis accepta pro paffionibus omnibuspræterunummetum in ea confideratione , quàexaminatusille eſtdiffer tationeXIII. fe&ione tertia; conftat concupifcen tiaminhomine, modoadfitcognitio&deliberatio ſufficiens, ex ſui naturanontollere, quo minus id . quoquepaffionibus. ExempligratiaAmbitio,A. quodeftconcupitum ſenſualiter, fitquoque ſpiri tualiter volitum & voluntariuın: quodpatet,nam propenfio & inclinatiovoluntatis non minuitur, multominus extototollitur; quinpotiusaugetur &intenditurexconfortioconcupifcentiæ inidem objectum nitentis. Ex caufispaffionumad Ethicampotiffi mumpertinetcaufam finalem expendere, Finis itaque ,propterquemdatæ funthomini&animali busreliquis paſſiones, eſt,ut abillis incitetur & ur geatur ad eaexterna perſequenda velvitandaquæ conducunt ad ſui confervationem vel eidem ob funt, idquetum ſecundumindividuumtum ſecun dumſpeciem, tumfecundum focietatem : quire ſpectus finguli uno illo confervationis nomine comprehenduntur. Quamvis enim citra paffio nuinmotuminclinatiohominibus ànaturainfitad eaprocuranda, quæ ducunt ad finemprædictum; nihilominus ſapientiffimè paffionum quoque effi caciores impetusnaturaprovidit: nifi enimhocpa to amplius intenderetur illa inclinatio ,neque ho mines neque bruta ferrenturquantum&quomodo oportetin eas actiones & obje&aquæ idoneafunt finipropofito: ſedplures ex difficultate aut fafti dioab iis abſtinerent. Saltem non ita prompte &alacriter illa appeterent autagerent: funt enim quædamquæ ineptè&languide fiuntnifiurgente paffionefiant. XIV. Dices exceffum & exuperantiam , ad quaminclinant & ducuntpaffiones,potius obeſſe finibus illis quamprodcife. Refp. naturamne queeconomia,nequegeometriahumanauti, fed Divina: ſcilicet fimpliciffima & expeditiffima ad miniftratione res conditas procurare : hinc eft quodnonprecisè &definitè fingulis duntaxatil ludparat&præſtat quodneceſſe & fatis eftadfin gulorum fines,ſedcopiosè& abundè mediaſuppe ditat etiamfi otioſaex iis plura& quandoque etiam ex accidentario hominis abufu damnoſa futura fint. Sicejusmodiniſumgravibusindiditcentrum verſus , ut illo eodem , fi daretur actibus, lapis, Exempligratia, non modo adcentrum usque de ferretur, fed porro contra naturamfuam perge ret,&à centroafcenderet, ut notavidiſſertatione III. DeMundocorporeo. Sic alimentaviventi busparavit quæ tamenmagna ex parte uſuinon eſſent nutritionis ſed excernerentur. Sic etiam facultatem dedithominibus operandi liberè, qua vitiosè poſſent uti , &plerique uterentur. Quid ergomirumquodnondiffimilisconditionis paffio nes fint, quæ præter finem quandoque exorbitare poffint,ut videlicetnaturali ſimpliciquemodocum coquodabundat,neceffariumconferretur:præfer timcumnaturaquoque præſtiterit homini , unde ab exceſſu cohibere poffet paſſiones: ſcilicet libe rum voluntatis arbitrium. XV. Unde conſequitur, paſſiones exnatura ſuamalasnon effenequidemphyficè,quemadmo dumfuntcorporis morbi,animierror ;nonfolum moraliter quemadmodum peccata&acta inhone ſta: quodadverſum ſtoicos rectè Peripateticiſta tuunt. Sedin hac quæftione habenda rationon eſt divifionum omnium & enumerationis paffio num usqueadinfimas& atomas,ut logici loquun varitia, Invidia , quæ profecto mala ſunt tum ſenſu phyſicotummorali. Conſiſtimus itaque in gent ralibus magis: ſcilicetamore,odio& fimilibusaf fectionibus:quas etiamdicohominum naturæ ma laseſſe& noxiasphyficè; ſi excedentes &immo deratæ fint : tunc enim rationein hominis obſcu rant& ab imperio voluntatis rebellant. Citraex ceſſum autemhominisnaturamſequuntur ,nonve ro vitium, aut infirmitatem ejusdem naturæ. Di cesprimo. Quodcumque fit ex inſtigationepas fionis fitexamoreproprio; ergomalumeſt. Re fpondeofalfumaffumi: alioquin temperantiaquo que& fortitudomalæ effent: illæ enim virtutesdi recte referuntur adipfius confervationem fortis& temperantis, atqueadeo ex fine proximo& amore fuæ confervationis ab utroqueexercentur. Sed diſtingues rectum bonumque amorem propriumà pravo,quodfacilèex numero 2. poteris. Dices lecundò affectus&paffiones funtanimi perturba tiones; etiamftmoderatæconturbanttamen, eas que confequitur cognitioconfufa cum averfione aútdiſtractioneàbonohoneſto. Refp. fi mode. rati fint actus paffionumnonadeò perturbant,ut naturam humanamdedeceat: quemadmodum ci. biſumptio&digeftioperturbatnecparuminfuſcat vimintelligendi,fomnus quoque tollituſum ratio nis: nontamenhæcfuntmalaautphyfica,autmo raliahominis. Sic quoque de paffionibus mode. ratis etiam dum præveniunt ufum rationis dicen dumeſt. Quodfirationis&voluntatisimperium confequantur,quamvis paulo intenfiores fucrint; nonadverfanturtamen naturæ eamajori , quam tuncinducuntperturbationeın. Primo quiaexin de redderis vegetior& expeditior quam invehe. mentipaffionevacaret; ad opusjamdeliberatum explendum: hinc malumbono perpaffionem al latocompenfatur. Secundo,hominis naturænon diffonat confusè cognofcere&attenius inunůob jectum autprædicatum ejusdem objecti quam aliud animoincumbere: idenimfæpiſſimè petiturada genda efficacitervirtutis opera. XVI. Dices tertiò,bonaminullogradu effe nonpoffeconcupifcentiam atquelibidinem. Refp. quasdam paſſionibus annumerari , quarum natura pofita eſtinipſoexceſſu, eoque maximèpertur bato: hastamenſuperius excepi: necinficiorma laseſſenifiexceſſus ille aut tollatur, autcompenſe tur ut mox dicam. Cæterum Auguftinus docet hujus ipfius mali uſum eſſebonum poffe (libro 6. contraJulianum)Egotanquamvaletudinemma lamexoriginevitiata ingenitum eſſedico homi nivitium, quo caro concupiscit adverſusſpiri tum: &hocmalo benèutipudica conjugia:fed istomali usu bonolaudariutentemnonipfumma lum. Porrò quæ degenerant paffiones invitia dubioprocul malæ funt, exque promanant velex corruptione naturæ humanæ vel ex habitu fre quenti iteratione actuum fimilium contracto : cai malomedenturvirtutes, quarum munus eft adme dium & mediocritatem paffiones revocare:quo pertinet celebre dictumPlatonis& Ariftoteles li bro2. Ethicorum. Virtus estcompofitio rectavo luptatis &doloris. XVII. Illuddiſcriminis intereſthominem inter &brutaquoadpaſſiones in exceffu pofitas, quod tur, earumdemſpecies : fic enimaccenfentur vitia illa De Paffionibus. Problema ethicum circapaffionesdiſcuſ 783 illæmalum fint phyſicum hominis inducens & præparans admalum morale : nonveròfintmalum fionenonindignumex di&isdebono& pravouſu brutorum : qoniam fecundum eorum finemillæ paffionumconfequitur : utrum quamvis diſpar & funt,ut videlicettutius &diutius ſeſe conſervent, mutumdiffimilis fit paffionum complexio& in &uberius umbratili quapiam felicitate fruantur. doles, quæ fingulishominibus ànatura contingit ; Atprorfusadverfantur hominisfini :quoniamex nihilominus finguli peræquè idonci fint ex parati ceffusille adeò potenterurget ad illa agenda, quæ finemultimum hominis intervertunt,utplerique hominum exinde cedant& transverſi agantur. fiveutcaftigatius loquar, perinde vel capaces vel nonimpeditiex eo capite ad confecutionem finis ultimi ? ſcilicetperindetranquillus,ut furibundas; HæciplaAuguftinus libro 1. contraJulianum his voluptuolus, ut aufterus ?funt qui fentiant indo verbis complexus eft : Libido ideò malum non eſt inbelluis,quia non repugnatrationi, quaca lempaffionum immodicisæſtubus obnoxiamparis eſſe conditionis adbenèmerendum& felicitatem rent:Undeconſequiturpaſſioneshujusmodi non affequendam atque alteram indolem paſſionibus promanareexnaturahominis ſecundum ſe,ſedut vitiataeſt labe originarii peccati. Spectataenim moderatisinſtructam : eſtopotior fit hæc , &præ ſtabilior,ac proindeinterDivinabeneficiacenfen naturali indole hominis , quodque rationepræſtet, darelate adfocietatem humanam& vitampræſen &ànaturaipſaacceperit inter prima principia no tionem quafiingenitam boni honeſti &bonifum tem. Quodquidem falfiffimum ducoutpotetum adverfum lacræ paginæ ,ubi quifortibus estani mi ; præterealeminavirtutum& reliqua bonadí vina ,quæ naturæhumanænonvitistæconvenire mambonam (lapientix8.)advirtutem & meri tum felicitatis illam refertnonadhumanam dun vidimus differtatione X1. ſectione de bonis Divi taxatfocictatem : tumquodcum ratione pugnet & nis; confentaneum videturquammaximè, utin experientia. Paffiones enim immoderatæ funt effehominideberetvis tantaatque poteſtas: unde malum: cædemfecundumſebonæfuntexnume cohiberet perturbationes omnes immoderatas & ro 15. Idque ipfumrelatè ad hominem & finem in exceffu pofitas. Quod quidem præſtari vide proprium ipfius: Melior igitur eſtindolestempe tur facilèfatis& expeditèpotuiffe opera animi & ratis paffionibus prædita, mentisipfius, cui lemperautplerumque in prom ptu effent clariffimæ perceptionesboni intelligibi XX. Dicunt exadverſo primò: paffiones in differentes eſſe adbonum &malum : at proinde lis & honefti exhibentes apertifimè illius pretium si quæincitantad majora mala,ad præſtabiliora quo atque præftantiam præbono fenfili& voluptate quebonaadhiberi poffe: ficquoque remiffiores ut corporea. Lindeorirenturinanima efficaces amo 10 Itimulant adleviora peccata, ita juvare non poſſe niſi advulgaria virtutis exempla: indeexiſtere æ res ejusdem boni , revocantis vim ipsam volendi abaffectuboniinferioris. Hocenim fatis eſſevi quilibrium&proportionales eſſeomnespaffionum ود n cl fir detur ad opprimendas&quafifuffocandasſubipla initia paffionumimmoderatarum procellas,etiam argumentodefumptoabexperientia, quaquiſque complexiones. Refp. indifferentiamillameffecum momento infigni & impetu prævalente malum versus; ſeuinbonumfenfile& corporeum etiam compertumhabet,tunc minimumaditumeffepas quandoadverfatur bono rationis& æterno: unde fionibusutanimamturbent,cum menteverſaverit.longè difficilius eſt paffionis immoderatioris im cognitiones attentas atque perfpicuas exhibentes virtutispulcritudinem&bonorumfublimiumpræ, eſtmajus rectè&honeftèagendi, Adde paffiones corporeispretium. petum frangere : atqueadeoilla impedimentum exuperantesnonfolum magisanimum commove XVIII. Paffionumſedes&organum examinare ; fedadbonumcorporeummajusincitare : mo tumquidemeſtdiſfert. fexta deCorpore animato: lequentiatamenin rem ethicamdeeodem addo, Platocenſuitpoſttributas facultates Animæ intres claſſes,dequibus quatenusadpaffiones referuntur. ſectione ſequentidifferemus;facultatem irafcibi-, lemincordeſedem habre , concupifcibileminje core&rationalemin cerebro. Ariftoteles in cor devimpatheticampofuit. Stoici veròinopinio nepaſſiones fitas effe dixeruntinvoluto nec fatis adrem effato,quodtamen faverepoffetCartefia nis quatenus meras eſſe ſpirituales cognitiones paffionesipfas velint. Sed Stoiciin cognitione& mentisjudicioeoque erroneo ,cujusmodi apudil losdratropinio, idcirco paffionesconſiſterevolue re,quodcum illæverfentur circabonum corpore um:fcilicetjuxtafententiamStoicam falfum bo A nuin: quandoquidemfecundumillos unicumeffet bonumvirtutis; opinione tantum eſt falſa exifti mationepaffionespropterea niterentur, &appa rensduntaxat, fitumquebonumappeterent. Ve rum ifti confundunt tum perceptiones affectioni bus,tum fpiritualia corporeis,tumdeniqueidquod plerumq; comitatur paſſiones àpaffionibus ipfis; præterboni naturamminusrectèabiisexpoſitam. deratæ verofacilèfiftuntexpletæ bonoquovis fen fililicettenuiori: atquibona illa prioracuncta ferè funtlæthaliter vitioſa , ſecusiſta ; in exemplum lit iræ &vindictæ pofio, quæ ſi immodicafitimpel lit adhomicidiumvel proleviſſuna offenfa. Pra terea effrænes paffiones &immanes adbonaho neſta grandia ,&heroica perſenoninclinant, led adpeffimafacinora:& virtuteopuseft infigni,quæ illarum impotentem impetum à prima&naturali directioneſuadeflectat adopera heroica virtutis quod ipfum rariffimè interhomines evenititaut fimillehomines fintferenispaſſionibusimbuti ; vix unusautalter fuerit,qui iisad heroica præſtanda juvetur. Qua inre æquivocationemnonneminis adnoto,qui queſtionem hancdifputansnoncom paratmutuopravam&bonamindolem,ſed indo lem unam, cuicerta effrænispaffiodominetur , & alteram inquaoppofitapaffionecminusimpotens emineat: exempli gratiahincfuribunda, indelibi dinofa : at utraque exhis prava indoles eft: in comparationem autem vocari debet indoles , quæ pofita fitincomplexionepaffionum quarum fingu læ moderatæfint:hæc enimeſtanimabona. XXI. Paffionum remedia funtvirtutes ſolæ, 1 hifi 784 nifi fallacia & mortifera remedia quis accerſat. Theologia naturalis DiffertatioXIV. Ethica. Nam illudgeneratim conditiones remedii habere juredicitur,quod ita malum & morbumunumtol lit , ut eâdem operâmajorem aliumineodemge neremorbumnoninferat: hocporrò quantum ad paſſionesvirtusſola præſtarevalet: eaenimadme diocritatem eas revocat , & exceſſum, qui potiſſi mummorbiduseft , uti quoque earum defectum, ubi damnabilis fit, emendat: ſcilicet virtus efficit utinpaffionibushomofitrectè affectusatquediſpo fitus quoadfinemultimum : hoc enimillud eſtme diumàvirtute ſpetatum citra exceſſumatquede fectum. Itaquenegopaſſionemunam alteri pro remedioeffepoffe: nifivirtuteregatur : nam aliter nequitunapaffio ſe ſola mederi alteri , quamut magnitudine & exuperantia ſui retundat alterius exceſſum, hoceſtminus malum malo majoripro pellat. NO I. De Divifione, & Enumerationepas fionum. nunanecuniusmodieſtpaffionumpar titio , diverſo enim reſpectu habito tum. conveniunt illæ autplures illarum eadem in ſpecie, tum in oppofitas itemſpecies dirimun tur. Operæ pretium eftfingulashasdivifiones re cenſereadnaturampaffionumpleniuspernofcen dam. Celebris cumprimis& operoſadiviſioeſt appetitus pathetici inirafcibilem & concupifcibi lem , ex quafitpasſionum alias ad irafcibiliter , alias ad concupifcibilem revocari. Difcrimen porrò non usque adeò perſpectum eſt , ac proinde diverfis interpretationibus patet. Qui quod cum mala plurima invitam humanam pro ſua con busdam placuit illud có referre ditionefrequentiffimè incidant, & bonacorporea د plerumque deſint ; exinde homo creberrimè in citetur tum iràfeu impatientiaob præfentiam ma li, tum concupifcentia ſeu cupiditate ob abſentiam boni: ac proindeex his veluti quotidianis paſſio nibus originemtrahere reliquas reputatum fit. II. Altius repetunt aliihujuscepartitionis ra tionem, allataquoque etymologia græca harum vocum θυμὸς ἐπιθυμία,unde accepta funtderi vataillairafcibile, concupifcibile. Primum enim nominumillorum animum deſignat& animivin &impetum,quicuminirapræfertimemineat,inde apudGræcos codem effertur nomine animus & ira: alterum vero nomen ex etymo denotat ve luti quidpiam fuperadditum , &inhærens animæ, coque intelligivoluntcupiditatemipſam, perinde quaſi illa fit affectus pacatus imo iners ; contra verò vegetus & erectusille,qui eſtira. Atquehoc ipſumdifcrimenobfervatum ineffeinterappetitum ἐπιθυμηκόν concupifcibilem & θυμηκόν irafcibi bilem: indedefinitur, irafcibilem ferri inbonum arduum, ad quod ipfum vegeto& erecto nisuo pus fit: contra verò concupifcibilem tendere in bonumnonarduum fed pronum&expofitumad confequendum. III. Ex intelligentia illius ipfiusboni ardui ena ta&tertia interpretatio ,nimirumeorum, quiſen tiunt bonum arduumad animumpertinere ,& in telligibile eſſe, minusque ſenſibus externis expoſi tum,cujusmodi eſt gloria,honor,potentiapolitica &fimilia: hæc enim fublimiabonafunt,&magis utdicitur ſecretaà materià: at verò bonum non arduumadmodumcorporeum &materiale eſt, il ludque cenfetur quodtactu vel gustatu percipitur, accedenteproximè eo quod olfactum afficit, In hæc itaque bona ferri appetitum concupifcibilem volunt, ut iis adhæreat conjunctione magis cor porea& propinquitateloci, itautex etymo graco bona illa quafi incumbant fuper ipſum animum λὶ θυμὸν : Contraverò alia illa ardua &fublimia bonaappetitum irafcibilem permulcent eminusli cet& longèpofitajuxta effatumilludbonereftin honorante,quamvisipfiushonoratifitbonum. IV. Suntquibusexplicatio proximèdata(quz Platonica eſtſuffragante alicubi Ariftotele )ita ar riſit uttamen appellationem irafcibilis verterema luerint in admirativum. Nempe accuratiori examine iſta expendentes ſibicomperiſſe videntur pafliones&affectus illos, qui ad facultatem irafci bilem vulgò referuntur, revera eſſe veluti àpri maria origine ab admiratione , aut potius totidem eſſeadmirationes multifariam modificatas: acpro indetotam multitudinem paffionum ex tribus ve luti fontibustribui&profluere,ſcilicetAmore,Odio, &Admiratione. V. Altera paffionumpartitioapudPeripateti cos ufurpata eſt in rationales& irrationales. Hz poftremæ communes funt homini cumbrutis , di tæ quoque naturales, ſcilicet nutu fuo naturam corporisviventis confequentes : appellantur item neceffariæ, quodillis opus habeat animal adtuen dum ftatum,vitam & fpeciem fuam : hujusmodi funttumfitis&fames,tum fimiles, ac potiffimum timores illi, quibus refugit animal abiis , quæ cor puslædereautmortem afferre poffunt. Rationa les verò folis hominibus infunt faltem fecundum primariam eorum acceptionem: nec tuendævitæ autſpecieide proximofamulantur. VI. Aliædicunturpaſſiones infinit& aliæ fini tacoſenſu,ut primi ordinisfint quænonceffant autponunt, fedappetendopergunt finefineetiam dumobjecto concupitopræſentefruuntur. Con tra ſecundæ, quæcertamadeptæobjecti fuipoffes fionemvelutiſaturæexplentur. Primarumexem plum eſt amor inexplebilis opum authonorum: ſecundæ claſſis ſuntappetitus edendi, bibendique &fimilium,quibus limitem natura faftidio& nau fea præſtituit. Hinc vides irrationales pafſiones effe finitas: rationalesveròſuaptèindoleinfinitas, VII. Series paffionum minutius enumeranda confequitur, quam facile in ſchematiſmum deſcri bes,utin logicis frequenterfecimus. Hæc porrò enumerationonad ſenſiles duntaxat appetituspa thetici motus, fed advoluntatis quoque actus per tinet,quosnotaviDiffertationeX. ſectioneſecunda exuſuloquendi cognomineseſſepaſſionum. Has verò ad ambiguitatem tollendam inhomineexi ſtentes confidero& numero, exquibus brutorun propriæ facili opera ſecernipoterunt. VIII. Prima pasfionum Amoreſt proprièac ceptus , isque definitur , motio & incitatio animæ cuminfolita & idoneaagitatione fibrarum atque ſpirituum animalium ad ſeſe conjungendum vel re ipſavelvoluntatevelniſu ſeu omni meliori & ido neomodocum revel objeto quodexhibeturno bis conveniens : hoc eft apparet nobis & ftatui noſtro ۱ DePaffionibus. noſtrooptimèfuturumrelatèadeam rem fi cumil- jeti. Itaque quæ gaudio aut triftitiæ fubduntur 785 la modoprædicto conjungamur. Nifi cuncta hat apponantur non fatis exponitur quæ fit illa con venientia quæ amoremdeterminat. Effectus phy * & ficos in corpus inductos ab amoris paffione ut à reliquis expofui differtatione ſexta de Corpore animato , neque hic repeto. Si amor excite tur, erga objectum quod minoris æftimemusquam nosipfos dicitur affectio : fic erga res inani mas aut irrationales afficimur , ut florem, equum &c. Siperæquè æſtimemusacnos;diciturami titia, latè tamen : fic hominem 119 quemlibet a mare poffumus quamvis aliter quoque amemus. Cumvero plurisfacimus idquodamamus is amor eit Devotio , quâ Principes , Communitates&c. profequimur. 1 VIII. Poftquam rei quam amamusconjuncti idonee ſumus juxta naturam cujusque niuncti amoris co ipſo dum imaginamur quidpiam bonum illi hæ ferèpaffiones funt 1. Si bonum alteri ineffe, quod quidem ille mereatur attendamus ; obori tur illa , quæ dicitur Gratulatio, quæ ſpecies eftgaudii. 11. Si vero boni meritum, qui pos fidet nullum habeat , fit paffio, quæ diciturNe 1 meſis , ſpecies triftitiæ. 111. Vel illud merea tur vel fecus; fi imaginemur congruere nobis bonum idem , quod tamen affequi non ſpera mus concitatur Invidia per exceſſum nimirum& exuperantiain motionis hujus. IV. Cum appa reret alteri malè eſſe, eique immerito nafcitur Mi Jeratio. V. Quod fi juxta meritum videatur eve niffe, fitque malum illudperparvum induciturIr Vifio. VI. Siveromagnum& grave malum idemq; commeritumfuerit,fufcitari potestMiferatiomix ta Gratulationi. Exbono poſito in actione variæ affe tuumdeterminantur ſpecies. Primo , finos ipfi benè egerimús exurgit ca delectatio quæ dici eidem rei convenire ; oboritur benevolentia , tur Intertor Satisfactio Confcientia. Secundo, 1 quæ eft inclinatio ad conjungendum bonum con fi vero mald &prava adio noftra fuerit conſe veniensrei a nobis amatæ : ficPater qui amat fi lios,&exinde voluntateconjunctus illis eftquan, quiturPænitentia,ſpecies nimirumtriftitiæ. Ter tuin petit ille amor,bene vult illis: ſcilicetbona illis congruentia. Benevolentiavero vel amicitiam tio fi alter bene egerit, concipimus eam delecta tionem quæeſt Favor. Quarto, quod fialienum vel devotionem,non vero affectiones nifi valde improprièconſequitur. 0 ant mal h. Amoris diſcrimina hactenus pofita acce pta funtexdiverſa natura ſeu amabilitate rei ama I quæfequunturex diverfis circumftantiis ob jecti relatè ad nos ipfos eruuntur. Itaque Ga mabile objectum repræſentetur ſeparatum àno benefactumi in nos redundaverit oriturGratitu do,cujustamen oppofita ingratitudo paffio non eft , fed vitium citra fingularemmotum inappe titu pathetico: nullus enimexpaffione adingra titudinem propendet. Quinto. Alterius malefacta Indignationem(fpeciem triftitiæ ) in nobiscreant. Sexto. Quod fiadnos quoque pertingat autper tingereillavideantur Iva concitatur:cujusitem op Dol q bis &abfens ,amor qui excitaturelt defideris um: fi verò præfens& conjunctum imaginemur, oriturgaudium ; hactamen ipfa duo exdiver, ſanatura boni amabilis appellatione faltem dif, ferunt. Nam erga bonum rationis propriè ett defiderium & gaudium; de bono vero ſenſili quodper ſenſus percipitur, fi abfit, eft cupiditass lectatio. fi conjunctum&præfens fit , clt voluptasvel de XI. Simili ratione odium definitur Motio & incitatio animæ cum infolita & idonea agitatio ne fibrarum& fpirituum animalium ad feparan dumſe vel re ipſa velvoluntate vel nifu , ſeu omni meliori& idoneomodo ab objecto,quod repræfentatur nobis difforme ſcilicet appa ret nobis optimè futurum relatè adillud obje tum,fi ab eodem modo prædicto ſeparemur. pofita lenitas indoles & ſtabile temperamentum effe videtur, non vero paffiocum infolita ſpiri tuum agitationepræterillam, quæ propriaeſt amo ris generatim accepti. XIV. Cumbonanoftra&ornamentafiveve ra, five apparentia confideramus idque relatè ad notitiam & opinionemaliorumemergitpaffio quæ dicitur Gloria : longe tamen alia fignificatione àgloria quæ bonum humanum eft exdiffert.XII. fectione de honore II. Siverò contra recogita musmala&dedecoranoſtra codem refpectu ori turPudor XV. Bona ipſa humanacumadfuntpræfen tia ut plurimum ex confuetudine & mora diu turna triftitiam creant, que eftTedium. Atma 3 la diuturna inducunt aut Confternationem quæ Si menti & rationi malum illud objectumvidea tur: quod conſequitur diciturabſoluteodium: fi duntaxat ex perceptione ſenſuum vel imaginas tionis oriatur dicitur averfio velhorror : fi adfit nobis conjunctumquejam fit illud malum; ena tum odium eft Triftitia , quæ pro magnitudi ne incumbentis mali Anxietas evadit aut fi quo alio nomine deſignetur exaggerata Triftitia. Si veròfit malumabfens&evitabile appareatſuſcitas turcupiditasfugiendi ſeu fuga , ſcilicet odium 이 cumtalicertoquereſpectu. 1.0 XII. Subalternæ prædi&is&ab iisremotiori ordinederivatæ passiones funt illæ , quævelpri marum illarum mixtione coalefcunt,vel earun demſpecies & difcrimina funt enata ex reſpectu adnaturamvariam&diverſas circumftantias ob jeti. Itaque quæ gaudio aut triftitiæ fubduntur h æ ferèpaffiones funt 1. Si bonum alteri ineffe, quod quidem ille mereatur attendamus ; obori tur illa , quæ dicitur Gratulatio, quæ ſpecies eftgaudii. 11. Si vero boni meritum, qui pos fidet nullum habeat , fit paffio, quæ diciturNe 1 meſis , ſpecies triftitiæ. 111. Vel illud merea tur vel fecus; fi imaginemur congruere nobis bonum idem , quod tamen affequi non ſpera mus concitatur Invidia per exceſſum nimirum& exuperantiain motionis hujus. IV. Cum appa reret alteri malè eſſe, eique immerito nafcitur Mi Jeratio. V. Quod fi juxta meritum videatur eve niffe, fitque malum illudperparvum induciturIr Vifio. VI. Siveromagnum& grave malum idemq; commeritumfuerit,fufcitari potestMiferatiomix taGratulationi. XIII. Exbono poſito in actione variæ affe tuumdeterminantur ſpecies. Primo , finos ipfi benè egerimús exurgit ca delectatio quæ dici tur Intertor Satisfactio Confcientia. Secundo, si vero mald &prava adio noftra fuerit conſe quiturPænitentia,ſpecies nimirumtriftitiæ. Tertio, si alter bene egerit, concipimus eam delectationem quae est favor. Quarto, quod fialienum benefactumi in nos redundaverit oriturGratitu do,cujustamen oppofita ingratitudo paffio non eft , fed vitium citra fingularemmotum inappe titu pathetico: nullus enimexpaffione adingra titudinem propendet. Quinto. Alterius malefacta Indignationem(fpeciem triftitiæ ) in nobiscreant. Sexto. Quod fiadnos quoque pertingat autper tingereillavideantur Iva concitatur:cujusitem op pofita lenitas indoles & ſtabile temperamentum effe videtur, non vero paffiocum infolita ſpiri tuum agitationepræterillam, quæ propriaeſt amo ris generatim accepti. XIV. Cumbonanoftra&ornamentafiveve ra, five apparentia confideramus idque relatè ad notitiam & opinionemaliorumemergitpaffio quæ dicitur Gloria : longe tamen alia fignificatione àgloria quæ bonum humanum eft exdiffert.XII. fectione de honore II. Siverò contra recogita musmala&dedecoranoſtra codem refpectu ori turPudor Bona ipſa humanacumadfuntpræfen tia ut plurimum ex confuetudine & mora diu turna triftitiam creant, que eftTedium. Atma 3 la diuturna inducunt aut Confternationem quæ c ertatriftitia eft : aut Impatientiam quæ iræ aff iniseft, in co 'ab illa differens, quod citra ultionis cupiditatem,malumanimiosètendatexcutere,qur copremitur. XVI. Exdeſiderio&fugaob mixtionemvel modificationempaffionesiſtæprofluunt.I. Siquod cupimus fuademur eventurum quamvis non fine difficultate pes oritur. II. Qua verò ratione pro babilevideturnonadfuturumbonumdefideratum induciturTimor (diverſusut mox audies à prave ) qui cumſpesſemperconjungitur. III. Etenim cum certoſcimusveldefideratamadfuturamfecuritas enaſeitur. IV. Contra fi pro certohabeatur nun quamadfuturam fit Defperatio, quæ deſiderium ipſunprorfusabolet, XVII. Cumnobisincumbitquærere& eligere mediaadbonumaffequenduquodfperamus,fefeq objicit difficultas in electione mediorum ; oriri tio: fi metus adjungatur fitHorror : fi verò amer potelt Trefolutio reſpondens Segnities quoque unaoboritur;Miferatio. dicitur, Ignavie, quæ& tuncexiſtit cùm diffi cultates & impedimenta occurruntin ipſa execu tione mediorum. Tuncverò pro diversâ indole excitari poteftAnimofitas urgens ad exequenda difficilia , & Audacia ad periculofişſima quæque adeunda; quæ tamen fi modum excedatfitTeme ritas. Quoad malaverò vitanda , quæ inftarevi dentur, PavorvelConſternatioinduci poteſt, quæ ubipro magnitudine malianimumprorfusobruat, diciturAgonia. De Paffionibus fingillatim. & primò de Amore... Ec fieripoteft nec expeditut fingulasha ine tenus recenfitas paffiones fingillatim N xamen vocemus,cujusque attributis&pro prietatibus minutius excuffis. Quæ proindè tùm XVIII. Tertiampaſſionum originem aberudi tisviris plurimum excultam non omitto. Cum evenit ut quis improviso percipiat aliquid novi vel modo novo; redditur attonitus etiam citra metumaut horrorem : hocautem contingit cum motu quodam ſpecifico ſpirituum & mutatione ſtatus corporis ; fcilicet ſpiritus ferè deſeruntartes &externosſenſus , atque in cerebrumrefluunt, ubi diffunduntur æquabiliter & quafi ad æquili. brium : unde remanet corpus immotum, &hæ rent ſenſus ferè ceſſantes & otiofi. Hæc nimi rum caeſt affectio , quæ dicitur Admiratio: quæ quidem attentum maximè facit animum,& altius verumideas imprimit : Exea vero ,tum modifica tionediversâtummixtione ſuperiorum affectuum multiplexpathematumſpecies exiftit. XIX. Ob folam modificationem citra mixtio exemplis frequentioribus vulgoperſpectæ,&reli quas virtute quaſi complexæ tractatumaccuratio rem poftulare videntur;hæfunt. Amor, Odium, Defiderium,Fuga, Ira,Spes, Desperatio,Dele. ftatio, Tristitia,Audacia, Timor. Hasitaquein totidemfectione digerimus. 1. Amorpaffionum princeps hocloco exami nandus: ejus verò notionemjam datamſectione fecunda, numero 8. , utamplius evolvam recolas velim celebria ſapientumvirorum effata,quibusa moris mirabiliora officia & effecta prædicantur. quodnempè trausformetin rem amatam aman tem,unde Auguftinusconclufit: Siterram amas, terraes,fiDEUMamas, audeo dicere,Deuses: quod amantem amor inipfoextinguat , utin co quodamatvivereilleincipiat:quodamantis anima habitetnon ubi animat, ſed ubi amat : quodnil nemadmiratioin ſtuporemevadit&attonitum fa cit animum,& fortè tuncfolum eſtpaſſio , ex co Inducta quod objectumnovumfit magnum inge nerefuo,eamq;incutiatſuiideam,quam ſolentqua litates ipfæ cum intenfiffimæ funt,& quemadmo dumloquuntur,utocto. XX. Exmixtione porrò contingere poteſtut admiratiocumamore miſceatur, ex eo quod bo nas objeti qualitates admiremur; tunc autem ex oriturÆftimatio, quæ potenter inclinat adconfi derandumamplius valorem&pretiumſeu magni amicitia aliud fit , quam anima unica undeduo corpora vivant: & fimilia plurima quotidianis ruditorum , &piorum fermonibus trita. Cun &avero hæc relabuntur tandem addefignandan conjunctionem illam propriam amoris vel cum paſſione conjuncti vel ab eaimmunis, dequa Se tionibus antecedentibusdixi, illamquediffimilem prodiverſa natura& indole rei amatæ , in quam miris ſecretisque quibusdaın ponderibus atque momentisomneanimal & inprimishomo urge tur & rapitur veluti in particulamfelicitatis tudines ejusboni ,quod admirationem ciet: comi- fue : quibus poſtremis verbis exponi poffevide taturverò vel confequitur amor ; nam,ut obiter dicam,tria potiffimum adamandum efficaciterin vitant; fcilicet pulchritudo,magnitudo,& amor erganos : in revero præfenti exmagnitudineo rituramor. Si nosipfos expofitâratione aſtimemus, idque pro merito ; æftimatio illa eſt Generofitas ; fi ultrameritumfuperbiaeft. Sieodempactoæſti memushominesalios , qui pro arbitrioſuocæte roquin nobis benè vel malè facerepoffunt , affe Aus illediciturVeneratio: fiergares inanimaaut rationis expertes ita afficiamur, eſt ſimplexAfti matio. SiAdmiratiode malo fit , odium im mifcetur , & præter illos affectus , quos ànume roXI. verſari circa malum diximus; Contemptus generatim emergit : quod fi mala ipſa noſtra ſic admiremur, induciturVilitas feu Pusillanimitas, qua usque adeò abjicimur & deprimimur veluti nobis non adeffet libertatis arbitrium , & exinde inducimur ad quædam agenda quafi abſtinere ne queamus. Cùm aliena mala miramur & illa ob ellenobisnonpoſſe ſuademur, Contemptus dun taxat ſequitur ; fi periculoſa nobis imaginemur admifcebitur Odium contemptu & fiet Abomina tur quod dicitur , perfici re vel opinione aman temex eaconjunctione cum eoquodainat;quafi dixeris eum abſolvi , quod quidem felicitas ipfa cumulatè & plenè præſtat. Quamdiu enim fu mus nonfelices,quafiinepti fumusnonabſoluti, quoniam deeft cumulus & faftigium illudnatu ram abſolvens& explens,quodeſt felicitas , ſci. licet felicem eſſe,eſt plenè& completèatqueab ſolutiffimè eſſe. Ad quod ipſum ſi vacaret a Platone plurima afferri poffent, apud quem fa pius etiam expenditur opinione felicitatis ferri &incitari omnes in idquod amant , ut ſcilicet quaſi delibent fummi illius boni ſtillam aut gu tum. : II. Quoties itaque amabileobjectum ſeubo numquodproparticula felicitatis exhibeturfen. file eſt vel aliquâ ratione efficitur ſenfibus ipfis obnoxium ; efficaciſſuna repræfentatione&vi. gore phantaſmatum concitatur ea paffio , quæ eſt amor patheticus , cujus impetus atque niſus dulcedine fimul & dolore temperatus mirè ur get : cùm verò anima ei conſentit ex paffione amat. Hujus porrò paſſionis objecta in primisde ſignanda funt: poffunt enim illa effe non modo corporca verumetiam fpiritualia. Quis enim 1 neget DePaffionibus.-negetcum agitationepaffionisabhomine DELIM hinc ex fe ipſo idolum quodammodo Itatuit , 787 *ipfum&nudos fpiritus amari poſſe ? Hince nim fluunt fenfiles illæ deliciæ Piorum& fuavi tas miradumDivinis meditationibus vacant. Si enim imaginatio boni Divini perfpecies alienas repræfentati (juxta dicta Differtationeduodeci maLogicæ.) cousque fit vivida & efficax ,ut fpirituum animalium motum infolitum concitet; paffioamoris cietur, Multovero magis homi a al trì Hef s de nes& quæ infra hominem funt bonaab homi necumpaffione amaripoffunt, utquoque citra illam... ; III. Quiin homineexurgit amor patheticus cum inclinatione ad Summum Bonum ſemper conjungitur five propenfio illa naturalis&in genita animæ ſuſcitetur velut admonita ex pas fionis ipfius concitatione & tumultu : five incli natio illa primæva paffionem amoris provocet; conftat,animam exindè in amorempræ paſſio nibus reliquis propenfiffimam effe, quod adjun gatur ſemper cum amore rei cujuslibet genera Jis ille erga SummumBonum amor,ut exnu meroprimo facilè colligis. Unde non nemo dixit , amoribus fuis quibuslibet animam ima gines& veftigia lambere SummiBoni. Idvero ipfum experimento quoque evinci poteft , quo illa, dum circa fenfibilia amando verfatur , tam etfi ca poffideat ut amor expetit, fi animadver, tat , deprehendet dolore non vacare poffeffio nem&conjunctionemcum eo, quodamat:dolor porro is &triftitia demonftrat animamre veraid totum affecutam non effe quod amabat : fcilicet Summum Bonum , cujus duntaxat imagine tunc potitur , indeque triftatur ut fi quispro co quod amat,umbram ejus amplecteretur. IV. Difcrimen pervulgatum amoris expli candum hic eft : ſcilicet alium amorem amici tiæ dici , alium concupifcentiæ : illo amamus bonumut finem cui , altero utfinem qui : pri mus amor liberalis eſt,alter ex commodovelvo luptate. Quæ quidem veriſſuna ſunt ſed amplius evolvenda. Cumprimis adnotoutrumque amo rem vel paſſionis expertem eſſe poſſe , vel cum paffione conjunctum , ac propterea ad locum, præfentemfacere eam divifionem. Propofita in exemplum deinde fint bona inanima & exter na, quæ amentur indubitatè amore concupifcen tiæ , eoque vitiofo & immodico : ambitionem pèeſt hujusmodi amor concupifcentiæ cum ex ceſſu incitans adgloriam&honores : Avaritia fi cuires amatas omnes devoveat & mactet. At longè fublimior eſt amoris amicitiæ idea , quam defumendam cenfeo ex illo ipfo amore pro prio , quo quisque ſe ipſum natura& ex in ſtinctu amat ; qui profectò amornon eft con cupifcentiæ ; ſed amicitiæ utcumque dicitur, licèt appellatione propria in alterum ab aman tediftinctum affectus amicitiæ ferri debeat. Ita que primo hujusmodi amorincitat ut cum ob jecto amato amans conjungatur velut ex æquo: fcilicet ut neque illud nobis, neque nosilli fub dames. Sed quoniam hoc ipfum vix explicat quodres eft : Secundò ex amore amicitiæ per inde fecimur & inclinamur , & quo ad ſcien د rerumque tiam moralein reputemur noftri noftrarum obliti , veluti in nihilum abiviſſemus , aur ( quemadmoduin celebre dictum fapientiam fuit ex niunero primo )ex transformatione idem cum eo quod ainamus evafiffemus : fcilicet ut mili amore, quo quisque ſe diligit , amicum a memus. Eftenimin Confideratione moraliidem amorerga alterum amicitiæ atque amor fui pro prius. Huc refero infignem Dionyfii effatum: AmorEcstafimfacit, (de Divinis Nominibus capite quarto ) Amatores fuos ſtatu dimovet , fuijuris effe non finit fedin eaque amat pe nitustransfert. 1 V. Amoris itaquepaffio fecundùm utramque rationemtùmAmicitiæ tum Concupifcentiæ inho mine erga atios homines commovetur : tantum ex Concupifcentia circa res homine inferiores verfatur. Superamicitiæ & plus quam amicitiæ (utcumDivoDionyfioloquar) elfe debet erga DEUM. Utrumverò &quâratione ex amore concupifcentiæ read&honefte ab homine ame turDELIS hic nonexpendo, Relatèadhomines verò , obſervo primo non effe perpetuò vitio ſum ſedquandoque licitum amoremconcupifcen, tiæ ficDominus fervum amarepoteft propter commodumfuum: fic artificemconductor:vitio ſus vero crit amor hujusmodi , fi regulis rationis adverſetur, Secundo , amorem concupifcen tiæ cum amore, ad alterum amicitiæ frequentis fimèimmifceri & ferè neceffario : ratio eft quia reipfaduo funt amans,& amatus, quamvis mo raliter in unum quodammodo coalefcant nec tamen continuo alteruter amor vitia tur cum uterque rectus & honeftus effe po milis amor eft concupifcentiæ erga divitias: Dif vitiæ itaque & honores incitantibus illis affecti bus non amantur propter ſeſeaànobis propter nos&examore noftri proprio ; ſcilicet velut VI. Amor amicitia passio quidem eſſe po teſt , ſed generofa & femen vel comes virtutis proximèdelectemur,vel utindepoteftatem con fequamur ad fruendum libito noftro , in quo ex Differtatione duodecima, ſectione quinta,natura divitiarum pofita eft. Sic itaquequæcumquealia examore concupifcentiæ amantur, ficutexam bitione gloria , & exavaritia divitiæ. Recte vel todixeris amorem hujusmodi non tam urgere ut amanti conjungat rem amatam quam fubji ciat ; idque fæpiffimè affectu usque adeò inor dinato ut amans ex concupifcentia nil prorul fus intendat & fpecter niſi ſe ipfum ,veluti u nus ille effet in rerum natura dignus bono heroicæ, quam inloco examinamus, Secumaf fert finceram & omnium purgatiffimam volupta tem,citque illa patio,quæ multis licet cumdo loribus , ærumnisque indivulseconjuncta, præſtat tamen immutationes &motus ejusmodi ,quiEn telechiam vitæ etiam corporeæ fummoperepro movent. Vix in amore amicitiæ exceffus effe poteft , nifi degeneret& abeat in amorem con cupifcentiæ : ratioeft ,quia excellus omnisaffe tuum ex amore proprio inordinato promanat at amor, amicitiæ illum ordinat aut ordinatum adeò fupponit, ut perinde fit Pac fi nullus effet da obomros casus sign Ggggg 2 VII. Sed 1 788 Theologiæ naturalis VII. Sed fuperhisadunum morumquedifci plinam advertere inprimis juverit , quatuor per gradus longè diverfos dividi amorem , quo fer turhomo in alterum hominem. Vel enim Divine &excaritatequis amat , ſcilicet ex fine & inſtitu to Chriftianæ fidei : vel intelligibiliter&exbonis interioribus & incorporeis : vel ſocialiter & ex indole: vel turpiter& ferine Facilisdecurfusàfu perioribus adinferiora;afcenfus contraarduus,ut fi reputes comperies. Itaque ex Lege Chriſtia næ caritatis&bonoſupernaturali excitatur primus amor , cujus tractatio argumentum illuſtre ſuper naturalibus Theologis fuppeditat. Secundus amor oritur exornamentis&dotibus animi: ficob in genium,(cientiam, virtutem amariquispoteft. Si verò ex fenfilibus atque corporeis dotibus, iisque præfertim quæapertius ſeprodunt, utindole,ſua vitate agendi, affectuum fimilitudine , gratia,di gnitate,nobilitate , fanguinis item conjunctione concilieturamor,is ſocialis rectè dicitur tertiolo copoſitus;nequeiſte paſſionevacat urgenteadvi tam fimul agendam,colloquendum& fimilia cum magna quidemvoluptate ſed minimèturbidafuri bundâ&turpi. Poftremus denique amoraccendi tureximpotenti paſſione , quæfuriarum maxima eft , quæque confufam mixtionem ſecum affert amoristum concupifcentiætùmamicitia: exquo ipſo diftinguitur ànudaintemperantiafeu incon tinentia. Ex hisporrògradibustres poftremiPla toni perſpecti fuere, qui hominis amoremdivifit InDivinum,humanum,& ferinum , & in fympos fio ftatuit omnes illos ex viſu & corporeprimum excitari: fedprimuinànifu admentem attolli; al terumhærereinviſout inreliquisquoque ejusdem ferè rationis,&per ſenonturpibus:Tertiumverò àviſuadtactumdelabi. Illaquæ græcis dicitur Φιλανθρωπία, nec ſatis latineredditur, quamvispaflim appelletur bumanitas, propenfioeſtadcæterosamandos:& quidemhominibus generatiminfitaeft &ingenita anteomnem quoque focietatem humanæ vitæ& mutuam confuetudinem eamque fides Chriftiana perficit. Inquibusdam tamenfedrarioribus oppo fira indoles & propenſio hujusmodi primigenia humanitatis feminanefcit, eaque dicitur maligni tasnaturæ,quæinduovitiadegenerat ,leviusu númquodelt morofitas , quâ laborantquidicun turputiduli, vulgo ſpuzzette : hi enim reliquo rum placitis & votis in omnibus adverfantur, in fingulis ſeſe præbentdifficiles , quibus Coreft(ut egregiè Baco Verulamius)inſtar infulæ àcæteris terrisavulſæ:nil niſi ſe ipfos ac fua commodaa mant, necnifi exferinoamore in alios feruntur. Sedgraviorex eâdem indole peſtis oritur , quæ fimpliciter malitia & malignitas appellatur , eaque illorum eft,qui in aliorum ærumnis&cladibus ex ultant& florent. IX. Philanthropiæ & humanitatis indicium & effectus eſt I. ferri ad amandos hofpites, peregri nos,ærumnofos. II. Facilè injurias remittere. III. Pro modicisbeneficiis memorem ſegratumq; Differt. XIV. Ethica. Sedhoctamen faftigium tenuesvaldeſtimulosnu daindoles admovet:virtusquidem moralis,eaque heroicaafpirat,fedChristianaduntaxatcaritasper tingereidoneaeſt. : Amorhic generalis plurimum remittit& concidit ob amorein privatumțin unum autpan. cos:inhosenim impenditur atque confumiturin tenfio&affectus animi, quierogandusfueratinpu blicum. Hincquiſeſematuovehementiusdiligunt privataamicitia,aliorum facilènegligentesfunt,ut nequidem de iiscogitent. QuamobreminRepu blica& corum cætibus qui vitain ſocialem agunt inviſæ&improbatæeffefolenthujusmodifingula res&privatæ cumpaucisamicitiæ: Detractume nimfibi quisque putat amorem illum quem videt uni vel alteri privatimaddici. Ex quoetiam ca. pitefitutuniversè ægrè feramus amicum noftrum cum aliis amicitiam exercere autinire. Equidem plerumque contingit, ac propterca moralitercer tum eftamorem remitti &tepefcere diftributum inplures. Reaètamen rationi convenit utamor geometricèdividatur : fic ut falva philanthropia amariunuspræ alio magispoffit&debeat,& ami citisprivatisfitlocus. Li X1. Caufas&incitamentapræcipuaamorisde merendidefcripfiDiffertationeXII. lectione quar ta,ubi de bono liomano quodeftamavidifferui: fuperfunt tria , quæ hujus loci propria videntur, ubiquæriturquibus decaufis amoris paffio conci tetur. Efficaciflimuminprimis&illiciumadamans dumamari: juxtaeffatumillud. UramerisAms nontamenilludeftperpetuum&universe verun: caenimindoles& qualitates amantiseffe poffunt, utadvicem amoris reddendam non incitent fed retardent. Quapropter ſapienterVerulamius ait, amorem femperquidem penſari,atvel amorere ciproco, velintimo quodam& diffimulatocon teinptu: Siquidemingratus fit&inamabilisamans tuncenim nihilominusexquodamgratitudinisaf feau qui amatur, cohibetur ne palam prodatdis parem animi fui & minime reciprocam affectio nem. XI. Exfamiliaritate præterea &confuetudi ne diuturna vix fieri poteft quinvalidiſlimus amor vires capiat, isque nifi omnino repugnet condi tio,qualitas, indoles ,& virtus ut plurimum feri mus. Namfimorum & indolisvitiafint amoriad modum adverſa abrumpent tandem familiarita tem ex tædio : fin mediocriter offendant& diu, tius ferantur , indicio funt amorem in dies incre ſcere, qui fubinde quod ingratum& inamabile al teri ineft altius occultet&obruat. Denique ad amorem potenterincitatille qui diciturgenius,aut ſympathia;cujustamenmi nus aperta, &evolutaorigoeſt. Eſtquidempro penfio,& inclinationaturalis unius adalterum a moreprofequendumquandoqueexprimo occur fu,nonnunquam etiam fama duntaxat notum & frequentiffimè ante omnem confuetudinem. Ex caporròpropenfione&genioin primis fit, utqui minusamabiles re ipſa&aliorum judicio funt , à præbere. IV. Cum maximeexcellitPhilanthropia, impellit quoque ad devovendum ſeſe ingratiam, &bonum alienum , hoc eſt jacturam bonorum, etiamque vitæ pro alieno commodo obeundam quibusdamincatiffimis habeantur, Hujusoppo. fita affectio eft antipathia, quæufum omnem& of fenfamprævertens incitat ad unum præ alteroa verſandum , confuetudinemque fugiendam illius, qui DePaffionibus. quiceteroquintumre ipſa,tum pluriumopinione abhocredamatur. Cholericusfanguineumamat 789 gratiofus & amabilis fuerit. Referebatur ab anti quis utraque hæc animi inductiointemperamen tum&aſtra: vulgò imputaturſimili temperamen to: quod fi ininus tallum certè inexplicatum eft, . Exaccuratioriphyſicaponiturid,quodeſttempe ramentumefleprincipium&determinationemad certas affectiones tuin motuum naturalium tum patheticorum corporis viventis. Ut verò hoc ipfum clarè intelligatur, humores folös comme morarefatisnoneft: ſed ſpiritusanimales quoque &vaforum, eorum fibrarum conformatio advo candaeft: pro diverfitate enim iftorum diverfum in modum incitatur animal ad functiones fuas, Deindeabeffluviis ,de quibusdixidiffertatione23. phyticæ generalis fectiones., quæ nimirum ex corporepotiffimum vivocontinentur effunduntur undequaque veluti in athmoſphæram quandam fingularein, repetenda eftaffectionum hujusmodi origo. Dumenimexoccurfu,corporisuniusef fluviainnosincurrunt& perporos corporisnoſtri fubeunt; quandoquenitimmutant,idemquepræ ſtantquodaeriple pereosdemmeatuspenetrans. Aliquando tainen obconformationem &motum corumdem certo modo congruentium poris,& particuliscorporis noſtri ,immutationes &deter minationescasinvchunt, quarumfimiles & analo. gas vapores, odores & aeriple prodiverfafuiqua litate corporibusiisdem afferunt; ſcilicetfanguinem &fpiritus fermentant,undeagitatioperturbata illa 1 concitatur, quæ paffionemamoris vel odiiprovo Cat. Adhujusmodioriginem itaque revocantur inclinationes& genit illi repentini citra paten melancholicum item , cujus reciprocus eft amor: Cumphlegmaticotamenoboppofitumexdiame tro temperamenti habitum nullum ei eſt amoris fædus, Phlegmaticus veròalienus àcholerico,ra rusitemmelancholiciamator, fedubiad illumaf ficiatur conftanter eum amat: præ omnicus verò amat languineum, idque perfeveranter ; contra quam ſanguineus ipſe,cujus propterea ſymbolum aeriseſtelementum. Melancholicusvehementer amat&obfirmate,ubiinceperit; cumphlegmatico rarò illi convenit: nunquam ferècumfanguineo: præreliquischolericus placet, contentione tamen &jurgioperpetuo mixtuseftillorum amor. (2 terumomniummaximèadamorem,eumquefub indeferinummelancholicusincitatur,quamvis illa indolestriftiffima fit&minimè amabilis: n tenim fanguineus amore tantum agitur : unde illorum pleriquèvocari folentapathi. Hæcquidemomnia veritateplerumqueconftarevideripoffunt: fedplu tima funt aliaquæ fruſtrari hujusmodi tempera mentapoſſunt, quàpropteroriginis adeòinvolutæ &incertæ humanaamicitiaeft,utadcafum&for tunamveteres illamreferremaluerint, inde apud Græcos &Achæos eodem in templo adorabatur amor&fortuna. XIV. Poftnaturam &diſcrimina&caufasa illas ea primo fe offert, qua fit ut nunquam amor perindeut Cor vivere ceffat in moveri definat, morisproprietates ejusdem confequuntur. Inter pacatusfit &quietus, fedfempervigeatdumeft: Quodquidem amori cuilibetvelfan&iffimo com *m&confpicuamcauſamoborti,quibus afficimur ergaoccurrentem quempiam cæteraignotum,& forteminusexhabitu corporis amabilem;&facit adhocipfumanalogia ejusquod dicitur oculoruin fafcinum, Quodfiexfama&auditu initiumfu. umducatamorautodium; referrinondebetinge niumautantipathiam,fedinanteceptamquamdam notionem &ideamobortaminanimoex iis , quæ adcommendationem vel probrum alicujus auditu acceptafuerinti : XIII. Obfervandumverò inprimis,quomodo cinque exponatur temperamentum & indoles, quandoqueex ejusquidem fimilitudine,frequentet etiamexdiffimilitudineamoremcieri : ſemper ve rò ex proportione, quà mutuò congruunt etiam diffimilia Hactameninretripliciter diftinguenda videtur diffimilitudo: fcilicet vel quoad corporis ftatum effepoteft, velquoadmotusnaturales,vel muneeft; aitenimAuguftinus(inpfalmum 121.) habetomnis amor vim fuam necpoteftvacare in animaamantis. Hinccontinuo amans ima ginem rei amata animo verſat,undefoveturpas fioipfa,&indefinenterviget , præ cæteris etiam paffionibus,quælicetperfeverent, perintervallata doque, nec fereexcitaturnifiexterno incurfu aut mencientur&ponunt. Sicodium ſopiturquan commemoratione inimici ira facileevanefcit: delectatioipfacitiffimètolliturquoniam in fruitione poſitaeſt,quæ breviffima morà abfolvitur. Verum idquodeftamor, quandiuprorfusnon aboletur, continenter veluti lagita hæret in corde. Paffio nihilominus hæcalioexcapite opprimèinconftans &vagaeft: videlicetexcurrit & devolat abhot bonoadilludbonum,utaitAuguftinus,propterin anitatem videlicet & exilitatemboni cujuslibet creati amorem humanum proinde minimè ex deniquequoadaff. &us&propenfionespatheticas.plentis Cùmprimà&fecundàdifcrepantiaamorconfiftit: ubiadfuerit tertiadiuturnus effenequit,nifiabal. terutro frangatur affe&uum fuorum impetus ex amorisinalterumefficacitate: Inde verum &ex perimento affertumeft, affequum fimilitudinem adconftantem focietatem & amicitiamomninòre quiri, Superhocipfonihilominus noffeproderit quidveteres ſtatuerint,qui habita rationetempe ramenti diverſi obfervarunt , quofnam interex diffimilitudine amor concilietur. Illorum itaque fententia languineus præ omnibus amat choleri cum,àquomutuòredamatur:phlegmaticumitem codemcumfructu: Afficituretiampoftdiuturnam confuetudinem erga melancholicum raròtamen XV. Fortiffimus eſt&juxta ſuaviffimus ſupra paffionesreliquasamorquandiùeſt : itautrobuſte omnia invadat, pericula ſubeat alacriter labores omnes,doloresetiamultroexeipiat , quos objectu rei amatæde proximoconfequendæ ſuavitatemi ràperfundit. Nullo modofunt onerofi labores a mantium,fed ipfidelectant in eo quodamatur autnonlaboratur, aut laboramatur , aitAugu ſtinus (inpfalmo121.) Cujusipfiusratiophyfica eſt , qua ſecundumnaturam maximèeſt amoris paffio ,&cumentelechia ſtatus ipfius corporei perficitur: ( exdiffertatione 6. de corpore ani mato) tunc itaqueadmodumvegetæ , validæque operationes ſenſiles exeruntur, potiffimum circa 1 1 bona corporea,quæ intutive,utdicitur , percepta Theologie naturalis. e impellunt adfuiamoremefficacius. XVI. Manifeſtapræcæterishæcpaſſioſepro dit externis notis&geſtis cum notabiliimmutatio. (I. ne totius ftatus corporei dum recurrit memoria autpræfentiareiamatæ: ratio eft, quia aliarumpas fionum notæ& effectus quemadmodum amoris non promanantà facultatibus in entelechiapofi tis, adeoque non adeò robuſti & efficaces funt ut frangi&diffimulari non poffint. Porro omnibus na amatæteltatiffimus eſtalienus erga illamamor: DeOdio. 15 Diipaſſioex dictis ſectione ſecundaoff incitatio adſeparationem : utveròhoc 1 ipſum enucleatiuspateat,altius rem re. peto. Odiumeſſepoteſtvel adverſusactiones a liquas,vel in hominesvelcontra res rationisex pertes: exhocporrocauſa eruiturcur animaliin dita fitànatura odii paffio. Cum enim tumoru quidemconfpicuus redditur, ſed in primis perſo- tum,tumhomoexnatura ſuaitaſohabeat,utex. ita ut ob illa, quæ totiesin alteroobſervavitpaſſio nis ſymptomata certiſſimo comperiat ſe amari. Nihilominusvix autne vixquidem abamante ipſo dignofciturpaffiofua : hæc enim ipſa animadver fionem tollit, quaille diſcernat immoderationem affectûs erga unuin præ cæteris. Paffionum cæterarum amorem perni ciofiflimumeffe, ubique legitur& paffimobſerva tione firmatur , quod potiflimumad amoremferi num ſpectat : exparte tamenadhumanum quo que convenit. Sed nifiadcertam & fingularem perniciem hoc ipfumreferatur; cæteris quoque ternaquædam certo modo conjuncta & applicata illa futura fintnoxia: tametfiſecundumſe illanon fintmala: nam omnia quæ Deus fecitbonafunt: quamvisetiamillaeadem ficertoalioconjunctio nis genere copulentur profutura potius homini quam obfutura fint:fic cerufſa venenum eft fiin cibum affumatur : externis vero tumoribus appo fitamedetur. Itaqueniſum,conatumquepatheti ticumnaturaanimaliprovidit, quoàconjunctions &unitione noxia rerum quarumpiam refugeret, ſeſequeaverteret;&hoceſtodium. :. 11. Illudpræreliquis intereſt diſcrimen homi paffionibus , cum exuperant& inodumexcedunt, imputari facile poteſt. Peftis itaque quæ amoris paffionemconfequiturin eopofita eſt, utrationem conftanterexcæcet,ingeniiaciemobtundat,&in fitos ànatura virtutis& honeſtatisigniculosextin guat: neque idfolum,verumetiam falfamfapien tiam obtrudat, atque erroribus ipfis auctoritatem conciliet: ut admodum ſapere in iis fibi videatur amans,inquibus maximè defipit: Undevetuspa ræmiaprofuxit, amare&faperevixDeo conce ditur. Exquoipfoamor,cum exuperat, appel lationemmutat&diciturfuror,conftanstamenat quediuturnus, in eoque abira differt. Horum ratio exeo eft, quodamor præ affectibus reliquis cerebri fibras perturbet, (ex ratione allata nume το15.)utineptum evadatorganum adclariores & depuratas magis ſpecies fubminiftrandas , quibus animautatur(modo expofitodiffert.XII.Logica) adbonumintelligibile cognofcendum. XVIII. Adcomprimendum amoremimmode ratum&adhucvegetum, nec ſpontefradeficien tem(quodnota),eumquepotiffimumferinumnul laexoppoſitopaſſioidoneaeft : facile enim quæ libet amori conciliatur , eumque ut inſperſa igni aqualuculentius incendit: ficira, alterationes,jur gia, triftitia amorem nonreftinguuntſedintegrant, 1 Invitio ſuperbiæ videri poſſet quidpiam adverfus amorem virium ineffe , quod oppofitas prorfus amori modificationes tum in fibras corporeas or ganorum,tum inanimam ipſamproxime inducat: certèplus efficacitatis amoritollendo habet fuper bia quamodium, adquod vix inclinariextotopo, teſt amantis animus. Sed præfentiffimum & ferè unicumfecundum ethicamconfiderationem teme. diamaffert abſentia longa& diuturna. Nam folis tudoamorempotius cogitationibus affiduis fovet. Interlaudabiles verò paſſiones generofitasnimium amorem autprohibetautcompefcit, 54 nisàDeoquoadodium,quodDeusniloderitpræ. ter malum peccati, quia hoc duntaxatmalum ef (externumquidem) relate ad Deum amantem & odiohabentem omniapropterſe. Homoverona turæ quidem indole incitatur ad odium quoque peccati niſi ipſe alio detorqueat inclinationem & nifumillum; fed eodem naturæ inſtinctu impell turad aliaetiam averſandaE.G. mortem,dolorems neque enimulla rationis regula aut lex naturalis præfcribit,uthomofolumpeccatum odiffe&abo minaridebeat,quemadmodumDeus: non enimin hoc,utneque inpluribusaliis lege teneturhomo ad Divinum odium prorfus conformare fuum. Porrò quia incitatio ad odiumut adamorem qua tenus paſſioeft, impetus & niſus eſt analogus cum impetuadprogreflum& motumperlocum; inde quemadmodum motus localis ex recto propter occurrentem obicem determinatur ut obliquus evadat; ficvelratione,velopinione,ſcilicetvelju. dicio vel imaginatione impetus illepatheticusin homineobliquatur,ut averſeturamanda: nempe viſamalanonvera:&hiceftabuſusodii,qualis vi ciffim eſt amoris, III. Odiipaſſio quamvis ratione ſua malum præcise,utdicitur, abhorreat , ſcilicetnondum vi fumpræſensnequeabſens; perhæc enim adjunta intriftitiam velfugamconvertitur ; non excitato tamennifi exmali præſente quodam ſenſu& quafi inflictu faitem interno. Videlicet malè ſibi efis experitur antea homo quam incitetur adodium, perinde ut ante bene ſehabere perſentit animal quam incipiat amare : nifi enim anticipato veluti deguſtet aut delibet dulcedinem vel amaritican quamdamundequafiadmoneaturvispathetica, is eosaffectus non erumperet. Exfimilitudine &difcrepantia amoris&& odii hujus difcrimina & proprietates indagamus: Quemadmodumitaqueamoremhominis inhomt nemprecipuèſpectari ſectioneantecedenti,itaodi umfimileinpræſenti expendo: par enim eftutri usqueprogreffus. Nam ficuti amoreprimùm con jungituramatoamans, mox verò ubi hicidipfum animadvertit incipit bene velle amato ,hoceft bona De Paffionibus. bona convenientiaaffectione illi conjungere ( ex 791 VII. Ineo quoque odium ab amore diffidet ſectione ſecunda) isque amor dicitur benevolen tia: ita inclinatioprima exodio eftadſeparatio nemvelreipſa velfaltem voluntate:ubiverò o foridipfumconfiderat; inaverſionepergitautfal tempergerepoteft,&malevultinviſo: hoceftilli conjungit quæcumque eum à ſe ſeparare magis poffunt,ſcilicetmalaquæ fibiadeſlenollet: &hu jusmodieſtmalevolentia,quævelexnudoodioori ri poteft, velex amorevindictæ ,nempe propter malum abeoquemoditfibi illatum,quæiræpas fioeſtſequentifectioneexaminanda.. " V. Quamvis amor hominis in hominem ex ſectioneantecedenti numero 7. in quatuorclaſſes rectè dividatur ; odiumtamentribustantum ordi nibus continetur : non enim fupernaturale odium ergahominem in hacvitaabhomine exerceri po teft,nequidempropter peccata;licethæcipta odio habeantur. Nequeinodioadverſushomines fla. gitiofos imitariDeumfaseft: quemadmodumenim aliovelfratri cjus ,qui fupplicio capitali addici tur,judicis fententiaplacere nondebet; quin por tius optandum illi eft, ut falvis legibus pater aut fratervivat; itanemoſevoluntatiDivinæ,quaodio inimicitiæ peccatores profequitur ſimili odiocon formaredebet : ratiovero eſt, quiaquemadmo dumlicetquisfacinorofus fit&admortemdamna tus,nonceffettameneffePater aut frater; itali cetpeccatorquifpiamfit; perftatnihilominus eſſe proximuscæterorum hominum. Quibus obiter, animadverſisdicohominis in hominem odium aut ſpirituale, aut humanum , autferinumeſſepoſſe. Primùmconcitaturobanimivitia in alterodepre henta , quibus induciturin homine affectusaver tendiſele&feparandi vel re ipſa vel votoab illius focietate. Plura autem funt quæ hujus generis odium cient ,puta mores agreſtes ,inurbanitas, ignorantia , pleraqueex vitiis moralibus , nonta menomnia,nonnullæ quoqueexvirtutibus ipfis, quæ moroſiores videntur,ſcilicetſocietati mutuæ minus gratz. Alterum odii genus induciturex Antipathia&averfionequadamquandoque fecre tiffima , propter quam confpectumalicujus aver famur&abeffe illumſummopere cupimus, neſci enteshujus ipfius affectionis quandoque rationem reddere ejus porro naturam& proprietates exiis, quæfectione antecedetià numero12deſympathia diximus, facilè colliges. Poftremum odium feri numeſtcummalevolentia ex natura ſua conjun Ctum,qua quis impellitur adoptandum&quæ rendum, üt ei,quem odit malefit,quantum eſſe poteſtautexpeditolori. VI. Diſcrepatabamoreodiumquoadattributa plura: Primoquododiuminitiominimèoccultum oriatur, ſedſenſumſuivehementem ſtatim animæ quodpertinacius hæreat ,&diutius vigeat, nec le vitatem illam ,cujus amor accufatur perticipet. Hinc neque temporis autabſentiæ beneficioex tinguitur , unde commenti funtPoetæ etiampoft mortemodia vivere & priſtinas inimicitias apud inferos exerceri : illudquidemfrequentiexemplo conftatPatres moriturosodiorum& inimicitiarum heredes filiosfuos ſcripſiſſe. Horumratioduplex reddi poteft :alteraphyſica , quod ſcilicet in fibras &ſpiritus modificatio quæ inducitur ab odio ad rigorem&firmitatem determinet, adeoque ad ſta tum: contra amormotum & agitationem æqua bilem tranquillamque conciliet , acproinde facilè mutabilem:æquabilesenimviventium motus diu turni eſſe nonpoffunt attenta viciffitudine affe &ionum. Moralisalteraratioeft: quodexamore felicitatis ingenito amorquilibet & odiumoriatur:, quoniam veromajus impedimentum felicitatis eſt velminimummalum,quododii objectumest,nam illam ex toto exturbat; quam adjumentum fitad eandem felicitatemparandam paruum &fingulare quodpiam bonum, inquodferaturamor. Namre verailludquoque pro impedimento felicitatis eft, quia particula eſt felicitatis ipfius, folitaria tamen, eſt ſeorfum accepta ,qua ratione cumulum &ag gregationem bonorum omniumexcludit, fcilicet ipſammetfelicitatem, Hæcquidem quamvis lon giusconquiſita videantur,ſecretiſſimisquibusdam rationibus perſpecta funt animæ amanti & odio habenti, Odiumpaffioeftomniumimprudentiſſi mautporequæ maxima & perniciofiffima mala ultrò utquedicituràſanguefreddo accerfit& adit utinimicum eadem fimulruina fecum involuat. Nilenim oforhabere videturpropofitum , quam inimici malum ,tanquam finem usqueadeò ulti mumutnegligatinterimbonumfuum. Hincodiš paffioper omnes humanigeneris ætates &Mundi regionescaprotulitinhumaniffimorumfacinorum exempla,àquibus vel cogitandis humanaindoles abhorreat. Hujusratioexeoeft,quod amor ipſe proprius àpluribus agendis etiam nefariis homi nem abſterreat: in eoque poſita fit utilitas paſſio nis illius,quod impoſibilefit ex amorepropriour gente&vigente ſcelera plura eaque præfertim ſta tui&conſervationivitæ humanæ damnolanonca vere. Atquiodiumfingulariquadam ratione amo rempropriumobruit&quafiextinguit, aut fi ma vis in idduntaxat inclinat, quodeft pernicies ab ſolutè & fimpliciter inimici : inde quantum eft deſemalailli vult omnia , & omnia quæpoteft infligit. IX. Odium ſecum affertvelutiſatellites &ad miniſtros paffiones omnes ,quæ perniciola ſunt imprimat, uthæcclariffimè advertatſeſeturbari & concuticaaffe&ione : ſecus amor; illabiturenim inobſervatus ut ante arctiffimis ejus vinculisani madetineatur , quamintelligat ſe amare : ratio ex fectioneantecedentipetendaeft : amorisenim pas fioadentelechiam& perfecti habentiam vitæma ximè congruit : at odium temperamentumcor poridebitumperturbat,&violenter de ſtatunatu rali fibras vaforum & reliquam viſcerum com pagem dimovet , quæ non animadverti non poteft, tumoſori tum inimico,easqueexuperantes:cu jusmodieſttriftitia,ira,invidia , nemeſis , fuper bia&c. quæ fingulæ perturbant acpervertunt ſta tum&entelechiamoforis ipfius: cienturveròvel exmalovelin malum. Nequeinhoc reciprocus eſt odii amor : fcilicethune minimèconſequuntur paffionesomnes benignæ&vitæcorporezcongru entes : namutproverbiocanitur res eftfolliciti plena timorisamor. Difcriminisratioeft, quod affe&io&conjunctioadbonumquodvisnon fum mumfecumafferatſenſumnonnullum mali:idque quo 792. quo magis bonum illudmaloimmixtum intimum Theologiæ naturalis . Ethica. indecenferipoffuntexvindicta, acſinunquam il nobisconjunctione redditur; pari enimgraduaf ficit quoque immixtum malum,quodproindepas fionesingratas illas provocat , quæ utplurimum gratiffimum amoris affectum comitantur. At è converſoqui terminus eſt odii, malum ex vi ipfius odii itaamplificatur ut habeatur ab oforeprofum momalo: hincconcipitur ut impedimentumfeli citatis , quam proinde qui capitali odio tenetur unicè reponit in exterminando excindendoque Inimico. X. Odium vix extotounquam aboletur: ita uthæc paflio ad illudincitet,quodPfeudo-politici proaxiomatevenditant,nunquam ſcilicetcumini lata fuiffent. IdcircoAriftoteles, cui proxima & affinis rationi ira viſa eſt,eamdennivit veluti uni verſim ex contemptu oriretur, quod quidem in omnemiramnoncadit. II. Verumtamen ſecundumdatam expofitio nemira modumadhucexcedit: necenim medio critate continetur , niſi prorfus detracta ratione vindictæ , quæ propriè & rigide accepta homini privatointerdicta&vitiofafempereft,fcilicetpro pter malum folum præteritum quod repararine quitvelle&curare malum offenfori. At quiara tione regi& fleti poteſt iræ motus, indelaudabi lis efficitur : quareAuguftinus(libro9.deCivitate micoredeundum ex totoingratiam effe, ac ſem ! per imemoriam habendam præteritæ inimicitiæ: 1 Unde vix fincera conſequi poteſtamicitia. Ata Dei capite 5. ) ait: in nostra difciplina nontam quariturutrum quis irafcatur, fedquare iraf catur. Et majori auctoritate (Pfalmo 4. ) dici mor prorfus deleri poteftexanimo, imò ubipræ¹ tur : Irafcimini &nolitepeccare. Sicautemper teriit intenfius efficit odium ſubſequens. Quæde odio cum ira comparatio ſcire oportetconſequen tiſectionedeclarantur. De Ira. S.I. purgata ira àpræterito infuturumfleditur , nec ad vindictam urget, fed eò tendit, ut lædentem fadi pæniteat &quantumfieripoteftingratamactionem fuam retraciet & in futurum caveat:quo pacto vindictæ amoremnoninvoluiti 1 M. Quodverò ira exneglectu& contemptu Puniversenonoriatur,illud inprimis evincit,quod bruta irafcantur : vix autem , & ne vix quidem 1. Uoniamaffinisiraeſt odioproximèpoſt Q illud expedienda videtur. Eft itaque Deirapaffioexdolore& libidine(ut dicit Ariftoteles) feu cupiditate coalefcens &determi nata ab actione aliena nobis aut noftris incommod da,cum noftri contemptu conjuncta (ut idem ait Ariftoteles ) & incitans advindictam fumendam: hoceftadmalum referendumpropter malum jam illatumnobis. Utdefinitiohujusmodi Ariftotelica conſtet, hæc tria mutuo diftinguenda funt: Ira, Impatientia, Indignatio ; quoniam potiffimum deprimaut àreliquis fecerniturfermoeft. Quæ itaque ad malumjam nobis præſens& inhærens ſubinovendumatque excutiendum incitat, impa tientia eſt, cujus appofitam fumilitudinem exhibet eafeſtinatioqua ſcintillamignis fortèadveſtes ,& multomagis ad cutim appulfam expeditiſſimè ex cutimus. Quæ verò malum nobis quidem infli Aumſedjampræteritum eomodoquopoteſt amo vereamplius connititur eſt ira : ut indignatio illa eſt , quæ ob alienum malefactuinad nos proximè non redundans commovetur, illudque reprobat, &fiquomodopoſſitfarcire conatur. Quoniam veròpræpofterumquammaximè eſtquodjam fu git fugare velle,& quodelapſum eftde mediotol lore; indeeſt, quodira (quæpaſſioquidem fedfa pientiffimè homini tributa ab authore ſuo) inma lumpræteritum, quale infeipfo eſtdiretenonfe ratur,fedin id,quodex illius energia &noxiaeffi cacitateetiam num fupereſt. Cumautemexcon temptu licet præteritopars potiffima perfeveret; nammalummeremoraleeft,& inopinione&fa mapofitum, acproindeperſtatmoraliterpoftquam etiamphyficèpræteriit; indeeſtquod præ cæteris aliismalis, illud quod adverſatur honori &exiſti mationi,ſcilicet contemptus ipſe,tolli & reparari poffitvindicta : quá de contemptore fumptaper indemoraliterfit,acfi nunquam ille comtempſiſ fet: non ficinreliquismalishumanisExempligra tiavulneribus&c. quae nulla veri similitudine perinde -- cenferipoffuntexvindicta, acſinunquam il lata fuiffent. IdcircoAriftoteles, cui proxima & affinis rationi ira viſa eſt,eamdennivit veluti uni verſim ex contemptu oriretur, quod quidem in omnemiramnoncadit. II Verumtamen ſecundumdatam expofitio nemira modumadhucexcedit: necenim medio critate continetur , niſi prorfus detracta ratione vindictæ , quæ propriè & rigide accepta homini privatointerdicta&vitiofafempereft,fcilicetpro pter malum folum præteritum quod repararine quitvelle&curare malum offenfori. At quiara tione regi& fleti poteſt iræ motus, indelaudabi lis efficitur : quareAuguftinus - (libro9.deCivitate - Dei capite 5. ) ait: in nostra difciplina nontam quariturutrum quis irafcatur, fedquare ira s catur. Et majori auctoritate (Pfalmo 4. ) dici tur : Irafcimini &nolitepeccare. Sicautem per purgata ira àpræterito infuturumfleditur , nec ad vindictam urget, fed eò tendit, ut lædentem fadi pæniteat &quantumfieripoteftingratamactionem fuam retraciet & in futurum caveat:quo pacto vindictæ amoremnoninvoluiti M. Quodverò ira exneglectu& contemptu niversenonoriatur,illud inprimis evincit,quod bruta irafcantur : vix autem , & ne vix quidem contemni ſe fentiunt: contemptus enim malum rationale videtur, quemadmodum oppofitumbo num,honor. Prætereahoc ipſumtandemfalfum eſtAriftoteles cum dicat contemptum in omnibus injuriis ineſſe veluti generalem affectionem: deni quedeſignarevoluitpotiorem caufam iræ excan defcentisinhominecontemptumeffe. Nonenim usque adeo accendimur cum mala extrinfecusin cuffa patimur citra contemptum : ut cum a fhults vapulamus&fimilia: quamquam fivelles minutias iſtaattenuarefortèdiceres exhujusmodiactionibus noniram fedimpatientiamoriri. IV. Porro peroccafionemnoſſeproderit tri plicemcontemptus differentiam,quam ftatuitAri itoteles unde iraconcitetur. Primus contemptus fimplexeſt,quempræfertquifacto dictoque often dit ſenihili alterumhabere. Secundus in violen tia&vipoſitus est,qua quis prohibetnealterpla citum fuum expleat, idque fine ulloprohibentis commodo&fructu; nifienimhoc adjunctumad fit, vis illata odiumiræ immixtumproritat. Tertio lococontumelia interdifferentias contemtûs nu meratur: ſcilicetinjuria illatacum aperta ignomi niàlæſi, illata, inquam , ex mera petulantia & ob lectationis gratia.. Si enimfructum præterea alte rum qui lædit quærat ; contumelia ad ciendum quoque odium.comparata eft. Exquibus omni busilludadvertes ,nil hominumnaturæ accidere ingratum magis, quam contemni ; itautcompa rationeinità interodium&contemptum, malimus, odioquam contemptui haberi. Alienior enima nobisvidetur efle qui vilipendit, quam qui odit : fcilicet ofor voluntate averſus à nobis eſt ; con temptorveròintellectuquoque&opinione: quan doquidemnihili nos, noſtraque faciat. Hincfa cilius oforem , nobis conciliamus : demereri enimillum poſſumusofficiis& opera natura,quam æſtimat. V. Iræproprietates ordineexpedio ,quarum illa infignis Auguftino eſt , quod ( librode vera Reli DePaſſionibus. Religione capite tertio) Nulli irafcenti fuaiva videatur injusta. PræluferatAriftoteles ajens; 793 fingulareeſt ,neccumpaffionibusreliquis commu iram justitie speciem umbramque praferre. Sed parum huic fidendum in hac re , qui vindi Etam,adquam incitatira,laudabilem&opusvir tutis eſſe ſtatuit. Cæterum perturbationes aliæ, tùm etiam præter modum efferuntur excufatio nemprætexunt:fedirajus&rationem. Intempe rantianaturæinfirmitatem excuſat, indeabſtinere ſe nonpotuiffe hominesvoluptuoſi mentiuntur: ficpleraque aliaautpaffionesautvitia. Aftira dum actu bacchatur nil præterjuftitiam fonat,ejusque nominis abufuprobrum fuum obtegit: cùm verò deferbuit ; excufare folent iram ipfam , qui irati peccarunt, Iratus eram : quafi fecum illa ferat Immunitatemàlegibus. Veriustamendixeris,pro pterea naturâduci adeam excufationem iratos, quod ira vehementiffima& impotentiffimaomni umpaffionumfit, utmoxdicam. V. Quæritur curAriftotelesdixerit (apud Se necam libro 3.deira) tramcalcareffe virtutis: quoddictumacriter ſugillat Seneca ipfe. Credi derim irampromifcuèpro indignatione& impati entiaAriftotelemaccepiffe; imo eo nomine affe Aus omnes irafcibilis facultatis intellexiffe, quos verſari circa bonafublimia& maximè humana,& adagenda honorifica& glorioſa incitare dixi ſe Gione ſecunda. Hincviri magni & heroesira cundi plerumque ſunt;pronividelicetadphyficos illos iræ motus , qui inclinari facilè poffunt , ut adminiculo fint agenda fortia : vires enim ſen fuum&corporis ii motus,nifi fintimmodici,in tendunt. VII. Violentususq; adfurorem eſtimpetusiræ: nequeenimaliapaffioeft , quæ usque adeo effera tur&infolefcat. Quodphyficèinfermentationem 7 ſpirituum fulphureo- nitriorum rectè referescum analogia pulveris ipfius nitrii: quo enim impetu &ſtragehicaccenditur ;eodem ira excandefcit. Hincfit primo, iram,ut primum oritur, paffio nes reliquas tuncfortè in animo vigentes obrue re: nulla enim amoris vel ambitionis vel avaritiæ ratioab irato habetur. Secundò ſenſim grada timque iram non augeri,fedipſo ortus ſui momen toadultameffe:non ficinvidia , triftitia&fimi les , quæ mora increſcunt. Tertio nullius ſaniconfiliipatientemeffeiratum animum,imo nil د ejusmodi audiendopercipere. Quodfcilicettra tusomnesphantaſmatumfint adeò iræmotibus occupati ,ut exhibere imagines ullas nequeant prætereas, quæ foveant iram. Quarto , amo rem quoque propriumextinguiautobrui,utneq; pericula iratus caveat, nec ex vulneribusdoleat, aut mortemtimeat advindicatam ex toto incum bens. Nonficincontinentia& voluptatis amor, qui etiam cùmeffertur facilè vellevivulnere, vel acutodolore compefcitur. Quintò eximpo د tentiquoque excandefcentia fieri , ut fæpius ira ultione fruftretur, &quafideerret ab itu dumte mere&inconſulteconnititur. VHL. Cùmvoluptatismiroſenſu ſubit ira,inde ne. Inde expleridiciturira (Sfogarfi) cùm erum pitlicètinnoxiè inquerelas atque clamores. Hinc benè irato videtur eſſeubiexcanduit , & adhila ritatem vergittanquam jam ſtatus corporis& ani mirectècompofitusfit: idque multò magisquàm inexplendo amore ,quem confequitur ut item obfervavit Ariftoteles animi egrimonia atque tri ſtitia. IX. Iradiuturnanoneft : &quidemfiperinde effetpertinax,utvehemens eft; fummaeſſet ge neris humani pernicies. Sed impetu extingui. turfuo,nam fermentatiohujuspaſſionis propria copiaminagnam ſpirituum fimul accendit & ab fumit: hinc novodeftituitur pabulo quo diutius alatur. Ex imaginationeetiamdeterminatioori turutceffetira : nimirum ſi tantulumpoſſit ani mus ſe colligere ,ut advertatfatis jam& abun dèacceptum vindictæ eſſe conſiſtit illico& ponit ira. Cæterùm niſi huic animadverfioni fit lo cus; uno impetu fertur præter omne fas & æ quum , perrumpitqueleges omnes naturæ &DEL ex ira præfertim publica obortus amor vin dicta. X. Nulla frequentiorfingulishominibuspaffio, nulla cunctaruin nationumcommunior iraeft:ni mirumex eo,quodvel leviſſimo malocommo-- veatur: ut ſcintilla in pulveremnitrium incidens, nonverò inlignorumſtruemvel oleidolium in cendiumcreat. Frequentiſſima autem levia mala minutique contemptus invitam&focietatem hu manamcontingunt. XI. Nulla itemeſt paſſio,quæinmodum con tagii, ejusque repentini & fubiti latè propagetur &ferpatutira exunius ejusdemque inali dolore concepta. Nunquam vifum auditumqueeſt , ut regni unius aut civitatis finguli habitatores unius formam&pulcritudinemdeperirent : autexuni us divitiis &profperitate invidia contabefcerent, aut fimilibus affectibus integra Reſpublica corri peretur. At ſæpius evenit,uttota multitudo câ demde causa concitaretur & fureret, fcilicetmili tes omnes adverſus Imperatorem fuum arma con verterent;populiſeditione elati regibusvim affer rent,plebs adverſus nobilitatem confpiraret. XII. Quod vulgi fermonibus tritum effatum eſt; imbellis ſcilicet animieſſe&delicatipropen fionemadiram, indeq;fœminas,pueros,virosque principescæteris crebrius irafci ; fic interpretan dumeft, utdiftinguatur irafrequens àmagna: illa pufillorumeſt,quiminutismalisusq;adiramcom moventur,ſecusviri fortes,quibus animi& virium citra iram ſateſt ad excutiendaminora illa: at in gruentibus malis majoribusfuccumbunt triſtes,qui leves funt adiram : non enimexhujusquoq; mo tufatisvirium iisſuppetit adverfus graviora mala: contraveròvirmagnusvires malistunc irafcende adæquat. AriftotelesHomeri effatulaudat.Iramelledulcior: namiræmotus cum ea fermentationeſpirituum& I. idoneamixtione exAcido &Alchali fit , utvolu ptateperfundaturiratus; etiamfi ad id, quod cu pit, ſcilicet ad vindictam non perveniat : quod D ;  .11. ۶ Ira&Odii Comparatio. Iſcrimina utriusque in unum collecta,ut exindè apertiuscorumnaturaconftet, ob ſervo Primòodium oriripoteftcitraullam actioneminjuriofamaut moleftam:ſecusira. Tum 7 R. P.ProlomæiPhiloſophia, Hhhh 794 Theologiænaturalis Differt. XIV.Ethica. enimantipathia, tumalteriusgenerisodium concipi poteft adverfus invifum hominem, qui nunquam læſerit,ſedhujufmodifit,ut eumaverſemur&lon giffimè fejunai ab illo eſſevelimus. 11. Odium effe poteftadverſus Communitatem integrum,populum,nationem, hominumq; claffem: liquorum imala videantur bona comparatione ha bita ad inimici tum bonavel mala. Hincexil liusodiobenevolentiaincæterosquadantenuscon ciliatur. VII. Quodphyſicasaffectionesattinet; odium fanguinempropellità circumferentiaadcentrum; nonveròira; fic Simonis Miſanthropiodiumfuit lividum indecorpus relinquitur, nec ad motum noniraingenushumanum.Seddubitaripoteft,num facilè venædilatanturmagis propter diſtentas fi quando læſus quis fuerit ab uno certi ordinis aut brasoblongas : conftringunturverò arteriæ obf claffis ; contra reliquos ejusdem ordinis nonmodo brarum obliquarumtenfionem:indèplusfanguinis ex odio, verum etiam ex iraconcitetur?Quod ita refluit adcor,quameffluat;inglandulis veròexcer definiendumvidetur,utcum primumquis læſusfue niturhumor lentus&frigidus quivulgòdicituratra rit, tunc ſtudiovindictæ in quemlibet occurrentem bilis. Sitira cum odioquidem conjunctafimilesin ex eodem ordine ferri dicatur : ſat enim explendæ ducitcorporisvices: indelivent&pallentnonnulli iræ conjunctio illa& focietas cum eoquilæfit,dum cumirafcuntur.Quamvishoc idemambiguumval adhucrecens eft injuria,eſſe videtur. Exinterval deindiciumanimiiratifit: miſceturenimnonminus lo verò temporis iranon nifi ineum quilæſerit accendetur,&nudum odium perſeverabit contra cumtimore, quàm cumodioiræpaffio : qui enim majusaliud malum fibiab eo, quilæſit, imminere fingulos ejusdem ordinis. III. Iratractu temporisfacilè ceſſat exdictis: Itemoffendentis pœnitentia : odiumveròvelena tum ex irapertinax eft, quia ex malo perſeveran te, ſcilicet exmerito veluti inhærentiæ ipfi inimi co,non veròexactione, quæ fluat&abeat,pro ficifcitur. imaginatur;unairafcitur&timet.Quarepallorira ti noneftperpetuò fignumexuperantis iræutvul go creditur,& cumodio immixta. Cæterùm cùm fola excitatur ira,tuncfanguis àcentro ad circum fluentiamdilatatis arteriis, conſtrictisq; venis effun ditur: inde rubore vultus ſuffunditur. Glandula item figuratis certum in modumporis excernunt IV. Odiumeòusque increſcerepoteſtuturgeat humoremq; flavam bilemappellant, admalum omne &damnum volendum inimico: íraverò movetadinferendummalumnonutrum que, ſed ejusmodi , ut ægrimoniam & triftitiam lædenti creet : unde nullusex ira velle poteft , ut quilæſit fiat ſtultus , in quo nempè ſtatu calami- I. : 4. De Iracundis. Racundi ambiguum eſt nomen: in præfenti tatem non ſentiret : fed vult eum dolere : vult quoque eum noſſe, quis malum inferat fic apud HomerumUlyffesPolyphemo declarat quis eum excæcaverit: fcilicet co tenditex naturâfuâuttri ſtetur læſos , eumque pœnitcat,quodprimus of fenderit. V. Iracumamore componitur cujuscunq; ge neris : ftat enim amicum impenseamarietiamcum illi irafcimur : ſcilicet propter aliquam actionem nobis ingratam ; ingratum viciffim aliquid verbo vel factorependimus. Erit quidemiraparva ſed odium nec exiguum cum amore intenfiffimo con fiftere poteſt. Ratio eſt diſcriminis, quiaira ſeſola, initium aut difpofitio noneſt averfionis & fepara tionis, fed inclinatio utalteramore licet nobis con junctiffimus obactionem præteritam doleat: quo modoerganofmetipfos etiam afficipoffimus,licèt nos ipfosodiſſenonpoffimus: nain citravocisquæ ſtionemfrequenternobis irafcimur. Alia ratione diciturodiuinhabituale,aliave rò irahabitualis: illud eft animipropenfio& diſpo fitio ejusmodi adverfus certum &determinatum, objectum, ut quandocunqueilliusmemoriaoccur rat, illud averſemur,atque adeò moraliterperinde fit, ut fi indefinenteroderimus. Atira habitualisdi citur, undequisita paratus& propenfus eft, utvel minima oblata occafione modò adverfus unum, modoalterum excandefcat : quopactonemo dis pofitus &paratus eft adodium ; nifiprorfusSimo nemillumreferat. Imò quiodiohabitualiprofequi tur certum hominem,exeodem ipſominusincita tur ad habendosodioreliquos,qui inimico nullate nus conjuncti funt. Nam propter capitaleodium inimici, cuncta hujusapparent mala , non folùm abfolutè , verumetiam comparate: indeeſtutre 1 accipioproco,quipropenfuseft adiram& facilè accenditur: obiter autem obſervoAri ſtotelem (lib.4.Ethicorum)illudidemnomenpres fius accepiffe ut fecerneretab eo , quemvocat a marulentum: aitenimiracundoseffe,qui citòira ſcuntur, fed facilè ſedantur: cum expleant ſtatim aut egeantnecconcoquantiram. Amarulentosve ro,quilenteiram concipiunt,ſeddifficiliusplacan tur ,longoque tempore affectum illum adfervant, occultant, necnifiultionis voluptate doloremtri ſtitiamq; ex offensaperceptamdeponunt: quipro pterea impendio moleſti tùm fibi tùm amicis funt. Athis omiffisiracundum fivegeneratimſeu ſtrictè acceptů in quadruplicieſſedifferentiaſtatuohabi tâ ratione principii & caufarum , ex quibus pro penſioadiram inducitur. Velenimprimòiracun dus eſtexnaturâ&temperamento : velſecundò exſtatu corporis contingente,& temperario:vel tertioex ſtatu cæterarum paffionum: veldenique quarto exconditione ipfius animi& rationalipro penſionehominis, II. Ex obſervationibus moxafferendis in an teceſſumconficio, iracundos&proclivesad iram naturâ& temperamento ex eoeffe , quodaffiduè doleant interno & minutoquodam dolore. Hoc verò fuadetur per analogiam eorum,qui aliun dè quamexnaturâ, fedpotiffimumexaccident rio ſtatu corporisſuntiracundi. Inprimisenimval gonotiffimumeſt,certis horisdiciproclivioreseffe hominesadiram, certis item annimenfibus , certå aeris& Cælitemperie,certâetiamvitæætate:cum quis item ægrotat , cùm eſurit. Hujusquidempo ſtremipropenfioad irafcendum refunditur paſſim, inbilem jam fecretam àſanguine, nec obrutam, aut dilutam ingeſtis ciborum humoribus aut : vapo 1 DePaffionibuss vaporibus : quodquidemverumeſt: fedclario 795 musutquæabiisinnosproficifcunturinjuriæ,cum ri&latèpatentiori caufæ effectus illeimputaride bet: fcilicetdolori cuipiam ,ex cujus affectione ſenſumnonafficiant,quijam iramconcitet. Tertio exindeirafcimur iis , quinonpræcavent id ,quod famelici ad irafcendumvergant..Hi enimexſen nobisdoloreminurit. Hincfiquisnobisadverſaci fu doloris ad impatientiam jammoventuratque traillam fignificationemdolorisrenunciet,iramac triftitiam , fed fruftrà, cùm excutere malum in cendit: videtur enim negligere nos&malumno cumbensnequeant. Hine denovoadvenientovel ſtrumautapprobareautpronullohabere. levioffenfione iram illicoconcipiunt &egerunt, quæexf. 1.numerooctavo,fuaviseſt&melledul VI. Eademdecauſa,qui eximiifunt&excel lunt,aut fibi videnturexcellere in aliqua diſciplina cior: acproindè obortadolorem illumpriſtinum velarte,iræ ſtimulis agitantur: potiffimum fi cre mitigat : quare tuneiranoneftadpenſandum 1 malumoffenſæ atque vindictam, ſed ad meden dant,eumexdoctrina&præſtantia fuafluctum&c | 1 10 dum priori moleſtiæ. Quodveròfames&fitis molumentumſeſenoncaperehominum incuriavel injuria,quodfibi deberiprocertiffimopræſumant. quidamdoloresfint;crebreAuguftinusedixit,qui Adopinionem quoquecontemptus referenda eſt busnimirumtenuiffimæventriculi fibrillæ irritan iracundia, quâadverfusillosferimur,qui eavitupe tur. Sic quoq; experimentodeprehendimus certa rant, quæ ànobis impenseamantur. Nam fiamore ætate,tempeftate, diei horâ fimilibus minutisque amicitiæca profequamur; videmur nos ipfiinre doloribus corpus affici. Cùmveroidipfum infin amatâcontemni: fiverò exconcupifcentiaame gulis obſervemus,quiiracundi fiuntobmutatum& mus;defpicinos innobisipfis credimusabco,qui male effectumcorporis habitum ; necquantum ad cenfetnoserrareinamando, ſenſumdolorisdifcrepent, quialiis tribusprimisde caufis exnum.I.iracundifunt, fiattentèconditios nem,ſtatumquecorporeumſuum animadvertant; reaèdiciuniverse videtur,ex doloris affectione propenfionemadiramenaſci. : Nonenim alio referendaeſt iracundia, quæobtinentibusjam animum cæteris paſſionibus commovetur. Hincenimquitriftitiaoppreffus eft adirampropendet:ficquicupiditatealiquâagitur: namcupiditasomnisdoloremſecum affertex di tal cendis. Indèquoque morajuxtaPlautumbilemin nafumconcit:fcilicet moradeſiderium quodpiam eft. Similiter follicitudoinrebusamiſſisquærendis, HincetiamrationemreddescurI.qui fimulinten tuseft adpluranegotia 11. quitædio verumpræ ſentiumaffectifunt. III.quidantoperamvitæ per 1. VII. Exalienavirtute non modo odiumanti pathiæ&impatientiaſuſcitatur;verumfi cum no ſtri neglectu conjuncta illa videatur , iracundiam proritat:propteracontraillosinfurgimus,qui cæte roquiliberales inalios,nosprætereunt. Namuni verſimperſonarumacceptioetiam minimè injufta humanam fuperbiam ad irafcendum extimulat. Quin&alienusmemoriædefectus autobliviocon temptuiimputantur&iramlaceffit:hincnonmodò commovemuradverſusbeneficiorumimmemores verumetiamquibusrerum noftrarumautnoſtrino minismemoriaexciderit,ſuccenfemusrati,niſide ſpicatuinos haberent,altius impreffam noſtrime moriameosconfervaturoseffe. 1- Inmutuisalloquiis& familiari congreffu a fectiori& ſeſeafflictationibus corporeis exercent, autpoftquam devotiſſimè oraverint ; iram facile concipiant? 1 1V. Necdiverſaeſt cauſa,unde irafcimur iis, qui noſtri non miferentur , tranquilloque animo ærumnasnoftrasſpectant. Dolemusenim tune; ac proindèlenimen,quodaliena miferationonaffert, quærimusexpropriâira. Impenfius autem incita murineos,quipræ aliisallevaredoloremnoſtrum deberent,nectamencurant ; fed iracundia tunc nonex folapaſſione præcedente nafcitur, & ad quartum ordinemexpartepertinetu V. Adquartamitaque fuperiusnotatamiracun dorumclaſſemreferuntur ,quiexanimapotius in dolerationali,plerumque quidemvitioſa ,quâex corporeodoloreantecedentipropendentadiram. Cujufmodi primò funt,qui ſuperiori ad contem ptumfuumcæterorumquæq; acta referunt : unde ira propriè humana concitatur,quam ſolamforte ſpectavitAriftoteles in definitione quam deditde iranHincillerecenfettanquamadirampotiffimum pronosvirosprincipes,Divites,Eloquentes,benefi cos: iienimcumſeſeadmirentur&magnifaciant, quidquidergaillosnonobſervantiſſimumpreſtetur; babentprocontemptu,exquo ipſodolent: dolo remq; nonantecedentemquidem, ſedrecensinous ſumexcontemptuverò velviſo tendunt periram excutere. II.Hucquoq;referturquodfrequentius amicis;quaminfenfiffimisirafcamur,hosenimodio tantoperſequimur&tantòcontemptiffimoshabe multiplexeſtirarumoccafioexcontemptuuniver fimprofecta. Sicloquentes ſeria interim jocanti busirafcimur:videnturenim iinon modo præter ram,fedcontra exiftimationem noftram ludicra proferre. Reſpectuverohabitoadeos qui coram adfuntadiram incitamur, ſiexpræſentibus aliisca dicant&faciant , quæ propterpriorum illorum præfentiamvidenturinnoftri contemptumcedere, aut ſaltem ingratiſſima nobis funt. Quinque re cenſet hominum ordinesAriftoteles, quitamenad tres facilècontrahuntur , quibuspræfentibus pro contemptuhabemusea, quæ cæteroquin remotis illis pacatiffimè exciperimus. Primò fiii adfint,qui buscumdegloriacertamus,autquos æmulamur,vel jociabaliisinnosconje&ioffendunt. Volumus e nimæmulos noſtros carumduntaxat teſtes effe a &ionum&rerum,unde nos admirentur& cedant, Secundofimilequid patimurcoramiis, quos coli mus&admiramur: namremiffiore illafacilitate a lienosexcipiendi jocos,credimusminus cosnobis conciliatumiri. Tertiòpræſentibusitemiis,quinos obſervant, noſtroque imperio parentautdifcipli næſubduntur, fimiliter afficimur : veremur enim nede officio aut priſtina obſervantia exindè re mittant. inIX. De lenitateſeu placabifitate hicpaucisdi cendi locuseft. Scilicetnum illa fit paffiovelpura iracundiæ privatio difputatur. Stoliditas qui dem,qualis inpecudibus manfuetisobſervatur in ſola privatione ponitur ab Ariftotele lib. quarto Ethicorum cap. 5.&definitur eſſe , ex qua quis Hhhhh 2 non 796 Theologia naturalis nonirafciturcumoportet&ficut&quandoopor Differt. XIV. Ethica. codeniqueelucetvis&efficaciacupiditatis , quod tet. At lenitaspræftatut quisnonirafcaturcum non oportetnec utile eſt irafci: quod ibinonin virtutem ſed in indolem & affectionem corpo totas exeratanimævires,& corporis nervos om nesintendatadexpugnanda quævisimpedimenta, imonaturam ipfamatque fortunam, quò præfens ream referatur citra motum patheticum vix effe fibi conſtituatquodcupit. Hincbrutaferociffima credo, ac proindelenitas mixtionem involvere funt &robuftiffima cum amore feruntur, ſcilicet videturextriſtitia doloris præſentis & ex fuga& concupifcentia. Quidquidenim de amore gene. receffu àvindicta, cujus ira eſt profecutio. Cate ratimhacin redicitur,incupiditatem & defideri rummanfuetæ pecudesnonexlenitateſedexde umpotiffimumcadit:minus verò in gaudiumaut bilitate naturæ ita afficiuntur, ut læſæ quidemdo amoremfimplicem: imò præſensgaudiumvelde leant, fednihilſuccurratdevindicta. – De Concupifcentia & Cupiditate. 1. Oncupifcentiæ etymologia fignificatum Gius jus evolvit ,ſcilicet concupifcere&fimul cupere: hoc eft cupere ut fimul fint illa quæ fimul nonfunt. Hæcenimeſt paſſionishujus indoles ,ut bonoabfente propoſito perturbatein ejusconjunctionem ſcu præfentiamferatur, veluti lectatioenervat&imbecillem facit. Ratiophyfi 1 i :. e caeft,quoddefiderium àcentroad circumferenti amconftanter ſpiritus atque ſanguinemproliciat, exfineſcilicet ipſiusdeſiderii ,utadbonum abſens accedat. Atin gaudiorefluxusfrequens fitàcir cumferentiaadcentrum,indelanguor, & anima quaſiſopitaautecitatica.Quodfi quandoque fruens ferocia inciteturadverfusinterpellantem ; illudeft exdefiderio deinceps fruendi, adeoque propter bonuınabſens." : V. Frequentiffima omniumhæcpaffioinhomi. neregnat: indènomendediffe perhibetur appe illa animæ ipfius manus effet porrecta ad appre hendendum conftringendumque. Etvero hujus modi paflio (namde illa imprimisloquor,obiter verodeſpirtuali defiderio ut demoderatoappe titu ſervili ) potentermanum pedesque & cætera organaidonea adprofequendum, fibiquejungen dum objectumconcupitumincitat&exerit,ut ex vehementiaveluti extracorpusanima rapiatur& ad objectum accedat . Præter dicta ſectione tertia de amore qui vulgodicitur concupifcentiæ nil ultra commemo ro,niſi ut vocis caveatur ambiguitas , &indeade vertatur, amorem illum noninfolaconcupifcen tia,juxta fignificatum hujus ſectionis,fedin gaus dioquoque pofitumeffe, idque unum explicare, ſcilicet bonum non amari propterſeſed propter aliud amatum amoreamicitiæ,velhocfitipfeamans vel ejusamicusautcidem gratiofos. III. Concupifcentiadolorem triftitiamque ſe cumaffert, contraquamvulgo credatur, quemad modumfitis & fames,quamvis inobjectumdele titui concupifcibili ex ſectione ſecunda. Ratioeft quia plura abfunt ab homine bona congruentia quamadfint : plus itaque vivium &temporis iis concupifcendisimpendit quam aliisfruendis.Hinc quilibetestVirdefaeriorum,cuique enimmaxima pars vitæ defiderando elabitur. Quodquidemdi gnitatis humanæjuxta atque ærumnæargumentum eſt. Cùmenim homotum infinitiboni fit capax tum cæterorum omnium finitorum qua fpiritua lium , qua corporeorum , qua honeſtorum, qua jucundorum; indecupiditatum in coinnumerabi lis multitudo ſuſcitatur. Quibus moderandis & adratiónis regulasexigendis, egregia triaArifto telis effata commemorarejurat. Homines magis percant quiacupiditatesnonfuntredact&adme diocritatem quam opes ad aqualitatem : Inde Legislator curare potius debet modum illarum quamdivitiarum. (libro2. Politicorum cap.5.) Similesfunt cupiditate pueris ut feranturad turpia ,&fi ipfis indulgeaturcreſcant appeten do, quareutrisqueopus estpadagogo. (lib.3.E tabile tendat : fcilicet quia abſenseſt& propoſi tumutabſens. Hincdiftinguas defiderium à de lectatione illa, quæ moroſadicitur, eaque ex ob jectoperimaginationem tanquampræſentereddi to autmenteabſtracto ababfente&præfenteobo ritur. Quamvishocſecundopræfertimmodode lectatio quædamaut fimavis complacentia defide riumſeucupiditatemipſam præcedat&plerumque etiamcomitetur: initiumenimdeſiderii eſtabamo re quodam , qui quaſi delibatbonum ut primum animoobjicitur velutavulfum àcircumftantiis ex differtationeX. ſectione 2. numero3. Unde fitvon luptatem quoque exfui natura cum deſideriopas thetico conjungi, & indeeffepaffionem exmix tioneſcilicet doloris &voluptatis juxtaſectionem primamnumerotertio. IV. Efficaciſſima eſt cupiditatis paffio , utex ejus attributis patebit. Nam primò totam animi intenſionemexeritatquedefigitin objecto amato, ut àreliquis autcogitandis aut amandis omninòdi ſtrahatur, qui aliquid impensecupit. Præfentem item voluptatem aliundeprofectam obtundit: do lores quoqueavocatisalio ſenſibus & appetitu. In thicorumcap.undecimo)Prudentescumfentiunt femoveri concupifcentia velirafufpendunt ele ctionem.(lib.fecundoMoralium&Eudemum ca piteto. ١٠٠ הריבית VI. Cruciatusquoque&tormentumeſtpotifli mumhumanævitæcupiditas, Cùmfit frequentiffi ma,necpacatumeſſe animum finat;ne quidem cumaliquo bonofruitur: adeſtenimtum quoque defideriumaliorum bonorum; velſaltem cupitur utabſfit id malumquodconjunctumeftcumbono finito,quo fruimur. Tumquoddefideriipaſſiore liquas omnesinducat,&viciffimabiisprovocetur: quælibet enim defideria fibi proportionata veluti adminiſtros habet. Quodquidem citra enume rationem ſatpercipit , qui ſibi aliquem proponat afflictimdepereuntembonumjucundumabfens. VII. Error paffionem hanc præ reliquiscomi tatur: nam vel in re,vel in modo frequentiffime cupiditas errat. Bona enim fininita quaſi infinita, caducaut æterna , minutaperindeac fi plena feli eitaseffet,appetuntur. Scilicettantoimpetufertur ergabonumcupitum,utnihilituncanimafaciatre liquaomniafibicongruaentiabona. Ut 201 De Paffionibus. ( VIII. Utpaffiones generatim,ficdefideriapræ cipuèdiftribuitAriftoteles (libro 3.Ethicorum ca 797 centrum illirefluunt, ut exindefrigefcant &conci pite 11. )inrationalia&irrationalia : hæc commu niacumbelluis, illa folummodohumana; expas fionetamenmanantianec fatis ordinata ,inquibus trabitſuaquemquevoluptas. Problemaveròeſt utra potiorafintquoadproprietates deſiderii? cui non fatis videturAriftoteles refpondiffe , ubi ait, paucos admodumpeccaredumirrationalibusdeſi R inn ode deriis aguntur: rectius vero advertit iniisunico modo, ſcilicet per exceſſum plerumque peccari. Dirimi quoque pofluntdefideria in naturalia & fuperflua: hæc enim poftrema naturametiamhu manam ejusque conditionem prætereunt; eaque vel inepta funtvelotiofa,vehementia tamen. Na turalia porrò minus affligere aut vexaredicuntur, quia congruunt naturæ& veri ſolidiquebonifunt, noninanis. IX. Vera felicitas omne ſui defiderium ex cludit, vel citra paffionumconceptum(exceptà ad fummum perfeverantiafelicitatis ipfius , quamta mencertiffimòpotius expectat Beatus,quam defi X tor derat): nonenimextoto expleret, fi locumhu jusmodi deſideriis relinqueret. Sumina miferia omniadeſideria ſedinchoata importat ,quæfcilicet defperationepræfocantur. Quamvis enimconfi ftere nonpoffitefficaxdefiderium, ubi deſperatio obtinet; attamen inefficax&permodumvelleita tis,&foliustormenti fæcundum infummammiſe riam convenire videtur. Præfens verò vita quia propior miferiæ quam felicitati innumeris deſide riisſcatet&numeroquinto: in ea tamenveftigium felicitatiseft nil velpauciffimadeſiderare : cjusdem imago verò eſt unicodefiderio teneri ſcilicet feli citatis ipfius , ita caftigantur ampullofa lenecæ ef fata cujusmodi illud : quidefideriumfuum clau fit cumJovedefelicitate contendit. Si vis fe lixeffe Deum ora ne quid corumqua optantur eveniant. X. Spesacerbitatem cupiditatis mitigat, alio quin particula damnationis videturdefiderium fine ſpe: quoitem hæcminor, illudacerbus eft. Ubi adverfus fine poffibilitate boni non confiftere effi dantexternæ corporis partes, &claufis ea ratione porisfenfus mali obtundatur aut excludatur , cu ſtoditointerim corde & partibus nobilioribus abil lius acceſſu, Quandoquecumexpedita via eftad abſcedendumamplius,adcircumferentiamſpiritus II. delabuntur: adpedesvidelicet&cæterosartus. Adverfus ca mala infurgit hæc paffio,quæ autdolorem autpudoremprocreant,juxta illud Tertulliani in Apologetico : Omne malum aut doloreaut pudorenatura fuffudit. Proinde ex inftitutionenaturæ fugæ paffioeſt adhominema vertendum àmalotum cum culpæ tum pœnæ. Quamquainnificæteraincitamentaadfint,non fa tis præfidii fit inhujusmodipathemate contra cul pas adque flagitia , quorum nonnulla quandoque pudorfive erubefcentia haud comitatur. Contra veròmalumpœnædolorem aut externum autin timum fecum perpetuò affert. Hinc ex indole perverfaabutiturhomohac paffione,utfugiatma lumpœnæpræ malo culpæ : & abominetur vila mala præveris. III. In optimum verò uſum convertiturea dempaffio adverfus fcilicet, amoris ferinis illece bras & cætera voluptuofa : Hæc enim fugiendo vincontur. I. :De Delectatione. Ircaillam, quemadmodum&paffiones C reliquas , facilèni caveas,confundes id ejus, quod paffioeft cum eo, quod bo numextra omnemperturbationem pofitumeft: nampromifcueapudauthores utrumque defcribi tur. Retamenveradelectari&voluptateperfun di ,cumprimis ad fpiritum animamquerefertur, etiam cumminime occupatur perturbationepa thetica: tumquoqueadappetitumfentientemdum pacatiffimè delectatur,quemadmodumcitrapaffio nemappetit&amaterſectioneprima. : 11. Addelectationemitaque nullohabito re caxdefiderium, citra vera probabilitatem ejusdem effe poffe: nonvero ſpem. XI. In humana, Republica nudis defideriis nec pœna, nec præmiumpropofitum eft:fecus a pud Deum : imo fumma felicitas pretiodefiderio rumfereunicocomparatur, Namtalia ,tantaque opere explere virtutum geſta , quibus ut prami um refpondeatbeatitudo,difficillimum , ac proin de rariffimum : Hoc ipfumverò enixedeſiderare hominiprobononusqueadeò arduum eft ,acpro ptereafrequentius. ECTIO VIL ונתנוחות I. Hi 1. DeFuga : N Lla è diametro oppofitaeſtdefiderio: nam maliceftfuga,ut boni cupiditas: quatenus paffioex odioprogignitur, quippe quæ in clinatioeft&incitatioaddifcedendum àmalo, fe اور ſeque muniendum adverfus illud. Hinc fpiritus affluuntineas corporispartes, quæidoneæ funt ,ut animalàmalodivertat,autilli aditumpræcludat& àconjunctione arceat, Propterea quandoquc ad ſpectu paffionis pertinent hæc fapientum effata. Voluptasnatura Divinum quiddam eft. (libro 7. ethicorum cap. 13.) Eft omnium rerumfinis architectonicus ,& menfura bonitatis omnium rerum. (ibidem cap. Tr. ) Scilicetex voluptate, quamafferunt resquælibet, æftimaturillarumpro fectio: quodindubitatè intelligendum eſtdevera, folidaque voluptate,quá facultas appetens optimè habens & difpofita perfundatur : fic utvoluptas hujusmodifenfilisfitfenfiliumrerummenfura,in. telligibilis intelligibilium. Eft actusperfectus:est quiesultimaappetitus vitaliterineaquiefcentis. (DivusThomas 1.2. 1. quæſt. 31.a: 1. ) Eftper fectio operationis ipfius quæ voluptatem affert (lib. 10.Ethicorum :) Nam alias operationesim : pedit. Cum enim aliqua revehementerdele : itamur, aliudnon admodum agimusautetiam fimpliciterponagimus.(Ibidemcap. 5.)Voluptas deniquefignum eft virtutis acquisita cum quis .. ejusexercitiodelectatur(lib. 2.Ethicorum : tunc enimoperatixundiqueperfectaexiftit) 111. Voluptatem fenfilem atque corpoream, eamtamenminimèperturbatamdefinitAriftoteles ( libror. Rhetoricorum cap. 11. ) ubi ait : Est tran / 798 tranfitusfenfibilis adſtatumcorporis convenien Theologia naturalis Differtatio XIV.Ethica. temnaturainquo quiefcat. Siaddideris idipſum fieri cumperturbatione magna corporis,delecta tionis paffionem explicuifti. Profectò enimfupra cæteras perturbatiflima illa est,&ftatum animæat que corporis vehementer immutat : quò refpexit Ariftoteles ubi ait (libro 1. Rhetoricorumcap. 11.) Delectatioeft affectio totafimul &fenfibiliterin naturampenetrans: ſcilicet intime maximèſubit, utcamtotumanimal imbibat. IV. Exhisanimæ circabonumprogreſſusto VIII. ConſtituitAristoteles (lib.3.ethic.cap. 3.) totum virtutis negotium esse recte hominem difponerecircadelectationem. Cumenim potis. fimumillàducanturhomines &aliadelectatiovila, aliafitvera;labor&opuseſt ſolidamhoneſtamque delectationemunicè optare& quærere. Quofa cit etiam quod habet: (lib. 10. Eth. cap.5.) las nempe effe veras delectationes, qua talesvine probovidentur. IX. Problemata ex Ariftotelede jucundisre præſento. Primo,quarenilconftanter,eodemque tus elucidatur utſcilicet ab amore incipiat &inde modohominemdelectet? Curitem mutatio& vi lectatione definat: quo ſenſuillaterminus finis& complementum atque perfectio operis dicitur: ciffitudo plurimum placeat? (lib. 7.Ethic.)Ratio unaex co congruenterredditur,quod exnovitate cumque ordinem voluntas quoque citrapaffionem admiratio oriatur, quæ uberrimus voluptatis eft duminbonumferturobſervat: hincdelectatioha fons. Altera, quoddelectatione mutata fiat utin betrationem finis ultimi,& in electionem nonca dit,utrumſcilicetquis delectari velitnecne? Unde muſica , ubi concentum facit præterita vox cum ſequenti,&utraquefimulfruatur animus memoria Ariftoteles (lib. 10.Ethic. cap. 2.) ridiculumeſſe, ait, interrogare aliquemquaredelectari velit: unius&alterius præſentia. Faftidium verò eadem continuatavoluptas ſuſcitat, quia tollitreliquarum utquoque(lib.7. cap. 13.)Statuit delectationom fructum: &ipfaſeſola tantinoneft, ut fine reli effebonamfecundumſe &aliquam eſſeoptimam, quarumconfortiomultumalliciat. Secundò, qua fcilicetfelicitatem. Ex quo ipfo efficiturinter decauſadelectatiofenfilis continuaeſſe nonpoffit. rogari nihilominusſeriopolle,quareunampræ alia (lib. 2. Magnorum moralium cap. 14)Ratio eft, delectationem quis velit ? cur minorem præ ma quiaadverfaretur fini naturæ quibusdam in ſenſi jori ,præſentempræ abfentem?ubipotiffimum or bus, inaliis verò moleſtia&dolorexdiuturna præ. donaturalispervertitur. V. Quiesvoluptatis minimèeſtotioſa,ſedvitalis ſentia & conjun&ione objectidelectabilis excita tur; propterea in phyſicis dixiDiffertatione ſexta acproindeoperola, quaobjectojucundoita inhæ decorpore animato: Voluptateminitiumeffedo retanima,ut intrò illudquaſiſuſcipiat: hoc eft ita loris. Tertio,cur recens objecti præſentia&con fibiconjungat,utmoraliter unum & idemevadat: junctio vehementerdelecdet: moxverò modera exAriftotele citato numero tertio,cujus illudquo queibidem dictum, ſcilicet totamfimuleſſevolu tè: tandemdoloreminducat?ratio eadem elt,quia primavoluptatis affectio exnovitate maxime ad ptatemnecfucceffionecontineri;quietemdeſignat vertitur: inprogreſſuvero minus; donecfenfum &terminum,in quodelectatio pofitaeft. Ex qui doloris faciat,fibrillis ſcilicetnimium diftractisaut bus omnibus celebris inter illum&Platonem con debilitatis. troverfia evolutis vocibus facilè definitur. Num ſcilicet fita fit voluptas infieri vel in facto effe. QuodenimAriftoteli eſt operatio , idem Platoni generatio&fieri : quodvero defignatinfacto effe, eſt quies ipſa. Itaque lis componitur, fi dicatur, in quiete operofa , &inoperationepacata&quaſi circularidelectationem efle repofitam. VI. CelebriaDoctorumdita circadelectatio nemexponuntur. PrimòpoftAuguftinum (tract. 15.inJoannem)DivusThomas( 12.1. quæſt. 34.) aitfitim afferriàdelectatione: quod quidem fi intelligas de corporea, componendumeft cum ea ſatietate , quæ illam eamdem confequitur. Sand dumactupercipitur delectatio, faftidium excludit &animum attentumadopus delectabileadvertit: In exitu verò proximè ſatietatem inducit ,&in quibusdam triftitiam: intervallo verò pofito non modoinchoata, verumetiam expleta voluptas fui memoriafitim accendit, incitatque ad opusdele &abile iterandum, etiamfiviresnonſuppetant. VII. Habetur lib. 6. Ethicorum cap. 5. vo luptates externas ac potiffimum tactiles corrum pere æftimationemprudentium: ratioeft quia po tenter avocant abaliis cogitandis præfertim fubli mius animum, &adſeadvertunt: quod nonmo dodevoluptatecumactupercipitur intelligendum eſt: verum etiameà elapsà: ſpiritus enim anima lesvel exhauſtivel adorganavoluptatis exprævia determinationedeflexitractus&organacerebride. ſtituunt;undeintelligendotunc animaminus valet, X. Diſcrimina plura delectationum habetAri ſtoteles, quæveladcæteras quoque paffiones con veniunt,veliisvoluptatis affectusin fpecies tribui tur. Acprinòaliædelectationesirrationales funt, aliæ rationales eodem ſenſu ut cupiditates : definit autem ille, minus admixtumhaberetriftitiæ,& ve riores eſſe irrationales , quippe quæ inftitutionem naturæ confequuntur,nonplacitumhumanum aut confuetudinem. Secundo,alias ſecundum natu rameffe ,aliasex confuetudine: undeprimum fit utnonnullis violentæ , non fint operationes quæ dam,àquibuscommuniſenſuhominescæteroquin abhorrent, mox vero voluptuoſæquoque evadant: eſt enim facile factum iterare, adeoquc etiam ju cundum : quiaquod facile eſt, modo nonfit vio lentunt, delectat. Tertiò memoria&fpe jucur damur: utraque enim quædam eft communicatio &conjunctio boni : immo hac iplarationemala quoquedelectant. HincCicerolib.5. Epift. ha betprateriti dolorisfecurarecordatiodelectatio nem: &Euripides: Unde&delectatſalvumme miniſſelabor. Etenimtumfelicitatis& induſtriz, quaquis liberatus eft, tumſtatus præſentis deleda tionem capit. Quarto,præterea delectationem multiplex ,diverſæqueindolisprovocat (exlib. 1. Rhetoricorumcap. 11. ) Ira, Ultio,Victoria,Glo ria, Amicus , Amari, inAdmiratione eſſe, alios arguere, Jocari , accipere beneficia , conferre: quorumomniumratiofacilior eft , quam cenfus& enumeratio. SE 1 : L P DeTriftitia. DePaffionibus. IX. 799 joriincopiaincubet. Porròobiter &curiosèque & Romiſcuèdolor& triftitia accipitur , quæ eſtperturbataex malo præfenti affectio ei demrenitensatquerepugnans, Quando quepreffius triftitia dicitur, quæ paſſio exmaloper imaginationemexurgit: utdolor contractiusacce ptusdefignat affectionem tactus exdiviſione, & diftratione fibrillarum tactilium profectam. II. Triſtitiaex generefuo , nontantumex ac cidentemalaeſt: imòomniumpaffionumpeſſima: 1 الا dor d m al Quoniamfunctiones vitæ congruentes vitiat, ut delectatio perficit : Commutatio enim ftatus cor porisextriftitiaconſequenstantumdementelechiz obeft,quantumdelectatio confert. Tuncenim premitur&quafi obruitur correfluente ſanguine &ſpiritibus: unde periculum mortis autmaniæ ſeu ftultitiæ. Quare & animæ ipfinocet ,quam proinde citiffimè triftitiæ tædet : Nulla enimres citiusvenitinodiumquamdolor: (SenecaEpift. 63.) Imò proptereaDivusThomasait ( p.2.1. quæft. 39. a: 1. )triftitiamper ſeexpeti honeſtènon poffe,&honeftiffimèillamvitari. 111. Dolorunus , aut triftitia de re quapiam omnesdelectationesadjuncta perturbatautminuit: ay indeeftquodcumunovelcorporeo,eoquelevido loreconfifterenonpoffitſumma felicitas. IV. Triftitia vexatimultòmagis officium fu 1 umnegligunt,quamquidelectatione præſenti per fufi funt, (ex D. Thoma 1.2.1.9.33.) Quod quidemdetriftitia quæ paſſio eftveriffimè dicitur: nonverodetemperamentoſubtriſti : indolesenim hæcattentum reddit&fuarumrerumcuriofum. V. Omni opetriftitiamexcludere tenditho mo : &quoniam (utobſervatAriftoteles lib. 7. Ethicorumcap. 14. ) quisque ſemper patiturali quemdolorem,idcirco appetit voluptatem ,quaſi remedium. Eademquedecaula(exlococitato) indoletriſtes intemperantes evadunt,quia effica ciorem,quampoffuntægritudini fuæ quæruntme dicinam. Quemadmodumverò dolorivoluptas, ita voluptatidolor medetur : indecum illius amo rem&triftitiam inducendam infligitur. En com ritAriftotelescur lacrymæ ex triftitia clicitæ cali dæ fint ,nonverò quæ ex ægritudine oculorum promanant ?(problematum31.ſectione) ratioeft, quodexpaffionetriftitiæ ſpiritus animales pertur batè agitent humorem illum: quod ipfum caloris eſt propriumex Differtatione 22. Phyficæ gene ralis. Secundocommiferatioalienatriftitiammi tigat: quiadignofcit inde qui dolet ſe amari , quod delectat. Tertio item amici præſentia idipfum præſtat, tumeademde cauſa , tum quod animi in tentio avocetur & ab animadverſione mali diſtra hatur. Quartò fimiliterquælibet alia , quæ vale antanimum avertere. Sic dolor quoquecorpo reus triftitiam aliunde impreſſam lenit. Quintò contemplationem veritatis pro remedio triftitiæ Ariftoteles habet: (lib. 4, Ethicorum cap. 11. ) Chriſtianidiceremus rerum divinarummeditatio ne ſenſum ærumnarumtolli. Scilicet tum ſpe, tumcogitationepræſenseffectumbonumpurum& fummum quilibettemporario malo ſolatium op portuniſſimumeft. Sextò huc etiampertinetpa ræmia,ſcilicetjaculapreviſa minusferire, non quidemutcumque illaprævidiſſeſat eſt; ſedſimul bona&argumentafolatii,& vias modosque mali illius allevandi. VIII. Difficiliuseſſedolorem ferrequam àvo luptatibus abftinere aitAriftoteles : ( lib. 2. Ethi corumcap. 9.)&indeftatuit fortitudinem præfta re temperantiæ, Senecaconfentit (deconfola tione adhelviamcap.5.)Sciononeſſeinnoſtrapo teftate &nullum affectumfentire , minimèverò eum, qui exdolore nafcitur. Aperta ratio eft: namdolor proximè cum fuiprivationepugnatut Tulliusquoque (lib.2. definibus)adnotavit: ad hancvero voluptas adjungit poſitivum bonum: indeprimòeligendumeftnondolere : moxverò delectati. IX. In multiplices ſpecies triftitia dirimitur, quas fectione fecunda numeravi : harum porrò quædam fingularem petunthoc locotractationem, Prima ſe offert mifericordia , quæ animi ægritudo eſt&triftitia conceptaex miſeria alterius imme re plerique omnes peccent, pæna omnis addolo- rentis , eo refpectu habito, quod fimile quippiam malumetiameiquimifericordiamovetur,evenire modum&utilitasunaquamexaccidentetriftitia& dolor afferrepoteft. • VI. Habetprætereailludbonitatisdirecto ma gisànatura ſpectatumtriftitia, quatenusperturba tioeft; quodincitetad renitendumadverſes ma lumpræfens, quod animalipejuseft triſtitia ipsà: inde hæcànaturadata eft, utilludextundat; ac proptereaeodilapfo,&præteritoceffat. Utverò exmalopræfenti excitetur triftitia , petitur illius cognitio : non enimdolet,qui calamitatemfuam nonfentit.-VII. Hinc apparet , quo pactoallevaripoffit k از triftitia etiam perftantemalo: ſcilicet ſi tollaturaut diſtrahatur animi in illudattentio; veletiam tem pereturalicujus mixtioneboni. Quæ quidemtri ftitiæ remedia diſtinctius inhæccapitapartiturAri ftoteles. Primo, fletusdoloremallevat,tum quod lacrimari fit actioin coſtatuhomini congruens ,ac proindedelectans: tum quodexpreſſo& egeſto in lacrimashumore, fanguisrefluus expeditior eva det,utnaturalimotu luat&refluat ,neccordima poffit. Hincadhujusmodiaffectum (ex libro2. Rhetoricorum cap.8.)neque omninò miſeri, ne queeximièbeatipronifunt. Namprimisnonva catalienadolere: alteriverò minimè putant fimi libus malisſeſeobnoxioseſſe. Contraadmiferan dumpropendentquipariaexperti funt ,tum ſenes obprudentiam&rerumpræteritarum memoriam : debiles item , &timidi:etiameruditiobrerum& cafuum humanorum cognitionem : fimiliter qui filios , uxorem,parentes ſuperſtites habent: De nique qui temperamentummedium ſortitifuntin teriram& timorem. 1 X. Mifericordiam movent primò mala, quæ dolorem corporis afferunt: fienim deformia fint fine dolore rifumconcitant. Secundò illaetiam quæinterituminferre poffunt citradoloris ſenſum. Tertio mala quoque fortunæ cum magna funt : curenim miferabiliaiſtanonfint? Quartòcommi ſerationem fingularem provocat , qui exindemala crebro patitur, unde bona ſperaredebuerat. Ut quoque cademaffectione movemur , cum alicui bona 1 800 Theologiæ naturalis DiffertatioXIV.Ethica. bonaimportunèaccidunt, ſcilicet quando iis fui fit: necquoquequod bonanaturæampliſſimapos autjuvari nequit. XI. Ineosmifericordia ferimurprimò qui no bis proximè conjuncti non funt cognationevel amicitia : Erga hos enim afficimur ut innos ipfos : atrociaenim nonmiferabilia noftra &no Itrorummala videntur. Secundo,familiares nihi lominus&notospotiffimum hocaffectuproſequi mur: illos etiam quosconditione& ftatuæquales noſtri cenfemus. Tertio, recentibus tamenma lis amigos miferamur : vetuftior enim ærumna longioris temporis beneficio mitigata videtur. XII. Mifericordiain quoque provocant ficta in tragædis mala , ferè ut imago depicta amorem fufcitat. Plurimum verò tuncmiferatio ipſa de lectat ex eo , quodnaturam fuam&indolemmi fericors experimento deprehendat bonam& hu manameffe, quam movet vel folaalienæcalamita tis imitatio. Quod veroAriftoteles in pætica di cit , tragædiæ finem effe mifericordiam & metum perpurgare; defignat, ſpectatores terribilium ma lorum, quæexhibenturinſcena, indecomparatio ne inſtituta edoceri communibus & frequentibus malis tum ſuis tum alienis moderatas affectiones impendere. XIII. Invidia eſttriſtitiarumpeſſima,cuiimpu tanda funtfacinoraplurima ex iis , quæ vulgo ad ſcribuntur odio. Inde Auguftinus appellat vitium diabolicum , enatum ex opinione falfiffiuna mali præſentis ob profperitatem æqualium, quos dolet invidusbonis ornatos effe : idque nontamhabito reſpectu adbonumpropriumquamad malumalie num. Proclives ii funt ad invidendum , Primò, quibus plures æquales funtgenere,ætate,eruditio ne. Secundo,qui ferè omnibusbonis circumflu unt : quimagnaitemgefferunt, aut eximiehono rantur. Cum enim omniumoculos&veneratio nem infe convertant, præter modum facilè effe runtur , ut nolint quempiam alium ulla de cauſa ſpectabilem efie. Tertio, ambitiofi eodem ten tantur vitio ex fimili ratione. Quartò pufillani mes quoque invidia commoventur, vel quodper ſpecta fui humilitate nollent quempiameximium effe: ubique enim magna odiohabent : velquod exindefibi, rebusque ſuis timeant. Quintò, invi diaquoquepaffim ſuſcitaturadverfusillos,qui ce leriter &facilè adepti fint illa , quæ alter vix tarde &laboriose. Sexto, item incos,qui bonisillis potiuntur quæ nobisconvenire credimus,velquo-, rumipfi olim compotesfuimus: inde ſenesjunio ribus invident. XIV. Nemeſis cum indignatione promifcue, accepta triftitia eſt de profperitate immerentium, eaquemalisartibusparata. Laudabilis effepoteſt, invidiam inter&malevolentiammodum teneat. Primò , indignantur tum viri probi tum amantes honoris: namviles&mancipiis ſimiles negligunt, nec dolent ordinatampro meritis bonorumdiftri butionem perverti. Secundò, proclives item ad indignationemfunt, qui fummis bonisdigni,iisfru ftrantur: namprivati mali dolor facilèindignatio nemquoquefufcitat. XV. Indignatio licet laudabilis ; oppofita ta meneſtmifericordiæ, utrarò indignabundi alieno rumcafuum miferationeducantur, Ceterumnul la eſt indignatio, quod aliquis bonovirtutis ornatus, fideat : utneque indignamur fibona fortunæ lon go intervallo à majoribus accepta quispianı in dignusobtineat: quemadmodum dixide malisve tultis non eſſe mifericordiam. Sola enim recens àmalis &immerentibuspoſſeſſa profperitas indi gnationiopportunaeſt : tanquam ſententiæadhue noftræ fit locus , & ad bonum reipublicæ con ferat , recentiamala cum indignatione excipi & improbari. XVI. Aprædictis æmulatioob affinitatemdis jungi nondebet, quæ triſtitiaeſt ex co concepta, quod fimiliahonorabiliabona , quibus cæteri or nantur,nobisnonadfint,quætamen confequipos fumus. Cum virtuteconſentit hæcpaſſio,proin delaudabilis : quoniam cavere alios iisdembonis non vult æmulator,ſed expetit fimilibus ornari. Emulatores ſunt,primò,juvenes; cum enimfre. quenterverſentur cum æqualibus fuis ; ab iisdem vinciinbonislaudabilibus ægrè ferunt. Secundo, quorummajores ſimilium ornamentorum compo tesfuerunt: putantenim eadem fibideberi. Ča terum æmulationis materiam tum ipfæ virtutes ſubminiftrant: præterea honores, amicitiæ , opes, magiftratus , ac denique omnia, quæ honorifica funt. Cujusmodinoneſtſanitas,dequanemo cum alteroæmulationem exercet. Deniqueæmulatio ni opponitur contemptus quiadverſus illos conci pitur,quibus æmulandadeſunt. Nihilominus iidem eſſefolent æmulatores fimul &contemptores, as potiffimum deſpicatui habent opulentos , quibus honorabiliareliquapræſtononfunt.  DefpeJeufiducia, I. Pesexpaſſioneconceptaincitatinbonum , abfens probabile quidem, ſed obtentu Sab nonfacile: indediſcernitur à nuda cupi ditate, ex difficultate nimirum ſuperabili. Ineffe brutis indicio eft , quod illaferantur fæpè in obje tumprimo cum moraquadam, mox concepto impetu&viribusexertis addifficultatem fuperan dam concitentur. Ex quo ipſo interpetrorAri ſtotelem ubiait: exfpefortitudinem oriri:non quidemveram,quævirtus eſt, ſedquæ invirium contentione&incremento poſitaeſt. II. Quamvis prævaleat ſpes , perpetuòtamen cumtimore conjungitur ,qui avertit ab objecto propter difficultatem ; ne forte ſperans excidat auſis. Alioquinſitimorabſit,nonjamfpes,at ſe. curitas erit & expectatiocumdefiderio. Ad fp randumverò opus eſt,ut anticipato cognitafint omnia quæ petuntur adbonumaffequendum. Si enimcertòdeſitunum aut alterumexiis , quæne. ceffaria funt; defperatio exiſtet. III. Juvenes ſpeducuntur,tum obexperien tiæ defectum, tumquod viribus valeant & veget fint: inde fpatium vitæ reliquum ſpe quaſiantici pant. Contraſenesexcaufisoppofitis. IV. Deſperatioeſt ejusdem bonifuga , cujus 1 profequutio ſpes eſt. Concipitur autem obper ſpectam arduitatemboni: nonenimneceffeeſt,ut videatur prorfusimpoſſibilis ejus adeptio: fateſtut nullatenus probabilis appareat.Sicautemdeſperatio directo opponitur ſpci. Brutaquoquedeſperatione agun DePaffionibus. aguntur : fi enim abeſſe ſentiant quod petitur ad bonum affequendum ,ab eodem appetendo 801 tertio Ethicorum capite octavo. ) Secundò , ca bruta quæ angufto corde & arteriis funt , ac ceffant , quamvis id , quod eſt improbabile aut impoffibilefecundumpropriamrationem nonper cipiant. V. Numconſiſterepoffitdeſiderium cumde fperatione ? quæritur : quoniam , ad defperatio nis actum neceſſe non eft ex dictis, ut appareat prorfus impoſſibile ; fat eſt ut videatur improba bile, ut dixi , bonumpropofitum. Veruntamen defiderium erit inefficax cum defperatione con junctum , quoniamad media parandaurgere non poteft. VI. Deſperationis diſcrimenin eoeſt à fuga fimplici , quod hæc avertat à malo abſente & imminente : defperatio verò à bono obtentu minime probabile. Hac ratione ſpei opponitur defperatio , ut actus actui circa idem objectum, atque diftinguitur à mera ſpei privatione. De nique de ea , quæ ſola vulgo habetur & dicitur defperatio , quà bona poſſeſſa & vita ipſa ex impatientia projicitur Ariftotelis effatum eft د (tertiò Ethicorum cap.7. ) qui ex defperatio nese necant imitantur fortes fed nonfunt : quoniam ex timore mali minoris mortem eli gunt. 1. SECTIO XL DeAudacia E St incitatio & impetus ad adeunda &expugnanda terribilia impedimen ta , (hoceft quæ doloreminfignem creant vel ad interitum adducunt) quibus prohi tal 6 betur confecutioboni exinde ſummopereardui. Pro inſtrumento itaque ſpei audacia eſt, ſic ut ubi audacia eft , ibi quoque fit ſpes non ve rò contra : non enim ſemper terribilia inter د ponuntur fed aliusmodi impedimenta. Termi nus verò alius eſt ſpei , alius audaciæ : dici mur enim ſperare victoriam , audere pugnam, videlicet ſpes circa illud bonum verfatur , cu jus adeptio in unius ſperantis poteftate fita non eſt , cujusmodi eſt victoria , ad quam petitur, ut hoftium vires minores fint noftris : at auda cia de malo adeundo invadendoque eſt , idque fibi per ſe ipſe audens præftare poteſt. Dixi porrò de malo adeundo non enim audaciæ munus eſt terribilia utcumque declinare aut fal lere induſtria , ſed per vim invadere atque per rumpere. Ex ſpe concepta eſt intensa auda cia oritur , ut ex timore deſperatio ,recipro cotamen modo ut ſectione ſequenti dicam. Porro paffio hæc fingulari titulo irrationalis di 6 4 citur , communis nempe homini cum ferocio ribus brutis : qua ratione imitatur fortitudinem ut ex Ariftotele fuperius adverſi ; in homine verò ab eadem virtute mediocritatem accipit, eique ſecundum ſe ſpectata minus adverſatur quam timor. (lib. fecundò Ethicorum capite o Gavò. ) 11. Proclives ad audaciam funt , primo , qui naturà ad bene ſperandum ducuntur. ( lib: R. P.ProlomæiPhilofophia pariter homines fimili vaforum conformatione præditi : ( lib. tertiò de partibus animalium ca pite quarto) ratio petenda eſt ex vigore & ro bore ob calorem & ignem vitalem conftipatum & inde magis actuoſum. Tertio , opinione & confuetudine audacia conciliatur expertis fuc ceſſum proſperum in fimilibus. Converſa tamen ratione qui nulfis in præterito exerciti funt periculis audentes funt. Utrorumque e xemptum ( lib. fecundo Rhetoricorum capite quarto ) defumitur ab iis , qui marenavigant. Quarto item qui norunt æqualibus fui , aut ſe inferioribus adverfus paria pericula fortem ani mum effe. Quinto , tum qui ejusmodi muniti funt præfidiis , quibus cæteri præſidentes fieri folent , puta corporis robore , divitiis , amicis, fautoribus. Sexto audent etiam ii ,qui pii funt &rectè ſehabent circa divina ( quod dictum Ariftotelis laudabile ) ſi nempe injuriam paffi fuerint : quod DEUS injuria vexatis optitu lari creditur , tum quod ex alieno ſcelere o boriatur ira , unde vires fumit audacia. Septi mò , qui reputant ſi properè rem audeant, e thoftium conatus occupent ; nil mali & plu rimum boni confecuturum , audaciam facile in ducunt. Octavo , item fi terribilia longius abeſſe norint , in promptu autem præfidia effe: tanto enim ad rem aggrediuntur. Nono Denique audaciam provocat opinio quod ma la terribilia ejusmodi fint , quæ tametfi eve nerint , nihilominus reparari & farciri pof funt. III. Objeto periculo majori crefcit auda cia ; vires enim capit ritu fluminis ex obice propoſito. Quod quidem de audacia intelli gendum eſt , quæ cum animadverſione peri. culi conjuncta eft. Quoniam ut plurimum ex perturbatione æftimatio confunditur : unde moduin excedit audax & in præcipitem de generat : ut ſcilicet initio temerè in pericu la ſe induat , in progreſſu verò ex præſentia mali frangatur ; quoddemum deprehendat pa res neceffitati vires deeffe. Si repentinum ſe ſe obiciat periculum , genuina audacia ampli us etiam ſe exerit , & tota fimul effunditur. Quod fi fpatium intercedat audaciæ colligen dæ , tremere initio folet audax , ad labium inferius præfertim ; quod ex refluxu ſpiritu um eft : datur enim tunc locus , ut timor quoque ſe prodat. Porrò qui ita affecti funt , in progreſſu omniuin funt audentis fimi. IV. Audacia in rebus humanis ut , Ve rulamitus obſervat , plurimum valet : ratio eſt quia homines plerique ducuntur paffio , nibus non ratione, ſenſu non intellectu ut Divus Thomas animadvertit : igitur audacia cum fenfum fui magnum præfentibus imprimat uſui eſt ad excitandas vel premendas alio rumpaſſiones. Præterea in exequendo com modiſſima eſt ; perniciofa tamen in delibe rando : militibus convenit , dedecet Dus liiii coma 802 cem. Cum tamen modum excedit de ridicu lo eft. Deformitatem enim citra dolorem præ Theologia naturalis Differtatio XIV. Ethica. malum minus majoris cavendi gratia :quo te ſpectu de metu diximus Differtatione 13. ſe. ſefert , ubi audax cadat ſperatis ; nec tamen terribilibus obruatur : inde cum voluptate ſpe dione 3. &atur audax atque glorioſus votis ſuis fruftratus, timorem incutere nata funt. Primo V S &exindeconfufus. DeTimore. ma IV. Conſequitur ut illa digeramus , quæ lum omne terribile hujusmodi eſt : ſcilicet vel quod dolorem creat , vel ad interitum adducit , hoc eſt vitam , aut ftatum, aut con ditionem timentis evertere poteſt. Porròhabi ta ratione diverſæ ætatis ejus qui timet ſexus د 2 æſtimari debet quodnam fit د I. Niversè poſitus eſt in fuga mali : oboritur ex imaginatione ejusdem indolis malum terribile. Præterea malum nonterribi mali velut impendentis & difficile evitabilis : non tamen prorfus inevitabilis : jam enim effet triftitia de malo præfenti in cauſa , quæ prohiberi ab effectu edendo ne quit : quo in ſtatu timor deponitur. At quo niam timor definitur quoque receſſus vel aver fio à mediis conducentibus ad bonum ardu um propter difficultatem ; diftinguendus eſt timor oppofitus ſpei ab co qui adverſatur 2 audaciæ : primus eſt timor diffidentiæ cundus ignaviæ. ſe Utriusque difcrimen hoc e xemplo difces : timet nauta ne inſtante tem peſtate mergatur , timet miles ne occidatur à fingulari aggreſſori : ſcilicet primus timet malum difficile , à quo ſuis viribus eripi ne quit : timet alter id mali quod ipfe au , dendo & fortiter pugnando teſt. cavere po II. Primus timor ſeu diffidentia ex fui na tura deſperationem creare poteſt : defpera tio contra inducit alteruin timorem ſcili د cet ignaviæ. Nam qui finem obtinendum de ſperat , ab eoque avertitur د non curat a movere,& expugnare illudmalum,quodejusdem finis confecutionem intercipit. Hinc quoque ratio eſt quam ob rem , Ipes confiftere pof fit cum timore diffidentiæ : ſecus audacia cum timore ignaviæ. Nam ſpei locus effe poteſt habita ratione plurium ex caufis extrinfecis quarum opera & efficacia fubmoveatur inter pofita dificultas : fimulque timor adeſſe po teſt , ne aliqua ex iisdem effectu fruftranda fit : at è contrario ubi audacia exerit vim ad verſus difficultates objectas , locum habere non poteft ignavia , quæ vires comprimat , animumque deſpondeat. Cæterum neque ſpes confiftere poteſt cum ignavia , quoniam hæc à mediis etiam non terribilibus adhibendis de terret. Denique cum audacia quoque timor diffidentiæ ſociatur : quamvis enim miles audeat pugnam , victoriam tamen aliis ex caufis dubiam & impeditam noffepoteft. III. Cum prævalet timor diffidentiæ , quod ſpei locus effe poffit , non videtur negan dum : quamvis enim probabilius appareat in irritum vota & media cafura; nihilominus pro babilis è contrario , quantum adſpem fatis eft, videri poteſt eventus. Cæterum hujusmoditi moris illa eft utilitas , quod incitet ad ſerid deliberandum & media diligenter inveſtiganda, quibus tutò imminens malum caveamus &fpe ratum bonum adipiſcamur. Ex hoc verò fit, ut quandoque quis inducatur ad eligendum le timorem concitare poffe , licet non usque adeò intenfum , nemo diffiteatur. Secundo, etiam mali periculum timorem ſuſcitat : quod eſt rei metuendæ vicinitas & appropinquatio. Inde ſigna mali de proximo futuri timen tur ut tempeſtates &c. Tertiò at remota د dò Rhetoricorum capite quinto ) quod re valdè mala timori non funt , (ex lib. ſecun putentur quaſi minimè eſſent futura : Sic Mor tem rarus timet quod eam imaginemur longo poſt tempore futuram , fed eam averſamur & mala improviso ingruentia impense timentur : abominamur fimplici fuga vel odio. Quarto, ſcilicet quæ fi prævidiffes adversum parare po , teras autfolatium aut remedium : alioquin qua nulla ratione mitigari aut allevari poffunt ma la , præcognita licet expectatione anticipata difcruciant magis , & conjunctum cumdefpera tione timoremintendunt V. Timentur verò primò , qui poflunt & volunt nobis malè facere , cujusmodi funt potentes irati & inimici. Jam enim in periculo verſamur , & malum eſt in propin quo. Secundò metus ipſe potentium me , tuendus eft : cum enim a nobis fibi time ant ; facile eſt ut quod poffunt velint & nos malefactis præveniant. tat timor eum > Tertio , follici cujus ſalus multorum cu ræ & cutelæ commiſſa eſt : & quoplures ii fuerinteo major eſt cauſa timendi : nam ple rique homines officium deferuntvel infirmitate vel vitio. Inde ſcelerum confcii & complices fummoperetimendifunt. Quartò, iiquoquequi injuriam à nobis acceperunt vel accepiffe pu tant. Item adverſum nos injuriofi: nammetu unt. Inciditverò quæstio , utrum timendi magis fint qui nos læſerunt , aut quos læſimus ? Taci tus &Ariftoteles primos præfert. Sed ſi diſtin xeris nocendi propenfionem rationalem ab it rationali fenfu Ariftotelico ; prima videbitur, qua hominis propria eſt & ratiocinio & inge nio abutitur , lædentes potiffimum ſtimulare ut amplius affligant ad ſui ſecuritatem ; quem ſemel læſerunt. At irrationalis altera pro clivitas ,quæ fenfuum apprehenfione nititur &homini cum brutis communis eſt , læſos vehementius exagitat : Acproinde hi freque tius malè faciunt , quam primi; quia plerique ut fuperius adverti , ſenſu & imaginatione du cuntur. VI. Timoreturbamureorum refpectu,quosnon modo æquales noſtri aut ſuperiores , verum etiam inferiores timent : veremur enim , ne his oppref : i DePaffionibus. oppreffis redditi ferociores nos inceſſant. Secun do,interinimicos&læſos,quifubdoli ſunt&frau 803 Aitia: isporròbifariam ſecatur : relatè enim ad actionem præteritam probri & dedecoris timor dolenti, metuendi magis videntur, quam qui pa lam & apertàvi ulcifci tendunt. Scilicet ex eo capite, quodab iis, qui occulti&doloſi funt,diffi cilius caverepoſſimus. Deniquepræ cæteris ca mala ſollicitiorem metumafferunt , quæ cumcon tingerint, farciri nonpoffunt : veleorum remedi umpofitum eft in hoftiumpoteftate ; cujusmodi captivitas eft. Peccata propria fecundum ſe ti morinonfunt; fedodio&abominationi, quiape nes arbitrium cujusque eſt,eacavere, Quod fi adnonpeccandum vincenda fint ardua impedi menta,putafi quis viadſcelusadigatur; tuncti mori ignaviæ locus effepoteft : nunquam tamen diffidentiæ, nifi enim deſperatio prævaleat , ſem per ex libertate arbitrii fovebitur ſpes cavendi peccatum. VII. Ad timendum proclives funt ex indole &temperamento ii, in quibusea conftanter figna feprodunt, quæ eminentin iis,qui actu timent: Illi verò vix quidquam ſperant (exlib. 3.Ethico rumcap. 7. ). Contra nihil timent autrariffime, qui profpera fortunacontinenterutuntur : fecun đò, qui omnia malapaſſi ſuntvel ſepaſſurospu tant,utcertomorituri:namanimumdeſpondent, &cumnilſperent,timere nonpoffunt. Affectiones et symptomata eorum – H. P. Grice, “Teleological account of artificial communication out of natural or physical communication” --, qui timore corripiuntur,eoque vehementi fingularem merenturobſervationemI. omniamala ſiſuſpican fur, &viſaquælibetperperam interpretantur,ve Tut undique ſtructæ effent infidiæ. II. timor cum 4 ר modumexcedit obſtinatiſſimè hæret, utnequeex. cuti, neccohiberi,nequidem diffimulari poffit, id quefupra reliquaspaffiones, (ex lib. dememoria &reminifcentia cap. 4. ) Habitus enim interior corpore extimore immutatur,ut palpitatio cordis crebra inducatur ; exrefuente nimirum fanguine, quemproinde cor nifi frequentiori fuccuffu (quæ veluti tuffis eſtipfius Cordis)egerere poteft. Vox titubat, tremuntartus, labia fubliliunt & palpebræ micant: nempequodfpiritus animales inordinatt &rari admodumpernervos defluant. III. Pallor totocorpore&frigus funditur , compreffis ſcilicet vafis&fanguinis adcentrum refluxu : quod in omni paffione ufu venitquæ in fuga& averfione pofita fit IV. Arteriæ pulfus tenuis eft , & veluti manumexplorantem pungit ex eo,quodfrequens &exigua ſanguinis portiotrajiciatur fingulis vi cibus in arterias. V. Vox fit acutior , quoniam concidunt& anguftanturvaſa &trachea.VI. Sitis accenditur, quod fanguiscitius quam par fitreflu ensadcentrum non percoletur inglandulis ,nec falivamexprimat in os& humorem analogumin ventriculum. Salitemſubſiditibidem inter fibras avocato in alias partes ex perturbatione auteva poratohumore.VII. Laxanturquoqueextimo risaffectione tendines quidam , & contrahuntur aliavifcerum ligamenta,ut obſervat Ariftoteles : (lect. 27. problematum) ob humoris ſciliceteſt ſpirituumdefectum iniispartibus. Denique capilli criſpantur & arriguntur , quemadmodum arida quælibetexhaustohumorerigefcunt. : IX. Pudoradtimoremrevocaturmixtum tri dicitur, Verecundia , quæquidemrenititur adver fus futurum &imminensdedecus , ſed quod eft operis præteriticonſectarium, Reſpectu veròha hitoactuspræſentis vel futuri dicitur Erubefcen tia. Neutravirtuseſt ſedmerapaſſio: rationalis tamen,& vixobſervabilis in brutis : Concitatur enimexmalohumanoquod difficilèvitari poteft, &ejus evitandi caufa refugit quoque & factum nolletopus,undeilludconſequitur: vel ejusmodi fitactio inurbana,vel opus virtutis, (nam hujus quoquepræpoſterelicet pudere poteft) vel inho neſta actio, X. Univerſimadtresclaſſes revocari poffunt illa, exquibusoriturerubefcentia: velenim actio nesfuntautperpeffiones, autdenique defectusſeu privationes. Quibus ſcilicetadjuncta eſt infamiz notavel exipſa natura vel Reipublicæ confenfu, velprivata agentis opinione. Quod verò dicatur (lib. 4.Ethicorumcap.9.) verecundia effe folum de iis, quæ ſpontè agimus; minus veritate cona ftat : nam obpluraquæ prorfus non voluntarie nobiscontingunt,pudoreſuffundimur. XI. Certis perfonis præſentibus quarundam actionum nos pudet, quæ confidenter iis remotis præſtaremus. Illiusmodi funt viri ſapientes & probi : ſanguine nobis conjuncti,iique majores natu : item illi , à quibus nolumüs vel leviter contemni , & quorum reſpectumhabemus,few ut vulgo diciturfuggettione. Quos ſect, de ira numeravi. XII. Media verſaturverecundiæpaſſio inter impudentiam, quæ audaciæ fpecies eft & stupidi tatem,fic appellatamquod modumexcedat vere cundiæ : undeſtupidosreddat,qui deomnibusve recundantur. QuodaitAristoteles: (lib. 4. Ethi corumcap. 9.)facientem turpia nonverecunda rimalumeft quia impudentia, verecundari ve ròeſtminusmalum : fic interpreteris , ut fecun dumfeverecundianonfit malum morale,quam vis aliquapoſt illud admiffum conſequatur : eft énim bonum humanum quemadmodum mifereri exſeſpectatum. Laudandaeſtjuvenum verecundia : eft eniminiis colorvirtutis ut aiebat vetus Philoſo phus: Cum enim robuftis & crebris paffionum motibusagantur; pudore&verecundiaàturpibus illorum actibus arcentur. Non verò in ſenſibus hæcaffediocommendatur : necenimexætate ad inverecunda invitantur : aliunde verò li benè a gant, vituperium immeritumcontemneredebent, quodeſtmagnanimi. Exhocpathemate,quitimoreſtinfamiæ, fanguiseffunditur infaciem : unde rubor :Quam vis enim reliqui timores ſanguinemeſt ſpiritus re vocent adcor : hic quirationalis eft &hominis proprius adcaput illos propellit, ubi imaginatio nis&opiniones ſedeseſt ,quibustotaratiobonifa mævelmaliinfamiæ continetur : quamobremdi &umfuitcaputArxfama&fuperbia. Aliaverò malaadverſanturvitæ quæſedem&arcemincorde habet, :Gurung samani,m liiii2T DISSER ( 804 Theologiænaturalis Differt.XV.Ethica. DeVirtutibus. Dpoſtremam Ethicæ partemaggredi murpronàconfecutione:etenimpoſt diſquifitionem paffionum,quæ potis fimihominum morbi funt, remedia quærimus in Virtutibus, quarum li minus primarium,certèprimum'eſtmunuspravis actibus comparatus,&adfuturospropellens:inde propter hujusmodi habitus commendationemho momeretur, III. Virtutemin habitupoſitamcelebribushu jusmodidictis deſcripſere&definivere Viritapien animi affectionibus mederi. Inde enim celebris illarum divifio exiftit, in Virtutes ,quæ verſantur in paffionibus temperandis& eas alteras , quæ a tiones humanasregunt : ut fufius deinceps ex ponetur. Porròmeminiffetevelim prædictorum differt.X. ſectionefecunda:luntenim illaomnino neceſſaria advirtutes generatimexaminandas,quod I. tes : Platodumait,Virtus est animi purgatio, pulcritudo,Sanitas , robur. ( in Cratylo)Habi tus eft maxime electivus : Undedicta grace ἀρετη quafi αιρετη: ſcilicet ex eo ,quodapprimè libertateſuautatur quivirtute agit. (in fophifta) Estpurgatio,quam maximèfejungensanimamà corpore. Ariftotelesitem ubihæchabet: (primò Rhetoricorum capite 4.) Eft difpofitioperfectiad primolocofacimus. De Virtute Ethica generatim. Ecole exDiffert. Logicæ40. aliaseſſevir optimum:fcilicetadultimum finem. Efthabitus, per quem bomoredditurbonus&actum efficit bonum (lib. 2. Ethic: cap. 6.) Eft habitus electi vusfecundum rectamrationem. Ab Auguftino breviffimèVirtus effe dicitur. Ordo amoris (lib. primòdemoribus Ecclefiæ cap. 15. ) Virtus eft R tutes intellectus,alias voluntatis : indidem quoque repetes, quænamnaturaſithabitu bonaqualitasmentis,quàrectèvivitur , quane momaleutitur. ( lib. primo Retra&ationumcap. um universè acceptorum in utraque facultate. 9.) Cumverovirtutemeſſe aitbonum ufumlibe Præterea huc facit, quod differtatione Ethica XI. fe&ione quinta diximus de principiis , &ftimulis riarbitru (lib 2.deliberoarbitriocap. 19.) Gumnonhabitumvirtutisexponit. DivusTho naturà ingenitis homini ad virtutis amorem & a Aus. DeniqueexDiſſ, X, fectione2, noſtiVirtu tesmorales&vitia, quibusimbuitur voluntascom parari figuris, modisque fyllogifmorum , acPara logilmis. Pofthacinprimisdenuncio confidera tione duntaxat Ethica me virtutes ſpectare ex in ſtituto , cum ad Theologos pertineat Chriftiana rum&fupernaturaliumvirtutumdifputatio. De. inde obfervandampropono diviſionem virtutum generatimacceptarum in actuales ,&habituales : Hujusmodienimdiſcrimen prænotari oportet , ut virtutisnaturadilucidiusexplanetur, Itaquecitata diſſert. X. actuales virtutes duntaxat expofui & comparavi: ſcilicetſeries&complexionesactuum illorum, qui virtutum unamexpluribus voluntatis actibus coalefcentemconftituunt. mas (1.2.9.50.a:4.) Virtutemhabitum che, ftatuit, conformativumcum voluntate Det Ex quibusomnibus prodefinitione virtutis in actupo fito hanclententiamelicio: Virtus eft opushone ſtumvolitumuttale: fcilicetut conforme Regulz honeftatis: Ex differtationeporròXI. fectioneſe cundaregulamhoneſtatis& conformitatem adil lamfatisexpofitamhabes. IV. Vitiumvirtutioppofitum;morale ſcilicet, dupliciquoque fenfuaccipitur:frequenterpro ha bitu: actusautemvitiofusmultiplexprætereano menfortitur, ſcilicetpeccatum, culpa, flagitium, fcelus&c. Hincautemdifformisregulishoneſtatis frequenter iteratus facilitatem & propenfionem progignitadfimilesactus edendos. Hinc propor tionefervata,&reſpectuhabitiadhabitum virto II. At quidquid ferède virtutibuscommentatitis ,rectè diceturvitium difpofitiomaliadpeffi TuntEthici adhabitualespotiffimumrefertur,quin &definitionem ipſamvirtutis ſoli habituali acco modatum reddidere : utjaminvalueritvirtutis mo ralis nominenil intelligipræteripſum habitum , ex quoinducaturAnimaadexerendosactusVirtutis: quafiilivirtusnonfint,fed virtutiseffectus. Quod quidem animadvertendum ad ambiguitatem fer monis tollendam : illudque pro certo habendum abactuali virtute tumhominemtum habitum fpe ciem&pretiumacquirere. Quemadmodumenim Beatitudoipfa& fumma felicitasinactu poſitaeſt: fic meritum&via adbeatitudinem, ſcilicetvirtus, Necenim nuda propenfio autfacilitas adhoneſte agendumhominemhoneftum& probtimformali ter reddit: fed honeſtè agere, aut egiſſeidipfum præftat. Quoniam verò hujus ipfius certumeſt argumentum virtutis habitus ,præteritis nempe : mum,ſcilicetadjacturamultimifinis: &juxtaAv guftinum (lib, deperfectaJuftitia cap. 4.) mai mentisqualitas,fecundumquam malus est br bitus,&actumfacit malum. Difcrimen porrò obfervatum intervirtutisactum &habitum n. 2. & in ſequentibusobfervandum,intercederefecundum idoneam analogiam agnofcimus intermalum ha bitum,&malum actumvitii. PrætereaexTheo logia reponihûcoportet di(crimen aliud interha bitum vitii & peccatum habituale : multum enim intereſtinterutrumque. Namhabitualepeccatum eſtactus ipſevitiofus præteritus quidem ſecundum ſe, atperſeverans moraliter &denominans,red densquehominempeccatoremexeo,quod aut fa tisfactione, autcondonationeidoneaexpiatusnon fit. Atcontrahabitusvitiinuda eft facilitasatque propenfioaditerandapeccataſimiliapatratis.isque Tepa i DeVirtutibus. ſeparatus effepoteft abhabitualipeccato,&etiam 805 demdeintellectualibus ,&multòminusdeTheo hocabolitoperfeverare. 1 V. Interillaquæadvirtutemuniverseacceptam pertinentattributaquæ ordineexpedire aggredior, illudexdiſſert. undecima ſect. fecundâ inprimiseft adnotabile;quodactus virtutis examore& inten tione, ut dicitur honeſtatis eſſe debeat ; necfatis fit,uteamhoneftatemprænoſcasantequamdeo pereagendodeliberes. Contrariaeſt actus vitiofi natura: nonenimneceſſeeſt, utexamorepofiti voinhoneſtatisdire&o&deſtinatò peccatapatren tur , (quemadmodum rariffimè ab hominefiunt) fat eft,ut animadvertatur inhoneſtas reipſacon junctacumco,quodquis agendumdeliberat. Ra tio verò diſcriminis hujus petenda eſtex ſumma diligentia&follicitudine ſuperomnia, tùm inca vendomalo , tùm inproſequendobono: quoad primum enim petitur utnon modo peccataipſa formalisturpitudononametur, fedeviteturquoq; omneid,quodcumilla conjunctum agnofcitur, Adſecundumverè neceſſeeſt,utexdetinatione &dire&o ,nonverò velutex acccidente,&per tranſennampræſtetur id ,quodhominisbonumeſt maximum. 4 VI. Hisquidemrectè conftitutis , nihilominus adnotabis, tum ex fecretiori Theologia , tùmex Differtationenoftra Logica45., itaadactumvir tutisedendumpetiamoremexpreſſum &directum ipfiushoneſtatis;uttamenneceffenonfit regulam ipfamhoneſtatis eodem pactoamare. Qualisita queexcitatisnumero tertiohoneſtas incollectio LE 10 te ir of t 6 nepofita fit complectente tumactum virtutistum regulamhoneſtatis;hæcipſatamencolle&io aman daeſtutdicitur denominative , non vero petitur utameturquidditative ab agente honeſtè: ſcilicet rationeunius partisalia præſuppoſitafatis eſt uta metur: quodipſum eodem recidit, ac fidixeris: amanduseſt actusutconformis regulæ: hancverò ſatis eft,ut anticipatiocognofcas. Inde ſentiunt graviffimi Authores, non inquovisactu virtutis velethicæ involvi amorem Dei,ſervatovidelicet virtutibus Theologicis hujusmodi officio & fa Itigio. VII. Virtuteminmediopofitam effe, effatum eſt,&ferè definitio Ariftotelica, ambiguæ tamen fignificationis: quamutevolvas ,rectèdixeris fer monemeſſede virtutemorali , acpotiffimumde illarum claſſe deinceps digerenda ,quæin paſſio nibusregendisverfantur. Medium verò idemac mediocritatem & modum& moderationemeffe relatèadpaffionesipfas. Unde illius pronunciati fententia eft; attributum eſſe virtutis curare , ut paffionesmoderatæ&medioquodaminſtatufint, reſpectuhabitoadhominem , ejusque optimam conditionem : illamque porrò mediocritatem & modum àregulis ipfis honeſtatis indicari ,atque præfcribi. Quemadmodumitaque;Catonisfecta fuit. Servaremodum finemquetueri(Lucanus) ita virtutis illudeſtproprium,quodHoratiusver fibus reddidit: Suntcertideniquefines, Quosultra, citraquenequit confiftere virtus. Nonigiturcelebredictum illudpropriè&prima riòreferturadvirtutes alias morales, quæ inactio nibus verſantur, cujusmodi eſtJuſtitia: nee qui : logicis Chriſtianorum virtutibus intelligendum il ludeſt. Necitemſicinterpretor, utdeſignet inter duovitia mediamintercedereperpetuovirtutem: poteſt aliudintereſſe vitium :aut virtutemquamli betuniverse hinc inde vitia duo veluti à lateribus nactameſſe,unumperexceſſum, aliudper defe Aumabeademaberrans. Juſtitiacertenoneſthu jusmodi,eſtodevirtutibus circapaſſionesverfan tibus illudfitverum. Tandemnoniisverbis agitur deſervandoutcunque modo ,evitandoqueexces ſu ,atque defectu :nam artes etiammodum fines quecertosinartefactistuentur: verumunicèdefi gnatur moderatio in humanis affectibus obſer vanda VIII. Adfubjectumvirtutumquodattinet; cer tumeſtbrutis nonineffe,hominiineſſe : in ejus ſcilicetanima,non verò in corporeis organis , in quibus docilitas quædam duntaxatex iteratione actuum comparatur,exDiffert.40.Logicæ. Unda patetquârationeappetituihominisineffedicipos fintvirtutes. Anvirtuseſſepoffit fineprudentia?Aqua lis effenequit fineactuali , quianil honeſtè voli tum,quin prudenter præcognitumfit,utmox fu fiusdicendum. Habitualisitemnullavirtus eſt ſine refpondente prudentiæhabitu : quidveròpermi raculumeffepoffit,nonhicverſo. X. QuodAriftoteles ait(lib.1. magnorummo ralium cap.18.) virtuteseſſecirca media ,& circa fines , principalitertamen effecirca fines; ficin tellige ut fines nonultimos , qui habentrationem quoque medii, præſtare dicaturvirtus:atnudame diaàprudentiaquidem præfcribi, ſed virtutem in iisnonverſari: ratioeſt , quiaactus honeſtus,feu opusvirtutisnudum mediumnoneſt, ſed finis ra tionemquoque habet exdiffertationeXl. fect.fo cunda. XI. Diſcrimen&multiplicatiovirtutumquoad ſpeciempetiturexhoneſtatemultiplici , atque di verſa ſecundemea, quorummeminimuscitatâdis fertationeXl. fect.2.num.3.Sedcumprimis adver te, fermonemhiceſſededifcrimine &diverſitate, ſpecifica quidem , atjuxta confiderationem ethi cam;non autem relatè adaliam quampiamdifci plinamfeuLogicam,feuphyſicam. Quæ animad verſio nitituriis quæ diximus differt.XIX.Logicæ fe&ione2.n.4.&differtctioneXX. Quoniam ita quehoneſtasexdi&isinconformitate&collectio nepoſitaeft; catenus ethicèdiffert ſpeciehone ſtas una abaltera , quatenus primo Philofophus moralis,quiunamex illis novit,nonperinde cen ſetur,acfialteramquoque noſſet: fecundo verò, quatenus ad ultimum finem& bonum hominis, (quod eftobjectum ,& fcopusEthica) honeftas unadiverfimodèconducit, atquealtera. Hicfilto quoniam clarius explanari hujusmodi difcrimina nequeunt. Tantum adnotoexcitatâdiffertatio neXI. conformitates,feucollectiones, inquibus pofitæ funthoneſtates diverſæ,quandoqueex fo lisformalitatibus ,&rationibus diverfis,nonverò exrebus, vel ut dicitur realitatibus item diverfis coalefcere. Namparsillahujusmodicollectionum, quæ eft primariaregula honeſtatis,utpote eadem cumDeo,una cademque re ipfa in multiplici & diversa colle&ione&honeftateconcluditur , ac forma 1 806 formaliter duntaxat,&ratione noſtradiftinguitur, Alteraveròpars,ſcilicetopusipſumhoneſteagen Theologia naturalis Differtatio XV.Ethica. aut certèproportionis , quæ interfingularumho dum, prodiverſo reſpectu &intentioneagentis, diverſam honeftatem induerepoteſt; acproinde fecundum rationes , & formalitates cogitatione duntaxat diftinctas ad collectiones diverſas perti nere. Quemadmodumlargitiopecuniæfieripoteft tùm excaritate , tùmgratitudine , tùmjuftitia&c. Neceffariaporrò eſt formalitatum hæc Anatome, dumEthica examinamus, perinde ut quandoLo gica difquiruntur : utrobique enim , utplanèin telligantur diſſecandæ veluti funt in formalitates, &habitudines functiones animæ circa verum& circabonum ſeſe exercentis. XII. Virtutes quædam fimuleſſe nonpoffunt ex ſuinaturâ : ſcilicetquâ rationevel actus, vel habitus incompoffibiles funt: ( exDiffert.40. Lo gicæ. )nonquidem utmutuòcontrariæ,fedquate nus diſparatæ: videliceteâ lege , quâ album , & rubrum ineodemſubjectoeſſe nonpoffunt. Sunt enimtùmvirtutes quædamquæ connectunturcum nonnulla imperfe&ione , cujus alia virtus conſor tiumrefpuit :Cujusmodieſtpœnitentiaadinnocen tiam comparata. Præterea virtutes aliæ mutuum reſpectuminvicem habent,quo fit,ut ab eodem ex crceri &in codem eſſenonpoffintrelatèadidem, qualis eſt liberalitas &gratitudo. XIII. Quæ fintperfectiores virtutes Ethica: ſi universe & fingulis comparatio inſtituatur ; fa cilius fortè non definiveris inethica confidera tione , quam in phyſicadererum perfectionema jori ftatuatur. Cæterum nifi ratio ſola habeatur regulæ primariæ honeſtatis ,quæ una, eademque reipsâproomnibus virtutibus eft,&eſtperfectiffi musDeus: ſedoperis&actus ipfius honeſtipræ ſtantia atque profectio comparetur ; cenfeo eas effe perfectiores virtutes , quæ neceffariæ magis atque incorporeis & artificialibus , ubi illa minus vitamtuendam. Sicartes&diſciplinæaduſusvitæ latè ad ethica& fpiritualia,feuadhominem ſecun funt homini : In moralibus enim contra evenit, perfecta ,& viliora funt,quæ neceſſaria magis ad neceffariæ , qualis agricultura , coquinaria. Atre dùm principem ejus partem, nil beatitudine , & virtutemagis neceſſarium : nil quoqueperfectius. Hincvirtutes hominis, quæ dicunturadſe, ſeu in paffionibus verſantur , præftare videntur iis , quæ funtad alterum , & actiones dirigunt. Cuntarum neſtatesintervenit. Apud Ariftotelem quædam cenfentur ſe mi-virtutes , quarum in exemplumpræfert Con tinentiam : cujusactustune editur,cumhone ſtatis regulam ,rectaque rationis modum volun tas,&libertas ſequitur; qualisappetitus,feupars, utdicitur,inferior repugnat,&impetuspotentes contra cieat. Undefit, fermonemAriftotelemde habitufeciffe, feu de facilitate , & propenfione, dumvirtutem eſſenegavitcontinentiam. Illose nim verèvirtutis actus, etiamin ea appetituspu gnaeffe,&fortè commendabiliores,quia cumvi ctoriaconjunctos,nemojurenegaverit. XVI.Perhancoccafionemquiddedifficultatein virtutis actibus edendis cenſendumfit,expendo.In primis ajo universè difficultatemmenfuram non effe &normamhoneftatis ; nam eousque quan doquedifficultas poteſt excrefcere, utjam inho ſtumfit idpræftare, quodfublataca difficultate honeſtè fieret : quodſcilicetidipfum impudensfit. Quandoque verodifficultaspotefteffehujusmodi, utomiffio&neglectusoperis difficillimi exindèab inhoneftate abfolvatur : cuicæteroquin obnoxius effet, ubi tantadifficultas abeſſet. Cæterùm cùm perſtathoneſtumopus; difficultasadjunctabonum affert Victoriæ & occafionemactus edendicum majoripropenfione,& ſtudiohoneſtiboni. XVII. Cur Ethnicorum, veterumquePhylo fophorumvirtutesmorales tùmAuguftinustumalij Patres vanas&nullius pretii appellaverint; exto potiſſimùmeſt, quodex amorehoneſtatis illion agerent,utpetiturexnumeroquinto,quæ catero quinhoneſtaerant: ſed expræſtituto finegloriæ &commendationis invulgus : undeNazianzenus carmine 18.ait : : MagiseosmovebatGloria,quàmamorboni, Secutirembonam,nontamenbenè, Præterquamquoddevirtutibus Chriſtianaconfide ratione , atque conferentibus ad æternam vitam comparandainfubindePatres loquuntur. De Divifione, & Enumeratione tamenperfectiffimæ dicendæfunt,quæ proximum I. felicitati gradum obtinent , & quas comple&itur quæ Religiodicitur. Ubi de nexu&conjunctione moralium Virtutum. Onfine opere fructu celebrium virorum P placita ſuper virtutum diviſione cogno N ſces: exindè enim earundem indoles,& attributa luculentius conſtant &viafacilioradple virtutum , earum ſcilicet , quæ cæteroquin ſimul conſiſtere poffunt, quæritur ; fermoeſtde habi tualibus iteratione actuum comparatis. Exinde efficitur , ſecundùm ethicam conſiderationem , non fic illas mutuò eſſeconnexas,utuna finealiis effe nonpoffit. Quodfidepræparatione animiad edendos virtutis actusloquamur; recte dicetur is qui formaliter agit actumvirtutis unius,exeo ipſo propenfionem acquirere ad edendos diverſarum etiam ſpecie virtutum actus. Nam five inducatur ex motivo honeſtatis cæteris virtutibus commu ni , five ex fingulari illius , quam exercet , hone ſtate; indè nihilominus afficietur adamorem quo que cæterarumvirtutum, aut ratione ſimilitudinis, namearum enumerationem munitur. laqueapud Platonemtribuunturvirtutes in Politicas , Purga trices , Purgati animi, &Exemplares. Singula rum munera Plotinus explanat (Enneade prim lib.4.)Politica virtutespaſſiones molliunt, Para gatricesauferunt: Tertia oblivifcuntur : inEx emplaribus nefas est nominare. Has poſtremas velut ideas inDeo ineſſeait DivusThomas(1.2: qu. 61.) Dives autemAuguftinus lib. de moribus Ecclefiæ ficexplicat, Exemplaresfunt que con templantimentiimprimunturàDeo,ubitotum vivit, abi totum fempervivit, ubi totum sem perbeatèvivit. Quæquidemdevirtutibus Chri ſtianis veriffima funt : Plotinum verò eloquentius quam 807 ٢٠ DeVirtutibus quam verius de moralibus loquutum effe con Itat. 11. Divifionem aliam inſtituitAriftoteles,quæ àPlatonica non multum abludit : ubi ſemivir ३ tutes, virtutes, & virtutesheroicaspofuit. Sed utraque , utvidestùmPlatonistùmAriftotelispar titiograduum potius eft diſtributio in unaquaque virtute,quam virtutis generatim acceptæ in fpe cies & claffes minores propagatio. Eodem ſenſu oppoſita iis vitia Philofophus recenfet,dum ſemi virtutibus opponit incontinentiam;virtutivitium: virtuti heroicæ feritatem,ſeuindolemferinam.Pri mailla infirmitas eſt: cùmfcilicetſatisquidem clarè cognofcitur&animadvertitur malum,ſedpropter ſequeſpectandaexhibens: undefacilèfitutſecum quisque hoc ferè pactomeditandoreputet. Sci licet Deum effe , cundemque authorem meum" eſſe,acproindeme non meum, fed illiuseffe: " meumqueBonumfummummaximeconjunctum « cum Illoeffe. Prætereabonumeſſe delectari &« gaudere:malumerrare:adeóquebonumeſſeve-« rumgaudium,nonverò falfum. Illudporrò ve. “ rumeſſegaudium,quodDeus,qui fallineſcitju-" dicateſſe hujusmodi reſpectu mei. Impoſſibile« eſſe,uthomini benèprorfus fit,dumperſtateſſe " quemadmodumde facto eft : ProptereaàDeo " noneſſehominem conditum,qualisnunceſtin- " paffionis potentem illecebram ultro ſeſevoluntas, ordinatus ,&incompofitus, nifi exaliquahypo-« dedit, & delectationipermittit repetens querelam illam. Videomeliora,proboque,deteriorafequor. Cumveròcaligotanta animo ingruit,utperparum attendat, &vix deliberet, dum oblata occaſione fertur voluntas inmalum : tunc exmalitia pecca tur. Tertiusverò eſtprorfus infrahominemſta tus & conditio quædam ferina : quemadmodum contraheroica Virtus quaſiDivinaeſt,qua, utAri ſtoteles ait , fimilis homo redditur Intelligentiis. theſi & fuppofitione : ſcilicet accepta aliunde<< occafione: hæcautemoccafioaliaeſſenonpo-<< tuit, præter illam,quam conſequiturpæna:Abo- " no enimDeotot malishomoexercitus non fuis-" ſet , niſi in pænam. Potiffimum verò hominis malum eſt error & paſſio juxta Auguftini effa- “ tum,quo naturæ vox redditur : approbarefal- " faproveris ,ut erretinvitus,necpoſſeàlibidi nosis operibustemperarenon est naturainftitu Hicporrò oppoſitiduo ſtatus ſecum affcruntcon ſtantiam& firmitatemquamdam minimè hominis propriam inrebusethicis. Voluntas enimhomi tihominis,fedpænadamnati (lib.3.delib. arb. « cap. 18.) Quapropterhominemnonpoffevero " gaudiohocinſtatuperfundihujusmodi enimnon " nisexparœmiaCaufidicorum eftambulatoria, & eſſequodcuminſanoimpetupaſſionumconjun- « verſatilis : unde vix fit , utquandoque nontitubet tumeft,quemadmodumverum gaudium non &fluctuet tumvir probustum improbusin agen-, eſt errare. Itaque ſe ipſum componere homi-" nemdebere, & quafi redintegrare : quod fi mi- « dis&ratione vivendi. Itaque feritas eft cum ob firmatiffima propenfio eſt inſceleraquæquequavis cioblataoccafione: quemadmodum bruta ferri fo nusidipſum valeat,optare idfaltemdebet. Hoc" veròincopofitumeſſe,utſeſerevocetadquie-<<< qu lent erga illa quæ appetitui illorum congruunt, tem&ineumſtatum,ubibenè ſehabeat quoad" of Contraherosconſtantiſſimus eſtinrectè agendo& Na Angeloruminftar. III. Aliotamen fignificatu accipitur heroica animam& corpus: ſcilicet relatè ad corpus, ejusquebonacurandam in primis eſſe vitætute-" lam. Vitam verò obſervationecompertum eſſe " temperamento quodam&mediocritatecontine- « Virtus pro claſſe ſublimium virtutum , quæ ad a &iones&geſta fupra vulgarem hominumcondi tionempofita inducunt: hincdi&i funt heroes& Deorumfiliiqui fimiliapatrarunt: imòappellatione tamgrandinon ii folidignitati ſunt , qui virtutis opera,verum etiam qui geftamajora humanisedi dere: qualemfuiſſeHerculempoetæ tradunt. Cæ terumtres potiffimumvirtutes heroicascenſendas effe moxdicam. IV. Virtutum diſtributio& fchematiſmus in immenfum abirepoteſt, ſi mixtionis illarum ra tio habeatur quodjampridem adnotavidiſſertatio neXIX.Logicæ ſect.2. Simplices verò commen og datiſſima partitione in quatuor Cardinales fecer nendæfunt,utpaflimfierifolet. Sedquoniamalia videtur rationeAriftoteles diviſionem hujusmodi inſtituiſſe: aliaitemPlato ;utconcilienturmagno rum virorum placita ,eosque apprimèſecutoseſſe naturæ ductum palam fiat , altius iſta repetenda cenſeo: ſciilcetàbonisipfisDivinis,dequibusdi xidiſſert.XI. fectione quinta: deiis præfertimquæ intelle&umfpe&ant,&funtingentiaprincipiatùm ſpeculativa,tum practica ,velexiis proximèenata ri ineorumuſu&applicatione, quæ corporiex-<< ternaſunt , quandoquidem corundem perinde " defectus atque exceſſus noxius fit. Quoniam veròpaſſiones , five illæ proſequutionis five fu-" gæfint, impellunt animumadimmoderatainex-" ternorumperceptionem& ufum; inde appare- « re curandamquoqueeſſepaſſionum mediocrita- « tem. Quodadanimamattinet,in primisperſpi cuumeffeillam ipſamimmoderatamcorporeorů ufurpationemobeffebone animæ ſtatui;atq;inde amplius confirmari practicam conditionem de mediocritate ineorum uſu adhibenda. Præter-" eaperſpectumeſſe,inbonis ſpiritualibus fecun- « dumſevitiorumnoneffeaut animæ noxium ex ceſſum hujusmodi : Cæterum animamcompo.« nere, perficereeamdem effe,quodipfumpoſi tumeſt incommunicatione ,quantaeſſe poſſit" maxima cumAuthorefuo. Prætereapetiutvi-« teterrores, eoque potiflimum,quibus amantur " malagaudia&timenturfalſamala,idquein om nibuseventis fingularibus, quæ invitam morta lemincidunt. axiomata. Horum potiora vel ſunt regulæ toti demhoneſtatis(ſcilicet ſecundariæ,&veluti æternæ regulæ exempla,exdiſſert.XI. ſectioneſecunda) 2 vel ad easdem facempræferunt. Suntporròferè iſta , quæhomini ubi fibi , animoque vacet, veluti obviam ex abditismentis receſſibusprodeunt, ſe V. Hæcomniapræcognita &moralisdifcipli næ principia partim ingenito animi lumineper ſpectiffima,partim occafione eorum, quæhomini invitæ decurſucontingunt ratiocinando collecta, ad eampertinent,quamdicimusprudentiam: (mi nutius ſectione ſequenti examinandam ) ſcilicet quæhominemdirigitrelateadſe &virtutibuspræ lucet quæ moderantur paſſionibus. Quæ confe Theologia naturalis DiffertatioXV. Ethica. bonaverò ejusdemordiniseminet voluptastactus quuntur ad alteram prudentiæ partem ſpectant, quævirtutumofficia præfcribitunicuiquerelatèad alios , quæque in actionibus regendis verſantur. Atqueinhuncferèmodumunicuique qui ſecum habitet & ad meditandum fimilia incumbat obji ciuntur. VI. Agnoſco menonfolitariuminMundode ,gere, fedaliis cumhominibus mei omnino fimi libus : quibus cadem indubitanter funtcognita ,atquedictamina , quibus idemeſt bonum& ma „lum. Video item illos mihiprodeffe & nocere etiampoffe, præfertim fimul omnes , quamvis& „fingulos : Viciffimmeiis commodare&incom modarepoffe. Undèadtuendum meabiisparare ,debeo. Adhocporrò ipſum comperiooptimum ,,ineomihi effepræfidium: quod ſcilicet illis ipſe ,,nonnoceam: eo enim ipſo curabuntquoqueilli „ne mihi noceant : quoniam eadem illis infunt ,exrei naturâpræcognita , quæ mihipræſtoſunt. „Præterea hoc ipfum video , nunquam effepoffe ,, verumbonummeum ,quod corum fit malum à , meillis infli&um,velcuratum ,veloptatum. In telligo etiam ad vitæ confervationem,ad errores „vitandos, ad mediocritatem tuendam , atque ad „bene agendum fubfidio eſſe mihi poſſecæteros „homines: undeagnoſco verumbonumeffeme دو ,, uin, atque fubfidium , cæteros juvare : eo enim ,,ipſo ſimileerit illisquoquejudiciuinatquepropo „fitum. Exhis confequitur bonum effe meum ,,cum iis focietatem inire , acpropterea tueri & دد obſervare illa , quæ pro bono hominum com muniàmajoribus ſtatuta ,& pacta funt,&deni ,quetoti communitati & Reipublicæ vel per ſe, ,velperſubſtitutum ele&umquePrincipemimpe „rantiinbonumcommuneobſequium&obedien ,,tiampræftare. Hæcaffumpta,&antecepta,quæ virtutibus prælucentſe habentibusad alios, & in actioneverſantibus ,hocpotiffimo ſummique mo menti adethicam dictamine concluduntur. Sci licet eodem lumineagnoſcoergaAuthoremme um&fummumNumenoptimèaffectum meeſſe „oportere , nec idtantummodo veluti indirectè ,,&obiter,fcilicetin omnibusagendisobſervando ,quodillis placet,nempèhoneſtum ; verumetiam دو directo & ex deſtinatione ea præſtando tùm ani „ mætum corporis obfequio, quæ potiffimumilli ,, grata cenſere poſſum,& perinde erga illumme ,habere, quafi corampræfentemcernerem. Hæc ,,autem poftrema prudentiæ pars Religioni præ „lucet. VII. His porrò ficanimaverſis virtutum enu meratio conſequitur ,cujus analogia in ſeriepas fionum digerendaexiſtit. Quemadmodum enim amorfeu profeqvutioboni , & odium , feu fuga mali primariæ paſſiones funt , ex quibus cæteræ profluunt: ita primariæ virtutespofitæ funtinpro ſecutionefalfi mali&infugafalfiboni: funtautem Fortitudo&Temperantia: illa verfatur circama la ſenſibilia , & humana ftrenuè ferenda vel inva denda. Hæc verò circa bona item ſenſibilia vel temperatè adhibenda , vel prorfus repudianda. Quoniamveròjuxtacelebre principium: Primum in unoquoque genere est menfura caterorum; Primumpropterea,atque primarium interſenſilia malahumana eft malum doloris &mortis : inter &guſtus;hinc fit, ut quidquid vitiofi & inhoneſti relatèadhominemiminixtum efthujusmodi bono vel malo,hæduævirtutesfimpliciteracceptæ nec aliis immixte, aut modificate arcere &expugnare fatagant. VIII. Singulis laudatis virtutibus , ut quoque cæteris , paffim tribuiſolenttria partiuin genera: tumquæ appellanturſubjectivæ, &funt reiplato tidem illarumſpecies:tùmpotentiales,quæveluti earundem propagines nonnihil natura diverſæ funt. Tum deniquepartes integrantes , quæniſia virtute etiamgeneratim acceptahabeantur, quaſi mutilaremanet. Porròexprimâ,&fecundâclaſſe fingulashaſcepartes ſuis quasqueCardinalibusad necto tanquamſpecies ipfarum latioriſaltem figni ficatu , quod expeditior methodus poftularevi detur. IX. Fortitudinis itaque propagatio eſt hujus modi. Cùmpropoſitumeftadtolerandum doloris malum,quæ idmunusobitvirtus diciturPatiena tia. Si diuturnum fit malum, licèt nondolorife rum,quæineo verſaturtolerandoeſtLonganimi tas. Cum verò ipſadiuturnitaspro malo eſt , licet quodperduratfecundumſemalumnonfit,ſedmo ratædium,triftitiamque progignat, eſt Constantia, &Perfeverantia. X. Cum malum eſtoppofitum bono honoris velamoris , quæ fortiterilludſubiteſt Magnani mitas , quæ porro ſpectat etiamhonorificentiſh ma quæque & fublimia ,quibus adjuncta eſtdif cultas , & malum arduum cumpericulo conjun tumquamvis citradolorem. XI. Temperantiagenus illudſen ſpecies, quæ inciborumufu mediocritatem obſervat: dicitur Abstinentia , quæ circa potum vini aut fimilium adducentium ebrietatem verſatur , eſt Sobrietas. Quæ extremosactusvenereosavertatur eſtCafti tas. Ab cæteris veròimpudicis abſterret Pudici tia. Si abomnibushujusmodivenereis fic tempe ret , ut nunquamvel licitum ufum perceperit eft Virginitas. AtquæduntaxatMatrimonioutitureſt Caſtitas conjugalis : extraMatrimonium verò fi miliumtemperantia,ubivirginitasnonfuerit,dici turCaftitasCelibatus. XII. Si adverſus hujusmodi voluptuoſa , ut quoque ſpectantia ad guftum, paffionumquidem impetus interni attollantur , nec tamenvoluntas aſſeentiatur: quæ animamtuncregitdiciturConti nentia; quæquidemeſtvirtus, ſcilicetactus virtu tis ex fectione 1. Confequunturillævirtutes,quæ modera tionem præfcribuntaliis inbonis,quibus impoten ter paſſiones inhiant. Videlicetin temperandoira impetu,appetituque vindictæ, verſatur Manfue tudo: cujus quædam propago eſtimmixta tamen, &alteriusordinis , quæ in penis ipfis cæteroquin jure infligendis moduin fervat,& Clementiadici tur. Utquoque,quæ ergamiſerorummalaanimum rectèdiſponit&præparat,Mifericordia. XIV. Virtusadhonores mediocres rectè afa ficiens Modeftia eſt,ſeuPhilotimia. Circa ma gnos antem verſatur honores Magnanimitas mixtionem afferens ex fortitudine , & Tempe rantia. XV. Incrogandispecuniis &fumptibus mo ! deratio minel DeVirtutibus. derationem definitLiberalitas. Atmagnos ſum- adillius imitationem , qua Logicam expofui 809 pict apea & nat סור hing! ridentesmunificasprocuratMagnificen-- Cui propofitum eſt propriam cujusque exiftimationeni temperare , & comprimere eſt Humilitas: eximiatemperantiæ propagocofpe tans ut cum affectum quoque deponat,quovel præftare vel ad minus æquari cæteris præter mo dumvolumus. iales mus reddes : fcilicet prudentia effepofita præceptorum intellectualium , feuco gnitionumpracticarum, ſeu dictaminum , quibus præfcribitur quid velle & agere honeſtè in quo libet fingulari eventu hominem oporteat. Hæc nimirum prudentiaactualiseſt, cui refpondetha bitualis id eft propenfio , & facilitas adexci tandas vel edenda ea præcepta & dictamina . Eodemporrò recidit, quodAriftoteles(lib. fexto Quoadrescognofcendas& agendas Ethicorum. cap. 50.) ait, Prudentiam habitum ignaviam&follicitudinem,feu curiofitatem tem effecumrectârationeactivum,circaea,quabo peratStudiofitas.Modum præfcribitin fermonibus &congreffibus Affabilitas. Deniquequæinrebus minifunt bona velmala in quantum homoest. dictisq;jocoſis certos fines,limitesq;conſtituit,eſt Sicquoque quælibet alia undecunquedefumatur prudentiædeſcriptio. Eutrapelia,  Excipiuntvirtutesadalterum,quæ in actionibus verfantur. Marum agmenducitJuſti :-II. Synderefis, Confcientia, Prudentia ejusdem ferè fignificatus nomina funt , niſi minutius& tia , quopotiffimumnomine accipitur. Commu tativa,ſcilicetprimumofficiumeftin generevir tutis adalterum, nilagerevelnegligere quodalic numFus(propriè&rigidefumptum)lædat. Quæ verònontam alienum ſpectat ,quam illud quod commune,&publicumeft:propofitumtamen,ut pro meritis fingulorum diftribuatur , eftJustitia distributiva. Quodfimala fuerint,ſcilicet pæ næ,promeritis tribuendæ , curantur àJustitia vindicativa e cui velut ancillantes adjunguntur virtutesgeminæ:Clementia&Severitas...... fortè religiofius , quam par fit illa diftinguas : &collectionem præceptorum ſeu dictaminum pro quolibet fingulari eventu , atque ut dicitur in Individuo ; Confcientiam voces. Synderefis veròappellescongeriemillorumdictaminum,quæ proqualibetquidem ſpecie eventuum & rerum, quid agendum fit ,quid omittendum definiunt: nonvero fingillatim prounoquoque fingulari ca fupractice ftatuunt. Sunt enim a circumftantiis abſtracta , & velut exempla & ideæ eorum præ ! ceptorum, quæ adconfcientiam pertinent. Ha Quæ incitatadidpræſtandumquodpu blica ſtatuta exigunt feu leges jubent pro bong communi, eftfuftitialegalis. Agereveròquan adooportetadverfus verba legis ut bonum.com munevelhoneſtiratiofervetur,præfcribitEptabia pericu feuÆquitas. feu fp ferva vini a r, ek vert Sabir XX. Quæ officiapræfcribitexhibenda iis,qui buscumnaturævelgeneris vinculojungimur. Cu jusmodi funtGenitores, Filii, Cognati , Patria, dicitur Pietas. Obfervantia vero obfequia cu rat,quibus colendi , qui cæteris perfecti funt,& dignitate , vel poteſtate majoris. Ut Obedientia in iis actibuseft, quibus eorumdem majorum im periaexplentur. Quæverfatur in iis actionibus , quas alteridebemus obbeneficium acceptumeftGrati tudo. Quodfiexpacto, promiffoque noſtrode beamus ,Fidelitas eſt. Cui propofitus eſt locu 4 C tionisconfenfus,atqueconformitas cumloquen ti mente,eſtVeracitas. Quæ circa actiones no Aras verfatur quatenus illas alteri debemus ex co,quodfimiliavellemus nobis præſtari,eſtCari Ias&Benevolentia. Quodfidebeamus&ex fin isvi gulari,&heroicafocietate , & fœdere, eſtAmi sitia. Officia , & actiones , quæ confequuntur 2m atquedebentur ob oppofitam&inhoneſtamactio in nempræteritam præftituit Pænitentia. Denique per i 2. officiis & actibus illis, quæſummoAuthoriDeode bemus,Religiocontineturr DePrudentia 1 .: f. 1. : L J :: " Ampridem Differtatione quarta Logicæ Se bitumverò ad fingularia confcientiæ præcepta inclinantem , prudentiamnominaveris. Cæterum cunctahæc unaoperapertractamus:funtenimpro mifcuèethiciargumenti. Dicitur Prudentia præfcribere ordinem mediorum ad finem : videlicet illius præcepta verfari in electione mediorum ; non verò in intentione finis. Quod quidem de fine abſo Jute ultimo rectè intelligitur : minus verò ad fines non ultimos , qui mediorum quoque ra tionemhabent,pertinet. Quod prætereaPru dentia dicitur medium præſtituere virtutibus c thicis ; clarè interpretor referens ad modum &mediocritatem illam , in qua poſitæ funtvir tutes paffionummoderatrices exfectione primà numero7. IV. Quemadmodumex pluribus actibus ani mæ coalefcere dixi virtutem quampiam acqua lem; ficplures mentisactus petunturad pruden tiam actualem; ſcilicet in actupofitam,illiquepas fimpartesintegrales prudentiæ nuncupantur. Eos verò difcernereneceffe eft,utillorum primarius &præftabiliordeprehendatur, qui falli nequit: in coenim fitaeſt ex totoprudentiævis. Anteverò quamillos enumero&expendo, recolendam po ſtuloDiffertationemX. fe&ioneprima&fecundar quæ enim ibi generatim de intellectus actibus ad opus voluntatis requifitis dicta funt ; huc faci unt, ubi preſſius de actione morali honeſta fer mo inftituitur. Cæterum actuspræditi, feu par tes integrales Prudentiæ hoc ordine cenfenturs Primo,bonaconfultatio,feu ευβολία , cujus ex lococitato explanationem repetes. Secundo,judi cium quod & σύνεσις dicitur : illud quidem &ioneprimaPrudentiænotionemdedi,eam que Differtat. 40. item Logica virtutem in Intellectti pofitameſſedixi : cujus definitionem, multiplex ex loco item citato : ſcilicet ſpecula tivum,quoſtatuiturde re propofita, ejusq; adjun &is,idque tum fecundum ſetumrelateadre kkkkk gulas iii R. P.ProlomæiPhilofophia. 810 gulashoneſtatis. Prætereajudicium practicumde Theologia naturalis Ethica. quodipſumrecole Differtationem .Lo. fingulari actu exercendo vel approbando: quod ipfum hujusmodi verborum conceptione efferri folet. Hic &nuncmihi est hoc volendum, vel gicæ. VIII. Quæ deconſcientiadubia , erronea , & rectadifputantMoralesTheologicum ethicaPhy faciendum. Tertioaddituractus quidam,quem lofophia circa prudentiam conſentiunt. Illapro dixereγνώμη,gnome, tunc folùm requifitum ex inde loqvutionesjuxta ſuperius allata interpre. parteprudentiæ, quando virtus exercetur , quæ tandæ funt. Potiflimum quod dicitur Confci Epichia eft exSectione antecedenti numerode. entiadubia, deſignat dubium negativum(hoceft cimonono. Quarealias nuilaejuscommemoran nullaverèprobabili rationealterutra exparte fir diinter actus prudentiæ neceffitas eft. Quarto,ad matumexcitatadiffertatione37. Logica)vitians jungunt deincepsnonnulli Imperii actum antece Eubuliam,velSynefim,cuinullumadfitJudicium dentis electionemvel ufuin ,ut lococitatodixi. ſpeculativumdirecte&affirmate ſtatuensdehone. Hocveromentis Imperium liceat mihi cumplu ribus pro eodem accipere cum Judicio pra ſtate, velturpitudine operis. Tuncauteminho neſtè fit, fiquodfit:quiajudicium practicumope Aico. ri , vel operiselectioni prælucens imprudens eft, V. Exprædictis errori obnoxii funt actusEu utpotèdifformeregulæhuic ſyndereſcos, Nonest buliæ, faltem nonnulli: tumquoque ſyneſeos a faciendum opus, cujuspost adhibitammoralem tus , qui judicia ſpeculativa funt ,idqueetiamfi diligentiamdubianegativeestbonestas. Hujus adprudentiam re ipſa ſpectent , quatenus dili ipfius regulæ ratioeft , quiaſuperomnia fugienda gentia omnis , quæ moraliter adhiberi potuit & est inhoneſtas nondiffimiliter acfuperomnia cre. debuit evitandæ fallaciæ cauſa præmiſſa fuerit, dendumfitDeo:undequemadmodumnonfolun AtJudicium practicum aberrore& fallaciapror infidelis ,qui abnegatdictumDei,verumetiam qui ſus immuneeſt. Unde efficitur in illounice po fitumeſſe opus prudentiæ : reliquos verò actus, dubitatnumilludfitverum;ita nonmodopeccat, qui quæjudicat inhoneſtanihilominusagit: fedis conditiones , & apparatus effe : ratio eft ,quia etiam, quidubitansdeoperishoneſtate,ab cono Prudentiafemperdicit verum, ut fert effatum abftinet. Opinionisporro non eſtparratio: nar celebre. V1. Quod ipſum effatum ut apertius evolvas, opinioeſtmedium,atq;ſubſidiumhominidatumis ſupplementum ſcientiæ (ex Differt. 39. Logica.) in primis illud referes ad dictamina prudentiæ cujusmodi noneftdubium re veratale,ſcilicetne àcircumftantiis avulfis , quæque complectitur gativum. Propterea exratione magni momenti, Syndereſis ex numero fecundo: ſecundariove. quamvisnonevidentiopinariquidpiam effehone ro titulo illud ipſum præcepta,&Judiciapracti ftum,inethicaconfiderationeperindeeſt,atqueid ca ſpectat, quorum numeroantecedenti mentio ipſumſcire:quemadmodumvicarius&Procurator nemfeci,&citatonumero fecundodixi eſſevel civiliautproportionaliconfideratione perindeeft, utiexempla priorum illorum ditaminum. De indediſtingues veritateminpracticam,&fpecula acPrincipalis, ſeu cliens. IX. Abhisdictisnonabluditcelebris compa tivam: hæcconformitaseſtcumobjecto, illa cum præceptis. Undetandemconcludesillo effatove ritatem practicamdeſignari , cujus rationeneces fario judicia practicaſemperverafunt: alioquin imprudentiafutura fi falſa practice eſſent: nempè difformia fuperioribus ſyndereſeos regulis.. VII. Judicium prædictumpracticumnonmo doperpetuo verum , verum etiam certum & evidenseft : nunquam vero opinativumautpro babile , alioquin imprudens effet. Namin hunc modum conciperetur. Faciendum mihihoc est, quamvisforte boc ipfumfacere inhonestumfit : quod imprudentiffimum : nam repugnat dicta mini huicfuper omnia evitandum inhoneftum: nonautem fuperomnia evitanduın, dum nihilo minus fit id, dequodubitatur num inhoneſtèfiat, Hocporròin alioJudicio ſpeculativoanteceden telocum nonhabet: perillud enim de objecto . ut& in ſeopinative ſtatuitur in hane ſententiam, Hoc opusesthonestum,licetfortefit inhonestum. Eſt enimnudaconfideratioſpeculativa: ne ſecun dum ſe repugnat prædicto dictamini , cum quo read confiftit hoc aliud principium prudentiæ eſt ſyneſeos. Quod adhibita omni moralidili gentia opinative honeſtumfactuvidetur, evi dens estbonestefieri. Nil hic moveo de quæſtio nepercelebri fuper probabiloris atque probabilis fententiæ comparatione,& conflictu : fed abſo lutèdeveritate probabili,& fi mavis probabiliffi ma,quod certum omnibus effedebet, pone: ad ratio ,quâ contulitAriftoteles præcepta artisatque prudentiæ. (lib 6.Ethicorum.cap.quinto)ubiait: Quifacitvolenscontra præcepta artis, nonpec. catcontra artem; fecùsveroqui nolens. Atqui nolens agit contra præcepta prudentiæ,nonpec catcontraprudentiam: fedquivolens. Propterea fi quis dixerit inprimahypotheſi,volens feci ,af fertaptamexcufationem: ineptamverò fidicat, nolensabartispræceptis aberravi:contrainſecun docaſu. Diſcriminisratioeft,quianemoexſeſpe Aatuslege tenetureſſeartifex:quisqueveronatu ralilegidebet,ut fit prudens. Indequinonvultpa rere præceptisartis ,eoipſononvulteffeartifex, necilligari præceptis illius: acproindè nonpeccat adverfus illa: nonenimeffe malus artifexpote quiArtifexnoneſt. Seddum vulteſſe artifex, jusquepræceptisultrò ſubditur; ſi iisdemnonpa reat,adverfus illapeccat,quianoneſtbonusarti. fex. At verò cuique impofitæ funtànaturâpru dentiæ leges,&ab authore Deojubetureſſe pru dens: quodatojampoteſt idipſumexplere quod jubetur ;ſcilicet eſt inpoteſtatecujusque hominis ſempereſſeprudens,&agere prudenter: atquiin hocipſoinvolviturut in ſola poteſtate , & libito cujusque pofitum fit, ut fit imprudens. Quoniam verò ignorantiam invincibilem in omnibusdecli nare noneſt inhominis poteſtate: indènonett imprudens ſi nolens & ignorans invincibiliter quidpiam agat contra generalia dictamina pru dentiæ. J. IIL once . De Virtutibus. tumCircumſpectionem profero,quægenus quod 811 PrudentiaProprietatesreliquæ. a dubia, X. Content us alo od da Exus mutuus inter virtutes morales& Prudentiam intervenit : ficuttùm præ hicente perpetuò prudentia opus virtu N tis edatur : tùm Prudentia ipſa anticipatam petat dameſtbonæ confultationis; cui illudpropofi tum eft,utomnes circumſtantias,&adjuncta rei, dequâ deliberatur , animadvertat , & quafi cir cumſpiciat. Sic quoque cæteræ , quæ his nomi 2 nibus efferri confuevere. Intellectus, Ratio. So lertie, Memoria, Providentia, Docilitas,Cir negan Crotn 7.4 propenfionem& appetitum honeſti: quandoqui dem Prudentia quemadmodum ethicè accipitur noneſt nudaeruditio,aut mera intellectus diſci plina: nec ex cognitioneunicè quispiam prudens Itat JX dicitur,velprudenterſentire. XI. Hincin viris probisduntaxat Prudentia ineſt, quod fatis Ariftoteles indicavit (lib. nono Ethic. cap. quarto.) ajens ; Divus &Virprobus menfurafunt rerum : nam quisque ſentit & arbitratur prout animo affectus eft : Scilicet Vir improbus imprudenter , quia ad inhoneftum fmem ſua dirigit. Illudtamen effatumficinter pretaberis : 'ut Primo Prudentia habitualis cum virtutibus habitualibus pari gradu confiftat: ite Tantur enim unà tùm Prudentiæ tum virtutum actus , ex quibus habitus oriuntur. Secundò , quoniam fub lite eſt , utrum tot claſſes ſpecies que prudentiæ fint, quot cenfentur virtutes: id que affirmandum videtur, ubi ſyndereſis , juxta numerum fecundum cum Prudentia promifcuè accipiatur ; confequitur , ut fecundum gradum &modum habitus cujusque virtutis futurus fit modus , & gradus , quem Prudentiacuique vir tati refpondens obtineat. Tertio , Quoniam item in improbo & peccatoreperſtare poteft ali us& quandiu virtutis habitus ; perfeveraturus quoque hont eit habitus Prudentiæ. Quarto,itautVir impro bus actus veræ prudentiæ edere quandoque pos cumſpectio , Cautio ; quarum fingulis phyſicas difpofitiones,&caufas exparte organortun ap poſitas adſcribes ex Differtatione quinta deCor pore animato, Sectione quarta. Earundem verò naturam &prærogativamfingularumrelateadPru dentiæopus ordinerepræſento. XIV. Intellectus nomineindicatur ingenii , &mentis amplitudo atque præftantia inclarèin telligendis axiomatis & principiis per ſe notis, iisque pluribus uno mentis obtutu. Ut Ratio dicitur Vis ad ratiocinandum rectè expedita. Utriusque commodum in rem prudentiæ aper tiffimum eft: nec minus manifeſtumimpedimen tumejusdemàſtupido , hebeti , confufoque in genio proveniens : Idque multo magis , quàm aut artibus , aut diſciplinis metaphyficis paran dis. Nam honeſti vim & pretium clarè &di ſtincte intelligere , idque tantâ interioris luminis ubertate , ut clariffimam ab experimento perce ptionemboni ſenſilisſuperet & quafi reftinguat; longe dificilius eſt quam metaphyfica intellige re. Avocatporrò potenter à fenfibilium amore imprudentiſpecies honeſtatis illuftris animo ob jecta, & mensratiocinando convicta de præſtan tiavirtutis : inde rariffimè quispiam peccat 'duin itaaffectus animoeſt. XV. Invitam humanam plurima incidunt : repentina,& è veſtigio expedienda: unde con celel سود aa be exp fit : tum fiabftineat à novis admittendis flagitiis: tùm & illum priorum pæniteat , eaque facta no lit &modum optet&quærat inhoneſtegeſtaex piandi. XII. QuodAriftoteles ait (lib. fextoEthico rumcap.quinto.)delectabilia & triftitia corrum pere æltimativam Prudentiam : intelligendum in primiseft de fenfili voluptate , ac potiffima de it Jis , quæ omnium efficaciffimæ fublimiora mentis opera untervertunt : illa fcilicet , quæ maximè ſecretum àfenfibus objectum & corporeisdele Aationibus directo repugnans proponunt,& ver ſant. Inde temperantia præfidium,& firmamen tumeſt Prudentiæ , quod etymo græci indicavere appellantes Temperantiam σωφροσήνην: quafi fer vatricemPrudentiæ : idque apertius Homerus ex pr artif preffit, nominans σωφρόνησην propterea ab Ari ſtotele commendatus loco citato. Adjuvandam prætereatum Eubuliam , tùm Synefim ornamenta , & dotes animæ con ferunt , quæ præſtant ut intellectus de rebus ut etur funt in ſe rectècognofcat & judicet : potiffi mumjuxta confiderationem ethicam & relate adultimumfinem : quod mentis opus tongefub tiliffimum , atque operoſiſſimum eſt. Porròad jumenta hujusmodi in eamentis indole , atque præftantia pofita funt , quâ facilè , feliciterque inducitur homo ad certos actus , & judicia edenda , quæ veluti ſpecies ad Eubuliam vel Syncfim referuntur, In exemplum anticipa filium in arena capere,neceffe eft. In ſubitis autem cafibus ferè contingit ; ut amor ſenſi lium prævaleat : quoniam ex nativitateadmira tionem illa præter paffiones reliquas concitantt: quibus propterea majorillecebra eft. Unde vul gatum& optimum adverfus quemlibet vitiorum irritamenta remedium eft , mora. Nam fi ali quantiſper fubfiftat,antequam deliberet, qui pas ſollicitatur ; animus ſe ipſe recipiet , & id , quòd res eſt paulò diutius animadvertens , tandem rectè & prudenter ſtatuet. At enim nullus quandoque moræ locus : tunc verò ſo Jertia admodum opus eft ad ſervandum offici um. Illa enim in velocitate mentis fita eft ad connnectandum rectè vel per levia figna de re propofita : tùm etiam valet ad remedia & præ fidia excogitanda : tùm denique ad acute & expeditèdecernendum,quodfithoneſtum, quod non. XVI. Ad comparandam prudentiæ difcipli namvita hominum ſocialis potiffimum confert, quopræfidio vir folitarius deſtituitur. Plerique enim hominum tantum ingenio non præftant, utper ſe quisquevidere poffit quid deceat. Hine Docilitatis commodum conftat , quæ propenfio eſtadpræceptores audiendos : eaque caret , qui per animielationemalienædiſciplinæ ſubdirenuit, &periculo proprio , & per errores fuos, quam Doctorum inftitutis crudiri mavult. Porròdoci litas ad rem præfentem pertinens ex præftitu to fine eſt vitæ inſtituendæ exemplis & dictis Kkkkk 2 alienis, 812 alienis. Obfervatu prætereadignumeſt , dociliores effe plerumque , quialiena doctrinaminus e gent: contrajuvenes,&rerum agendarümimpe 4 riti monitoribus afperi funt &Magiftrorum falti diori. Ratio Ariftotelica eft, quod plus exalie nisdocumentis compendii faciantdoctiores , & proficiant amplius,quoniamjuxta addiſcentisapti tudinem, veluti vafis capacitatem, doctrina exci pitur. Ratioitem ex eo eft,quod,primo , qui e ruditiores funt, eominus ingeniofuo fidant , & profectu ampliori didicerint focraticèfe mhilfei re. UndeAriftotelesait (lib.2.Rhetoricor.cap.13.) Senes ſciuntquidem nihil , fedambigentes Jemper,forte,addunt: &fic omniadicunt,fir miterverònibil. Quamloquendi rationempas fim idem Ariftoteles ufurpat digniffimam , quam Aſſeclæ imitentur. Secundo, ,quodperſvaſiſſiinum habeantadſcientiain parandam viam munitiffimam effe, auctoritate ſeniorum; Hinc(lib.6. Ethicor. cap. 12.) IdemAriftoteles autumat,Attendendum e ffefeniorumpronunciatis absque demonftratio n busperinde acdemonstrationibus ipfis. Qui bus hæc alia ineamdemremAriftotelis effataad dere nongravabor; (lib.6.Ethicorumcap.8 .Juvene seffe nonpoffe prudentespropter indocilitat em,&nullammemoriamprateritorum. (lib defenfu ,&fenfilicap.1.) Auditum magis con ferre ad prudentiam &fcientiamparandam q uamvifum. XVII. Cæterùmdocilitati acceptum quoquere ferri poteſt emolumentum,atque præfidium,quod i n prudentiam confertmemoria : ſcilicetdoctrina conquifitanonmodo ex audituviventium:verum et iam exfcriptis,geftis ,& pronunciatis vita funct orum. Hincadprudentiam plurimumconfert h iſtoria, quæproinde,prudentiæ mater ,dictaeft: nil enimfubfolenovum. Sed memoriæ fructusal terille eſt, exquoprudentia potiffimumcommen datur, videlicet cognitio verum agendarum&of ficii paratanon modo ex alienis&antiquiffimis ge ſtis;verum etiain propriis experimentis,&recor datione corum, quædumagerentur,adfuimus. Ex his enim nonmodo reicaput&fummam , verùm etiam adjun&a & circumftantias pernofcerelicet, &memoriaadfervare: Athiſtoriaplurahujusmo di narrando negligit,quorum tamenvelunumim mutatum plurimum , in Ethicis potiffimum , ad remtotamtransformandamvalet XVIII. Ex præteritis quidemadconje&andum defuturis memoriaconducit; ſed ex præſentibus caufis futuros effectuscolligere,providentiæeſt:ex quajuvatur Prudentia quam maximè : utſtatuat quidin repræſentihoneſtumadagendum fit: re- XXII. ſpectu ſcilicethabito ad illa , quæ deinceps conſe qventur. At inEthicis providentia futurorumdif ficillima eft, quoniam humana libertas,undevelut ab origine moraliadependent : apprimè verſatilis e ft,&fecretis quibusdam momentis agituralienae providentiæ minùs expoſitis. Hincadprænofcen dum futura fatis non eſt ſimiliumpræteritorum meminiffe: indolem&morescujusqueperſpectos habereneceffe eft,& relatè adunumquemqvedif ficultatem vel facilitatem rei agenda. Quodenim facilius, illud plerumq; agimus. XIX. In Ethicis præcipuè circumftantiarum habendaratio eft; nam quantum ad honefti,&in honeſtinaturam&modumcircumſtantiæ evadunt reifubitantia. Illarum porròaliæ poſitivæ funt,alia negativæ nempè quædam adeffe debent , quæ damabeſſe,utfiatprudenter,quodagendumpro ponitur. Circumfpectus potiffimùm circumſtan tiis poſitivis advigilat, easque capit in agendo o ptimas : utnonmodo bonumfaciatbene, verum etiamquam optime. Cautuseft,quiſatagitinamo vendisab opere iis adjunctis , quæ vel inhonefti labeilludinficerent,velcertèminus laudabilered derent. Suntporro quidammagis cauti,quam cir cumſpecti ,qui omnemquidempeccati maculam abeſſecurant ab opere, quod ſuſcipiunt : nonita tamen folliciti funt ; ut omnem rutionem virtu tis& b nt. XX. Oppofitum Prudentiæ vitium multiplex eſt: acprimotumexceſſu , tum defectu adverfusprudentiampeccatur:utrumqueveròtanquamge usinordines alios&ſpeciesdirimitur. Quæ verae prudentiæ adverſatur excedendo prima eſt Pru dentiacarnis,id eftpravaPrudentia: quatenusad t urpem&inhoneftum finemmediapræparat: eaq uetotidem partibus præditaeft, quotproportione aſſervata ad prudentiam pertinentes recenfui mus. SecundaAftutia,quæ deſtinat occulta,& a cutèexcogitata media adpravum finem. Tertius eſtdolus, qui quodaftutia conſtituit re ipſapræs tat, idqvepromifcuè vel dictis vel factis. Quarta fraus, quæ iisdem expiendiscontinetur, fedfactis duntaxatutitur. Hæcnon ſatis quidem methodo logica diſtributafunt: fedquoniam ita àMajori bustradita jure retinentur. Quinta confequitur s ollicitudo temporalium: Sextafollicitudofuturo rum: utraque modumexcedens,tametfiquando q ueexpacto fineortanonfit. Defe&uprudentiænotaturprimòPraci pitatio , quæ ad rem propofitam nulla præmiſsa confultatione aggreditur ; undeEubuliam potis fimum explodit. Secundo , Inconftantia , cujus vitiodepropofito leviter dimovemur: eaque tollit ſynefim ,ac Judicii firmitatem. Tertiò, inconfi deratio,quæ circumfpectionem & cautionem ex cludit: nec incircumftantias reidiligenter inqvi rit. Quarto ,negligentia,Pigritia,&Torpor, qvi busperdiverfosgradus intercipitur rei jamdeli beratæ executio, &rationis vigilantiainomnibus generatim actibuspetitisadhoneſtèagendum. DePrudentia Divifione. Actenus dicta Prudentiam universt acceptam ſpectant : autfimavispræ cipuamduntaxatillius ſpeciem:qvam vis fortè ſecusvideaturpropterplurescommemo ratasillius partes, quæ tamenſpecies ejusdem fe cundum logicamacceptionem non funt. Qvales revera funt, quas hic expedio,nimirum Pruden tiaMonaftica,Oeconomica, Politica,Militaris ; quarum penultima porrò dirimitur pervulgata diviſione in Monarchiam, Aristocratiam , &De mocratiam. Ratio inprimis habeturMonafticæ : cui fuperimponuntur reliqvæ , in eocum illâ conve nientes,quod finem ultimumunum eundemqve ſpectent: pestent : nempe cujusque hominis felicitatem, Divifio Politicæ in Monarchiam, Ariſtocratiam, & Democratiam facilè intelligitur:  diverfotamenmodo,&non ineodemgradu, Na turamhominis fecundumſe ſpectatam confequitur Controverfia verode alterutrius præftantiadiffi fola Monaſtica : reliquæ accidentariam hypothe cultercomponitur: nifidixeris cumpluribus com fun,feufuppofitionem,&placitumpluriumhomi poſitam exMonarchia , & Aristocratia optimam numrefpectant : quo poſitohumanæ naturæ ap eſſe Rempublicam. MajorautminorCommuni primèconveniunt. Monaftica Prudentiadeducit &dirigit proximèunum quemque adbonumcujusque pro prium: cujusmodi eſt ipſe ultimus finis à fingulis abfolutè curandus : easque virtutes præfcribit & imperat ,quæ ad illum finemdirecto conferunt. Eatenus autem edicit procurationem alieni boni; quatenus hocipſumhoneſtumeſt,&bonumipfius curantis proprium in ratione finis. Atquoniam operoſa admodum funt, quæ cuique Monaftica præftituit ; homines naturæ ductu incitantur ad excogitandummodum&viam; unde faciliorailla tasdifferentempoliticam nonpoftulat niſi quatenus exmagnitudineReipublicæ fieri poteſt , utplures &diverſas Virtutes prudentia præfcribat. Quæ namveròcommodiortum ad finempolitices pro ximum,tumadultimumhominumfitreſpublica, anguftior neanlatiusprotenfa; ficpetas: reponit Auguftinus ( lib. 4. deCivit. Dei cap. 15.)feli cioribusrebushumanisomniaregnaparvaeſſen't concordivicinitatelatantia. Quæ additur prudentia militaris re verapars eftpolitice. At quoniam raròpruden tiatogata&armataunieidemque contingunt; ea reddantur. Hincexorta eſtOeconomia,quædiri gitquidem fingulosde familia ad finem ultimum, fedmediate : nam proximè eosdem inftituit ad participationem curationemquePatrimonii: id eft cumuli unius bonorum humanorum , rum propterea feparandarum occafio facta eſt. Spectatverò illabonum commune nonuniversè acceptum, fedquatenus tuendumadverfushoftes violentos atqueterribiles: ex quibus ſcilicet magna pernicies Reipublicæimpendet, necnifimagnis vi quacerta cum proportione communiafuntplurium ,quo rumaliquiſubſuntatquereguntur. Unus (Ethica faltemconfideratione) eſtrector & cæterorum ca put,isqueproprièDominusbonorumillorum,ſci liceteftPater familias. Ex quibus intelligis quid fit Família , quam inprimis adverto non folacom plectitriavulgataperfonarumparia , nempe mari tum&uxorem,Patrem& filium. Herum&fer vom, fedpræterea ad familiampertinentalii co gnati,&quicumque conveniunt& fæderanturra tioneejusdemPatrimonii modoexpofito. Præte reaminus rectè dici familiam eſſe Quotidianam plurium conversationemin eadem domo. Nam pluresfamiliæfubeodem tectodegere poffunt:& alioquin ejusdem familiæ quoſpiam pro utilitate communi(corfum à familiaribus habitare fubinde contingit. Porròpratervirtutes Monaſticas,alias famíliariumpeculiarespræfcribit& fuperaddit e conomicaPrudentia,puta procurationemreifami liaris diligentem , concordiæ ſtudium,obedienti ribus&fumptibus vinci poffunt. Hanc porrò prudentiamabarte militari diſtingues , ut quoque cæteras artes politicas à prudentia politica: idque exdiſcriminegenerali prudentiam inter & artem: ſcilicetquod illapræfcribat quid honeftum , quid turpefit,undehomo fimpliciter&fineadditobo nusvel malusappellatur. Initàcomparatione interprudentiashu jusmodicontrovertitur:utrapræftet ? Diftinguere autemoportetultimumhominisbonumàbonis re liquis humanis. Habitaenim rationeultimi finis &boni,&corumquæadillud ferunt; monaftica Prudentiapotioreftcæteris, Nam quisquefibifub earationemelioreſtquamreliquumhumanumge nus: Igiturperinde cuique melioreaprudentiaeft, quæcodem ſpectat. Affumptumpatet,quoniam cohabitorefpectuhomogratiafuiexiftit; nonve ròcommunitatis. Deus item diligitquemque fin gillatim fub caratione tanquam adæquatum finem cui,&ultimumutilitatis,ac benevolentiæ , cui am&c. Diverſa itemhæceadem prudentia eſt, &diverſasvirtutes injungitprodiverfitate fami liarium : AliaenimeſtPatrisfamilias , alia Uxo ris, filiorum&c. Politica feupublica Prudentia exorta eſt amplioris utilitatis gratà relatè ad ultimumfi nem. Spectatplures familias fimulconvenientes rationeboni communis,&pro fineproximopro pofitumhabetbonum commune humanum,quod nullius hominis , aut familiæ feorfumeſtpropri um,&adjunctum quodammodo eſtPatrimonio fingularum familiarum. Hincconſtat notio Rei publicæ aut Communitatis univerfim accepta. Bonumveròilludcommuneprofineproximopo litices fpe&atum eftquidquid utilitatis&commodi tumad finemultimumconfequendum,tumadpa trimoniumcurandum,cuiquetum hominitum fa miliæ provenit ex eo,quod in Republica degat, Multiplex porrò eſtprudentia politicaprodiverſi tategraduum,muneris,conditioniscujusqueCivis autPolitæ: nam alia,eaque iterum multiplex in Reipublicæ capite, aliain miniſtris , alia in pri vatis, ſcilicetvultbeatitudinis poffeffionem : Nec illum amoremrefertadaliudnonDivinum,fedduntaxat adfeipfum&placitum fuum utfinemglorificatio nis. Hocipfumporròduobusprincipiisnititurlu minenaturæ notiffimis,cujusmodi funt : Melius eft eſſe quam noneffe. Melius eft effefelicem, quam noneffefelicem. Propterea fuum cuique effe,& fua felicitaseſt potior &melior,quam eſſe, &felicitastotius reliquigenerishumani : non au temſimilitercuique præſtabilior eft quam eſſe & felicitasDeiipfius; quodanimadverte : quoniam fuumcujusqueeffe,& felicitas fingulorumin for maliconceptueffentialiter connectitur cumeſſe ,& felicitateDei: quem tamennexumnonhabetcum reliquohominum genere. Hincautem eft, quod inoperevirtutis &honefti amore,quiſquefeipfum alteripræferredebeat &eligere ( ſi daretur alteru triusoptio)honeſtamactionem fuam præreliquo rum hominum honeftis actibus : idque fimiliter quantum adbeatitudinem & ultimi finisconfecu tionem Habitaveròrationenonultimi finis,nee corum,quædirectòadilludfunt : fcilicetreſpecta duntaxathabito adbonahumana: potius eſt bo Theologie naturalis Differtatio XV. Ethica. piuntqui vinaprobandicausadegustant aut ob. numcommunebonofingulorum: acproindecui. quefecundumhuncreſpectummelioreſtprudentia politicaquamMonaftica: In hocenim principium vulgatiffimumlocum habet: totum nempemajus &præftabiliuseffeparte. Acpropterea non mo dobonum communebonofingulorum:verumeti amidquodmagis communeeſt&latiuspatet,qua- le poſiticum , præferendumestbonoquidemcom muni,fedinter anguftioreslimites coërcito,cujus modi eſt bonumfamiliæ. Hocporrò cum fupe rioribus pulcrè conciliat celebre Ariftotelis pro nunciatum : nimirum cum maxime videmur Rempublicam nobis præferre queadbona ordinis inferioris: tunc maximenos Respublica prafert musquantumadbonafuperioris ordinis: (cilicet tunc agimus honeſtiſſime: acproindeprudentis fime : ex quibus utriusque prudentiæ fædus de monftratur. I. T fonia ut condiunt; Nonitaproximèca refertur adtemperantiam : fedquemadmodum odor,&re liquoruinfenfuumillecebræ: exeovidelicet, quod ad voluptatem alteram proritent, quæ in cibotra. jiciendo,&deglutiendopoſitaeft:ineaenimpreſsè acceptaverfaturtemperantia. Propterea ,quide licatos cibos appetunt, &in cupediis modumex cedunt non funt intemperantes ἀκόλαςa; led τρυπεροί, Scilicetdelicati. Atquoniampropterhu jusmodi deliciasplures intemperanter comedunt; proptereatemperantia propriedicta in iis quoque deliciis modum conftituit. Ex quibus interpreta beris Ariftotelem, ubi habet, temperantiam, etiam qua parte fapidorumufui præfidet, ad tactumma gis quamadguftum referri: fcilicet ad fenfumil lum,quemintrajectu pergulamcibus imprimit: quodex differtatione 10. de corpore animatofe ctione 2. amplius patet. V. Reliquis itaque ſenſilibus delectationibus non moderatur temperantia, ſed virtus alia analo SECTIO IV.. DeTemperantia. Emperantia prima ethicarum virtutum eſt, ga, ut quoque incorporeis animæ voluptatibus: eſto in his quoque tenendusfitmodus, quem quis &cumprimisexcolendaduabusde caufis : tum quod frequentiffimus ejus ufusin vita mortali fit : vix enimhoraveldieselabiturhomini, inquonon fepræbeatoccafio illius virtutis adver fus concupifcentiam exercenda : tum quodPru dentiæ fit cuftos ex ſectione antecedenti numero 12. Nifi verò larta , tectaque Prudentia adverle tur ut Ariftoteles approbat (lib. 6. Ethicorum cap. 5.)nullusvirtuti locus relinquitur. 11. Temperantia preſsè accepta mediocritatem tueturinſapidis&venereis. Indeejus prærogati vaconftat,quoniam ejus officiis homo in ordine ſuo retinetur , nead brutorum conditionem ſeſe demittat. Brutaenimperſe illaduo ex omnibus boniscorporeis ſectantur : illisque ultimo ducun tur, atqueadea referuntquidquidagunt ,autappe tunt, autquidquid delectationis capiunt perſentus, Idquidem ex ſapientiffimonaturæ inſtituto ,quæ per illas illecebras duos proximosbrutorum fines procurat: fcilicettum vitæ cujusque, tum generis conſervationem. Cumverò in utroqueappetitu exnaturæ ipfius inductionehomo& brutaconve niant; neceffaria fuitvirtus,quæ modumin iisho mini præftitueret: neſcilicetillebrutorum inſtar in iisdem fruendo finemultimumconftitueret. Po tiffimum cum geminæ illæ delectationes omnium fenfiliummaximæ&intenfiffimæfint,&ejusmodi; uthominemdeſtatudimoveant,&àrationispræ foripto longiffimèabducant. lil. Indoloribus quoque verſari, quamvis non primariodicitur temperantia, (lib. 3. Ethicorum cap. 10.) Id veròfic intellige, ut doloris nomine accipiatur voluptatis privatio , quæ doloremtrifti tiamque animaliappetentiincutit:quemadmodum defiderium omne,& cupiditas cumdolore conjun gitur exDiffertatione antecedenti ſectione (exta. Cæterumdolores alii ſenſiles ad fortitudinem re feruntur. IV.Quodadguſtatusvoluptatemattinet:fieono minequoq;intelligas eam affectionem,quæ admotis ſapidis primori lingua percipitur: qualem(utA riftoteles lib. 3.Ethicorum cap. 10,loquitur)perci quis præterit, peccatquia delicatus , curiofus , ат. bitiofus &c. Ariftotelis porrò obſervatione doce. mur fatis apertum difcrimen , unde dignofcas, quando nam homodelectationes cæteras fenfiles ulteriusreferat,necineis fiftat. At enim propte rea odorem falfamenti & fimilium fuavem effe cumeſurimus,aut cibum appetimus , nobis verò faturis ingratum: contraodorem rofæ ſemperfu vemeffe, quòd in eadelectatione fiftamus, At que hoc ipfum unicèhominis propriumeft: nec enim fimilibusillecebrisbruta capiuntur. Temperantiade moderandis nonveronef ciendis aut prorfus expugnandis dela&atioribus curat. Ejus præceptauniverseretulit Augutinus (lib demoribus Ecclefiæ cap.21.)Ut eorum (de lectabilium)nilhomodeligatperse-fed advite hujus atque officiorum neceffitatem quantumfa tis est usurpet utentis modestiànonamantis affe itu. Quare adverfus hujusmodi moderationem peccaturnon folumexceſſu,quodvitiumdiciturIn temperantia, verum etiamdefe&u ,qui ftupor ap pellatur, quod rarum tameneſtvitium (ex lib. 2. Ethicorum cap. 7.). Medium vero &modum, quem temperantia relatèad ipſa delectabilia præ fcribit ,hoc enunciato concluditur: Ut quantum adcibumſumendumſpecteturbona corporis vale tudo ,& mentis adfuas functioneshabitudo ido nea: quantumveròad venereaextra conjugi abhis penitusabſtineatur. VIL. At quandoquidemtemperantia paffioni busregendisexfuinatura,&directò præ eft; in teriorem animi conditionem,& ftatum primarid refpicit : fecundo verò loco ipſum jucundorum ufum moderatum definit. Hæc porrò potiffima funthujusce virtutis, ut quoque affinium ,decreta &canones, ut Ariftoteles interpretatur. Primo ne turpibus & inhoneftis delectemur. Secundò, utjucundononturpiutamurutdecet,honeſtæ in dulgentiæ gratia non velut ultimi finis amore. Tertiò, netriſtemur fideſintjucunda etiam hone ſta. Quarto , eapræ cæteris appetantur delecta bilia , quæ adcorporisſanitatem,&bonum animi habitum conferunt. PorròutobſervatAriftote les, homoquiadvirtutemrectèſe habetjucundita  fædum&horridum. Secundòpuerorumcum vi temcapitpræcipuam ex ipfius actibus temperan tiæ: reliqua verodelectabilia neque adverſusvale tudinem neccontrarationem, neque fupra facul tates ufurpat. Ex quibus intelligis temperantiam nonefle Apathiam,&locum relinquereſeveriori bus,Chriftianisque virtutibus. te VIII. Temperantiamjuvenum&divitumcom mendationedigniffimam eſſe,perindeatquepau perumjuftitiam: effatum eſt Ariftotelicum: quod Icilicet fingulis utraque virtus iis bonis interdicat, quorummaximèindigent. Idquidemperfpicuum tiis comparatur intemperantia , tum quod in ju cundaferatur,utpuerifolent,qui nullatenusutili, aut honeſto moventur : tuin etiam quod in im. menfumcrefcatex indulgentia , quemadmodum itemvitiapuerorumcum ætateadolefcunt, nifidi ſciplinacoerceantur: tumdeniquequodritu pue rorumPædagogaindigeat, ſcilicetaffidua tempe rantiæ cuſtodia,quaregaturanimi concupifcentia, neproruatinintemperantiæ cænum. XII. Incontinentia quam ſectione citata ab In temperantiadiſtinctamexpofui , induplicieſt dif eſt relatèadjustitiampauperum: quodveroDivi ferentia: velenimextemeritate,vel exanimiim tes&Juvenestactus atqueguftatus illecebris indi geantnonitaeftexpeditum: nifi referatur adap becillitate inducitur. Prima obtinet,cum volun tas paffionis impetutransverfumrapitur, antequam petitumvehementem illarumdelectationum , quo animaconfultetexactius,&idquodres eſtpenitius percellunturJuvenesex indoleætatis,divites vero infpiciat: undepropoſitivixmeminit,ſeſequevo ex opportunitate & facilitate parandi jucunda: luptatipermittit. Alteraveròanimadvertitquidem, appetitiones vero & immoderata deſideria indi &præoculis habet prudentiæ interdictum , tanta gentiæ funt quædam , ut frequenter Auguftinus tamenpremiturdifficultate,& fameveluti canina agitur,ut ferèinvita involuptatemruat. enunciat. IX. Continentiam Ariftoteles multis expendit, Inſtituta incontinentiæ&intemperantiæ comparatione: inprimis longèdifficiliuseffedico &atemperantia difcriminat: illius notionemdedi ſectioneprimanumero 15. Quodactusilliusbo abhacpoftremaſeſeexpedire : quodnempecor rumpat, autplurimumlædatrationis ufum,&exi nusfit&laudabilis annuitipſeAriftoteles: ( lib.3. ſtimationem honeftatis & boni rationis obfcuret. deAnimacap.18.)quamvispropterrepugnantiam paffionisincontrarium,veletiam propter oppor vitium item eſtmajus, quam incontinentiægenus ortum eximbecillitate : quamvis cum hoc adjun tunitates illius explendæ frequentes,& illecebro fasobtundaturvisactuumillorum; ne iterati licet, gatur cognitioclarius exhibens bonum rationis e jusque præftantiam : nihilominus illa ex eo ipſo, quodpretiumhoneſtivixreputet , firmius adhæ 20 24 ris tul no cl --&crebro editi progignantperfectum virtutisha retflagitio, &inagis voluntariè peccat, ideſt ſine bitum. Profecto cuminfitamedullitushæreatcon adjuncta ullaanimirepugnantia. Hinc incontinen cupifcentia, eaque rationi rebellis , &pro ætatis etiamvigoreviolentiusinſoleſcat,apprimèdifficile tia eligit majusmalum evitandi minoris cauſa; at que inhocipfopeccat : intemperantiaveroma efthabitumtemperantiæ parare : hujusitaque vi cesobit continentia, cujus actibusrepetitis facilè lumperindequafiabſolutebonum effetamplecti crediderim primordia faltem quædam habitus & facilitatis acquiri, quibus libertashominis paulo ro buftior fubinde ab repugnandum concupifcentiæ tur,neccomparareſubſtinet. ignaviaſeu timore audaciæadverſo : &quidemin Confertur iterum intemperantia cum reddatur. X. Propter hoc ipſum relatèadalias virtutes difcrimennullum agnofcuntEthici cumAriftotele interfingularemquamdam continentiam,&perfe &amquamquevirtutem,una ſolummodoexceptà fortitudine ,cujus vicariamtolerantiam ille ponit. Nam pertinaciffimæ omnium paffionumfuntcon cupifcentia, &doloriscorporeitriftitia : propte reapari repetitioneactuum,quibus cæterævirtu tescomparantur , temperantia , & fortitudonon acquiritur. XI. Intemperantiavitium oppoſitum temperan tiæfecundumpaffionis exceffum , qualiter diſtin guatur abIncontinentia, dixi ſectioneſecundanu meroſecundo. Dicitur illa Ariftoteli vitium feri num; tumetiam fimilevitiispuerorum. Primum exeo, quoddeprimathominemadfinemconditio nemquebrutorum;aſcitoprohominis fine,quod eſtunicumbrutorumbonum. Quin & infrabru torumindolemſeſedemittantplurimi intemperan tes ; illa appetentes , atque patrantes voluptatis gratià, àquibusnaturabrutorum prorfus abhor reat. AdquodipſumrefpiciensAriftoteles ( lib. 7.Ethicorumcap.5.)jamnonvitium ferinum fed morboſumintemperantiam appellat,quodex læſa morbidaqueimaginationefiat,ut eovitiocorrepti ibi jucunditatem agnofcant,ubi reveranil eſtniſi temperantiamprobrofioremeſſeſentitAriftoteles, quamvis vulgo fecus videatur : à pluribus enim (aiebatTacitus de moribus Germanorum) intem perantiavidetur,ac corrumpi &corrumpereſe culumvocatur. RatioAriftoteliciaſſertieſt,quod defectusfortitudinisnonperæquè ferinum fitviti um, utexceſſus eorum, quibustemperantia mode ratur : ſequiturenimhic naturambrutorum , non veroignavia. Præterea, ubiinſtet humanum ma lum,cujusmodi mors eſt,animum defpondere, & conſternarinontantumàrectaratione deflectit, ut finemultimum&fummum hominisbonum ſtatue rein venereis,&ventremhabere pro Deo. Plus item voluntariis ineſtintemperantiæ, quam igna viæ,modoutraqueparticulariteraccipitur, feupro fingularibusactibus,ut Ariftoteles acutediftinguit. Namconcupifcentiaauget,nonminuitvoluntari umexdiſſert, 14. fe&ione 1. num. 12. fedmetus minuittum ex differt. 13. fectione 3. numero 6.: tumquodanimædiſpliceatſtatus ille, inquo igna vusfuccumbit. Atgeneratim fumptamvoluntari ameffemagisignaviamintemperantia ; idemAri ſtotelesconcludit: quod ſcilicet fub eaacceptione nulliplaceatintemperantia,&intemperantemeffe: imotalemnemoſeeſſecredat: Atfuga & abfentia terribilium malorum,& averfioabillisadeundis ge neratim abprobatur,& omnibusoptabilis eſt. XV. De 1 1 1 816 XV. Denique exdicendis de manfuetudine in comparationem adducitur intemperantia duplex, Theologiæ naturalis Ethica. undenomen&analogiavirtutishujus acceptact tumquamexponimus inpræfenti ,tum quæiræin dulget: atque ſtatuitur: (lib:7. Ethicorum cap. 6.) homine indignam magis effe priorem. Quod, primò,motusiræ ſpeciem quamdam rationispræ ferat, & vindictæ ,quamappetit imaginemjuftitiæ prætexat : Concupifcentiæ verò immoderatio prorfusferina fit. Secundo, ira venia fitdignior, quia præceps magis &impotens, exDiffertatione. 14.fectiones.: inde, quipercitus iraeſt,vel mor talia vulnera negligit : voluptatis vero corporeæ duohominipræftat: tumſcilicetutſubſtinere,tum utimpellere gravia corpora admotavel impofita valeat : fic fortitudinis duo traduntur generatim officia effatocelebri concluſa: agere &patifor tia: ſciliceteamala,quæ cum adfuntdifficillimum juxta,atquerariflimumhominibusvulgoeſt ,prz ſcriptumrationisretinere;itaferre, aut repellere, ututrumque adnormam virtutispræſtetur. Proptereafortitudodiciturverfari interau daciam& timorem, quodpriorilla adfufcipien da,&audeunda malaextimulet : timor veroad illecebra vel levi vulnere inflicto ex dolore com cadem avertenda, commoveat. Fortitudinisau primitur. Tertio, quodpublicum ira nequaquam temeſtutriquepaffioni ejusmodi modum injicere, refugiat, aut latebras quærat, quafi hominemdece ut honeftè tummala caveat, tum adeat : fcilicet ret. Quarto, quod concupifcentiavoluptatemfe cumoportet:cujus caufa oportet,ut oportet (quz quaturfuperfluam, qua finevita & conditio homi funt verbaAriftotelislib. 3. Ethicorum) ac proin nisconfiftat: fedira malum repellat,quod illorum de exceſſui tum audaciæ tum timoris fortitudo alterutrum vitiat. Quem licetita fint, pernicio medetur. fior nihilominus hominibus in commune ira eft: quippe quæ damnum læſori usque ad vulnera& cædam intentat. Undetandem efficitur intempe rantiam vitium quidem omnium turpiffimumeffe: nontamenmaximum,&graviffimum : namlicet ſummopereconditionemhumanamdedeceat,aliis tamendecaufis alia funt ſcelera inhoneſta magis, quæ ſcilicet Divino cultui , aut hominum caritati propius&directo adverfantur. SECTIO V. DeFortitudine. A I A TI Lterum à primo virtutis officium,quod hominem àconditione brutorumattollit, exhibetFortitudo,non enimdolore minus quam voluptate ſenſili bruta aguntur. Quemad modumigitur temperantiavoluptatumillarumma ximam admodumrationis revocat, ita fortitudo fummumdolorum fenfilium , mortiferumnempe, aut cummortispericulo conjunctum,juxta regu Jamhoneftatis moderatur & regit. Ubi verò ge minæhævirtutesparatæ fuerint, & earum opeil larum paffionum immoderatos impetus fregeris; leve negotium moxfuerit,&ferèludus,virtutum reliquarum compendium facere, quæ priorum il larumimitamenta funt,&propagines fineparidif ficultate. II. Itaquefortitudogræcis ἀνδρεία,quod homi nem maximèdeceat; modum ponit timori&au daciæpotiffimum circapericulamortis: dico,po i V. Ampliustamenfortitudo elucefcit in tollen do timoris exceſſu: (lib. 3. Ethicorum cap. 5.) quemadmodumtemperantia inmoderanda profe. quutionepotius quam fugajucundorum eminent. Quodnempe ſecundumhominis indolem procli vius fitimmoderate averfari,quam adire mala , & malorum maximum,mortem. Exbrutis quoque pauciorafunt, quæ audacia excellant, plura timo re... Cæterum non modo timori &audaciæ; ve rum & triftitiæ ac dolori moduminponit fortitu do. Quoniamenim ejusofficiumnon folumcir camortis difcrimina verfatur ,verum ſecundo lo co, exnumerofecundo, adgravia etiam vitæm la,& ærumnas porrigitur ; propterea cavet, me præſente dolore, & urgente triftitia indecorum quidpiam&præterrationemeveniat: quoreſpectu patientiæ nominefortitudo defignatur. tiaVI. Exhis porro liquet curagere, &patifor præclarum fit? ſcilicet hujusmodi eſt, agere fi ne audacia ,&pati fine triftitia : cui ſi addideris tertium : evitare ſcilicet ,& cavere fine timore, triafortitudinis officia appofita diſtributione con cludes. Quæri,hic folct ; utruminagendo an inpatiendoampliusfortitudoſeexplicet?tumuter illius actus præſtabilior fit ? modo uterque fitveræ fortitudinisnon falſæ,dequa moxdicam, tuto& brevirefpondeas,pati fine triftitia, & forti cum animopræſtareex eo , quod demalopræſenti ſit, quocum congreditur nec ſuccumbit qui patitur: agens veròadverfus malumabſenseminus pugnat, tiffimum, quodprimarium illudnon unicum forti- . utlongiusamoveat. VII. Quodmalaterribilia attinet,illaexdiſſerts tudinispropofitum fit: nam fortitudoproprii no minis verfatur quoque in cæteris malis humanis. Inquoipfoàtemperantiadifcrepat,quæexſectio ne antecedenti numero ſecundo accepta propriè duntaxat maximis voluptatibus tacus & guſtus præfidet. Et fanè fortis vir eſt quidolores non mortiferos , paupertatem,probrum,& fimiliafer re novit. Quamvis illud Ariftoteli concefferim, (lib. 3.Ethicorumcap.6.) Virum ſcilicet abfolutè fortemnoneffe necdici folum ex eo, quodrectè ſehabeatcirca mala fenfilia morteminora , quo niam ad abfolutionem fortitudinis ejusque faſtigi um prætereapetitur illa animi adverſus mortispe ricula firmitas. III. Quemadmodum robur& vis corporea, tioneXII. fectioneultimaexplicatarecoles,ubide malo. Undeexploratum fietnon effe fortitudi nisgeſtum,adirequæ perſe terribiliafunt,nempe flagitia,&fummam miferiam. Illaitem mala, & pericula,quæ fupra hominem funt,& mortisne ceffitatem afferunt , cujusmodi naufragia &c. ul trò accerfere infanæ temeritatis eft,& projedz audaciæ. Nihilominus in his quoque fortitudo locumhaberepoteft,utnimiumæquoconſtantique animo advenientia non adita, tolerentur. Quod ivitæ certumautdirectumpericulum conjun&um nonhabeant, quandoque ad fortitudinem perti nebit illa ultro adire ex boni ſuperioris amore, aut certioris periculi evadendi cauſa: ut fiquis in na vis incendioſeprojiciatin mareutadlittus enatet. VIIL. In- J 1 DeVirtutibus. VIII. Inter illaverò pericula , quæ majoranon 817 15 ante paratam hujusvirtutisabfolutionem mors in tervenit. XIII. Fortitudinis oppofita vitia quattuornume د CA ad funt humanis viribus exertis tamen & audenti bus veteres Philofophi potiffima habuerebello rum difcrimina, eumqvefortiffimum dixere, qui proPatriafortiterpugnans occubuiffet. Quod ſci go rfar licet illa apprimè honeſtafint , utpotè probono communifufcepta : nontamenvires humanasfa perent , fi æquo martepugnetur. Suntitemple raque belli pericula repentina (lib. feptimoEthi corum. cap.6. ), quibusproinde non frangi, for rantur : Audacia,αφοσία , Ignavia,Timor. Hac poſtremadefectu ,priorailla exceſſuavirtute ab ſunt. Ex differtatione 14. fectione undecima. Triumexillis naturam intelliges:fuperefſt ἀφοβία , quæ vitium eſt naturæ aut rationis depravatæ: profectum ſcilicet ex ſtoliditate vel fuperbia, vel minori quam par fit æftimatione vitæ. Hinc in titudinis opus infigne eft. AtChriftiana Philo ſtantiapericula non timet,licet contra audacter  10  ai qu ,  fophia altius erecta deprehendit longèpræclaris fimum effe fortitudinis actum , martyrium ,cujus tamenpertractatio adTheologospertinet. ....IX. Propterea fummis excolendifunthonoribus àRepublicaViri fortes &jufti: (ut obfervatur lib. primo Rhetoricorum cap.9.) quod illi tempori busbelli, hi pacisincommuneplurimum commo dent:necfine fortibus,utſe habent res humanæ , confiftere poffit Refpublica,ut finejuftis nullate nus poteft : quanquam ex hoc ipfo fortitudinis nonveræ,dequâ mox agam,occafio exiftat. Ca terum&temporepacisſuuseftfortitudini locusin publicum commodum:HincAriftoteles loco cita toait: Fortesfunt activihoneftorumetiam inpe riculo.&funtadminiftrilegum. noninfurgat, fednequedeclinarecurat. Sicpec cant,quinaufragia, fulmina nontiment,& om niummaximequi mortis ſepericuloexponunt,li cet confcii fibi fint culpæ lætalis. Denique hoc loci repono Arrogantiam : quæ fimula tio eſt audaciæ cxiftat. etiamfi nullus hujus motus Præterhujusmodivitiafortitudini adverſa, quinque recenfet Ariftoteles generavanæ , & falfæ fortitudinis. Illarum fingulæ a virtutis rationede ficiuntquidem , led tum circa eamdem materiam remotamverſantur : fcilicet actiones externas& ipfa formidanda : tumquandoque proximammar teriam cum fortitudine communem habent: id eft quadamtenus infringunt & temperant timoris &  Utvera àfalfa fortitudine dirimatur, atten dendumeſt adultimumfinem,&æternas regulas audaciæ paſſiones. Prima & fortitudo civilis. Se-, cunda militaris. Tertiaquam ira pregignit. Quar exdictis Sectione primâ numeroquintode virtute generatim accepta. Inde,primò ,eft, quodeape ta quæ oriturex ſpe. Quintaeſtexignoratione pe riculiprofecta. Prior movetur expræmio & hom ricula , quæ cum virtutis merito adiri nonpoffunt, fedvitiosèduntaxat ad fortitudinemnonpertine norepræſtituto agentibus fortiteraRepublica:quo quidemvera fortitudo non movetur, fed ex folo ant. QuarefortesnonfuntGraffatores,Latrones, duella ineuntes. Secundo ,quæ adiri quidempos funt, fed re ipfanullo refpectu ,&motivo virtutis fufcipiuntur, duntaxatmateriam præbere imagini amorehoneſtatis, Militarisinperitia& arte bellica fitaeft,quæpericulum non effe commonftrat , ubi imperiti adeffe putant,& proinde confternantur, Reliquæ ex ipfo nomine fatisintelliguntur. Illa rumnullæconftantes& ſtabilesfunt : inde præmia cuidam &fimulacrofortitudinis;exgeneratimitem dictisloco citato. Indidemquoque tertio fit,utad proprium germanumq;fortitudinis actum, quâdif fertàvirtutibuscæteris,moveridebeatvir fortis ex Angularibono rationis,quodelucefcitinmediocri tate affectuum circa bona terribilia. Unde qui fi tollas,civilis fortitudo evanefcit: ubiverum, præ fensque periculum immineat in fugam turpiter fe dantperiti militiæfedverènon fortes. Illuddeni quedifputatum(lib.7. Ethicorum cap. 7.) abAri ſtotele hucfacit. Num qui mortemfibiultro infe ex impulfu alterius cujufpiam virtutis ,Obedien tiæ,Juftitiæ, Caftitatis, periculafufcipit, nefcilicet eas virtutes deferat,propriè quidem& verèjuftus, &obedienserit,non tamen fortis: nifietiam fibi proponatfingularemfortitudinis honeſtatem.Quæ quidemdifcrimina fubtiliavideri poffunt, fedigno rari nondebent. " XI. Fortitudinis atus quatuor,ſeuactuumclaf ſes exiftunt (quas alii appellant partes illius fub jectivas,& ſpecies) . Fidentia exuperandi, ſtre for nuitas adeundi, Patientia tolerandi,Perſeveran tia,cujus ferè ſynonimaeſtlonganimitas : utraque enim adverfus diuturnitatem mali animum firmat, neàcœptobonodeſciſcat. Quamvis preffiusLon ganimitas fit patientiaillius moleſtiæ, quamcreat rei expectatæ mora. : XII. Problema eſt numpronumfitmagis forti tudinem abfolutam,antemperantiamcomparare? Cenſet Ariftoteles teinperantiam magis de facili acquiri ex eo , quod frequentes, imò quotidianæ illius exercendæ occafiones incidant. Raravero contingant pericula mortis Præterea fine mortis runt falfa faltem fortitudine præditi dici debeant, ſcilicet perexceffum adverfus fortitudinempecca re ?Quod quidemjurePhilofophusnegat cum e nimobintolerantiam, tædiumquererum præfenti ummortemoccupent,vitiofaminhocipfoignavi amprodunt,& defectufortitudinispeccant. 1 SECTIO VI DeVirtutibus reliquis , quain dirigendis Paffionibus verfantur. Actenus expofitæ virtutes veluti cardines Hunt funt quibus libratur& nititur totaferè Mo naftica , quæ moderandispaſſionibusconti netur. Ita utVir fortis& temperans undequaque bonus rectèque compoſitus dici poffit. De ſpe ciebus porrò illarum dictum fatis in fuperioribus eſt, quodadethicum negotidin attinet :reliqua e nim ferèTheologorumfunt. Confequunturziobis examinandęvirtutesillæ,quæ potiusperanalogiam, quamperlogicamgenerum&fpecierumdiftributi onemadprædictasduasreferuntur. illæquidem mi difcrimine explicatur temperantiæ officium: peri culofum verò eſt fortitudinis geſtum: hinc fæpè R.P.PtolomæiPhilofophia, nusneceſſariæ adultimum finem parandumvideri poſſunt,&pleraqueearundem oppofitavitianon L1111 usque : 818 usqueadeò noxia & letalia effe , ut veniam fub Theologiæ naturalis Differtatio XV.Ethica. ethico potiffimum cenfore mereri nondebeant. rarependerit. Eſt itaque ex attentione adconfe rendabeneficiailla oblivio : non verò ex deſtina Singulas porrò illarum non expendo , infinitum tione memoriam præteritorum magnanimitas ab enimforet , fed præcipuas ,quas recenfetPhilo olet: quodcumgratitudinenonconfifteret. Vix fophus &proprietates fingulares habent& fcitu item quidquamàquopiam fibi præſtari rogat:fed dignas. I. Vemadmodum fortitudo &Temperan tia àconditione brutorum hominem eri Q git : fic magnanimitas fupra humanam conditionem attollit. Nec enim illa reveraverla tur in magnis honoribus , quafi directè adeos in citet, & afpiret , quodvanum,&otiofum eft:fed fibi præftituit ſummopere honorabilia. Etenimin quolibet virtutis officio actus funt quidam notæ excellentioris , & præcipui , ac proindè cætero rum comparationemagni. Hiigituromnesfubra tione magni , & excellentis in omni generevirtu tum admagnanimitatem ſpectant, ejusqueexindè difcrimenàcæterisvirtutibusexiftit. Hincapparet magnanimitatis propofitum effe utnonmodoho mines fint boni: verùm etiam optimi: acpropterea inter virtutes paffionum moderatrices ſupremam illam,& heroicam exſuogeneredicipoffe. Tan tùmporròabeftuthonores magnosdirecto&pro ximeaffecter ; quin præcipuum illius fitofficium magnorumhonorumappetitumtemperare,eaque magnanimitatis fit prima proprietas. ut in hoc ipſo ſuperbiæ notam declinet ; illuda nimi propofitum ex eo effe debet , quod parva §. I. Magnanimitas. fint omnia, quæ accipere abaliis poteſt : illaque hon omninò fibi neceſſaria putet ad opus virtu tis exercendum , vel ad vitæ uſum:tum etiam quod aliis incommodare nolit ; cùmfibi perſe ipſe eadem præftare poffit. Dixerimautem ma gnanimi efle quandoque minuta quædam ex aliis officia rogare ad benevolentiæ fignificationem & ad occafionem captandam ampliora referendi. Cæterumſummoperèſtudet aliis operam dare, & commodare, præfertim miferis &hominum inju riàvel fortunæ iniquitate oppreffis. Injuriarum autem non meminit quod eas nihili faciat , ſeſeque majorem reputet, quamutalienis injuriis lædi poffit. VI. Viris cumprincipibus &opulentis animi excelfi & magni ſepræſtat: nec eos miratur: minus iisdem adulatur. At contra fortuna me diocres , & conditione vulgares humanè & be nignè excipit : quod magni nonæſtimet fortunæ bona , nec propter illa homines majores ſe pu tet. Atvero magnum effe cenfethumanum& fa cilem ſepræbereminoribus. Minores ambitiolo rum,quosutpotè magnanimitatis falfarios averla. tur, imitarirefugit:hincnonſeinfert in loca& m II. Proprietates autem& attributa magnanimi tatis prclara funt, & heroe digna , quæ exArifto tele (lib. 4. Ethicorum cap.3. ) potiffimum acce pta,&nonnihil caftigata ordine profero. Itaque nonmodòilla circa magnos honores verfatur, ut moderatè iniis ſe habeat,verùm etiam circa ma gnasinjurias, & ærumnas, ut in facto animoutram que fortunam ferat, aut ſubjectam habeat. III. Vir magnanimus , honoribus propterma gna gefta delatis , quique à viris ſpectabilibus de feruntur modice capitur ; tanquam fibi conve nientibus : eos verò contemnit , quos vulgus ob minora virtutum exempla reddit ,quippe quos in frà conditionem fuam putet. Novit ille quidem meritum fuum, ac fefe dignum magnis honoribus effe ; non tamen egrèillis caret,quoniam aliunde ducitur admagnaagenda. IV. Nilmagnifacit , nifi quodverè magnum eſt: virtutem fcilicet &ultimam felicitatem. Hinc inhumanis cafibus moderationem fervat. Non facilè quidpiam admiratur eâdem de causâ : nec nera honorifica. Pacatus degit,nec multis oc pari ſe finit,velutiArdelio ; quod magna agen .. da frequenter non contingant , ad quæfolaa ſpirat VII. Aperta libertate , quæ agenda , &dicen dafunt, præftat: neccelatſtudia fua, amores,& odia : quod ex præfcripto rationis fibi videan tur , nullo habito hominum vano reſpectu. Nec enim laudes licèt meritas moratur, nec immeri tam infamiamrefugit : quamvis caveatne adim pudentiam , aut inurbanitatem libertas deflectat. Diffimulatione item laudabili uti novit in vul gus :fcilicet paffim fua non prodit,quamvis præ clara ; quoniam laudes nonquærit. Difficilepor roadducitur advivendum , agendumque alterius hutu nifi amici,& benevolentis : exquo poftre mo cohæret hæc virtus cum obedientia, Eo dem referas, quod facilè non loquatur magnani mus de rebus &geſtis aliorum hominum , quod nempè neque corum fit laudator eximius ne د que maledicus, nequidemadverſus inimicos,quo item novitas ad admirandum movet : quod ani imo jam præceperit humana omnia tùm modica eſſe tùm incerta. Non eſt Φιλοκύνδινο nec μι κροκύνδινο, fcd μεγαλοκύνδινο: ideft nonag greditur fpontè difcrimina , nec periclitatur fuas vires in rebus minoribus. Cum enim pauca fint quæ magnifaciat; rara ſe offert occafio ina gna invadendi pericula : fi tamen eveniant;nul lo habito vitæ& rerum caducarum reſpectu ag greditur. V. Beneficium accipere non dedignatur qui dem,fed majori gratia penſare ftudet : Inde eſt quodacceptorum facilèoblivifcatur,cumamplio rum latratus leonis inmorem contemnit:nififor tè adrepellendam contumeliam præſentem quid piamreponat. VIII. Propterilla , quæ neceſſariò perferenda funt , aut in exiguis quæribundus vel ſupplex non eft : utrumque enim animum præfert rebus humanis immoderatèobnoxium. Ubi autem detur optio honeſta ,& laudabilia quam fructuofa , & utilia mavult ſcilicet illa utpote majora poſtre mis antefert. Denique Vir magnanimus hujus modieſt corporis habitu : tardus inceſſu vox gravis , oratio ſtabilis & fedata ; feftinatio enim ſollicitudinis in plura ,à quâ ille longè abeft, indi cium eft. IX. Ma DeVirtutibus. IX. Magnanimitati opponuntur vitia perex ceffus,atque defectum : illaAriftoteles comple 819 fectum , ut loquitur Ariftoteles : fcilicet pra titurhoc nomine, χαυνότης, tumor, quiuniver sècontinetur opinione, quâquis ſeſe æſtimatho noribus dignum, non quidem proptervirtutem, ſed propter divitias , potentia &c. In quadru plici autem differentia tumor hujusmodi fitus eſt. Prima eſt Præfumptio ,feu Præfidentia ad as E Cu 21 a me T da ! 1 ان ال cas actiones & opera afpirans , quæ præfiden tisipfiusvires&facultates tùm phyſicas, tùmmo nales ſuperant : Inde peccat qui munus alie num,autjurisdictionem invadit. SecundaAm bitio, ſcilicet appetitus honoris immodicus , vel quodpropter inhoneſta velit quis honorari, vel propter id,quodturpequidemnoneft ; necta men honorabile : vel deniquequoduthonore tur agere turpia non refugiat. Tertia ſuper bia eft : ſcilicet vitioſa cupiditas excellentiæ fu prareliquos, cujus ipfius teftimoniumeſt honor: inquo ipfo fuperbia ab ambitione difcernitur . Quarta,Vana gloria , quæ immoderata cupido eft patefaciendi excellentiam fuamveraman fi &am, utexindevidelicet gloriam , famam , & bonamopinionemcomparet: unde ab ambitio ne diftingvitur , quæ præterea teſtimonium illud propriæ excellentiæ petit conftitutum inhonore. Vitium verò in defectu Magnanimitatis pofitum eſt Pufillanimitas , ex qua fit , ut cuncta ma jora ſe putet vir pufilli animi , ſupraque vi res& facultates fuas: neculloprorfus honore propter focordiam , & ſtolidam fui demiffionem ſeſe eſſedignum. : J. II. Manfuetudo, Clementia,Severitas. Χ. H Abita ratione mutuæ fimilitudinis vir tutes has omnes unà conjungimus, li cèt ordinis diverſi ſint. Manſvetudoita que eſt iræ temperantia , grace πραότης: non quidem iram extinguit ut Stoici vellent , fed ad mediocritatem adducit. Vergit autempropius ad iræ defe&um,utvox ipſadeſignat: exratione ſci licetcum temperantiacommuni,quodfrequentius câ expartepeccemus. XI. Manfuetudinis difcrimen à Clementia ex co eſt , tùm quodverſetur hæc in actionibus vindictam & pœnam exigentibus : illa verò in iræ paſſione coercenda : tùm quod Clementia duntaxatin Principe&Magiftratu locuin habeat, atque prohibeat , nequisullâ decausa: ideſt non ſola explendæ iræ gratia, modum tranfiliat in ſu mendis pænis, imo citra eum confiftat , quemJu ſtitia vindicativa pofuit. XII. Adverſusmanfuetudinempeccas,primò, dumirafceris ,quibus nonoportet: Secundòqua excauſanonoportet : Tertiò plusquam opor tet: Quartò citiùs ,quàm oportet : Quintò diu tiùs quàm oportet. Quibus reſpectibus rationem iræutramque complectimur expofitam Diſſertat. 14. Sectione quinta. Porrò nunquam evenit , ut unus & idemiræ actus eos omnes in honeftatis modos induat : cujus ratio reliquis quoque vi tiorum generibus communis eft ; quod difficil Bmum&t&moleftiffimum patrarepeccatumper vis omnibus circumftantiis & adjunctis infe aum. XIII. Num commendabilior fitillius manfve : * tudo,qui adirafcendumpropendet, an ejus, qui indolelentuseft; diſquiritur. Si de virtutishabitu fit ſermo ; pro illius gradu &intentionelaudabi lis inalterutro erit : quod fi deatu loquamur, quandoquidem plerique manſvetudinisactus iræ, nonverò lenitudinirepugnant;(quamvis&hune nonnulli diffonent); ac propterea cumVictoriæ meritò eduntur;potioresexiſtentexſectionepri ma,num. 16. XIV. Mediocritatem Manſvetudinis propriam nonitadefacili generatimdefinies : idque exfin gulari virtutis hujus naturâ, quatenus iræ præfi det, cui nonnihilrationis admixtum effevideturs ac propterea ejus immoderatio vitioſa minus a perte, quaminvenereis&gulofisſeprodit. Hine fit, utquiparum excedit aut deficitàManſvetu dinisdecretis , laudandus nihilominus habeatur : Deficiens enim ab eâ adhuc manſvetus dicitur: Alter verò virilis & ad regendos Populos ido neus : quod iracundum offendere pleriqueca veant. XV. Clementiæ , quampropter nexum cum manſvetudineinhunclocumrepono;honeftas ex co repetitur , quoddeceat reis etiam manifeftariis pænascitra condignumſeu minores meritis infi gere. NonenimàRepublica malè factorumpoe naexigiturſtudio vindictæ preſſius acceptæ: id eſt ad penſandum , atque farciendum , quod farciri nonpoteſt, ſcilicet malum unius præteritum,al teriusmalo præſenti. Sed inprimis attenditur e molumentum,&bonumtùmpoſitivum, tumne gativum Reipublicæ, illudqueparandumunius aut paucorum damno&malo. Utſcilicet tùm unius pœna abſterreantur à malefactis cæteri : tùmut reus ipſe , qui deinceps noxius futurus Reipubli cæ prudenter creditur ; ab ea exterminetur ca pitali ſupplicio , vel exilio. Atenimarduum & durum apprimèeſt ,malo privatoReipublicèbo vum juvare : idque ſponte ſuſceptum heroicum eſt;propterea cumabinvitoreoexigitur(quam vis utcumque conſentiente propter majorum conſenſum in Republica inſtituenda ) quantò moderatisfimè intra Juſtitiæ limites fieri poss teſt , exigendum eſt. Cæterùm fi vel oblatâ pe cuniâ, vel ex amicitiaPrinceps depœnâ remit tat , clemens non erit , nifi ex animi humani tate & benevolentia ad omnes porrecta idpræ ſtet. XVI. Crudelitas per defectumClementiæop ponitur : exindè veròdiftinguitur à feritate , & inhumanitate adversâ charitati & benevolentiæ , quod tummodumnonobſervet in pœnisà reo commeritis , tum ſumendis illius imperio , qui poteſtatem publicam faltem ufurpatione obtinet. Per exceffum autem Clementiæ peccat vitioſa lenitas damnofior plerumque Republicæ crude litate. XVII. Singulare illud Clementiæeft , utcum alia virtute pugnet , nempè ſeveritate , quæ nilde commerita pœnâremittit, fed ex totoexi git. Nam,uthocquoqueantiqueanticipatopro feram;Juſtitia vindicativapænas præfcribit juſte Liill 2 æquali 1 $20 Theologiæ naturalis Differt.XV.Ethica. æqualiterque reſpondentesdelictis : adeamporrò geminæhæ virtutesadjungunturClementia,&Se veritas : quæ quidemintegraJuſtitiâexerceripos funt; fedunaalteramtollit. Nequit enim ſeverus fimul&"Clemens idem circa idem formaliter eſſe: Eſto poffit ſeverusquoadfummam , & caputpe næ, clemens eſſeinadjunctis: faltem animi pro penfionempræfeferrepoffit ſeverus&debeatad clementeragendum. XVIII. Quandoquetamenexpræfcriptogene ralioris prudentiæ inceſſarium eſt ſeveritatis offi cium, &Clementiæ locusnoneſt , ſed invitium degenerat præpoſteræ lenitatis. Scilicet primò indifciplina militari cuſtodienda : primis potiffi mumadverfus edicta peccantibus nil depœnâ re mittendum eft , utunius exemplo ſeverius acce pti,cæteriimperatafaciantdiligentius. Secundo, in puniendis Judicibus & Reipublicæ adminiſtris qui inmunere obeundo deliquere : publicæenim ſalutis ſummopere intereſt, neMagistratus&Præ fetipoteftate fibi tradita abutantur. Tertio, cùm Populus pervicaxeſt, & refractarius , cujusmodi Hebræorum natio, propterea in lege veterile viora quæque propofitâ mortis pæna impera bantur. 5. III. Modestia,ejusqueſpecies ,Humilitas, Studiofi tas,Modestiamorum,Affabilitas,Eutra. XIX. pelia,Modestiacultûs. Lerisque moderandis appetitionibus hæ Perisque virtutes præfident , proptereaadtempe rantiamproprii nominisreferuntur.Mo deftia universe quidem accepta animum huma numcomponit, utintra modum ſtatûs& condi tionis fuæ ſeſe contineat. Partitè verò & preſse confiderata,primo,hominempræparat,utneque demiſſius , nequeelatius quampar fit ſeſe habeat circa ea , quæ merentur mediocres honores : qui ſcilicet paffim ſimilis conditionis hominibus defer ri folent : atque hæc abſolutè modeftia dicitur , quam fequitur , atque abſolvitHumilitas. Secun do moderationem præfcribit in ſtudio literartum, &eltStudioſitas. Tertio , modum definit agendi ſocialiter cum cæteris , & Modeftia morum nun cupatur. Qurto , fermones habeutpareft,dere bus feriis docetAffabilitas. Utquinto jocoſis fer monibus præeſtEutrapelia. Sextodenique mode ratum ufum rerum externarum quoad veſtitum, habitationem & reliqvum cultumconftituit Mo deſtiacultûs. XX. Modeftiam preſsè acceptam illud ſpectat abAriftotele obſervatum,quodverſeturcircaho nores mediocres , & mediocria opera virtutis, quemadmodum Liberalitas circa moderatas largi tiones, atque ita illam Magnanimitatiſubdi, quem admodum hæcMagnificentiæ. CæterùmModeſtiæ auctarium, & fafti gium eſtHumilitas : fcilicet Virtus , quaquis ve riffimafui cognitionefibi vilefeit , utDivus Ber nardus appofitè definit : fortè illa Philoſophis prorfus incognita fuit , aut generatim duntaxat modeftiæ nomineconcluſa : certè Chriftianæ per ſuperbia,cui opponiturutvitioexcedenti decla ratur. Quemadmodum enim fuperbia proxime verſatur in excellentia,&præſtantiaperſonæ,non verò in actibus aut rebuscircumftantibus : none nim de extrinfecishifce, verum de ſe ipfo,&iis, quæinfunt ſuperbus effertur, ſeſeque cæteris ante fert:idque immeritoduabusdecaufis,velquod reveranoninfint dotes illæ,& ornamenta : aut quodfi infint, immixtum fecum habeatplurimum Icoriæ: cui ſi animum adverteret fuperbus , fibi vilefceret. Sedhujusmodivitium impellit adca bona confiderandavelutabſtracta&purgatama lis. Sic proportione ſervatahumilitas inoppofi tumvergit , & perfonædehoneftamenta quæque unicè intuetur: necverò per errorem"fingitad effe , quæ re veranonadfunt; fedcogitandopra ſcindit & abſtrahit animumab iis , quædemiffio "nem & contemptum cogitata non creant , tah quam illa adſe minimè pertinerent : ut re vera aliena funt, ſcilicetdona Dei : Sanctiffimus itaque eſt hujusmodi fui neglectus& veritate certiffima nititur, videlicet indole & natura humana , quâ parte exnihilo eft &adpeccandum prona. Effi caciffima itemeſt humilitatis virtus ad infringen dos pravos animi affectus : cùm enimcuncti ex Φιλαυτία&amorefui incompofito oriantur : ab eoabfintneceffe eſt,qui ,quoniam ſeipfum con temnit , amareinordinatènonpoteſt. XXII. Magnaninitatem quidam cum Humill tate confudere : atquamvis utraque virtus facile confpiret; nihilominusnaturadifferunt : nam milis potiffimum ſe ipſumintuetur , quatenusx *nihilo eft : magnanimus veròſe fibiproponit,qra tenuseftopusDei,&Deo fimilis,undeadmagna agenda incitatur. Hinc fuperbia deficitabhumi litate,excedit Magnanimitatemut modumabhu militate præfcriptum exceditUtilitas,quâquisper fonam fuam abjicitrelate etiam ad bona , quæ in funt, non istantùm diffimulatis vérum etiam ne gatis haud fine DeiLärgitorisinjuria. XXIII. Studiofitas temperantia eſt modum de finiens appetituiſciendi , omnibus generatim ho minibus ingenito juxta illud: Omnisbomonaturaliterfciredefiderat. Hæcporrò virtus propius accedit adexceffum, quemadmodum fortitudo,ſcilicetadCuriofitatem; utlongius amoveat aſui defectu,quæ negligentia dicitur. Non folùm inſcientiis&diſciplinispa *randis ,verùm etiam in rerumeventis cognofcen dis ,&fimilibus ftudiofitas intervenit. Ut ſcilicet tùmTheoretice,tùmpracticè rerum cogitationem ſequamur, quamoportet , & quomodo oportet. Curiofitas peccat , quod plus quam oportetftudii &temporis impendatiiscognofcendis , quæ mi nùs oportet cognofcere,aut quomodonono portet. Modeſtia morum corporis motus& geſtus fic temperat ; quemadmodumtùm ipſum modeſtum decet, tùm relate ad eos , quibuscum præfentibusverſatur. Eamgeminæ virtutes comi tanturAffabilitas, &Eutrapelia : primaquæ comt tasetiamdicitur, præfcribit modum fermonibus in rebus feriistractandis ,utindeſvavis fit conſvetu do&effatus.Qualisautem in actionepoſitavidea tur; adtemperantiamnihilominusreferturexco, : fectionis propria eſt. Ea porrò per Analogiam quod DeVirtutibus. quodmotus, affectusqueanimi moderariquemvis oporteat, utſeſe affabilempræftet,virumque,ut-di 821 honeſtate fingulari, quæ eluceſcit inerogatione citur,omniumhorarum. Affabilitati repugnat ſecundum ex ceffum Adulatio , quæ plusquam oportet gratio fum,& reliquisplacentemhominemreddit: idque lucri referendi gratia. Namblandities eſt, quæ idipfum peccat aliis de finibus, Defectus verò affabilitatis Afperitas , & Morofitas eft, &deni op &; 明 コ pro nd fc ساز d ॐ 00 que omnia , ex quibus ingrata eft quorumdam confuetudo. XXVI. Eutrapelia modum tueturinjocis ,& mutuis congreffibus animi causa. Excedit mo dumillius fcurrilitas adjunctis iisomnibus , quibus fcurræ peccant, Deficitverò ab officio Eutrape liæagreftis confuetudo,& Infaceta. Porròhujus virtutis ſancta eſt Regula, quam protulit Cicero. Ludo&Focoutiquidemlicetutfomno&quiete.. XXVII. Modoſtia cultus legem ponitde iis omnibus, quæ adcultum, ornatumque corporis pertinent : proinde complectitur veftitum, ædes, domefticamfupellectilem,fatellitium , & fimilia, utiniis ratio habeaturtumconditionis ,&dignita sis hominis cujusque, tum confuetudinis regionis. Faſtum&abje&io cum conſectariis fuis utrinque cumhacvirtutepugnat. J. IV. : XXVIII. Liberalitas. T Emperantia alterahæc eft,quæ mo dumdefinitconcupifcentiæpecunia rum,&rerum,quæpecunia æſtiman tur. Exquoftatimanimadvertesadverfusmalum illudtriplex, quodin facris paginis dicitur (Epift. 1. Joannescap.2.) ConcupifcentiaCarnis ,Concupi fcentiaoculorum,&fuperbiavita , totidem vir tutumclaſſesoppofitaseffe : nimirum temperanti am proprii nominis cum ſpeciebus fuis adverfus Carnisconcupifcentiam: contra alteramverò,li beralitatem cum magnificentia : modeftiam au tem cum partibus item fuis oppugnare vitæ fu perbiam. Liberalitas itaque , quæ ἐλευθερώσις græciseft, detinetur in moderanda aviditate divi. tiarum ; ac propterea in actione primario poſita non eft; fed remotius moderatam opumlargitio. nem ſpectat , & aliquanto remotius moderatum carumdemacquirendarumftudiom. Patethujus modi ordo , quodnempe opus fit homini majus moderatè adpecunias affici ,quam mediocriter cas élargiri, aut augere. Hinc liberalis effepo teft, qui nihilelargitur , quoniam adhuc primario virtutishujus officio excellere poteft. Deo qui demtribuitur Liberalitas , ut quoqueFortitudo & Longanimitas,&virtutes aliæ inpaffionibus ver fantes, excepta tamen temperantia : quis enim Deumtemperantemut fortem&liberalemappel Jet ?Exhocautemipſodifcrimineapparetcæteras virtutes deDeo prædicari non quoad illarum a aum primarium, qui moderandis intimis affe&i bus occupatur,fed relatè ad ſecundarios actus, actionem ſcilicet fortem aut liberalem , quam Deus excellentiffimo &planè Divino modoamat &præftat. XXX. Ut largitiofit liberalitatis propria ,ex  mediocriumpecuniarumeffedebet. Si fiatunicè examoreergaalterum,eſt amicitia: ſiadallevan damalienammiferiam; mifericordia eft: fi verò compenfationis ſtudio; commercium, Cæterum incontra&ibusquoque,qui adJuftitiam commuta tivam ſpectant, locum habere poteft Liberalitas circa adjuncta: nimius enimanxiusnoneftin tu cndo&exigendojureſuoLiberalis,fedexeonon. nihil remittit, XXXI, Juxta modum item facultatumdona effedebent , ut liberalitatem præferant. Hinc fi minimadonetOpulentiffimus ,liberalis non eft. Hincquoqueeffe poteft,ut minoremaltero fum mamlargitus,liberalitatepræſtet : quod nimirum proportio fitmajorDoni cum facultatibuslargito. ris : utfiquispoffidensquingenta detcentum:al ter verò decies centena millia obtinens eroget mille. XXXII. Liberalem ea conditione donare, ut pauciora fibi retineat, aitAriftoteles , co fenfu,quod compenfationisgratiaveiſpe ad largiendum non inducatur: undefiat, utdecrefcatopum fumma. Exhoc ipfoaltera obfervatio Ariftotelis conſtat: facilenempenon effe,utliberalis diteſcat : quod quidemvulgus recenfetinter peccata fortunæ, iis videlicet denegatas eſſe opes, quioptimè iis ute rentur : Atenim idfortuitumnoneft ; fedlibera litatis neceffaria confecutio, Fieri enim nequit, utquiadlargiendampropendet&mediocriter af fectus eft circa pecuniam,lis abundet, &fuper fluas copias congerat. Illuditem notabile , quod minus liberales fint , quidivitias comparaverunt: *contraii,qui paratas amajoribuspoffident : amant enimilliimpenfiusopesvelutiopusfuum,quemad modumParentesfilios,&Petæcarmina. Adverfus liberalitatem ex illius de fectupeccatAvaritia,quænulloferèdifcriminedi citur ανελευθερία. Illiberalitas πλεονεξία fea plus habendi cupiditas. Eminet in iis improbus amordivitiatum tumiisdemretinendis ,tum con gerendis, Miramſcilicet delectationem affert ca poffeffio,tanquamfacultasobtinendi à cæteris ho minibusquidquid libueritcitra violentiam, ut dixi Differtatione rz. ſedione de bono divitiarum, quæ quidem magnumeſt bonum humanum. At quoniam cafacultasinopibus pofitauſu&exerci tatione confumitur , præpofterus ejusdem & in compofitus amor impellit , ut nunquam exer ceatur. XXXIV. Perexceſſum opponitur liberalitati Profufio ἀσωτία , quæ deficit in confervandis , excedit in opibus erogandis quemadmodum non oportetfecundummultiplicesCircumftantias. Eft autempropior liberalitati , cujus actum fecunda rium imitatur , quemAvaritia prorfus excludit, Utilisitemeſtprodigentiahominibusplurimis, folk noxiaprodigo: contraavaritia: nifi codementia prodigus deveniat, utopes extrahumanumcom mercium profundat. Propterea verò ignominia majori avaritia notatur,quodinhumanum fit viti um. Contingitdenique,ut Prodigentia quando queavaritiamprogignat,cumfcilicetcongregantur turpiteropes,utvitioseprodigantur. S Theologie naturalis Differtatio XV. Ethica. S. V. Magnificentia. Eumavis Magnidecentia μεγαλοπρέ πεια ſehabetad Liberalitatem, utMa gnanimitas ad Modeſtiam : nimirum admagnosſumptus animumpræparat& inclinat : casquepaſſiones ad mediocritatem adducit , quæ ab iisdem revocant , cujusmodi eſtamormagna rum opum : timorne in futurum fuppetatcopia divitiarum, Sumptus potiffimum Magnificentia impendittemplis extruendis , publicis ædibusex citandis : quandoque etiam villis privatis & ædi bus ſplendidis inufum familiæ : tumEpulopubli. cecurando,autdonarioinvulgus erogando. XXXVI. QuoniamMagnificentiaadliberalita tem eſt, utMagnanimitas adModeſtiam ,quæftio incidit cur virtutes geminæ ſeorfumtum circa ho nores, tum opes occupentur,quarumunamedio cres ,alteramagnoshonores,&fumptusexratio dentiſſimus omniumGubernatorprimòconftituit (quodmoxminutioribusdecretis ſuis humanæle ges imitatæfunt)uthominumfingulispræſto eſſent quædamresexternæ, feurerumrefpectus,dequi bus verè&proprièquiſquepoſſetdicere. Hocest meum, fineaddito: ſcilicet. Deeopoffum arbi trari &agere prolibito: ( ideftnulla rogatà , aut expectata venia &permiffus cujuspiam alterius ) idqueetiamfiineoipſoulu fortè peccatumadmit taturcontravirtutes alias abJuſtitia commutante, quemadmodumſipanem meumintemperanterco medam. Hæcautemeſtipfiffima IdeaJurisabſo lutè& fineadditoaccepti , quod quis habeatinrem aliquam vel reireſpectum. Apprimè autemex pedivit , utfingulis hominibus effet aliquidfuum modo expofito : Primò ,quia cumbrutis nihilfit fuum,Deoomnequodeft,fitſuum; par fuitquam maximè,uthomini adDei ſimilitudinem condito aliquid effet fuum : quemadmodum aliqua homo intelligit, utDeus omnia ; bruta verò nihil : quæ nis præfcripto procuret : non autem voluptates, quidem hac ipſa de cauſaquoniam cogitationem præſertimvenereas ſimili diſcrimine virtutes duæ temperent ? dicendum has omnes magnas effe, nec in iis parvitatem materiæ admitti : nonverò magnos omnes honores effe&largitiones: imo tantum intereſſe difcrimen ex magnitudine , ut exinde difcrepent ſpecie ſecundum ethicam con fiderationem. XXXVII. Vitium notabile Magnificentiæ op politumdicitur μικρόπραξις. Scilicetea illiberali tas , quæ revocat à magnis fumptibus : vel poft quam fufcepta fuerint opera ſumptuofa , efficit cunctabundum in iis abfolvendis ,& fecum anxiè fupputantem, utquam minimoimpendiorem in non reflectunt; ideam percipere nonpoffunt hu jus vocisEgo, nec percipere delectationem, quam animadvertens capithomo dum dicit: Ego existo. Proindeneque prioris fimilem perciperebrutapof funtideamhanc : Hoc estmeum,nechujus ipius utilitatem,&jucunditatein capere. Secundo ho moquicumque adfuiconfervationem petit habere quidpiamita in promptu,utnulla morà , nec alte rius expectatàveniàeoutaturquomodocumque: alioquin in multis ſalus & vita illius periclitar tur. Petitigiturplurahabere fuijuris ,& fimplic ter ſua. III. Primum Jurisdiſcrimeneft interJusinfo ceptamadfinemadducat, DeJustitia. f. I. I. E Xcipitvirtutum claſſis , quæ inactionibus verfantur : Illarum princeps eſt Juftitia, non quidemuniverſa, ſedquæ diciturcom mutativa , perinde ſe habens ad reliquas tumco gnomines , tumdiverſa appellatione deſignatas, quæ actiones humanas regunt ; quemadmodum temperantia , & fortitudo ad virtutes paffionum moderatrices: Sedde Juſtitia pleraque Theologi, &Caufidici ,paucioraEthicidifputant,quippe qui duntaxatillamſpectant,quatenus naturæ autgen tiumlegesconfequitur, non verò fcriptas ſiveDi vinas , five humanas. Appellatur autem Juſtitia commutans,feucommutativa , quod eas actiones curet atqueperficiat, quæjuregentium appellantur permutationes , & commutationes, inJureverò ſcripto dicuntur contractus , & quaficontractus : fcilicet iniis omnibusJußitiadetinetur,atque præ fcribitea , à quocumque præſtari , ut poftulat alic. numjus proprièacceptum. IndeJuſtitiadefinitur. Constans&perpetuavoluntasjus fuum unicui que tribuendi. II. Explicationemporròejus, quodJuris no minedeſignatur,necfatispronam ,attamennecef fariam adnotionem juſtitiæ percipiendam, altius repeto, Naturæ lex, ſcumavisDeus ipſeprovi lidum,&privativum : ſcilicetpoteft res quæpiam eſſe abfolutè ſuaunius duntaxathominis,velſua plurium fimul automnium hominum. Ante re rum inſtitutamdivifionembonaexterna , quæ pe cunia æftimantur,erant ſuaomnium fimulhomi num: ſcilicetiijus habebant commune,& infoli. dumrerumcunctarum. Sedindole,&conditione humana per originariam culpam vitiata commu niohujusmodiJurispacemhominummutuamcer to turbaffet , bellumque perpetuum, &utrinque juſtumintereos aluiffet. Hincfactaeſtrerumdi viſio, utfingulis aliqua eſſent ſua non modopafi tivèut dicitur , verumetiam privative quoad alios: fic ut aliiadilla eadem jus fimile nonhabe rent,necpoſſentilla ufurparepro libito; fedpetita duntaxat&exorataveniahabentisJus: quem pro inde cæterorum nemoimpedire poffit, quo minus prolibitoreſuà utatur. IV. Proprietates reliquæ & diviſionesJuris hujusmodiaddifciplinas alias pertinent exnumero primo; nam Ethica illudpotiffimumuniversèac ceptumſpectat, aut quatenusadbonafortuna, ſci licetopes,&pretioſa quæque, refertur. Subhoc enim refpectu &acceptione illud fingulare Juris attributum eſt, ut protuendahumana ſocietate vi. ces frequentiſſimas fortiatur , quas Ariftoteles ge neralinomine, commutationes &commercia , ap pellat. Nempe uniushominisjus incertam rem, identidem acquiritur aut deperditur , aut ab aliis reftituitur , aut ad alios transmittitur, idque five permutatione, five gratis. Ex quo Juſtitiæ com mutativænaturaapertèconſtat : ſcilicetvirtus eft, quæ DeVirtutibus. quæfingulispræfcribitagere , autab agendoceſſa publicam. VerſanturitaqueexreinaturaJuſtitia 823 re, quemadmodumjusalienumpoftulat. V. CælebriDiviThomæ effato, Justitiam,ſci licet, haberemediumrei , non vero medium ra tionis , deſignatur quidem opus Juftitiæ pofitum effe in indiviſibili; fedin hoc ſenſu, quodratio nonhabaturipfiusagentis juſte : velut illemenſura 213 α 2 nte re ma effet, adquamexigioporteretopus juſtitiæ : quod ipſum fignificaturetiamcum dicitur : actumJu ftitiæ non commenſurari ſubječtofuo ; fedjuri alterius, quod idem, &immutatum eftrelatead quemlibet agentemjuſte. In quoipfo diſpar eft natura Juftitiæ àTemperantia , cujus regula me diumhabetrationis nonrei : videlicet nonpræ ſcribituniverseunam certamque cibi quantitatem, quam ultra nequeat ab ullo fine intemperantia quidquamciborum fumi: fedprohabitudine&in dolehominiscujusquejuxtarectamrationem, me diocritatemin fumendis cibis cuique definit : fic quoque virtutes reliquæ tum moderatricespaffio num,tumquæcircaactionesoccupantur. VI. Juftitiæ vitiumduntaxatper illiusdefectum opponitur, cujusmodi eſtinjuftitia, five injuria in multiplices ſpecies diſtributa, quarum præcipuæ in tereas commutationes abEthicisrecenfentur,quæ diftin&ius appellantur quafi contractus : nempe funtillaipſadelicta, exquibus oritur obligatio , & debitumunius ergaalterum; quale furtum,Adul terium,occifio &c. Nullum autemeſt vitium in juftitiæ exceſſu pofitum : nec tamen hoc ipfum fingulareeft, fedquibusdam cumvirtutibusadalte rumcommune,putaPietate,Gratitudine. J. II. 1 Fustitiareliqua,fcilicet DistributivaLega lis,Vindicativa. VII. Atius quidem accepto nomine Juſtitiæ L nuncupantur ,quas hic expendo : non enim jus strictum pro regula propofitum habent, fed quidpiam aliud illius juris analogum : nempemeritum vel Reipublicæ, utbonumcom mune curetur : vel fingulorum , ut pro cujusque meritis dividantur munera , & præmia , quin & pænæ. Juſtitiaitaque diſtributiva verſatur indi Itributionibus , quemadmodum primaria juftitiain commutationibus. Legalisvero,exquaVirpro buspaffim Juſtus appellatur ,fecundumAriftote lem ( lib. 5.Ethicorum ) eſtcomplexio virtutum, earum præfertim , quæ in actionibus verfantur ; exquibusinducitur privatus perinde , utPrinceps adbonum commune procurandum : ille legibus obſequens, hiccultuin earum &obfervantiam cu ſtodiens. Ad Legalem porro Juſtitiampertinent officia omnia rectorum& Reipublicæ moderato rum: hinc adverfus illam peccant tum Tyranni, tumqui bonumcommune ,non utdecet , admi niftrant. VIII. Hisita fehabentibus ordinem,&origi nemvirtutumharum inprimis animadverto. Con ſtituta quippe Republica triplex habitudo juxta Prudentiampoliticam emerfit; Icilicet primoRei publicæ adprivatos ,ideft totiuspolitici,ſeu com munitatis politicæ ad fingulos: tummutuò priva torum inter ſe ; tertio privati cujusque ad Rem commutativa inter ipfos privatos, feu partes Rei publice. Reipublicæ autPrincipis, quiilliusvices obit, ad privatos, eſt Juſtitia diſtributiva : priva torum verò erga Rempublicam eſt Legalis ju ſtitia. IX. Spectat Juſtitia diſtributiva nonæqualita temcommutativæ Juftitiæ propriam, quamdicunt Arithmeticam,quæque intereſt interremjus , ſeu interdatum,&acceptum; fedaliam,quamrectius dixerisproportionem,feu æqualitatem geometri cam : Hæc quidempervulgatajuxta, atque per ſpicuafunt : & exinde profluunt, quod apprime conveniens, fitutpro meritis & dignitate fiatbo norumcommuniumdiſtributio. Duo porròani madvertoſuperhocipfo : Primum,inopere ipſo Juftitiæ commutative intervenire poffe diftribu tionem , & æqualitaten geometricam , ut evenit quandoqueingraduationeCreditorum, utloquun turCaufidici. Diſparnihilominus ratio eft inhoc ipſo: nameoincaſujus strictum quidem attendi tur, quod ex fuinatura æqualitatem arithmeticam poftulat : at exaccidente ſolaproportione farti tur,quoniamDebitortotiæri alieno folvendo non eſt. Secundum,nilprohibere quo minus ex com mutativaJuftitiaquisdebeatdiſtributivæ actum ex ercere: fcilicetReipublicævelprivato expactovel contractu tenebitur:nonverò iis , quibus bonadi ſtribueudapromeritis funt. X. Vindicativa Juſtitia diftributivæ affinis eſt: ineotamendifcrepat , quod diſtributiva dat, vin dicativaexigit. Etenim ne quidem latèacceptum Jusineft in reo adpœnam ferendam aut dandam, : fed debitum , & obligatio. In vindice autem eft jus : Hincunica eftinterreliquas cognominesJu ſtitiavindicativa, cujus actus ab habente Jus exer ceatur,nonvero ab eo, qui debet, &obnoxius eſt alienojuri, cujusmodi eſt reus : qui dum tolerat honeſte pœnam ; ex Juſtitia quidem Legali & obedientia ; non verò ex vindicativa id præſtat. XI. Celebre Pythagora aſſertumfuit æqualita temJuſtitiæpofitameffein talione, feu, ut dicitur Contrapaſſo : inde Phadamantus apud Aefchy lumait. Siquisquodfecit patiatur,jus erit& quum. Idquideminvindicativa, &diſtributiva generatim locumnonhabet, utliquet inpriore il la: nonenimſemperæquumerit; fiinpænamir= rogeturreofimile omninòmalum ejus , quod ille alteri intulit : putaſi colaphusVir nobilis ruftico impegit ; cumpuniri ſimili ignominiajuſtum non eft. Unicèincommutativa quoad permutationes &contractus locum habet Talio,non utique ſe cundumſpeciemrerum, quæ permutantur,fedjux taearumdemvalorem. Illudeniminutile eſſethu manæſocietati: quod ſcilicetquidat equum, alte rumviciffim accipere omninodebeat, Juſtum veròeſtutparisvaloris fint,quæ permutantur. Va lorisautem hujusveluti menfura,& potius teffera, feu fymbolum funt nummi, quorum ope mutud comparetur&æſtimetur rerum diverſarum valor &pretium. Porròdixi,potiusteffera: namvera, &propriamenſura valoris & pretii cujusque rei relatèadhumanum commercium, non funtnuin mi,ſedindigentia adhumanosufus,& vitæ confera vationem : tantienimres æſtimanturin permuta tionibus 824 tionibus ſocialibus , quantum iisdem homines indi Theologiæ naturalis Differtatio XV. Ethica. gent : inde pluris faciunt frumentum quam mu Icam : indequoqueminoris illa habentur,quæaf Auunt: co enim ipfo minor illorum eft indigentia: ad eamquemenfurametiamnummi ipſi, eorumque valorexigitur. Obedientia. Pars illa potiffima eſt juftitiæ legalis, quate nushæcinprivatisineft : latius tamenpa tet obedientia, quæad familiam quoque porrigitur, ubijuftitiæ legali locus non eft : quin etiam nullo familiæ refpectu , privatus unus alte rius imperio fe fubdere , & obedientiam præftare poteft. XIII. Continetur autem hæc virtus iis actibus, quibus majorum,&poteftatemhabentiumimperia fiunt. Utvero formalis & germana ſit obedien tia, præſtari debet fingularis illius & præcipuæ ho neſtatis gratia, quæ ineaipfa præceptorum execu tione elucefcit. Nam ubi honeftas duntaxat rei quæ imperaturintenditur, materialis dicitur obe dientia. Triplex porrò titulus eſt, ſeujus latum edicitur; ne quis moenia tranſcendat : ſi eveniat, ut nifi civis illa tranfiliat; Urbs inpoteftatem ho ftium redigenda fit ,lex ineo cafu,&virtus fupe rior præfcribit muros civitatis ſcandere. Idque nonin folispræceptis aut legibus fcriptis : verum etiamin quibusdam naturalibuslocumhabet,utap paret in eanaturæ lege, quæ depofitumDomino reddendum eſſe præfcribit : nihilominus gladium furiofo Domino reddo lex alia naturalisfuperior prohibet. XV. Dicitur Epichia obedientia eſſe præſtita menti Legislatoris, non verbis legis ab eolatæ : quod de humano Legislatore intelligendum eft, cujus mens & propofitum difcrepare cenfendum noneftàlegefuperiori, cui defert, & obeditEpi chia. Quod Ariftoteles ( lib. 5. Ethicorumcap. 10.)aitÆquumeffeverumjustum,&meliusju Stolegitimo; adEpichiam referes comparatead juſtum, feu obedientiam præftitam legi inferiori etiamrepugnantibusEpichiæregulis. Quoditem ait, eam effecorrectionemjuſti legitimi, eademra tione expones. § poteſtatis , cui obedientia debetur. Primum , eſt XVI. caufæ refpectus producentis vel confervantis : ef fectus enim firationis, fit compos,authori ſuoobe dientiam debet: quam proptereafuperomniaDeo debemus : tum Parentibus. Sicetiam fervipro N . V. Obfervantia. Omen illacommune retinet , quo tum obedientia, tum pietas , tumpluresaliz virtutes defignari poffent, quæ proinde vel naturam hujus participant,velejusdem propa prii nominis fimile obfequium debent : nam fervi àfervando appellati ,quod iilis cum jureinterfici potuiffent; vita fervata,&conceffafit. Hincpri mi eorumDominifervatoresillorumfunt,eumque titulum etiam cumfervos diſtrahunt ad novosDo minos transmittunt. Secundus titulus eſt totius habitudo adpartes : inde Reſpublica, &Princeps Jeges imponereprivatis poteft. Tertiusverò con fenfu,& pacto oritur ejus qui obedit : quò fecun dus quoque titulus ultimo revocatur ; quatenus hominum mutuoconfenfuinſtituta eſtpolitica fo cietas. Oppofitum obedientiæ vitium formalis Inobedientiadicitur,quæ tunc exiftit , cumnonfo Jum imperia majorum negliguntur , verum id pa tratur perversanonparendi voluntate ,&præcepti ipfius contemptu. Epichia. Ræcis convenientiapotius,quam æqui Ga tas dicitur. Confonat Obedientiæ ,& hominem præparat,utquandoque con tra verba legis inferioris agat altioris legis obfer vandægratia. Eftitaque obedientiampræſtita le gi primariæ , & fuperiori. Prælucet illi pars illa prudentiæ ,quæ Gnome diciturjuxtadictafectione tertia numero quarto. Neceffaria porrò eſt ad rectam hominis inftitutionem hæc virtus : quod nempe leges nonnullæ vel præceptaquamvis uni verse edita & amplioribus concepta verbis, pro certis tamen verum eventibus impofita nonfunt, idque expræfcripto fuperioris legis , & magis de proximo bonum politicum velmonafticum ſpe Cantis. Exemplum eſtolegis illiusPoliticæ , qua gines &fpecies funt. Præfcribitautem obferva tia cultum &obfequiumdeferendum majoribuser merito & dignitate, tum potiffimum ex vitute, tum quoqueex reliquis hominis ornamentis,quibus honordebetur cum honorantisdemiſſione. XVII. Qui propterpoliticam excellentiam& dignitatemdebetur,cultus diciturpoliticus : fcili cet diftinguitur ab eo, qui defertur alienæ virtuti, quique ordinis fuperioris eft; ac proinde Religio fusappellatur,præftanduspotiffimum vitàfunctis, de quorumforte beataconftat. CæterumReipub licæCapiti atque Rectori inprimis obfervantiæ of ficium deferendum eft :indeAriftoteles ( lib. 5. Ethicorum cap. 6. ) ait : Regi debetur bonor , esdonum: quodfipraterea exbonis communi busfibi quidquam ufurpet, Tyrannusevadit. Atenim nonfolusillecultus abobſer vantia præfcribitur, qui nuda & fterilibonæ opi nionis teftificatione continetur ; verum præterea petitur, primò,utoperam noftram majoribusco feramus, ubiindigeant: quodrelatèad eamob ſervantiam, quæ eft pietas , mox enarrandamaper tepatet : exeadem verò ratione fit, obfequium fimile exhibendum reliquis effe: namPrincipis quoquedignitas, &adprivatos fingulos habitudo parentis cum filiis conjunctionem imitatur : imo quandoque fuperat. Hinc ubifalus Principis ex utilitate Reipublicæmaximafit,difputare ethiciſo lent,utrumprius illi quam Patri in neceffitate pari fuccurrendum fit; ubinequeas utrique fimul adef fe? &quidembonum commune fuadere videtur ferendam potius effePrincipiopem : quamvis ubi idpræftandum fitnontam obfervantiæ , quam fu ftitiælegalis officiumfuerit : dehoctamen fermo redibitſectionenona. Munusalterumobfervantiæ,illudque non 1 leviter : leviteroperofum eft , ut æquo animo propterea feramus , quæ minus grata à majoribus in nos DeVirtutibus. cilèintelligitur. Nequedebito huic mutuòofficit, proficifcunturnecinterim ab officiodifcedamus. 825 quodPater&filiusuna,eademq;Perfonacenfean Debeturenim corumdignitati& meritohocetiam obſequiigenus : quemadmodum obedientiapræ fcribitimperia etiam aſperiora nihilo fecius præ ſtare. Deniqueobedientiaipſa ſecum affert conti nuòadjunctamobfervantiam : eſtenim genusre tur:hocenim politicæ&fecundumcivilemconfi derationem intelligendumeft; nonverò relatèad naturam velfamiliam. 21 I : verentiæ præftantiffimum ,præceptorum exeqvu- Gratitudo. Ollati ratione beneficii jus quoddam Matum inbenefactore,&debitum fi atut : 2 T 1 tio. Idque potiffimùm ineâobedientia apparet, quæfuperioris imperium prævertit , ejusque vo Juntatem utrumquecognitamexplet:quod revera unicèadobſervantiam ſpectare necproprii nomi nisobedientiameffedixerim. .VL 1 Pietas. xx. J 4 Ulitia Legalis ,quæ in Civitate& Socie tate Politica verſatur , fibi veluti fubdit illam , quæ appellanda videtur Juftitia Familiæ,cujus præcipua ſpecies eſtPietas ,plera rumque virtutumadalterum perfectionem& pro prietates complexa. Hæcquidem primo inclinat adobfequium, &cultumparentibusdeferendum: fecundò verò locoad cæteros quoque neceſſa rios porrigitur præfertim ad filios ac denique د latiori protenfione adCives &Patriamipfamper tinet.. XXI. Jus Paternum , ſeu Patria poteſtas am plius patet ,quam ut illi refpondeat ſolaPietas. Namtitulo procreationis filius ita eſt Patris , & fub illius poteſtate : non quidem ex jure ſtricto Juftitiæ commutantis , nihilominus amplitudi an nam nis tantæ ,ut plura non ſtricta jura complecta tur,quorum aliis inunumcoalefcentibus reſpon detPietas: cæteravero referunturadrectamfa miliæ adminiftrationem. Pietatis officia tum Patri , tùm Matri ferè ex æquo debentur. Viri veròpotius paren dum fit , quando propter mutuam præceptorum pugnam utrique obedire non poffis ; disquiri tur : fortè patris juſſa , cæteris paribus genera tim antehabenda funt ; quod certo præſtandum eſt in iis , quæ adminiſtrationem Patrimonii& fa miliæpertinent. XXIII.DebitumquoParentibus filiiobſtri&ifunt excorumgenere eſt,quærependendoſolvi non poffunt: inquo ipſo Ariftotelesadnotatdiſerimen pietatis ab Juſtitia ſtricta. Hinc quoniam infra beneficia Divina omnium maximum eſt quod à Parentibus accepimus ; videtur , fi religionem demas ,virtutum cæterarum ad alterum potiffi mameſſe pietatem. Sub hujusmodi reſpectu af ferri folent eruditæ quæſtiones illæ , quibusinge niaDoctorum exercentur : utrumſcilicet expie tate pro parentibus in gravi aut extrema neceffi tate conſtitutis filius vitam profundere debeat? Numinſervitutem filium tradere adinopiampro priamfublevandam Pater poffit ? Quantum Patri infiliispuniendis liceat & fimilia,quorumexamen &definitiooperofioreſt, quàmuthicpræſtari de beat . Pietas,quamPaterfiliisdebet exofficiis Prudentiæ Oeconomicæ,quatenus inPatrefamilias refidet, & Benevolentiæ deinceps explanandæ fa 26 R.P.PtolomaiPhiloſophias C milein eo,qui beneficium accepitori tur,quod intueturGratitudo officiaconvenientia præfcribens: quæ hujusmodieffe ferè cenfentur. Primoaccepi beneficii decens æftimatio: idenim gaudiodonantemipſumperfundit, quod indèco gnoſcatcommodi&oblectationis aliquid exdono fuoinalterumredundaffe. Hocquidemdemate riali,utdicitur,beneficio,ſcilicetde re ipſa, quam benefactorcontulit ; primo&directo intelligitur! porrigitur tamenmultò potiori titulo ad animum &amoremdonantis,feu adformalebeneficium,ut loquuntur. Secundò,Gratiarum actio,quæ relatio quædameſtbeneficii;namdemiflionemquandam, &obfervantiæfignicationemſecumafferthonora bilemdonanti. Tertio ,gratabeneficiicommemo ratio tum captâ occafione apud Benefactorem ipſum, tùm apudalios:eſt enim hæc quoque refe vera relatio, qui potiffimus actus gratitudinis eft: potius quàmdono. Indelongèplus referendum gratum. Non tamen universè loquendo omnia qui ob gratiam quamlibet collatam omnia fibides rendi beneficiigenusquoddam. Quartò,beneficii huncautem animodonantis reſpondere oportet eft, fifacultas fuppetat,& futurum fitbenefactori præftandafunt. Importunus enim eſtbenefactor, beriabalteropertenditi. Exquo ipfo , fi animad vertas,comperies, immeritòplurespaffimalienam ingratitudinem accufare. Quædamexprædictisquandoq; omitti exgratitudineipſadebent: finimirum noveris ad eòexcelfum&magnanimumbenefactoremeffe,ut gratumillinon ſit,quingrave&moleftum,benefi ciorumfuorumcoram fierimentionem,autvicem referri. Similiterubi amicitia intervenit,officiahu jufmodiexcludit: ægrèenimeſt amico, quodabal teroprobenefactorehabeatur,cum conjunctio a micitiæ fumma titulumhujufmodinonferat. Quoi pertinetD. Chryfoftomi (homil.2. inEpift. 1.ad Thim.)eleganseffatuin: Qui amat gratificari vult: gratificaritamennonvultvideri,fed ex debitofacere. Γ XXVII. Beneficiumreferendum&compenfan dumſtatimnoneſt ſed opportuna capienda oc caſio.Tantaenimfeftinatio&follicitudononvide turgrati animiofficiumeffe,ſedobærati. Idq; in pri misingratum amico largienti eſt, quodpro nego tiatore qui dati& accepti rationes avare fupputet haberiſecredat. Utrum gratitudinis debitum compen fari,&folviullatenuspoffit; diſquiritur. Profectd Divinis beneficiis paria referri non poffunt : ipfa enimgratiarum relatioutrumque exhibita novum eſtlargientis donum Dei. Sie quoque Parentibus æqualegratitudinis officium nunquam reponitura Negandumtamen noneft,quorumdam beneficio rummerituofficiorum copia æquari ex toto poffes Mmmmm XXIX. Ma 1 Majoribus & Viris Principibus benefi Theologienaturalis Differtatio XV.Ethica. ciaproprii nominis inferiores non conferunt , XXXIII. Plenaanimideliberatione concipien dapromiffioeft : anveròlevèſaltemdebitumoria fed honoraria exhibent, nudamque amoris&cul tur, ubideliberatio plena non fuerit , difputant tûs fignificationem. Quod tamenrelatèad res & nonnulli. Equidem deliberatione feria & per operam intelligendum eſt , quæ viro Principi fectâ opus eſſe videtur , ut quis promittendo ſe ſummopere neceſſaria , aut maximi exiftimata ſedebito alliget novo, & libertati fuæ grave vin nonfit: fecusautem ſi, exempligratia,vitamil culum injiciat. Cùm enim illud magni momenti lius in periculo vir agreſtis tucatur. Cæterumnec fitonus ,convenitutnon nifiplanèvolenti,liben minimaquæque inter beneficia numeranda funt, tique imponatur. quæ conferuntur tanquam nuda benevolentiæ fymbola. Illius quoquecontroverfiamexcitant: utrùm ſcilicet alterum , cui promittitur afſentiri Ingratitudoindefectu contrariævirtutis pofita , effe poteft, quemadmodum inobedientia, velformalis ; ficontemnatur beneficium ipſum, autmaligne dentis animaminterpretemur: velma terialis,cùm citra contemptum gratitudinis offi cia negliguntur , autcommittitur quidpiam bene factori ingratum,quodex officio ipſogratitudinis cavere debuiffet. Summum porro ingratitudinis genuseſt, licèt ejus videatur,turpe aliquid,&pro broſum admittere benefactoris rogatu : ficenim malumprobonorependitur. Fidelitas. promiffioni, eamque acceptare oporteat,utpro mittensofficiofidelitatis teneatur:ubijuftitiacom mutans cumfidelitateconjungitur;utiquepromiffis valorſuus conftare nequit fineacceptatione ejus, cuipromittitur : fi vero fola fidelitas interveniat; fatis effevidetur; ne aliterrepugnetpromittenti, &oblatumrecuſet officium: ficenimimpedimen tumvinculo fidelitatis opponeretur. Non tamen prætereaopus eſt, utreiplaalterafſentiatur, atq; ita numerisſuisomnibusabſolutampromiffionemred. dat. Namutdiximuspromittensſibidebet, fibique obligaturexfidelitate: acproindèſeſolocitraalte riusconſenſumſeſibidebitoremconſtituitofficii & operæergaalterumpræſtandæ. XXXV. Suntquædamquæ improbè pro Ræfcribit illa eſſe implenda promis fa .. Prefcribit : qui enim fidem ſervat , quod promifit præftat. Sicvero juftitiam rigide acceptam imitatur , ut in eodifcrepet, quod licèt fit virtus ad alterum , non efttamen ratione alterius. Scilicet fidelitas non ex jure movetur , quod apud illum refideat, cui promis ſum præſtatur. Debitum enim fidelitatis oritur exillo, quod moraliter ineſtin ipſo promitten te: id eftexperſeverantia morali præteritæpro miffionis. Quisquis enim promifit , inprimis fi bi ipſidebet hujusmodibonum&decus,quodeſt promifforum obfervantia : quemadmodum vir nobilis fibi , & ftatui ſuo debet abſtinentiam à turpibus. Eft enim cuique homini incommodus &indignus promifforum neglectus : quippe qui intercipiat & prorfus tollat , quidquid boni ex humana focietate redundatin fingulos. Cùm enim providentia potiſſimùm futuri & procuratione abfentis res humana confervetur ; commodum propterea focietatis inter homines , unde unius alterius opere juvatur ; præfertim elucet in iis , quæ alterutro modo abfunt : De iis enim ple raque,&potiora inftituuntur commercia tùm in ter regionum diverfarum populos : tùm inter cos ,quorum uni præſto infuturum erunt, quæ in præfenti defunt ,& alteri abundè ſuppetunt. Hæcporrò mutua commercia , & commoda,ut fine juftitiæ ſtrictæ officiis haberi poffint; con fiftere tamennequeunt citrapromiffiones, & fide litatis opus : tantum igitur fingulorum intereſtut proiniſſa ſerventur, quanta eſt utilitas exhumana focietate ad fingulos promanans. XXXII. Aliudeftpræftare promiſſumex fide litate : aliud propofitum retinere ,quod eſtcon mittuntur , & fceleratiusexplentur,necullâ ra tione ad fidelitatem pertinent. Sunt etiam , qua promitti nefas eft : ubi tamen promiſſa fuerint, exolvenda funt. Deniqueevenirepoteſt,utquod probe,& rectèpromiffum fuerit,ſinecrimineer pleri nonpoffit. Quo loco numhofti fides vanda ſit apudEthicos difputatur. Sed in pri misperfidiam àdolis militaribusdiftinxeris :hos enim, ſcilicet ſtratageminata honeſta effeliquet: fi ad prudentiæmilitaris regulas exactafuerint; nec minus conftat , ubi bonâ & fincerafide inita cumhoftibus pacta fint , quemadmodum i induciæ conſtituantur , ea ſancte & fideliter ob ſervanda effe. Etenim cum hoftibus quoque fo cietas ſemper aliqua retinetur , faltem refpectu conditionis humanæ:unde etiamjus gentiumin terhoftes viget. XXXVI. AttiliiReguli hiſtoriam vulgò notis fimam in difputationem hic vocant viri docti Numſcilicet ex honeſtatis & fidelitatis officio ad hoftes redire debuerit ? an ſaltem reditus ille li cuerit ?quodpoftremum exploratum ferè eft:nec enimid fuerat fibiultromortemafferre,dumuni cè ſe incarcerem reddebat,unde,nifiinterpofita reditus fide ,adPatriæ commodum nunquamex viffet. Debuiffeverò exfidelitatead hoftesinter fiſſimos reverti ,nemo ſtatuet;opus enim usque adeò grande, & heroicus commendatnon impe ratfidelitas ,ſpectatapræfertim ethice. XXXVII. Sunt plureseventus &circum ſtantiæ , in quibus citra infidelitatis notam& crimen à promiffis recedere fas eft. Illarum ſummahac ferè concluditur hypotheſi ſi nempè rerum conditio& ſtatus usqueadeò interimcom mutetur ,ut fi perſpectum id fuiffet pacifcen ſtantiæ & fortitudinis: Nam fidelitas humanumſo- ti, cum primum promifit; nunquam fuam ille fis cietatem directo refpicit , & ex bono movetur, quodquisqueex eacolligere poteſt,ubifidelitatem finguli colant. Fortitudoverò animiaffectibusmo derandis præfidet.. i demobligaſſet, idque prudenter & gravi de cau ſa. Quodpoftremumadjungo:quoniamfatis effe nonvidetur levis quæpiam rerum mutatio , qua anticipato cognita fides interpoſita noneffet;ut P pro raka won fuct: DeVirtutibus. promiffis nonſtemus , alioquin tutus nulliuspro 827 tumeft,) inftiget. Mendacium item non in miffiexitus effet. ane Q S Probrorum ſummoperecrimenper woodse d ma an fidiæ eft &turpiinfamia vulgò notatum ,quemad modum etiam mendaciis culpa non diffimili ferè rationeut illa crimina , quæ homineadbrutorum conditionemdeprimunt. Nam focietati humanæ potiflimum adverfatur: hinc inhumanus,& info overd Omit por 2 i W ciabilishabeturtum perfidus, tùmmendax. f . IX. Veracitas. Eracitas fingularis eft fidelitasnonin VErebus præſtandis pofita ,ſedinver bis ficedendis, utconfonent'menti&judiciolo quentis. AdiſtarecoleDiffertationemXXIV.Lo gicæ,ubidemendacioloquuti fumus:undeetiam intelliges , quæfint commoda&bona exveraci loquutione in rem humanam redundantia : Ejus fcilicet beneficio rerum ſcientia communicatur,& inopiamutuò fublevatur. XL. Ut propofitum finem veracitas affequa tur omninò prohibet abulloulla de cauſaver ba proferri , aut verborum figna vicaria men tisjudiciodifcrepantia.Non ita ſeverè fidelitaspro miflorum exitum jubet ex f.antecedentinumero trigefimo ſeptimo. Hinc diciturveracitatis offi cium negativum effe : hoceſt nunquam men ti difformem loqvutionemedendameſſe; fideli tatisveròpræceptum eſſepoſitivum: ſcilicetim plenda effepromiffa : indeillud proaliquo re tut. rum eventu&varietate ceffare poteft. Difcri minis inter utramque virtutem ratio in co cit; neita еха &fir quod ubi fas effet aliquando loquutionem men ti repugnantem edere, credulitas& fides huma na prorfus concideret. Semper enim audiens queta tè & dubitare poffet , utrum qui loquiturfibi licitum eſſeputet , ſcilicet propter ignotas audienti ra tibus tiones&caufas, aliterloqui quàm fentiat- Cùm verò id ipſum in abdito lateat , nempejudici um cujusque loquentis ; conftare proindè nun amp verbis folum , fedin geſtu,nutibus, fcripto eſſe poteft ; cademque lege ubique prohibetur , ut. potèperinde perniciofum. Unde colliges non tum primum locum fieri mendaciis , cum lin guæ inſtitutæ fint aut inſtituantur omnibus com munes : Quamvis enim ſola privata ,&perfo nalia د utdicuntur , pacta interceffiffent , per quæ notis aut geſtibus , aut Libris & Stegano graphiis vis ſignificandi imponeretur ; vera citas in iis quoque mendacium omne profcri beret. Ex his porrò ratio redditur curArifto teles Jactantiam , Ironiam , Simulationem , & Hypocrifim ad mendacium veluti ſpeciestoti dem retulerit. Prima ſcilicet eſt illorum vitium, qui ornamenta&decora fibivanè arrogant,quæ abfunt. Secundaverònegatpræclaraquæ adfunt, vel diffimulat quod citra vitii notam effe po teft : quo fenfu ironia , feu diffimulatioSocra ti familiaris fuit , præfertim cùm ajebat, ſe nihil fcire. Simulatio autem & hypocrifis non fola loqvutionecontinetur, fedad res , &actuspro tenditur , ac proinde adfraudes pertinet ſince ritati oppofitas. De loquutione ipſa veracitas plura præfcribit , necunicècuratut verbamentinon diſponent ; fedpræterea ut diligentia adhibea tur , ne quidcontraatqueres inſe ipsâfit, li quido aditruamus. Propofitus enim huicvirtu ti finis eſtutnon modo fine mendacio ,verùm etiam , quantum inter humanarum rerum cali ginem ſperari poteſt ,ſine errore loqvutio eda tur. Inde raro viri prudentes , atque veraces quidpiam adſeverant , ſed dubitanter efferunt : quod folemne fuit Ariftoteli , & veteribus Sa pientibus , ut notaviSectionetertia numerode cimoſexto. quam ex rei naturâ poffet , quando namlicitè 1. De Amicitia. J. I. Vemadmodum Prudentiænomenoppo quis verba faciat judicio difformia. Hinc au cral dienti licitum ſemper eſſet dubitare de veracita : : : fito vitio tribui folet , ſcilicet falfæ Pru dentiæ , aut Prudentiæ carnis: ita fan.... te loquentis , autde confenfu inter ejus men-> tem&verba. Hocverò proprius tollit utrum que loquutiones bonum: necenimautopemin digentiæ, aut communicationem ſcientiæ ſperas re ab illo poffum , dequo ſemperdubitarelicet, numquodverbis fignificat mente ſentiat. At in officio fidelitatis pars utraque conformitatis. requifitæ palam eft&externa , ſcilicet tùm pro miſſum præteritum , tùm ejusdem complemen 20 tum,vel neglectus : propterea deprehendi faci lè poteft qui perfidus , qui fidelis fit : Indelici tum non redditur exeoquodpromiffa non ſer varequandoque liceat; de fidelitate cujuscunque promittentisdubitare. XLI. Non folùm mendacium hæcvirtusa verſatur , verum etiam quidquid fubdolum, mi nusque fincerum verbis effertur: undeappella si quoque illa poſſet ſinceritas , & fimplicitas coſenſu , ut deſignet propenfionem ad agen dum colloquendumque oppofita planè ratione, atque falſa prudentia, de quâ Sectionetertia di Aiffimum Amicitiæ vocabulum præpofſterè acce ptumvulgotraducitur adeamdefignandam,quam amicitiam carnis velmarſupii dixeris. Vitamque iftam abgermana amicitia in primis ſecernimus, &ad oppofita per exceſſum vitia ablegamus. , ex Tumillam ab nuda quoque benevolentia Differtatione duodecima , ſectione quarta , ubi de bono amoris egimus :& Differtione 14 Sectione tertia , de paffione amoris , differen tem eſſe aſſumimus. Præterea fiveeadem fitdi cendavirtus, five virtutis comes, quod moxde finiam; innudaactione fitameſſe negamus ,ſed perſtare & ftatum obtinere. Unde Ariftoteles 2 (lib.8. Ethicorum cap. 5.) ait : Amorperturba tionifimilis est : ſcilicet amor etiam ſpiritalis) micitiaveròhabitui. 11. Non verò nudus& merus habitus eft, illorumprorfusfimilis,unde habitualesvirtutesdi cuncuntur; ( ex Sectioneprima , numero pri mo) in quo fita eſt amicitia : fed jus & de bitum mutum eſt ,non adinodum diffimile juri Mmmmm 2 &dcbi 828 &debito,adquæ tùmjuſtitia tùınfidelitas referun Theologiæ naturalis Differt. XV.Ethica. musdiffertatione decima quarta,caſu plerumque tur. Scilicet amici mutuo fœdere alligantur , ac proindè amicitiæ officiapræſtant nongratis , fed evenit,utcumunopotius quain cum alio amicitia concilietur: indePlato ait in Lyſide : Homines exdebito. Indè qui officia illa negligit adverfus conciliatoris Deiductu amicosfiers. Namcitra amicitiam peccat, quoddebito hujusmodi nonfa deſtinationemprima illa conſvetudinis mutuæ ini tisfaciat : Indè etiam amicus,qui gratias agitalte tiaſe offerunt, quibus alteralterius indolem, mo ri minusofficiofus eft, quod videatur pro amicores,ingeniumcognofcat, approbet , amet. Præ illum nonhabere,fedprobenevolo... tereacuncta illa , quibus excitari fimplicemamo III. Fœdus autemhujusmodi plerumqve tacitèè remdiximus tùm differtatione12. fectionequar fancitur interhomines. Ex mutua fcilicet con- ta,tùmDiffertatione 14. Sectione tertia,adpri fuetudine& morâtemporis , quo duovelplures mordia amicitiæ ponendavalerepoffunt. fibi benevoli fuere , nec dum tamenamici. Cùm verò tandemperfuadentur,& apud ſe finguli ſta tuunt expedire ut perpetuo benevolentes mutuò fint,idqueperfectiori ,quo fieri poteſtmodo,tunc quaſitacito confenfuamicitiampacifcuntur. Ne que hoc ipfum amicos latet:tuncenim fignifica VI. Hactenusdicta ante definitionemamicitia præmitti debuere,utclariorexifteret. Estitaque amicitia mutuumfadus focialeexpacto, vel confuetudine vim pacti habente profectum ad omnumdivinarum &humanarumrerumcum fummabenevolentiaconfenfionem PoſtremaTul tiones quædam mutui amoris ultrò citroquepræ ſtantur,quibusà nuda benevolentiainchoataami citia aperte diftinguitur. Diuturnitas autem illa conſvetudinispro experimento eſt , quodmutuo interim capiunt de probitate morum & indolis, concordia,& fimilibus. Atqve inde frequentius evenit, ut ceſſetur à fingulari benevolentiapoſt longiorem familiaritatem ,quam amicitia proprii nominis concilietur: deprehenfis ſcilicetinalteru tro iis , quæ minus grata fint , &amicitiæ obfint. Etſanèconfultiffimum eſt diutiushærere in nuda benevolentia,antequamjungatur amicitia ,ne im prudenterhæccontracta cum indignationedillel vendafit, veltolerandacumtriftitia. IV. Amicitianon nifiex finehoneſto oritur: lii verba pro integradefinitione illi fuere:nonve rò fatis eſſe videntur: quamvisenimfinem , &of ficia amicitiæ compendiodeſignent; naturam ta men ejusdemextoto non exhibent,quæ pofita eſtinjure,&debito mutuo. Quoditem fummam illam confenfionem attinet , negligenda non eſt Auguſtini animadverfio,(lib.4.confeffionum cap. 8.)ubi difpenfioneparva,&in rebus levioribus condiri dicit amicorum confenfiones plurimas. Expoſità amicitiæ natura antequam proprietates evoluo; elogiaejusdemduoproferre libet :unum exTullio aſſeverante. Qui amicitiam deMun dotollit,folem auferre videtur. Quodproprie tates bneficas habeat folis ſimillimas. Alterum à fimpliciopoſt Platonem,prolatum (in cap. nameſt ad amandum amicum perfectiffimo mo do: ſcilicetadbenèillibonumquevolendum:non Enchiridii Epicteti )fiExercitus ex amicisC ftituereturfacilepauciorespluresfuperarem, quidemfalfumbonum,&verummalum, ſedbo num maximum&maxime purgatum: ac proindè tùm bonum honeſtum , tum fructum , finemque ejus : nempè ultimum finem. Hoc autem non modo alteri velle, fedexdebito,eſthoneſtiffimum iplivolenti & debitori. Ifta tamennon eo perti VIII. " 5. IL Amicitia Proprietates, & Attributa. Trum amicitiareverà fit virtus in pri nent,ut nudum&folumbonumvirtutisoptarede beamusamicis , cum amicitiæ officium protenda tur etiam ad cætera hunana bona ,quibusorna tum, & au&um velle debemus amicumnoftrum, idque etiam noftrorum commodorumjactura,ſo lanobis retinentesbona honefta : quandoquidem utAriftoteles monetinRhetoricis, ceterorum berales effe poffumus , honeſtinequaquam:quam li vishoc ipfum quoque honeſtum infolidum&pro indiviſo cum amicopoffidendum fit. >V. Exdictis fententia evolvitur effatiillius: micitiainvirtutefundaridebet. Quod quidem non ficintelligendum eft,ut initi non poffitami citia , nifi cum eo,qui jam virtutibus prædictus& excultusfit:cùm enimerga improbŭeflepoffitbe nevolentia,& fidelitas; nulla eftratio,quæabeo demamicitiam excludat:cùmexfinehoneſto cum coquoquecontrahipoffit :fcilicetex futurâejus demprobitate. Dicituritaque amicitia fundari in virtute ,quod omnium virtutum ornatus,&cumu lus, fcilicet bona omnia honeſtaoptanda,&quæ renda amicofint. .. VI. Occafiones&incitamentaadineundam a micitiam longè differunt ab ejusdem fine & fun damento: illa enimplura, & varia funt , &ple rumque accidentarian.Utenimjam animadverti 1 44 1 Umisquæritur,quodAriftoteles inmedio reliquit, ( lib. 8. Ethicoruminitio) ubi ait ;amicitiamautvirtutem effe,aut cumvir tuteconjunctam. Sidebitumamicitiæ ab officiis ejusdem fecernas expedita quæftio eft. Nam quemadmodumciviliscontractus aut debitumex illo ortum, noneſt virtus Juftitiæ, necejus offici-t um: fic fædus illud, in quo pofitaamicitia eft. Quemadmodum itemopusJuftitiæ,quo ſatis fit ejusdem debito, revera virtutis eſtactus,&dum crebro iteratur virtutis habitum procreat ; nas aliter officia, quæ ex fædere amicitiædebenturvir tutisopera funt,exquibushabitus congruensena fcitur. Quoniam verò eodem amicitiæ nomine promifcuè appellaturtum virtus, tum fædus illud; inde ambiguitatis facta eſt occafio, & quæftioni locust Quodverò interbonaexternaamicitianu meretur. (lib.9. Ethicorumcap. 9.) Idtum ra tione fæderisipfius , à quo officia amicitiæ profi cifcantur, intelligendum eft : tum quoque relate ad ea,quæabamicoparinomine nobis præftantur. Perinde enimillain bonis humanis cenfentur ,ut honor,& aliorum erga nos benevolentiæamor, exdiffertatione 12.ſectionequarta. Eadem por rode cauſa amicitiadiciturnon effeinnoftra po teſtate; quan cum attestate ; quemadmodum nulla externa, quæex alteriusplacito præſtanda funt. Nilautemhorum dinLythi alvetadien prohibet, quo minus exalioreſpectu,ut dixi,ami citia fit virtus. DeVirtutibus. 829 fortune , naturæ,& virtutis nec dubium quin plurimum ad amicitiam ineundam tuendamque æqualitashujusmodipoffit. Cæterumneceffariam Virtushujusmodihomini neceſſarianoneſt, tumutfit,tumutadvitam beatam pergat poteft enimfinehujusmodi fæderepropriè& ſtridiusac , 22. ceptæ amicitiæ degere in Republica ,&focietate communi ,& cæterarum virtutumexercitatione adbeatèvivendumſeſe parare : quamvisut opti pol res Att mè,&honeftiffimèagamus oportuniffima eavir 1 tusfit. Namquemadmodumcæteræ virtuteshe roicæ,puta virginitas in genere temperantiæ , & fimiles ,neceffariæ omnino non funt ; fic neque, amicitia,quæexdignitate ſua probatur virtus he roica. Dices. Qui folitariusagit, autferaeft, autDeus, utftatuitAriftoteles: Igitur & ille ,qui amico.caret. Refpondeo. Si quis ab Amicitia ab horreat,inhumanus utiqueeſt ,&minusadhone ſtatemfactus: atquiex defectu materiæ , utdici turabamicitia rigida,&propria folutus agit, feu quodoccafionondumobtulerithujusmodihomi nem,quemfibiamicitiaconjungendumputet: five, etiamquòdvires fuas pares noncredat amicitiæ, officiis explendis;non propterea damnanduseffe videtur, X1. Amicitiamodumſtatuitpaſſioniamoriser gaalterumhominem: quodquidem illicumtem perantia,&caritatecommuneeſt. Sedmodusa micitiæproprius ejusmodi eſt,ut amicus propter iplumprorfus ametur, necquidquam ad fe amans A referat exeoamore,præteridquodefthabereami cumofficiis amicitiædigniffimum. Hicenim fru Etuseſtunicus,quemfibivellepoteſtquivis amicus. Uritaqueftudiofitas moderatur tumcuriofitatitum negligentiæ, fic amicitia regittamexcelfum amo ris tumdefectum,neotamenprorfusexcluditpas, fionemipfamamoris (exdictisdiffert. 14. fectio netertiadePaſſioneamoris) ut neque temperan tiaidpræftat. rà fis انت XII. Amoramicitiæaliolongèſignificatu acci, Art pitur , quatenus cum amoreconcupifcentiæ com paratur,&abeofecernitur, atquein præſenti,ubi fumitur pro officio amicitiæ ftricta & propriæ. Namilleamorlatiusacceptus inquadruplici differ, rentiaeft relatèadterminum:velenimeſtinferio-, ris erga fuperiorem,&officiumtunceſtPietatisvel obfervantiæ: velſuperioriserga inferiorem,& ad pietatem,aut benevolentiam , aut dignationem pertinebit: vel eſtamantis ergafe ipfum , &erit amorproprius honeſtusvel vitiofus ,quatenusex caritatein ſe ipfum , vel ex philautia promanat: veldenique amoreritparis in parem , tunc autem, caritatis&benevolentia (quælataamicitiadicitur) officiumeſſepoteft, tumetiam amicitiæ ſtrictè ac ceptæ finempepræjueritfædus,excujus debita ille amorprofluat. omnino eamdemellenego : non enim àveritate valdeabludit Platonis effatum ; Amicitiamnem pe effe confenfionem diffimilium : fcilicet coicn lu,quemibidemPlatoipſedeclarat,cum aitAmi citiam effeejus,quodproprium,&cognatumest; hoceftproportionatum: ita ut inter cos maximè illa vigeat , qui mutuò fibi congruunt: quod ali undequam ex fimilitudine frequentiffime oritur, utdixidiflertatione 14.lectionetertiadepaſſione amoris. Ratumitaque habeturaxiomaalterum: Amicitia autpares invenit,aut facit , quod nempepoffit illaquidem oririinterdifpares quoad triapradicta bonorum genera ,ubi mutua corum adfitinterhæcipla difcriminaproportio : in pro greſſuvero aqualitatem, & fimilitudinem addu. cat: fcilicet quantum adbona fortunæ , quodea communia evadunt amicorumex alteraamicitiz proprietate. Donaverònaturæ propter conjun Aionem,& quafiidentitatem, quam amicitiafe. cumaffert, cujusque amici propria cenfeantur. Virtutis veroornamenta ex uno in alterum ami cumreciprocentur per fummam eorumdemcon fenfionem in iis , quæ ad finem ultimum ſpe Gant. Hisquidem itafehabentibusnihilomi nusrelinquitur locus diftin&ioni inter amicitiam equalitatis &dignationisfecundum excellenti am,exlib.8.Ethicorumcap.7. ubiquæftiocom movetur,num interDeos&hominem effepoffit amicitia? varius&ancepseſtAriftoteles , utferè inplerisque omnibus ,quæ advertus Platonem dif putat. Hinc (lib. 10.Ethicorum , cap. 8. ) ait te f Deumcrediamicumbonis ,&vitamexvirtute traducentibus. Contravero idipſumnegat ( lib. 2MagnorumMoraliumcap.12.)exea ratione QuodDeusnonamat,neque redamet. In pri misexploratumeſt internudacorporca, quamvis animata,effenonpote amicitiam : eſto amor qui dam Brutis infitex infinctu , qui benevolentiam imitatur. Certumitemeft,hominem inter &ho minem,hominem&Angelum,hominem & Deum intervenire amicitiam poffe, Naim ex fidelitate mutuapoteſt ſpiritusfpiritum amare , & bonum illi velle ex mutua pravia promiffione. Hæc au temideaamicitiæet. Si itaqueDeus hac ratione hominemamet,&amandoreferatad feipfumtan, quamultimumhominisipfius finem,atqueitabe ne illi velit,&fummumbonum; Amicushomini redditur. Sienimamoremperfectiſſimumamici tiæin hominemexercet: quamvisDivinapræpo Aerè humanis comparanti videri poffit ille amor concupifcentiæ. Singulare enim eſt Dei amantis XIII, Ex allata diviſione illuftratur axioma il lud : quodamuitia interparesvelæquales effe, debeat. (lib. 8. Ethicorumcap. 8. ) Procodem veròaccipituraquale,&fimile: quofenfu. Plato, in Lyſide ex Hefiodo retulit : Amicitiam effe, confenfionemfimilium eodemque pertinet Ari ſtotelis dictum: femper Deusfimileagitadfimile. (lib. 2.Magnorummoraliumcap. 12.) Porrò fi miles vel æqualeseficpoffunt amici , quoadbona, Fac الأول attributum, utbenevolentiam tum maximèexer ceatcumamicumadfeipfumamando refert, qui ultimuseſt amici finis. Hæc porròDivina amici tiaproprietates habetfimiles earum,fed imperfe &ione&labe omnipurgatas ,quæ in humanama micitiam cadunt : & cum omnimodambonorum communionem affert,eftipfiffimabeatitudo. Nul latenusveroeftamicitia æqualitatis , nec enim in venitaut facit paremhominemDeo: Propterea diciturDignationisfecundumexcellentiam.Con ditionemenim ſervi , Deoque ſubditi etiam tum retinet homo quamvis amicusDei, An veròin Theologia naturalis Differtatio XV. Ethica. busexternis ultro fele amicus abdicet , immò fe ter Regem& privatum amicitia futura fit æquali tatis vel dignationis , in utramquepartem paribus rationum momentis diſputatur. Quodexinopia ortum habeat amicitia fublimi ſententia Plato poſuit : negavit Tullius mentem Platonis minus affecutus. Nec enim de rerumexternarum penuriaintelligendum eſtillius iplumquafiaboleat&extinguat ,& quemcumque amorem,qui fummi boninonfit: adhocpropte. reà optimeparatus,&affectusperamicitiam red ditur, utpoteà cæterisomnibus , quæ ab ejusdem amore retraherepoffent,avulfus, Amici erga alterum amoreſtinfra offi ciumDeodebitum&bonopublico: hujusmodie effatum: dum indigentiam ftylo ipfi familiari no minat,quam planiusdixerisappetitum vel defide rium , illudque duplex , quotenetur præclarus quisque animus,&advirtutes factus ,tum adjun gendi fibiegregiumamicum,tumineumeffunden di quæcumque bona. Refpondet porrò gemina huicinopiæſeudeſideriocopiabonorumduplex, unaeſtearum,quæamicoinlunt,nectamfuaipfi usfunt,fedexipfis illeeſt : altera verò illorum eft, quæ abaltero inalterum congeruntur. Atenim proprietas hæcinamicitiamDivinam nonconve nit,quatenus inDeo propterinfinitam&beatiffi mamcopiamintelliginequitullaineffe inopia. XVI. Amicitia honeſtaeſtitem utilis ,& jucun da: cuncta enim bonorum genera complectitur. Illius jucunditas ex eo eft quodinditofingulisho minibus adfocietatem ineundam inſtinctui obſe cundet : quodque ex indole ſuaniliperturbatus homo fit fummocumſenſudelectationis bene velit &faciatalteri homini, quem amorefun& benefi ciis dignum exiftimat. Proptereapræcæterisvir tutumactibus,jucundiffimifuntexamicitia profe. éti, quamvis ex ſedolorem atque triftitiaminfe rant. Hincmors ipſa amicitiænominejucundiffi nimeſtmodusamoris mutui interamicos. Quod adamoremDeiattinet,rectiusdiceturcomparatio neminirinonpoffe: quonianamicusbenevolen tiàfuà neceffario refert &dirigit amicum alterum ad Deum, ſcilicet adultimumutriusqueamici fi nem : hinc in ea benevolentia involuitur amor Dei: igiturincomparationem uterqueamorveni renonpoteft,quodevenire nequeat, ut alteruter fiteligendus. Præterea in eodem gradu amores illinonconfiftunt : amici enim amoreftvelutivia adDeumejusqueamoremvelutiterminum.Quan tumadrem,&bonumpublicum; ex ſectioneter tia numero vigetimonono , illudamari & optari debetpræbonopropriorelatèadexternacommo da,pacem,confervationem&c. non verò reſpe. &uadvirtutemhabito. Hincefficio,inoptandis, quærendiſqueexternis bonis præferendamquidem eſſeamicoRempublicam:nontamenprimo relate adbona virtutis& adultimum finempræhabenda eſtcommunitas, ſeumultitudohominumipfi ami co: quamvisnecetiampoftponendafit. Hoc au tem proptereadico, quodimpoffibilisquoquecom paratiohæc&optiofit: num ſcilicetvelim virtuti. bus ornatos , & felicitatis compotes effe omad. mè excipitur ; certè jucundius quam ſiexobe dientia veljuftitiæ legalis officio ferendafit. Ab dicatio item corum , quæ efflictimdeperimusſifiat examicitiaacerbitatemponit,aut mitigat. Unde ſpeciofifima apudPoëtas heroumexempla pro ſtant , qui ſponſas impotentiſſime ambitasamicis ceſſere: quopalam fieret amicitiæ amoreinquolibet humanoaffectufuperioremeſſe, Exquibusapparetcujusmodiſitpræftan tia &excellentiaamicitiærelatèad finemultimum: nimirumpronammagis &gratam adillum parat virtutis viam. Amicusenimutprimumhujus no minis meritumhabere incipit,animo componitur, I ReipublicæCives, anfolumamicummeum?Ra tioeft,quiabonavirtutis&felicitatisà neminepos ſidentur, utdicitur,privativèquoadalios:quapro pter nequeeorumdem invidia eſſepoteftcumu nusquisque fi velitea fibi pararepoffit. Nequein hocrepugnoprædictis loco citato ; quodenim meipfumpræferredebeam ceterisomnibus quoad virtutisbona,eſt,quiaſolus mihi eadembona prz ſtarepoſſum; nonaliihomines mihi,necegoaliis. Quemadmodum verò ego mihi; ita finguli fibi ipfieadembonacomparare poffunt; ſeſeque item præferre aliis omnibus quantum adilla. Igitur quemadmodumunicè egomihipræſto virtutisbo paffionescoërcet ſuas,&quaſi ſeſeornat: quem- na ; fic unicè me ipfe præferre cæterisdebeore admodum qui amore concupifcentiæ& fallaami citia aguntur, ductu quodam paffionis externum cultum fedulò curant,utſcilicetplaceant,&reda mentur. Atpotiori titulo verus amicus illapræ ſtat,& ftudetamicoalteriplacere:nonquidemtan quamultimofini ; fedquoniam amicusalterimpen sè vult eum optimè fe habere adultimum finem. Atqueitaoppofitionemoccupo,quæcontraafferri poffet : quafi amicitiæofficium exhumano refpe Au,utdicitur , nonveròexfublimi honeſtatisfine præſtaretur ,&vanè adeo,nechoneſte honeſta fie rent. Quod quidemexdictis nullatenusevenit: namamicusexbenevolentiafummopere optat ut amicus alter optimè compoſitus fit relatead ulti mum finem : proinde hic alterutilli placeat , & réveranonexerrore faciat ſatis , co modoofficia amicitiæ præſtaredebet,qui optimusfitadultimum finem,ſcilicethoneſtè,&examorehoneſtihoneſta agere. Alterum item examicitia conſequens re ſpectuultimi finis commodumeſt,quodab omni latèadilla : quemadmodumverò nemini eadem præftare poſſum, ita neminein alteripræferre de beoquoadeadem ,autſineſtultitiapoſſum : qualis eſſet invidentis alteri bona virtutis. Secundo funtbona pluraamicitiæpropria, quæ nequedire đòreſpiciunt publicumbonum,nequein ſeinclu duntbonum virtutis , quemadmodum familiaris confuetudo,communicatioſcientiæ,&fimilia,quz perfonæ fictæ, cujusmodi eſt Reſpublica conferri vixpoffunt;acproindeiniispræferendus eftRei publicæamicus. Comparatioquoque inter Cognatos & amicum inftitui poteſt: quapropter benevolentia duplexeſtadnotanda: unavultalteri officia&bo naprorfusnaturædebita : alteraillaoptat &quæ rit, quæ fimiliternon debentur. Primiitaque ge. nerisofficia&commoda noncenfentureſſe inbo. nis ejus, quamvis apudillum fint, qui amicitiam init : quemadmodum fiære alienoobſtrictus el fet,&deberetcentum; hæccommunia futuranon effent ! 1 at, & T DeVirtutibus. eſſent cumalteroamico utpotealiena. Sic igitur 831- Conditiotertio loconumerariſolitaad ubi vitapericliteturPatris&amici,operatua,quam per amord laco: h cetur TICU 1 S aunitantumpræftarepotes, oberata eſt,necamico conferri poteſt. Sedplurima funtalia bona , in quibus præferri debet etiam cognatis amicus: E xempli gratia vitæ conjunctio, arcanorum com municatio&c. XX. Conditioadamicitiamineundamfolemnis eſtut inperpetuum contrahatur: nec enimquod Sidonius (lib. 4.Epift. 4. ) daınnat: Amicisuri convenitquafifloribus,tandiù gratis , quandiu recentibus. Immònon,utcontractus quidamju ftitiæ ftriæ, vitæpræfentis ſpatiis concludidebet, quandoquidem exfui naturaæternaeſt amicitia, Quamobreminterfceleftosnullaeſt,&multomi nusexfinepravo&improboconciliata,cumæter naeſſe nonpoffit : quin initiumfit infeftiffimæ & fempiternæ inimicitiæ , qualis neceffariò collidet univerfos æternæ miferiæaddictos , & potiffimum illos, qui falsa,&mala amicitia in hac vita con junctifuere. Quo loco afferre libet celebreAri ftotelis pronunciatum (lib. 9.Ethicorum cap.9. ) Magisexpetit effeprobus quam improbus. Quod nempeper improbitatem ac ſcelera ultro ſe pro pellatin ſtatum fummæmiſeriæ, ubi optandum illi fitpotiusnoneffequam effe: Aquibus nonablu desfi dixeris,malos amicos contrahere potiusini micitiasmutuò,quam amicitiam. : ? Altera,quæ proconditioneamicitiæcir cumfertur,poftulat; utredameturamicusab alte ro: eſtenim contractus mutuus, ex quoofficia Nifiuterqueametneuteramicuseft. Hincporro tatis eflep epoff itato invicem præſtanda funt: unde Plato in Lyfide: æqualitas & fructusamicitiæ conftat,quoniammu nicumt tuis officiis,non modoutriqueperinde commoda woadali tur, ut fiquisque ſua ſeorfum curaret; ſed longe amplioraaccedunt: tum fcilicet amor& benevo lentiaalterius, quod eſtofficiorum amicitiæmaxi mum: tumquodab amicobona quærantur alteri eris o hi ca multòſtudioſius,quam fibiipſecuraret, potiffimum relatè ad bona virtutis. Quemadmodum enim: szib NemoinrebusJuis est bonusFudexpropterpaffio nes : utſanctus PaterIgnatius ait(in epiftolaO bedientiæ)Itanequebonuseſt procurator. Cate rumamicusunice &nuderedamari optat , necde officiis amicitiæ externisfollicitus effedebet. Sed ipſe in illa præſtanda diligentiſſimè incumbit , ut propterea amabilis amplius amico continuò eva dat. Augumentumpræterea amicitia capitpræci puumexhocipforeciproco amore : quod fabula Themiftius expreffit(Oratione6.)ubiaitThemin Venerei dolenti,quod filius fuus nonadolefceret, amor fcilicet, refpondiffe utaliumillius fimilem . gigneret, ἀντέροτα nominatum,feuamoremreci procum:quoeditoprioradolevit. Locus hic eſt diſquifitioni indicatæ dif ſertat,duodecima ſectionequarta,quidnamſcilicet in amicitiafitpotius amare vel amari ? Præter illa, erCal quælococitatadixiadrempræfentemaddo,amici proprium&primariumofficiumeſſe,amare,con ditionemveròvelut ex conſequenti petitameffe, enoff amari. Excoenimquodametnonquodametur animaamicieſt ubi amat, non ubianimat : ecſta fim patitur, & fimilia profluunt potiffima amicitiæ attributa. .. amicitiam eſt mutuanotitiabenevolentiæ inprimis &amoris reciproci: (lib. 8. Ethicorumcap. 2.) quodquidem ad amicitiamprimò ineundam peti tur: deinde interejusdemofficiapræcipuum cen ſetur. Certaquidemdebeteffe,&perſpecianoti. tia,attamenmoralis; ſcilicet nullusdanduseftva nisſuſpicionibus locus, Nec ſolum amoris reci prociapertafignificatiohæc effe debet, fedcæte rorum etiam , quæ alterutri amicorum perſpecta funt. Indedicituramicitiafecretorum &bonorum participatio. Sunttamenquæ ab haclege exci piantur, quæque amicus alterumex officiocelare debeat, ne ſcilicet triftitiam illi creet ingratorum fignificatione. Sicquoqueubi moleſtiffimumcui piam effet quædam vel amico revelare; jure ab hujusmodi officio abfolutus ille cenferi poteft; quodalternolittanto cum ejus incommodo&per turbationepræſtari. Treshactenus enarratæcon ditiones & præfidia revera ſola non funt, quibus amicitianitatur: curenimproconditionibus fimi libusnonhabeanturplura, quæ interproprietates &effecta amicitiædeinceps numerabimus, quæque niſi adfint vel inchoari illanequeat vel incepta re fcindatur ? Videntur itaque tria illa eſſe totidem bona, ſcilicet conftantiaamicitiæ perpetua, amor reciprocus, feuAnteros,&hujus ipfiusperſpecta cognitio, quæ ſola ab alteroamicus exigit, fibi que foponit; reliqua omniaeidem liberaliter re fignans, Cum-primisad amicitiampertinetvitæ conjunctio,&præſentiaamicorum mutua:Quod egregièAriftoteles comparatione expreffit(lib. . Ethicorumcap. 5.)Nil tam amicorum proprium, quamvitafocietas: præfidia & adjumentaino pesquarunt,focietatemvitaetiam beati: Quid quodfelicitas ipla inamicitia cumDeopoſito eſt. Ratioverò hujusipfiuseft,quod inter amicos , ut quantumeffepoteftidem&unumfint,conjunctio nemeſſeoportet tum voluntatis ,tum intellectus, tumloci,tumtemporis: totidemenim modusſpi ritus& incorporeaadeſſe ſibi mutuo poffunt, & conjungi. Hinceft,quodpropterdiuturnam ab ſentiam amicitiaexoleſcat: faltem (ex lib.8.Ethi corumcap.5.) Amicitiæ oblivio quædam induca tur. Quemadmodumenimtemporis&loci inter valloanimi paſſiones,& inprimis concupifcentiæ amor,abolentur: ficobofficiorum defectum, ve lutipermutuumdiſtratum amiciti ceffat: &nuda adfummumbenevolentia fupereft ; ut idemAri Hoteles (lococitato)ait: Quafefimuldiligunt, nectamenfimulvivant,benevolis potius, quam amicisfimilesfunt. Dicesliterarumoperapoſſe interabſentes amicitiam conſervari. Reſpondeo eſto aliquaratione & aliquandiù retineri perlitte ras illa poffit; nihilominus numeris ſuisomnibus& officiis abſoluta non erit, &ubi perpetua autdiu tiſſima ſit abſentia, omninò extinguetur. XXV. Per allataexlib.nonoEthicorumverba Ariftotelis duplicis quæftionis occafio præbetur. Primòutrumfelixamicis egeat? Profecto accepta felicitate ſenſuAriftotelico, hoc eftpræſentisvitæ ſpatiis& bonisdefinità, liquetamicosutreliquaex ternabona adeamdempeti. Similiter juxta Pla tonis ſententiam, & multo magis Chriſtianamveritatem futurapoſt mortemfelicitas poſita eſt in amici 832 amicitia cumDeo , quamconſequiturcumreliquis Theologienaturalis quoque beatis amicitiaDivinæ ſimillima. Secun Differt. XV.Ethica. amicos. Qui enim itaaffectus eſt (ex Plutarche dodifputatur, utruminadverſa,vel fecundafortu na neceſſarii magis homini amici fint : cujus defi nitionem repete ex Differtatione 12. lectione quarta. XXVI. Conditiones amicitiæ,& attributa,tum quæ homines apprimèidoneos&propenfos ad a micitiam reddunt,tumfiabfintvel nullavel obſcu ra eſt amicitia, prætervirtutem amoremquehone ſti revocantur ad naturam fortunas & ftudia, Primo ſcilicetinvirosurbanos &cultos,quin&no biles, indolefaltem& moribus,amicitiapotiffimum convenit, quiavirtus heroica eſt. Viles enimani mæ &abje&æ,& quiſtimulis honorisminimè tan guntur,necmentis acie perciperefatis valent , at queſecernere àbono ſenſili bonumrationis ; vix neceſſarias virtutes æftimare queunt& colorene dum heroicas : quemadmodum nec advirginita tem& fimilia oportunam indolem plerumque ha bent. Secundo ætatis æqualitas amicitiam pluri , mumornat&ſtabilit : ubienim magnum fitanno rumdifcrimen, minus grata& fincera familiaritas accidit,& amicitia ad obſervantiamdeflectit. Ter tio Juventus ætasque virilis amicitiæ conciliande idonea ſummopere eſt : qui enim ſeniodefecti funt autannis acerbi ab amicitiis ineundis impedi untur propter cupiditates & amorem fui propri um,quòimpotentius commoventurpueri ex no-, vitate,ſenes& dolores ætatis illius comitesallevan dos. Quartò ſtudiorum,&morum fimilitudo,ut cætera omnia, quætumDiffertatione 12. ſectione, quarta,tumdiffertatione 14.ſectione tertia,dixiad amorem,&fimplicem benevolentiam valere;ami citiam quoque rigideacceptam conciliant,& ju vant. Quintopræterea mediocriter divites ,tum quantum ad reliqua humanabona medio quodam locopofiti , necomnino felices, autprorfus infor tunati adamicitiamrectè ſehabent : quoniamopu lentia,&inopia hominem fui ipfius impense ama torem facit. Sexto : fic quoque interPrincipes, &Reges fara eftamicitia : tum quòd rari fint in, Mundo, nec facilè unus alterum iis ornamentis, quæ ad amicitiampetuntur, præditum inveniat: tumquodvitæ mutuaconfuetudinefruivix poffint: tum denique quod curis diſtracti fint, & mutuo fufpicaces, ob eam,quam vocant,rationem ſtatus, &refpectus politicos : ac propterea ad amicitiam, dignationis cumfubditisineundam facilius deſcen dunt. Septimo ,inter maresabſolutior eftamici tia, obfcuriorverò illa,qua diſparis fexus homines tenentur,nifi conjugesfuerint : clarèenimnon li quet annon fub amicitiæ imagine amorconcupi ſcentiæ lateat ? Octavo,ad plenam,perfectamque  amicitiam præterea petitur ut ratione & fenfilius, benevaleant amici; propterea amentes, ſurdi , o-, culis capti minus idoneiad illam funt : quodratio nis &illorumfenfuumufu potiffimus fructus mu tuæconfuetudinis capiatur,utAriftoteles ( lib. 9. Ethicorum cap. 12.) adprobat ducta ſimilitudine amoris concupifcentiæ aiens : Quemadmodum amorecaptis infpicereamabiliſſimumest, magis que huncfenfumquamceteros eligunt , eumex eo amor&maximeexistat &oriatur. Denique impedimentumamicitiæ mi nimè prætereundum eſt, ſollicitudomultosparandi demultitudine amicorum) nulliusfit amicus. Ra tionemaffert Ariftoteles(lib.9.Ethicorumcap.10.) Difficileeft multos inunumconciliare,&in unum redigere, cum vix ipfe homofibi ipfeconveniat. Ratio altera item eſt,quodofficia& amor inplures diſtractus nunquamejusmodifitinfingulos, &pa ris intenfionis, ut fiuniex totoaddiceretur. Illud enim Deifolius fingulareeſt,quiperinde omnes& fingulosamat,ut fifolumquemlibetamaret. Qua refi de amicitia ſtrictè accepta intelligatur, minus rectè ſenſitquidicebat : Diemperdidi ,quo mibi amicumnonparavi. Quæstioveroeſt: numin tribus faltem amicitiaineffepoffit: vel illudintel ligaturde unius fædere cum duobus, quorum fin guli reliquorum duorum amici fint : vel utrique uni illi ; non vero inter ſemutuoconjuncti fint. NegatAriftoteles plurium indu&ionefibi collegiffe vifus, ( lib. 9. Ethicorumcap. 10. )interduos dun taxat,amicitiam numerosfuos omnesfortiripoſle. Quod axioma illud ſpectatlaudatum numero 13.: Amicorumfcilicet cuncta effe.com munia : diſquiriturnum ita religiosèquoadbona externaintelligendumfit,utproptereaimpoffibile fiatamicumalteriquidpiamdonare:quandoquidem omniaperinde fintutriusqueamicifua?funtproin de qui effetumilludadufumduntaxat rerum refer rivelint ; non autem adproprietatisjus , ut juris Peritiloquuntur. Ateademutriusque videtur ef ſeratio. Rectius,utopinor,dicetur,quamvisami citiæ decreta omnimodam illam communio nem poftulent , confenfu tamen quodammo do tacito conveniri ,quod fic ferant reshuma næ,utquisque fit velut adminiſtratorrerumcæte roquinfuarum, quasalteri amico opportunècon feratillius veluti defideriaoccupans. Evolutaprorfusnoneftearuminterpre tatio, quæ dicunturleges amicitiæ : ſcilicetofficia, aut fi maviscommuninomine proprietates. Am bigituritaqueprimonumexlege amicitiæ optanda fit ainico potius quam nobis copia fortunarust magna, aut illuftrisdignitatis gradus ? Quod qui demuniverseacceptumratuin eft: excipiturtamen rectè; (lib. 8.Ethicorumcap.7 )fiquis fibipotius illa optaverit, ut eorum ufu amicus uberius frua tur, exrationenumeri antecedentis. Nam fialter viciffim eapoſſideret , tunc ex eadem ratione in alterum emolumenta&commodaconferrevellet. Diſquiritur item numamicivitam er officionoftræ præferredebeamus. Atex fectio ne antecedentis. octavo de fidelitate quæftioris definitio patet : ſcilicetcontra leges amicitiacum noncommittere, quiomnia proſaluteamiciexpe ritur citra vitæ jacturam. Nam terribiliumomni ummaximumeftmors,ejusque voluntariapatien tia opusheroicum: proinde neque fub legesami citiæ carerevidetur. Anillaapprecari&optare amico con veniat, quæ ficonſequatur tanta conditionis inæ qualitas exiſtet , ut exinde amicitia diffolvatur; difputat Ariftoteles. ( lib. 8. cap. 7. ) Hujusmodi faneyotumadverfaturconditioni prorfus neceffa riæ,quamexnumero20.amicitia petit,nempe in diffolubilem nexum , & æternam conftantiam quare inofficiosè optatur utceſſetamicitia. Ne gandum itaquepotius eſt,hujus generis bona con tingere ! DeVirtutibus. tingerepoffe. Nam in primis Beatitatis adeptio, ta ratione diverſæhominum conditionis fingulis, 833 fiveut loquitur Ariftoteles,transferriinDeos: ex abunoquoquedebetur. numerocodem,amicitiampriftinam non tollit nifi alter æternæ miferiæ addictus fuerit. In vita &am EM autem præfenti amicus adeptus Exempli gratia loade Regnum ,cum denovoetiampoft amicitiam inire cum Privatis ex numero decimo quarto multomagisjam pridem contractam retinere de intel Ста bet: quamitemnonfoliusdignationis , ſedæquali tatis quemadmodum abinitiofuit,quantumpubli cædignitatis & boni ratio patitur , perfeverare SECTIO 1x. DeCaritate,&Benevolentia. 1. inet inter virtutes ad alterum be nevolentia , qua ducimur ad omnes homines qua diviſim , qua collectim acceptos pro meritis fingulorum diligendos 2 4 平 propt F oportet. XXXII. Inter fructus amicitia plura exfu perioribus numeranda funt : reliquus eft du plex , isque præcipuus ,& ad vitæ ufumpla rimi commodi. Primus quodadfit inquemaf. fectus,& angores fuos ſecretoshomines effum dant ,&quafi cordis vaporesexhalent. Sum mumenim inde folatium humanis cafibus acce dit. Nam ei ,quem amicum credislibenterilla retegis, quæ vixcæteris&ne vixquidemprode ses...Ex eaporrò communicatione triftitiæ fen fus mireallevatur: indeVerulamiusait : hacra tionegaudia duplicaritristitiam exdimidio tot YA. Alter amicitiæ fructus exconfiliis&moni tis fincerisprovenit, quorum officiummutuò fibi præftareamicidebent : idque eo utilius,quò ſua vius: quantum enimretinetacerbitatis admonitio, tantumutilitatis amittit, 41 XXXIII . Refcindituramicitiaprimò; fi de prehendantur in alterutro illa vitia, quibus prin cipio cognitis initailla non fuiffet : hoc tamen juxtafuperius allataſo de fidelitate numero tri icoof pans. eftez gefimo feptimo intelligendum eft :nempe fes cundum Ariftotelis affertum : Simalumfit infa Hæc item amicitia latiori fignificatu dici folet : fummopere homini ſocialiter agenti neceſſaria; quippe quæ cæteras ad alterum relatas virtutes progignit & regit : quemadmodum fincerus& honeftus amorſuivirtutumorigo eft, quæ paffio nibus præfunt. Hincprimò inter moralesbene volentia virtus cft architectonica ,ut Ariftotelis loquutionem ufurpem , cujus adminiftræ funt laudatæ virtutes ( quæ ſcilicet ad alterum homi nemreferuntur)quarum omnium fumma& finis communis tandem eſt , benè cæteris hominibus optare & facere. Secundò indidem quoque eft ut ad tuendum caritatis officiumreliquarum vir tutum leges quandoque ex Epichia remitten dæ fint : Exemplicauſa gladium apudte depo ſitem furiofo Domino reddereex caritate non debes. II. At contra nulla virtus eft , adverfus quam frequentius homines committamus quàm caritas. Nam homo homini fæpius & impenfius feuvolens , five invitus obeſt quam profit , tùm verbis tum opere , tùm agendo , tùm ceſſando. Hincvel ille ipſe qui officium deferuit in bene volentiam peccat , vel alter qui læditur , pro srabile, tunc diffolutioni locus. (libronono E- pter indignationem ſcilicet& triftitiam ,& fimi thicorum capite tertio ) Secundo, fi alter iis ſe fceleribus obſtringat , quæ cum amicitia pugnants hon enim quodvis crimenadmiffum diffoluendæ amicitiæ locum facit. Tertio,ubi mutuis gra vibusqueoffenfionibus ſeſe læſerint : non verò propter leves altercationes ex numero ſeptimo. Quarto,defuetudine , abfentia , diuturno filen no ,ex numero vigefimo quarto ac denique exEpicteto , amicitiæ excidium eft nimius er ga externa affectus & amor alterius quam eiriboni.. ) ( XXXIV. Vitia amicitiæ oppofita funt Ini mioitia , quæpalamadverfus illam pugnat:Adu urdu Amitium officiorum obtenta amicitiamlabefactat. Falſa itemquælibet amicitiamit 1 A XXXV Raram inter homines elle veram &ethicam amicitiam , manifeftius eft , quam atillfignotuin offe poffit : & fub ejus imagine frequentiffimas advenire offenfiones & pertur bationes plurimas, & quotidianis ærumnis tri Riflimam vitant idque tum propter mire dif. ſona plerorumque ingenia & ſtudia : unde velle fuum onique est nec void vivitur uno: ( Perfius ) tum propter varietatem eventuum, qui in vitam incidunt. Quare omnibus hinc inde penſatis confultiffimum effe videtur nulli adftringt fecundum rigidas amicitiæ leges fed hærereinnudabenevolentia,&caritate, quæhabie R.P. ProlomaiPhilofophia les animi ultra præfcriptum benevolentiæ com motiperturbationes. Rarus enim,qui intiis Se necæaufcultet monenti (lib. fecundo, capiteno no,deIra) Namquisirafciturpueris , quorum atasnondum novit rerum difcrimina ? major estexcusatio &juftiorhominem effequam pue ram.. III. Generale benevolentiæ decretum eſt Quod tibi nonvis fieri , alteri nefe ceris. Quod quidem femper&pro omni eventú oba fervandum colendumque eft , utpote negativun prorfus expletur. Unde de altero quote &pofitum in vetando: rariffime tamen ex toto ri illi reſpondet , caritatis officio , & in agen do pofitum eftconjicies : Quodfcilicet tibivis fierr alterifeceris. Quamvis enim pari debito & vinculo quemque hominem cuicumque alte ri non obliget , norma tameneſtplenæconfum matæque caritatis. Porrò officium idem pofi tivum ut dicitur ad tria fumma capita revoca tur : nimirum Benevolentiam , Beneficentiam, atque Concordiam ſcilicet animorum confen fum &pacem verbis palam &actibus fignifi catam 1 V. Ad inimicum & noftri oforem cari tas Lege Naturæ protenditur in codem gradu , quo cæteris ejusdem conditionis hominibus , & nobifcum fimiliter conjunctis debetur : puta Nannn utho. 834 ut homini , ut fratri ut cognato &c. fi quis piam illorum inimicetur. Quienim (ut cumAu Theologiæ naturalis Differtatio .Ethica. د guftino loquar libro quarto de Civitate DEI ca pite ſexto) fecundum DEUM vivit (hoceſt ſecundùm rettæ rationis & honeftatis leges ) ne que propter vitium oderit hominem ( quam- 1. vis fibi infeſtum ) neque amat vitium propter DeReligione. : γ . : Ι. Oralium virtutum maxima teligio eft, Mincaque propterea moralisdifciplina abfolutio ,& univerſa Philofophiæ fru tus ac finis continetur. Illam verò Ethice in hominem. Ratio hujus eft, quia naturæ & co præſentiduntaxat expendimus : potiora enim& fur : neque igitur debitum caritatis ex eacon gnationis nexus propter inimicitias non folvi plura ejus lumine ſupernaturali,conftant. Dici junctioneprofectum : quemadmodum propterca nonextinguiturdebitum juftitiæ ſtrictæ& æris a tur græcè τρησκεία vocabulo ut ferturexThra lieni luendi. Laudibus porro efferuntur apud Ethnicos etiam , qui adverfus inimicos ſeſe be cibus deflexo , quod ea natioſacris ritibusim penfius ſtuduerit. Quandoquidem verò ingeni nevolos & mites præbuere : quemadmodum tohumanæmentis lumine(exDiffertationetri , Licurgus in eum àquo oculus effoſſus illi geſimadeExiftentia DEI ) ad DEIcognitionem fuerat , quein adeò demulfit utad philoſophan deducimur ; exindè ſimiliter innata animi pro penfione ad colendum obfervandumque Sum dum impulerit. Pericles item,qui convitiatorem pernaturæ inductionemobſervantiæquodam ſen mum Numeninclinamur: ferè utergaparentes totâ die audivit , & noctu cum luminededu fu , quæ pietas dicitur , afficimur : Sunt enim 2 xic V. Reipublicæ caritas debetur , & in plus ribus titulopotiori quam fingulis. Atdifficilead priores illi igniculi , & femina ( exDiffertatione à filio Patri an Reipublicæ fit impendendum undecima,Sectione debonis)alterius cujusdam pietatis excellentioris , quæ Religio dicitur : fa definiendum eſt utAriftoteles monuit : utrum licet virtusprafcribens cultum Summo Numisi potius caritatis officium. Sane illa , quæ fan guinis & naturæ conjunctionem & vitæ bonum deferendum tanquam primo principio & ulti confequuntur. Primo videntur præſtanda eſſe mofini nniverforum quidemfedpotiffimum b Patri quam cæteris omnibus , & vitæ illius pri us conſulendum effe , quam faluti Reipubli minis. 11. Religionis actus& officiatum externa,từn cæ : quoniam omnium maximus & primus eft ille nexus , quo Patri filius conjungitur. Ne que dixeris rationem habendam effe multitudi nis hominum præ unius falute ,licèt ille ſit Pa ter : Nam fi duobus aut tribus , qui non mo dohomines د ſed fratres tibi fuerint , unius Patris anteponendam eſſe vitam fateris : nul lus quo ad plurimos etiam relinquitur dubita tioni locus : major enim numerus perin de ut minor in hac comparatione cenfendus interna ſunt ex fui naturâ, & per ſe : Quoniant in Ehica conſideratione illa comple&iturtùmca ritatem erga DEUм , quemadmodumpie tas filiorum in parentes amorem : tùm fpemin DEO repofitam fumma potiffimumbona ejus beneficio conſequendi. At enim fides DEO præſtanda Religionis naturalis officiumnon eft: quoniamnaturæ conditionem tranfcenditDivinus cumhominibus fermo. 1. 111. Animi devotioreligionis eſt actusduplich eft. fum ultrò objicere pro vita alterius tuenda lege caritatisnemo adigitur , nec quidem pro com munitate & Republica. Nam inftituta hæc eft ad benè effe , & commodum in hac vita fin gulorum ; ut fcilicet fingulis commodiorem & ſecuriorem vitam agere liceret : cogi igiturne mo poteft , ut probono communi fpontèvi tam exponat , quam uttranquillius commodius que duceret convenit &confenfit ipfe cum aliis adinftituendamRempublicam. Eft quidemfum mopere laudabile & heroicum benevolentiæ o pus tùm pro fingulis , tùm pro Communitate vitam in certum mortis periculum tradere : ut quoque fi quis abſolutiffiina alia , & fublimia officia præftet Reipublicæ analogia corum quæ retulimus Sectione antecedenti numero decimo fexto. , ſenſu ; tùm quâ propofitumdeſignat,quo ſede VI. Ad certam mortem tolerandam ſe ip vovet&addicit animus adDivina , DEUMque fummopere colendum : tùm quâfignificat animi promptitudinem , &propenfionem alacrem ad ea omnia,quse Divini obfequii funt exhibenda, Oratio item religionis officium eft: cujus defi nitionem abAuguftinoeditampræcæteris appro bo (ferm. 230. deTempore) Oratio eftafcenfio animade terreftribus adCæleftia , inquifitiofu pernoruminvisibiliumdefiderium. Quibusver. bis concluditur utraque pars orationis , quarund alteram nonnulli minus attendere videntur,nec pro rationehabere. Videlicettùmfuavem&vo luntatis affectu conditam contemplationem: tùm fupplicem precationem ad DEUM volentem valentemquedefideria orantium explere. Etfa nèprecibus fidentis demiſſiqueanimi cultus DEI religiofiffimus continetur : quod nec ignotum nec indi&um Ethnicis fuit : unde Martialis pro 4 tulic. : Quifingitfacros auro velmarmore vul tus, NonfacitilleDEOS: quirogat ille fr cit. Inprecibus item quemadmodum par eſt ad SummumNumenfufis potiffimum , &ferè uni Cum DeVirtutibus. tum præfidiumesthominiadrectèagendum, fi 835 Sapientiæ cap.14. enarratur: Supervacuitasho nemque ultimum conſequendum , etiam ſpe data naturæ inſtitutione : nec habito reſpectu ordinis fupernaturalis. DEUS enim ſapientiffi mè providus , optima convenientiflimaque ra tione hominibus Divina diftribuit : ſcilicet ex mons peccatis , ut plurimum hominis ipfius preci Phu lac 2 bus. ... IV. Externum Religionisofficium unumeſt Adoratio : id eſt demiſſo reverentique corpo COC ris habitu honorexhibitus DEO cultunimi rum maximèconſentaneo. Quamvis enimDE US merus fummusque Spiritus fit , ab codem tamen corpus homoaccepit , ex quo una cum animacoalefcit. Par itaque eft,utcorporis e tiamactu teftimonium ille præbeatDivinæDigni stati. Quantum enimDEOconvenit,perfectis ſimo ſcilicet, & infinito ſpiritui ,creare corpora: tantumdecetexcorporum effectis & actibusDE. UMconfequihonorem &gloriam. i V. AlterumReligionis opus in externispo. fitum eft Sacrificium: hoc eft honor præftitus DEO perdemutationem & ferè interitum cor poris alicujus fignificandi gratia Summum Au thorem effe DEUM ortus&interitus rerum Omnium. Nationes porro omnes omni ævo quamvis falfis , diverfisque religionibus teneren tur ; Sacrificia exercuere. Unde erroris ipfius tad optimo abuſu hoc etiam conficimus , par ut plu ra alia fimili methodo in fuperioribus Philofo phiæ partibus ; fcilicet naturæ ipfius traditio he appofitiffimum Divini cultus genus effe Sa Quena crificium : quod Auguftinus (librodecimo de orem: tiffim Civitate DEl capite quarto , ) autumat. Nemо enim of unquamfacrificandum cenfuit , nifi ei , quem aut DEUMfcivit , aut putavit, aut fin. tran xit. Aræ & Templa DEO ſacrata confecta rium quoddam facrificii funt: ut ad illudfimili. tudine acceduntOblationes , atque primitiæ pro. ais ventuum DEO bonorum omnium largitiori di Catæ. Quæ quidemhonoris& cultus officiafunt Di magna vi fignificandi prædita , quibus fingularia D'El attributa , &decora cominendantur. In ter Religionis actus numerantur etiam Juramen tum , Adjuratio , Votuin: quod fingulis , ubi exvirtutis præfcripto edantur , Divini obſequii teftificatio infit :&rationis ipfius lumine appa reat,Deoaccepta eſſe: ac propterea adillareligio sèobeunda genus omne hominum paffim indu Aumfuerit. XI. Religioni adverſatur per ejusdem defe Aum Irreligiofitas , feu Impietas in DELIM, complectens DE I ipfius contemptum, autſo cordiam circa Divina virtute parem contem ptui. Secundumexceſſum verò religioni oppo nitur ſuperſtitio , quæ indebitum , &indecorum cultumexercet,eumque nonuniusmodi ſeddu plicis generis : ſcilicet vel quod pro DEO co latur , qui DEUS noneſt, velquodveroDEO vitiofus,&ingratus cultus exhibeatur. VII. Adprimumgenus ſuperſtitionis inex eeſſu pofitæ pertinet Idololatria, ſeu falfi numi nis cultus,cujus propagatio& ſeries interhomi nesfic evenit. Principiohominesvita functipro pterillorumdefideriumpro Diis habitiſunt, ut minum bæc adinvenit acerbo luctudolensPa tercito raptifihifecit imaginem, &illam, qui tunc homo mortuusfuerat , nunc tanquam Deus colere cepit , & conftituit inter fervos fuosfacra&facrificia. Viciffim & Parentibus filii ſuperſtites cultum Divinum adhibuerunt: fic Ninus Belo ( ut refert Eufebius in Chronico) MoxRegum & Principum abſentium fimulacra fabrè elaborata , & in omnem vivi corporis fi militudine exculpta, atque in publico propofita rudes populi in opinionem latentis Divinitatis abrepti adoravere. Ex his initiisfabularis vete rum Theogania profecta eſt hinc Idolis & ima ginibus tùm vita , tùm Divinitas attributa : tum exelementis, cœlo , fideribus totidem numina efficta funt factoque progreffu fingula quæque, ex quibus nonnihil commodi caperent homi nes,denique & perniciofa in Deos , Deasque tranfcripferunt : quemadmodum Auguftinus libro quartodeCivitateDei enarrat& explodit. Do nec cum ad fummum & peffimum faftigium excreviffet latè terras omnes occupans Idolo Jatria, miferantis DEI impulfa brachio colla pſaeſt. VIII. Exdictis apparet adverſus virtutem nullam peccatum eſſe majori hominum confpia ratione , & conftantia , & tanto cum errore & ignorantia , quam contra Religionem. Fe rèetiam ex propenfione hominibus ingenita Religionis exercendæ à Religione defcitum eft Nunquam fimili abuſu violata Pietas eſt, nuna quam Juftitia : nemo fuit qui ex amoretempe rantiæ intemperans effectus fit , aut ex for titudine ignavus. Ratio diſcriminis ex co af ferri potest , quod humana mens adDivina excutiat maximè , &fefe habeat ut noctua m Lumine Solis , ex effato Ariftotelico : ſeilicet quamvis apertiffimum fit effe DEUM; quid tamen ille fit inexploratum & ineffabile eft. Pors rò quod usque adeò pravè & præpoſterè fe paffim habuerit hominum genus erga Divina Delque cultum ; palam oftendit , incolumem non effe humanam naturam , fed ingenita quâdam laborare lue. Quod quidem, ut ver bis Auguſtini utar ( libro quadragefimo contra Julianum infine)GentiumPhilofophos nilde peca catoprimi homines five fcientes five creden tescompulitdicere ob aliquaftelera fufcepta in vitafuperiore panarum luendarum caufanoš effe natos ,& animas noftras corruptibilibus corporibus cofupplicio ,quoHetrufci Predones af ficere confueveruntvivascum mortuis effe con junctas. IX. Eâ ratione, quâ DE UM effe liqui diſſimo conftat , eumdemque providiffimè,res conditas potiffimum humanas adminiſtrare ; c vincitur etiam effe poffe Religionem fupernatu ralem : ſcilicet præter illa Divini cultus officia, quæ naturæ propenfione&fignificatione univer se& indifcriminatim docemur , DEUM ex. placito fuo deſignare & præfcribere homini bus potuiffe fingularia , & certa Religionis ob fequia & officia fibi præſtanda. Hoc porrò ip fum , quodluculentiffime poffibile eſt; confen taneum ſummopere fuiffe hujusmodi compara Nnnnn 2 tione 836 tioneevinco. Adpacemmutuamtuendam,&vi Theologiæ naturalis Diſſertatio XV. Ethica. tæ præſentis ſecuritatem & commodum, ideſt re ſpectu proximæ habitoadfinemnonultimumho minis , mediatè verò ad finem ejusdemultimum, confultiffimum fuit , ut homines ſpontè & liberè pacta conventa inirent,quibus Rempublicam con derent,& ftatuerent deiis,quæ unus alteri , vel unus omnibus , vel omnes uni præftaredeberent, quamvis lege naturædebita illa noneffent, Sicita que optimumfuit relatè ad ultimum finem , &ea, quæDivinaſunt;utDeus ipſe liberaliquadamer ga-res humanas providentia Religionem ſuperna turalem inftitueret,&illaejusdemofficia ediceret, quæ nudanaturælegepræfcriptanonerant.Quem admodum enim extra focietatempoliticamdiffi cillimum eſthomines, illaexplere,quæ legibus nas turæjubentur , præfertim officiavirtutum ad alte rum,quibusPrudentiaMonaſtica prælucet:itarei ipfius eventu compertiffimum & minimum homi nibus præfidii fuiſſe inlumine&instinctunaturæ, titcaſto religiofoque cultuDeum profequerentur. Quandoquidem utnoctua quidem ſehabethomo circaDivina ; nonverò hebes perinde eſt circa pacem& officia illa , quæ proximè ſpectantur à politica. X. Cunctis generatim hominibus perfuafum fuit , præter naturalem Religionem aliam re ipfa exercenda effe. Propterea nulla unquam gens mortalitate,)oportet, inquam, hoc ipſum ſum moperèeâ de causâ : quodaliter DEO debita na turali LegeReligionis,& cæterarum virtutumoffi cia,ſcilicet cultus Deifuper omnia , amor ejus demfuperomnia,&virtutumquoque aliarum ob ſervantia& cuſtodiafuperomnia , ſecundùmex plicationemhujus ipſius loqvutionis,fuperomnia, datamdiffertatione ſexta,ſectione tertia, numero fexto. Fierienimnonpoflet,utcoleretur, &ama returDEUSfuper omnia : hoc eft præparatio ne animi, & firmo propofito repudiandi,&pro nihilo habendi quidquid motivi , aut argumenti, autinvitamenti in contrariumafferripoffet;fidun taxat probabileeffet, DEUMeſſe & regulamho neſtatis effe. Sic itaque omninò & effentialiter neceſſe eſt,utvelevidens eſſe poſſit DEUM loqui ,ac revelare quæ credenda , & profitenda ſupernaturaliter proponuntur : aut faltem requi riturut evidenter fit credibile& credendum DE UMilla loqui (quod itemaddo ad hinc fubmo venda cuncta illa quæ intra nude opinionis & probabilis duntaxat affertionis limites continen tur:)oportet,inquamremitaeffe,utſcilicetprz ſtari poffint fupernaturalis Religionis officia : hot eſtDeo loquenti,& revelantiprimo Attentiofu per omnia: moxfidesfuper omnia : tumobedi entia cum reliquis officiisfuper omnia. Per ha porrò, quæ tantundempatent , quantum Divinz ; viamuni fuit civili cultu , & confuetudine quadantenus ex polita ,quæ propterinductionem,&perſvaſionem hujufmodiplurafibipræter ea, quæReligionisna turalis funt, ſervanda effe non crediderit , eaque tanquam Divinitus præfcripta, & Numinis ipfius juffu,& fignificationeconſtituta. Quod ipfum o pinati funt deſuisomnibus facris & ritibus païlim Idololatræ : nemo enimadea obſervanda atque Providentiæ rectiffima adminiſtratio ,veram effeChri turTheologis adoftendendam ſtianamReligionem , verèqueex DEI provider tiffimè miferantis humanam conditionemplano inſtitutam&naturalireligioniſuperadditam. : ٢٠٠ præſtanda inductus unquam fuiffet, ſipro huma- XIII. nis commentis& inventis citraullamDEI ipfius deſtinationem illa habuiffet. XI. Evidens eftvelinterna fignificatione, vel externaloquutione , aut analogis fignis revelanda I. IL Ummo Numini cultus debitus offensa Squavis quâvis & fcelere læditur : idque natu rali lumine intelligipoteft, quemadmo dum plerisque veterum Philofophorum perfp: àDEO hominibusfuiſſeplacita,&decretafuacir ca Religionein , & cultum fui fingularem , &fu pernaturalem: aliterenim innotefcere hominibus non poffent arcana & liberaDei confilia ,atque decreta. XII.Evidensitem eſt,oportereut deprehendiab hominibuscertiffimo & apertiffimè poffit citraom nemambiguitatem,& fufpicionemerroris; quan donam reveraDeus publicumad eos vel perſe ipſe, vel per nuncios ,feu hominesDivinituslo quentes fermonem& revelationem habeat , quâ deſignet ſua circaReligionemſupernaturalempla cita,& fingularia cultûs fupernaturalis officiapræ fcribat. Ita ut exploratiflime difcerni & dijudi cari poffit inter verumDeifermonem , atque fal lacem fictamque hominum loquutionem, autCa codæmonum præſtigias Divinam authoritatem fi mulantium. Liquentiſtacomparationehujusmodi: quemadmodum omnino &effentialiter oportet, ut naturæ lumine evidenshominibus fit , DEUM effe : aut faltem prorfus requiritur, ut evidenter lumine eodem fit affirmabile , & affirmandum, DEUMeffe : (quod addo utaffertum undique indubitatumexiftat, adimitationem illius methodi, quam tenui Differtatione octava , de animæ Im tum fuit: flagitiofum nempè hominem, velin abdito delinquentem Divinæ Majeftati multò ma gis injurium effe;quàmPatris coram præſentisim periis contumax filius. UndeconfequituradRe ligionemofficia illa referenda eſſe, quæ fcelerum pænitentiacontinentur,potiffimumexeo conce pta ,quodadverfumDei cultum& obfervantiam peccatum fit. Nam quemadmodumadJuftitiam ſtrictam illi astus pertinent, quibus farcitur, aut farciri curaturalienum jus, quod læſus fuerat:it fecundum Ethicam confiderationem pœnitentia ad Religionem revocari videtur : quæ fcilicetin deteftatione præteritorum fcelerum , ſeriaque deliberatione eadem non patrandi deinceps,po fita eft. XIV. RariinterPhilofophos fuere , quidepa nitentia tanquamde virtute pertractarint : fuere tamen, ut eruditè confirmat Rainaudus. (lib 4 de Virtutibus fectione3. ) Et fanequemadmodm naturaliter cognofci poteft peccati turpitudo naturali inductione inclinarianimus poteft , utina legeftorum eumpœniteat. Atenimvirtutem Ethi cameſſe penitentiamhujusmodinegantaliqui,quod in homine ſceleſto futura fit , nec iteratis actibus parari poffit : Profectò fi repetanturidentidem fa gitiainterpofitâ corumdempænitentiânullusexin. deado 1 : DeVirtutibus. de adolefcere habitus poterit : at ſiquem, unico $837 ſtentur, & feriòdeliberent in pofterum abftinere: admiſſo ſceleredeincepscrebròpæniteat;facilitas &inclinatio ad fimiles pœnitentiæ actus edendos exinde videturconfecutura, quæhabitusrationem &naturamhaberepoffit. XV. Cæterum honeſtum ,rectumqueeſſe ſe cundumſepœnitentiæ officium ethicè acceptum; ncte cole 30 срок P aliundenegarinonpoffevidetur: nifiquodſpecta tàunicèconditione nature,otiofum&inutile illud fit adexorandumDeum,&condonationemadmif forum obtinendam. Quod quidem adftruunt in fignesTheologi ,pluribus tamenreclamantibus a pudRainaudumlococitato,& Suarezium, (tom, 4intertiamp. diſp. 15.) excoductis , quodDei bonitasinfinitanaturalitercognita,naturaliterquo. queintelligaturnoneffe implacabilis ,quemadmo dum enim Patremoptimum maximoperè decet refipifcentesàſceleribus filios ingratiam recipere: tamethadverfusillumgraviffimèdeliquerint : mo doproportionatam fceleribus , quantum ad affe Aum&animipropenfionem pœnitentiam,dolo remqueconcipiant : ideft illa impenfiffimè dete quamvis fieri nonpoffit,ut filius ad æqualitatem rependat Patri pro ſcelere admiffo paria officia. Quandoquidemneque expietate ipſaſecundumſe accepta , quemadmodumcum Ariftotele animad verti , ſectione ſeptima ſ. ſexto , referri poteſt à noningrato&minimè (celeſtofilio pro beneficiis acceptis pargratia : idquenullatenusprohibet,quo minuspietatis officia ejusmodi fint ,qualia con gruunt maximè : &Patrem ad filium amandum, eique benefaciendum invitent. Sic itaqueadDi vinambonitatem maximè convenit, utplacetur hominibus: non quidem quodipfipœnitentiæ of ficiis condonationem ſcelerumcommereantur : at quod,fimul atquecongruentem illi pœnitentiædo lorem,&propofitumexerant, atque ex animo re. ſipiſcant ; Deus ipſefibi,bonitatique ſuæ debeat, ut præteritorum ſcelerumgratiamiisdem faciat : necpropter illain æternammiferiam refipiſcentes abjiciat, Quæ quidem laudatorum Auctorum placita pro ſtatu puræ naturæ intelligenda tan tummodofunt, DISSERTATIO VLTIMA. De Ultimofine, & Hominis Beatitudine. Fine incipit Ethica diſciplina , & uper tus قات فتن انگانتو infinedefinit,unaquecumillauni verfæ Philofophiæ pertractatio, Scilicet fine illi edifferendo poſtre mamoperamcollocat ,quipropo fitushominibus eft,quemſperent,&affectent,at que in eumdemdirigant quidquid rectègeftorum in vita præſtant. Eodem enim prope modumlu mine&perindeperfpicuo , quo apparet animum effeimmortalem,&homini honeſtèagendum eſſe colendasquevirtutes ; liquetetiamnecotiofumef ſevirtutis opus,necſuiunicum fructum ,autpræ mium :fedquidpiamprætereaexpectandum,quo composeffectushomopleniffimè forteſuaconten tus fiat : illudporrò aliudnoneffe, nifi femper 3 B effe &optimèeffe. Cunctahæc quidem peræquè evidentiafunt,quibusgenuserrorumduplexdiſcu ti valeat : primum fcilicet circa ea ,quæ agenda funtvelcavenda ſuperomnia : alterumveroquo ad illa , quæ ſperanda & timenda ſuper omnia funt. II. Beatitudinem augurioquodamintimopra lagitanimusmulto apertiusquam definitione ulla autphilofophicoplacitointelligipoffit. Illudenim aliquid,quodnobis deeffeexperimur etiamfibo nisinnumeris redundemus: atqueetiamfi finga musnobisaffluere bona omnia , quæ imaginatio ne conſequimur : videlicet ſtatumoptimumcor poris, voluptates item corporeas,honores,divitias, benevolentiamuniverſorum,amicos, nobilitatem, tentusextotoeffet: illud, inquam,Beatitudoeft, &fummumhominisbonum. III. Hujusmodi antecepta Beatitudinis notione, &idea,libenter aſſentior Ariftoteli (lib, r. Moral, adEudemumcap.1.)monenti, Abfurdasde Bea ritudineOpinionesdimittendaspotius,quamlon gaconfutationedignandas. Satis itaque indicaf feeritnontam eruditionisparandæquam commi ferationis ciendæ gratia,innumeras fuiſſe veterum Philofophorum circa hominis felicitatem fenten tias, quarumducentas , & o&oginta octo mutuò difcrepantes collegit Marcus Varro , ut teftatur Divus Auguftinus librodecimononode Civitate Dei. Eaporròomnes , neglectis , quæ minoris momentifuntdifferentiis,inhæccapita concludi fa cile poffunt. Primo ,fummum hominis bonum voluptatemeffecorpoream dixere Cyrenaici Ari ſtippi lectatores. Secundo Cræfus in divitiis fi tameſſeBeatitudinem cenfuit. Tertiò Periander Corinthiusinhonore&famafelicitatem conftituit. Quarto Epicuruseumbeatumeſſeaſſeveravit,qui nequeanimo perturbetur , neque corporedoleat. Quintò Stoici virtutem ipſam ſummam hominis felicitatem eſſevoluere. Singula hæcplacita com memoraſſe,confutaffe eft : nulloenimvelproba bili argumento nituntur , quod hominem de ceat ,nec dumPhilofophum,ut&numeroſecun doliquet. IV. UtAriftotelisſententiadehominis felicita teplanè evoluatur , diſtinguenda eft beatitudo ci potentiam,ſcientiamrerumabſolutiffimam, virtu- vilis ,feu vulgaris à ſummàhominisbeatitudine tes denique ipſas. Ubi hæcadfuerint, nihilomi nusfiattenterecogites,&ſeriòmediteris, compe riesdceſſepræcipuumquidpiam ,quohabitocon proprièaccepta. Primaſi ullaeft,invitam præ fentemconvenit: dealteradifputaturnuminpre ſenti vel in futurapoſt mortem vita contingat : ad 1 civilem Theologia naturalis Differtatio Ultima. 838 civilempertinet Anaxagorærefponfum,quiinter- ftigiumconfequatur. HoceſtBeatitudinem: Ago rogatus quinam homines feliceseffent? idunum ſe (cirerepofuit, Aristotele atteſtante,illos minimè effe, quivulgofelices haberentur. Atque in hac ipla difputanda frequentiorfuitAriftoteles &ferè totus, quamdiù multumquediſcuſſam tandemre pofuit in operatione rationali perfecta ſecundum virtutem: ſcilicet in theoretica rerumſcientiaeft in opere virtutis cum delectatione conjuncto: (lib. 1.Ethicorumcap.8. )petitquead illam bona etiamexterna,&fortunæibidemaiens: Egetbea tusin corpore&iisque extrafunt&fortuna ne ab illaimpediatur ex his enimomnibus inbac vita quempiam dicifelicem. Cui quidemſen tentiæ nil eft quod repugnetur, modo eam adve ram,ſummamquehominisbeatitudinemnonpro tendas: adfummumſeilicethominisbonum , in quodexnaturafuaillefertur,&cujus conſequendi gratia operavirtutis exercet. Sed felicitati vulga ri ,&civili, eidemque rarifſimæ& fortè nulli effa tailla unicè accommodentur ; præterquam aper tiſſimum eftquidpiam aliudab homine (xnaturæ inſtinctu optari,&quæri. Unde ſi fingas in perpe tuumtibiadfuturam beatitudinein hujusmodiAri ſtotelicam ,quæ in ſumma complectiturilla bona, quæ numero fecundoenumeravimus; tecumre putandocomperies : Primo nonomninòteabripi inillius amorem veluti fummum bonum tuum, Secundò te dubitarenumexindeplustadii&mo lefiæ inprogreſſu percepturas fores quamgaudii. Tertiòdenique alibi quærendum efle fummumil lud,& altiffimum bonum , quod intelligimus cum omnimodamhominis felicitatem nominamus. V. Platocæteros omnesPhiloſophosindefini endofummohominisbonoſuperavit :Is enimple nèverèquefelicem eſſepoſſe hominem in futura duntaxatpoſtmortemvitaconſtituit ,ejusquefeli-, citatemfore, Deum contemplari,Deoquefrui. In cujus commendationem fententiæAuguftinusex clamat (lib. 8de Civitate Dei, cap.8.) Cedant omnes iisPhilosophis , qui non dixcrunt beatum hominemfruentem corpore,fruentem anima, fedfruentemDeo. NecveròàPlatone,&Plato nicisabluditAriftoteles,ubide plena&fummaho. minis beatitudine loquitur ,quam tumlib, 10.Ethi. corum ,tumlib. I.cap. 11.poſt mortem continge. reprofeffuseft. Sed præftat aureaPlatonis effata proferre, quibus fublimiafublimiterloquitur. Eum aſſeroSapientiffimum , qui fecundum virtutem vixerit, quem equidem&joco, &ferioaffirmo cumdecefferit de hacvita non vulgari&com municonditione,quemadmodum cumviveret,fed fingulari quadamfuturum beatiffimum. InE pinomide. Praclarafpes est utpost mortem con Sequaturquis omnia , quorum defiderio accenfus conftituerit quam optimè vitam-quod noninau dstum,fedquod omnes Barbari, &nos Graci agnovimus. Ibidem. Arbitrarioportet fiquis verePhilofophusfit , ut nonalibipuramfapienti ampoffe affequifperet quaminfutura post mor temvita. InPhædone,ubiplures illius aſſerti rationes profert. Inſympoſio,ubi Diotimade ſummo Pulcrodif ſerit : Hocigitur Sanctum, Pulcrum, venerabile cumquispercaterorumpulcrorum amoremfub latusspectarecaperit,parum abestquominusfa. veròquantafelicitatisputas eſſe illumplenum, cuidatumeft utpulcrumipfumcernatfincerum, purum,putum non corporehumanocontectum, &commixtum,noncolore, &mortalibusbujus modinugis ; fedDivinumipſumſuifemperfimile &conforme queso tean nonadmirandameffe vitamejuscehominis cenſes,qui illud ſpectet, qui quodoptat intueatur,&cumeo habitet? Ofoli da&germanacompotemvirtutis , &hancof causamprapotentiDeoamicum, &fiquisefta lius immortalem. Ibidem. Hæc ex plurimis, quæpaffim apudPlatonem proſtant,præfertimin Philebo,cujusDialogi argumentum eftfummum ipſum bonum: quibusrefellas dicentes àPlatone pofitamfuiſſebeatitudinemincontemplationeidea cujuspiamàDeodiſtinctætumenimejusdemaper tiffimisverbis,tum authoritate Auguftini (lib. de Civitate Dei Palameftipfumverum,& fummumbonumàPlatonedictum effeDei. VI. Quodfi EthnicusPhilofophustamalta,& tamveradeſumma hominis felicitate differuit,ik laqueperfuafiffima tumBarbaris , tum Græciseffe teſtatus eft ; indubitatè concludi poffe videtur, tum inductionegentium omnium tum purgatiffi ma rationis ductu plenam fummamque hominis beatitudinemeſſe : Deofruiquantum bumani tus , natura viribuspoſſibile est. Quibusver. bisuna complectortumformalemtum objectivam Beatitudinem, utloquuntur Theologi: quemad modumAuguftinuscollegit &adprobavitpulcher rimis verbis (lococitato) Quicumquefruiteto quodamat,verumqueborum&summumamal quiseum beatum, nifi miferrimus neget?Utc. nimabeafubtiliori ,quamut inEthicis attingide beat, difceptatione abftineam; numſcilicetforma lisbeatitudoin intellectione aninamorepofitafit; generatim aſſumo,beatitudinem formaliter acce ptam,ſeuBeariproeodemin præfentiaccipi , ac Frui quam perfe&iffime humanitus poffibileeft: objectivam veròbeatitudinemeſſeſummum ipsum pulcrum,fummumquebonum. Quodquideme vinciturrepræfentataex diſſert. undecima.lectio neſexta, comparatione inter effefimpliciter, & beatèeffe. Primumenim illud nullushomo , feu nullius anima rationalis (de quainprimis fermo eſt)aliundehaberepoteft, quamàſummoEnte,& caulainfinitapereamhabitudinem ,&modificatio nem,quæperfectiffima eſt in genere caufæ effe Etricis: nempeCreatio. Igituraliundeetiamad venire nequiteidem animæ alterum illud, fcilicet Beatèeffe, nifi àſummo,&infinitobono,atqueul timofine,perhabitudinem &affectionem , cate rarum omnium perfectiffimam ,quæ naturaliter haberipoſſintab anima relatèadinfinitum bonum &ultimumfinem;quamappelloFruitionem com plectentemunum autplures actus vitales , & En telechiam ejusdem animæ perfectiſſimam. Al fumptum conftatexDiffertatione quinta ſe&ione ſextà, inquadevicreandidifferuimus. Indeenim evincitur neceſſe,nec intelligi poffe, ut homo ſeu illius anima,quæ anteanilerat, incipiateſſe , &illo bonofrui, quodomnesintelliguntcumdicunt, egs exifto: niſiſit&intelligatur infinitum Ens , (De usſcilicet ) quodeahabitudine , & modifications ſehabeat ergaanimam,quædicitur Creatio, Nec enim Beatlai DeNaturali Felicitate. enim aliter fieri poteft uthomoquamvis definitæ fe perfectionis, atque infinite Deo minor, denihilo, &noneffetranſcatadeffe. Sic itaque, quamvis  neipſeſupernaturali,&viſione intuitivaDei : quæ videripoffitoptandaetiamilli, qui beatitudinis na homo idem capacitatis finitæ,& circumfcriptæfit, quantaſciliceteſt ejusdemperfectio; ut tamen ex imperfecte eſſeprogrediatur adFelicem effe; ne Aama CAB B C 1 1 celleomninò eſt, utad infinitum bonum & pul crum afficiatur vitali illa habitudine, quæ dicitur fruitio. VII. Apertius verò eſtquam utprobatione fit opus; in vitapræſentihominicontingerenonpof ſe omnibus partibus abfolutam fruitionem Dei: imòfinaturævires ſpectentur , nosparum attin gere Divina, utAriftotelis verbis utar. ( lib. 1. de partibus animalium cap.5.& lib. 1. Ethicorum) Neque hocdixerim,quod intuitivam, ut dicitur, Dei cognitionem naturalis beatitudo complexa fuiffet : cum idnaturæ conditionem tranſcendat: fed quòdanimus à corpore abſolutus ſeque ipſum, &alios creatos ſpiritus (Angelos ſcilicet,& ani mas hominumcæterorum)intuitive cognofceret, utexdiffertationeſeptima ,deIntelligentiis &dif fertationenonà facilè colligis : atqueexhoc iplo perfe&iffimam in ſuo genere quamvis abſtracti vam,&perſpeciesalienas (de quibus ſat egimus differtatione 12.logica)cognitionem ſummi pul cri &fummi boni compararet ; eamque fuaviffi 24 mus omnium naturaliter poffibilium amor confe queretur; (quemappoſiteecstaticumdixeris)ani mi intenfionemomnem abripiens in Deum , & omniaprorfusdeſideriaexplens,autextinguens. VIII. Quodpoftremum propterea addidi , ut oppofitionemprævertorem petitam exbeatitudi 775345 Eth num turalis compos effectus effet. Quafi ex eo ipſo quodfummumpulcrum amaret, eoque mire de lectaretur ; illudproptereaapertius,&clarius in tueri percuperet. Namrectèintelligipoteſt,ipſius adeptione beatitudinis naturalishæcipſadefideria impediri , aut extingui,ductaanalogia ex beatitu dine ipsa fupernaturali : quemadmodumenimqui minorihujusmodibeatitudine donatus eft (ſcilicet minusintenſaviſione,& remiffiori luminegloriæ, utTheologi loquuntur); illatamen cumulatiſſime expletur; utnullatenusexcellentiorem beatitudi nem appetat, quamalios adeptos effe videt: fimili rationeevenire poterat, ut felicitatem naturalem adeptus,etiamfi cognoviffetbeatitudinemſuperna turalemeſſepoſſibilem,illiustamendefiderioneu tiquam caperetur,necpropterea forte ſua extoto contentus noneffet. IX. Attributa beatitudinisnaturalis, & adjuncta vix aliaratiocinando confequi poffumus , præter illaquatuor,quibusfiat, errare, dolere, mori,pec careBeatumnonpoſſe: hæc enimreveramalahu mana funt , & civili quoque, vulgarique felicitati infeſta. Sedquoniam tumilla,tumiſtaBeatitudo revera nulla eft: atque alia naturæ conditione longèſuperiorDei MiſerantisBeneficio proponi tur,ad quampervirtutes ,&Religionemnonjam Ethicas,fedChriſtianashominespergant; hæcuna invità præſentiadfolatium mortalitatisſpeprægu ſtanda eſt,adeundaveròpoſtmortem : ubi depo ſità cofporis ſarcinaDivinorum Charifmatum tto lamadſervaſſeinventi fuerimus. inam mk prze F 1 1 1 1. P t LIMIZ ! BVLA I. : Fig.3. A B Fig.8. Fig.13 A Fig.18. Fig.23. B Fig.28. A E IBC Fig.33. Fig.38 . A D A C Fig-9 A CD Fig.19 . B A NM Fig.4. G B H E Fig.14. EF BCDE Fig.24. A Fig.29 Fig.34. L Fig.39. D B 0 A A 19.42. Fig.5C A Fig.10. C Fig.15. A B B Fig.20. C Fig.25. Fig.30. E F C DB Fig.35. B : A 29. + C 1 B GRIVER i ASIDAD CLOTY A 1 : ! : !1 BIBLIOTECA : TABVLAII. A e 13. Fig.41. P Fig.45. Fig.46. Fig.51. M 0 ふうも Fig.52. E D Fig.56. Z D P Fig.43.-4 Fig.42 . D B K * Fig.47 Fig.53. Fig.57. Fig.49. 8 Fig.48.. D B A + E C VI HIC 1  ! 1 : ( : ٢٠ 24 (DIBLIOTEC : : ! 1 : !  INDEX ALPHABETICUS. A. Bſtractio. Abſtractus terminusqui fit. pag.9. De modoabstractive cognoſcen di. àp.76. V. Univerfale. V. Cognitio. Accidens. Accidentale. DeTermino concreto accidentali. p. 10. DeAccidente Logico,&prædicabili. p.123. DeAccidente prædicamentali. ibid. Aer. Aeris elementaris natura& proprietates. àpag. 529. Numvimelaſticam habeat? Numſitgravis? P.530. P.532. Pergravitatem,&elateriumacrisexplicaturfu gavacui. àp. 532. DeAcris Athmoſphera & circulatione vapo rum. Deaerefubterraneo. p.365.&p.503. p.502. Detriplici ſpecieparticularum acrisad ſoni ge De Accidente Phyſico , Abſoluto , &Modali. p.233. DeCaufa efficiente accidentali. àp. 392. Accidens non eſt cauſa immediata ſubſtantiæ. àp.402. V. Qualitas,&fpeciesvariasAccidentium. Achates,Gemma. Deacido&alkali. Actio. Anfitmodusdiſtinctus ? P.553. Acidum. p.468. àp.278. DeAdioneindiſtans. p.386. Adioejusdem in ſeipſumquomodo effepoffit? p.392. DeActioneſimilis in fimile Agensquomodoagendorepatiatur? p.394. V. Motum, &Species varias Actionum. V.Caufa. : Actus. nerationem. р.614. Æs. Erugo, Erisnaturadiviſio ,&proprietates, àp.563. Ærugo. NumÆtherdiftinguatur ab aere? ibid. Æther. p.529. DeÆtherequatenusquintumelementumappel latur. p.376. Æternitas. ExplicatioDivinæ æternitatis,&æternitatispar ticipatæ. DeCreaturaæterna. àp.699. p.701 . Abæterno Mundusconditus noneſt. p.475. Ætas. DeMundiætate. Deprimihominisætate. Humanæ vitæ diverſæætates. Æthna. A&usprimus& fecundusexplicatur. p.324. DeEthnamonte ,ejusqueincendiis. Actus vitalis definitio,atquediviſio. p.650.567. &p. 573.& 588. р.476. P.490. p.655. àp.499. Affectus. Actus liberi Dei quomodo cumDivina immuta- DeAffectibus,&Paffionibus phyficèconſidera tis. bilitate componantur? : p.721. V. Paffio ,&fpeciesvariasPaſſionum. Actusvoluntatiscreatæ utrumprædeterminen- AgensV.Caufa. turphyſicè? Deadamante. Adamas. Adamus. àp733. Albedo, ejusqueProprietates. P-553 ap.594. р.642. Alchimia. Detransmutationeartificiali metallorum. àpag. 560. DeAdamicreatione,&dotibus. Admiratio. p.439. p.786. Alimentum. DeAlimento , & nutritione plantarum.. àpag. Eolipilaquidfit? Æquatoris Circulideſcriptio. p.422. p.521. Equipollentespropoſitiones exponuntur. p.27. Aquivocum. Æquivocusterminusqui fit? EquivocaCauſaquæfit? R. P. ProlomaiPhiloſophia. p. 8. p.382. 568. DeAlimento&nutritioneignis. p.551. P-539 Numlapidesquidamalimentumintroſuſcipiant? DeAlimentomultiplici , ejusque præparatione quoad corpusanimale. ):( p.645. Alkali. IndexAlphabeticus. Alkali. Almucantarat.. Alteratio. p.468. p.521. De actibusincorporeisanimærationalis. p.750. DeſtatuAnimæ rationalis ſeparatæ. P.752. V.Cognitio. Intellectus. Libertas. Voluntas... Quidfit? p.246.&p.383 QuatenusAlteratioſucceſſivefiat. V.Interfio. DeMontium altitudine. Altitudo. Altitudo Syderum,&Planetarum. AltitudoStellarumfuperhorizontem. A'titudoCorporumviventium. p.398. p.421. Animalia. Deanimaliumprimâproductione. Dedominiohominisinanimalia. àp.487. p.489 De partibus animalium Anatome compendia ria. p.515. Numreveravivant? Ip.521. p.572. àp. 579. ap.581. DeAnimalium ſenſibus internis , & externis. àp.585. : DeproceraaltitudinePlantarum. Alumen,ejusqueproprietates. Amarities. Amethystus, Gemma. Amor. Amorisſenſibilis proprietates. ap. 576. V. Anima. CorpusOrganicum. P. 549. р. 607. P.53. p.395. Amoris ſecundùm confiderationem moralem Difputatio. Amplitudoftellarum. P.770. P.521. Antiperſtaſis. Illius recta intelligentia & varia experimenta. p.393. Antimonium,ejusqueproprietates. Antlia. Deaſcenſuaqvæperantliam. Appetitus, p.564. p.536. Deappetitu,&exigentiamultiplexdiſcrimen, Analogia.Analogum. Determino analogo. De Analogia Entis refpe&u Dei , &Creaturæ. àp. 683. a Anatomiaplantarum. àp.568. Departibus animalium anatome compendiaria. p.380. Cerebri Anatomeaccuratior. DeMuſculis. DeOrganotactus,p.603.Guſtatus.p.6ος. Οι factus. p. 609. Auditus. p. 611. Vifus. . Anatome partium nutritioni Animaliumdefer vientium. Angeli,five Intelligentia. AngelorumExiftentia,effentia,&proprietates. ap.737. DeubicationedefinitivaAngelorum. Utrumfintnumeromultiplicabilesincademfpe cie? Anhelitus. Anima. AnimægeneratimſumptæDefinitio. Animarumſpeciesdiverſæ. &proprietas. p.9. DeAppetitumateriæergaformas. p.331. p.338. àp.594. DeAppetitu ſenſibili&paffionibus. Apogæum ,&PerigaumLunæ&aliorumPla Apogeum. netarum, àp. 586. Apprehenfio. Deapprehenfione,ſeuperceptione. P.597 P.515. p.2. Deapprehenfioneſenſuuminternorum,&ex ternorum. p.14 Deapprehenfione mentali ,ejusquediſcrimae àjudicio. р. 646. p.213. p.149. Numapprehendi&percipi poffit impoſſibile? Aqua. Deaquis,quæſuperCælosfunt. Deaquarumprimacongregatione. DeGloboterraqueo. p.293. ap.711. р.бог. p.565. p.566 Deaquaforti&Regia. Deaquaſubterranea. Deelementoaquæ. Deaquaperſyringamaſcendente. V. Liquidum. V.Mare. Fontes. V.Flumina. V. Pluvia. Numeodeminvivente ſintpluresAnimæ ibid. Arbor. Dearboribusmetallicis. Animæ corporeædiviſibilesſuntin partesHete rogencas. V. Planta. p.566. AreaMeteorum. UtrumBruta Animamhabent,&verèſentiant? ArenapræfertimPuteolana. àp. 581. V.Senfus. V. Vita. Argentum. Argenti natura, & proprietates. Anima Rationalis Argentumvivum,fiveMercurius cumproprie DeDistinctione illius àfacultatibus fuis. p.567. Numrecipiat operationesmateriales? ibid. QuomodoAnimarationalisinformetcorpushu manum? p. 329. ProbaturAnimam rationalem eſſeſpiritum. p. 657. DeAnimæ rationalis immortalitate demonſtra tio multiplex. àp.740. DeAttributis reliquis Animæ rationalis. p.749. Demultiplicimodo cognoſcendi,quopolletani ma rationalis. àp.69. Demodocognofcendi per ſpecies alienas. à p. 76. tatibus fuis. Arcticus Polus,&Antarcticus. Aristoteles. Aristotelicum ſyſtema. Posso P.520. p.333. &367. Ariftotelis præſtantiain empyrica. P- 374. Ejusdem ſententiadequantitate. Ars. Artisexplicatio. P.319. p.sz. Artium & fcientiarum practicarum diftributio àp.202. multiplex. Dehabituartis.. d.208, Utrumarte transmutari poffintmetalla : à pag. 560. ! Arte IndexAlphabeticus. 7 DeArteriis. Deafperaarteria. Arteria. : 6 Damotucordis&arteriarum. Afcenfio rectaſtellarum. P.579. ibid. р.боо. P.. C. Cadaver. Deformacadaveris. Calor. Calidum. } Aftrum. V. Stella De ſphæraactivitatiscaloris , &quomodo agat Athmosphara. p.365.&503. De athmoſphæris particularibus effluviorum. コイ P.471. Deathmoſpheris aftrorum. uniformiter difformiter. Natura &proprietatescaloris. p.466.&469. P-385. Deintenfionecaloris. àp.487. Decaloreabignefubterraneo. AttractivaFacultas. Demotutractionis. Decalorevegetabili. P.417. Decaloreinnatoanimalis. Utrumattractiodiftinguaturabimpulfione Deconjunctionecaloris cumlumine. Deviattractiva,&eléctrica Decalorelapidis Bononienfis , &Phoſphori De magneticaviattrahendi. Atomi. Epicurcus. P.557 Atomorumnatura,& proprietatesjuxtaſyſtema Demultipliacceptioneatomorum. р.639. Decaloremundano,&univerſali. Decalorevitali, P.340. Calybs. Attributa Entis Calx: p216. Decalceejusqueproprietatibus. AttributaDei. 4 107 Deaudacia &timore ſecundum phyſicam. Inconfiderationemorali, p.678. Camphora. Audacia. Auditus. CaprafaltansMeteorum. acceptionem P-555 p. 801. DeCarbone. DeCarbonefoffili. Carbo. Carbunculus. Gemma. Organum,natura,objectum&proprietates. à CartefuSistema. р.біл. Avis. Deprimaaviumproductionc. Deaviumvolatu , &libratione inmedioaere. P.559. Deaviumingluvie. Augumentatio. Augmentum. Sententiadecorporenaturali, DeVitaBrutorum. p.487. Castor&PolluxMeteorum. V.Cometa, V. Lumen. V. Magnes. 4 p. 646. Caufa. Deprincipiis&caufisrerum. Deaugmentomotusaccelerati. àp.427. Deaugumentationelapidumperintroſuſceptio Decaufamateriali,&formali. Decauſaefficiente Decauſaſecundaefficiente,potiffimumcorpo P-374 nem. p.551. Devi augumentativa plantarum & animalium. p. 573 Determinomagnitudinis,&parvitatisCorporis animati. ibid. Deproceraaugumentationeplantarum. p.576. V.Intenſio. Aurum. Illiusnatura,&proprietates. DeMagiſterioefficiendi aurum. Deaurofulminante. р. 561. р. 560. P.497. DeacceſſuMercuriiadauruın. p.353.& 550. Auripigmentum. AxisinPeritrochio. Azimut. Balatium.Gemma. Beatitudo, Beatitudonaturalis. propri Beryllus.Gemma, Bezoar. Lapis Bitumen. Bituminisnatura,&variæſpecies. 31 Bonitas. Bonum. Multiplex diſtributio&diviſioboni. Debono tranſcendentali Voluntatis&libertatis motus inbonumexplica 201 tur. reâ. Illiusdiviſio multiplex. Ejusdemproprietatestriginta ſeptem. Decaufaagente indiſtans. p.381. ibid. p.383. Determinatiomultiplex cavæ ſecundæadagen p.386. dum. p.392. Deduplicicauſatotaliejusdemeffectus.àp.399. De cauſaiminediata ſubſtantiæ. Deſpontènaſcentibus,eorumq;cauſa. p. 572. p.402. Decauſaprima,&OmnipotentiaDei. àp.679. Deelevationecaufæ ſecundæ&potentiæ obe dientiali. Decauſa creata elevata ad creandum. p.713. P.715. Decauſaprimacreante. Decauſamotivadecreti Divini. De cauſaprimaconſervante. àp.719. P.721. Decauſa prima concurrente immediate cum P.723. P.724. caufis ſecundis. Decauſaprimaprædeterminantephyficè,àpag. 726. Caufalitas noneſtmodusdiſtintus àCauſa, à pag. 278. CaufalisPropofitio. DeCera. Cera. Cerebrum,ejusq;Anatomeaccurata, P.729. Ceruffa. 20% Debonoſecundum moralem confiderationem. P-775٠ Chalcedonius. Gemma. Chryfocolla Chryfolitue. pag.553. Deunionecompofiti. Chymica: Deſyſtemate&principiis chimicis, àpag.360. &p.468. Decompoſitionecontinui. p.278. Conclufio. P.310. DeConclufione,& illatione, àpag. 27.&37. Circulus. Circularis. Circulatio. Demotucirculari. P.440. Decirculatione aquarum fubterranea. Nummotus Cælorumſitcircularis. &àp.282. p.502. Deconchyliis. Circuli cœleftes&terreſtres. Conchylia. Condensatio Dedenſo&raro. Decirculationeſucciplantarum. p.574. ConcurfusDei V.Caufaprima. Decirculatione ſangvinis. Clima. Clymatumdivifio. P.652. Conditio. Conditionatum. P.552. p.452. De propoſitione conditionata,ſeuconditiona li. P.522. ClypeusMeteorum. Cochlea. Decochlea,&cochleainfinita, P.19. P.508. De conditione quatenus diſtinguitur à cauſa. P.324. P.447. Defuturis conditionatis. Cælum. Cæleste. DeCreationeCœlorum. NumCælifintliquidi? Numconſtentelementis? Numfintcorruptibiles ? Deaquisquæſupercælosfunt. Decorpore cœlefti. Denumerocœloruin. ContinuumV.Quantitas. P.480. p.481. Determinis contrariis. ibid. ibid. p.482. Depropoſitionecontraria. Decontrarietate rerumnaturalium. Deoppofitionccontrariorum. P.581. Corallium. ibid. Cor. De-cauſa motrice , & motu Corporum cœle- Demotucordis. ſtium. P.513. De lumine , calore , & influxu eorundem. à P.513. Altitudo & magnitudo corporum cæleftium ... DeMeteoro Coronæ. P-733. Contrarium. Contrarietas, Corona Corpus DeIdea, &eſſentiacorporis naturalis, àpag. P.515. Depunctis&circulis imaginariisCæli. p.529. Cogitare. V. Cognofcere. Cognofcere. Cognitio. Cognofcibile. Modushumanuscognofcendi. rium,&pluraper modumunius. p. 2. Defacultate cognofcendiunumpermodumplu Demodocognofcendi intuitive,&abſtractive, àp.69. ſeuperſpecies alienas. De apprehenfionibus. p.76. 238. De ortu&mutatione Corporum. p.224 De ſyſtemate multiplici Corporisnaturalisnem pèPeripatetico, Epicureo , Cartefiano,ele imentari,Chimico,Ariftotelicoreſtituto. àp. 333. Decorporecæleſti. ap.s11. Corporisanimatinatura &proprietates.àp.565. Corporis animalis anatome. P. 148. Corruptio. Dejudiciomentali. Dediſcurſu mentali. p. 156. p. 182. Deelementorumcorruptione. P.579. p. 247. P.523. Quonampacto generatiounius fitcorruptioal Deveritatecognitionis. p. 250. 267.221. Decertitudine&evidentiacognitionis. ap.287. Deprobabilitate,& improbilitate ejusdem. à.p. Deprimis principiis cognofcendi. 195. Decognitionepracticaſpeculativa. p. 192. terius: 343. Utrùm in corruptione corporum fiat reſolutio usquead materiamprimam. Cos. Decote. p.202. Creatio. Deobjectocognofcibili. Difcrimen cognitionisàſenſatione, DemodocognoſcendiAngelico. Colcotar, ſeu Terranitrofa. Color. p.210. p. 582. P.738, P.530. Decoloribus,corumq;naturageneratim. p.641. Depræcipuis coloribus. p. 642. Veterum Philoſophorum circa rores varii. Creatoris explicatiofacilis. DeCreationeMundi. Depoſſibilitate creaturæcreantis. De Deocreante. P.526. P.552. p.245. creationemer Creatioformalis cujusmodi modusfit? p.283. : V.Lumen. ColumnaMeteorum. Comeſtio. Cometa. Decometis. ComplementumactusliberiDivini. Decompofitoin communi. Compositum. Decompofitioneſubſtantiali, De quidditate compoſiti. &p.722. p.508. P. 646.. P.519 ap.721 Creatura. Ab exiſtentia Creaturarum demonſtratur exi ſtentiaDei. àp.662. De poffibilitateCreaturæ infinitæ inmultitudine. àp. 691. De poffibilitate Creaturæ æternæ & immenfa DeCreaturaperfectiffima & infiniteperfc&a, P-705. De IndexAlphabeticus. DeCreaturaindeſtruibili&permanenti.àp. 700. Diaphragma. DeCreatura immultiplicabili in ſpecie. àp.711. DeCreaturaCreante. P. 579. Diaphragmatisuſusquoadmotus refpirationis, àp.712. De Creatura elevabili ad quodlibet. àp.705.--DeCreatura incorporea. DeCreaturalibera, Crystallus. Cucurbitula medica. ар.658. àp729. P.553. • Exponitur quomodo intra illas caro aſſurgat, P-537 Decunco. Cuneus. D. Declinatioftellarum. DefectusV. Eclipsis. Definitio. Definitiomultiplex exponitur. Deglutitio Delectatio. Demonstratio. V.Syllogifmus. P.447 P.521. àp.63. p. 645. P- 5950 àp. 189. Denominatio. Denominatio extrinfeca ſecundum confidera : tionem Logicam. P.71. Secundumconfiderationem moralem. p. 138. De denominationibus differtatio fingularis. àp. 143. Denominationesdepræteriti,depræſenti , &de futuri Defiderium. Deſperatiophyſicèconſiderata. Ethicèaccepta. àp. 176. Defperatio. DEUS. P.796. P.5950 p.807. Deiexiſtentiædemonſtrationes morales &phy ficæ. àp. 661. Demonſtrationesmetaphyficæſeu quaſiàpriori deexiſtentiaDei. Deeffentia&attributisDei. ap.671. àp679. De Analogia entis reſpectu Dei & creaturæ àp.683. DeÕinnipotentiaDei. àp.689. De terminis controverſis omnipotentiæ Dei. àp. 691. DeDeocreante. De Libertate Dei. ap. 719. risûs,tuflis&c. Differentia. Degeneraliffimis rerum differentiis. Dedifferentia prædicabili. Dedifferentiaſpecifica. Digestio DifcurfusV.Cognitio,Conclufio,Illatio. Diffimilitudo. Diſtantiadiſtans. Deactioneindiſtans. Dediſtantia ſyderum. Distinctio. Dedistinctione reali. Multiplexdiſtinctio rationis. p. 125. P.291. P.387. PSIS P.70. P. 72. Dediſtinctione rationis inter gradusmetaphy ficos. àp.96. Dediſtinctionemedia&naturarei,&virtualiin trinfeca. àp. 109. Dediſtinctione reali fingularium. : P. 127. Dediſtinctione quatenus eſtattributum entis& regulisad eam cognofcendam. P. 219. Dediſtinctionemodali&accidentali, àp.274. DiverſitasV.Diffimilitudo. Divifio. Dediviſione Logica & metaphyſica. ap. 146. Dolor. Doloris phyſica explicatio. Dolor moraliter confideratus. ٢٠ ٢٩٢٠ P-794 Dulcedo. DormireV. Somnus. Dulcedinis principia diverſitas & proprietates. p. 607. Duratio. Durationisexplicatio. Horoeſt modus diſtinctus. Durationis attributa. Dedurationepermanente. Ε. Echo. Illius origo & proprietates. Eclipfis. p.277. àp.278. P. 309. P.709. p.621. Eclipfistumſolaris tumlunaris obſervatio multi plex àp.721. Eclipticaſolis. DeDeoconſervante. DeDeoconcurrente. De Deo prædeterminantephyfice. De Scientia Dei quavidetfutura àp. 178. Deusnoncognofcitimpoffibilia. Deſcientia Deiquavidet infinita. Quomodoſcientia Dei ſitpræſcientia &præſentiumvifio ? Deſcientia Dei media. DeEternitateDei. DeImmenſitateDei. p.723. Ecnephia.Meteorum. P.724. ap.726. contingentia. P. 212. àp.694. futurorum p.701. P- 733 àp. 699. p. 287. & p. 695. QuomodoDeusfitinſpatiis imaginariis ?p.289. Diaphanum. Diaphaninatura& proprietates. àp.640. Phænomena varia vifionis ex diverſitate cor poris diaphani interpofiti, pag. 627, & à P.633. Deſerieeffectuum. Deeffluviis, Deeffluviis Corporumceleſtium. Deeffluviis eletricis& magneticis. Elasticumelaterium. Devielaſticaexprofeſſo. Devi electrica ejusque causa. Deſyſtemate elementari. Deelementoaftrorum. Deelementisgeneratim. Utrum fintactu in mixtis. Degravitateelementorum.- Deelementis ſingillatim Effectus. V.Caufa. Effluvia. Electrum. Elementum Embryo Embryo. Deformaembryonis. Ens. Dediverſacorporumfigura Defigura ſalium. ibidem ibidem&àp.548. De figurarum diversa aptitudine ad motum. Deente&ejus attributis. Deenterelativo. Deſtatibus entis. Deentisanalogia Determinatio figuræ in partibus plantarum , P.570 ap.672. Andifferentiæ entispræſcindantabente?p.687. Decauſa finali. Ensrationis. Finis. Definephyſico rerum. Define ſecundum moralemconfiderationem. De ente rationis accepto pro denominatione extrinfeca. Decodemacceptopro impoſſibili. Epicurei. P71. p.211. pag. 837. Firmamentum ſcuCœlum. P-332. p.326. i Defirmamentoejusqueproprietatibus, àp.486 Deſyſtemate epicurco. Effentia. àp.340. Effentiæ latiſſimaexplicatio. p. 210.&p.251. Evidentia. Illius rudis explicatio. Exhalatio. V.Cælum. Flamma,cjusqueproprietates. FlammaMeteorum. Flosdefloreplantarum. P.49. Deevidentia accuratadiſſertatio. àp.187. Flumina. P-541 P.508. P.576. Defluminibusexterreſtri Paradiſo manantibus, p. 486. De multiplici exhalatione, ejusque proprietati p. 365.&p. 503. bus. V. Meteora. V.Vapor. Existentia. Deillius intelligentia. OrtusAuminummultiplex. De Auido&humido, FontesV.flumina. P. 209. Fonticulusportatilis. Deſtatuexiſtentiæ. Andiſtinguaturab eſſentia? P251. p.255 De exiftentia conditionata materiæ prima. P.495 Fluiditas. Forma. p.457. P.529. Formæ ſubſtantialis eſſentia& proprietates vi ginti. In viventibusſuntformæpartiales, P 355 DeexiſtentiaDei. DeexiſtentiaAngelorum. ExperientiaExperimentum. Deorigineformarum. p.661. P-737 Experimentorumneceſſitasinphyſicis. p. 374. Fortuna. Formalitas. Deformalitatibus, ap. 340. P.342. P. 345 p. 70.&àp.76. Experimentaproactioneindiſtans. P.384 Deexperimentiscirca antiperiſtaſim. p.393. Experimenta plura circa motum localem. ap.411. Experimenta circa condenſationem & rarefa "Aionem. Foffile. Defoffilibus mercurialibus&fulphureis.ap.550. P.382. Frigus. V.Minerale. V. Sal. Frigoris natura&proprietates. P.456. DefrigoreexAntiperiſtaſi. Circacalorem& frigus. Experimenta circavacuum. ap 469. ap.532. Deprogreffu congelationis. Fructus. V.MagnesV.fenfuscorporis animati inparti- Defructuplantarum. Fuligo. culari. F. Fabri(Honorati)ſyſtemate. Sententiaderefluxu maris. Fallacia. Fallaciæ circa ratiocinationem. Fulgura&Fulmina. Fumusejusqueproprietates. Defumisſenſuchimico. p.367. P.493. Deortufungorum. Fungus Falfitas falfum. Defalfitate objectiva. De falfitate formali. p.168. p.221. De fimulvera&falfa,&neque veranequefalſa propofitione. Futurum. Futuri&præteriti temporisexpoſitio. P.175: Deveritatepropofitionumdefuturo. àp. 175. G. ap. 168. Gaffendiſyſtemaepicureum. Gemma. Decommutationepropoſitionis veræinfalſam. àp.171. Fames. Fatum. Febris. Ferrum&ferrugo Fides. P. 563. Degemmis. Generatio. QuidfitGeneratio. Degenerationeviventium De termino totali , & formali generationis. ibidem. De fideutevidens eſtin atteſtante, Defideutdiftinguiturabopinione. p. 189. p. 195. Argumenta veritatis Chriſtianæ Fidei, p.747. Defiguraatomorum. Figura. P.351. Quomodo generatio unius fit corruptio alte rius. Degenerationeexputri. Degenereprædicabili, P.343 àp. 574. Genus. P. 1 1.&120. : Glaci IndexAlphabeticus. Glacies. Deformationeglaciei. Deglaciefingillatim. Granatus,Gemma. Grando. Deapprehenfioneplantaſtica, ſeu imaginativa. p. 148. P-457 ٢٠٢٥٩٠ De multiplicatione , & ordinatione ſpecierum imaginationi deſervientium. P.207. Deorganofacultatis imaginativæ, &fpeciebus. Gravitas. Degravitate&ejusproprietatibus. Demotugraviumdeorfum. Decentrogravitatis. Decentrogravium. DegravitateElementorum. Degravitateacris. Gustus. Gustatus De viribus & affectionibus imaginationis. Quæfitcontagioimaginationis? ap.491. •Commentitiæ vires imaginationis. ap.592. P.593 Diſcrimenimaginationisab intelle&ionc. p. 581. ap.526. P.531. De organo& reliquis adguſtatum pertinenti bus. àp. 60r. Deſapidisprincipiis chimicorum Acido,&Al kali. P.468. H. Habitus. Impenetrabilitas. Deimpenetrabilitate& ejusexigentia Impetus. DeImpetu,&vimotivà. De impetuelicito&acquifito. Deimpetuinnato. V.Motus. Impoffibile. Dehabitibus &ſcientiishabitualibus. àp.206. Deimpoffibili&enterationis, Dehabitibus voluntatis. Diviſio&proprietateshabituum. HelenaMeteorum. p. 207. Utramcognofcipoſſit? àp.409. P.411. P.418. p.211. ap.212. p. 208. Depropofitione inhypothefiimpoffibili.p.270. Halitus, DeHalitibus. Halituofiflocci. HaloMeteorum, Heliotropium. De herbaſenſitivà. V.Planta, Herba. Homo. P. 508. Deillationeexhypothefiimpoffibili, àp. 185. Denegatione impoffibili. p. 365. &504. P.546. V.Poffibile. Individuum. Individuatio. P.510. Determinoſingulari&individuo. : P.267. P- 577- Denatura&eſſentiaindividuationis, &indivi p.13. 'dui. P-577- Quidfit individuumvagum? : àp. 127. P.115. Exponitur individuum primò&ſecundòinten tionaliter. Dehominumconventioneadlinguas inſtituen das. P. 139. Inductio De indu&ione multiplici ad prima principia Deprimihominis creatione. p.489. De imagine& fimilitudineDei , quæ homini ineſt. Dedominohominisinbruta. ibidem. ibidem. colligenda. Infinitum. àp. 192, Infiniticategorematici&fyncategorematici ex plicatio. p. 287. Humani corporis anatome compendiaria . Utrumeſſepoffit infinitumcategorematicum in àp. 579. V.SenfusV.Anima. Horizon. Humiditas, Humor. Dehumido&humore. Dehumido chimico. Hyacinthus. Gemma. Faspis. I. ١٠ Idea. Deuniverſalipoſito inidea. DeIdeisDivinis. Idem. Identitas. DeIdentitate,&diftin&ione, Ignis. Deigneſubterranco. Deignis elemento.. Delapidibus igniforis,ſeupyritis Ignisfatuus. Ignis lambens. : IlluminatioV. Lumen. Imaginatio. Imaginativa. Deſenſibili imaginatione. Deintuitiva imaginatione. multitudine? UtrumDeus videathujusmodiinfinitum. ibid. p. 521. àp.457. p. 363.& 366. P.553. : P553. p.68. ibid. Deinfiniteprofecto. DeinfinitaperfectioneDei, Influxus. Defyderum influxu. ap. 705. p.661.& 679. ٢٠٢14٠ Explicatur quomodo influxus corporum cæle àp.487. ſtium propagetur. DeinfluxuLunædeterminantefluxum,&reflu xummaris&aliaplura. Ingenium, Deacumineingenii. Instans. V. Tempus. Instinctus. p.70.& 219. Deinſtinctu animalium. : Instrumentum. Instrumentale. àp.497. Decaufainstrumentali. P.494. P.591. P.592. p. 375.&403. De inſtrumentis mechanicis motus locales Intelectus. Intelligibile. **De triplici operatione intellectus explicatiofa cilis. Intellectus humanus pro ſtatu immerfionis in materia quomodo cognofcat in corporça? : àp. 81. Dehabituintelle&us. P.2. ap.208, De Index Alphabeticus. Deintelligibili. P.209. Utrum intelle&us diftinguaturab anima? p.567. Loquutio. Deloquutione&vocibus. V. Cognitio. Intenfio. Intenſum. Quid fit ſuſciperemagis &minus perintenſio nem? Utrum agens minus intenfum agat in magis in tenfum. Deintenſione impetus. Deintenfioneplena diſputatio. Intentio. DeloquutioneAngelorum. Lumen. Deluminecertaſenſuphyſico: p.232. àp.395. P.412. P.448. Dereflexione,&refractioneluminis. Deluminis naturaſententiatriplex. Proprietates luminis. . Delumine colorato De lumine incidente per radios ordinatos. P.642. Deprima&fecundaintentione. P. 10. Luna. Delunæ influxuin inferiora. V.Suppofitio. Intestina. Eorundemanatomeaccuratior, Ira. P.579. De figura lunæ & fuperficie folido-liquida. р.646. De ira ſecundum confiderationem phyſicam. P. 596. Inconſideratione morali, Iris. P.792. P. 517. Obſervationes circa Lunam. Lux. De luceprimigenia. V. Lumen.V. Diafanum. P.509. Delapidelydio. DeIride,ejusquePhænomenis. Deirideoculorum. Judicium, Dejudiciomentali. V. Cognitio. P.623. ap. 155. bus. Lydiuslapis. M. Macule. P.493. ibid. P.480. P.552 De maculisſolaribus , carumque obſervationi L. Lacryma. Curlacrymæelicianturexolfactu? LanceaMeteorum. Lapis. Delapidibusgeneratim. Magdeburgicumexperimentum. Magnes. р. 516. P.535. p.609. Demagnete&vimagneticaDiſſertatio.ap.554. P. 508. ap.ssr. Præcipua lapidum genera eum proprietatibus fuis. Delapillis ,velgemmis. DelapideBononienfi. Latitudoſtellarum, Libertas. Liberum. Decauſalibera. DelibertateDei. Delibertatecreata. Libraorganum mechanicum. Lien. Deinſtitutionelinguarum. Lingua. Idioma. De única lingua humani generis ante diluvium Lingua. Linguæ fabrica accurate deſcripta. In sola linguavis gustandi reſidet. Lithophyta ſeulapidesplantæ. Locus. T Delocogeneratim. p.605. ibid. P.552. p. 276.&p.285. Demodolocali ſeuubicatione, Delocoperipatetico&reali. De locabili,& locando. p.284. P.290. p.299. Deloco&fitucorporumceleftium,ſeu ſyſtema teMundi. Delococometarum. Logica. De inventionelogicæ. De obje&is& neceffitate logica. Utrumfit ſcientia? Longitudo. Longitudo ſtellarum. Delongitudinelocorumterreſtrium Demagnetiſmo globiterreftris, Magnitudo. P.555. Magnitudogloborumcæleftium&Terræ.p.flf. Determinomagnitudinis animatorum. p.573. Magnitudo rerumquomodoexviſionejudice tur? p.630. Magnitudo ſyderum captum imaginationisfu perat. Malachites. Gemma. Malleus. ibid. P.553. Ratiocur itumalleicorpora quæque ductiliain .. circularemfiguramcomplanentur Malum. De malo confideratione præfertim ethica – cf. H. P. Grice, “Ill-will” -- , P.774. Demanna. Manna: Mare. De primà aquarumcongregatione, Demultiplicidiviſione marium. P.504 P. 483 P.493. Dequadruplicimotu regulari , fluxu , & refu xu,falſedine, & aliis proprietatibus marium, ibid. De mare rubro communicante cumMediterra nco. Marmor. Marmoris natura &variadifcrimina. P.502. P.552. Experimentum duorum marmorum mutuò congruentium, Mars. P.536. Planetæ martis altitudo&magnitudo, p.515. Ejusdemproprietates. Materia. Demateriacauſa in communi. P- 518 p.327. Demateriaprimaperipatetica eſſentia , & pro prietates viginti. Demateriisprimispoffibilibus Demateria prima&ſecunda, remota, & proxima de materia meteorum motus definitio motus lizio mathematica de scientia mathematica, ejusque divisione de motu ejusque multiplex divisione de motu gravium postulata logico- mathematica ad explicandam regulæ motus quoadcorpus claſticum , &non claſticum. àp. 310. Demoturecto ſimplici,ejusque proprietatibus P.426. continui naturam. Mel. Demelic. Memoria. Dememoria&ejusattributis. Defelici memoria. Mendacium. Demendacioejusque malitia. Decodemmoraliter conſidera. 1 Mercurius. Minerale. De foffilibus mercurialibus & mercurio, P.550. DemercurioChymicorum principio, ap. 363. Mercurii ad virgam aurcam mirus acceſſus. P- 553 MercuriusPlaneta. Meridianus. Circuli meridianiobſervatioprima. Mesenterium. Metallum. Deprincipiis metallorumingenere. Degravitatecomparata metallorum. acpræfertim acceleratione. . Demotumixtomultiplici. àp.427. àp.432. De motu ſuper planum inclinatum. àpag. P.590. 435. P.591. Demotureflexo &refracto. àp.437. Demotu circulari,fimplici,& mixto,ubidemo àp. 141. P.827. tu rotæ inmediorotæ. Demotupenduli, Deorganis motuslocalis. Quomodomotusſitcauſacaloris? Demotulucisprimigeniæ Demotuterrædiurno,annuo, &trepidationis Demoturegularimarium. P.493. P.518. Decauſa motrice&motu Cœlorum , &fyde rum, p. 520. ap. 512. Demotu ſuctionis&refpirationis pergravita p.648. P.559. р.560. temacrisexplicato. p. 536. Deorgano potentiæ loco motivæ animalium. àp. . Demotuanimaliumpathetico. 1 ap. 194 Dearboribusmetallicis. Demagiſteriotransmutandimetalla Depurgandismetallis&præfertimauro. ibid. V. SpeciesMetallorum. V. Minerale. V. Foffile, Metaphyfica. Demetaphyſicaſcientia,ejusque multiplicidi viſione. Demicroſcopiis, p. 204. Microscopium. Demotueorumdem ſpontaneo,inceſſu, ſaltu, curſu,reptatu,volatu,natatu. P. . Demotueorundem naturali,ſeu vitali : ſcilicet de motu cordis,refpirationis , riſu,tuſſi &c Fallaciæoculorumcirca motum. DemotulocaliAngelorum. Mucor. Demucore&fitu. Mundus Minerale: Demineralibus ſeuſemimetallis. P. 564. Minium. De artificioſa quadam Minii productione, P.563 . Mixto. Mixtum. Demixtis& mixtione, Quomodoelementa fintinmixtis? Modus. Modalis. P P Deaccidentemodali. Qui fintcelebriores modi ? Utrumdiſtinguanturàre modificata? Modosvariosinparticulari. V. Dura tio&c. Moles. V. Magnitudo. Momentagravium. V. gravitas. Montes. Montes&terra montoſa ab initio formatafuit. p.484. Demontiumaltitudine, acpotiffimumdeCau cafo. Demontibusignivomis. Morbus. Demorbisacpotiſſimumdefebri. Mors. Demorte. R.P. PtolomaiPhiloſophia. p.491. ap.498. p.655 Demundocorporco, ejusque ſexdecimattri butis. De creatione Mundi De mundo quatenus eſt ſignum manifeſtans : Deum Mundusabæternoproducinonpotuit, àp.702. Musculus. Demuſculis,corumque fabrica &uſu. . Mutatio. &p. Demutatione, ejusque multipliciſpecie, àp. 245. V. Generatio, V. Corruptio. Myopesquifint? Ν. Natare. Natatus. Denatatupiſcium&hominum Natura. Naturale. De triplici acceptione naturæ ſenſu phyſico. Denatura ut diftinguitur ſenſu metaphyſico à ſuppoſito. Undeaquamarinanauſcamcreet? p.655. Naphta. Bitumen. )( )( P.145. Naufea Negatio – cf. H. P. Grice, “Negation and privation” – De negationeformali, ſeucognitionenegativa. àp. 163. Denegationeobjetivautrumdeturàparte rei. Oculus. ap. Deoculi fabrica. Curper duosoculosunicafiatviſio? De multiplicationeobje&i ex diſpofitioneocu lorum. p. 262. Quid fit negatio neceſſaria & impoffibilis Nervi. Nervorumanatome&deſcriptio Problemata ſpecici 'viſibilis in oculum trajeta. àp. 628. Defallaciis oculorum. Odium. De ſucco nervco & valvulis nervorum . Deodioſenſuphyſico De codem in confideratione morali. pag. p.388. Denervooptico. Nigrum. Nigredo. Nitrum. Denitroadpabulum ignisrequifito. Denitro ejusqueproprietatibus Odoratus, Odor. Deorgano odorandi Deodoribus, corumquediverſitate. p.609 DenitroAcreo neceſſario ad viventium De mixtura odorum nutri- Problemata de odoribus , &vi odorandi. tionem. Denive nomen nominis definitio et multiplex diviſio. V. Vox. Denubibus. Nubes. Numerus. Numeri explicatio Nix Omnipotentiæ Divinædeclaratio. ibid. OmnipotentiaDei.. p.689. Determinis omnipotentiæ. Utrumabſolutèconnotetpoffibilia? OnyxGemma. Орасит. Opacinatura &proprietates. OpalusGemma. Denumeronumerante,&numerato, p.303. Quidfitopinio? : Denumerisrerum. p.680. ibid. Opinio. Deprobabilitate & opinione. Denumero finito&infinito DeCompofitioneſcientiæ&opinionisin eodem Denumerabili. Deimpoffibilitate numeriinfiniti. p. 693. Numerus ufurpari nonpoteſt collective Nutritio. Denutritioneignis. Denutritioneplantarum De partibus deſtinatis ad nutritionemplanta P574 rum intellectu. Oppofitio. Deoppofitionepropofitionum. Dequadruplici ſpecic oppoſitionis. OrganumOrganicum. Deorganismotus localis. Corporisorganicinotio&definitio Quæ partes corporis organici fint animatæ ? p. 568. Deneceffitate continuæ nutritionis in arbori- Departibusorganisplantarum. bus. Denutritionecujusque partis organicæplanta p.578. Deconformationeearundem. Departibusorganicisanimalium rum. De nutritione hominis & animalium Objectivum Objectum De objetojudiciimentalis. De objectis logicæ. P.49. ap. 54. Deobjecto terminorumcommunium. p. 67. Deorganofacultatis imaginative, memoria& Deorganisfenfuumexternorum. V. Singulosfenfus. Deoſcitatione. Ofcitatio. Ostrea. V. Conchylia. P. Pactum De præciſione objectiva per ſpecies alienas, Dehominumpactis quo ad vocabulorum fignificationem De objecto voluntatis illius, inquaconſiſtitvis Pandiculatio. P. 140. Parallelicirculicæleftes. fignificativavocabulorum. Defalfitate objectiva. Deobjectis omniumſcientiarum, p. 203. Deprimis& generaliffimis humanæ mentis ob jectis. Derationeobjetiva. De causa objectiva ut diftinguitur ab objecto Terreftres. p.168. p.209. p.210. Deparhelio Parhelium. Pars.Partes. p.10. Departiumcompofitione&diviſione ſenſulo àp. 146. fimpliciteraccepto. Dequadruplici cauſaobjetiva. De objectis fingulorum ſenſuum.  ibid. gico. Partis explicatiomultiplex. p.327. P.-- Departealiquota,aliquanta,communicante,& proportionali, Quo 1 V. Sapor. Odor.. IndexAlphabeticus. Deporisacris. habeat, Quo fenfu infinitum categorematicum partes Paffio. Paffivum, Pati. p.. Depaffionequatenus eſtidem acproprietasrei, p. 123. De poristerræ. Deaquæporis. Poffibile: Poſſibilitas Utriusque dennitio , Divifio , &proprictates. Depotentia paſſiva adactumdeſtrutivum fui. Depaffionibus, ſcuattributisentis. De purapotentiapaſſivamateriæ. Quomodoagens agendorepatiatur? Depaffionibusappetitusſentientis. 1 Deiisdemconfideratione morali. Penetratio. Penetrabilitas. Deextenfionepenetrabili. Depenetrationclocali, Percuffio. Devipercuffionis. Perfectio. Perfectum. Deperfectione&perfecto. Decomparationeperfectionum Poſſibilitas eftintrinfecapoffibilibus. p.215. Omnipotentia Dei abſolutè connotatpoffibilia Scientia Deirepræfentatinfinitacategorematicè poffibilia. V. Omnipotentia. Potentia. V. Caufa. Pradeterminatio Deprædeterminationephyſicaadcauſasnecel farias& liberas. Pradicabile. Prædicatio. Deprædicabilibusgeneratim. Multiplexdiviſioprædicabilium. ap.726. ap.115. p.116. Dequinque prædicabilibusfingillatim Deperfectione majori vel minori quoadagen- Veruminactualiprædicationeremancatuniver : : dum. Utrum materia appetat formas perfectiores. ibid. 1 p.338 DeMundiperfe&ione. P.474. Utrum fine homine Mundus perfe&us eilet? abid. Depoffibilitatecreature perfe&iffimæ ,& infi niteperfecta. Perfonaquidfit? Petra. V. Lapis. Petroſtilbe, ſeuLavagna. Phantasia. V. Imaginatio. Philofophia. Quidfit,& quotuplexejusmunus falc. Deprædicamentis. Pradicatum. V. Formalitas. Pracifio. Prafcindere. Explicatiopræcifionisobjectiva. ap. 157 Pradicamentum. P.124 p. 77. Per ſpecies alienas datur præciſio objetiva. p. 88. Independenter àpreciſione objectiva,quomo doexpliceturdiſtinctiorationis? Pramfe. V. Syllogifmus, Presbytaqui fint? Prafius, Gemma. p.1. PrefterMetcorum. Deprima& fecundaphiloſophia, &utriusque diviſionemultiplici. p. 204. Principium Deprimisprincipiis cognofcendi,&inductione PhilofophiæPeripateticæſectætres. Phosphorus. P. 367. DePhoſphoro artificiali , ejusqueproprietati bus Phyfica. DePhyſica,ejusquedefinitionė,objecto, &mul ap.204. DeMethodoexplicandiresnaturalesſenſuphy tiplici diviſione. fico&fenfumetaphyfico, Planta Deplantis&vitaplantarumexprofeſſo , &fin gillatim. Decirculatione fucciinplantis. ap168. P.574. Deexcretioneplantarum , &refinisdiverfis. P.577 •Deanalyſivulgari & chymica plantarum.p.578. De plantis ſpontenafcentibus. Deplantarumprimàproductione. Plumbum. Deplumbinaturà&proprietatibus. Pluvia. Depluviæ natura &proprietatibus. 4 Pondus. V.Gravitas. Porus leu Meatus Deporisut diftinguuntur àvacuodiſſeminato Detranſpiratione,&poris. In omnibus corporibusinfuntpori. P.472. P-452 adilla. ap. 192. Quo ſenſu tria fint principiacorporis in ficri? ap. 248. Deprincipiisrerum, Prioritas. Prius. àp.323. Multiplex prioritas, & poſterioritas declaratur Deprioritatenaturæ. Privatio. ap.324. Quomodo privatio fit principium in fieri p.248. Privationisexplicatio&proprietates. Projecta. Demotuprojectorum Deprojetisſurſum,&horizontaliter. ap.431. Propofitio. Demultiplicipropofitione. àp. 17. Depropoſitione, ſeujudicio mentalihabitoper ſpecies alienas Quæpropofitiones vocaleshabere nonpoffint fimiles mentales? ар. 165. Depropoſitioneſimulvera&fimul falsa,&ne que verà,nequefalsa. p.169. De propofitionibus ſeſe falſificantibus. ibid. Decommutatione propofitionis veræinfalſam De proprofitione de futuro contingenti. P. 182. ):():( Propri IndexAlphabeticus. Proprium. Proprietas. Deproprietatibus& fecundisdifferentiis rerum Deproprioprædicabili. p. 123. Deente relative ;& relatione exprofeſſo àp. 220. Replicatio. De replicatione corporum in pluribus locis, Prudentia. Deprudentia. Deprudontiaſenſu morali. Pruina. Depruina. Pulcrum. De Pulcroſenſulogico. Depulcro ſenſumorali. Pulvis. Pyrius. Depulverepyrio. Deejusdemrarefatione. Pulmones. Pulfus.Arteriarum. Pumex, Depumice. Punctum. Depunctis ſenſuphyſico &mathematico. pag. 314. & 318. Putre. Deiis, quænafcuntur ex putri. Pyritelapis. ९ . Qualitas. Dequalitatibus , & qualificationibus corporum generatim,& fingillatim, Dequalitatibusactuoſis. De qualitatibusſpecificis. Dequalitatetactili, V. Sapor. Odor. Sonus. Color. Lumen. Quantitas. De quantitate & extenfione tum externa , tum interna , ejusque proprietatibus, à p. 238. De quantitate rerum , ejusque compofitione. àp. 310. Departibusquantitativis. De ſpatio & loco relate ad quantitatem . p. 291. Dequantitate&totoſucceſſivo. Quies. Dequietelocali. Dequiete inpunctoreflexionis. R. Radius. V. lumen. Rarum. Rarefactio. Deraro &rarefatione. Ratio. V.Formalitas. V.Intellectus. Reactio. Reflexio. Demotulocalireflexo. Deſonoreflexo. De reflexione luminis. Demoturefracto. p. 625. &p. 636. Refractio. Refractum. De refractione luminis Relatio. Relativum, Determino relativo Reptatus. Demotureptilium,ſeureptatu. Refina. DeReſinisdiverſis. Refiftentia. De reſiſtentia corporum durorum reſpectiva. P. 497. Refolutiousqueadmateriamprimam. Refpiratio abſoluta& р.462. P. 526. De motu reſpirationis , ejusque organis. àp.601. P.552. Resurrectio. Utrum naturaliter debita ſit homini corporum refurrectio? Retina. Deretina, ejusque fabrica Utrum fit formale organum vifionis. p. P- Rifus. Illius principium&proprietates. Ros. Derorenatura& proprietates, ' Rota. Demoturota. DeRotisdentatis. Derucu. Ructus. Rubinus.Gemma. Ruminatio. Illius organum& finis, S. Sal. De ſale quatenus eſt principium chymicum. p.365. De ſalibus fimplicibus juxta chymicos. p. 547 DeCryſtallizatione ſalium , ejusque miro phæ nomeno. Deſalecommuniobſervationes, De reliquisfalibus. Saliva. Deſaliva&du&ibus ſalivalibus. SalNitrum. ap.452. Salfedomaris Defaltu, Sandoraca. Saltare. Saltus. Sanguis, Utrumfitanimatus? Decirculationeſanguinis Demutatione ſanguinis inſubſtantiam animalis Sapor. Defaporibus , corumque numero &proprieta tibus, p.13. Sapphirus. Gemma. De converfionepropoſitionisrelative, p. 30. Sarda. Sardonyx. Gemma Saturnus. DePlanetaSaturni. Saxa. V. Lapis. Scientia De fitis affectione. Smaragdus.Gemma. De poſſibilitate ſciendi & ſcientiæ humanæ, à Sitis, Sol. Deſole, ejusque attributis, pag.49. UtrumLogicaſitſcientia? Deprimis principiis , obje&is ſcientiæ Deunoſeuuniverſalineceſſarioproaffignandis objectis ſcientiarum. àp.73. Deprimis principiis & inductione ad ſcientias Demaculis ſolaribus. Altitudo&magnitudoSolis. àp. 57. Somnium. De Somniis. Somnus P.SIS. Deſomno, ejusquecaufis ,&affe&ionibus Deſerie&diviſione multiplici ſcientiarum. àp. 202. Deſcientiapractica &ſpeculativa. Scyphus. De Scypho inverſo ſuper aquam. pag. 421. &p.537. Semen. DeSemineconjuncto&deciſoquomodofit ani matum? De virtute activa, quæ ineſt ſemini, & quomo dofitcauſaprincipalis? Seminis &Ovianalogia. Sonus De ſono,ejusquegeneratione Deſonodiverſorum inſtrumentorum. p.615. Depropagationeſoni. Dediviſioneſonimultiplici. Deconſonantia,&diſſonantia. Deſono reflexo. Speciesuniverfalis. Deſpecie univerſali,& logica. Deſpecie prædicabili fingillatim. Dedifferentiaſpecifica. De ſpecieimmultiplicabili. Obſervationesplurescirca ſemina plantarum. Speciesviſualis,&aliarumfacultatum Quomodo ſpecies abobjectisemittantur. p.2. Deiis,quæ naſcuntur ſineſemine. Semimetalla. Demineralibus&ſemimetallis. Senfatio. Senfus Deſenſibili affe&ioneſeu ſenſatione Difcrimen ſervationis ab intellectione. à pag. 581. Deviinterna ſentiendi exprofeſſo Defingulis ſenſibus externis ex profeſſo. àpag. 603. Series effectuum. Utrumdetur? Serpens. DeSerpente, quiEvamſeduxit. DemotuSerpentium, Siccum, Siccitas. Deficco&ficcitate. Sidera. V. Sydera. àp.389. p.489. P.559. àp.461. Signum. Quomodo per ſigna manifeſtentur cogitata de signo et significatione signi naturalis et arbitrarii schematismus voces. Silex. DeSimilitudine&unitate ipfius. P.552. Simile. Similitudo: àp.70. De multiplici acceptione fimilis ac diffimilis. DeSimilitudine& diſſimilitudineexplicationes, Similenonagit in fimile. P. 110. àp. 124. Singulare V. Individuum. Singultus. Defingultu. Deaſcenſuaquæperſiphonem. P.394. р.бог, Sipho. Quomodo per ſpecies alienas fiat cognitio, à p.76. Demultiplicatione ,& ordinatione ſpecierum prohabitibus componendis. p.207. De diſtributioneſpecierum & phantaſmatum in organoſuo Utrumſpecies phantaſticæ re veraſint imagun culæ? Utrumaboleanturſpecies. àp. 590. p.591. De ſpecie viſibili ejusque triplici diſcrimine ab objecto. p.627 Deſpecie incubiculum trajecta Deſpecie viſibili , &viſione conſequente. pag. 628. Viſiononfitperemiſſionemradiorumaboculo, ſedperemiſſos radios ab objectis , quæ funt ipſæmetſpecies ſpeciesviſuales. Deſpeciebus infuſisAngelorum. Specularis, Lapis. Speculum Deſpeculis planis , connexis, &concavis.àp. 636. Spes. Deſpe&deſperatione ſenſuphyſico. p.595. Deſpe ſecundum confiderationem moralem Sphara. Deſphæraactivitatis. DefiguraMundi ſphærica. Defigura ſphærica terræ. Deſphæris cæleftibus. Spiritus,ſeu Ensincorpoream. Deſpiritu generatim De poſſibilitate, eſſentia , &exiftentiaſpiritus SpiritusAnimales. Deſpiritibus animalibus&fucco nerveo, àpag. 588. Spiri IndexAlphabeticus. Spiritus Mundanus. Spongia. De aſcenſu aquæ in ſpongiam. p.375. Syftema DeSyſtema IndexAlphabeticus. Spiritus Mundanus. Spongia. Deaſcenſu aquæ in ſpongiam. p.375. Syftema DeSyſtematecorporisnaturalis peripateticoà p.538. Spontaneus. Spontè. Deſpontènaſcentibus. Demotuanimalium ſpontaneo. Stannum. Deſtanno,cjusqueproprietatibus. Stella Deſtelliscadentibus Epicurco. Cartefiano. Elementari,&chymico. Ariftoteles præſtituto DeSyſtemateUniverſimultiplici Deſtellisfixis. V. Cælum. Sternutatio, Deſternutatione. Stomachus. p.513. p.601. Tactus.Tactilis. Deorganotactus&affectione Quæ fint primæ&fecundæ qualitates tactiles Stomachideſcriptio. Stultitia. Stultitiæ origo& proprietates. Subjectum. De ſubjectopropofitionum. Defubje&ononfupponente. De fubjicibili De conſtantia ſubjecti ad veritatemrequifita Deſubjecto quatenus eſtcauſamaterialis. pag. Problematacircatatum. Deteleſcopiis& viſioneperilla. Tempus. Temporisdefinititioperipatetica. Detempore exprofeſſo. Detemporeimaginario. Detempore ſenſibili Telescopium De temporejuxtaconſiderationem metaphyfi cam. 328. De triplicimunere ſubje&, Subještiproprietates. Substantia Deſubſtantia ,ejusque divifione,&proprieta tibus. V.Eternitas. ibid. p.231. p.304. Terminus. Determinislogicisexpoſitio multiplex. ap.7. àp.4/8 Terra. Deprima productioneterræ. Subterraneum. DeMundofubterraneo. Deaquafubterranea. Deaerefubterranco. Succinum. Deprimævaſeparatione terræ ab aquis de globo terraqueo De centro , motu, & magnetiſmo terræ. pag. 492. V.Electrum. Sugere Suctio. Deaſcenſu aquæperſuctionem. Sulphur. De partibus, & divifione Orbisterrarum De terra elemento. àp.544. De terra fimplici,& mixta ; pura , & impura. Defulphure,&fulphurcis. Succus. DeTuccomultiplici foffili. Deſucconutritioplantarum. &p. Deſucco nerveo. Suppofitioterminorum Deſuppoſitionefimplici&perſonali.p.ro.p.16. &p. 119. Suppofitum. Suppoſiti &perfonædeclaratio. Suspirium. Deſuſpirio. Sydera. p. De Syderumnatura,numero,motu,influxu&c. ap.512. Syllogifmus. De Syllogifmo, & multiplici illius divifione, à p.37. Delegibus Syllogifmorum. V. Cognitio, Intellectus. Syringa. Deaſcenſu liquoris perfyringam. p.40. p.536. ibid. Deporisterræ. Demixtisterreſtribus. Deterra fœcunda De terra virgine , & ejus fœcunditate. pag. 530. Deterranitroſa. Terramotus ibid. Deterræmotu, ejusque multiplici diſcrimine. p.502. Timor. Detimoreſenſuphyſico. Deeodemſenſumorali. Tiphones. Topatius. Gemma. Tophus. Lapis. Torricelli. V. Vacuum. Totum Detoto&totaliter. Triftitia. Dedolore&triftitia ſenſu phyſico, Deeademſenſumorali. i Troch 1 1 IndexAlphabeticus. Trochleaorganummechanicum.Tropicus. Decirculistropicis. Tubus Vesuvius. DeVeluviiincerdiis,& præfertimde incendio anni1694. p.520. Deaqua per tubum immerfum afcendente Detubis ſuſpenſum Mercurium retinentibus. Quid sit violentum? Violentum. Virtus. p.332. De Virtutibus intellectus & voluntatis De aſcenſu aquæpertubuloscapillares. àpag. 537 Deaſcenſu aquæ per tubumarena plenum p. 570. Detubopnevmatico. : : ン Tunica. Detunicisoculorum. Tuffis. De tuffis Vacuum. Devacuo fccundumdifferentias & proprietates fua. De vacuoexplicatio peripatética Quidfitfugavacui? ap.347. apag. ibid. Devacuoexcluſo per gravitatem & elateriam aeris. 208. Devirtutecaufarum fecundarum. Devirtuteſenſumorali. Vifio. Vifibile. Vifivum. Defacultateviſiva&ejusorgano. Defpecieviſibili Viſio non fitperemiffionemradiorumabocu lo. Deviſioneper minima foramina. p.631. ap.632. De viſione per vitrapolyoptra , concava , & convexa Deviſionepermicroſcopia,&teleſcopia De visionein speculis. De Visione per vitra colorata. Vita. De univocatione vitæ multiplici Vitædefinitio,&conceptusformalispernotis fimas obſervationes De vacuoExperimenta ſexdecim. apag. De gradutriplicivitæ, Vitriolum. 5320 VacuumTarricellianum,ejusque Phænomena DeVitriolo. tredecim. ad.332. Valvula. Vitrum. DeVitrificatione. De fragilitatevitri. Devalvulisvenarum&c. Devalvulis nervorum. 1 Vapores. Devarietatevaporum Devitrisconcavis,convexis&c. Exvaporibus quomodo meteora gignantur? Devitriscoloratis. Unio. р.365. Utrumfitmodusdiſtinctus. p. 503. De vaporumeffluviis. Vettis. Devecteorganomechanico Vegetari. Vegetatio Devegetationeplantarum. Unitas. Unum. De unitate,&uno. De unitate rationis&formali, Deunotranſcendentali. Univerfale. Determinouniverſali, Deuniverfalibus Deuniverſali ideali , ſeu Pſeudo-Platonico, Vena. Devenis,earumquediviſione. Devenarumfabrica. Ventus. p.579. р.649. De ventis,corumquecaufa,&diviſione, àpag. 506. Deventoſubterraneo. Venus. DeplanetaVeneris. Veritas. Verum De vero&veritatediſtributiomultiplex De veritate formalipropofitionis,ejusquepro prietatibus. Deveritatetranſcendentali. V. Cognitio. p. 167. p.217. p.68. Deuniverſaliperſpeciesalienas. Deuniverſali àparte rei. Deuniverſali rationis Univerſalium ſchematiſmus &diſtributio De univerſali inactuali prædicatione, àpag. 57. Deunoperſe. Unumperfe. Voces. Vocabula, Quidfitvox & vocabulum ? De vocibus & locutione De vocum fignificatione adplacitum. àpag. 138. Demultiplici fignificationevocum. àp. 141. Quod primario fignificetur à vocibus Zenit. De punctocælefti Zenit & Nadir Voluntas. Deimperiovoluntatis in intellectu. Zodiacus Deuſu Zodiaci incælefti &terreftri ſphæra De voluntate, & cjus a&ibus. P Volare. Volatus. Devolatuavium. Vomitas DeCœli zonis. Quæfint? Zona Zoophyta Quomotu ſpontancocareant Zoophytæ De vomitu. Nome compiuto: Giovanni Battista Tolomèi, Tolomei. Keywords: implicatura. Refs.: Luigi Speranza, “Grice e Tolomei” – The Swimming-Pool Library.